markdown:
# 461
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
||
| - [Thập niên](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn): [430](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_430) [440](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_440) [450](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_450)- [460](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_460)- [470](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_470) [480](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_480) [490](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_490) [Năm](/wiki/N%C4%83m): [458](/wiki/458) [459](/wiki/459) [460](/wiki/460)- **-** **461** [462](/wiki/462) [463](/wiki/463) [464](/wiki/464) **Năm 461** là một [năm](/wiki/N%C4%83m) trong [lịch Julius](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius).
## Mục lục
## Sự kiện[
[sửa](/w/index.php?title=461&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=461&action=edit§ion=1)]
## Sinh[
[sửa](/w/index.php?title=461&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=461&action=edit§ion=2)]
|
|*CDLXI* [Ab urbe condita](/w/index.php?title=Ab_urbe_condita&action=edit&redlink=1) [Năm niên hiệu Anh](/w/index.php?title=Ni%C3%AAn_hi%E1%BB%87u_Anh&action=edit&redlink=1) *N/A* [Lịch Armenia](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Armenia) *N/A* [Lịch Assyria](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Assyria) [Lịch Ấn Độ giáo](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) [Vikram Samvat](/w/index.php?title=Vikram_Samvat&action=edit&redlink=1) [Shaka Samvat](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%8Bch_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) [Kali Yuga](/w/index.php?title=Kali_Yuga&action=edit&redlink=1) [Lịch Bahá’í](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Bah%C3%A1%27%C3%AD&action=edit&redlink=1) [Lịch Bengal](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Bengal&action=edit&redlink=1) [Lịch Berber](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Berber) [Can Chi](/wiki/Can_Chi) [Canh Tý](/wiki/Canh_T%C3%BD)(庚子年)
3157 hoặc 3097
*— đến —* [Tân Sửu](/wiki/T%C3%A2n_S%E1%BB%ADu)(辛丑年)
3158 hoặc 3098
[Lịch Chủ thể](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_B%E1%BA%AFc_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1) *N/A* [Lịch Copt](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Copt&action=edit&redlink=1) [Lịch Dân Quốc](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)
民前1451年
[Lịch Do Thái](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Do_Th%C3%A1i) [Lịch Đông La Mã](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3&action=edit&redlink=1) [Lịch Ethiopia](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Ethiopia&action=edit&redlink=1) [Lịch Holocen](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) [Lịch Hồi giáo](/wiki/L%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) [Lịch Igbo](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Igbo&action=edit&redlink=1) [Lịch Iran](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Iran&action=edit&redlink=1) [Lịch Julius](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius) *CDLXI* [Lịch Myanma](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Myanma_truy%E1%BB%81n_th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1) [Lịch Nhật Bản](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) *N/A*

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1052 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=31-Aug-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Fri, 02 Oct 2015 12:00:00 GMT


markdown:
# Kỷ băng hà (định hướng)
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Kỷ băng hà** có thể chỉ đến một trong các khái niệm sau: [Kỷ băng hà](/wiki/K%E1%BB%B7_b%C4%83ng_h%C3%A0)- thời kỳ [nhiệt độ](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99) [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)xuống thấp, dẫn đến sự mở rộng của các vùng đóng băng [Kỷ băng hà (phim)](/wiki/K%E1%BB%B7_b%C4%83ng_h%C3%A0_(phim))( *Ice age*) - bộ phim hoạt hình sản xuất năm [2003](/wiki/2003) [Kỷ băng hà 2](/w/index.php?title=K%E1%BB%B7_b%C4%83ng_h%C3%A0_2&action=edit&redlink=1)( *Ice Age: The Meltdown*) - phần 2, sản xuất năm [2006](/wiki/2006) [Kỷ băng hà 3](/wiki/K%E1%BB%B7_b%C4%83ng_h%C3%A0_3:_Kh%E1%BB%A7ng_long_th%E1%BB%A9c_gi%E1%BA%A5c)( *Ice Age 3*) - phần 3, phát hành năm [2009](/wiki/2009)
-

