text:
Mêtan
Mêtan, với công thức hóa học là CH4, là một hydrocacbon nằm trong dãy đồng đẳng ankan. Mêtan là hydrocacbon đơn giản nhất. Ở điều kiện tiêu chuẩn, mêtan là chất khí không màu, không vị. Nó hóa lỏng ở −162 °C, hóa rắn ở −183 °C, và rất dễ cháy. Một mét khối mêtan ở áp suất thường có khối lượng 717 g.
Mêtan nguyên chất không mùi, nhưng khi được dùng trong công nghiệp, nó thường được trộn với một lượng nhỏ các hợp chất chứa lưu huỳnh có mùi mạnh như etyl mecaptan để dễ phát hiện trong trường hợp bị rò rỉ.
Mêtan là thành phần chính của khí tự nhiên, khí dầu mỏ, khí bùn ao, đầm lầy. Nó được tạo ra trong quá trình chế biến dầu mỏ, chưng cất khí than đá. Mêtan có nhiều ứng dụng, chủ yếu dùng làm nhiên liệu. Đốt cháy 1 mol mêtan có mặt ôxy sinh ra 1 mol CO2 (cacbon dioxit) và 2 mol H2O (nước):
- CH4 + 2 O2 → CO2 + 2 H2O
Mêtan là một khí gây hiệu ứng nhà kính, trung bình cứ 100 năm mỗi kg mêtan làm ấm Trái Đất gấp 25 lần 1 kg CO2.
Mục lục
- 1 Ảnh hưởng đến sức khoẻ
- 2 Phản ứng
- 3 Cách sản xuất
- 4 Ứng dụng
- 5 Tham khảo
- 6 Liên kết ngoài
Ảnh hưởng đến sức khoẻ[sửa | sửa mã nguồn]
Metan hoàn toàn không độc. Nguy hiểm đối với sức khỏe là nó có thể gây bỏng nhiệt. Nó dễ cháy và có thể tác dụng với không khí tạo ra sản phẩm dễ cháy nổ. Mêtan rất hoạt động đối với các chất ôxi hoá, halogen và một vài hợp chất của halogen. Mêtan là một chất gây ngạt và có thể chiếm chỗ ôxy [trong không khí] trong điều kiện bình thường. Ngạt hơi có thể xảy ra nếu mật độ oxy hạ xuống dưới 18%.
Phản ứng[sửa | sửa mã nguồn]
Phản ứng cháy[sửa | sửa mã nguồn]
Trong phản ứng cháy của mêtan có một số bước. Trước tiên, mêtan tạo ra gốc metyl (CH3), gốc này phản ứng với ôxy sinh ra formaldehyde (HCHO hoặc H2CO) cho gốc formyl (HCO) để tạo thành cacbon monoxit. Quá trình này được gọi là sự nhiệt phân ôxi hoá:
- CH4 + O2 → CO + H2O
Sau đó, hidro bị ôxi hóa tạo ra H2O và giải phóng nhiệt. Quá trình này diễn ra rất nhanh, thường chưa tới một phần nghìn giây.
- H2 + ½ O2 → H2O
Cuối cùng, CO bị ôxi hóa tạo thành CO2, và giải phóng thêm nhiệt. Quá trình này chậm hơn quá trình trên và thường mất vài phần nghìn giây để phản ứng.
- CO + ½ O2 → CO2
Hoạt hóa Hydro[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết cộng hóa trị giữa C-H trong metan thuộc loại bền nhất trong hydrocacbon. Tuy nhiên, metan vẫn là nguyên liệu khởi đầu chính trong sản xuất Hydro. Việc tìm kiếm các xúc tác có tác dụng thúc đẩy dễ dàng sự hoạt hóa Hydro trong metan và các ankan bậc thấp khác là một lĩnh vực nghiên cứu khá quan trọng trong công nghiệp.
Tác dụng với Halogen[sửa | sửa mã nguồn]
Mêtan phản ứng với Halogen cho ra Mêtylhalogenic và axít Halogenhidric, ví dụ mêtan phản ứng với Clo trong ánh sáng khuếch tán theo nhiều giai đoạn:
- CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl
- CH3Cl + Cl2 → CH2Cl2 + HCl
- CH2Cl2 + Cl2 → CHCl3 + HCl
- CHCl3 + Cl2 → CCl4 + HCl
Phản ứng phân hủy[sửa | sửa mã nguồn]
Metan có thể bị phân hủy ở nhiệt độ trên 1000oC [1]:
- CH4 → C + 2H2
hoặc khi tác dụng với Cl2 dưới ánh sáng trực tiếp [2]:
- CH4 + 2Cl2 → C + 4HCl
Cách sản xuất[sửa | sửa mã nguồn]
- Từ nhôm cacbua Al4C3
- Al4C3 + 12H2O → 4Al(OH)3 + 3CH4↑
- Al4C3 + 12HCl → 4AlCl3 + 3CH4↑
- Từ CH3-COONa (phản ứng vôi tôi xút)
- CH3-COONa + NaOH → Na2CO3 + CH4↑
- C + 2H2 → CH4
- Từ CO
- CO + 3H2 → H2O + CH4↑
- C6H12O6 → 3CO2 + 3CH4
Ứng dụng[sửa | sửa mã nguồn]
Nhiên liệu[sửa | sửa mã nguồn]
Mêtan là một nhiên liệu quan trọng. So với than đá, đốt cháy mêtan sinh ra ít CO2 trên mỗi đơn vị nhiệt giải phóng. Ở nhiều nơi, mêtan được dẫn tới từng nhà nhằm mục đích sưởi ấm và nấu ăn. Nó thường được biết tới với cái tên khí thiên nhiên.[3]
Trong công nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Mêtan được dùng trong nhiều phản ứng hóa công nghiệp và có thể được chuyên chở dưới dạng khí hóa lỏng. Trong hóa công nghiệp, mêtan là nguyên liệu sản xuất hydro, methanol, axit axetic và anhydrit axetic.
Mêtan trong khí quyển Trái Đất[sửa | sửa mã nguồn]
Mêtan trong khí quyển là một khí gây hiệu ứng nhà kính.[4] Mật độ của nó đã tăng khoảng 150% từ năm 1750 và đến năm 1998, mật độ trung bình của nó trên bề mặt Trái Đất là 1745 ppb. Mật độ ở bán cầu Bắc cao hơn vì ở đó có nhiều nguồn mêtan hơn (cả thiên nhiên lẫn nhân tạo). Mật độ của mêtan thay đổi theo mùa, thấp nhất vào cuối mùa hè.[5]
Quá trình phân huỷ[sửa | sửa mã nguồn]
Cơ chế phá hủy chính của mêtan trong khí quyển là qua tác dụng với gốc hydroxit (.OH):
- CH4 + ·OH → ·CH3 + H2O
Phản ứng này diễn ra ở tầng đối lưu làm cho mêtan tồn tại được trong khoảng 9,6 năm.[6]
Sự giải phóng đột ngột của sàng mêtan[sửa | sửa mã nguồn]
Ở áp suất lớn, ví dụ như ở dưới đáy đại dương, mêtan tạo ra một dạng sàng rắn với nước, được gọi là mêtan hydrat.[7] Một số lượng chưa xác định nhưng có lẽ là rất nhiều mêtan bị giữ lại dưới dạng này ở đáy biển. Sự giải phóng đột ngột của một thể tích lớn mêtan từ những nơi đó vào khí quyển là một giả thuyết về nguyên nhân dẫn tới những hiện tượng Trái Đất nóng lên trong quá khứ xa, đỉnh cao là khoảng 55 triệu năm trước.
Một tổ chức đã ước tính trữ lượng quặng mêtan hydrat dưới đáy đại dương vào khoảng 10 triệu triệu tấn (10 exagram). Giả thuyết rằng nếu Trái Đất nóng lên đến một nhiệt độ nhất định, toàn bộ lượng mêtan này có thể một lần nữa bị giải phóng đột ngột vào khí quyển, khuếch đại hiệu ứng nhà kính lên nhiều lần và làm Trái Đất nóng lên đến mức chưa từng thấy.
Mêtan bên ngoài Trái Đất[sửa | sửa mã nguồn]
Mêtan đã được phát hiện hoặc tin là tồn tại ở vài nơi trong Hệ Mặt Trời. Người ta cho rằng nó được tạo ra nhờ những quá trình phản ứng vô sinh.
- Sao Mộc
- Sao Hoả [8]
- Sao Thổ
- Sao Hải Vương
- Sao Thiên Vương
- Sao chổi Halley
- Sao chổi Hyakutake
- 2003 UB313
Dấu vết của khí mêtan cũng được tìm thấy ở bầu khí quyển mỏng trên Mặt Trăng của Trái Đất. Mêtan cũng được dò thấy ở các đám mây giữa những vì sao trong vũ trụ
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ George A. Olah, Alain Goeppert, G. K. Surya Prakash (2009). Beyond Oil and Gas: The Methanol Economy. John Wiley & Sons. Page 268.
- ^ George A. Olah, G. K. Surya Prakash, Robert E. Williams, Kenneth Wade & Unknown. Hypercarbon Chemistry. Publisher: Wiley; 2 edition (ngày 9 tháng 8 năm 2011). Page: 593 & 594.
- ^ Sản xuất điện từ rác thải, Trung tâm Thông tin Khoa học Công nghệ Quốc gia.
- ^ NON-CO2 GREENHOUSE GASES IN THE ATMOSPHERE, Annual Review of Energy and the Environment, Vol. 24: 645-661 (Volume publication date November 1999, DOI: 10.1146/annurev.energy.24.1.645
- ^ Carbon Dioxide, Methane Rise Sharply in 2007. Noaanews.noaa.gov (2008-04-23). Truy cập 2012-05-24.
