text:
Nguyễn Hoàng
Nguyễn Hoàng (chữ Hán: 阮潢; 28 tháng 8 năm 1525 – 20 tháng 7 năm 1613) là người tiên phong trong việc mở rộng bờ cõi đất nước xuống phía nam, mở đầu cho việc hùng cứ phương nam của 9 chúa Nguyễn, tạo tiền đề cho việc thành lập vương triều nhà Nguyễn bao gồm 13 vua; nhưng cũng là người mở đầu cho cuộc chiến tranh Trịnh-Nguyễn sau này.
Mục lục
Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]
Nguyễn Hoàng (sinh tại Gia Miêu ngoại trang, huyện Tống Sơn, phủ Hà Trung, trấn Thanh Hóa) là con trai thứ 2 của Nguyễn Kim (1468 - 1545) và Bà Chính thất Nguyễn Thị Mai, con gái của Nguyễn Minh Biện (quê ở làng Phạm Xá, xã Ngọc Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương).Theo phả hệ họ Nguyễn ở Gia Miêu, ông là hậu duệ của Nguyễn Bặc.
Giai đoạn đầu đời[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1527, xảy ra sự biến Mạc Đăng Dung cướp ngôi vua Lê Cung Hoàng, lúc ấy Nguyễn Hoàng mới lên 2 tuổi. Nguyễn Kim đã phải tránh sang Lào, xây dựng lực lượng, tìm cách khôi phục nhà Lê. Nguyễn Kim để Nguyễn Hoàng lại cho em ruột là Nguyễn Ư Dĩ nuôi dưỡng.
Lúc Nguyễn Hoàng 20 tuổi, Nguyễn Ư Dĩ thường khuyên Nguyễn Hoàng lập công danh sự nghiệp. Nguyễn Hoàng làm quan dưới triều Lê, lúc đầu được phong là Hạ Khê hầu, cầm quân đánh Mạc Phúc Hải (con trưởng Mạc Đăng Doanh), chém được tướng là Trịnh Chí ở huyện Ngọc Sơn, được vua khen:
- Thực là hổ phụ sinh hổ tử
Dưới triều nhà Lê trung hưng, ông là một tướng tài lập nhiều công lớn, được vua Lê Trung Tông phong tước Thái úy Đoan Quốc Công.
Xây dựng cơ đồ- Mở mang bờ cõi[sửa | sửa mã nguồn]
Trấn thủ Thuận Hóa-Quảng Nam[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1545, cha ông là Nguyễn Kim bị Dương Chấp Nhất đầu độc, quyền lực trong triều rơi vào tay anh rể ông là Trịnh Kiểm, anh cả là Nguyễn Uông bị Trịnh Kiểm giết, do lo sợ bị anh rể lúc đó đang kiểm soát binh quyền của nhà Hậu Lê sát hại đã cho người tìm đến Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm để xin lời khuyên, Trạng Trình đã nhìn hòn non bộ và ngâm rằng:
- Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân[1]
Ông nhờ chị ruột mình là bà Ngọc Bảo (vợ Trịnh Kiểm) xin Trịnh Kiểm cho vào trấn thủ ở Thuận Hoá (là khu vực từ Quảng Bình đến Thừa Thiên-Huế ngày nay). Trịnh Kiểm thấy Thuận Hóa là nơi xa xôi, đất đai cằn cỗi nên Trịnh Kiểm đã đồng ý, bèn tâu vua Lê Anh Tông nên cho Nguyễn Hoàng vào trấn thủ (1558).
Năm 1558, Nguyễn Hoàng và gia quyến cùng các tướng Nguyễn Ư Dĩ, Mạc Cảnh Huống, Văn Nham, Thạch Xuyên, Tường Lộc, Thường Trung, Vũ Thì Trung, Vũ Thì An và hàng nghìn đồng hương thân tín Thanh - Nghệ đi vào Thuận Hóa. Khi đến nơi, đoàn thuyền đã đi vào cửa Việt Yên (nay là Cửa Việt), đóng trại tại Gò Phù Sa, xã Ái Tử, huyện Vũ Xương (nay là huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị) và đã chọn nơi này để lập Thủ Phủ gọi là dinh Ái Tử. Lưu Thủ Thuận Hóa Tống Phước Trị (quê ở Tống Sơn, Thanh Hóa) đã dâng nộp bản đổ, sổ sách trong xứ cho Đoan Quận Công Nguyễn Hoàng, và theo phò tá ông.
Mùa đông năm 1560, Nguyễn Hoàng cho đặt đồn cửa biển giữ miền duyên hải, do bấy giờ quân Mạc thường theo đường biến vào cướp Thanh Nghệ nên phải đề phòng[2].
Tháng 3 năm 1568, Tổng trấn Quảng Nam là Bùi Tá Hán mất. Vua Lê lấy Nguyễn Bá Quýnh làm tổng binh thay giữ đất ấy.
Năm 1569, Nguyễn Hoàng ra Thanh Hóa yết kiến Lê Anh Tông, nộp quân lương giúp Nam triều đánh nhà Mạc, rồi đến phủ Thái sư lạy mừng Trịnh Kiểm. Trịnh Kiểm hài lòng, phong cho ông trấn thủ luôn đất Quảng Nam, thay cho Quận Công Nguyễn Bá Quýnh. Nguyễn Hoàng làm Tổng Trấn Tướng Quân kiêm quản cả Xứ Quảng Nam và Xứ Thuận Hóa. Lệ mỗi năm phải nộp thuế là 400 cân bạc, 500 tấm lụa.
Tháng 1 năm 1570, Nguyễn Hoàng từ Tây Đô về, dời dinh về làng Trà Bát, nằm gần Ái Tử, chếch về phía đông bắc (nay là hai làng Trà Liên Đông, Trà Liên Tây, xã Triệu Giang, huyện Triệu Phong). Gọi là Dinh Trà Bát.
Thuận Hóa có 2 phủ, 9 huyện, 3 châu.
- Phủ Tiên Bình lĩnh 3 huyện: Khang Lộc, Lệ Thủy, Minh Linh; 1 châu: Bố Chánh.
- Phủ Triệu Phong lĩnh 6 huyện: Vũ Xương, Hải Lăng, Quảng Điền, Hương Trà, Phú Vang, Điện Bàn; 2 châu: Thuận Bình, Sa Bồn.
Quảng Nam có 3 phủ, 9 huyện.
- Phủ Thăng Hoa lĩnh 3 huyện: Lê Giang, Hà Đông, Hy Giang.
- Phủ Hoài Nhân lĩnh 3 huyện: Bồng Sơn, Phù Ly, Tuy Viễn.
- Phủ Tư Nghĩa lĩnh 3 huyện: Bình Sơn, Mộ Hoa, Nghĩa Giang.
Năm 1571, Tham đốc Mỹ Lương, thự vệ Văn Lan và Nghĩa Sơn[3] định đánh úp Nguyễn Hoàng ở dinh Vũ Xương. Mỹ Lương sai Văn Lang và Nghĩa Sơn đem quân phục ở huyện Minh Linh[4] rồi tự mình dẫn quân lẻn theo đường núi đến chỗ Cầu Ngói ở Hải Lăng mai phục, định ngày giáp đánh. Nguyễn Hoàng biết được tin ấy liền sai phó tướng Trương Trà đánh Nghĩa Sơn, và tự đem quân ngầm đến Cầu Ngói đánh úp Mỹ Lương và đốt trại. Mỹ Lương trốn chạy, bị đuổi chém được. Trà tiến quân đến xã Phúc Thị, đánh nhau với giặc, bị Nghĩa Sơn bắn chết. Vợ Trà là Trần Thị nghe tin nổi giận, mặc quần áo đàn ông thúc quân đánh, bắn chết Nghĩa Sơn tại trận. Quân Văn lang thua, trốn về với Chúa Trịnh. Chúa đem quân về. Phong Trần thị làm quận phu nhân.