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Content-Encoding: gzip

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# La Mã cổ đại
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Roman_Republic_Empire_map_fast.gif/300px-Roman_Republic_Empire_map_fast.gif)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Roman_Republic_Empire_map_fast.gif/300px-Roman_Republic_Empire_map_fast.gif)
**La Mã cổ đại** hay **Rome cổ đại** là một nền văn minh phồn thịnh, bắt đầu trên [Bán đảo Ý](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C3%9D) từ thế kỉ 8 trước Công nguyên. Trải dài qua [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i), và với trung tâm là [Roma](/wiki/Roma), La Mã cổ đại là một trong những nền văn minh lớn nhất thế giới trong [thời kỳ cổ đại](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i). Trong suốt 12 thế kỉ tồn tại của nền văn minh, qua các cuộc chinh chiến và đồng hóa, La Mã cổ đại đã thống trị các khu vực [1] [Nam Âu](/wiki/Nam_%C3%82u), [Tây Âu](/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u), [Tiểu Á](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81), [Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi)và một phần của [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u). Đây là nền văn minh quyền lực nhất trên lãnh thổ Địa Trung Hải.
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Xã hội](#X.C3.A3_h.E1.BB.99i) [3 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF_2) [4 Văn hóa](#V.C4.83n_h.C3.B3a) [5 Kĩ thuật](#K.C4.A9_thu.E1.BA.ADt) [6 Nhân khẩu học](#Nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u_h.E1.BB.8Dc) [7 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [8 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [9 Đọc thêm](#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [10 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [11 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=1)]
### Thời kì Quân chủ[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=2)]
Thành phố
[Roma](/wiki/Roma) phát triển từ những khu định cư trên và xung quanh đồi Palatine, xấp xỉ mười tám dặm từ biển Tyrrhenia (một phần của biển Địa Trung Hải) trên dòng [sông Tiber](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Tiber&action=edit&redlink=1). Tại vị trí này sông Tiber có một hòn đảo mà ở đó có thể lội qua sông. Do dòng sông và chỗ cạn, Roma ở vị trí quyết định đối với giao thông và buôn bán.
Trong truyền thuyết của người La Mã, Roma được xây dựng bởi
[Romulus](/wiki/Romulus_v%C3%A0_Remus) vào ngày 21 tháng 4 năm 753 TCN. Romulus, người mà tên đã được coi là sinh ra tên của thành Roma, là người đầu tiên trong 7 vị vua của Roma mà người cuối cùng là Tarquin Kiêu hãnh bị phế truất vào năm 510 hay 509 TCN khi La Mã Cộng hoà được thiết lập. Những vị vua thần thoại hay bán thần thoại là (theo thứ tự thời gian): Romulus, Numa Pompilius (Vua hiền Numa), Tullus Hostilius, Ancus Marcius, Tarquinius Priscus, Servius Tullius, và Tarquinius Superbus (Tarquin Kiêu hãnh).
### Thời kì Cộng hoà[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=3)] [Cộng hòa La Mã](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_La_M%C3%A3) được thành lập vào năm 509 TCN, theo những tác giả về sau như Livy, khi nhà vua bị hạ bệ, và một hệ thống dựa trên những quan chức hành chính địa phương được bầu ra hằng năm. Quan trọng nhất là hai quan chấp chính tối cao, những người cùng nhau áp dụng quyền hành pháp, nhưng phải đấu tranh với Hội đồng Nguyên lão cứ lớn lên về quy mô và quyền lực cùng với lực lượng của nền Cộng hoà. Các chức vị quan toà lúc đầu chỉ được giới hạn cho quý tộc nhưng sau này được mở rộng cho cả người bình dân.
Người La Mã dần dần đánh bại những dân tộc khác trên
[bán đảo Ý](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C3%9D), chủ yếu liên quan đến những bộ tộc Ý khác (thuộc dòng Ấn-Âu) như người Samnite và Sabine, nhưng cũng có cả người Etrusca. Mối đe doạ cuối cùng cho đế chế La Mã đến khi [Tarentum](/w/index.php?title=Tarentum&action=edit&redlink=1), một thuộc địa lớn của [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p), nhận được sự giúp đỡ của vua xứ [Ipiros](/wiki/Ipiros_(qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i)) là [Pyrros](/wiki/Pyrros_c%E1%BB%A7a_Ipiros) vào năm 282 TCN.
Trong nửa sau của thế kỉ thứ 3 TCN, Roma xung đột với
[Carthage](/wiki/Carthage) trong 2 cuộc [Chiến tranh Punic](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Punic), xâm chiếm [Sicilia](/wiki/Sicilia) và [Iberia](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Iberia). Sau khi đánh bại [Vương quốc Macedonia](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia) và [Đế chế Seleucid](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Seleukos) vào thế kỉ thứ 2 TCN, người La Mã trở thành những người chủ không thể chối cãi của vùng Địa Trung Hải.
Xung đột nội bộ giờ đây trở thành mối đe doạ lớn nhất đối với nền Cộng hoà. Hội đồng Nguyên lão, khư khư giữ lấy quyền lực cho mình, liên tục phản đối những cải cách đất đai quan trọng. Một hậu quả không lường trước được từ cải cách quân sự của
[Gaius Marius](/w/index.php?title=Gaius_Marius&action=edit&redlink=1) là quân lính thường có lòng trung thành với người chỉ huy của họ nhiều hơn đối với thành phố, và một vị tướng hùng mạnh như Marius, hay đối thủ của ông [Lucius Cornelius Sulla](/wiki/Lucius_Cornelius_Sulla), có đủ khả năng uy hiếp buộc thành phố và Hội đồng Nguyên lão phải nhượng bộ.
Vào giữa thế kỉ 1 TCN ba người,
[Julius Caesar](/wiki/Julius_Caesar), [Gnaeus Pompeius Magnus](/wiki/Pompey) (Pompey) và [Marcus Licinius Crassus](/wiki/Marcus_Licinius_Crassus), đã nắm quyền kiểm soát không chính thức của chính phủ cộng hoà thông qua một hiệp ước bí mật được biết đến như là Chế độ Tam hùng đầu tiên. Caesar có thể hoà hợp với những đối thủ Pompey và Crassus, cả hai đều là những người cực giàu với quân đội riêng và sự nghiệp thượng nghị sĩ, và hành động vì lợi ích của cả hai người khi bầu chọn quan chấp chính tối cao, trước khi dùng cương vị thống đốc của mình như người cầm quyền của Gaule để tự mình có được danh tiếng quân sự.
Sau cái chết của Crassus và sự sụp đổ của chế độ Tam hùng, một sự tách biệt giữa Caesar và Hội đồng Nguyên lão đã dẫn tới nội chiến, với Pompey dẫn đầu lực lượng của Hội đồng. Caesar chiến thắng và được phong làm nhà độc tài suốt đời sau khi từ chối tước hiệu quốc vương. Tuy nhiên, ông ta chiếm lấy quá nhiều quyền lực quá nhanh đối với một vài thượng nghị sĩ, và bị ám sát trong một âm mưu được tổ chức bởi
[Brutus](/w/index.php?title=Decimus_Junius_Brutus_Albinus&action=edit&redlink=1) và [Cassius](/w/index.php?title=Gaius_Cassius_Longinus&action=edit&redlink=1) vào ngày [15 tháng 3](/wiki/15_th%C3%A1ng_3) năm [44 TCN](/wiki/44_TCN).
Một chế độ Tam hùng thứ hai, bao gồm người thừa kế đã được chỉ định của
[Augustus](/wiki/Augustus) và những cựu trợ thần [Marcus Antonius](/wiki/Marcus_Antonius) và [Marcus Aemilius Lepidus](/w/index.php?title=Marcus_Aemilius_Lepidus_(Tam_h%C3%B9ng)&action=edit&redlink=1), lên nắm quyền, nhưng những thành viên của nó nhanh chóng rơi vào một cuộc đấu tranh giành quyền thống trị. Trong nỗ lực cuối giành chính quyền Cộng hoà, Augustus đánh bại Antonius tại trận chiến Actium vào năm 31 TCN và thôn tính những vùng lãnh thổ của [Cleopatra](/wiki/Cleopatra_VII), người vợ phương Đông của Antonius. Augustus giữ lại [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) như là thuộc địa không chính thức của nhà vua, bảo đảm một thu nhập để lấy lòng những cư dân thủ đô. Giờ đây ông ta nắm lấy quyền lực gần như tuyệt đối với tư cách là thống soái quân sư, người bảo vệ duy nhất của quần chúng, và quyền lực tối cao trên lãnh thổ La Mã, và lấy tên Augustus. Những xác lập hiến pháp trên (đã biến Roma từ một nước cộng hoà thành một đế quốc). Người kế vị được chỉ định của Augustus, [Tiberius](/wiki/Tiberius), lên nắm quyền mà không có cuộc đổ máu nào (thậm chí còn không có nhiều sự kháng cự), và như vậy đã hoàn thành công trình của ông.
### Thời kì Đế quốc[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=4)]
Trong thời kì Đế quốc, biên giới đế chế tương đối ổn định vì người La Mã đã chế ngự được các cuộc nổi dậy, những kẻ lăm le quyền lợi đế quốc, những cuộc xâm lược của những "người man rợ" (
*barbarian*) và những khó khăn khác. Để đối phó tốt hơn với nhiệm vụ giữ cả đế chế lại với nhau, các hoàng đế bắt đầu chỉ định các vị đồng hoàng đế ( *co-emperor*), mặc dù điều này thường dẫn đến nội chiến. Sau năm 395 đế chế đã bắt đầu tách thành hai phần đông và tây.
### Sụp đổ[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=5)]
Theo Edward Gibbon, Đế quốc La Mã đã không chống cự được cuộc xâm lược của người man rợ (
*barbarian*) do sự mất lòng tin đối với các cư dân. Họ đã trở nên lười biếng và uỷ mị, giao phó nghĩa vụ bảo vệ Đế chế của họ cho bọn lính đánh thuê người dã man. Vai trò của lực lượng quân đội người dã man trở nên dày đặc và ăn sâu đến nỗi họ có thể dễ dàng vượt mặt Đế chế. Những người La Mã, Gibbon nói, đã trở thành ẻo lả như phụ nữ và không muốn sống theo kiểu quân sự.
Thêm vào đó, Gibbon cũng ám chỉ vai trò của
[Thiên chúa giáo](/wiki/Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o) trong sự sụp đổ của Roma. Thiên chúa giáo, ông nói, đã tạo ra niềm tin vào một thế giới khác và gợi ý rằng có một cuộc sống tốt đẹp hơn sau cái chết. Điều này cổ vũ sự thờ ơ giữa những công dân La Mã tin rằng họ sẽ có một cuộc sống tốt hơn sau khi họ chết, do đó huỷ hoại ý muốn của họ về việc duy trì và hi sinh cho đế chế. Thêm nữa, sự nổi lên của Thiên chúa giáo cũng tạo ra một sự xác định tư hữu quan trọng hơn nhà nước, làm thu nhỏ hơn mong muốn đưa những nhu cầu của nhà nước lên trên của bản thân. Giải thích này được nhìn nhận với thái độ hoài nghi bởi đế chế chỉ bị tan rã ở phía Tây, trong khi ở phía Đông, Đế chế vẫn tiếp tục như là [Đế chế Byzantine](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3) ở Phương Đông. Tuy nhiên, mọi người điều đồng ý rằng sự suy tàn và sụp đổ của Đế chế La Mã rất phức tạp không chỉ có một nguyên nhân.
Các nhà sử học ngày nay đã đưa ra nhiều giả thuyết khác nhau cho sự sụp đổ của đế chế phía tây: việc nhiễm độc chì các thùng rượu, bệnh dịch, sự mục nát chính trị, văn hóa đô thị không còn sức sáng tạo, và việc dịch chuyển dịch vụ quân sự cho người nước ngoài và người ở ven đế quốc.
Trong Đế quốc La Mã, từ "người dã man" chỉ bất cứ ai không phải là một công dân La Mã, và được áp dụng chủ yếu cho những bộ tộc Bắc Âu ngoài tầm ảnh hưởng của nền văn hoá Roma.
## Xã hội[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=6)]
Cuộc sống của các cư dân La Mã cổ đại được xác định quanh các
[thành phố](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91) như thành phố [Roma](/wiki/Roma). Thành phố có một số lượng khổng lồ các công trình xây dựng như là [Colosseum](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3), quảng trường của hoàng đế Trajan và đền thờ các vị thần ( [Pantheon](/w/index.php?title=Pantheon_(Roma)&action=edit&redlink=1)). Trên thành phố Roma cổ có các vòi nước uống tươi mát được cung cấp thường xuyên bởi những hệ thống dẫn nước dài hàng trăm dặm, các rạp hát, khu thể thao lớn, tổ hợp các phòng tắm phức hợp với [thư viện](/wiki/Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n) và khu mua sắm, khu chợ lớn, cùng với các khu vực sản xuất hàng hóa. Trên lãnh thổ của La Mã, các kiến trúc về nhà ở rất đa dạng, từ những căn nhà đơn giản cho đến các biệt thự quý tộc. Bên trong thủ đô Roma của La Mã cổ đại, là nơi ở của hoàng đế nằm ở trên ngọn đồi thoáng mát, Palatene, có lẽ từ *palace* bắt nguồn từ đây. Các tầng lớp cư dân từ trung xuống thấp, sống trong thành phố thì sống trong những căn hộ nhiều người, trông giống như nhiều khu dân cư thời hiện nay.
### Chính phủ[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=7)]
Thời kỳ đầu, Roma được điều hành bởi các vị vua được bầu chọn. Các yêu cầu về năng lực của vua chưa được rõ ràng; ông ta có thể nắm giữ quyền lực gần như độc đoán, hoặc chỉ đơn thuần như một
[thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) của [nghị viện](/wiki/Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n) và dân tộc. Ít nhất trong lực lượng quân đội, quyền uy của nhà vua là tuyệt đối. Hơn nữa, vua cũng là lãnh tụ tôn giáo. Để tăng thêm quyền lực của vua, có ba bộ phận hành chính: Nghị viện là nơi tham vấn chính cho vua; [Hội đồng Curiata](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Curiata&action=edit&redlink=1) có thể ủng hộ và phê chuẩn các luật lệ mà vua đề xuất; [Hội đồng Calata](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Calata&action=edit&redlink=1) là tập hợp các lãnh đạo [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) của dân chúng nhằm chứng thực hành động đúng, lắng nghe thông cáo và biểu thị sự hăng hái và lên kế hoạch cho ngày hội của tháng tiếp theo.
Sự cạnh tranh quyền lực của nền cộng hòa La Mã thể hiện một cách cai trị đặc sắc của một thể chế chính trị dân chủ. Truyền thống
[pháp luật](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_ph%C3%A1p) La Mã chỉ được thông qua bởi sự bỏ phiếu tín nhiệm của nhân dân ( [Hội đồng Tributa](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Tributa&action=edit&redlink=1)). Tương tự vậy, ứng cử viên cho chức vụ công thì phải thực hiện [bầu cử](/wiki/B%E1%BA%A7u_c%E1%BB%AD) của dân chúng. Tuy nhiên, Nghị viện La Mã được xem như là nơi tập trung cao nhất của quyền lực, tập hợp các cố vấn chính. Nền Cộng hòa La Mã nắm giữ quyền lực to lớn ( *auctoritas*), nhưng thực tế lại không có quyền làm [luật](/wiki/Lu%E1%BA%ADt); nó được hiểu như là một nhóm cố vấn. Tuy nhiên, giống Nghị viện, bản thân các nghị viên là những cá nhân rất có thế lực, gây khó khăn rất lớn cho các quyết định chung của Nghị viện. Một nghị viên mới phải được chọn trong rất nhiều gia đình quyền thế bởi nhân viên kiểm duyệt ( *censura*), người mà có quyền loại bỏ một nghị viên khỏi Nghị viện, nếu phát hiện thấy nghị viên nào có biểu hiện "mất phẩm chất"; lý do để thay đổi có thể bao gồm cả tội hối lộ (đút lót), hay theo như luật dưới thời [Cato Già](/w/index.php?title=Cato_Gi%C3%A0&action=edit&redlink=1) thì một nghị sĩ bị buộc phải sa thải khi ôm vợ người khác ở chốn công đường.
### Luật pháp[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=8)]
Nguồn gốc của điều cơ bản luật pháp và thực tiễn của La Mã có thể chỉ ra luật của 12 chương mục (từ 449 TCN) cho đến những luật lệ của Hoàng dế
[Justinian I](/wiki/Justinianus_I) (khoảng 530). Luật pháp của La Mã như là các luật lệ của Justinian, bởi vì nó là cơ sở lý luận và thực tiễn trong thời kỳ [Đế chế Byzantine](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3) và trong lục địa Tây Âu, và được tiếp tục ở các thời kỳ về sau, cho đến tận thời kỳ [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18) của rất nhiều quốc gia.
Luật pháp của La Mã gồm 3 phần chính:
*Ius Civile*, hay "công luật", áp dụng cho tất cả công dân La Mã và chức vị *Praetor Urbanus*có trách nhiệm áp dụng luật này, *Ius Gentium*, hay "luật quốc tế", áp dụng cho tất cả các người ngoại quốc trong các trường hợp họ tiếp xúc với các công dân La Mã và chức vị *Praetor Peregrinus*có trách nhiệm áp dụng luật này, và *Ius Naturale*, hay "luật tự nhiên", bao gồm tất cả các luật trong tự nhiên và được xem như áp dụng cho tất cả mọi người.
### Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=9)]
Đế chế La Mã cai trị một vùng lãnh thổ to lớn, cùng với một lượng khổng lồ về tài nguyên thiên và con người. Vốn dĩ, nền
[kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) của La Mã chủ yếu dự trên nền tảng là [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và [thương mại](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i). Nông nghiệp phát triển kéo theo thương mại phát triển đã làm thay đổi [bán đảo](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o) Ý, vào khoảng thế kỷ thứ nhất trước [Công Nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), những người tiểu điền chủ có thể sở hữu những điền trang nho và ôliu rộng lớn. Những tiểu điền chủ không đủ khả năng gây bất ổn về giá cả bởi, [Đế chế La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) đã sát nhập thêm [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), [Sicilia](/wiki/Sicilia) và [Tunisia](/wiki/Tunisia) trở thành các chư hầu cung cấp sản vật. Hàng hóa xuất trở lại từ [Roma](/wiki/Roma) là dầu ôliu và rượu vang.
