markdown:
# Cách mạng Cuba
|
|
![]()
|Chỉ huy|
|
|![]()
[Fidel Castro](/wiki/Fidel_Castro) ![ M-26-7.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
[Che Guevara](/wiki/Che_Guevara) ![ M-26-7.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
[Raúl Castro](/wiki/Ra%C3%BAl_Castro) ![ M-26-7.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
[Frank País](/w/index.php?title=Frank_Pa%C3%ADs&action=edit&redlink=1) ![ M-26-7.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
[Camilo Cienfuegos](/w/index.php?title=Camilo_Cienfuegos&action=edit&redlink=1) ![ M-26-7.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
[Juan Almeida Bosque](/w/index.php?title=Juan_Almeida_Bosque&action=edit&redlink=1) ![ M-26-7.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
[Abel Santamaría](/w/index.php?title=Abel_Santamar%C3%ADa&action=edit&redlink=1)† [Eloy Gutierrez Menoyo](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:M-26-7.svg) ![ M-26-7.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
[Rene Ramos Latour](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:M-26-7.svg) ![ M-26-7.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
[Rolando Cubela](/w/index.php?title=Rolando_Cubela&action=edit&redlink=1) [Humberto Sori Marin](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:M-26-7.svg) ![ M-26-7.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ M-26-7.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/M-26-7.svg/22px-M-26-7.svg.png)
![ Cuba](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
[Fulgencio Batista](/wiki/Fulgencio_Batista) ![ Cuba](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
[Eulogio Cantillo](/w/index.php?title=Eulogio_Cantillo&action=edit&redlink=1) [Jose Quevedo](/wiki/Cuba) ![ Cuba](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
[Alberto del Rio Chaviano](/wiki/Cuba) ![ Cuba](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
[Joaquin Casillas](/wiki/Cuba) ![ Cuba](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
[Cornelio Rojas](/wiki/Cuba) ![ Cuba](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
[Fernandez Suero](/wiki/Cuba) ![ Cuba](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
[Candido Hernandez](/wiki/Cuba) ![ Cuba](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
[Alfredo Abon Lee](/w/index.php?title=Alfredo_Abon_Lee&action=edit&redlink=1) [Alberto del Rio Chaviano](/wiki/Cuba) ![ Cuba](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
![ Cuba](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Flag_of_Cuba.svg/23px-Flag_of_Cuba.svg.png)
[[1]](#cite_note-1) [[2]](#cite_note-2) [[3]](#cite_note-3) **Cách mạng Cuba** (1953–1959) là một cuộc nổi dậy vũ trang do Phong trào 26 tháng 7 của [Fidel Castro](/wiki/Fidel_Castro) và các đồng minh của họ tiến hành nhằm chống lại chính phủ của Tổng thống Cuba [Fulgencio Batista](/wiki/Fulgencio_Batista). Cách mạng bắt đầu vào tháng 7 năm 1953, và cuối cùng lật đổ Batista vào ngày 1 tháng 1 năm 1959, lập nên chính phủ xã hội chủ nghĩa cách mạng. Tổ chức phong trào sau đó cải tổ theo đường lối cộng sản, và trở thành [4] [Đảng Cộng sản](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Cuba)vào tháng 10 năm 1965. [[5]](#cite_note-5)
Cách mạng Cuba
có tác động lớn trong phạm vi quốc nội và quốc tế; đặc biệt, nó tái định hình quan hệ của Cuba với Hoa Kỳ, Hoa Kỳ duy trì cấm vận chống Cuba. [6] Hậu quả trực tiếp của cách mạng là chính phủ của Fidel Castro bắt đầu một chương trình quốc hữu hóa và củng cố chính trị làm biến đổi kinh tế và xã hội dân sự của Cuba. [[7]](#cite_note-FirstShipCuba2012-7) [[8]](#cite_note-HistoryToday1981-8) Cách mạng cũng khởi đầu một thời kỳ mà Cauba can thiệp vào các xung đột quân sự tại ngoại quốc, trong đó có Nội chiến Angola và Cách mạng Nicaragua. [[9]](#cite_note-TheAmCon-9) [[8]](#cite_note-HistoryToday1981-8)
## Mục lục
## Bối cảnh và nguyên nhân[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&action=edit§ion=1)] [Fulgencio Batista](/wiki/Fulgencio_Batista) là tổng thống tuyển cử của Cuba từ 1940 đến 1944, ông đoạt quyền trong một cuộc chính biến quân sự và đình chỉ tuyển cử năm 1952, và bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ nhì của mình vào tháng 3 năm 1952. Mặc dù Batista là một người tương đối cấp tiến trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình, [10] song trong thập niên 1950 ông tỏ ra độc tài hơn nhiều và bàng quan trước những lo lắng của dân chúng. [[11]](#cite_note-Sweig-Inside-11) Trong khi Cuba vẫn còn khó khăn do tỷ lệ thất nghiệp cao và hạn chế về cơ sở hạ tầng nước, [[12]](#cite_note-12) Batista khiến dân chúng phản đối việc thiết lập các mối quan hệ có lợi với tội phạm có tổ chức và cho phép các công ty Hoa Kỳ chi phối kinh tế Cuba. [[13]](#cite_note-JFK1960-13) [[13]](#cite_note-JFK1960-13) [[14]](#cite_note-HistCuba-14) [[15]](#cite_note-15)
Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình, Batista được Đảng Cộng sản Cuba ủng hộ,
song trong nhiệm kỳ tổng thống thứ nhì ông trở nên chống cộng mãnh liệt, thu được sự ủng hộ chính trị và viện trợ quân sự từ Hoa Kỳ. [11] [[13]](#cite_note-JFK1960-13) Batista phát triển một cơ sở an ninh có quyền lực lớn để trấn áp các đối thủ chính trị, Tổng thống Hoa Kỳ [[16]](#cite_note-16) [John F. Kennedy](/wiki/John_F._Kennedy)mô tả chính phủ Cuba là một "quốc gia cảnh sát toàn trị" vào năm 1960. Trong những tháng sau cuộc đảo chính tháng 3 năm 1952, một luật sư và nhà hoạt động chính trị trẻ tuổi là [[13]](#cite_note-JFK1960-13) [Fidel Castro](/wiki/Fidel_Castro)kiến nghị lật đổ Batista với cáo buộc tham nhũng và chuyên chế. Tuy nhiên, những tranh luận theo hiến pháp của Fidel Castro bị tòa án Cuba bác bỏ. Sau khi quyết định rằng không thể lật đổ chính phủ Cuba thông qua những phương thức pháp lý, Fidel Castro quyết định phát động một cách mạng vũ trang. Nhằm mục đích này, Fidel Castro cùng em trai là [[17]](#cite_note-17) [Raúl](/wiki/Ra%C3%BAl_Castro)thành lập một tổ chức bán quân sự gọi là "Phong trào", tàng trữ vũ khí và tuyển mộ khoảng 1.200 người theo từ tầng lớp lao động bất mãn tại La Habana cho đến cuối năm 1952. [[18]](#cite_note-18)
## Giai đoạn đầu[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&action=edit§ion=2)]
Fidel Castro và Raúl Castro tập hợp 123 chiến binh Phong trào và lập kế hoạch về một cuộc tấn công vào các căn cứ quân sự.
Ngày 26 tháng 7 năm 1953, phiến quân thất bại khi tấn công [19] [Doanh trại Moncada](/w/index.php?title=Doanh_tr%E1%BA%A1i_Moncada&action=edit&redlink=1)tại [Santiago](/wiki/Santiago_de_Cuba)và các doanh trại tại [Bayamo](/wiki/Bayamo). Có tranh luận về số liệu chính xác về số phiến quân thiệt mạng trong giao tranh; tuy nhiên, trong tự truyện của mình, Fidel Castro tuyên bố rằng có 9 người thiệt mạng trong giao tranh, và thêm 56 người bị giết sau khi bị chính phủ Batista bắt giữ. [[4]](#cite_note-Faria-4) Trong số những người thiệt mạng có [[20]](#cite_note-20) [Abel Santamaría](/w/index.php?title=Abel_Santamar%C3%ADa&action=edit&redlink=1), phó tư lệnh của Fidel Castro, nhân vật này bị hành hình cũng trong ngày 26 tháng 7. [[21]](#cite_note-21)
Nhiều người, trong đó có Fidel và Raúl Castro, bị bắt ngay sau đó. Trong một phiên tòa mang tính chính trị cao độ, Fidel Castro nói gần bốn tiếng nhằm bào chữa cho mình, kết thúc bằng câu "Kết án tôi không phải là vấn đề. Lịch sử sẽ giải oan cho tôi." Fidel Castro bị kết án 15 năm trong trại giam
[Presidio Modelo](/w/index.php?title=Presidio_Modelo&action=edit&redlink=1), nằm trên [đảo Thông](/wiki/Isla_de_la_Juventud), trong khi Raúl Castro bị kết án 13 năm. Tuy nhiên, đến năm 1955, trước các áp lực chính trị, chính phủ Batista phóng thích toàn bộ tù nhân chính trị tại Cuba, trong đó có những người tấn công doanh trại Moncada. Giáo viên dòng Tên thời thiếu niên của Fidel Castro thành công trong việc thuyết phục Batista phóng thích cả Fidel và Raúl. [22] [[23]](#cite_note-23)
Ngay sau đó, anh em nhà Castro kết giao với những người lưu vong khác tại
[Mexico](/wiki/Mexico) nhằm chuẩn bị cho việc lật đổ Batista, tiếp nhận huấn luyện từ [Alberto Bayo](/w/index.php?title=Alberto_Bayo&action=edit&redlink=1)- một lãnh đạo của phe Cộng hòa trong [Nội chiến Tây Ban Nha](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_T%C3%A2y_Ban_Nha). Trong tháng 6 năm 1955, Fidel Castro gặp nhà cách mạng người [Argentina](/wiki/Argentina) [Ernesto "Che" Guevara](/wiki/Che_Guevara), Guevara tham gia đại nghiệp của Fidel Castro. Những nhà cách mạng tự định danh là "Phong trào 26 tháng 7", nhằm ám chỉ ngày họ tấn công doanh trại Moncada vào năm 1953. [24]
## Chiến tranh du kích[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&action=edit§ion=3)]
"Tôi tin tưởng rằng không quốc gia nào trên thế giới, kể cả các quốc gia còn đang nằm trong vòng thuộc địa, phải chịu sự thuộc địa hóa nền kinh tế, sự hổ nhục và bóc lột tệ hại hơn Cuba, phần nào do chính sách của chúng ta trong thời chế độ Batista. Tôi ủng hộ tuyên cáo của Fidel Castro tại Sierra Maestra, khi ông kêu gọi một cách chính đáng, và đặc biệt thống thiết, giải thoát Cuba khỏi sự thối nát. Tôi còn muốn đi xa hơn nữa: trong một chừng mực nào đó, Batista là hiện thân của một số tội lỗi về phía Hoa Kỳ. Giờ đây chúng ta phải trả giá cho những tội lỗi đó. Về phía chính quyền Batista, tôi tán đồng cách mạng Cuba đầu tiên. Một cách rõ ràng."
–
[Tổng thống Hoa Kỳ John F. Kennedy], trả lời phỏng vấn [Jean Daniel], 24 -10 -1963 [[25]]
Thuyền buồm
* đến Cuba vào ngày 2 tháng 12 năm 1956, chở theo anh em nhà Castro và 80 người khác thuộc Phong trào 26 tháng 7. Họ đổ bộ tại Granma* [Playa Las Coloradas](/w/index.php?title=Playa_Las_Coloradas&action=edit&redlink=1), thuộc đô thị [Niquero](/wiki/Niquero), đến chậm hai ngày so với kế hoạch do thuyền chở nặng, không giống như khi chạy thử. Điều này khiến cho hy vọng phối hợp tấn công với cánh [[26]](#cite_note-26) *llano*của phong trào bị thất bại. Sau khi đến và rời khỏi tàu, nhóm phiến quân bắt đầu lập kế hoạch tiến vào dãy núi Sierra Maestra tại miền đông nam Cuba. Ba ngày sau khi cuộc hành quân bắt đầu, quân của Batista tấn công và sát hại hầu hết những người từng đi trên *Granma*– dù con số tử vong chính xác còn có tranh nghị, song có không hơn 20 trong số 82 người ban đầu còn sống sau cuộc chạm trán ban đầu với quân đội Cuba và thoát được đến dãy Sierra Maestra. [[27]](#cite_note-27)
Nhóm những người sống sót gồm có Fidel Castro và Raúl Castro, Che Guevara và
[Camilo Cienfuegos](/w/index.php?title=Camilo_Cienfuegos&action=edit&redlink=1). Họ phân tán, một mình hoặc trong các nhóm nhỏ, lang thang qua các núi, tìm kiếm lẫn nhau. Cuối cùng, họ lại liên kết lại được với sự trợ giúp của những cảm tình viên nông dân, và sau đó thành lập tập thể lãnh đạo đầu não của quân du kích. Celia Sanchez và Haydée Santamaría (chị của Abel Santamaria) nằm trong số những nhà cách mạng là nữ giới đã hỗ trợ cho Fidel Castro trong núi. [[28]](#cite_note-28)
Ngày 13 tháng 3 năm 1957, một nhóm cách mạng riêng biệt là Hội Đổng sự Cách mạng sinh viên (
*Directorio Revolucionario Estudantil*) có tư tưởng chống cộng và hầu hết thành viên là sinh viên tiến hành tấn công Dinh Tổng thống tại La Habana, nỗ lực nhằm ám sát Batista và diệt trừ chính phủ. Cuộc tấn công kết thúc với thất bại hoàn toàn, lãnh đạo của tổ chức là José Antonio Echeverría thiệt mạng trong lúc đấu súng với lực lượng của Batista tại đài phát thanh của La Habana. Một nhóm những người sống sót gồm Humberto Castello, Rolando Cubela và Faure Chomon. [[29]](#cite_note-29)
Sau đó, Hoa Kỳ áp đặt cấm vận đối với chính phủ Cuba và triệu hồi đại sứ của mình, làm suy yếu chính phủ hơn nữa.