Năm 1572, nhân lúc Trịnh Kiểm mới mất, con là Trịnh Cối và Trịnh Tùng đánh nhau, nhà Mạc sai đem tướng Lập Bạo đem 60 chiến thuyền đánh vào Thuận Hóa, đổ bộ lên làng Hồ-xá và ở làng Lạng-uyển (thuộc huyện Minh-linh) để tấn công Phủ Chúa nhưng đã bị Nguyễn Hoàng thân chinh đi đánh, đóng giữ bên bờ sông Ái Tử. Lập Bạo bị bắt sống và giết chết do mỹ nhân kế.[5]. Quân Mạc đem nhau đầu hàng, Nguyễn Hoàng cho hàng quân ở đất Cồn Tiên đặt làm 36 phường.
Tháng 3 năm 1586, vua Lê sai Hiến sát sứ Nguyễn Tạo đến xứ Thuận Quảng làm sổ kê khai ruộng đất cày cấy đề thu thuế. Tạo để cho các phủ huyện tự làm sổ, không đi khám đo đạc, làm sổ xong rồi đem về.
Năm 1593, ông đưa quân ra Bắc Hà giúp Trịnh Tùng đánh dẹp họ Mạc trong 8 năm trời rồi bị họ Trịnh lưu giữ lại do lo sợ sự cát cứ và thế lực lớn mạnh của ông. Vua Lê phong ông là Trung Quân Đô Đốc Phủ Tả Đô Đốc Chưởng Phủ Sự Thái Uy Đoan Quốc Công.
Năm 1599, Trịnh Tùng tự xưng là Đô Nguyên Súy Tổng Quốc Chính Trượng Phu Bình An Vương và lập Phủ Chúa và các cơ quan hành chính để làm đối trọng với Triều đình Nhà Lê, bộc lộ việc tiếm quyền của họ Trịnh đối với vua Lê. Chúa Trịnh Tùng bấy giờ hống hách tuy không cướp ngôi vua Lê, nhưng trong thực tế đã biến vua Lê thành bù nhìn và nắm quyền chuyên chế lấn át quyền của Triều đình và tìm cách diệt các phe cánh phò Lê chống Trịnh.
Năm 1599, Nguyễn Hoàng nhân việc Phan Ngạn, Bùi Văn Khuê và Ngô Đình Nga nổi loạn chống lại với họ Trịnh ở cửa Đại An (thuộc Nam-định), ông xin Trịnh Tùng cho mình đánh dẹp, để người con thứ năm là Hải và cháu là Hắc làm con tin. Sau đó kéo quân theo đường Hải Đạo về Thuận Hoá.
Sau khi Nguyễn Hoàng trở về, Trịnh Tùng đã gửi thư dọa trách:
- Mới đây bọn nghịch thần Phan Ngạn, Bùi Văn Khuê, Ngô Đình Nga manh tâm bội phản, cháu và cậu đã lo liệu việc binh, sai đi đánh dẹp, chẳng ngờ cậu không đợi mạng, tự ý bỏ về, làm dao động nhân dân, không biết ấy là ý của cậu, hay là mắc kế bọn kia… Cậu, trong việc binh, thường lưu tâm đến kinh sử, xin hãy xét nghĩ lại, đừng để hối hận về sau [6].
Để làm dịu tình hình, Nguyễn Hoàng đã viết thư nhận lỗi, lấy thóc lúa vàng bạc ra Bắc cống nộp cho Trịnh Tùng, và hẹn kết nghĩa thông gia. Mùa đông năm 1600, Nguyễn Hoàng đã gả con gái là Ngọc Tú cho Trịnh Tráng, con cả của Trịnh Tùng.
Từ đó, Nguyễn Hoàng không ra chầu ngoài kinh nữa, quyết 'rạch đôi sơn hà', lo phát triển cơ sở, mở mang bờ cõi, phòng bị quân Trịnh vào đánh phá.
Thiết lập nền tảng độc lập[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1600, sau khi từ Bắc trở về, ông dời dinh sang phía đông của dinh Ái Tử, gọi là Dinh Cát.
Năm 1602, Nguyễn Hoàng cho lập dinh Thanh Chiêm (Quảng Nam) giao cho công tử Nguyễn Phúc Nguyên làm trấn thủ. Năm 1604, Nguyễn Hoàng cho lập phủ Điện Bàn tách ra từ đất của phủ Triệu Phong của Xứ Thuận Hóa, lệ thuộc xứ Quảng Nam. Phủ Điện Bàn sát nhập với 3 phủ Thăng Hoa, phủ Tư Nghĩa và phủ Hoài Nhơn để thành lập Dinh Quảng Nam. Phủ Điện Bàn quản 5 huyện: Tân Phúc, An Nông, Hòa Vang, Diên Khánh, Phú Châu.
Xây dựng Dinh trấn tại Thanh Chiêm trên đất phủ Điện Bàn ở bên bờ bắc Sông Chợ Củi, tục gọi là Dinh Chiêm[7] và cử công tử Nguyễn Phúc Nguyên làm quan trấn thủ.[8]
Dinh trấn Thanh Chiêm có vai trò hết sức quan trọng dưới thời Nguyễn Hoàng cũng như thời kỳ các Chúa Nguyễn kế nghiệp, là cơ sở đào luyện các quốc vương của Đàng Trong (làm quan trấn thủ trước khi lên ngôi Chúa Nguyễn), là trung tâm điều hành việc phát triển và hậu cần kinh tế cho Đàng Trong, nhất là việc chỉ đạo hoạt động của thương cảng quốc tế Hội An, là bộ tham mưu đảm bảo an ninh cho Dinh Quảng Nam, góp phần quan trọng bảo vệ độc lập tự do và chủ quyền của Đàng Trong chống lại sự tấn công của Chúa Trịnh ở Đàng Ngoài và mở rộng bờ cõi về phương nam.
Năm 1609, Chúa Tiên Nguyễn Hoàng đã cho xây dựng Chùa Kinh Thiên trên huyện Lệ Thủy ở Dinh Quảng Bình, Chùa Long Hưng bên cạnh Dinh trấn Thanh Chiêm trên huyện Diên Phước, Dinh Quảng Nam (về sau qua thời gian chùa bị hư hỏng) và Chùa Bảo Châu trên huyện Duy Xuyên, Dinh Quảng Nam (nơi về sau Thống Thái Phó Mạc Cảnh Huống tu hành sau khi nghỉ hưu) về sau bị quân Tây Sơn phá hủy khi chiếm được Dinh Quảng Nam vào năm 1774.
Mở mang bờ cõi[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1578, quân Chiêm Thành kéo đến đánh phá, Nguyễn Hoàng cử Lương Văn Chánh đem quân tiến đến sông Đà Diễn, Hoa Anh đánh chiếm thành An Nghiệp, là một trong những kinh thành đồ sộ và kiên cố nhất trong lịch sử Chăm Pa[9].
Năm 1597, Lương Văn Chánh đang là tri huyện Tuy Viễn, trấn An Biên, nhận sắc lệnh của chúa Nguyễn Hoàng đưa chừng 4000 lưu dân vào khai khẩn vùng đất phía Nam của Đại Việt từ đèo Cù Mông (bắc Phú Yên) đến đèo Cả (bắc Khánh Hòa). Ông cùng lưu dân từng bước khẩn hoang, lập ấp; từng bước tạo nên những làng mạc đầu tiên trên châu thổ sông Đà Diễn, sông Cái[10][11].
Năm 1611, do quân Chăm Pa tiếp tục quấy nhiễu vùng biên giới Hoa Anh, Nguyễn Hoàng đã sai Văn Phong đi dẹp, quân Chăm Pa nhanh chóng bị đánh bại trước lực lượng của chúa Nguyễn. Vua Po Nit của Chăm Pa phải rút quân xuống phía Nam đèo Cả. Sau đó vùng đất Hoa Anh này được lập thành phủ Phú Yên gồm hai huyện Tuy Hòa và Đồng Xuân, giao cho Lương Văn Chánh làm tham tướng, Văn Phong làm lưu thủ[12].