- ^ Drysdale, Dougal (2008). “Physics and Chemistry of Fire”. Trong Cote, Arthur E. Fire Protection Handbook 1 (ấn bản 20). Quincy, MA: National Fire Protection Association. tr. 2–18. ISBN 978-0-87765-758-3.
- ^ Lưu giữ khí dạng nước khô, Trung tâm Thông tin Khoa học Công nghệ Quốc gia.
- ^ Khí mê-tan trên sao Hỏa không có nguồn gốc từ núi lửa, Siêu Nhiên.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Methane at The Periodic Table of Videos (University of Nottingham)
- Gavin Schmidt, Methane: A Scientific Journey from Obscurity to Climate Super-Stardom, NASA Goddard, September 2004
- Methane thermodynamics
- International Chemical Safety Card 0291
- Methane Hydrates
- Safety data for methane
- Catalytic conversion of methane to more useful chemicals and fuels
- CDC – Handbook for Methane Control in Mining

markdown:
# Mêtan
|Mêtan|
|
|![]()
![ Natural gas](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Methane-3D-space-filling.svg/100px-Methane-3D-space-filling.svg.png)
![ Natural gas](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Methane-3D-space-filling.svg/100px-Methane-3D-space-filling.svg.png)
[Công thức hóa học](/wiki/C%C3%B4ng_th%E1%BB%A9c_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) 4 [Tỷ trọng](/wiki/T%E1%BB%89_tr%E1%BB%8Dng)và [pha](/wiki/Pha_(v%E1%BA%ADt_ch%E1%BA%A5t)) 3, gas [Điểm nóng chảy](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B3ng_ch%E1%BA%A3y) [atm](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t_kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n)
25 °C (298 K) at 1.5 G
[Pa](/w/index.php?title=Pascal_(unit)&action=edit&redlink=1) [Điểm sôi](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_bay_h%C6%A1i) [Điểm ba](/wiki/%C4%90i%E1%BB%83m_ba_tr%E1%BA%A1ng_th%C3%A1i) [External MSDS](/w/index.php?title=Material_safety_data_sheet&action=edit&redlink=1) [External MSDS](/w/index.php?title=%22http://praxairmrc.com/praxair.nsf/d63afe71c771b0d785256519006c5ea1/bd40c55346b4930f85256e5f007e8c2a/$FILE/NaturalGas-Canada.pdf%22&action=edit&redlink=1) [Nguy hiểm](/w/index.php?title=Nguy_hi%E1%BB%83m&action=edit&redlink=1)chính **F+**) [NFPA 704](/wiki/NFPA_704) [R-phrases](/w/index.php?title=List_of_R-phrases&action=edit&redlink=1) [S-phrases](/w/index.php?title=List_of_S-phrases&action=edit&redlink=1) [Điểm bắt lửa](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%83m_b%E1%BA%AFt_l%E1%BB%ADa&action=edit&redlink=1) [Nhiệt độ tự bốc cháy](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99_t%E1%BB%B1_b%E1%BB%91c_ch%C3%A1y&action=edit&redlink=1)
tối đa:
[Giới hạn nổ](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n_n%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) [ankan](/wiki/Ankan)liên quan [Êtan](/wiki/%C3%8Atan) [Prôpan](/wiki/Pr%C3%B4pan) [Mêtanol](/w/index.php?title=M%C3%AAtanol&action=edit&redlink=1) [Clomêtan](/w/index.php?title=Clom%C3%AAtan&action=edit&redlink=1)
materials in their
[standard state (at 25 °C, 100 kPa)](/w/index.php?title=Standard_state&action=edit&redlink=1) [Infobox disclaimer and references](/w/index.php?title=Wikipedia:Chemical_infobox&action=edit&redlink=1) *See* **methane**for a more complete list. **Mêtan**, với [công thức hóa học](/wiki/C%C3%B4ng_th%E1%BB%A9c_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) là **CH 4**, là một [hydrocacbon](/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4cacbon)nằm trong dãy đồng đẳng [ankan](/wiki/Ankan). Mêtan là hydrocacbon đơn giản nhất. Ở điều kiện tiêu chuẩn, mêtan là [chất khí](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_kh%C3%AD)không màu, không vị. Nó hóa [lỏng](/wiki/L%E1%BB%8Fng)ở −162 [°C](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_Celsius), hóa [rắn](/wiki/Ch%E1%BA%A5t_r%E1%BA%AFn)ở −183 °C, và rất dễ cháy. Một [mét](/wiki/M%C3%A9t)khối mêtan ở [áp suất](/wiki/%C3%81p_su%E1%BA%A5t)thường có khối lượng 717 [g](/wiki/Gam).
Mêtan nguyên chất không mùi, nhưng khi được dùng trong công nghiệp, nó thường được trộn với một lượng nhỏ các hợp chất chứa
[lưu huỳnh](/wiki/L%C6%B0u_hu%E1%BB%B3nh) có mùi mạnh như [etyl mecaptan](/w/index.php?title=Etyl_mecaptan&action=edit&redlink=1) để dễ phát hiện trong trường hợp bị rò rỉ.
Mêtan là thành phần chính của
[khí tự nhiên](/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn), [khí dầu mỏ](/w/index.php?title=Kh%C3%AD_d%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1), khí bùn ao, [đầm lầy](/wiki/%C4%90%E1%BA%A7m_l%E1%BA%A7y). Nó được tạo ra trong quá trình chế biến [dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F), chưng cất khí than đá. Mêtan có nhiều ứng dụng, chủ yếu dùng làm [nhiên liệu](/wiki/Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u). Đốt cháy 1 mol mêtan có mặt [ôxy](/wiki/%C3%94xy) sinh ra 1 mol CO 2 ( [cacbon dioxit](/wiki/Cacbon_%C4%91i%C3%B4x%C3%ADt)) và 2 mol H 2O ( [nước](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc)):
- CH
4+ 2 O 2→ CO 2+ 2 H 2O
Mêtan là một khí gây
[hiệu ứng nhà kính](/wiki/Hi%E1%BB%87u_%E1%BB%A9ng_nh%C3%A0_k%C3%ADnh), trung bình cứ 100 năm mỗi [kg](/wiki/Kil%C3%B4gam) mêtan làm ấm [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) gấp 25 lần 1 kg CO2.
## Mục lục
[1 Ảnh hưởng đến sức khoẻ](#.E1.BA.A2nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng_.C4.91.E1.BA.BFn_s.E1.BB.A9c_kho.E1.BA.BB) [2 Phản ứng](#Ph.E1.BA.A3n_.E1.BB.A9ng) [3 Cách sản xuất](#C.C3.A1ch_s.E1.BA.A3n_xu.E1.BA.A5t) [4 Ứng dụng](#.E1.BB.A8ng_d.E1.BB.A5ng) [5 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [6 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Ảnh hưởng đến sức khoẻ[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=1)]
Metan hoàn toàn không độc. Nguy hiểm đối với sức khỏe là nó có thể gây bỏng nhiệt. Nó dễ cháy và có thể tác dụng với không khí tạo ra sản phẩm dễ cháy nổ. Mêtan rất hoạt động đối với các chất ôxi hoá,
[halogen](/wiki/Halogen) và một vài hợp chất của halogen. Mêtan là một chất gây ngạt và có thể chiếm chỗ ôxy [trong không khí] trong điều kiện bình thường. Ngạt hơi có thể xảy ra nếu mật độ oxy hạ xuống dưới 18%.
## Phản ứng[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=2)]
### Phản ứng cháy[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=3)]
Trong phản ứng cháy của mêtan có một số bước. Trước tiên, mêtan tạo ra
[gốc](/w/index.php?title=G%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [metyl](/wiki/Ankyl) (CH 3), gốc này phản ứng với [ôxy](/wiki/%C3%94xy) sinh ra [formaldehyde](/wiki/Formaldehyd) (HCHO *hoặc* H 2CO) cho gốc formyl (HCO) để tạo thành [cacbon monoxit](/w/index.php?title=Cacbon_monoxit&action=edit&redlink=1). Quá trình này được gọi là sự [nhiệt phân](/w/index.php?title=Nhi%E1%BB%87t_ph%C3%A2n&action=edit&redlink=1) ôxi hoá:
- CH
4+ O 2→ CO + H 2O
Sau đó,
[hidro](/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4) bị ôxi hóa tạo ra H2O và giải phóng nhiệt. Quá trình này diễn ra rất nhanh, thường chưa tới một phần nghìn [giây](/wiki/Gi%C3%A2y).
- H
2+ ½ O 2→ H 2O
Cuối cùng, CO bị ôxi hóa tạo thành CO2, và giải phóng thêm nhiệt. Quá trình này chậm hơn quá trình trên và thường mất vài phần nghìn giây để phản ứng.
- CO + ½ O
2→ CO 2
### Hoạt hóa Hydro[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=4)] [Liên kết cộng hóa trị](/wiki/Li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt_c%E1%BB%99ng_h%C3%B3a_tr%E1%BB%8B) giữa C-H trong metan thuộc loại bền nhất trong hydrocacbon. Tuy nhiên, metan vẫn là nguyên liệu khởi đầu chính trong sản xuất Hydro. Việc tìm kiếm các [xúc tác](/wiki/X%C3%BAc_t%C3%A1c) có tác dụng thúc đẩy dễ dàng sự hoạt hóa Hydro trong metan và các [ankan](/wiki/Ankan) bậc thấp khác là một lĩnh vực nghiên cứu khá quan trọng trong [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p).