Sự ủng hộ của dân chúng Cuba đối với Batista bắt đầu mất dần, khi những người ủng hộ cũ hoặc gia nhập cách mạng hoặc là tách biệt với Batista. Tuy thế, Mafia và giới doanh nhân Hoa Kỳ duy trì sự ủng hộ của họ. [30] [[31]](#cite_note-31)
Chính phủ phải thường xuyên dựa vào những phương pháp tàn bạo để duy trì quyền kiểm soát của chính phủ tại các thành thị của Cuba. Tuy nhiên, trong dãy Sierra Maestra, Fidel Castro với trợ giúp của Frank País, Ramos Latour, Huber Matos, và nhiều người khác, đã tổ chức thành công các cuộc tấn công vào những đồn nhỏ của quân Batista. Che Guevara và Raúl Castro trợ giúp Fidel Castro nhằm thống nhất quyền kiểm soát chính trị của ông trong dãy núi, thường là thông qua hành hình những nhân vật bị nghi ngờ là trung thành với Batista và những đối thủ khác của Castro.
Thêm vào đó, lực lượng dân quân gọi là [32] *escopeteros*cũng quấy phá quân Batista tại những vùng chân núi và đồng bằng thuộc tỉnh [Oriente](/wiki/Oriente_(t%E1%BB%89nh)). Lực lượng *escopeteros*cũng trực tiếp hỗ trợ quân sự cho quân chủ lực của Castro bằng cách bảo vệ đường tiếp tế và chia sẻ thông tin. Kết quả là dãy núi này cuối cùng rơi vào tay lực lượng của Castro. [[33]](#cite_note-33) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Raulche2.jpg/220px-Raulche2.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Raulche2.jpg/220px-Raulche2.jpg)
[Raúl Castro](/wiki/Ra%C3%BAl_Castro)(trái), cùng với [Ernesto "Che" Guevara](/w/index.php?title=Ernesto_%22Che%22_Guevara&action=edit&redlink=1), tại thành trì của họ là núi Sierra de Cristal tại tỉnh Oriente, Cuba, năm 1958.
Ngoài việc đấu tranh vũ trang, phiến quân còn sử dụng biện pháp tuyên truyền để nâng cao uy thế của họ. Một đài phát thanh bí mật, gọi là Radio Rebelde (Đài Phát thanh phiến quân) được thiết lập tháng 2 năm 1958, cho phép Fidel Castro và lực lượng của ông phát các thông điệp của họ ra toàn quốc.
Các buổi phát thanh này có lẽ do một người quen cũ của Castro là Carlos Franqui tiến hành, người này cuối cùng lưu vong tại [34] [Puerto Rico](/wiki/Puerto_Rico). [[35]](#cite_note-35)
Trong suốt thời gian này, lực lượng của Fidel Castro còn rất nhỏ, có lúc không đầy 200 người, trong khi lực lượng quân đội và cảnh sát Cuba có từ 30.000 tới 40.000 người.
Tuy vậy, gần như mỗi khi quân Cuba giao tranh với phiến quân, họ đều phải tháo lui. Lệnh cấm vận vũ khí do Hoa Kỳ áp chế với chính phủ Cuba vào ngày 14 tháng 3 1958 góp phần làm suy yếu nghiêm trọng lực lượng Batista. Không quân Cuba nhanh chóng trở nên rệu rã, họ không có khả năng sửa chữa máy bay một khi không thể nhập phụ tùng từ Hoa Kỳ nữa. [36] [[37]](#cite_note-Verano-37)
Batista cuối cùng phải mở một chiến dịch tấn công lớn vào dãy núi mang tên Chiến dịch Verano, còn phe phiến quân gọi là
*la Ofensiva*. Quân chính phủ được đưa đến gồm 12.000 binh sĩ, trong số đó phân nửa gồm tân binh chưa được huấn luyện. Trong một loạt các cuộc chạm trán, lực lượng du kích đầy quyết tâm của Fidel Castro đánh bại quân chính phủ. Trong trận La Plata, kéo dài từ 11 tháng 7 tới 21 tháng 7 năm 1958, quân của Fidel Castro đánh bại cả một tiểu đoàn quân chính phủ gồm 500 người, bắt được 240 tù binh, trong khi chỉ mất 3 người. [37] Tuy nhiên, thế trận đảo ngược vào ngày 29 tháng 7 năm 1958, khi quân Batista tiêu diệt gần hết lực lượng nhỏ chỉ gồm 300 người của Castro trong trận Las Mercedes. Với việc lực lượng cách mạng bị khống chế bởi lực lượng đối phương đông áp đảo, Fidel Castro phải đề nghị ngưng bắn tạm thời và được chấp thuận, đình chiến tạm thời bắt đầu vào ngày 1 tháng 8. Trong suốt bảy ngày tiếp đó, khi các cuộc thương thuyết vẫn tiếp diễn mà không mang lại kết quả gì, quân của Castro dần tẩu thoát khỏi vòng vây. Tới ngày 8 tháng 8, toàn bộ lực lượng của Castro đã trốn được vào dãy núi, và như vậy trên thực tế chiến dịch Verano là thất bại đối với chính phủ Batista. [[38]](#cite_note-38) [[37]](#cite_note-Verano-37)
## Tấn công cuối cùng và phiến quân thắng lợi[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&action=edit§ion=4)]
Ngày 21 tháng 8 năm 1958, sau khi đánh bại chiến dịch
*Ofensiva* của Batista, lực lượng của Castro bắt đầu thế tấn công. Trong tỉnh Oriente, Fidel Castro, Raúl Castro và Juan Almeida Bosque chỉ huy tấn công trên bốn mặt trận. Xuống núi với những vũ khí mới lấy được trong chiến dịch *Ofensiva* và nhờ nhập lậu bằng máy bay, lực lượng của Fidel Castro giành một loại thắng lợi ban đầu. Đại thắng của Fidel Castro tại [Guisa](/w/index.php?title=Guisa&action=edit&redlink=1), và chiếm được một số thị trấn bao gồm Maffo, Contramaestre, và Central Oriente, nắm quyền kiểm soát đồng bằng Cauto. Cùng lúc đó, ba cánh quân nổi dậy dưới quyền Che Guevara, Camilo Cienfuegos và Jaime Vega, tây tiến về [Santa Clara](/wiki/Santa_Clara,_Cuba), thủ phủ tỉnh [Villa Clara](/wiki/Villa_Clara_(t%E1%BB%89nh)). Lực lượng Batista phục kích và tiêu diệt cánh quân của Jaime Vega, nhưng hai cánh quân còn lại đến được các các tỉnh trung tâm, và hợp lực với các lực lượng kháng chiến khác vốn không nằm dưới sự chỉ huy của Fidel Castro. Khi cánh quân của Che Guevara tiến qua tỉnh [Las Villas](/wiki/Santa_Clara_(t%E1%BB%89nh)), và đặc biệt là qua dãy núi Escambray – nơi lực lượng chống cộng Hội đổng sự Cách mạng (được biết đến với tên gọi Phong trào 13 tháng 3) tiến hành chiến tranh chống lại quân Batista trong suốt nhiều tháng – va chạm tăng lên giữa hai phe. Dù vậy, lực lượng nổi dậy hợp nhất vẫn tiếp tục chiến dịch, và Cienfuegos giành được một chiến thắng quan trọng trong trận Yaguajay ngày 30 tháng 12 năm 1958, khiến ông được mệnh danh "Người hùng Yaguajay".
Ngày 31 tháng 12 năm 1958, trận Santa Clara diễn tra trong cảnh đại loạn, thành phố
[Santa Clara](/wiki/Santa_Clara,_Cuba) thất thủ trước phiến quân hợp nhất của Che Guevara, Cienfuegos, phiến quân Hội đổng sự Cách mạng (RD) dưới quyền Comandantes Rolando Cubela, Juan ("El Mejicano") Abrahantes, và William Alexander Morgan. Tin tức về những thất bại này khiến cho Batista hoảng sợ, ông tẩu thoát đến [Cộng hòa Diminica](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Diminica&action=edit&redlink=1) chỉ vài giờ sau đó trong ngày 1 tháng 1 năm 1959. Chỉ huy phiến quân Hội đổng sự Cách mạng là Comandante William Alexander Morgan tiếp tục chiến đấu khi Batista đã rời đi, và chiếm được thành phố [Cienfuegos](/wiki/Cienfuegos) vào ngày 2 tháng 1. [[39]](#cite_note-39)
Castro biết tin về chuyến bay của Batista vào buổi sáng và ngay lập tức bắt đầu đàm phán để tiếp quản
[Santiago de Cuba](/wiki/Santiago_de_Cuba). Ngày 2 tháng 1, sĩ quan tại thành phố là Đại tá Rubido lệnh cho các binh sĩ của ông ngừng chiến đấu, và quân của Fidel Castro tiếp quản thành phố. Quân của Guevara và Cienfuegos tiến vào La Habana khoảng đồng thời. Họ không gặp kháng cự trên hành trình từ Santa Clara đến thủ đô của Cuba. Fidel Castro đến La Habana vào ngày 8 tháng 1 sau một cuộc diễn hành thắng lợi kéo dài. Ông ban đầu lựa chọn [Manuel Urrutia Lleó](/w/index.php?title=Manuel_Urrutia_Lle%C3%B3&action=edit&redlink=1) làm chủ tịch, người này nhậm thức vào ngày 3 tháng 1. [[40]](#cite_note-40)
## Hậu quả[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&action=edit§ion=5)]
Hàng trăm tay sai, cảnh sát và binh sĩ thời Batista bị đưa ra các phiên tòa công khai với các cáo buộc vi phạm nhân quyền, tội ác chiến tranh, sát nhân và tra tấn. Hầu hết những bị cáo bị những tòa án cách mạng kết án, và bị hành quyết bằng cách xử bắn; những người khác nhận án tù dài hạn. Một ví dụ đáng chú ý là sau khi chiếm
[Santiago](/wiki/Santiago_de_Cuba), Raul Castro chỉ đạo hành quyết hơn 70 tù binh chiến tranh Batista. Do đóng góp trong việc chiếm La Habana, Che Guevara được bổ nhiệm làm công tố viên tối cao tại pháo đài La Cabaña. Điều này nằm trong một nỗ lực lớn hơn của Fidel Castro nhằm thanh lọc lực lượng an ninh những người trung thành với Batista và các đối thủ tiềm tàng của chính phủ cách mạng mới. Mặc dù nhiều người bị hành hình hoặc giam cầm, song những người khác chỉ bị sa thải khỏi quân đội và cảnh sát mà không bị truy tố, và một số quan chức cấp cao trong chính phủ Batista bị đày ải với thân phận là tùy viên quân sự. [41] [[41]](#cite_note-Juan_Clark_Cuba_1992_pp._53-41)
Trong tháng 7 năm 1961, Tổ chức Cách mạng Tích hợp được thành lập bằng việc hợp nhất Phong trào 26 tháng 7 của Fidel Castro, Đảng Xã hội chủ nghĩa Nhân dân của Blas Roca, và Hội đổng sự Cách mạng ngày 13 tháng 3 của Faure Chomón.
[[42]](#cite_note-42)
Trong thập niên đầu tiên nắm quyền, chính phủ Fidel Castro tiến hành các cải cách xã hội cấp tiến trên quy mô rộng. Pháp luật được ban hành nhằm cung cấp quyền bình đẳng cho người da đen và quyền lớn hơn cho nữ giới, trong khi có những nỗ lực nhằm cải thiện thông tin, y tế, nhà ở, và giáo dục.
[[43]](#cite_note-43)
Năm 1959, Fidel Castro công du Hoa Kỳ và giải thích về cách mạng, ông nói, "Tôi biết rằng thế giới nghĩ gì về chúng tôi, rằng chúng tôi là Cộng sản, và tất nhiên chúng tôi đã giải thích rất rõ ràng rằng chúng tôi không phải là cộng sản; rất rõ ràng."
Chính phủ Hoa Kỳ mặc dù ban đầu sẵn sàng công nhận chính phủ mới của Fidel Castro, [44] song sau đó trở nên lo ngại rằng các cuộc nổi dậy cộng sản lan khắp Mỹ Latinh giống như đang diễn ra tại Đông Nam Á. [[45]](#cite_note-PieroConflict-45) Sau khi chính phủ cách mạng quốc hữu hóa toàn bộ tài sản của Hoa Kỳ tại Cuba trong tháng 8 năm 1960, chính phủ của [[46]](#cite_note-AheadFearNPR-46) [Eisenhower](/wiki/Dwight_D._Eisenhower)đóng băng toàn bộ tài sản của Cuba trên lãnh thổ Hoa Kỳ, đoạn tuyệt quan hệ ngoại giao, và siết chặt cấm vận chống Cuba. [[9]](#cite_note-TheAmCon-9) [[7]](#cite_note-FirstShipCuba2012-7) [[47]](#cite_note-47)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&action=edit§ion=6)] **Jacob Bercovitch and Richard Jackson (1997).** [^](#cite_ref-1) *International Conflict: A Chronological Encyclopedia of Conflicts and Their Management, 1945-1995*. Congressional Quarterly. **Singer, Joel David and Small, Melvin (1974).** [^](#cite_ref-2) *The Wages of War, 1816-1965*. Inter-University Consortium for Political Research. **Eckhardt, William, in Sivard, Ruth Leger (1987).** [^](#cite_ref-3) *World Military and Social Expenditures, 1987-88*(12th edition). World Priorities.
- ^
**a** [Faria, Miguel A.](#cite_ref-Faria_4-1) **ă** ["Fidel Castro and the 26th of July Movement"](http://haciendapublishing.com/articles/fidel-castro-and-26th-july-movement). NewsMax.com. ngày 27 tháng 7 năm 2004. Truy cập 10 tháng 7 năm 2013. [^](#cite_ref-5) ["Cuba Marks 50 Years Since 'Triumphant Revolution'"](http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=98937598). Jason Beaubien. NPR. 1 tháng 1 năm 2009. Truy cập 9 tháng 7 năm 2013. **Lazo, Mario (1970).** [^](#cite_ref-Daggerheart_6-0) *American Policy Failures in Cuba – Dagger in the Heart*. Twin Circle Publishing Co.: New York. pp. 198–200, 204. Library of Congress Card Catalog Number: 68-31632.
- ^
**a** **ă** [“Cuba receives first US shipment in 50 years”](http://www.aljazeera.com/news/americas/2012/07/20127147196482238.html). [Al Jazeera](/wiki/Al_Jazeera). Ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012.
- ^
**a** **ă** [“Makers of the Twentieth Century: Castro”](http://www.historytoday.com/alfred-stepan/makers-twentieth-century-castro). *History Today*. 1981. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2013.
- ^
**a** [Gary B. Nash, Julie Roy Jeffrey, John R. Howe, Peter J. Frederick, Allen F. Davis, Allan M. Winkler, Charlene Mires and Carla Gardina Pestana.](#cite_ref-TheAmCon_9-1) **ă** *The American People, Concise Edition: Creating a Nation and a Society, Combined Volume*(6th edition, 2007). New York: Longman. [^](#cite_ref-10) [“From the archive, ngày 11 tháng 3 năm 1952: Batista's revolution”](http://www.guardian.co.uk/theguardian/2013/mar/11/cuba-batista-fifth-revolution-1952). *The Guardian*. Ngày 11 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2013.
- ^