Cho tới khi ông mất, giang sơn họ Nguyễn trải dài từ đèo Ngang, Hoành Sơn (nam Hà Tĩnh) qua đèo Hải Vân tới núi Đá Bia (Thạch Bi Sơn), gần đèo Cả, bây giờ là vùng cực nam Phú Yên, giáp tỉnh Khánh Hòa. Diện tích 2 xứ Thuận Quảng rộng khoảng 45000 km²[13].
Không rõ vào năm nào, hai gia tướng người Việt gốc Chăm của Tĩnh Công Nguyễn Kim là Vũ Thì An và Vũ Thì Trung đã giúp Nguyễn Hoàng chiếm hữu Bãi Cát Vàng khi còn là một vùng đất vô chủ mà không một nước nào phản đối hay bảo lưu.
Thu phục nhân tâm[sửa | sửa mã nguồn]
Để trụ vững ở nơi hiểm trở, nếm mật nằm gai, Nguyễn Hoàng đã dựa vào lòng dân.
Lúc Nguyễn Hoàng cùng những người đồng hương ở Tống Sơn, những người nghĩa dũng ở Thanh Hóa mới vào đến bãi cát Ái Tử [14], người dân ở đây đã đem dâng 7 chum nước trong. Nguyễn Ư Dĩ mừng rỡ nói:
- Đấy là phúc trời cho đó. Việc trời tất có hình tượng. Nay chúa thượng mới đến mà dân đem "nước" dâng lên, có lẽ là điềm "được nước" đó chăng?"[15].
Với tầm nhìn xa của người mở cõi, năm 1597, Nguyễn Hoàng (lúc này đang ở đất Bắc giúp vua Lê ứng phó với quân Mạc và bang giao với nhà Minh) đã có công văn lệnh cho Lương Văn Chánh, Tri huyện Tuy Viễn, trấn An Biên (nay thuộc tỉnh Bình Định) chiêu tập lưu dân vào khai khẩn vùng đất Phú Yên, đồng thời căn dặn không được sách nhiễu dân:
- Kết lập gia cư địa phận, khai khẩn ruộng đất hoang cho tới khi thành thục sẽ nạp thuế như lệ thường. Nhược bằng vì việc mà nhiễu dân, điều tra ra sẽ bị xử tội.
Nguyễn Hoàng xây dựng nên màu sắc tín ngưỡng, huyền thoại về bản thân ông. Đó là chuyện Nguyễn Hoàng lúc đóng quân bên sông Ái Tử để chống giặc Lập Bạo đã nghe vẳng lên từ lòng sông có tiếng "trao trao", liền khấn thần sông giúp sức đánh giặc và được thần sông báo mộng, thông qua hình ảnh một người đàn bà mặc áo xanh, tay cầm quạt, đến thưa rằng:
- Minh công muốn trừ giặc thì nên dùng mỹ kế dụ đến bãi cát, thiếp xin giúp sức.
Sau khi dùng kế mỹ nhân để diệt Lập Bạo, Nguyễn Hoàng đã phong thần sông làm "Trảo trảo linh thu phổ trạch tướng hựu phu nhân" và lập đền thờ. Năm 1601, ông cho xây chùa Thiên Mụ như một cột mốc cho lịch sử của Đàng Trong. Nguyễn Hoàng đã dựa vào tín ngưỡng, Phật giáo… nhằm "thiêng hóa" sức mạnh thu phục lòng dân của mình.
Năm 1608, Thuận Quảng được mùa lớn, giá gạo rẻ còn ở phía Bắc, từ xứ Nghệ An trở ra gạo đắt, nên dân chạy nhiều vào với Chúa Nguyễn làm cho dân số Thuận Quảng ngày thêm đông đúc.
- Năm Mậu Thân, niên hiệu Hoằng Định thứ 9 (1608) các nơi ở Đàng Ngoài thời tiết khô hạn, lúa má cháy khô, giá thưng gạo một đồng tiền, có nhiều người chết đói, thậm chí có nơi đã ăn thịt lẫn nhau, đói khổ như thế đến hơn một năm. Duy chỉ có hai Xứ Thuận Hóa Quảng Nam mưa thuận gió hòa, một đấu gạo chỉ có ba tiền, ngoài đường không ai nhặt của rơi, bốn dân sĩ nông công thương đều an cư lạc nghiệp[16]
Không chỉ dựa vào dân, Nguyễn Hoàng còn vỗ về dân, yên dân, đặc biệt là biến giặc thành dân. Sau khi sai thuộc tướng là Mai Đình Dũng dẹp yên bọn thổ mục nổi loạn, cướp giết lẫn nhau ở Quảng Nam, Nguyễn Hoàng đã giao Mai Đình Dũng ở lại giữ đất và thu phục, vỗ yên tàn quân. Sau khi đánh thắng giặc Lập Bạo, Nguyễn Hoàng đã không giết hàng binh mà cho họ quyền được sống và khai phá vùng đất mới:
- Chúa cho ở đất Cồn Tiên (tức tổng Bái Ân bây giờ) đặt làm 36 phường[17].
Cảm kích trước ân nghĩa lớn lao của Nguyễn Hoàng, về sau, thế hệ con cháu của những người được tha mạng sống ở các phường An Định Nha, An Hướng và Phương Xuân thuộc tổng Bái Ân đã dựng miếu thờ Nguyễn Hoàng ở An Định Nha (nay là thôn An Nha, xã Gio An, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị).
Mở mang ngoại thương[sửa | sửa mã nguồn]
Nắm được lòng dân, để đưa Đàng Trong phát triển Nguyễn Hoàng đã cho mở mang ngoại thương, hướng tầm nhìn ra biển. Dưới thời Nguyễn Hoàng, "thuyền buôn các nước đến nhiều. Trấn trở nên một nơi đô hội lớn" [17].
Đặc sản tiêu Quảng Trị đã được Nguyễn Hoàng cho mua, chở cùng vây cá yến sào để đổi cho khách buôn lấy hàng hóa, sản vật. Theo Lê Quý Đôn, họ Nguyễn đã mua tiêu Quảng Trị "chở về phố Thanh Hà, bán cho khách tàu, không cho dân địa phương bán riêng" [18], "hồ tiêu cứ cho 100 cân làm một tạ, giá 5, 6 quan, khách Bắc và khách Mã Cao thường buôn về Quảng Đông" [19].
Chúa Tiên Nguyễn Hoàng đã vượt qua tư tưởng "trọng nông ức thương" thời bấy giờ. Ông quan tâm hơn đến hoạt động ngoại thương tại cảng thị Hội An sau một thời gian suy thoái kéo dài nhờ đường lối mở cửa buôn bán với nước ngoài vào đầu thế kỷ XVII, nên đã cho thành lập Phố Nhật vào năm 1589 và Phố Khách vào khoảng năm 1608 làm cho cảng thị Hội An trở thành thương cảng quốc tế lớn nhất Đông Nam Á thời đó.
- Sau một thời gian suy thoái kéo dài đến 150 năm - từ 1306 đến 1558 - trải qua các giai đoạn dưới thời Nhà Trần, Nhà Hồ và Nhà Lê, cảng thị Hội An mới hồi sinh trở lại dưới thời Chúa Tiên Nguyễn Hoàng (1558 - 1613) nhờ đường lối mở cửa buôn bán với nước ngoài, khôi phục hoạt động ngoại thương của Hội An nhằm mục đích tăng cường tiềm lực kinh tế - xã hội và quân sự của Đàng Trong để đương đầu với Chúa Trịnh ở Đàng Ngoài[20]
Để chủ động "xúc tiến thương mại", khuyến khích thương gia Nhật Bản đến buôn bán với Đàng Trong, Nguyễn Hoàng đã viết nhiều thư trao đổi, bàn bạc chuyện buôn bán với chính quyền Tokugawa (chính quyền quân sự ở Nhật Bản). Lời lẽ trong các lá thư ngoại giao vừa sang trọng, lịch lãm, vừa tha thiết, mềm mỏng, có những thư được gửi kèm theo các món quà tặng là những vật phẩm quý như kỳ nam, lôi mộc, khổng tước… nội dung 1 số đoạn như sau:
- "An Nam quốc Đại Đô Thống Đoan Quốc Công xin ngỏ lời đến Nhật Bản Quốc vương điện hạ!