### Tác dụng với Halogen[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=5)]
Mêtan phản ứng với
[Halogen](/wiki/Halogen) cho ra [Mêtylhalogenic](/w/index.php?title=M%C3%AAtyl&action=edit&redlink=1) và [axít Halogenhidric](/w/index.php?title=Ax%C3%ADt_Halogenhidric&action=edit&redlink=1), ví dụ mêtan phản ứng với [Clo](/wiki/Clo) trong ánh sáng khuếch tán theo nhiều giai đoạn:
- CH
4+ Cl 2→ CH 3Cl + HCl
- CH
3Cl + Cl 2→ CH 2Cl 2+ HCl
- CH
2Cl 2+ Cl 2→ CHCl 3+ HCl
- CHCl
3+ Cl 2→ CCl 4+ HCl
### Phản ứng phân hủy[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=6)]
Metan có thể bị phân hủy ở nhiệt độ trên 1000
oC : [1]
- CH
4→ C + 2H 2
hoặc khi tác dụng với Cl
2 dưới ánh sáng trực tiếp : [2]
- CH
4+ 2Cl 2→ C + 4HCl
## Cách sản xuất[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=7)]
- Từ
[nhôm cacbua](/w/index.php?title=Nh%C3%B4m_cacbua&action=edit&redlink=1)Al 4C 3
- Al
4C 3+ 12H 2O → 4Al(OH) 3+ 3CH 4↑
- Al
4C 3+ 12HCl → 4AlCl 3+ 3CH 4↑
- Từ CH
3-COONa (phản ứng [vôi tôi xút](/w/index.php?title=V%C3%B4i_t%C3%B4i_x%C3%BAt&action=edit&redlink=1))
- CH
3-COONa + NaOH → Na 2CO 3+ CH 4↑
- C + 2H
2→ CH 4
- Từ CO
- CO + 3H
2→ H 2O + CH 4↑
- C
6H 12O 6→ 3CO 2+ 3CH 4
## Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=8)]
### Nhiên liệu[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=9)]
Mêtan là một nhiên liệu quan trọng. So với
[than đá](/wiki/Than_%C4%91%C3%A1), đốt cháy mêtan sinh ra ít CO 2 trên mỗi [đơn vị](/wiki/%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_%C4%91o) nhiệt giải phóng. Ở nhiều nơi, mêtan được dẫn tới từng nhà nhằm mục đích sưởi ấm và nấu ăn. Nó thường được biết tới với cái tên [khí thiên nhiên](/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn). [[3]](#cite_note-3)
### Trong công nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=10)]
Mêtan được dùng trong nhiều phản ứng hóa công nghiệp và có thể được chuyên chở dưới dạng khí hóa lỏng. Trong hóa công nghiệp, mêtan là nguyên liệu sản xuất
[hydro](/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4), [methanol](/wiki/Methanol), [axit axetic](/wiki/Axit_axetic) và [anhydrit axetic](/w/index.php?title=Anhydrit_axetic&action=edit&redlink=1).
### Mêtan trong khí quyển Trái Đất[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=11)]
Mêtan trong
[khí quyển](/wiki/Kh%C3%AD_quy%E1%BB%83n) là một khí gây [hiệu ứng nhà kính](/wiki/Hi%E1%BB%87u_%E1%BB%A9ng_nh%C3%A0_k%C3%ADnh). Mật độ của nó đã tăng khoảng 150% từ năm [4] [1750](/wiki/1750)và đến năm [1998](/wiki/1998), mật độ trung bình của nó trên bề mặt [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)là 1745 [ppb](/wiki/Ppb). Mật độ ở bán cầu Bắc cao hơn vì ở đó có nhiều nguồn mêtan hơn (cả thiên nhiên lẫn nhân tạo). Mật độ của mêtan thay đổi theo mùa, thấp nhất vào cuối [mùa hè](/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1). [[5]](#cite_note-5)
### Quá trình phân huỷ[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=12)]
Cơ chế phá hủy chính của mêtan trong khí quyển là qua tác dụng với gốc
[hydroxit](/wiki/Hi%C4%91r%C3%B4x%C3%ADt) (.OH):
- CH
4+ ·OH → ·CH 3+ H 2O
Phản ứng này diễn ra ở tầng
[đối lưu](/wiki/%C4%90%E1%BB%91i_l%C6%B0u) làm cho mêtan tồn tại được trong khoảng 9,6 năm. [[6]](#cite_note-6)
### Sự giải phóng đột ngột của sàng mêtan[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=13)]
Ở áp suất lớn, ví dụ như ở dưới đáy đại dương, mêtan tạo ra một dạng sàng rắn với nước, được gọi là
[mêtan hydrat](/w/index.php?title=M%C3%AAtan_hydrat&action=edit&redlink=1). Một số lượng chưa xác định nhưng có lẽ là rất nhiều mêtan bị giữ lại dưới dạng này ở đáy biển. Sự giải phóng đột ngột của một thể tích lớn mêtan từ những nơi đó vào khí quyển là một giả thuyết về nguyên nhân dẫn tới những [7] [hiện tượng](/wiki/Hi%E1%BB%87n_t%C6%B0%E1%BB%A3ng)Trái Đất nóng lên trong quá khứ xa, đỉnh cao là khoảng [55 triệu năm trước](/w/index.php?title=55_tri%E1%BB%87u_n%C4%83m_tr%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1).
Một tổ chức đã ước tính trữ lượng quặng mêtan hydrat dưới đáy đại dương vào khoảng 10 triệu triệu tấn (10
[exagram](/w/index.php?title=Exagram&action=edit&redlink=1)). Giả thuyết rằng nếu Trái Đất nóng lên đến một nhiệt độ nhất định, toàn bộ lượng mêtan này có thể một lần nữa bị giải phóng đột ngột vào khí quyển, khuếch đại hiệu ứng nhà kính lên nhiều lần và làm Trái Đất nóng lên đến mức chưa từng thấy.
### Mêtan bên ngoài Trái Đất[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=14)]
Mêtan đã được phát hiện hoặc tin là tồn tại ở vài nơi trong
[Hệ Mặt Trời](/wiki/H%E1%BB%87_M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di). Người ta cho rằng nó được tạo ra nhờ những quá trình phản ứng [vô sinh](/wiki/V%C3%B4_sinh). [Sao Mộc](/wiki/Sao_M%E1%BB%99c) [Sao Hoả](/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa) [[8]](#cite_note-8) [Sao Thổ](/wiki/Sao_Th%E1%BB%95) [Sao Hải Vương](/wiki/Sao_H%E1%BA%A3i_V%C6%B0%C6%A1ng) [Sao Thiên Vương](/wiki/Sao_Thi%C3%AAn_V%C6%B0%C6%A1ng) [Sao chổi Halley](/wiki/Sao_ch%E1%BB%95i_Halley) [Sao chổi Hyakutake](/w/index.php?title=Sao_ch%E1%BB%95i_Hyakutake&action=edit&redlink=1) [2003 UB313](/wiki/Eris_(h%C3%A0nh_tinh_l%C3%B9n))
Dấu vết của khí mêtan cũng được tìm thấy ở bầu khí quyển mỏng trên
[Mặt Trăng](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) của Trái Đất. Mêtan cũng được dò thấy ở các [đám mây](/wiki/M%C3%A2y) giữa những vì [sao](/wiki/Sao) trong vũ trụ
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=15)] **George A. Olah, Alain Goeppert, G. K. Surya Prakash (2009).** [^](#cite_ref-1) *Beyond Oil and Gas: The Methanol Economy*. John Wiley & Sons. Page 268. **George A. Olah, G. K. Surya Prakash, Robert E. Williams, Kenneth Wade & Unknown.** [^](#cite_ref-2) *Hypercarbon Chemistry*. Publisher: Wiley; 2 edition (ngày 9 tháng 8 năm 2011). Page: 593 & 594. [^](#cite_ref-3) [Sản xuất điện từ rác thải](http://vst.vista.gov.vn/home/database/an_pham_dien_tu/MagazineName.2004-06-01.4343/2008/2008_00018/MItem.2008-09-30.5118/MArticle.2008-09-30.5152/marticle_view), Trung tâm Thông tin Khoa học Công nghệ Quốc gia. **NON-CO2 GREENHOUSE GASES IN THE ATMOSPHERE, Annual Review of Energy and the Environment, Vol. 24: 645-661 (Volume publication date November 1999, DOI: 10.1146/annurev.energy.24.1.645** [^](#cite_ref-4) [^](#cite_ref-5) [Carbon Dioxide, Methane Rise Sharply in 2007](http://www.noaanews.noaa.gov/stories2008/20080423_methane.html). Noaanews.noaa.gov (2008-04-23). Truy cập 2012-05-24. **Drysdale, Dougal (2008). “Physics and Chemistry of Fire”. Trong Cote, Arthur E.** [^](#cite_ref-6) *Fire Protection Handbook* **1**(ấn bản 20). Quincy, MA: National Fire Protection Association. tr. 2–18. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-87765-758-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-87765-758-3). [^](#cite_ref-7) [Lưu giữ khí dạng nước khô](http://vst.vista.gov.vn/home/database/an_pham_dien_tu/MagazineName.2004-05-26.5439/2009/2009_00001/MItem.2009-04-22.3051/MArticle.2009-05-06.5917/marticle_view), Trung tâm Thông tin Khoa học Công nghệ Quốc gia. [^](#cite_ref-8) [Khí mê-tan trên sao Hỏa không có nguồn gốc từ núi lửa](http://www.sieunhien.com/khoa-hoc-vu-tru/538-khi-me-tan-tren-sao-hoa-khong-co-nguon-goc-tu-nui-lua.html), Siêu Nhiên.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AAtan&action=edit§ion=16)]
|
|![]()
*trong từ điển mở tiếng Việt* [methane](//vi.wiktionary.org/wiki/methane) [Wiktionary](/wiki/Wiktionary) [Methane](http://www.periodicvideos.com/videos/mv_methane.htm)at *(University of Nottingham)* [The Periodic Table of Videos](/w/index.php?title=The_Periodic_Table_of_Videos&action=edit&redlink=1)
- Gavin Schmidt,
[Methane: A Scientific Journey from Obscurity to Climate Super-Stardom](http://www.giss.nasa.gov/research/features/methane/), [NASA Goddard](/w/index.php?title=Goddard_Institute_for_Space_Studies&action=edit&redlink=1), September 2004 [Methane thermodynamics](http://www.gasresources.net) [International Chemical Safety Card 0291](http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0291.htm) [Methane Hydrates](http://marine.usgs.gov/fact-sheets/gas-hydrates/title.html) [Safety data for methane](http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS/ME/methane.html) [Catalytic conversion of methane to more useful chemicals and fuels](http://pire-ecci.ucsb.edu/pire-ecci-old/summerschool/papers/Catalysis%20Today.pdf) [CDC – Handbook for Methane Control in Mining](http://www.cdc.gov/niosh/mining/UserFiles/works/pdfs/2006-127.pdf)
|
|
|
|

X-Cache: cp1053 hit (1), cp1067 frontend miss (0)


text:
Mamshit
Mamshit (tiếng Hebrew: ממשית) là thành phố Memphis của người Nabataean. Trong thời Nabataean, Mamshit là thành phố quan trọng vì nằm trên tuyến đường buôn bán hương liệu từ dãy núi Idumean tới Arabah (trong Thung lũng lớn do vết nứt Trái Đất), đi qua Ma'ale Akrabim tiếp tục tới Beer-Sheva hoặc tới Hebron và Jerusalem. Thành phố này rộng 40.500 m2, là thành phố nhỏ nhất, nhưng là thành phố được trùng tu tốt nhất trong vùng hoang mạc Negev. Các ngôi nhà sang trọng thời xưa theo lối kiến trúc bất thường chỉ thấy ở đây, không thấy có ở các thành phố khác của người Nabataean.