**a** [Julia E. Sweig (2004).](#cite_ref-Sweig-Inside_11-1) **ă** *Inside the Cuban Revolution*. Cambridge, Massachusetts: [Harvard University Press](/w/index.php?title=Harvard_University_Press&action=edit&redlink=1). [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-674-01612-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-674-01612-5). [^](#cite_ref-12) [Arthur Meier Schlesinger](/w/index.php?title=Arthur_Meier_Schlesinger&action=edit&redlink=1)(1973). *The Dynamics of World Power: A Documentary History of the United States Foreign Policy 1945-1973*. McGraw-Hill. [ISBN 0070797293](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0070797293). p. 512.
- ^
**a** **ă** **â** **b** ["Remarks of Senator John F. Kennedy at Democratic Dinner, Cincinnati, Ohio, ngày 6 tháng 10 năm 1960"](http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=25660). [John F. Kennedy Presidential Library](/w/index.php?title=John_F._Kennedy_Presidential_Library&action=edit&redlink=1). Truy cập 29 tháng 6 năm 2013. [^](#cite_ref-HistCuba_14-0) ["Fulgencio Batista"](http://historyofcuba.com/history/funfacts/batist.htm). HistoryOfCuba.com. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2013. **Díaz-Briquets, Sergio & Pérez-López, Jorge F. (2006).** [^](#cite_ref-15) [. University of Texas Press. tr. 77.](http://books.google.com/books?id=Fiquofr8LSoC&pg=PA77) *Corruption in Cuba: Castro and beyond* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-292-71482-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-292-71482-3). [^](#cite_ref-16) [James Stuart Olson](/w/index.php?title=James_S._Olson&action=edit&redlink=1)(2000). *Historical Dictionary of the 1950s*. Greenwood Publishing Group. [ISBN 0-313-30619-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0313306192). pp. 67–68. [^](#cite_ref-17) [“Biography of Fidel Castro”](http://latinamericanhistory.about.com/od/historyofthecaribbean/p/08fidelcastro.htm). About.com. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2013. [^](#cite_ref-18) [Bourne, Peter G.](/w/index.php?title=Peter_Bourne&action=edit&redlink=1)(1986). *Fidel: A Biography of Fidel Castro*. New York City: [Dodd, Mead & Company](/w/index.php?title=Dodd,_Mead_%26_Company&action=edit&redlink=1). tr. 68–69. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0396085188](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0396085188). [^](#cite_ref-19) [“Historical sites: Moncada Army Barracks”](http://www.cubatravelinfo.com/historical-sites/moncada-army-barracks.html). CubaTravelInfo. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2013. **Ramonet, Ignacio,** [^](#cite_ref-20) *ibid*, p. 133 **Ramonet, Ignacio,** [^](#cite_ref-21) *ibid*, p. 672 [^](#cite_ref-22) [“CHRONICLE OF AN UNFORGETTABLE AGONY: CUBA'S POLITICAL PRISONS”](http://www2.fiu.edu/~fcf/estoria.presidio.html). *Contacto Magazine*. Tháng 9 năm 1996. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2013. **Ramonet, Ignacio,** [^](#cite_ref-23) *ibid*, p. 174 **Ramonet, Ignacio,** [^](#cite_ref-24) *ibid*, p. 174 [^](#cite_ref-25) [Spartacus Educational entry for Jean Daniel](http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/JFKdanielJ.htm) **Ramonet, Ignacio,** [^](#cite_ref-26) *ibid*, p. 182 **Thomas, Hugh (1998).** [^](#cite_ref-27) *Cuba or The Pursuit of Freedom (Updated Edition)*. New York: Da Capo Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-306-80827-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-306-80827-7). [^](#cite_ref-28) [“Opiniones: Haydee Santamaría, una mujer revolucionaria”](http://laventana.casa.cult.cu/modules.php?name=News&file=article&sid=2014)(bằng tiếng Tây Ban Nha). La Ventana. Ngày 2 tháng 7 năm 2004. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013. **Faria, Cuba in Revolution, 2002, Notes pp.40–41** [^](#cite_ref-29) **Louis A. Pérez.** [^](#cite_ref-30) *Cuba and the United States*. **English, T.J. (2008).** [^](#cite_ref-31) *Havana nocturne: how the mob owned Cuba – and then lost It to the revolution*. [^](#cite_ref-32) [“The Killing Machine: Che Guevara, from Communist Firebrand to Capitalist Brand”](http://www.independent.org/newsroom/article.asp?id=1535). [Independent.org](/w/index.php?title=The_Independent_Institute&action=edit&redlink=1). Ngày 11 tháng 7 năm 2005. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2012. “Guevara murdered or oversaw the executions in summary trials of scores of people—proven enemies, suspected enemies, and those who happened to be in the wrong place at the wrong time.” **Dewitt, Don A. (2011).** [^](#cite_ref-33) [. iUniverse via Google Books. tr. 31.](http://books.google.co.uk/books?id=f36zpcqLxQ4C&pg=PA30&lpg=PA30&dq=batista+escopeteros&source=bl&ots=mkBKLPMHjc&sig=Q4XXGa4rO20ZxI1tUl904H4T6O4&hl=en&sa=X&ei=un26UenZA8W00QWQ-YHwCg&ved=0CDMQ6AEwBA#v=onepage&q=batista%20escopeteros&f=false) *U.S. Marines at Guantanamo Bay, Cuba* [^](#cite_ref-34) [“About Us”](http://www.radiorebelde.cu/english/about-us/). [Radio Rebelde](/w/index.php?title=Radio_Rebelde&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2013. [^](#cite_ref-35) [“Carlos Franqui”](http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/military-obituaries/7760752/Carlos-Franqui.html). *Daily Telegraph*. Ngày 24 tháng 5 năm 2010. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013. [^](#cite_ref-36) [“Batista Says Manpower Edge Lacking”](http://news.google.com/newspapers?nid=1697&dat=19590101&id=FsEaAAAAIBAJ&sjid=0EUEAAAAIBAJ&pg=5002,96492). *Park City Daily News*. Google News Archive. Ngày 1 tháng 1 năm 1959. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013.
- ^
**a** **ă** **â** [“Air war over Cuba 1956-1959”](http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=259&Itemid=47). ACIG.org. Ngày 30 tháng 11 năm 2011. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013. [^](#cite_ref-38) [“1958: Battle of La Plata (El Jigüe)”](http://cuba1952-1959.blogspot.co.uk/2009/12/1958-battle-of-la-plata-el-jigue.html). Cuba 1952–1959. Ngày 15 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2013. **Faria, Cuba in Revolution, 2002, pp.69** [^](#cite_ref-39) [^](#cite_ref-40) [Thomas, Hugh](/w/index.php?title=Hugh_Thomas_(writer)&action=edit&redlink=1), *Cuba: The pursuit of freedom*, pp. 691–3
- ^
**a** [Juan Clark Cuba (1992).](#cite_ref-Juan_Clark_Cuba_1992_pp._53_41-1) **ă** *Mito y Realidad: Testimonio de un Pueblo*. Saeta Ediciones (Miami). pp. 53–70. **Faria, Miguel (ngày 14 tháng 6 năm 2002).** [^](#cite_ref-42) [“Interview With Dr. Miguel Faria (Part I) by Myles Kantor”](http://haciendapublishing.com/articles/interview-dr-miguel-faria-part-i-myles-b-kantor). Hacienda Publishing. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2012. [^](#cite_ref-43) *Mastering Modern World History*by Norman Lowe, second edition. [^](#cite_ref-44) ["Year in Review – 1959"](http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1959/Cuban-Revolution/12295509433704-2/). UPI archive. Truy cập ngày 24 tháng 12 năm 2011. **Gleijeses, Piero (2002).** [^](#cite_ref-PieroConflict_45-0) *Conflicting Missions: Havana, Washington and Africa, 1959–1976*. University of North Carolina Press. p. 14. [^](#cite_ref-AheadFearNPR_46-0) [“Ahead Of Bay Of Pigs, Fears Of Communism”](http://www.npr.org/2011/04/17/135493605/ahead-of-bay-of-pigs-fears-of-communism). NPR. Ngày 17 tháng 4 năm 2011. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2013. **Faria (2002), op.cit. p. 105.** [^](#cite_ref-47)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&action=edit§ion=7)] *Castro and the Cuban Revolution*, by Thomas M. Leonard, Greenwood Press, 1999, [ISBN 0-313-29979-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/031329979X) *Cuban Revolution Reader: A Documentary History of Key Moments in Fidel Castro's Revolution*, by Julio García Luis, Ocean Press, 2008, [ISBN 1-920888-89-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1920888896) *Dynamics of the Cuban Revolution: A Marxist Appreciation*, by Joseph Hansen, Pathfinder Press, 1994, [ISBN 0-87348-559-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0873485599) *Havana Nocturne: How the Mob Owned Cuba and Then Lost It to the Revolution*, by T. J. English, William Morrow, 2008, [ISBN 0-06-114771-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0061147710) *Inside the Cuban Revolution: Fidel Castro and the Urban Underground*, by Julia E. Sweig, Harvard University Press, 2004, [ISBN 0-674-01612-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674016122) *Cuba in Revolution - Escape from a Lost Paradise*, by Miguel A. Faria, Hacienda Publishing, 2002, [ISBN 0-9641077-3-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0964107732) [http://www.haciendapublishing.com](http://www.haciendapublishing.com) *Latin America in the Era of the Cuban Revolution*, by Thomas C. Wright, Praeger Paperback, 2000, [ISBN 0-275-96706-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0275967069) *The Cuban Revolution: Origins, Course, and Legacy*, by Marifeli Perez-Stable, Oxford University Press, 1998, [ISBN 0-19-512749-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195127498) *The Cuban Revolution: Past, Present and Future Perspectives*, by Geraldine Lievesley, Palgrave Macmillan, 2004, [ISBN 0-333-96853-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0333968530) *The Cuban Revolution: Years of Promise*, by Teo A. Babun, University Press of Florida, 2005, [ISBN 0-8130-2860-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0813028604) *The Moncada Attack: Birth of the Cuban Revolution*, by Antonio Rafael De LA Cova, University of South Carolina Press, 2007, [ISBN 1-57003-672-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1570036721) *The Origins of the Cuban Revolution Reconsidered*, by Samuel Farber, The University of North Carolina Press, 2006, [ISBN 0-8078-5673-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0807856738) *The United States and the Origins of the Cuban Revolution*, by Jules R. Benjamin, Princeton University Press, 1992, [ISBN 0-691-02536-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0691025363)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Cuba&action=edit§ion=8)] [What Cuba's Rebels Want](http://web.archive.org/web/20090417033036/http://www.thenation.com/doc/19571130/castro)by Fidel Castro, *The Nation*, ngày 30 tháng 11 năm 1957 [The Cuban Revolution (1952–1958)](http://www.latinamericanstudies.org/cuban-revolution.htm)by the Latin American Studies Organization [Reliving Cuba's Revolution](http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7786082.stm)by Michael Voss, *BBC*, ngày 29 tháng 12 năm 2008 [The History of Socialist Revolution in Cuba (1953–1959)](http://www.hartford-hwp.com/archives/43b/index-ab.html)from the World History Archives [Cuba Celebrates 50 years of Revolution](http://media.www.southwesterncollegesun.com/media/storage/paper777/news/2009/03/05/Backpage/Cuba-Celebrates.50.Years.Of.Revolution-3646113.shtml)by Christian Gutierrez, *The Sun*, ngày 5 tháng 3 năm 2009 Issue [Memories of Boyhood in the Heat of the Cuban Revolution](http://edition.cnn.com/2009/WORLD/americas/01/01/cuba.remembrances/index.html#cnnSTCText)by Arthur Brice, *CNN* [1959 – 2009 Celebrating 50 years of the Cuban Revolution](http://www.cuba-solidarity.org/50th/index.asp)by the Cuba Solidarity Campaign