- Thời gian qua, tình hình kết giao của hai nước diễn ra tốt đẹp. Năm ngoái, Ngài đã tặng tôi bảo kiếm, nay lại còn gửi tặng 10 trường đại đao quý, thật cảm kích vô cùng. Hy vọng thương thuyền của quý quốc làm ăn buôn bán ở nước tôi hanh thông thịnh vượng, có thể thấy đây là chốn an cư. Bản quốc sản vật quý không nhiều nhưng cũng xin kính tặng Quốc Vương điện hạ một ít (có danh mục kèm theo) gọi là lễ mọn.
- Từ năm nay trở đi, bản quốc sẽ chú trọng mậu dịch, buôn bán với quý quốc, lấy việc thông thương an toàn làm chữ Nghĩa. Vạn vọng Quốc vương lấy việc kết giao để dựng xây sự phát triển như đã giao ước.
- Một lời trong thư khó nói hết, xin được minh giám.
- Ngày 11 tháng 5 năm Hoằng Định thứ 5 (Nhật Bản Khánh Trường năm thứ 9 - Tây lịch năm 1605)[21]
Nguyễn Hoàng nhận một thương gia Nhật Bản là ông Hunamoto Yabeije (Di Thất Lang) làm con nuôi và viết thư báo cho phía Nhật Bản biết về mối giao hảo tốt đẹp này:
- An Nam quốc Đại Đô Thống Đoan Quốc Công báo thư - Nhật Bản Bản Đa Thượng Dã Giới Chính Thuần trân quý! Thư đi thư lại giao hảo đã lâu, tấm lòng đã hiểu. Cảm thần được tính cách trung hậu của Di Thất Lang. Tôi nhận Di Thất Lang làm nghĩa tử; chăm sóc ân cần chu đáo mọi bề. Nay Di Thất Lang trở về quý quốc. Sẽ khôn nguôi nhớ, đành tặng chiếc áo tình cảm để mặc lúc đi đường. Rồi đây trong lòng thương nhớ xiết bao. Hy vọng rằng những tình cảm đó sẽ được chuyển đến Bạch Quốc Vương. Và năm tới như đã hứa Di Thất Lang sẽ chỉnh đốn ba thuyền sớm đến bản trấn giao dịch, như thế là lưỡng toàn ân nghĩa. Có một chút lễ mọn (Bạch quyên 2 thất, Kỳ nam 1 phiến) xin gửi tặng làm tin…
- Ngày mồng 6 tháng 5 năm Hoằng định thứ 6 (1606) - Nhật Bản năm Khánh Trường thứ 10[21]
Tóm lược ý nghĩa chính sách mở mang ngoại thương:
- Ngoại thương đã trở thành yếu tố quyết định trong tốc độ phát triển của Đàng Trong. Ngoài thương nghiệp không có gì khác có thể giúp họ Nguyễn xây dựng một cách nhanh chóng vùng đất ít nhân lực này có thể đương đầu nổi với một vùng đất có số tiềm lực nhiều gấp đôi, gấp ba Đàng Trong về mọi mặt[22]
Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1613, ông lâm bệnh nặng, cho gọi người con thứ 6 Nguyễn Phúc Nguyên từ Quảng Nam về và căn dặn:
- Nếu Bắc tiến được thì tốt nhất, bằng không giữ vững đất Thuận Quảng và mở mang bờ cõi về phía nam.
- Đất Thuận Quảng này phía bắc có núi Hoành Sơn, sông Linh Giang, phía Nam có núi Hải Vân và Bi Sơn, thật là đất của người anh hùng dụng võ. Vậy con phải biết thương yêu dân, luyện tập binh sĩ để xây dựng cơ nghiệp muôn đời.
Ông cũng nói với các cận thần lúc hấp hối bên giường bệnh:
- Ta với các ông cùng nhau cam khổ đã lâu, muốn dựng lên nghiệp lớn. Nay ta để gánh nặng lại cho con ta, các ông nên cùng lòng giúp đỡ, cho thành công nghiệp[23]
Ban đầu mộ của Chúa Tiên Nguyễn Hoàng táng ở vùng núi Thạch Hãn, huyện Hải Lăng, phủ Triệu Phong (nay thuộc huyện Hải Lăng tỉnh Quảng Trị), về sau được cải táng lăng mộ chuyển về Núi La Khê tức Khải Vận Sơn (nay thuộc huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế). Ban đầu Chúa Tiên Nguyễn Hoàng được thờ tại Chùa Long Phước (nay thuộc huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị), về sau được Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên phối thờ cùng Tĩnh Công Nguyễn Kim tại Chùa Thiên Mụ ở Phú Xuân (nay là Thành phố Huế) Năm 1804, vua Gia Long (1780 - 1820) cho dựng Thái Miếu rộng mười ba gian để thờ các Chúa Nguyễn và các công thần đời trước, Chúa Tiên Nguyễn Hoàng cùng Hoàng hậu được thờ ở áng chính giữa. Vua Gia Long hoàng đế nhà Nguyễn truy phong cho Nguyễn Hoàng miếu hiệu là Thái Tổ, thụy hiệu là Triệu Cơ Tùy Thống Khâm Minh Cung Úy Cần Nghĩa Đạt Lý Hiển Ứng Chiêu Hựu Diệu Linh Gia Dụ hoàng đế và miếu hiệu là Thái Tổ.
Nhận định[sửa | sửa mã nguồn]
Trong suốt 55 năm cai trị Thuận-Quảng, ông vừa là một vị tướng mưu lược, vừa là một vị chúa khôn ngoan lại có lòng nhân đức, thu phục hào kiệt, vỗ về dân chúng và lo phát triển kinh tế, cho nên dân chúng Thuận Quảng cảm mến, gọi ông là Chúa Tiên, dù đương thời ông chỉ có chức Đoan Quốc công.
Nhẫn nhịn để chờ thời cơ, không manh động gây hấn với địch thủ giết người thân, lập chí lớn, gây dựng cơ nghiệp lâu dài để lại cho con cháu mai sau.
Đánh giá về tài trí, đức độ Nguyễn Hoàng, nhà bác học Lê Quý Đôn viết:
- Đoan quận công có uy lược, xét kỹ, nghiêm minh, không ai dám lừa dối. Cai trị hơn mười năm, chính sự khoan hòa, việc gì cũng thường làm ơn cho dân, dùng phép công bằng, răn giữ bản bộ, cấm đoán kẻ hung dữ. Quân dân hai xứ thân yêu tin phục, cảm nhân mến đức, dời đổi phong tục, chợ không bán hai giá, người không ai trộm cướp, cửa ngoài không phải đóng, thuyền buôn ngoại quốc đều đến mua bán, đổi chác phải giá, quân lệnh nghiêm trang, ai cũng cố gắng, trong cõi đều an cư lạc nghiệp[24].
Chúa Tiên Nguyễn Hoàng và các chúa Nguyễn đã làm cho Đàng Trong hưng thịnh và chính sự hưng thịnh này đã góp phần quyết định tạo nên trọn vẹn dáng hình chữ S của Tổ quốc Việt Nam như ngày nay. Cái gốc, điểm tựa và bệ phóng cho sự phát triển và hưng thịnh đó, chính là mảnh đất Quảng Trị với vai trò quan trọng như A.Laborde, Công sứ Pháp tại An nam trước đây đã nêu qua bài viết "Tỉnh Quảng Trị", rằng:
- nếu dòng họ nhà Nguyễn không xuất phát tại Quảng Trị, thì ít nhất sự nghiệp lịch sử của họ phải xem là có gốc từ mảnh đất này,
- Con người của triều đại này sinh ra từ đất Thanh Hoá, nhưng sự nghiệp của triều đại Nguyễn thì sinh ra từ đất Quảng Trị [25].
Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]
- Vợ:
- Nguyễn thị, lăng táng tại làng Hải Cát (Hương Trà, Thừa Thiên). Năm 1806 vua Gia Long truy tôn: Từ Lương Quang Thục Minh Đức Ý Cung Gia Dũ Hoàng Hậu. Bà được phối thờ với Nguyễn Hoàng ở Thái Miếu. Tên lăng là Vĩnh Cơ.