Kho tàng lớn nhất được tìm thấy tại Israel là ở Mamshit - 10.500 đồng tiền bằng (kim loại) bạc, 158 pounds plumbum tonque với dấu của xưởng đúc và một bó giấy papyrus với các bản văn bằng chữ Hy Lạp cổ xưa.
Thành phố được tái thiết này cho các du khách một cảm giác về dáng vẻ thành phố Mamshit thời xưa. Toàn bộ đường phố còn nguyên vẹn, nhiều nhóm nhà của người Nabataean với các phòng lộ thiên, các sân trong và các sân hiên nhà. Các viên đá xây dựng được chạm trổ cẩn thận và các khung vòm nâng trần nhà được kiến tạo xuất sắc.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Mamshit được thành lập vào thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên, như một điểm buôn bán trên tuyến đường giữa Petra tới Gaza. Với thời gian, thành phố được phát triển, và cũng dựa trên nông nghiệp.
Khi Đế quốc La Mã chiếm đóng, việc buôn bán ở Mamshit bị suy tàn. Dân cư tìm cách sinh sống bằng việc nuôi ngựa. Họ nuôi giống ngựa Ả Rập nổi tiếng, đem lại sự thịnh vượng cho thành phố. Dưới thời Đế quốc Byzantine, Mamshit nhận được sự trợ giúp của chính quyền vì là thành phố ở biên giới. Khi món trợ cấp này hết - đưới thời hoàng đế Justinian - thì thành phố cũng tiêu tan.
Trước khi lập quốc gia Israel, thủ tướng tương lai David Ben-Gurion đã định dùng thành phố Mamshit làm thủ đô, việc này khớp với giấc mộng của ông ta là đưa dân tới định cư ở vùng hoang mạc Negev.
Người ta đã khám phá ra 2 nhà thờ ở Mamshit. Nhà thờ ở phía tây có một sàn khảm bằng các mẫu hình học nhiều màu, các hình chim, 1 giỏ trái cây và 5 lời cung hiến bằng tiếng Hy Lạp (sàn khảm không cho công chúng vào xem). Nhà thờ ở phía đông có một tòa giảng dựa trên các cột nhỏ bằng cẩm thạch. Các di tích này ngày nay vẫn còn.
Cùng với 3 thành phố Haluza, Avdat và Shivta, thành phố Mamshit đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới từ tháng 6 năm 2005.
Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Natural Parks Authority
- Photos of Mamshit
- Pictures of Mamshit archeological findings
- Mamshit Detailed track and hiking info from Tourism, trip and travel to Israel
Tọa độ: 31°01′30″B 35°03′50″Đ / 31,025°B 35,064°ĐBản mẫu:Di sản thế giới tại Israel

markdown:
# Mamshit
|
|![ Welterbe.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Welterbe.svg/25px-Welterbe.svg.png)
[Di sản thế giới UNESCO](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) ![ Mamshit.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Mamshit.jpg/250px-Mamshit.jpg)
![ Mamshit.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Mamshit.jpg/250px-Mamshit.jpg)
[Quốc gia](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Flag_of_Israel.svg/22px-Flag_of_Israel.svg.png)
[Israel](/wiki/Israel) [1107](http://whc.unesco.org/en/list/1107) [Vùng UNESCO](http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=®ion=&order=region) [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) **Mamshit** ( [tiếng Hebrew](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hebrew): ממשית) là thành phố **Memphis** của người [Nabataean](/w/index.php?title=Nabataean&action=edit&redlink=1). Trong thời Nabataean, Mamshit là thành phố quan trọng vì nằm trên tuyến đường buôn bán hương liệu từ dãy núi Idumean tới [Arabah](/w/index.php?title=Arabah&action=edit&redlink=1) (trong [Thung lũng lớn do vết nứt Trái Đất](/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_l%E1%BB%9Bn_do_v%E1%BA%BFt_n%E1%BB%A9t_Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1)), đi qua [Ma'ale Akrabim](/w/index.php?title=Ma%27ale_Akrabim&action=edit&redlink=1) tiếp tục tới [Beer-Sheva](/w/index.php?title=Beer-Sheva&action=edit&redlink=1) hoặc tới [Hebron](/w/index.php?title=Hebron&action=edit&redlink=1) và [Jerusalem](/wiki/Jerusalem). Thành phố này rộng 40.500 m 2, là thành phố nhỏ nhất, nhưng là thành phố được trùng tu tốt nhất trong vùng hoang mạc [Negev](/wiki/Negev). Các ngôi nhà sang trọng thời xưa theo lối [kiến trúc](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc) bất thường chỉ thấy ở đây, không thấy có ở các thành phố khác của người Nabataean.
Kho tàng lớn nhất được tìm thấy tại
[Israel](/wiki/Israel) là ở Mamshit - 10.500 đồng tiền bằng (kim loại) bạc, 158 pounds * với dấu của xưởng đúc và một bó giấy plumbum tonque* [papyrus](/wiki/Gi%E1%BA%A5y_c%C3%B3i)với các bản văn bằng chữ [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)cổ xưa.
Thành phố được tái thiết này cho các du khách một cảm giác về dáng vẻ thành phố Mamshit thời xưa. Toàn bộ đường phố còn nguyên vẹn, nhiều nhóm nhà của người Nabataean với các phòng lộ thiên, các sân trong và các sân hiên nhà. Các viên đá xây dựng được chạm trổ cẩn thận và các khung vòm nâng trần nhà được kiến tạo xuất sắc.
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Mamshit&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mamshit&action=edit§ion=1)]
Mamshit được thành lập vào thế kỷ thứ nhất
[trước Công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), như một điểm buôn bán trên tuyến đường giữa [Petra](/wiki/Petra) tới [Gaza](/wiki/Gaza). Với thời gian, thành phố được phát triển, và cũng dựa trên nông nghiệp.
Khi
[Đế quốc La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) chiếm đóng, việc buôn bán ở Mamshit bị suy tàn. Dân cư tìm cách sinh sống bằng việc nuôi ngựa. Họ nuôi giống ngựa Ả Rập nổi tiếng, đem lại sự thịnh vượng cho thành phố. Dưới thời [Đế quốc Byzantine](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3), Mamshit nhận được sự trợ giúp của chính quyền vì là thành phố ở biên giới. Khi món trợ cấp này hết - đưới thời hoàng đế Justinian - thì thành phố cũng tiêu tan.
Trước khi lập quốc gia
[Israel](/wiki/Israel), thủ tướng tương lai [David Ben-Gurion](/wiki/David_Ben-Gurion) đã định dùng thành phố Mamshit làm thủ đô, việc này khớp với giấc mộng của ông ta là đưa dân tới định cư ở vùng hoang mạc [Negev](/wiki/Negev).
Người ta đã khám phá ra 2
[nhà thờ](/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D) ở Mamshit. Nhà thờ ở phía tây có một sàn khảm bằng các mẫu hình học nhiều màu, các hình chim, 1 giỏ trái cây và 5 lời cung hiến bằng tiếng Hy Lạp (sàn khảm không cho công chúng vào xem). Nhà thờ ở phía đông có một tòa giảng dựa trên các cột nhỏ bằng cẩm thạch. Các di tích này ngày nay vẫn còn.
Cùng với 3 thành phố
[Haluza](/wiki/Haluza), [Avdat](/wiki/Avdat) và [Shivta](/wiki/Shivta), thành phố Mamshit đã được [UNESCO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) công nhận là [di sản thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) từ tháng 6 năm 2005.