Kỹ nghệ và chế tạo đồ dùng với mức hoạt động khá nhỏ, nhưng khá nhộn nhịp là các công việc khai mỏ và khai thác đá xây dựng, tùy theo mức độ xây dựng vào mỗi triều đại khác nhau. Mức độ sản xuất chỉ có các xi nghiệp nhỏ với vài chục lao động. Tuy nhiên, trong lĩnh vực sản xuất gạch xây dựng cũng có những xí nghiệp lên đến hàng trăm người.
Một số nhà viết sử, như Peter Temin, mô tả sự phát triển kinh tế của thời kỳ khởi đầu của La Mã đã thúc đẩy các kỹ nghệ khác và nghệ thuật phát triển, đặc biệt ảnh hưởng mạnh mẽ lên kinh tế thời
[Phục Hưng](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng) và về sau này của [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u).
### Gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=10)]
Đơn vị cơ bản của xã hội La Mã là các "tiểu lâu đài" (
*household*) và gia đình ( *familiy*). Tiểu lâu đài bao gồm người đứng đầu, cha (người cha của gia đình), mẹ, các trẻ em, và những người có quan hệ khác. Ở tầng lớp cao hơn, thì nô lệ và đầy tớ luôn luôn là bộ phận của "tiểu lâu đài". Người đứng đầu tiểu lâu đài có một quyền lực rất lớn với những người sống cùng với ông ta: ông ta có thể quyết định cưới hay tách ly (ly hôn), bán trẻ làm nô lệ, yêu sách về tài sản, có quyền định đoạt cuộc sống của thành viên dưới quyền . [2] *Patria potestas* là một khái niệm mở rộng với những người đàn ông (con trai trưởng thành) đối với lâu đài của ông ta sinh sống. Người con gái, bắt buộc phải chịu sự điều hành và cai quản của gia đình bên chồng mình . [3]
Tập hợp của các tiểu lâu đài có liên hệ tạo nên một gia đình (
*gens*) . Gia đình luôn là nền tảng trên quan hệ huyết thống (hoặc con nuôi được thừa nhận), nhưng thực chất chính là liên minh về quản trị và kinh tế. Đặc biệt, trong thời kỳ Cộng Hòa Roman, có một số gia đình siêu quyền thế, thường tham gia vào công việc chính trị của đế chế. [4]
Dưới thời La Mã việc sử dụng các đám cưới được xem trọng như một hình thức củng cố hoặc tìm kiếm mối liên kết về đồng minh hơn là sự lãng mạn của tình yêu, đặc biệt đối với gia cấp quyền thế. Người cha luôn có ý tìm chồng cho con gái của mình khi cô con gái bước vào tuổi từ 12 đến 14 tuổi. Người chồng luôn được gặp gỡ thường xuyên với cô dâu trước ngày cưới. Trong khi, những người con gái của gia đình quyền thế có xu hướng lấy chồng sớm, thì con gái của tầng lớp dưới thường kết hôn muộn hơn
. [5]
### Các tầng lớp[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=11)]
Những cư dân La Mã tự do được chia thành 2 tầng lớp: quý tộc và người bình dân. Quý tộc là tầng lớp thống trị. Ban đầu, chỉ có họ mới có thể được bầu vào các chức vị. Việc lấy nhau giữa các tầng lớp bị cấm và danh hiệu quý tộc chỉ có thể được thừa kế chứ không được nhận. Dưới nền Cộng hoà La Mã, một loạt những đấu tranh dẫn tới việc người bình dân được hưởng những quyền bình đẳng hoặc gần như bình đẳng.
Cuối thời kì Cộng hoà, sự phân biệt giữa quý tộc và người bình dân bắt đầu mất đi ý nghĩa của nó. Một tầng lớp cai trị mới, gọi là quý nhân, là những gia đình, quý tộc hay người bình dân, đã sản ra một quan chấp chính tối cao. Trong thời kì Đế quốc, sự phân chia giai cấp bị bỏ và bị hầu hết mọi người quên lãng.
Đầu thời kì Cộng hoà, những công dân còn bị chia thành các tầng lớp dựa vào vũ khí mà họ có thể mua được cho nghĩa vụ quân sự. Tầng lớp giàu nhất là những người cưỡi ngựa hoặc kị sĩ, những người có thể mua được một con ngựa chiến. Có cả người cưỡi ngựa là quý tộc và người bình dân. Sau này nước Cộng hoà đã cố định lượng tài sản được thay bằng quân trang như cơ sở của sự phân chia giai cấp. Những tầng lớp trên có nhiều quyền lực và uy tín chính trị hơn những tầng lớp dưới. Hệ thống này cũng mất đi ý nghĩa của nó sau sự bãi bỏ của nền Cộng hoà.
### Cưới xin[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=12)]
Đối với tầng lớp thượng lưu La Mã, người cha thường bắt đầu tìm người chồng cho con gái của mình khi con gái họ vào khoảng 12-14 tuổi. Người chồng có thể lớn hơn cô dâu khoảng hai tuổi hay thậm chí gấp ba lần tuổi cô ta. Thường là các cô không hoặc ít phản đối - mặc dù có bằng chứng rằng một số cô gái có quyền chọn chồng cho mình (con gái và vợ Cicero tự ý tìm chồng cho cô). Trong khi tầng lớp thượng lưu cưới lúc còn rất trẻ, có bằng chứng cho thấy phụ nữ thuộc tầng lớp hạ lưu - thường cưới muộn hơn vào khoảng độ tuổi mười mấy, đầu hai mươi. Cưới xin đối với họ không mang lại nhiều lợi ích về kinh tế và chính trị trong thế giới chính trị La Mã cắt cổ, vì thế không việc gì phải vội. Bạn bè và gia đình tham dự lễ dạm hỏi trước lễ cưới. Tại buổi lễ này người cha được hỏi liệu ông có hứa gả con gái mình ("cô dâu") và thường thì phải trả lời là có. Cô dâu tương lai sau đó sẽ được nhận các món quà cười trong đó có một chiếc nhẫn để đeo vào ngón giữa, mà nhiều người tin rằng tại đấy có dây thần kinh nối thẳng với tim.
### Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=13)]
Mục tiêu của nền giáo dục ở Roma là làm cho các học sinh trở thành những nhà hùng biện có ảnh hưởng lớn. Trường học khai giảng vào ngày 24 tháng 3 hằng năm. Mỗi ngày học bắt đầu vào sáng sớm và kéo dài đến hết buổi chiều. Thông thường, những đứa trẻ được dạy đọc và viết bởi cha của chúng. Về sau, khoảng 200 năm TCN, những đứa bé trai và gái được gửi đến trường khi chúng được khoảng 6 tuổi. Nền giáo dục cơ bản của Roma bao gồm đọc, viết, và đếm, và những vật dụng bao gồm những cuộn giấy da và sách. Ở tuổi 13, học sinh học về văn học Hi Lạp và La Mã và cả phần ngữ pháp. Ở tuổi 16, một số học sinh vào học ở trường hùng biện. Những người nghèo hơn thương được dạy ở nhà bởi người cha bởi vì trường học không phải là miễn phí.
### Sức khỏe[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=14)]
Đa số người La Mã tắm tại các nhà tắm công cộng hay nhà tắm tư hằng ngày, không chỉ vì sạch sẽ mà còn vì lí do xã hội.
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=15)]
Nền kinh tế thời kì đầu phụ thuộc vào lực lượng lao động nô lệ, và nô lệ chiếm khoảng 20 phần trăm dân số. Giá của 1 nô lệ phụ thuộc vào kĩ năng của họ, và một nô lệ có huấn luyện y khoa tương đương với 50 nô lệ làm nông nghiệp. Vào các thời kỳ sau, việc thuê sức lao động trở nên kinh tế hơn là sở hữu nô lệ.
### Tài chính[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=16)]
Mặc dù việc đổi hàng lấy hàng là thông dụng (và thường được sử dụng trong việc thu thuế) hệ thống tiền tệ đã phát triển ở mức độ cao, với tiền xu bằng đồng thau, đồng thiếc và kim loại quý được lưu thông xuyên suốt đế chế và ra ngoài biên giới (một vài đồng đã được phát hiện ở Ấn Độ).
### Buôn bán[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=17)]
Ngựa thì quá đắt, và những súc vật thồ khác thì quá chậm cho buôn bán lớn trên những con đường của người La Mã dùng để nối giữa những bốt quân sự hơn là chợ và hiếm khi được thiết kế để dùng bánh xe. Do đó có rất ít vận chuyển hàng hoá giữa các vùng của La Mã, cho đến sự nổi lên của nền buôn bán bằng đường thuỷ của người La Mã vào thế kỉ thứ 2 TCN. Nền buôn bán nông nghiệp tự do đã thay đổi cảnh quan của của Ý, và đến thế kỉ 1 TCN những điền trang nho và oliu rộng lớn đã thế chỗ những nông dân tiểu canh, những người đã không thể địch được với giá ngũ cốc nhập khẩu. Khối lượng buôn bán lớn đến nỗi chỉ một đụn những đồ chứa bằng gốm chưa hoàn tất đã cao tới hơn 40 mét và có chu vi tới 1 kilômét.
## Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=18)]
Roma đã sản sinh ra nhiều nhà văn và nhà viết kịch. Rất nhiều tác phẩm văn học viết bởi các tác giả Roma trong thời kì đầu của nền Cộng hoà có tính chất chính trị hoặc trào phúng. Đặc biệt những kết cấu tu từ của
[Cicero](/wiki/Cicero) rất được ưa chuộng. Một vài trong số những vở kịch được ưa thích nhất ở thời kì đầu của nền Cộng hoà là những vở hài kịch, đặc biệt là những vở của Terence, một nô lệ La Mã đã được trả tự do bị bắt trong cuộc chiến Punic thứ nhất.
## Kĩ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=19)]
Thời kì này La Mã cũng đã có những đóng góp quan trọng về kĩ thuật cho sự phát triển của nền văn minh thế giới:
1.Chế tạo thủy tinh(khoảng thế kỉ đầu trước công nguyên)
2.Sử dụng chì
3.Khai thác than
4.Chế tạo xi-măng.
-Họ cũng là những người đầu tiên biết đặt các thiết bị như guồng ước nhằm lợi dụng thủy năng và chế tạo ra thuyền buồm.
## Nhân khẩu học[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=20)]
Dân số từ thế kỷ 6 TCN đến thế kỷ 1 CN.
|Điều tra||Dân số||Khủng hoảng kinh tế||Chiến tranh||Dịch bệnh|
|508 TCN||130.000|
|505-504 TCN|
|503 TCN||120.000|
|499 or 496 TCN|
|498 TCN||150.700|
|493 TCN||110.000|
|492-491 TCN|
|486 TCN|
|474 TCN||103.000||474 TCN||474 TCN|
|465 TCN||104.714|
|459 TCN||117.319|
|456 TCN|
|454 TCN||454 TCN|
|440-439 TCN|
|433 TCN||433 TCN|
|428 TCN||428 TCN|
|412 TCN||412 TCN|
|400 TCN|
|396 TCN|
|392 TCN||152.573||392 TCN||392 TCN|
|390 TCN||390 TCN|
|386 TCN|
|383 TCN||383 TCN|
|343-341 TCN|
|340 TCN||165.000||340-338 TCN|
|326-304 TCN|
|323 TCN||150.000|
|299 TCN|
|298-290 TCN|
|294 TCN||262.321|
|293/292 TCN|
|289 TCN||27.200|
|281 TCN|
|280 TCN||287.222||280-275 TCN|
|276 TCN||271.224||276 TCN?|
|265 TCN||292.234|
|264-241 TCN|
|252 TCN||297.797|
|250 TCN||250 TCN|
|247 TCN||241.712|
|241 TCN||260.000|
|234 TCN||270.713|
|216 TCN||216 TCN|
|211-210 TCN||211-210 TCN|
|209 TCN||137.108|
|204 TCN||214.000||204 TCN|
|203 TCN|
|201 TCN|
|200 TCN||200-195 TCN|
|194 TCN||143.704|
|192-188 TCN|
|189 TCN||258.318|
|187 TCN|
|182-180 TCN|
|179 TCN||258.318|
|176-175 TCN|
|174 TCN||269.015|
|171-167 TCN|
|169 TCN||312.805|
|165 TCN|
|164 TCN||337.022|
|159 TCN||328.316|
|154 TCN||324.000|
|153 TCN|
|147 TCN||322.000|
|142 TCN||322.442||142 TCN|
|138 TCN|
|136 TCN||317.933|
|131 TCN||318.823|
|125 TCN||394.736|
|123 TCN|
|115 TCN||394.336|
|104 TCN|
|87 TCN|
|86 TCN||463.000|
|75 TCN|
|70 TCN||910.000|
|67 TCN|
|65 TCN|
|54 TCN|
|49-46 TCN|
|43 TCN|
|28||4.063.000|
|23-22||23-22|
|8||4.233.000|
|5-6|
|10|
|14||4.937.000|
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=21)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=22)]
- Adkins, Lesley; Roy Adkins (1998).
*Handbook to Life in Ancient Rome*. Oxford: Oxford University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-19-512332-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-19-512332-8).
- Casson, Lionel (1998).
*Everyday Life in Ancient Rome*. Baltimore: The Johns Hopkins University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8018-5992-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8018-5992-1).
- Dio, Cassius.
[“Dio's Rome, Volume V., Books 61-76 (CE 54-211)”](http://www.gutenberg.org/files/10890/10890-h/10890-h.htm). Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2006.
- Duiker, William; Jackson Spielvogel (2001).
*World History*. Wadsworth. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-534-57168-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-534-57168-9).
- Durant, Will (1944).
*The Story of Civilization, Volume III: Caesar and Christ*. Simon and Schuster, Inc.
- Elton, Hugh (1996).
*Warfare in Roman Europe AD350-425*. Oxford: Oxford University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-19-815241-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-19-815241-8).
- Flower (editor), Harriet I. (2004).
*The Cambridge Companion to the Roman Republic*. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-521-00390-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-521-00390-3). [Edward Gibbon](/wiki/Edward_Gibbon), [The History of the Decline and Fall of the Roman Empire](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_suy_t%C3%A0n_v%C3%A0_s%E1%BB%A5p_%C4%91%E1%BB%95_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3)
- Goldsworthy, Adrian Keith (2008).
*Caesar: Life of a Colossus*. Yale University Press
- Goldsworthy, Adrian Keith (1996).
*The Roman Army at War 100BC-AD200*. Oxford: Oxford University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-19-815057-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-19-815057-1).
- Goldsworthy, Adrian Keith (2003).
*The Complete Roman Army*. London: Thames and Hudson, Ltd. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-500-05124-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-500-05124-0).
- Grant, Michael (2005).
*Cities of Vesuvius: Pompeii and Herculaneum*. London: Phoenix Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [1-89880-045-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-89880-045-6).
- Haywood, Richard (1971).
*The Ancient World*. David McKay Company, Inc.
- Keegan, John (1993).
*A History of Warfare*. New York: Alfred A. Knopf. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-394-58801-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-394-58801-0). [Livy](/wiki/Titus_Livius). *The Rise of Rome, Books 1-5,*translated from [Latin](/wiki/Latinh)by T.J. Luce, 1998. Oxford World's Classics. Oxford: Oxford University Press. [ISBN 0-19-282296-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0192822969).
- Mackay, Christopher S. (2004).
*Ancient Rome: A Military and Political History*. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-521-80918-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-521-80918-5).
- Matyszak, Philip (2003).
*Chronicle of the Roman Republic*. London: Thames & Hudson, Ltd. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-500-05121-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-500-05121-6).
- O'Connell, Robert (1989).
*Of Arms and Men: A History of War, Weapons, and Aggression*. Oxford: Oxford University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-19-505359-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-19-505359-1).
- Scarre, Chris (September năm 1995).
*The Penguin Historical Atlas of Ancient Rome*. Penguin Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-14-051329-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-14-051329-9). [Scullard, H. H.](/w/index.php?title=Howard_Hayes_Scullard&action=edit&redlink=1)(1982). *From the Gracchi to Nero*. (5th edition). Routledge. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-415-02527-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-415-02527-3).
- Werner, Paul (1978).
*Life in Rome in Ancient Times*. translated by David Macrae. Geneva: Editions Minerva S.A.
- Willis, Roy (2000).
*World Mythology: The Illustrated Guide*. Collingwood, Victoria: Ken Fin Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [1-86458-089-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1-86458-089-5).
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=23)]
- Cowell, Frank Richard.
*Life in Ancient Rome*. New York: G.P. Putnam's Sons, 1961 (paperback, [ISBN 0-399-50328-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0399503285)).
- Gabucci, Ada.
*Rome (Dictionaries of Civilizations; 2)*. Berkekely: University of California Press, 2007 (paperback, [ISBN 0-520-25265-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520252659)).
- Wyke, Maria.
*Projecting the Past: Ancient Rome, Cinema, and History*. New York; London: Routledge, 1997 (hardcover, [ISBN 0-415-90613-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/041590613X), paperback, [ISBN 0-415-91614-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0415916148)).
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=24)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&veaction=edit&vesection=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit§ion=25)]
|
|![]()
[La Mã cổ đại](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ancient_Rome?uselang=vi) [Ancient Rome](http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/ancient_rome.htm) [History of Ancient Rome](http://ocw.nd.edu/classics/history-of-ancient-rome) [Gallery of the Ancient Art: Ancient Rome](http://ancientrome.ru/art/artworken/result.htm?st=Rome&ds=-800&de=500) [Lacus Curtius](http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/home.html) [Livius.Org](http://www.livius.org/rome.html) [Nova Roma - Educational Organization](http://novaroma.org/nr/Main_Page)about "All Things Roman" *The Private Life of the Romans*by [Harold Whetstone Johnston](/w/index.php?title=Harold_Whetstone_Johnston&action=edit&redlink=1) [United Nations of Roma Victrix (UNRV) History](http://www.unrv.com/) [Water and Wastewater Systems in Imperial Rome](http://www.waterhistory.org/histories/rome/)