- Con:
- Nguyễn Hà
- Nguyễn Hán
- Nguyễn Thành
- Nguyễn Diễn
- Nguyễn Hải
- Nguyễn Phúc Nguyên
- Nguyễn Phúc Hiệp
- Nguyễn Phúc Trạch
- Nguyễn Phúc Dương
- Nguyễn Phúc Khê
- Nguyễn Phúc Ngọc Tiên
- Nguyễn Phúc Ngọc Tú
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Đại Nam thực lục tiền biên, tr27.
- ^ Đại Nam thực lục tiền biên, Quyển I
- ^ 3 người này nhờ đóng thóc cho nhà Lê mà được làm quan
- ^ Nay là huyện Do Linh, tỉnh Quảng Trị
- ^ Theo "Đại Nam thực lục tiền biên". Người đó là Ngô thị, tên gọi là Ngọc Lâm, người làng Thế Lại, có tên nữa là Thị Trà. Nhờ công lao đó Ngô Thị được thưởng và được gả cho Vũ Doãn Trung.
- ^ Dẫn theo Phan Khoang, Việt sử xứ Đàng Trong, NXB Văn học, Hà Nội, tr. 124.
- ^ nay là làng Thanh Chiêm, xã Điện Phương, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam
- ^ Sách Đại Nam Nhất Thống Chí đã viết: "Đầu bản triều dựng Dinh trấn ở xã Thanh Chiêm, thuộc huyện Diên Phước" (tr.33). Sách Hoàng Việt Nhất Thống Dư Địa Chí cũng đã viết: "Lỵ sở đóng trên xã Thanh Chiêm, huyện Diên Khánh thuộc phủ Điện Bàn" (tr.218)
- ^ Thực tế Đại Việt đã từng đánh chiếm vùng lãnh thổ này trước đó, hành động này nhằm đẩy Chăm Pa về biên giới cũ phía Nam đèo Cả
- ^ “www.cpv.org.vn”. Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Truy cập 4 tháng 10 năm 2015.
- ^ Lương Ninh, vương quốc Chăm Pa, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội
- ^ Phan Khoang, Việt Sử xứ Đàng Trong, tr296
- ^ Nguyễn Đình Đầu, cương vực nước ta dưới thời chúa Nguyễn và triều Nguyễn
- ^ theo một nguồn dẫn của Phan Khoang, Nguyễn Hoàng đến Ái Tử trong khoảng từ ngày 10/11 đến 10/12/1558
- ^ Đại Nam liệt truyện tiền biên, tập I, quyển 1-6, sđd, tr. 76.
- ^ Sách Trịnh - Nguyễn Diễn Chí Tập I, tr.80
- ^ a ă Đại Nam thực lục, tập I, sđd, tr. 31.
- ^ Lê Quý Đôn toàn tập, tập 1 Phủ biên tạp lục, sđd, tr. 322
- ^ Lê Quý Đôn toàn tập, tập 1 Phủ biên tạp lục, sđd, tr.323.
- ^ Sách Hội An, Di sản Thế giới, tr.57
- ^ a ă Dẫn theo Tạp chí Nam Phong số 54, tháng 12/1921, phần chữ Hán. Bản dịch từ Hán sang Việt của ông Hoàng Tấn Linh, giáo viên Trường THPT Hải Lăng, Quảng Trị.
- ^ Sách "Xứ Đàng Trong - Lịch sử kinh tế - xã hội thế kỷ XVII - XVIII" của Li Tana,tr.85
- ^ Đại Nam thực lục, tập I, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2002, tr. 37.
- ^ Lê Quý Đôn toàn tập, tập 1 Phủ biên tạp lục, sđd, tr. 50
- ^ Những người bạn cố đô Huế, tập VIII, NXB Thuận Hoá, Huế, 2001, tr. 185, 188.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Nguyễn Bặc
- Chúa Nguyễn
- Trịnh Kiểm
- Trịnh Tùng
- Nguyễn Phúc Nguyên
- Trịnh-Nguyễn phân tranh
- Phổ hệ nhà Nguyễn
- Nguyễn Hoàng
Sách tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Đại Nam thực lục
- Nguyễn Phúc Tộc thế phả- Nhà xuất bản Thuận Hóa- Huế 1995
- Việt Nam Sử Lược- Trần Trọng Kim
- Nguyen Cochinchina: Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries- Li Tana
- Khâm định Việt Sử thông giám cương mục
- Gia Định thành thông chí

markdown:
# Nguyễn Hoàng
|Nguyễn Hoàng|
|Tiên vương|
|
|![]()
[Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B) [Chúa Nguyễn](/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n) [1558](/wiki/1558)- [1613](/wiki/1613) [Nguyễn Phúc Nguyên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Nguy%C3%AAn)
|Hậu duệ|
|
|
Nguyễn Phúc Hà
Nguyễn Phúc Hán
Tổng cộng 10 con trai và 2 con gái
|Tước vị|
|Chúa Tiên
|
Cung Ý Cần Nghĩa công
Cần Nghĩa Đạt Lý Hiển Ứng Chiêu Hựu Diệu Linh Gia Dụ Vương
Liệt Tổ Triệu Cơ Thùy Thống Khâm Minh Cung Ý Cần Nghĩa Đạt Lý Hiển Ứng Chiêu Hựu Diệu Linh Gia Dũ Thái Vương
Ngắn: Gia Dụ hoàng đế
[Thái tổ](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_t%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) [Họ Nguyễn](/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n) [Nguyễn Kim](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kim) [1525](/wiki/1525) [1613](/wiki/1613) [Đàng Trong](/wiki/%C4%90%C3%A0ng_Trong), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) **Nguyễn Hoàng** ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 阮潢; 28 tháng 8 năm 1525 – 20 tháng 7 năm 1613) là người tiên phong trong việc mở rộng bờ cõi đất nước xuống phía nam, mở đầu cho việc hùng cứ phương nam của 9 [chúa Nguyễn](/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n), tạo tiền đề cho việc thành lập vương triều [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) bao gồm 13 vua; nhưng cũng là người mở đầu cho cuộc [chiến tranh Trịnh-Nguyễn](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh-Nguy%E1%BB%85n_ph%C3%A2n_tranh) sau này.
## Mục lục
## Thân thế[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=1)]
Nguyễn Hoàng (sinh tại
[Gia Miêu ngoại trang, huyện Tống Sơn, phủ Hà Trung, trấn Thanh Hóa](/wiki/H%C3%A0_Long)) là con trai thứ 2 của [Nguyễn Kim](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kim) (1468 - 1545) và Bà Chính thất Nguyễn Thị Mai, con gái của Nguyễn Minh Biện (quê ở làng Phạm Xá, xã [Ngọc Sơn, huyện Tứ Kỳ](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_S%C6%A1n,_T%E1%BB%A9_K%E1%BB%B3), tỉnh Hải Dương).Theo phả hệ họ Nguyễn ở Gia Miêu, ông là hậu duệ của [Nguyễn Bặc](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BA%B7c).
## Giai đoạn đầu đời[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=2)]
Năm 1527, xảy ra sự biến
[Mạc Đăng Dung](/wiki/M%E1%BA%A1c_%C4%90%C4%83ng_Dung) cướp ngôi vua [Lê Cung Hoàng](/wiki/L%C3%AA_Cung_Ho%C3%A0ng), lúc ấy Nguyễn Hoàng mới lên 2 tuổi. [Nguyễn Kim](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kim) đã phải tránh sang Lào, xây dựng lực lượng, tìm cách khôi phục [nhà Lê](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%AA). Nguyễn Kim để Nguyễn Hoàng lại cho em ruột là [Nguyễn Ư Dĩ](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_%C6%AF_D%C4%A9&action=edit&redlink=1) nuôi dưỡng.