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Mamshit&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mamshit&action=edit§ion=2)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Mamshit&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mamshit&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Mamshit&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Mamshit&action=edit§ion=4)] [Natural Parks Authority](http://www.parks.org.il/ParksENG/company_card.php3?NewNameMade=47&from=116&CNumber=336199%7CIsraeli) [Photos of Mamshit](http://www.co-ground.com/common/mamshit.html) [Pictures of Mamshit archeological findings](http://holyland-pictures.com/tag/negev/mamshit/) [Mamshit](http://www.tiuli.com/track_info.asp?lng=eng&track_id=47)Detailed track and hiking info from [Tourism, trip and travel to Israel](http://www.tiuli.com/default.asp?lng=eng) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [31°01′30″B 35°03′50″Đ / 31,025°B 35,064°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Mamshit¶ms=31.025_N_35.064_E_) [Bản mẫu:Di sản thế giới tại Israel](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_t%E1%BA%A1i_Israel&action=edit&redlink=1)
|
|![]()

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1067 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=01-Sep-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Sat, 03 Oct 2015 00:00:00 GMT


text:
Sidi Aissa
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Sidi Aissa là một đô thị thuộc tỉnh Msila, Algérie. Dân số thời điểm năm 2002 là 57.27 người.[1]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Districts of Algeria” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- “Geonames Database”. Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

markdown:
# Sidi Aissa
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Sidi Aissa
|
Sīdī `Aysā
|— Đô thị —|
|
|Lỗi Lua trong Mô_đun:Location_map tại dòng 401: Chỉ có thể đặt bán cầu ở dạng độ-phút-giây cho kinh độ.Vị trí ở Algérie
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Algeria_%28bordered%29.svg/22px-Flag_of_Algeria_%28bordered%29.svg.png)
[Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie) [Tỉnh](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Alg%C3%A9rie&action=edit&redlink=1) [Msila](/w/index.php?title=Msila_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) **Sidi Aissa** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Algeria&action=edit&redlink=1) thuộc tỉnh [Msila](/w/index.php?title=Msila_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1), [Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie). Dân số thời điểm năm 2002 là 57.27 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Sidi_Aissa&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sidi_Aissa&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Districts of Algeria”](http://www.statoids.com/ydz.html)(bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Sidi_Aissa&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Sidi_Aissa&action=edit§ion=2)] [“Geonames Database”](http://geonames.nga.mil/ggmagaz/). [Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_%C4%90%E1%BB%8Ba_kh%C3%B4ng_gian_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.


text:
Trợ giúp
Thể loại:Cử chỉ tay
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Các trang trong thể loại “Cử chỉ tay”
6 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 6 trang.
D
Dấu Thánh Giá
Du lịch quá giang
N
Nắm đấm
Ngón tay giữa
Ngón tay thối
Q
Quy tắc bàn tay phải
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Cử_chỉ_tay&oldid=14499912
”
Thể loại
:
Bàn tay
Cử chỉ
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
العربية
English
한국어
Türkçe
اردو
中文
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 10:15 ngày 14 tháng 11 năm 2013.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
Thể loại:Lịch sử Brunei
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài chính thể loại: Lịch sử Brunei
Các trang trong thể loại “Lịch sử Brunei”
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.

markdown:
# Thể loại:Lịch sử Brunei
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Lịch sử Brunei](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Brunei)
|
|![]()
[Lịch sử Brunei](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:History_of_Brunei?uselang=vi)
## Các trang trong thể loại “Lịch sử Brunei”
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.
|
|![]()
4 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 4 trang.


text:
Thiện Đức nữ vương
Thiện Đức, tên thật là Kim Đức Mạn, là tên hiệu của một vị nữ vương nước Tân La (một trong ba vương quốc thời kỳ Tam Quốc Triều Tiên gồm Cao Câu Ly, Bách Tế và Tân La). Bà trị vì từ năm 632 đến năm 647[1], là vị vua thứ 27 của vương quốc Tân La, và là vị nữ vương đầu tiên trong lịch sử Triều Tiên.
Mục lục
Người thừa kế[sửa | sửa mã nguồn]
Trước khi trở thành nữ vương, Thiện Đức được gọi là Công chúa Đức Mạn (tiếng Hàn:덕만, Hán tự: 德曼, Đức Mạn công chúa). Cô là con gái thứ hai trong số ba người con gái của Chân Bình Vương. Chị gái cô, Thiên Minh công chúa (tiếng Hàn: 천명공주; Hán tự: 天明公主), sinh ra được một người con trai, là người sẽ trở thành Thái Tông Vũ Liệt Vương sau này. Trong khi một người chị em khác của cô – Thiện Hoa Công chúa (善花公主, 선화공주), lại kết hôn với Vũ vương của nước Bách Tế, sau đó thì trở thành mẫu hậu của Nghĩa Từ Vương của Bách Tế, vị vua cuối cùng của Bách Tế, trước khi bị diệt bởi liên minh giữa Tân La và nhà Đường.
Sự tồn tại của công chúa Thiện Hoa hiện nay vẫn đang tranh cãi, vì có nhiều bằng chứng lịch sử cho rằng mẹ của Nghĩa Từ Vương là Vương hậu Sataek, và phủ nhận vai trò lịch sử của Thiện Hoa.
Chân Bình Vương không có con trai, vì thế người đã chọn Thiện Đức lên làm Thế nữ kế vị. Điều này không có gì khác thường ở Tân La, bởi vì phụ nữ trong thời đại này có vai trò tương đối với nhiều cố vấn, quý phu nhân và vương hậu nhiếp chính xuất hiện ở đất nước.
Khắp vương quốc, phụ nữ không phải là người có tiếng nói trong gia đình từ khi chế độ mẫu hệ suy yếu bên cạnh chế độ phụ hệ. Tư tưởng Nho giáo đã đặt người phụ nữ vào một vị trí thấp, không có tầm ảnh hưởng gì lớn trong xã hội Triều Tiên, cho tới tận giữa triều đại nhà Triều Tiên thế kỷ thứ XV.
Trong vương triều Tân La, vai trò của người phụ nữ tương đối cao, nhưng vẫn có sự hạn chế trong hành xử và lễ giáo của người phụ nữ. Phụ nữ thường bị hạn chế tham gia vào các hoạt động lớn vì xã hội cho rằng chúng không phù hợp với họ.
Trị vì[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 632, Thiện Đức trở thành người lãnh đạo của Tân La, và bà trị vì đến năm 647. Bà là người đầu tiên trong số 3 nữ vương của vương quốc. (Hai người còn lại là Chân Đức nữ vương và Chân Thánh nữ vương). Sau khi bà mất, vào năm 654 Chân Đức Nữ Vương lại tiếp tục sự nghiệp của bà.
Suốt thời kỳ mà Thiện Đức Nữ Vương trị vì, chiến tranh, bạo lực và loạn lạc xảy ra liên miên giữa Tân La với nước láng giềng Bách tế.
Trong mười bốn năm làm nữ vương, sự sáng suốt của bà đã đem lại nhiều lợi ích cho vương quốc. Dưới thời của bà, Tân La ngày càng nới lỏng sự phụ thuộc vào nước láng giềng Trung quốc, hiện lúc đó là nhà Đường, đồng thời bà còn gửi học giả sang Trung Quốc để học hỏi.
Giống như Nữ Hoàng đế nhà Võ Chu là Võ Tắc Thiên cai trị Trung Quốc, bà là một người sùng đạo Phật và đã cho xây dựng nhiều ngôi chùa lớn.
Bà đã cho xây dựng Tháp Thiên văn, hay Cheomseongdae (Chiêm tinh đài), được xem như đài thiên văn đầu tiên ở Phương Đông. Ngôi tháp này vẫn còn tồn tại ở thủ đô vương quốc Tân La cũ, nay là tỉnh Gyeongju (Kinh Kỳ), Hàn Quốc.
Trong vương quốc Tân La dưới triều Thiện Đức, Bidam (chữ Hán:毗曇; Bì Đàm) là người đã lãnh đạo một cuộc nổi loạn chống lại bà, vì ông cho rằng "một nữ vương không thể điều hành một quốc gia" (Nguyên văn: 女主不能善理: Nữ vương bất năng thiện lý"[2]
Truyền thuyến nói rằng, trong cuộc binh biến này, có một ngôi sao đã rơi xuống, Bidam và tùy tùng cho rằng đó chính là dấu hiệu kết thúc giai đoạn trị vì của Thiện Đức Nữ Vương. Kim Yu Shin (chữ Hán:김庾信, Kim Dữu Tín) đã khuyên nữ vương thả lên trời một con diều lửa, đó cũng báo hiệu rằng ngôi sao nọ sẽ sớm trở về chỗ của nó.
Mười ngày sau cuộc nổi loạn, Bidam cùng 30 người tùy tùng đã bị hành quyết. Thiện Đức Nữ Vương từ trần vào ngày 8 tháng 1. Bidam bị xử tử ngày 17 tháng 01, sau khi Chân Đức Nữ Vương bước lên ngai vàng.
Truyền thuyết[sửa | sửa mã nguồn]
Thiện Đức được vua cha lựa chọn là người kế vị là do sự biểu hiện thông minh sâu sắc của nàng ngay từ khi nàng còn là một công chúa. Một câu chuyện được truyền tụng trong cả hai cuốn sách nổi tiếng: Samguk Sagi (Hán tự: 三國史記 –Tam Quốc sử ký) và Samguk Yusa (Hán tự: 三國遺事 - Tam Quốc dị sự [3]) như sau:
-
-
- Khi cha nàng nhận được một cái hộp hạt giống hoa mẫu đơn từ Hoàng đế Đường Thái Tông kèm theo một bức tranh vẽ đóa hoa mẫu đơn đã thành hình. Nhìn thấy bức tranh, cô công chúa Seondeok đã cho rằng, một bông hoa dù có đẹp đến mấy cũng thật tệ khi nó chẳng có mùi hương. "Nếu là con vẽ, sẽ có thêm vô số ong bướm lượn quanh bông hoa này!". Tầm nhìn của cô công chúa về sự thiếu hụt mùi hương của bông hoa mẫu đơn đã tỏ ra chính xác, một bằng chứng trong vô số bằng chứng về sự thông minh, thậm chí là khả năng lãnh đạo của nàng.
-
Có hai sự kiện khác nhau của Thiện Đức thể hiện khả năng tiên đoán sự việc, một khả năng lạ lùng của bà:
- Một là, bà nghe được tiếng kêu của một bầy ếch trắng gần hồ Ngọc Môn vào mùa đông. Bà nghĩ rằng điều này báo trước một cuộc tấn công của vương quốc láng giềng Bách Tế (ếch kêu được xem như tiếng của những người lính sợ hãi) từ phía Tây Bắc (màu trắng tượng trưng cho phía Tây trong thiên văn học lúc đó) tại Nữ Căn Cốc (女根谷) (tiếng ếch kêu từ hồ Ngọc Môn, được ví như người phụ nữ). Khi cô gửi các tướng lĩnh tới Nữ Căn Cốc, thực sự họ đã bắt được hai ngàn quânBách Tế.