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# New Berlin, Illinois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|New Berlin|
|— Làng —|
|New Berlin, Illinois|
|
|![]()
Vị trí bang Illinois, Hoa Kỳ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Illinois](/wiki/Illinois) [Quận](/w/index.php?title=Danh_d%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Illinois&action=edit&redlink=1) [Quận Sangamon](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Sangamon,_Illinois) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **New Berlin** là một [làng](/w/index.php?title=L%C3%A0ng_(Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1) thuộc [quận Sangamon](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Sangamon,_Illinois), tiểu bang [Illinois](/wiki/Illinois), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của làng này là 1346 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=New_Berlin,_Illinois&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=New_Berlin,_Illinois&action=edit§ion=1)]
Dân số qua các năm:
- Năm 2000: 1030 người.
- Năm 2010: 1346 người.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=New_Berlin,_Illinois&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=New_Berlin,_Illinois&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# Người Hà Nội (bài hát)
|"Người Hà Nội"|
|Nhạc đỏ của
|[Ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) [Tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) [Sáng tác](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_vi%E1%BA%BFt_b%C3%A0i_h%C3%A1t) [Nguyễn Đình Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%ACnh_Thi) [Soạn nhạc](/wiki/Nh%C3%A0_so%E1%BA%A1n_nh%E1%BA%A1c) [Nguyễn Đình Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%ACnh_Thi) [Lê Dung](/wiki/L%C3%AA_Dung) [Người Hà Nội](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_N%E1%BB%99i). * là một Người Hà Nội* [bài hát](/wiki/B%C3%A0i_h%C3%A1t)do nhạc sĩ [Nguyễn Đình Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%ACnh_Thi)sáng tác. Bài hát ca ngợi [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)và những dấu ấn lịch sử lên con người và thành phố, từ thời gian cuộc [kháng chiến chống Pháp](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng).
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_N%E1%BB%99i_(b%C3%A0i_h%C3%A1t)&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_N%E1%BB%99i_(b%C3%A0i_h%C3%A1t)&action=edit§ion=1)]
Nhạc sĩ
[Nguyễn Đinh Thi](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C4%90%C3%ACnh_Thi) sáng tác bài hát này đầu năm [1947](/wiki/1947), khi cuộc [kháng chiến chống Pháp](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) chỉ vừa mới nổ ra được ít ngày, sau khi cả Hà Nội đã lên đường sơ tán theo lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến tháng 12 năm [1946](/wiki/1946) của Chủ tịch [Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Tên gọi ban đầu là
*Bài hát của một người Hà Nội*. Mặc dù bản thân nhạc sĩ từng thổ lộ ông không được học cao về âm nhạc, bài *Người Hà Nội* của ông thực sự đòi hỏi ca sĩ trình bày phải có trình độ thanh nhạc tốt bên cạnh một nhạc cảm tốt, cái nhạy bén vốn có trong tâm hồn [người Tràng An](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tr%C3%A0ng_An&action=edit&redlink=1).
Trong bài hát này, Nguyễn Đình Thi đã có một câu hát nhắc lại nguyên văn câu mở đầu một tác phẩm nổi tiếng của nhạc sĩ
[Văn Cao](/wiki/V%C4%83n_Cao). Đó là câu "Đoàn quân Việt Nam đi" của bài [Tiến quân ca](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_qu%C3%A2n_ca).
Bài hát này được một số nghệ sĩ trình bày thành công như
[Lê Dung](/wiki/L%C3%AA_Dung), [Trọng Tấn](/wiki/Tr%E1%BB%8Dng_T%E1%BA%A5n), [Cao Minh](/w/index.php?title=Cao_Minh_(ca_s%C4%A9)&action=edit&redlink=1) và [Ánh Tuyết](/wiki/%C3%81nh_Tuy%E1%BA%BFt)...