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


markdown:
# El Biod
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|El Biod|
|— Đô thị —|
|
|![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Algeria_%28bordered%29.svg/22px-Flag_of_Algeria_%28bordered%29.svg.png)
[Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie) [Tỉnh](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Alg%C3%A9rie&action=edit&redlink=1) [Naama](/w/index.php?title=Naama_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) **El Biod** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Algeria&action=edit&redlink=1) thuộc tỉnh [Naama](/w/index.php?title=Naama_(t%E1%BB%89nh)&action=edit&redlink=1), [Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie). Dân số thời điểm năm 2002 là 6.27 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=El_Biod&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=El_Biod&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Districts of Algeria”](http://www.statoids.com/ydz.html)(bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=El_Biod&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=El_Biod&action=edit§ion=2)] [“Geonames Database”](http://geonames.nga.mil/ggmagaz/). [Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia](/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_%C4%90%E1%BB%8Ba_kh%C3%B4ng_gian_Qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2011.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=30-Aug-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Thu, 01 Oct 2015 00:00:00 GMT


markdown:
*Garrulax delesserti*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Garrulax delesserti
|
|![]()
[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Aves](/wiki/Chim) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Passeriformes](/wiki/B%E1%BB%99_S%E1%BA%BB) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Leiothrichidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Kim_oanh) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Garrulax](/wiki/Garrulax) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **G. delesserti** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Garrulax delesserti*
(
[Jerdon](/w/index.php?title=Thomas_C._Jerdon&action=edit&redlink=1), 1839) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Dryonastes delesserti* * là một loài Garrulax delesserti* [chim](/wiki/Chim)trong họ [Leiothrichidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Kim_oanh). [[2]](#cite_note-2)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Garrulax_delesserti&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Garrulax_delesserti&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-IUCN_1-0) [BirdLife International](/wiki/BirdLife_International)(2012). [“](http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22715653). *Garrulax delesserti*” *.* [Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa.](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN)Phiên bản 2013.2 [Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013. **Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012).** [^](#cite_ref-2) [“The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”](http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.


markdown:
# James Franck
|
|James Franck
|
|![]()
[26 tháng 8](/wiki/26_th%C3%A1ng_8), [1882](/wiki/1882) [Hamburg](/wiki/Hamburg), [Đế quốc Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c) [21 tháng 5](/wiki/21_th%C3%A1ng_5), [1964](/wiki/1964)(81 tuổi) [Göttingen](/wiki/G%C3%B6ttingen), [Tây Đức](/wiki/T%C3%A2y_%C4%90%E1%BB%A9c) [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [Vật lý học](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc) [Đại học Berlin](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Humboldt_Berlin) [Đại học Göttingen](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_G%C3%B6ttingen) [Đại học Johns Hopkin](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Johns_Hopkin&action=edit&redlink=1) [Đại học Chicago](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Chicago) [Alma mater](/wiki/Alma_mater) [Đại học Heidelberg](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Heidelberg) [Đại học Berlin](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Humboldt_Berlin) [Người hướng dẫn luận án tiến sĩ](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_h%C6%B0%E1%BB%9Bng_d%E1%BA%ABn_lu%E1%BA%ADn_%C3%A1n_ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9) [Emil Gabriel Warburg](/w/index.php?title=Emil_Gabriel_Warburg&action=edit&redlink=1) [Wilhelm Hanle](/w/index.php?title=Wilhelm_Hanle&action=edit&redlink=1) [Arthur R. von Hippel](/w/index.php?title=Arthur_R._von_Hippel&action=edit&redlink=1) [Theodore T. Puck](/wiki/Theodore_Puck) [Nguyên lý Franck-Condon](/w/index.php?title=Nguy%C3%AAn_l%C3%BD_Franck-Condon&action=edit&redlink=1) [thí nghiệm Franck-Hertz](/w/index.php?title=Th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_Franck-Hertz&action=edit&redlink=1) [Giải Nobel Vật lý](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%E1%BA%ADt_l%C3%BD)(1925) **James Franck** (26 tháng 8 năm 1882 – 21 tháng 5 năm 1964) là một nhà vật lý người Đức. James Franck và Gustav Ludwig Hertz đã chứng minh hiệu ứng quang điện ngược (tức là khi một điện tử va chạm với một nguyên tử thì cần một năng lượng tối thiểu để sinh ra các lượng tử ánh sáng với năng lượng đặc trưng phát ra từ va chạm đó) và chứng minh tính đúng đắn của lý thuyết Planck và hằng số Planck. Với đóng góp này, Franck and Hertz cùng được nhận giải Nobel năm 1926.
Franck sinh ra trong một gia đình
[Do Thái](/wiki/Do_Th%C3%A1i). Cha mẹ ông là Jacob Franck và Rebecca Nachum Drucker.
Franck nhận bằng tiến sĩ vào năm 1906 và đã nhận được
* hay venia legendi* [đủ tư cách hướng dẫn nghiên cứu](/wiki/Habilitation_%C3%A0_diriger_les_recherches)vật lý vào năm 1911 đều tại [Đại học Berlin](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Humboldt_Berlin), nơi ông giảng dạy và giảng dạy cho đến năm 1918, đã đạt đến vị trí giáo sư extraordinarius.
Sau Thế chiến I, trong đó ông đã phục vụ và được tặng
[Thập tự Sắt](/wiki/Th%E1%BA%ADp_t%E1%BB%B1_S%E1%BA%AFt) hạng 1, Franck đã trở thành Trưởng bộ phận vật lý của Kaiser Wilhelm Gesellschaft cho [hóa lý](/wiki/H%C3%B3a_l%C3%BD).
Năm 1920, Franck trở thành giáo sư
*ordinarius* vật lý thực nghiệm và Giám đốc của Viện Vật lý thực nghiệm tại [Đại học Göttingen](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_G%C3%B6ttingen) lần thứ hai. Trong khi đó ông đã nghiên cứu [vật lý lượng tử](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%E1%BB%AD) với [Max Born](/wiki/Max_Born), Giám đốc của Viện Vật lý lý thuyết.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=James_Franck&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=James_Franck&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=James_Franck&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=James_Franck&action=edit§ion=2)]
|
|

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


markdown:
# Křenovice, Vyškov
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Křenovice|
|—
|![ Křenovice, kostel.jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/K%C5%99enovice%2C_kostel.jpg/250px-K%C5%99enovice%2C_kostel.jpg)
![ Křenovice, kostel.jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/K%C5%99enovice%2C_kostel.jpg/250px-K%C5%99enovice%2C_kostel.jpg)
![ Správní obvod Slavkov - Křenovice.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Spr%C3%A1vn%C3%AD_obvod_Slavkov_-_K%C5%99enovice.svg/250px-Spr%C3%A1vn%C3%AD_obvod_Slavkov_-_K%C5%99enovice.svg.png)
![ Správní obvod Slavkov - Křenovice.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Spr%C3%A1vn%C3%AD_obvod_Slavkov_-_K%C5%99enovice.svg/250px-Spr%C3%A1vn%C3%AD_obvod_Slavkov_-_K%C5%99enovice.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_Czech_Republic.svg/22px-Flag_of_the_Czech_Republic.svg.png)
[Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) [Vùng](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Jihomoravský](/wiki/Nam_Moravia_(v%C3%B9ng)) [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Vyškov](/wiki/Vy%C5%A1kov_(huy%E1%BB%87n)) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [NUTS 5](/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) **Křenovice** là một [làng](/w/index.php?title=L%C3%A0ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) thuộc huyện [Vyškov](/wiki/Vy%C5%A1kov_(huy%E1%BB%87n)), vùng [Jihomoravský](/wiki/Nam_Moravia_(v%C3%B9ng)), [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c). [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=K%C5%99enovice,_Vy%C5%A1kov&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=K%C5%99enovice,_Vy%C5%A1kov&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”](http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/). Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.


markdown:
# Priolo Gargallo
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
Thị trưởng Độ cao |30 m
|Diện tích |57,6 km²
|Dân số | - Tổng số (Tháng 12 năm 2004)
||12009
|| - Mật độ
||208/km²
|Múi giờ Tọa độ |priolesi
||0931
|Mã bưu điện |96010
|Website: **Priolo Gargallo** ( * in Priolu* [Sicilian](/w/index.php?title=Lingua_siciliana&action=edit&redlink=1)) là một đô thị ở [tỉnh Syracusa](/wiki/Siracusa_(t%E1%BB%89nh)), [Sicilia](/wiki/Sicilia)( [Italia](/wiki/%C3%9D)). It's có vị trí khoảng 190 km về phía đông nam của [Palermo](/wiki/Palermo)và khoảng 13 km về phía tây bắc của [Syracuse](/w/index.php?title=Syracuse,_Italia&action=edit&redlink=1). Tại thời điểm ngày [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12)năm [2004](/wiki/2004), đô thị này có dân số 12.009 người và diện tích là 57,6 km². [[1]](#cite_note-istat-1)
Priolo Gargallo giáp các đô thị:
[Melilli](/wiki/Melilli), [Syracusa](/w/index.php?title=Syracusa,_Sicilia&action=edit&redlink=1), [Solarino](/wiki/Solarino), [Sortino](/wiki/Sortino).
## Quá trình biến động dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Priolo_Gargallo&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Priolo_Gargallo&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Priolo_Gargallo&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Priolo_Gargallo&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Priolo_Gargallo&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Priolo_Gargallo&action=edit§ion=3)]
|
|
|
|![]()