- Hai là, tiên đoán về cái chết của chính mình. Vài ngày trước khi qua đời, cô tập họp mọi người và nói "Khi ta chết, hãy chôn ta ở gần Dori-cheon (Hán tự: 忉利天, Đao Lợi Thiên), trên núi Lang Sơn (狼山) ở phía Nam. Một thập kỷ sau cái chết của bà, Văn Vũ Vương (Hán tự 文武王), vị vua thứ 30 của Tân La đã cho xây dựng Tứ thiên vương tự (四天王寺, Sacheonwang-sa ý nói ngôi chùa của vị vua bốn phương) ngay tại mộ của bà.
Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]
Phụ vương và mẫu hậu[sửa | sửa mã nguồn]
- Phụ vương: Chân Bình Vương (眞平王; 진평왕)
- Mẫu hậu: Vương hậu Maya, họ Kim (摩耶夫人金氏, 마야부인김씨; Ma Da phu nhân Kim thị)
Chị em[sửa | sửa mã nguồn]
- Thiên Minh công chúa (chữ Hán:天明公主, tiếng Hàn:천명공주,Cheonmyeong) [4]
- Thiện Hoa công chúa (chữ Hán:善花公主, tiếng Hàn:선화공주, Seonhwa)
Anh-em rể[sửa | sửa mã nguồn]
- Kim Yong-chun (金龍春; 김용춘, Kim Long Xuân), chồng của công chúa Thiên Minh, Pungwolju thứ 13 (hay còn gọi là Gukseon (國仙), Quốc tiên).
- Jang Seo-dong (璋暑童; 장서동; Chương Thử Đồng), chồng của công chúa Thiện Hoa (chưa xác thực), sau này là Vũ Vương (武王/ 무왕) của nước Bách Tế.
Cháu trai và cháu gái[sửa | sửa mã nguồn]
- Kim Chun-chu (金春秋; 김춘추, Kim Xuân Thu), con trai trưởng của công chúa Thiên Minh và Kim Yong-chun. Sau này là Pungwolju thứ 18, và sau nữa trở thành Thái Tông Vũ Liệt Vương (太宗武烈王, 태종무열왕; Thái Tông Vũ Liệt Vương).
- Kim Yeon-chung (金蓮忠, 김연충; Kim Liên Chung), con trai thứ của công chúa Thiên Minh và Kim Yong-chun.
- Nghĩa Từ Vương của Bách Tế (義慈王, 의자왕), con trai duy nhất của công chúa Thiện Hoa (đang tranh cãi).
Anh chị em họ[sửa | sửa mã nguồn]
- Kim Seung-man (金勝曼, 김승만, Kim Thắng Mạn), con gái duy nhất của Cát văn vương Gukban(國飯葛文王, 국반갈문왕, Quốc Phạn Cát văn vương), anh em trai của Chân Bình Vương, và phu nhân Wolmyeong (月明夫人, 월명부인; Nguyệt Minh phu nhân). Kim Thắng Mạn sau này trở thành Chân Đức nữ vương.
Chồng[sửa | sửa mã nguồn]
Không có thông tin chính thức về chồng của Thiện Đức Nữ Vương, tuy nhiên có nhiều dị bản như sau o Theo Tam Quốc dị sự, chồng của Thiện Đức là Cát văn vương Eum (飮葛文王, 음갈문왕, Ẩm Cát văn vương) – có thể đã kết hôn với Thiện Đức Nữ Vương một năm sau khi cô bước lên ngai vàng. o Theo Biên niên sử Hoa Lang (Hwarang segi, Hoa Lang thể ký), chồng của Seondeok có thể là những người sau:
- Kim Yong-chun, chồng của công chúa Chunmyeong, Quốc tiên thứ 13.
- Heumban (欽飯, 흠반; Khâm Phạn) –một người họ hàng của Thiện Đức.
- Eulje (乙祭, 을제; Ất Tế).
Phim ảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 2009 đài MBC của Hàn Quốc đã thực hiện bộ phim truyền hình 62 tập "Nữ hoàng Seon Deok" với Thiện Đức Nữ Vương là nhân vật chính. Trong bộ phim, Deok Man được biết đến như đứa trẻ không may mắn phải trốn chạy khỏi bàn tay của người phụ nữ độc ác Mi Shil. Cô phải trốn chạy ngay từ khi mới lọt lòng, sau khi lớn lên, cô quyết định quay trở lại hoàng cung để trả thù người phụ nữ độc ác đã thao túng cả 3 đời vua Tân La. Nhưng để cô có thể trở lại hoàng cung, chị gái của cô – công chúa Cheonmyoeng đã mất mạng dưới tay Mishil, và cô cũng phải hy sinh mối tình với chàng Hoa Lang Kim Yu-shin vì nghiệp lớn.Sau này, với sự phò tá trung thành và tài năng của Kim Yu-shin cùng các tướng lãnh, Deok Man đánh bại Mishil, lên ngôi và trở thành vua thứ 27 của Tân La. Trong phim cũng cho rằng, lý do Bidam làm phản là do không tin tưởng ở tình yêu của Seon Deok dành cho mình.
Chú dẫn[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Tam Quốc Dị Sự, Bản tiếng Anh: Samguk Yusa - Legends and History of the Three Kingdoms of Ancient Korea, dịch bởi Tae-Hung Ha và Grafton K. Mintz. Quyển số 1, trang 57. NXB Silk Pagoda (2006).
- ^ (7. Silla and Wa) - Bidam
- ^ Samguk Yusa: Tam Quốc Dị sự, bản tiếng Anh của Tae-Hung Ha và Grafton K. Mintz. NXB Silk Pagoda (2006).
- ^ Sau khi lên ngôi, Vũ Liệt Vương truy tôn mẹ mình là Văn Trinh Thái hậu (文貞太后/ 문정태후)

markdown:
# Thiện Đức nữ vương
[Thiện Đức Nữ Vương](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_N%E1%BB%AF_V%C6%B0%C6%A1ng&redirect=no))
|Thiện Đức nữ vương|
|Tiền nhiệm||
|[Chân Đức nữ vương](/wiki/Ch%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng) [Thiện Đức](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La) [Chân Bình Vương](/wiki/Ch%C3%A2n_B%C3%ACnh_V%C6%B0%C6%A1ng) [Vương hậu Ma Da](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%ADu_Ma_Da&action=edit&redlink=1) [8 tháng 1](/wiki/8_th%C3%A1ng_1), [647](/wiki/647) [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La) **Thiện Đức**, tên thật là **Kim Đức Mạn**, là tên hiệu của một vị [nữ vương](/wiki/N%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng) nước [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La) (một trong ba vương quốc thời kỳ [Tam Quốc Triều Tiên](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c_(Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)) gồm [Cao Câu Ly](/wiki/Cao_C%C3%A2u_Ly), [Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF) và [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La)). Bà trị vì từ năm 632 đến năm 647 , là vị vua thứ 27 của vương quốc Tân La, và là vị [1] [nữ vương](/wiki/N%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng)đầu tiên trong [lịch sử Triều Tiên](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn).
## Mục lục
## Người thừa kế[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=1)]
Trước khi trở thành nữ vương, Thiện Đức được gọi là
**Công chúa Đức Mạn** ( [tiếng Hàn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn):덕만, [Hán tự](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 德曼, Đức Mạn công chúa). Cô là con gái thứ hai trong số ba người con gái của [Chân Bình Vương](/wiki/Ch%C3%A2n_B%C3%ACnh_V%C6%B0%C6%A1ng). Chị gái cô, [Thiên Minh công chúa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_Minh_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1) ( [tiếng Hàn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn): 천명공주; Hán tự: 天明公主), sinh ra được một người con trai, là người sẽ trở thành [Thái Tông Vũ Liệt Vương](/wiki/T%C3%A2n_La_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) sau này. Trong khi một người chị em khác của cô – [Thiện Hoa Công chúa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_Hoa_C%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1) (善花公主, 선화공주), lại kết hôn với [Vũ vương](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF_V%C5%A9_V%C6%B0%C6%A1ng) của nước [Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF), sau đó thì trở thành mẫu hậu của [Nghĩa Từ Vương](/wiki/Ngh%C4%A9a_T%E1%BB%AB_V%C6%B0%C6%A1ng) của [Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF), vị vua cuối cùng của Bách Tế, trước khi bị diệt bởi liên minh giữa Tân La và [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng).
Sự tồn tại của công chúa Thiện Hoa hiện nay vẫn đang tranh cãi, vì có nhiều bằng chứng lịch sử cho rằng mẹ của
[Nghĩa Từ Vương](/wiki/Ngh%C4%A9a_T%E1%BB%AB_V%C6%B0%C6%A1ng) là [Vương hậu Sataek](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%ADu_Sataek&action=edit&redlink=1), và phủ nhận vai trò lịch sử của Thiện Hoa. [Chân Bình Vương](/wiki/Ch%C3%A2n_B%C3%ACnh_V%C6%B0%C6%A1ng) không có con trai, vì thế người đã chọn Thiện Đức lên làm [Thế nữ](/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_n%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1) kế vị. Điều này không có gì khác thường ở Tân La, bởi vì phụ nữ trong thời đại này có vai trò tương đối với nhiều cố vấn, quý phu nhân và vương hậu nhiếp chính xuất hiện ở đất nước.