markdown:
# Quận Trung Tây, Đài Nam
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Quận Trung Tây** ( [Trung văn phồn thể](/wiki/Trung_v%C4%83n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 中西區; [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m): *Zhōngxī Qū*; [Wade–Giles](/wiki/Wade%E2%80%93Giles): Chung-hsi Chü; [Bạch Thoại tự](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_Tho%E1%BA%A1i_t%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1): Tiong-se-khu, [Hán Việt](/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): *Trung Tây khu*) là một [khu](/wiki/Khu_(%C4%90%C3%A0i_Loan)) (quận) của thành phố [Đài Nam](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Nam), [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c) ( [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan)). Đây là quận trung tâm của thành phố và được sáp nhập từ hai quận Tây và Trung từ ngày 1 tháng 4 năm 2004. Khu vực quận từng là thủ phủ của Đài Loan trong gần 200 năm.
Quận Trung Tây có diện tích 6,4486 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 đạt 78.837 người thuộc 30.240 hộ gia đình, mật độ cư trú là 12225,4 người/km².
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Trung_T%C3%A2y,_%C4%90%C3%A0i_Nam&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Trung_T%C3%A2y,_%C4%90%C3%A0i_Nam&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Trung_T%C3%A2y,_%C4%90%C3%A0i_Nam&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Trung_T%C3%A2y,_%C4%90%C3%A0i_Nam&action=edit§ion=2)] [Trang thông tin chính thức](http://www.tnwcdo.gov.tw/) **(tiếng Trung)**
|
|