Lúc Nguyễn Hoàng 20 tuổi,
[Nguyễn Ư Dĩ](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_%C6%AF_D%C4%A9&action=edit&redlink=1) thường khuyên Nguyễn Hoàng lập công danh sự nghiệp. Nguyễn Hoàng làm quan dưới triều Lê, lúc đầu được phong là [Hạ Khê hầu](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_Kh%C3%AA_h%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1), cầm quân đánh [Mạc Phúc Hải](/wiki/M%E1%BA%A1c_Ph%C3%BAc_H%E1%BA%A3i) (con trưởng [Mạc Đăng Doanh](/wiki/M%E1%BA%A1c_%C4%90%C4%83ng_Doanh)), chém được tướng là [Trịnh Chí](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Ch%C3%AD&action=edit&redlink=1) ở huyện [Ngọc Sơn](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_S%C6%A1n), được vua khen: *Thực là hổ phụ sinh hổ tử*
Dưới triều
[nhà Lê trung hưng](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%AA_trung_h%C6%B0ng), ông là một tướng tài lập nhiều công lớn, được vua [Lê Trung Tông](/wiki/L%C3%AA_Trung_T%C3%B4ng) phong tước Thái úy Đoan Quốc Công.
## Xây dựng cơ đồ- Mở mang bờ cõi[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=3)]
### Trấn thủ Thuận Hóa-Quảng Nam[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=4)]
Năm
[1545](/wiki/1545), cha ông là [Nguyễn Kim](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Kim) bị [Dương Chấp Nhất](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_Ch%E1%BA%A5p_Nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) đầu độc, quyền lực trong triều rơi vào tay anh rể ông là [Trịnh Kiểm](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_Ki%E1%BB%83m), anh cả là [Nguyễn Uông](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_U%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) bị [Trịnh Kiểm](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_Ki%E1%BB%83m) giết, do lo sợ bị anh rể lúc đó đang kiểm soát binh quyền của nhà Hậu Lê sát hại đã cho người tìm đến Trạng Trình [Nguyễn Bỉnh Khiêm](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BB%89nh_Khi%C3%AAm) để xin lời khuyên, Trạng Trình đã nhìn hòn non bộ và ngâm rằng: *Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân* [[1]](#cite_note-1)
Ông nhờ chị ruột mình là bà
[Ngọc Bảo](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_B%E1%BA%A3o) (vợ Trịnh Kiểm) xin [Trịnh Kiểm](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_Ki%E1%BB%83m) cho vào trấn thủ ở [Thuận Hoá](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_H%C3%B3a) (là khu vực từ [Quảng Bình](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh) đến [Thừa Thiên-Huế](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF) ngày nay). Trịnh Kiểm thấy Thuận Hóa là nơi xa xôi, đất đai cằn cỗi nên Trịnh Kiểm đã đồng ý, bèn tâu vua [Lê Anh Tông](/wiki/L%C3%AA_Anh_T%C3%B4ng) nên cho Nguyễn Hoàng vào trấn thủ (1558).
Năm
[1558](/wiki/1558), Nguyễn Hoàng và gia quyến cùng các tướng [Nguyễn Ư Dĩ](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_%C6%AF_D%C4%A9&action=edit&redlink=1), [Mạc Cảnh Huống](/wiki/M%E1%BA%A1c_C%E1%BA%A3nh_Hu%E1%BB%91ng), Văn Nham, Thạch Xuyên, Tường Lộc, Thường Trung, [Vũ Thì Trung](/w/index.php?title=V%C5%A9_Th%C3%AC_Trung&action=edit&redlink=1), [Vũ Thì An](/w/index.php?title=V%C5%A9_Th%C3%AC_An&action=edit&redlink=1) và hàng nghìn đồng hương thân tín [Thanh](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) - [Nghệ](/wiki/Ngh%E1%BB%87_An) đi vào [Thuận Hóa](/wiki/Thu%E1%BA%ADn_H%C3%B3a). Khi đến nơi, đoàn thuyền đã đi vào [cửa Việt Yên](/w/index.php?title=C%E1%BB%ADa_Vi%E1%BB%87t_Y%C3%AAn&action=edit&redlink=1) (nay là Cửa Việt), đóng trại tại Gò Phù Sa, xã Ái Tử, huyện Vũ Xương (nay là huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị) và đã chọn nơi này để lập Thủ Phủ gọi là [dinh Ái Tử](/w/index.php?title=Dinh_%C3%81i_T%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1). Lưu Thủ Thuận Hóa [Tống Phước Trị](/w/index.php?title=T%E1%BB%91ng_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) (quê ở Tống Sơn, Thanh Hóa) đã dâng nộp bản đổ, sổ sách trong xứ cho Đoan Quận Công Nguyễn Hoàng, và theo phò tá ông.
Mùa đông năm 1560, Nguyễn Hoàng cho đặt đồn cửa biển giữ miền duyên hải, do bấy giờ quân Mạc thường theo đường biến vào cướp Thanh Nghệ nên phải đề phòng
. [2]
Tháng 3 năm 1568, Tổng trấn Quảng Nam là Bùi Tá Hán mất. Vua Lê lấy Nguyễn Bá Quýnh làm tổng binh thay giữ đất ấy.
Năm
[1569](/wiki/1569), Nguyễn Hoàng ra [Thanh Hóa](/wiki/Thanh_H%C3%B3a) yết kiến [Lê Anh Tông](/wiki/L%C3%AA_Anh_T%C3%B4ng), nộp quân lương giúp Nam triều đánh [nhà Mạc](/wiki/Nh%C3%A0_M%E1%BA%A1c), rồi đến phủ [Thái sư](/wiki/T%E1%BB%83_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) lạy mừng [Trịnh Kiểm](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_Ki%E1%BB%83m). Trịnh Kiểm hài lòng, phong cho ông trấn thủ luôn đất [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam), thay cho Quận Công [Nguyễn Bá Quýnh](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_B%C3%A1_Qu%C3%BDnh&action=edit&redlink=1). Nguyễn Hoàng làm Tổng Trấn Tướng Quân kiêm quản cả [Xứ Quảng Nam](/w/index.php?title=X%E1%BB%A9_Qu%E1%BA%A3ng_Nam&action=edit&redlink=1) và [Xứ Thuận Hóa](/w/index.php?title=X%E1%BB%A9_Thu%E1%BA%ADn_H%C3%B3a&action=edit&redlink=1). Lệ mỗi năm phải nộp thuế là 400 cân bạc, 500 tấm lụa.
Tháng 1 năm 1570, Nguyễn Hoàng từ
[Tây Đô](/wiki/T%C3%A2y_%C4%90%C3%B4) về, dời dinh về làng Trà Bát, nằm gần Ái Tử, chếch về phía đông bắc (nay là hai làng Trà Liên Đông, Trà Liên Tây, xã Triệu Giang, huyện Triệu Phong). Gọi là [Dinh Trà Bát](/w/index.php?title=Dinh_Tr%C3%A0_B%C3%A1t&action=edit&redlink=1).
Thuận Hóa có 2 phủ, 9 huyện, 3 châu.
[Phủ Tiên Bình](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_Ti%C3%AAn_B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1)lĩnh 3 huyện: [Khang Lộc](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_Khang_L%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1), [Lệ Thủy](/wiki/Huy%E1%BB%87n_L%E1%BB%87_Th%E1%BB%A7y), [Minh Linh](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_Minh_Linh&action=edit&redlink=1); 1 châu: [Bố Chánh](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_B%E1%BB%91_Ch%C3%A1nh&action=edit&redlink=1). [Phủ Triệu Phong](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_Tri%E1%BB%87u_Phong&action=edit&redlink=1)lĩnh 6 huyện: [Vũ Xương](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_V%C5%A9_X%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), [Hải Lăng](/wiki/Huy%E1%BB%87n_H%E1%BA%A3i_L%C4%83ng), [Quảng Điền](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90i%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1), [Hương Trà](/wiki/Huy%E1%BB%87n_H%C6%B0%C6%A1ng_Tr%C3%A0), [Phú Vang](/wiki/Huy%E1%BB%87n_Ph%C3%BA_Vang), [Điện Bàn](/wiki/Huy%E1%BB%87n_%C4%90i%E1%BB%87n_B%C3%A0n); 2 châu: [Thuận Bình](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_Thu%E1%BA%ADn_B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1), [Sa Bồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_Sa_B%E1%BB%93n&action=edit&redlink=1).