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


markdown:
# Saint-Remy-sous-Barbuise
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [48°29′02″B 4°07′01″Đ / 48,4838888889°B 4,11694444444°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Saint-Remy-sous-Barbuise¶ms=48.4838888889_N_4.11694444444_E_region:FR_type:city)
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Champagne-Ardenne](/wiki/Champagne-Ardenne) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aube](/wiki/Aube) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Troyes](/wiki/Troyes_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Liên xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p#Li.C3.AAn_x.C3.A3) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(
[2001](/wiki/2001)- [2008](/wiki/2008)) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) 1 2(6,01 sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [10361](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=10361-COM)/ [10700](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) **Saint-Remy-sous-Barbuise** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_t%E1%BB%89nh_Aube) ở [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Aube](/wiki/Aube), thuộc vùng [Champagne-Ardenne](/wiki/Champagne-Ardenne) ở phía bắc miền trung nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Saint-Remy-sous-Barbuise&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Saint-Remy-sous-Barbuise&action=edit§ion=1)]
|
|[1968](/wiki/1968) [1975](/wiki/1975) [1982](/wiki/1982) [1990](/wiki/1990) [1999](/wiki/1999)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Saint-Remy-sous-Barbuise&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Saint-Remy-sous-Barbuise&action=edit§ion=2)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Saint-Remy-sous-Barbuise&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Saint-Remy-sous-Barbuise&action=edit§ion=3)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Saint-Remy-sous-Barbuise&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Saint-Remy-sous-Barbuise&action=edit§ion=4)] [Saint-Remy-sous-Barbuise sur le site de l'Institut géographique national](http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=92750) [Saint-Remy-sous-Barbuise sur le site de l'Insee](http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&codgeo=10361&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR&quelcas=LISTE) [Saint-Remy-sous-Barbuise sur le site du Quid](http://www.quid.fr/communes.html?mode=query&req=Saint-Remy-sous-Barbuise) [Localisation de Saint-Remy-sous-Barbuise sur une carte de France et communes limitrophes](http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=100361) [Plan de Saint-Remy-sous-Barbuise sur Mapquest](http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=48.4838888888889&longitude=4.11694444444444&zoom=8)

X-Cache: cp1052 hit (1), cp1055 frontend miss (0)