markdown:
# Saint-Martin-de-Pallières
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ
[Saint-Martin, Var](/w/index.php?title=Saint-Martin,_Var&redirect=no)) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [43°35′22″B 5°53′07″Đ / 43,58944444°B 5,88527778°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Saint-Martin-de-Palli%C3%A8res¶ms=43.58944444_N_5.88527778_E_region:FR_type:city)
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Provence-Alpes-Côte d'Azur](/wiki/Provence-Alpes-C%C3%B4te_d%27Azur) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Var](/wiki/Var) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Quận Brignoles](/wiki/Brignoles_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Tổng Barjols](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_Barjols&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(
[2008](/wiki/2008)- [2014](/wiki/2014)) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 425 m/1.394 ft)
1 2(10,17 sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [83114](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=83114-COM)/ [83560](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) **Saint-Martin-de-Pallières** ou *Saint-Martin* là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Var](/w/index.php?title=Varr_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Provence-Alpes-Côte d’Azur](/wiki/Provence-Alpes-C%C3%B4te_d%27Azur), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Xã này có [diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) 26,33 [kilômét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), [dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) năm [2006](/wiki/2006) là 200 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 425 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n).
## Biến động dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Saint-Martin-de-Palli%C3%A8res&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Saint-Martin-de-Palli%C3%A8res&action=edit§ion=1)]
|
|[1968](/wiki/1968) [1975](/wiki/1975) [1982](/wiki/1982) [1990](/wiki/1990) [1999](/wiki/1999) [2007](/wiki/2007)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Saint-Martin-de-Palli%C3%A8res&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Saint-Martin-de-Palli%C3%A8res&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Saint-Martin-de-Palli%C3%A8res&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Saint-Martin-de-Palli%C3%A8res&action=edit§ion=3)] *Bạn có thể tham khảo nội dung bài này trong Wikipedia tiếng Pháp để có thêm thông tin mở rộng cho bài này. Nếu bạn không biết tiếng Pháp, có thể dùng công cụ dịch, như Google Dịch.*
|
|![]()