Khắp vương quốc, phụ nữ không phải là người có tiếng nói trong gia đình từ khi chế độ mẫu hệ suy yếu bên cạnh chế độ phụ hệ. Tư tưởng
[Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) đã đặt người phụ nữ vào một vị trí thấp, không có tầm ảnh hưởng gì lớn trong xã hội [Triều Tiên](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), cho tới tận giữa triều đại [nhà Triều Tiên](/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) thế kỷ thứ XV.
Trong vương triều Tân La, vai trò của người phụ nữ tương đối cao, nhưng vẫn có sự hạn chế trong hành xử và lễ giáo của người phụ nữ. Phụ nữ thường bị hạn chế tham gia vào các hoạt động lớn vì xã hội cho rằng chúng không phù hợp với họ.
## Trị vì[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=2)]
Năm 632, Thiện Đức trở thành người lãnh đạo của Tân La, và bà trị vì đến năm 647. Bà là người đầu tiên trong số 3 nữ vương của vương quốc. (Hai người còn lại là
[Chân Đức nữ vương](/wiki/Ch%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng) và [Chân Thánh nữ vương](/wiki/Ch%C3%A2n_Th%C3%A1nh_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng)). Sau khi bà mất, vào năm 654 Chân Đức Nữ Vương lại tiếp tục sự nghiệp của bà.
Suốt thời kỳ mà Thiện Đức Nữ Vương trị vì, chiến tranh, bạo lực và loạn lạc xảy ra liên miên giữa Tân La với nước láng giềng
[Bách tế](/w/index.php?title=B%C3%A1ch_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1).
Trong mười bốn năm làm nữ vương, sự sáng suốt của bà đã đem lại nhiều lợi ích cho vương quốc. Dưới thời của bà,
[Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La) ngày càng nới lỏng sự phụ thuộc vào nước láng giềng [Trung quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), hiện lúc đó là [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), đồng thời bà còn gửi học giả sang Trung Quốc để học hỏi.
Giống như Nữ Hoàng đế
[nhà Võ Chu](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_V%C3%B5_Chu&action=edit&redlink=1) là [Võ Tắc Thiên](/wiki/V%C3%B5_T%E1%BA%AFc_Thi%C3%AAn) cai trị Trung Quốc, bà là một người sùng [đạo Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) và đã cho xây dựng nhiều ngôi chùa lớn.
Bà đã cho xây dựng
[Tháp Thiên văn](/w/index.php?title=Th%C3%A1p_Thi%C3%AAn_v%C4%83n&action=edit&redlink=1), hay [Cheomseongdae](/w/index.php?title=Cheomseongdae&action=edit&redlink=1) ( [Chiêm tinh đài](/w/index.php?title=Chi%C3%AAm_tinh_%C4%91%C3%A0i&action=edit&redlink=1)), được xem như đài thiên văn đầu tiên ở Phương Đông. Ngôi tháp này vẫn còn tồn tại ở thủ đô vương quốc [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La) cũ, nay là tỉnh [Gyeongju](/wiki/Gyeongju) ( [Kinh Kỳ](/wiki/Kinh_K%E1%BB%B3)), [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c).
Trong vương quốc
[Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La) dưới triều Thiện Đức, [Bidam](/w/index.php?title=Bidam&action=edit&redlink=1) ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n):毗曇; Bì Đàm) là người đã lãnh đạo một cuộc nổi loạn chống lại bà, vì ông cho rằng "một nữ vương không thể điều hành một quốc gia" (Nguyên văn: 女主不能善理: Nữ vương bất năng thiện lý" [[2]](#cite_note-2)
Truyền thuyến nói rằng, trong cuộc binh biến này, có một ngôi sao đã rơi xuống, Bidam và tùy tùng cho rằng đó chính là dấu hiệu kết thúc giai đoạn trị vì của Thiện Đức Nữ Vương.
[Kim Yu Shin](/w/index.php?title=Kim_Yu_Shin&action=edit&redlink=1) ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n):김庾信, Kim Dữu Tín) đã khuyên nữ vương thả lên trời một con diều lửa, đó cũng báo hiệu rằng ngôi sao nọ sẽ sớm trở về chỗ của nó.
Mười ngày sau cuộc nổi loạn, Bidam cùng 30 người tùy tùng đã bị hành quyết. Thiện Đức Nữ Vương từ trần vào ngày 8 tháng 1. Bidam bị xử tử ngày 17 tháng 01, sau khi Chân Đức Nữ Vương bước lên ngai vàng.
## Truyền thuyết[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=3)]
Thiện Đức được vua cha lựa chọn là người kế vị là do sự biểu hiện thông minh sâu sắc của nàng ngay từ khi nàng còn là một công chúa. Một câu chuyện được truyền tụng trong cả hai cuốn sách nổi tiếng:
[Samguk Sagi](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_s%E1%BB%AD_k%C3%BD) (Hán tự: 三國史記 –Tam Quốc sử ký) và [Samguk Yusa](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di_s%E1%BB%B1) (Hán tự: 三國遺事 - Tam Quốc dị sự ) như sau: [3]
-
-
- Khi cha nàng nhận được một cái hộp hạt giống hoa mẫu đơn từ Hoàng đế
[Đường Thái Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)kèm theo một bức tranh vẽ đóa hoa mẫu đơn đã thành hình. Nhìn thấy bức tranh, cô công chúa Seondeok đã cho rằng, một bông hoa dù có đẹp đến mấy cũng thật tệ khi nó chẳng có mùi hương. "Nếu là con vẽ, sẽ có thêm vô số ong bướm lượn quanh bông hoa này!". Tầm nhìn của cô công chúa về sự thiếu hụt mùi hương của bông hoa mẫu đơn đã tỏ ra chính xác, một bằng chứng trong vô số bằng chứng về sự thông minh, thậm chí là khả năng lãnh đạo của nàng.
- Khi cha nàng nhận được một cái hộp hạt giống hoa mẫu đơn từ Hoàng đế
-
Có hai sự kiện khác nhau của Thiện Đức thể hiện khả năng tiên đoán sự việc, một khả năng lạ lùng của bà:
- Một là, bà nghe được tiếng kêu của một bầy ếch trắng gần hồ Ngọc Môn vào mùa đông. Bà nghĩ rằng điều này báo trước một cuộc tấn công của vương quốc láng giềng
[Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF)(ếch kêu được xem như tiếng của những người lính sợ hãi) từ phía Tây Bắc (màu trắng tượng trưng cho phía Tây trong thiên văn học lúc đó) tại Nữ Căn Cốc (女根谷) (tiếng ếch kêu từ hồ Ngọc Môn, được ví như người phụ nữ). Khi cô gửi các tướng lĩnh tới Nữ Căn Cốc, thực sự họ đã bắt được hai ngàn quân [Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF).
- Hai là, tiên đoán về cái chết của chính mình. Vài ngày trước khi qua đời, cô tập họp mọi người và nói "Khi ta chết, hãy chôn ta ở gần Dori-cheon (Hán tự: 忉利天, Đao Lợi Thiên), trên núi Lang Sơn (狼山) ở phía Nam. Một thập kỷ sau cái chết của bà,
[Văn Vũ Vương](/wiki/V%C4%83n_V%C5%A9_V%C6%B0%C6%A1ng)(Hán tự 文武王), vị vua thứ 30 của Tân La đã cho xây dựng [Tứ thiên vương tự](/w/index.php?title=T%E1%BB%A9_thi%C3%AAn_v%C6%B0%C6%A1ng_t%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1)(四天王寺, Sacheonwang-sa ý nói ngôi chùa của vị vua bốn phương) ngay tại mộ của bà.
## Gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=4)]
### Phụ vương và mẫu hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=5)]
- Phụ vương:
[Chân Bình Vương](/wiki/Ch%C3%A2n_B%C3%ACnh_V%C6%B0%C6%A1ng)(眞平王; 진평왕)
- Mẫu hậu:
[Vương hậu Maya](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%ADu_Maya&action=edit&redlink=1), họ Kim (摩耶夫人金氏, 마야부인김씨; Ma Da phu nhân Kim thị)
### Chị em[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=6)] [Thiên Minh công chúa](/w/index.php?title=Thi%C3%AAn_Minh_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n):天明公主, [tiếng Hàn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn):천명공주,Cheonmyeong) [[4]](#cite_note-4) [Thiện Hoa công chúa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_Hoa_c%C3%B4ng_ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1)( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n):善花公主, [tiếng Hàn](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn):선화공주, Seonhwa)
### Anh-em rể[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=7)] [Kim Yong-chun](/w/index.php?title=Kim_Yong-chun&action=edit&redlink=1)(金龍春; 김용춘, Kim Long Xuân), chồng của công chúa Thiên Minh, Pungwolju thứ 13 (hay còn gọi là Gukseon (國仙), Quốc tiên). [Jang Seo-dong](/w/index.php?title=Jang_Seo-dong&action=edit&redlink=1)(璋暑童; 장서동; Chương Thử Đồng), chồng của công chúa Thiện Hoa (chưa xác thực), sau này là [Vũ Vương](/wiki/V%C5%A9_V%C6%B0%C6%A1ng)(武王/ 무왕) của nước [Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF).
### Cháu trai và cháu gái[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=8)] [Kim Chun-chu](/w/index.php?title=Kim_Chun-chu&action=edit&redlink=1)(金春秋; 김춘추, Kim Xuân Thu), con trai trưởng của công chúa Thiên Minh và Kim Yong-chun. Sau này là Pungwolju thứ 18, và sau nữa trở thành [Thái Tông Vũ Liệt Vương](/wiki/T%C3%A2n_La_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)(太宗武烈王, 태종무열왕; Thái Tông Vũ Liệt Vương).
- Kim Yeon-chung (金蓮忠, 김연충; Kim Liên Chung), con trai thứ của công chúa Thiên Minh và Kim Yong-chun.
[Nghĩa Từ Vương](/wiki/Ngh%C4%A9a_T%E1%BB%AB_V%C6%B0%C6%A1ng)của [Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF)(義慈王, 의자왕), con trai duy nhất của công chúa Thiện Hoa (đang tranh cãi).