markdown:
# Trận Tốt Động – Chúc Động
|
|
|Chỉ huy
||Lực lượng
|| ?
||10 vạn
||Tổn thất
||5 vạn bị giết, 1 vạn bị bắt sống
||.
|**Trận Tốt Động – Chúc Động** là trận đánh diễn ra trong các ngày 5-7 tháng 10 năm 1426, giữa nghĩa quân của cuộc [khởi nghĩa Lam Sơn](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Lam_S%C6%A1n) với quân [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) đóng ở Đông Quan (tức là [Thăng Long](/wiki/Th%C4%83ng_Long), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)) [[1]](#cite_note-1) [[2]](#cite_note-2) . Đây là một chiến thắng quân sự lớn của nghĩa quân Lam Sơn và được nhắc đến trong [3] [Bình Ngô đại cáo](/wiki/B%C3%ACnh_Ng%C3%B4_%C4%91%E1%BA%A1i_c%C3%A1o). *Ninh Kiều máu chảy thành sông, tanh hôi vạn dặm*; *Tụy Động thây chất đầy nội, nhơ để ngàn năm*. [Ninh Kiều (định hướng)](/wiki/Ninh_Ki%E1%BB%81u_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
## Mục lục
## Địa điểm[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit§ion=1)]
Địa điểm diễn ra là tại hai nơi, cách nhau khoảng 6–7 km, đều thuộc địa bàn huyện
[Chương Mỹ](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BB%B9) Hà Nội ngày nay là:
- Tốt Động
còn gọi là Tụy Động (nay là xã [[4]](#cite_note-4) [Tốt Động](/wiki/T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng)), tại đây nghĩa quân Lam Sơn phục binh chặn đánh cánh tiên phong của quân Minh ở Đông Quan(Trung Quốc)
- Chúc Động
còn gọi là Ninh Kiều (nay là [[5]](#cite_note-5) [thị trấn Chúc Sơn](/wiki/Ch%C3%BAc_S%C6%A1n)), là nơi quân Lam Sơn mai phục chặn đánh hậu quân của quân Minh từ [Đông Quan](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i#Th.C4.83ng_Long.2C_.C4.90.C3.B4ng_.C4.90.C3.B4.2C_.C4.90.C3.B4ng_Quan.2C_.C4.90.C3.B4ng_Kinh)kéo ra.
## Bối cảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit§ion=2)]
Sau 8 năm khởi nghĩa, nghĩa quân Lam Sơn ngày càng trở nên vững mạnh, chiếm lại được vùng đất rộng lớn từ
[Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) trở vào đến Tân Bình, Thuận Hóa ( [Thừa Thiên-Huế](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF) ngày nay), nghĩa quân Lam Sơn đang bao vây thành Nghệ An. Lê Lợi nhận định rằng tinh binh quân Minh tập trung ở Nghệ An, các thành ở Đông Đô tất suy yếu. Tháng 8 năm 1426, [Lê Lợi](/wiki/L%C3%AA_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) chia quân cho các tướng làm 3 cánh bắc tiến, Khu mật đại sứ Phạm Văn Xảo, Thái úy Lê Triện, Thái gám Lê Khả, Á hầu Lê Như Huân, Lê Bí đem hơn 3.000 quân 1 thớt voi đi tuần các xứ Thiên Quan , Quảng Oai, Quốc Oai, Gia Hưng [6] , Quy Hóa [[7]](#cite_note-7) , Đà Giang, Tam Đới [[8]](#cite_note-8) , Tuyên Quang để cắt đứt đường viện binh của quân Minh từ Vân Nam sang; thái úy Lê Bị, Thái giám Lê Khuyển đem 2.000 quân và 1 thớt voi đánh ra các xứ Khoái Châu [[9]](#cite_note-9) , Bắc Giang, Lạng Giang để chặn viện binh từ Lưỡng Quảng tới; Tư không Lê Lễ và Lê Xí thì đem tinh binh tiến sau để phô trương thanh thế. [[10]](#cite_note-10) [[11]](#cite_note-11) [[12]](#cite_note-12)
Ngày 12, tháng 8, năm 1426, cánh quân Lý Triện tiến đến sát thành Đông Quan, quân Minh nghĩ quân từ xa tới, liền dốc quân ra đánh, trận chiến diễn ra ở xứ Ninh Kiều
thuộc Ứng Thiên. Nghĩa quân phá tan quân Minh, chém hơn 2000 người, rồi dời quân đóng ở phía tây sông Ninh giang [13] [[14]](#cite_note-14) [[15]](#cite_note-15) [[16]](#cite_note-16)
Ngày 17, tháng 9, Lý An, Phương Chính để Thái Phúc giữ thành Nghệ An, đem quân vượt biển về cứu Đông Đô. Lê Lợi đem tinh binh đuổi theo, đóng quân ở Lỗi Giang.
[[17]](#cite_note-17) [[18]](#cite_note-18)
Ngày 20, cánh quân do Phạm Văn Xảo, Trịnh Khả chỉ huy đánh bại đô ty Vương An Lão khi viên đô ty này đem hơn 1 vạn viện binh từ Vân Nam sang, chém 1000 người, chết đuối rất nhiều, số còn lại chạy vào thành Tam Giang.
Cùng ngày đó Lý Triện đánh nhau với quân Minh ở cầu Nhân Mục
, chém hơn 1000 người, bắt được đô ty Vi Lượng. [19] [[20]](#cite_note-20) [[21]](#cite_note-21)
Nghĩa quân Lam Sơn tuy luôn đánh thắng, nhưng vẫn dựa vào đất Nghệ An, Thanh Hóa. Cánh quân của Lý Triện và Trịnh Khả chỉ huy vì quân đơn độc, cứ đi đi lại lại ở vùng Thiên Quan, Quảng Oai, Tam Giang rồi áp sát vào Đông Quan. Người trong nước còn sợ oai quân Minh, chưa quy phục hết thảy.
[[22]](#cite_note-22)
## Viện binh nhà Minh[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit§ion=3)]
Đầu tháng 10, năm 1426 Nhà Minh đã phải cử
[Vương Thông](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Th%C3%B4ng_(nh%C3%A0_Minh)), Thượng thư bộ binh Trần Hiệp, Tham tướng Mã Anh dẫn hơn 5 vạn quân, 5000 kỵ binh sang tăng viện cho Đông Quan [[23]](#cite_note-23) . Trước đó, một vạn quân Van Nam đã bị Trịnh Khả đánh bại, chạy vào thành Tam Giang. [24]
Ngày mồng 6, tháng 10, Vương Thông tập hợp quân hơn 10 vạn, chia làm ba đường đánh nghĩa quân Lam Sơn.
## Trận mở màn[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit§ion=4)]
Cánh quân của Vương Thông kéo đến đóng tại bến đò trên sông Đáy ở làng Cổ Sở,
làm cầu phao qua sông. Cánh quân của Phương Chính kéo đến Sa Đôi (đò Đôi) trên [25] [sông Nhuệ](/wiki/S%C3%B4ng_Nhu%E1%BB%87) đóng đồn. Sơn Thọ kéo theo đường qua làng Nhân Mục (cống Mọc trên [[26]](#cite_note-26) [sông Tô Lịch](/wiki/S%C3%B4ng_T%C3%B4_L%E1%BB%8Bch)) đến đóng đồn tại cầu Thanh Oai bắc qua sông cổ Đỗ Động. [[27]](#cite_note-27)
Cánh quân Minh do Mã Kỳ, Sơn Thọ chỉ huy, ngày 5 tháng 11, tiến qua khỏi cầu Tam La (Ba La), (theo đường ngày nay là
[quốc lộ 21B](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_21B) từ Ba La đi Vân Đình), bị rơi vào trận địa mai phục của quân Lam Sơn do [Lý Triện](/wiki/L%C3%BD_Tri%E1%BB%87n) và [Đỗ Bí](/wiki/%C4%90%E1%BB%97_B%C3%AD) chỉ huy, bố trí ở cánh đồng Cổ Lãm (xã Thắng Lãm (Sốm) tổng Thắng Lãm huyện Thanh Oai, nay là phường [28] [Phú Lãm](/wiki/Ph%C3%BA_L%C3%A3m)quận [Hà Đông](/wiki/H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng)). Cánh quân Minh này bị thiệt hại nặng: chết 1000 lính và bị thương 500 quân, nên rút lui về tụ tập với Vương Thông. Cánh quân của Phương Chính thấy quân Lam Sơn tiến đánh, cũng rút về theo Vương Thông. Ngày hôm sau, 6 tháng 11, cánh quân của Lý Triện, Đỗ Bí kéo tới đánh trại quân Minh của Vương Thông ở Cổ Sở. Nhưng Vương Thông đã phòng bị, với việc tập trung binh lực, và đặt trận địa mai phục, đặt bẫy chông, rồi giả thua chạy để đội tượng binh của quân Lam Sơn đuổi lạc vào hầm chông mà thiệt hại. Quân Lam Sơn gặp thất lợi, liền thu quân về Cao Bộ, và liên lạc với cánh quân đóng ở Thanh Đàm phía Nam Đông Quan do Đinh Lễ chỉ huy.
## Diễn biến[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit§ion=5)]
Tối ngày 6 tháng 11, Vương Thông lập kế hoạch mới, gộp quân của Sơn Thọ và Phương Chính với quân của mình thành một khối đánh xuống Ninh Kiều, lúc này quân Lam Sơn đã rút lui về Cao Bộ. (Theo sách
[Cương mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c) thì Cao Bộ thuộc huyện Thanh Oai tỉnh Hà Nội, tức là làng Cao Bộ tổng Đồng Dương huyện Thanh Oai [29] [trấn Sơn Nam Thượng](/wiki/S%C6%A1n_Nam_(%C4%91%E1%BB%8Ba_danh_c%C5%A9_Vi%E1%BB%87t_Nam)), tên chữ Hán là 高 步 (chữ "Bộ" 步 này có thể có nghĩa gốc là "bước chân"), nay thuộc xã [[30]](#cite_note-T.C3.AAn_l.C3.A0ng_x.C3.A3-30) [Cao Viên](/wiki/Cao_Vi%C3%AAn)huyện [Thanh Oai](/wiki/Thanh_Oai) [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), nằm bên tả ngạn (bờ đông) [sông Đáy](/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A1y), cùng phía với thành Đông Quan. Nhưng một số tài liệu gần đây thì cho rằng: Cao Bộ là làng Cao Bộ (高 部, chữ Bộ 部 này có thể có nghĩa gốc là "Bộ ngành") tổng Cao Bộ huyện Mỹ Lương [[30]](#cite_note-T.C3.AAn_l.C3.A0ng_x.C3.A3-30) [trấn Sơn Tây](/wiki/S%C6%A1n_T%C3%A2y_(t%E1%BB%89nh_Vi%E1%BB%87t_Nam)), nay là thôn Trung Cao [xã Trung Hòa](/wiki/Trung_H%C3%B2a,_Ch%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BB%B9)huyện [Chương Mỹ](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BB%B9), vì lý do làng Cao Bộ sau nằm bên hữu ngạn (bờ tây) sông Đáy cùng phía và gần hơn với các chiến trường Tốt Động, Chúc Động.) Vương Thông quyết định chia quân thành 2 cánh để từ Ninh Kiều đến đánh Cao Bộ. Một cánh (cánh kỳ binh) đi qua Chúc Động, (theo đường tắt, nay có lẽ là trục đường [[31]](#cite_note-31) [quốc lộ 6](/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_6)) theo kế hoạch là lẻn tới trước đánh vào lưng đối phương. Một cánh nữa và là cánh chủ lực do đích thân Vương Thông chỉ huy, theo đường cái quan (đường thiên lý Bắc Nam, nay là đường liên huyện Chúc Sơn-Tốt Động-sân bay Miếu Môn (xã Hữu Văn)), đi tới Chúc Động rồi tới phía Đông và Đông Bắc Cao Bộ, đánh vào chính diện của đối phương. Theo kế hoạch, cánh quân đánh tập hậu khi đã sẵn sàng thì nổ pháo hiệu để cả hai cánh quân đồng loạt đánh vào tiêu diệt quân Lam Sơn.