markdown:
# Wikipedia:OTRS
|
|![]()
|
|Trang này giải thích một .
Nó được đa số các thành viên chấp nhận và được xem là chuẩn mực mà tất cả các thành viên nên tuân thủ. Xin đừng sửa đổi trang này trừ phi sửa đổi của bạn đã được sự
Trong Wikipedia,
**OTRS** dùng để chỉ những người và phần mềm chuyên tổ chức, xử lý, và trả lời những thư điện tử được gửi đến [Tổ chức Wikimedia](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Wikimedia). Tổ chức Wikimedia sử dụng phần mềm [Open-source Ticket Request System](/w/index.php?title=OTRS&action=edit&redlink=1) (Hệ thống yêu cầu thẻ mã nguồn mở) để xử lý các thư được gửi đến. Bằng cách này nó giúp tạo ra một phương pháp có tổ chức giúp nhiều người có thể phân loại hóa và trả lời các thư điện tử.
## Thông tin ngắn về OTRS[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:OTRS&action=edit§ion=1)]
- Khoảng một nửa các yêu cầu mà thành viên OTRS xử lý được viết bằng
[tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh).
- Nội dung của những thư do các thành viên OTRS xử lý đều được giữ tuyệt mật.
- OTRS là một dự án dùng cho nhiều wiki
- Để biết thêm thông tin về OTRS, xin mời xem
[trang về OTRS tại Meta](//meta.wikimedia.org/wiki/OTRS), và để biết thông tin về OTRS xử lý các thư điện tử liên quan đến Wikipedia tiếng Việt ra sao, mời xem [nhiệm vụ của info-vi](/w/index.php?title=Wikipedia:Nhi%E1%BB%87m_v%E1%BB%A5_c%E1%BB%A7a_info-vi&action=edit&redlink=1).
## Giải quyết mâu thuẫn[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:OTRS&action=edit§ion=2)] **Nếu bạn không đồng ý với sự thay đổi tại bài viết mà một con số thẻ OTRS được dùng làm lý do duy nhất, xin hãy gửi thư đến tình nguyện viên OTRS, người đã thực hiện sự thay đổi. Xin đừng phục hồi thay đổi đó cho đến khi thảo luận đạt đến kết luận.** Tình nguyện viên OTRS rất có thể đang sở hữu những thông tin tuyệt mật không nên để cho mọi người biết.
Những tình nguyện viên OTRS có thể sửa đổi bài viết cùng với việc trả lời thư. Những sửa đổi như vậy thường có liên quan đến việc cần phải gỡ bỏ
[phá hoại](/wiki/Wikipedia:Ph%C3%A1_ho%E1%BA%A1i) hoặc [lời nhận định xúc phạm mà không có nguồn dẫn](/w/index.php?title=Wikipedia:Ti%E1%BB%83u_s%E1%BB%AD_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_s%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1). Thỉnh thoảng, tình nguyện viên OTRS cũng xử lý những than phiền về vi phạm bản quyền sử dụng một trong những quy trình chuẩn, hoặc xóa thông tin cá nhân ra khỏi lịch sử bài viết.
Bản chất tuyệt mật của những thư điện tử như vậy khiến cho quá trình
[giải quyết mâu thuẫn](/wiki/Wikipedia:Gi%E1%BA%A3i_quy%E1%BA%BFt_m%C3%A2u_thu%E1%BA%ABn) gặp khó khăn, và thường không thể thực hiện được trong nhiều trường hợp. Điều này không có nghĩa là các tình nguyện viên OTRS có thể tự ý muốn làm gì thì làm. Lời cảnh báo ở đầu đề mục này đảm bảo rằng những sửa đổi OTRS gây tranh cãi là đối tượng cần phải xem xét kỹ. Các tình nguyện viên OTRS sau cùng phải là đối tượng của [ủy ban liên lạc](//meta.wikimedia.org/wiki/communications_committee) và, vì là một thành viên Wikipedia, cũng là đối tượng của [ủy ban trọng tài](//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Arbitration_Committee) thông qua những tiến trình giải quyết mâu thuẫn thông thường. Việc truy cập vào OTRS "không phải là một quân hàm".
Để thuận tiện cho việc kiểm tra, tình nguyện viên OTRS cần ghi chú lại số thẻ và quy định này khi ghi OTRS là lý do để hành xử như vậy.
## Liên hệ với OTRS[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:OTRS&action=edit§ion=3)]
Nếu bạn muốn liên hệ với những thành viên OTRS của chúng tôi, mời xem
[danh sách các tình nguyện viên OTRS](//meta.wikimedia.org/wiki/OTRS/personnel). [[1]](#cite_note-1)
Nếu bạn muốn tình nguyện tham gia OTRS, xin hãy xem trang
[tình nguyện](//meta.wikimedia.org/wiki/OTRS/volunteering) tại meta. Chú ý rằng tình nguyện viên phải sẵn sàng đăng ký tên tuổi thật với [Tổ chức Wikimedia](//wikimediafoundation.org/wiki/); mời xem [Quy định khi truy cập vào dữ liệu không công khai](//wikimediafoundation.org/wiki/Access_to_nonpublic_data_policy) của tổ chức.
### Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=Wikipedia:OTRS&action=edit§ion=4)] **Tình nguyện viên OTRS không nhất thiết phải ghi rõ họ là thành viên, do đó danh sách này không hoàn chỉnh.** [^](#cite_ref-1)