Quảng Nam có 3 phủ, 9 huyện.
[Phủ Thăng Hoa](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_Th%C4%83ng_Hoa&action=edit&redlink=1)lĩnh 3 huyện: [Lê Giang](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_L%C3%AA_Giang&action=edit&redlink=1), [Hà Đông](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_H%C3%A0_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), [Hy Giang](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_Hy_Giang&action=edit&redlink=1). [Phủ Hoài Nhân](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_Ho%C3%A0i_Nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1)lĩnh 3 huyện: [Bồng Sơn](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_B%E1%BB%93ng_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1), [Phù Ly](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_Ph%C3%B9_Ly&action=edit&redlink=1), [Tuy Viễn](/wiki/Huy%E1%BB%87n_Tuy_Vi%E1%BB%85n). [Phủ Tư Nghĩa](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_T%C6%B0_Ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1)lĩnh 3 huyện: [Bình Sơn](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_B%C3%ACnh_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1), [Mộ Hoa](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_M%E1%BB%99_Hoa&action=edit&redlink=1), [Nghĩa Giang](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_Ngh%C4%A9a_Giang&action=edit&redlink=1).
Năm 1571, Tham đốc
[Mỹ Lương](/wiki/M%E1%BB%B9_L%C6%B0%C6%A1ng), thự vệ [Văn Lan](/w/index.php?title=V%C4%83n_Lan&action=edit&redlink=1) và [Nghĩa Sơn](/wiki/Ngh%C4%A9a_S%C6%A1n) định đánh úp Nguyễn Hoàng ở dinh Vũ Xương. Mỹ Lương sai Văn Lang và Nghĩa Sơn đem quân phục ở huyện Minh Linh [3] rồi tự mình dẫn quân lẻn theo đường núi đến chỗ Cầu Ngói ở Hải Lăng mai phục, định ngày giáp đánh. Nguyễn Hoàng biết được tin ấy liền sai phó tướng Trương Trà đánh Nghĩa Sơn, và tự đem quân ngầm đến Cầu Ngói đánh úp Mỹ Lương và đốt trại. Mỹ Lương trốn chạy, bị đuổi chém được. Trà tiến quân đến xã Phúc Thị, đánh nhau với giặc, bị Nghĩa Sơn bắn chết. Vợ Trà là Trần Thị nghe tin nổi giận, mặc quần áo đàn ông thúc quân đánh, bắn chết Nghĩa Sơn tại trận. Quân Văn lang thua, trốn về với Chúa Trịnh. Chúa đem quân về. Phong Trần thị làm quận phu nhân. [[4]](#cite_note-4)
Năm
[1572](/wiki/1572), nhân lúc [Trịnh Kiểm](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_Ki%E1%BB%83m) mới mất, con là [Trịnh Cối](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_C%E1%BB%91i) và [Trịnh Tùng](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_T%C3%B9ng) đánh nhau, [nhà Mạc](/wiki/Nh%C3%A0_M%E1%BA%A1c) sai đem tướng [Lập Bạo](/w/index.php?title=L%E1%BA%ADp_B%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1) đem 60 chiến thuyền đánh vào Thuận Hóa, đổ bộ lên làng Hồ-xá và ở làng Lạng-uyển (thuộc huyện Minh-linh) để tấn công Phủ Chúa nhưng đã bị Nguyễn Hoàng thân chinh đi đánh, đóng giữ bên bờ sông Ái Tử. Lập Bạo bị bắt sống và giết chết do mỹ nhân kế. . Quân Mạc đem nhau đầu hàng, Nguyễn Hoàng cho hàng quân ở đất Cồn Tiên đặt làm 36 phường. [5]
Tháng 3 năm 1586, vua Lê sai Hiến sát sứ
[Nguyễn Tạo](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1) đến xứ Thuận Quảng làm sổ kê khai ruộng đất cày cấy đề thu thuế. Tạo để cho các phủ huyện tự làm sổ, không đi khám đo đạc, làm sổ xong rồi đem về.
Năm
[1593](/wiki/1593), ông đưa quân ra [Bắc Hà](/wiki/%C4%90%C3%A0ng_Ngo%C3%A0i) giúp [Trịnh Tùng](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_T%C3%B9ng) đánh dẹp họ Mạc trong 8 năm trời rồi bị họ Trịnh lưu giữ lại do lo sợ sự cát cứ và thế lực lớn mạnh của ông. Vua Lê phong ông là Trung Quân Đô Đốc Phủ Tả Đô Đốc Chưởng Phủ Sự Thái Uy Đoan Quốc Công.
Năm 1599,
[Trịnh Tùng](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_T%C3%B9ng) tự xưng là Đô Nguyên Súy Tổng Quốc Chính Trượng Phu Bình An Vương và lập Phủ Chúa và các cơ quan hành chính để làm đối trọng với Triều đình Nhà Lê, bộc lộ việc tiếm quyền của họ Trịnh đối với vua Lê. Chúa Trịnh Tùng bấy giờ hống hách tuy không cướp ngôi vua Lê, nhưng trong thực tế đã biến vua Lê thành bù nhìn và nắm quyền chuyên chế lấn át quyền của Triều đình và tìm cách diệt các phe cánh phò Lê chống Trịnh.
Năm
[1599](/wiki/1599), Nguyễn Hoàng nhân việc [Phan Ngạn](/w/index.php?title=Phan_Ng%E1%BA%A1n&action=edit&redlink=1), [Bùi Văn Khuê](/wiki/B%C3%B9i_V%C4%83n_Khu%C3%AA) và [Ngô Đình Nga](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Nga&action=edit&redlink=1) nổi loạn chống lại với họ Trịnh ở cửa Đại An (thuộc Nam-định), ông xin Trịnh Tùng cho mình đánh dẹp, để người con thứ năm là Hải và cháu là Hắc làm con tin. Sau đó kéo quân theo đường Hải Đạo về Thuận Hoá.
Sau khi Nguyễn Hoàng trở về, Trịnh Tùng đã gửi thư dọa trách:
*Mới đây bọn nghịch thần Phan Ngạn, Bùi Văn Khuê, Ngô Đình Nga manh tâm bội phản, cháu và cậu đã lo liệu việc binh, sai đi đánh dẹp, chẳng ngờ cậu không đợi mạng, tự ý bỏ về, làm dao động nhân dân, không biết ấy là ý của cậu, hay là mắc kế bọn kia… Cậu, trong việc binh, thường lưu tâm đến kinh sử, xin hãy xét nghĩ lại, đừng để hối hận về sau* . [[6]](#cite_note-6)
Để làm dịu tình hình, Nguyễn Hoàng đã viết thư nhận lỗi, lấy thóc lúa vàng bạc ra Bắc cống nộp cho Trịnh Tùng, và hẹn kết nghĩa thông gia. Mùa đông năm 1600, Nguyễn Hoàng đã gả con gái là
[Ngọc Tú](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%8Dc_T%C3%BA&action=edit&redlink=1) cho Trịnh Tráng, con cả của Trịnh Tùng.
Từ đó, Nguyễn Hoàng không ra chầu ngoài kinh nữa, quyết 'rạch đôi sơn hà', lo phát triển cơ sở, mở mang bờ cõi, phòng bị quân Trịnh vào đánh phá.
### Thiết lập nền tảng độc lập[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=5)]
Năm
[1600](/wiki/1600), sau khi từ Bắc trở về, ông dời dinh sang phía đông của [dinh Ái Tử](/w/index.php?title=Dinh_%C3%81i_T%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1), gọi là [Dinh Cát](/w/index.php?title=Dinh_C%C3%A1t&action=edit&redlink=1).