### Anh chị em họ[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=9)] [Kim Seung-man](/w/index.php?title=Kim_Seung-man&action=edit&redlink=1)(金勝曼, 김승만, Kim Thắng Mạn), con gái duy nhất của Cát văn vương Gukban(國飯葛文王, 국반갈문왕, [Quốc Phạn Cát văn vương](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BA%A1n_C%C3%A1t_v%C4%83n_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)), anh em trai của [Chân Bình Vương](/wiki/Ch%C3%A2n_B%C3%ACnh_V%C6%B0%C6%A1ng), và phu nhân Wolmyeong (月明夫人, 월명부인; Nguyệt Minh phu nhân). Kim Thắng Mạn sau này trở thành [Chân Đức nữ vương](/wiki/Ch%C3%A2n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng).
### Chồng[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=10)]
Không có thông tin chính thức về chồng của Thiện Đức Nữ Vương, tuy nhiên có nhiều dị bản như sau o Theo Tam Quốc dị sự, chồng của Thiện Đức là Cát văn vương Eum (飮葛文王, 음갈문왕, Ẩm Cát văn vương) – có thể đã kết hôn với Thiện Đức Nữ Vương một năm sau khi cô bước lên ngai vàng. o Theo Biên niên sử Hoa Lang (Hwarang segi, Hoa Lang thể ký), chồng của Seondeok có thể là những người sau:
- Kim Yong-chun, chồng của công chúa Chunmyeong, Quốc tiên thứ 13.
- Heumban (欽飯, 흠반; Khâm Phạn) –một người họ hàng của Thiện Đức.
- Eulje (乙祭, 을제; Ất Tế).
## Phim ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=11)]
Năm 2009 đài MBC của Hàn Quốc đã thực hiện bộ phim truyền hình 62 tập "
[Nữ hoàng Seon Deok](/wiki/Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng_(phim_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh))" với Thiện Đức Nữ Vương là nhân vật chính. Trong bộ phim, Deok Man được biết đến như đứa trẻ không may mắn phải trốn chạy khỏi bàn tay của người phụ nữ độc ác Mi Shil. Cô phải trốn chạy ngay từ khi mới lọt lòng, sau khi lớn lên, cô quyết định quay trở lại hoàng cung để trả thù người phụ nữ độc ác đã thao túng cả 3 đời vua Tân La. Nhưng để cô có thể trở lại hoàng cung, chị gái của cô – công chúa Cheonmyoeng đã mất mạng dưới tay Mishil, và cô cũng phải hy sinh mối tình với chàng Hoa Lang Kim Yu-shin vì nghiệp lớn.Sau này, với sự phò tá trung thành và tài năng của Kim Yu-shin cùng các tướng lãnh, Deok Man đánh bại Mishil, lên ngôi và trở thành vua thứ 27 của Tân La. Trong phim cũng cho rằng, lý do Bidam làm phản là do không tin tưởng ở tình yêu của Seon Deok dành cho mình.
## Chú dẫn[
[sửa](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%A9c_n%E1%BB%AF_v%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=12)] **Tam Quốc Dị Sự, Bản tiếng Anh: Samguk Yusa - Legends and History of the Three Kingdoms of Ancient Korea, dịch bởi Tae-Hung Ha và Grafton K. Mintz. Quyển số 1, trang 57. NXB Silk Pagoda (2006).** [^](#cite_ref-1) [^](#cite_ref-2) [(7. Silla and Wa) - Bidam](http://english.historyfoundation.or.kr/?sub_num=32) **Samguk Yusa: Tam Quốc Dị sự, bản tiếng Anh của Tae-Hung Ha và Grafton K. Mintz. NXB Silk Pagoda (2006).** [^](#cite_ref-3) **Sau khi lên ngôi,** [^](#cite_ref-4) [Vũ Liệt Vương](/wiki/T%C3%A2n_La_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng)truy tôn mẹ mình là Văn Trinh Thái hậu (文貞太后/ 문정태후)
|
|
Thiện Đức (632-647) ·


text:
Vườn quốc gia Shiretoko
Vườn quốc gia Shiretoko (tiếng Nhật: 知床国立公園, Shiretoko Kokuritsu Kōen; Hán-Việt: "Tri Sàng quốc lập công viên") bao bọc phần bán đảo Shiretoko tại mũi đông bắc của đảo Hokkaido, Nhật Bản. Shiretoko trong tiếng Ainu có nghĩa là "nơi tận cùng Trái Đất".
Vườn quốc gia này có số lượng loài gấu lớn nhất Nhật Bản và từ đây có thể nhìn ra đảo Kunashiri (Nhật Bản đòi chủ quyền nhưng Nga đang chiếm giữ).
Năm 2005, vườn quốc gia này được UNESCO công nhận là Di sản thế giới. UNESCO khuyến nghị nên cộng thêm Quần đảo Kuril của Nga thành một Di sản "Công viên hòa bình" xuyên biên giới.
Trong vườn quốc gia này có thác nước nóng Kamuiwakkayu (tiếng Ainu nghĩa là "dòng sông của thượng đế"). Núi lửa Rausu trong công viên này cao 1660 m, là một trong 100 ngọn núi cao nhất Nhật Bản.

markdown:
# Vườn quốc gia Shiretoko
|Vườn quốc gia Shiretoko知床国立公園|
|
| ![ Hình ảnh nhìn từ biển](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Shiretoko_National_Park.jpg/272px-Shiretoko_National_Park.jpg)
![ Hình ảnh nhìn từ biển](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Shiretoko_National_Park.jpg/272px-Shiretoko_National_Park.jpg)
[Hokkaidō](/wiki/Hokkaid%C5%8D), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [44°06′0″B 145°11′0″Đ / 44,1°B 145,18333°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Shiretoko¶ms=44_06_00_N_145_11_00_E_type:landmark_) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [44°06′0″B 145°11′0″Đ / 44,1°B 145,18333°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Shiretoko¶ms=44_06_00_N_145_11_00_E_type:landmark_)
|Công viên quốc gia Shiretoko
|
知床国立公園
|
|![]()
|
|![]()
[Quốc gia](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Flag_of_Japan.svg/22px-Flag_of_Japan.svg.png)
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [1193](http://whc.unesco.org/en/list/1193) [Vùng UNESCO](http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=®ion=&order=region) **Vườn quốc gia Shiretoko** ( [tiếng Nhật](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nh%E1%BA%ADt): 知床国立公園, *Shiretoko Kokuritsu Kōen*; [Hán-Việt](/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): "Tri Sàng quốc lập công viên") bao bọc phần [bán đảo Shiretoko](/w/index.php?title=B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Shiretoko&action=edit&redlink=1) tại mũi đông bắc của đảo [Hokkaido](/wiki/Hokkaid%C5%8D), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Shiretoko trong [tiếng Ainu](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ainu) có nghĩa là "nơi tận cùng Trái Đất".
Vườn quốc gia này có số lượng loài
[gấu](/wiki/G%E1%BA%A5u) lớn nhất Nhật Bản và từ đây có thể nhìn ra [đảo Kunashiri](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Kunashiri&action=edit&redlink=1) (Nhật Bản đòi chủ quyền nhưng [Nga](/wiki/Nga) đang chiếm giữ).
Năm 2005, vườn quốc gia này được
[UNESCO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) công nhận là [Di sản thế giới](/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). UNESCO khuyến nghị nên cộng thêm [Quần đảo Kuril](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Kuril) của Nga thành một Di sản "Công viên hòa bình" xuyên biên giới.
Trong vườn quốc gia này có thác nước nóng Kamuiwakkayu (tiếng Ainu nghĩa là "dòng sông của thượng đế"). Núi lửa Rausu trong công viên này cao 1660 m, là một trong 100 ngọn núi cao nhất Nhật Bản.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Shiretoko&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Shiretoko&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Shiretoko&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Shiretoko&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Shiretoko&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Shiretoko&action=edit§ion=3)]
|
|![]()

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
preexist
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Động từ[sửa]
preexist /ˌpri.ɪɡ.ˈzɪst/
Chia động từ[sửa]
preexist
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# preexist
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **preexist** [/ˌpri.ɪɡ.ˈzɪst/](/wiki/Wiktionary:IPA)
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
preexist
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|**preexist** [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [preexisting](/wiki/preexisting) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [preexisted](/wiki/preexisted) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) **preexist** **preexist**hoặc [preexistest](/w/index.php?title=preexistest&action=edit&redlink=1)¹ [preexists](/wiki/preexists)hoặc [preexisteth](/w/index.php?title=preexisteth&action=edit&redlink=1)¹ **preexist** **preexist** **preexist** [preexisted](/wiki/preexisted) [preexisted](/wiki/preexisted)hoặc [preexistedst](/w/index.php?title=preexistedst&action=edit&redlink=1)¹ [preexisted](/wiki/preexisted) [preexisted](/wiki/preexisted) [preexisted](/wiki/preexisted) [preexisted](/wiki/preexisted) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² **preexist** **preexist**hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ **preexist** **preexist** **preexist** **preexist** **preexist** [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) **preexist** **preexist**hoặc [preexistest](/w/index.php?title=preexistest&action=edit&redlink=1)¹ **preexist** **preexist** **preexist** **preexist** [preexisted](/wiki/preexisted) [preexisted](/wiki/preexisted) [preexisted](/wiki/preexisted) [preexisted](/wiki/preexisted) [preexisted](/wiki/preexisted) [preexisted](/wiki/preexisted) [were](/wiki/were)to **preexist**hoặc [should](/wiki/should) **preexist** **preexist**hoặc should **preexist** **preexist**hoặc should **preexist** **preexist**hoặc should **preexist** **preexist**hoặc should **preexist** **preexist**hoặc should **preexist** [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) **preexist** **preexist** **preexist**
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))