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# project
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)] [danh từ](#Danh_t.E1.BB.AB) [IPA](/wiki/Wiktionary:IPA): [/ˈpɹəʊ.d͡ʒɛkt/](/wiki/Wiktionary:IPA)( *Anh*), [/ˈpɹɒ.d͡ʒɛkt/](/wiki/Wiktionary:IPA)( *Anh*), [/ˈpɹɑ.d͡ʒɛk̚t/](/wiki/Wiktionary:IPA)( *Mỹ, Canada*) [ngoại động từ](#Ngo.E1.BA.A1i_.C4.91.E1.BB.99ng_t.E1.BB.AB), [nội động từ](#N.E1.BB.99i_.C4.91.E1.BB.99ng_t.E1.BB.AB) [IPA](/wiki/Wiktionary:IPA): [/pɹə.ˈd͡ʒɛkt/](/wiki/Wiktionary:IPA)( *Anh*), [/pɹə.ˈd͡ʒɛk̚t/](/wiki/Wiktionary:IPA)( *Mỹ, Canada*)
### Từ nguyên[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-etymology-&action=edit§ion=T-1)] [danh từ](#Danh_t.E1.BB.AB)
- Từ
[tiếng Latinh](/w/index.php?title=ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit&redlink=1) *(“sự phóng ra”), từ* [prōiectum](/w/index.php?title=proiectum&action=edit&redlink=1) *, động tính từ hoàn thành bị động của* [prōiectus](/w/index.php?title=proiectus&action=edit&redlink=1) *(“phóng ra, mở rộng, đuổi ra”).* [prōiciō](/w/index.php?title=proicio&action=edit&redlink=1)
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **project** ( *số nhiều* **) projects** [Kế hoạch](/wiki/k%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch), [đề án](/w/index.php?title=%C4%91%E1%BB%81_%C3%A1n&action=edit&redlink=1), [dự án](/wiki/d%E1%BB%B1_%C3%A1n). *a new*— một bản dự án mới về phát triển nông nghiệp **project**for the development of agriculture
-
[Công trình](/wiki/c%C3%B4ng_tr%C3%ACnh)( [nghiên cứu](/wiki/nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u)). [Công cuộc](/w/index.php?title=c%C3%B4ng_cu%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1)lớn ( [đòi hỏi](/wiki/%C4%91%C3%B2i_h%E1%BB%8Fi)nhiều [tiền](/wiki/ti%E1%BB%81n), [thiết bị](/wiki/thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B), [nhân lực](/wiki/nh%C3%A2n_l%E1%BB%B1c)).
- (
*)*
Mỹ; số nhiều
[Khu vực](/wiki/khu_v%E1%BB%B1c) [quy hoạch](/wiki/quy_ho%E1%BA%A1ch)làm [khu dân cư](/w/index.php?title=khu_d%C3%A2n_c%C6%B0&action=edit&redlink=1) [thu nhập](/wiki/thu_nh%E1%BA%ADp) [thấp](/wiki/th%E1%BA%A5p).
#### Đồng nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-syn-&action=edit§ion=T-1)]
- khu dân cư thu nhập thấp
#### Từ liên hệ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-rel-&action=edit§ion=T-1)] [council house](/w/index.php?title=council_house&action=edit&redlink=1)( *Anh*)
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **project** *ngoại động từ* [Phóng](/wiki/ph%C3%B3ng); [chiếu](/wiki/chi%E1%BA%BFu)ra. *to*— phóng một tên lửa **project**a missile *to*— chiếu ra một chùm sáng **project**a beam of light
-
- (
*Toán học*) [Chiếu](/wiki/chi%E1%BA%BFu). *to*— chiếu một đường thẳng **project**a line
-
- (
*Kinh tế học*) [Dự phóng](/w/index.php?title=d%E1%BB%B1_ph%C3%B3ng&action=edit&redlink=1), [dự đoán](/wiki/d%E1%BB%B1_%C4%91o%C3%A1n).
- Đặt
[kế hoạch](/wiki/k%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch), [thảo](/wiki/th%E1%BA%A3o)kế hoạch, làm [đề án](/w/index.php?title=%C4%91%E1%BB%81_%C3%A1n&action=edit&redlink=1). *to*— đặt kế hoạch cho một công trình thuỷ lợi mới **project**a new water conservancy works *to*— hướng ý nghĩ (về tương lai...); hướng tâm trí (vào cái gì...) **project**oneself *to*— đặt mình vào tâm trạng của ai **project**oneself into somebody's feeling
-
[Dơ](/wiki/d%C6%A1)( [tay](/wiki/tay)) ra.
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
project
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|**project** [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [projecting](/wiki/projecting) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [projected](/wiki/projected) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) **project** **project**hoặc [projectest](/w/index.php?title=projectest&action=edit&redlink=1)¹ [projects](/wiki/projects)hoặc [projecteth](/w/index.php?title=projecteth&action=edit&redlink=1)¹ **project** **project** **project** [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected)hoặc [projectedst](/w/index.php?title=projectedst&action=edit&redlink=1)¹ [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² **project** **project**hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ **project** **project** **project** **project** **project** [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) **project** **project**hoặc [projectest](/w/index.php?title=projectest&action=edit&redlink=1)¹ **project** **project** **project** **project** [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [were](/wiki/were)to **project**hoặc [should](/wiki/should) **project** **project**hoặc should **project** **project**hoặc should **project** **project**hoặc should **project** **project**hoặc should **project** **project**hoặc should **project** [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) **project** **project** **project**
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
#### Đồng nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-syn-&action=edit§ion=T-1)]
- dự phóng
- dơ ra
### Nội động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-intr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **project** *nội động từ* [Nhô](/wiki/nh%C3%B4)ra, [lồi](/wiki/l%E1%BB%93i)ra. *a strip of land projects into the sea*— một dải đất nhô ra biển
-
- (
*)*
Mỹ
[Diễn đạt](/wiki/di%E1%BB%85n_%C4%91%E1%BA%A1t) [rõ](/wiki/r%C3%B5) [ý](/wiki/%C3%BD), [diễn xuất](/w/index.php?title=di%E1%BB%85n_xu%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1)rõ ý (làm cho [người](/wiki/ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [nghe](/wiki/nghe), người [xem](/wiki/xem) [nắm](/wiki/n%E1%BA%AFm)được ý mình).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
project
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|**project** [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [projecting](/wiki/projecting) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [projected](/wiki/projected) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) **project** **project**hoặc [projectest](/w/index.php?title=projectest&action=edit&redlink=1)¹ [projects](/wiki/projects)hoặc [projecteth](/w/index.php?title=projecteth&action=edit&redlink=1)¹ **project** **project** **project** [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected)hoặc [projectedst](/w/index.php?title=projectedst&action=edit&redlink=1)¹ [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² **project** **project**hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ **project** **project** **project** **project** **project** [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) **project** **project**hoặc [projectest](/w/index.php?title=projectest&action=edit&redlink=1)¹ **project** **project** **project** **project** [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [projected](/wiki/projected) [were](/wiki/were)to **project**hoặc [should](/wiki/should) **project** **project**hoặc should **project** **project**hoặc should **project** **project**hoặc should **project** **project**hoặc should **project** **project**hoặc should **project** [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) **project** **project** **project**
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
#### Đồng nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-syn-&action=edit§ion=T-1)]
- nhô ra
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
## Tiếng Hà Lan[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-nld-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)]
|
|
|
|Dạng bình thường
|
|số ít |project|
|
|số nhiều |projecten|
|
|Dạng giảm nhẹ
|
|số ít |projectje|
|
|số nhiều |projectjes|**project** gt

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
# tantalum
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **tantalum** [/ˈtæn.tᵊl.əm/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Hoá học*) [Tantali](/w/index.php?title=Tantali&action=edit&redlink=1).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP)) **tantalum** [/ˈtæn.tᵊl.əm/](/wiki/Wiktionary:IPA)

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
![]()
Màn hình lớn hiển thị rõ ràngMàn hình của Lenovo a516 có kích thước ![]()
Thiết kế cổ điển Lenovo A516 vẫn tuân thủ theo lối thiết kế chung của các smartphone phổ thông ra mắt trước đây của hãng. Máy có các góc bầu bĩnh, vát mỏng về phía các cạnh và có mặt sau trơn lán cùng với cụm camera hơi gồ lên. ![]()
Cấu hình tốt thoả sức trải nghiệm Sức mạnh của Lenovo A516 nằm ở chip xử lý MediaTek hai nhân 1.3 GHz cùng với 512 MB RAM. Mặc dù đây không phải là cấu hình đáng mơ ước nhưng nó vẫn đủ sức đáp ứng nhu cầu của người dùng smartphone phổ thông với các hoạt động như lướt web, chơi game, giải trí với các đoạn video sắc nét trên Youtube.
![]()
Hai camera thoải mái chụp ảnh và chia sẻLenovo cũng hào phóng trang bị cho Lenovo A516 hai camera với camera trước VGA và camera sau 5 MP. Đặc biệt camera sau của Lenovo A516 có thể quay video độ phân giải HD 720P giúp người dùng lưu lại những khoảnh khắc thú vị của cuộc sống. ![]()
Pin dung lượng cao lo gì hết điệnVới truyền thống pin tốt của mình, A516 một viên pin dung lượng cao lên đến 2000 mAh có thể đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng máy của người dùng trong suốt một ngày dài. Nếu hạn chế kết nối mạng 3G, A516 có thể hoạt động tới hai ngày mới phải sạc.
#### Kinh nghiệm mua Điện thoại
![ Cách lấy lại mật khẩu ID Apple khi bị mất](https://cdn4.dmx.vn/Files/2014/04/26/543577/lay-lai-mat-khau-Apple-ID-8-60x50.jpg)
[Cách lấy lại mật khẩu ID Apple khi bị mất](/kinh-nghiem-hay/cach-lay-lai-mat-khau-id-apple-khi-bi-mat-543577)
647 129.978
## Mời bạn bình luận hoặc đặt câu hỏi về Lenovo A516

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Set-Cookie: SvID=e04|VeTKW|VeTKW; path=/

Access-Control-Allow-Methods: GET,PUT,POST,DELETE,OPTIONS

Access-Control-Allow-Headers: Content-Type


markdown:
Skip to main content
Log in
New user?
Contact us
Main menu
About Theo
Our Mission
Our Story
Working at Theo
Our Partners
Our Product Info
Theo Community
Our Cocoa Beans
Factory and Tours
Factory Tours
Factory Retail Store
Bean to Bar
Our Confection Kitchen
Events
News
Our Blog
In the Media
Our Awards
Press Releases
Media Kit
Theo Newsletters
All Things Chocolate
Health and Science
Chocolate University
Shop menu button
Shop
Shopping cart block
My Cart
0 items
Home
›
Shop
›
Confections
›
6 Piece Collections
Invisible link
You might also like...
Taste of Washington
12 Piece Collections
Price:
$20.00
Quantity
ABOUT THEO CHOCOLATE
Company Information
Social Responsibilty
FOLLOW THEO CHOCOLATE
Facebook
Theo Blog
Twitter
MORE CHOCOLATE
Weddings and Events
MORE WAYS TO SHOP
Find a store near you
QUESTIONS
Contact us
Shipping Policy
Footer menu
Company
Contact us
Press
Shop
Store locator
3400 Phinney Ave. N. Seattle. WA 98103 | P: 206 632 5100 |
info@theochocolate.com

Server: nginx

Vary: Accept-Encoding, Cookie, Cookie

Cache-Control: public, max-age=0

X-Styx-Version: StyxGo

X-Drupal-Cache: MISS

Content-Language: en

X-Generator: Drupal 7 (http://drupal.org)

Via: 1.1 varnish