Nắm được ý đồ của đối phương (bắt và tra hỏi được trinh sát của quân Minh), quân Lam Sơn của Lý Triện và Đỗ Bí, được tăng viện của cánh quân do
[Đinh Lễ](/wiki/%C4%90inh_L%E1%BB%85) và [Nguyễn Xí](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_X%C3%AD) chỉ huy, từ huyện [Thanh Đàm](/wiki/Thanh_Tr%C3%AC) sang tiếp ứng, đã bố trí hai trận mai phục ở Chúc Động và Tốt Động.
Đêm ngày mùng 6 rạng sáng ngày 7 tháng 11 năm 1426, quân Lam Sơn chủ động nổ súng. Cánh quân Minh do Vương Thông chỉ huy lúc đó đi đến Tốt Động tưởng pháo lệnh như đã hẹn nên vội vã tiến lên, bị quân Lam Sơn mai phục ập lại đánh cho tan tác. Trong khi đó, chỉ huy cánh quân Minh đánh tập hậu khi thấy có pháo hiệu đáng lẽ phải do mình thực hiện đã nghi ngờ và cử quân đi trinh sát, nhưng thấy Cao Bộ vẫn yên ắng nên cũng không phản ứng gì. Đến khi nhận được tin rằng cánh quân của Vương Thông bị tập kích ở Tốt Động và đã tháo chạy, thì cánh quân tập hậu mới vội vàng rút chạy về hướng Chúc Động. Cánh quân của Vương Thông bị quân Lam Sơn từ 3 mặt: mặt trước (phía Nam) từ bờ sông Yên Duyệt (tức sông Ấm hay còn gọi là
[sông Tích](/wiki/S%C3%B4ng_T%C3%ADch)), phía Tây từ bờ đầm Rót (vị trí các thôn Thanh Nê, Tử Nê, nay thuộc xã Thanh Bình huyện Chương Mỹ), và các làng xung quanh Tụy Động ở phía Đông đường tiến quân của Vương Thông, kéo ra đánh cho tan. Cánh quân Vương thông phải tháo chạy về hướng Chúc Động. Tại Chúc Động, cả cánh quân tập hậu lẫn hậu quân của cánh Vương Thông lại bị quân Lam Sơn mai phục đổ ra đánh tiếp. Ninh Kiều - cầu bắc qua sông Ninh Giang ( [sông Đáy](/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A1y)) - bị quân Lam Sơn chặt đứt.
## Kết quả[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit§ion=6)]
5 vạn quân Minh bị tiêu diệt, 1 vạn quân Minh bị bắt sống, quân tư, khí giới, xe cộ thu được nhiều vô kể. Một lực lượng lớn tháo chạy qua sông Ninh Giang bị chết đuối nhiều đến mức "làm nghẽn cả khúc sông Ninh Giang".
[[32]](#cite_note-32) Các chỉ huy của quân Minh là Trần Hiệp, Lý Lượng, Lý Đằng bị giết tại trận. Ngay Vương Thông cũng bị thương. [33] [[34]](#cite_note-34)
## Ý nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit§ion=7)]
Kết cục của trận Tốt Động-Chúc Động đã làm phá sản kế hoạch phản công của Vương Thông đồng thời tạo ra lợi thế cho nghĩa quân Lam Sơn buộc quân Minh phải rút về cố thủ và chấp nhận đàm phán. Do mất rất nhiều vũ khí trong trận này, quân Minh buộc phải tìm cách chế tạo vũ khí, Vương Thông đã sai quân phá chuông Quy Điền, vạc Phổ Minh để làm hỏa khí. Trong khi đó, quân Lam Sơn có thêm rất nhiều vũ khí và có thể đã tiếp thu thêm công nghệ chế tạo súng của quân Minh.
[[35]](#cite_note-35)
Sách Đại Việt thông sử viết rằng:
|“||
|Người trong nước còn sợ oai giặc Ngô, chưa quy phục nhà vua hết thảy. Từ sau chiến thắng Tốt Động quân ta bèn vây Đông Đô. Sĩ dân ở các phủ huyện hưởng ứng rầm rộ. Những người hào kiệt trí dũng theo về như đi chợ. Thành trì giặc các nơi lần lượt bị phá hoặc xin hàng, mà 3 ty nhà Minh phải đóng cửa thành tử thử, thế cùng bức bách phải xin hòa. Trong khoảng một năm, cả nước được bình định. Đó đều là công của bọn các ông Lê Lễ, Lê Triện |”|
|
|
—Đại Việt thông sử, Đinh Lễ
Đây là trận quyết chiến, một trong những thắng lợi quyết định toàn cục của cuộc
[khởi nghĩa Lam Sơn](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Lam_S%C6%A1n). Trận đánh này đã làm cho tên tuổi của Lý Triện, Đinh Lễ nổi danh, sử gia Ngô Sỹ Liên cho rằng, *tướng giỏi thời ấy thì Lễ và Triện đứng đầu* [[37]](#cite_note-37)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit§ion=8)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit§ion=9)] [Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục](/wiki/Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_s%E1%BB%AD_Th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c), tập XIII.
- Trương Hữu Quýnh chủ biên (2007),
*Đại cương lịch sử Việt Nam (tập I).*
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%E1%BB%91t_%C4%90%E1%BB%99ng_%E2%80%93_Ch%C3%BAc_%C4%90%E1%BB%99ng&action=edit§ion=10)] **Đại việt sử ký toàn thư, Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 338** [^](#cite_ref-1) **Đại Việt sử ký toàn thư** [^](#cite_ref-2) [[1]](http://bachkim.vn/resource/daiviet.pdf) **Đại Việt thông sử, Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 1976, trang 60** [^](#cite_ref-3) **Tốt Động: tên nôm gọi là làng Rér. Đây là vùng đất thấp, lầy lội. Cánh đồng Tốt Động là đồng chiêm trũng, rất lầy lội. Chú giải của sách Đại Việt sử ký toàn thư** [^](#cite_ref-4) **Chúc Động: cách Tốt Động 6km về phía đông bắc và ở ngay phía tây Ninh Kiều. Cả hai con đường từ Ninh Kiều đến Cao Bộ đều phải đi qua vùng Cbúc Động. Chúc Động nay là Chúc Sơn, xã Ngọc Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Tây.** [^](#cite_ref-5) **Thiên Quan: vùng đất huyện Nho Quan cũ, nay thuộc huyện Hoàng Long, tỉnh Ninh Bình.** [^](#cite_ref-6) **Gia Hưng: gồm các huyện Thuận Châu, Mộc Châu, Yên Châu, Mai Sơn, Phù Yên tỉnh Sơn La, các huyện Thanh Sơn, Tam Thanh tỉnh Phú Thọ và huyện Mai Châu tỉnh Hòa Bình ngày nay** [^](#cite_ref-7) **Quy Hóa: thuộc Yên Bái, Lào Cai ngày nay** [^](#cite_ref-8) **Tam Đới: thuộc tỉnh Vĩnh Phú ngày nay.** [^](#cite_ref-9) **Nguyên văn là Khoái Giang, sửa lại theo Đại Việt thông sử và Cương mục.** [^](#cite_ref-10) **Đại việt sử ký toàn thư, Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 337** [^](#cite_ref-11) **Đại Việt sử ký toàn thư** [^](#cite_ref-12) [[2]](http://bachkim.vn/resource/daiviet.pdf) **Ninh Kiều: là vùng Ninh Sơn, xã Ngọc Sơn, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây ngày nay. Đây là một vị trí trọng yếu và hiểm trở nằm trên đường thượng đạo từ Đông Quan vào Thiên Quan và Thanh Hóa.** [^](#cite_ref-13) **Ninh Giang: là đoạn sông Đáy chảy qua vùng Hà Tây, Nam Hà rồi theo sông Mỹ Đô chảy vào sông Hồng (đoạn Hoàng Giang).** [^](#cite_ref-14) **Đại việt sử ký toàn thư, Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 338** [^](#cite_ref-15) **Đại Việt sử ký toàn thư** [^](#cite_ref-16) [[3]](http://bachkim.vn/resource/daiviet.pdf) **Đại việt sử ký toàn thư, Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 338** [^](#cite_ref-17) **Đại Việt sử ký toàn thư** [^](#cite_ref-18) [[4]](http://bachkim.vn/resource/daiviet.pdf) **Cầu Nhân Mục: tức là Cống Mọc ở xã Nhân Chính, huyện Từ Liêm Hà Nội, cầu bắc qua sông Tô Lịch, trên đường từ Đông Quan đến Ninh Kiều** [^](#cite_ref-19) **Đại việt sử ký toàn thư, Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 338** [^](#cite_ref-20) **Đại Việt sử ký toàn thư** [^](#cite_ref-21) [[5]](http://bachkim.vn/resource/daiviet.pdf) **Đại Việt thông sử, Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 1976, trang 205** [^](#cite_ref-22) **Đại Việt sử ký toàn thư, sách đã dẫn, trang 338** [^](#cite_ref-23) **Đại Việt thông sử, sách đã dẫn, trang 59** [^](#cite_ref-24) [^](#cite_ref-25) [Yên Sở](/wiki/Y%C3%AAn_S%E1%BB%9F,_Ho%C3%A0i_%C4%90%E1%BB%A9c) **Nay thuộc Đại Mỗ và Phú Đô xã** [^](#cite_ref-26) [Mễ Trì](/wiki/M%E1%BB%85_Tr%C3%AC)huyện [Từ Liêm](/wiki/T%E1%BB%AB_Li%C3%AAm) **Nay thuộc** [^](#cite_ref-27) [Bình Đà](/w/index.php?title=B%C3%ACnh_%C4%90%C3%A0&action=edit&redlink=1)xã Bình Minh huyện [Thanh Oai](/wiki/Thanh_Oai) [^](#cite_ref-28) [Lê Quý Đôn](/wiki/L%C3%AA_Qu%C3%BD_%C4%90%C3%B4n)toàn tập, Đại Việt thông sử, Lê Triện, trang 174. **Khâm định Việt sử thông giám cương mục, chính biên, quyển 13.** [^](#cite_ref-29)
- ^
**a** [Cuốn Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ 19, phần 2-tra cứu tên gọi các địa phương, trang 176.](#cite_ref-T.C3.AAn_l.C3.A0ng_x.C3.A3_30-1) **ă** ***** [^](#cite_ref-31) [Trang web Lịch sử Việt Nam](http://www.lichsuvietnam.vn/home.php?option=com_content&task=view&id=1210&Itemid=5) **Việt sử thông giám cương mục, tập XIII.** [^](#cite_ref-32) **Tuy nhiên, theo Sun Laichen (2003), trang 13, các sử liệu Trung Quốc chỉ thừa nhận số quân Minh hy sinh là 2-3 vạn.** [^](#cite_ref-33) **Trương Hữu Quýnh, sách đã dẫn, tr 301.** [^](#cite_ref-34) [^](#cite_ref-35) [Sun Laichen (2003), "Chinese Military Technology and Dai Viet: c.1390-1597,"](http://www.ari.nus.edu.sg/docs/wps/wps03_011.pdf). *Asia Research Institute Working Paper Series*, No.11, September **Đại Việt thông sử, trang 205, sách đã dẫn.** [^](#cite_ref-36) **Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 344** [^](#cite_ref-37)


markdown:
# Xã Rose, Quận Oakland, Michigan
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Xã Rose
|
Rose Township
|—
|![ Vị trí quận Oakland trong tiểu bang Michigan ở Hoa Kỷ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Map_of_Michigan_highlighting_Oakland_County.svg/250px-Map_of_Michigan_highlighting_Oakland_County.svg.png)
![ Vị trí quận Oakland trong tiểu bang Michigan ở Hoa Kỷ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Map_of_Michigan_highlighting_Oakland_County.svg/250px-Map_of_Michigan_highlighting_Oakland_County.svg.png)
Vị trí quận Oakland trong tiểu bang Michigan ở Hoa Kỷ
[Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Michigan](/wiki/Michigan) [Quận](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Michigan&action=edit&redlink=1) [Quận Oakland](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Oakland,_Michigan) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-4](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Xã Rose** ( [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Rose Township*) là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Hoa_K%E1%BB%B3) thuộc [quận Oakland](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Oakland,_Michigan), tiểu bang [Michigan](/wiki/Michigan), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của xã này là 6.250 người. [[1]](#cite_note-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=X%C3%A3_Rose,_Qu%E1%BA%ADn_Oakland,_Michigan&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=X%C3%A3_Rose,_Qu%E1%BA%ADn_Oakland,_Michigan&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.


markdown:
# rectitude
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **rectitude** [/ˈrɛk.tə.ˌtuːd/](/wiki/Wiktionary:IPA)
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
## Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-fra-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)]
|
|Số ít |
|Số nhiều
|
|rectitude |
|rectitude **rectitude** gc [/ʁɛk.ti.tyd/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Sự](/wiki/s%E1%BB%B1) [đúng đắn](/wiki/%C4%91%C3%BAng_%C4%91%E1%BA%AFn). *La*— lập luận đúng đắn. **rectitude**d’un raisonnement
-
- (
*Văn học*) [Sự](/wiki/s%E1%BB%B1) [thẳng](/wiki/th%E1%BA%B3ng), [sự](/wiki/s%E1%BB%B1) [ngay ngắn](/wiki/ngay_ng%E1%BA%AFn). *La*— đường cày thẳng. **rectitude**des sillons
-
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


markdown: Nhà em có mấy cái máy quay sony bán sau 1 , Sony FX1000 mới 100% fullbok giá 50tr bảo hành 12 tháng 2 ,Sony PD170 mới 95% phụ kiện đi theo máy gồm pin xạc giá 20tr bảo hành 12t 3,Sony VX2100 mới 99% phụ kiện gồm pin xạc giá 20tr bảo hành 12tháng LH shop camera Thanh Hải đ/c số 2A vọng đức hàng bài hoàn kiếm HN ĐT 0944866868 Thanks

Vary: User-Agent

Server: LiteSpeed

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: xf_session=fa9b5357a1399fcb47637c86da7f44a1; path=/; secure; httponly

X-Frame-Options: SAMEORIGIN


markdown:
## khái niệm Ẩn dụ, Hoán dụ
Ẩn dụ:
-
: Là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác do có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt. K/n
-
: là hình thức chuyển đổi tên gọi (gọi tên lại, định danh lại) cho sự vật, hiện tượng trên cơ sở so sánh ngầm, trong đó các sự vật, hiện tượng có thể giống nhau về vị trí, hình thức, chức năng, cảm giác. Ẩn dụ ngôn ngữ
VD: cổ chai, chân bàn,...; đinh ốc, lá phổi,tay quay,...; rượu nặng,...
-
: Là biện pháp tu từ ngữ nghĩa nhằm xây dựng hình tượng thẩm mĩ (ko chỉ gọi tên lại mà quan trọng hơn là gợi ra những liên tưởng có liên quan chủ yếu đến đời sống tình cảm của con người). Ẩn dụ nghệ thuật
VD: con cò- ẩn dụ chỉ người nông dân trong ca dao,...
- Phân loại:+ Ẩn dụ hình thức.+ Ẩn dụ phẩm chất.+ Ẩn dụ cách thức.+ Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.
Hoán dụ
-
: Là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của sự vật, hiện tượng, khái niệm có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự vật. K/n
-
: Là phương thức chuyển đổi tên gọi trên cơ sở của các mối quan hệ đi đôi giữa bộ phận- toàn thể, vật chứa- vật bị chứa, dấu hiệu sự vật- sự vật, cái cụ thể- trừu tượng. Hoán dụ ngôn ngữ
-
: Hoán dụ nghệ thuật
+ Là phương thức chuyển đổi tên gọi trên cơ sở của các mối quan hệ đi đôi giữa bộ phận- toàn thể, vật chứa- vật bị chứa, dấu hiệu sự vật- sự vật, cái cụ thể- trừu tượng.
+ Xây dựng hình tượng thẩm mĩ về đối tượng đã nhận thức.
-
: Phân loại
+ Hoán dụ lấy bộ phận chỉ toàn thể.
+ Hoán dụ lấy vật chứa đựng gọi vật bị chứa đựng.
+ Hoán dụ lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật.
+ Hoán dụ lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng.

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Server: nginx

Set-Cookie: laravel_session=LrxlAHCnI0R8uBEk9kVGJIu8zys64mK5vyH4mROM; expires=Sun, 30-Aug-2015 04:34:35 GMT; Max-Age=3600; path=/; httponly

Vary: Accept-Encoding

X-Powered-By: wp

Connection: Close