Năm 1602, Nguyễn Hoàng cho lập dinh Thanh Chiêm (Quảng Nam) giao cho công tử Nguyễn Phúc Nguyên làm trấn thủ. Năm 1604, Nguyễn Hoàng cho lập
[phủ Điện Bàn](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_%C4%90i%E1%BB%87n_B%C3%A0n&action=edit&redlink=1) tách ra từ đất của [phủ Triệu Phong](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_Tri%E1%BB%87u_Phong&action=edit&redlink=1) của [Xứ Thuận Hóa](/w/index.php?title=X%E1%BB%A9_Thu%E1%BA%ADn_H%C3%B3a&action=edit&redlink=1), lệ thuộc [xứ Quảng Nam](/w/index.php?title=X%E1%BB%A9_Qu%E1%BA%A3ng_Nam&action=edit&redlink=1). Phủ Điện Bàn sát nhập với 3 [phủ Thăng Hoa](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_Th%C4%83ng_Hoa&action=edit&redlink=1), [phủ Tư Nghĩa](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_T%C6%B0_Ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1) và [phủ Hoài Nhơn](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_Ho%C3%A0i_Nh%C6%A1n&action=edit&redlink=1) để thành lập [Dinh Quảng Nam](/w/index.php?title=Dinh_Qu%E1%BA%A3ng_Nam&action=edit&redlink=1). Phủ Điện Bàn quản 5 huyện: Tân Phúc, An Nông, Hòa Vang, Diên Khánh, Phú Châu.
Xây dựng Dinh trấn tại Thanh Chiêm trên đất
[phủ Điện Bàn](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_%C4%90i%E1%BB%87n_B%C3%A0n&action=edit&redlink=1) ở bên bờ bắc [Sông Chợ Củi](/wiki/S%C3%B4ng_Thu_B%E1%BB%93n), tục gọi là Dinh Chiêm và cử công tử [7] [Nguyễn Phúc Nguyên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Nguy%C3%AAn)làm quan trấn thủ. [[8]](#cite_note-8)
Dinh trấn Thanh Chiêm có vai trò hết sức quan trọng dưới thời Nguyễn Hoàng cũng như thời kỳ các Chúa Nguyễn kế nghiệp, là cơ sở đào luyện các quốc vương của Đàng Trong (làm quan trấn thủ trước khi lên ngôi Chúa Nguyễn), là trung tâm điều hành việc phát triển và hậu cần kinh tế cho Đàng Trong, nhất là việc chỉ đạo hoạt động của thương cảng quốc tế
[Hội An](/wiki/H%E1%BB%99i_An), là bộ tham mưu đảm bảo an ninh cho [Dinh Quảng Nam](/w/index.php?title=Dinh_Qu%E1%BA%A3ng_Nam&action=edit&redlink=1), góp phần quan trọng bảo vệ độc lập tự do và chủ quyền của Đàng Trong chống lại sự tấn công của Chúa Trịnh ở Đàng Ngoài và mở rộng bờ cõi về phương nam.
Năm 1609, Chúa Tiên Nguyễn Hoàng đã cho xây dựng
[Chùa Kinh Thiên](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_Kinh_Thi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) trên [huyện Lệ Thủy](/wiki/Huy%E1%BB%87n_L%E1%BB%87_Th%E1%BB%A7y) ở Dinh Quảng Bình, [Chùa Long Hưng](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_Long_H%C6%B0ng&action=edit&redlink=1) bên cạnh [Dinh trấn Thanh Chiêm](/w/index.php?title=Dinh_tr%E1%BA%A5n_Thanh_Chi%C3%AAm&action=edit&redlink=1) trên [huyện Diên Phước](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_Di%C3%AAn_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1), Dinh Quảng Nam (về sau qua thời gian chùa bị hư hỏng) và [Chùa Bảo Châu](/w/index.php?title=Ch%C3%B9a_B%E1%BA%A3o_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1) trên huyện Duy Xuyên, Dinh Quảng Nam (nơi về sau Thống Thái Phó Mạc Cảnh Huống tu hành sau khi nghỉ hưu) về sau bị quân Tây Sơn phá hủy khi chiếm được Dinh Quảng Nam vào năm 1774.
### Mở mang bờ cõi[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=6)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/0/0e/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_m%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng_th%E1%BB%9Di_Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng.png/350px-L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_m%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng_th%E1%BB%9Di_Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/0/0e/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_m%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng_th%E1%BB%9Di_Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng.png/350px-L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_m%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng_th%E1%BB%9Di_Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng.png)
[tỉnh Phú Yên](/wiki/T%E1%BB%89nh_Ph%C3%BA_Y%C3%AAn)ngày nay.
Trên bản đồ có vị trí các địa danh:
[Đèo Cù Mông](/wiki/%C4%90%C3%A8o_C%C3%B9_M%C3%B4ng), [Đèo Cả](/wiki/%C4%90%C3%A8o_C%E1%BA%A3), [Núi Đá Bia](/wiki/N%C3%BAi_%C4%90%C3%A1_Bia).
Năm 1578, quân Chiêm Thành kéo đến đánh phá, Nguyễn Hoàng cử
[Lương Văn Chánh](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Ch%C3%A1nh) đem quân tiến đến [sông Đà Diễn](/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A0_R%E1%BA%B1ng), [Hoa Anh](/wiki/Hoa_Anh) đánh chiếm thành An Nghiệp, là một trong những kinh thành đồ sộ và kiên cố nhất trong lịch sử Chăm Pa . [9]
Năm 1597,
[Lương Văn Chánh](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Ch%C3%A1nh) đang là tri huyện Tuy Viễn, trấn An Biên, nhận sắc lệnh của chúa Nguyễn Hoàng đưa chừng 4000 lưu dân vào khai khẩn vùng đất phía Nam của Đại Việt từ [đèo Cù Mông](/wiki/%C4%90%C3%A8o_C%C3%B9_M%C3%B4ng) (bắc [Phú Yên](/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn)) đến [đèo Cả](/wiki/%C4%90%C3%A8o_C%E1%BA%A3) (bắc [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a)). Ông cùng lưu dân từng bước khẩn hoang, lập ấp; từng bước tạo nên những làng mạc đầu tiên trên châu thổ sông Đà Diễn, sông Cái [[10]](#cite_note-10) . [11]
Năm
[1611](/wiki/1611), do quân Chăm Pa tiếp tục quấy nhiễu vùng biên giới Hoa Anh, Nguyễn Hoàng đã sai [Văn Phong](/wiki/V%C4%83n_Phong) đi dẹp, quân Chăm Pa nhanh chóng bị đánh bại trước lực lượng của chúa Nguyễn. Vua Po Nit của Chăm Pa phải rút quân xuống phía Nam đèo Cả. Sau đó vùng đất Hoa Anh này được lập thành [phủ Phú Yên](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_Ph%C3%BA_Y%C3%AAn&action=edit&redlink=1) gồm hai [huyện Tuy Hòa](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_Tuy_H%C3%B2a&action=edit&redlink=1) và [Đồng Xuân](/wiki/Huy%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BB%93ng_Xu%C3%A2n), giao cho [Lương Văn Chánh](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Ch%C3%A1nh) làm tham tướng, [Văn Phong](/wiki/V%C4%83n_Phong) làm lưu thủ . [12]
Cho tới khi ông mất, giang sơn họ Nguyễn trải dài từ
[đèo Ngang](/wiki/%C4%90%C3%A8o_Ngang), [Hoành Sơn](/wiki/Ho%C3%A0nh_S%C6%A1n) (nam [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)) qua [đèo Hải Vân](/wiki/%C4%90%C3%A8o_H%E1%BA%A3i_V%C3%A2n) tới [núi Đá Bia](/wiki/N%C3%BAi_%C4%90%C3%A1_Bia) (Thạch Bi Sơn), gần [đèo Cả](/wiki/%C4%90%C3%A8o_C%E1%BA%A3), bây giờ là vùng cực nam Phú Yên, giáp tỉnh [Khánh Hòa](/wiki/Kh%C3%A1nh_H%C3%B2a). Diện tích 2 xứ Thuận Quảng rộng khoảng 45000 km² . [13]
Không rõ vào năm nào, hai gia tướng người Việt gốc Chăm của Tĩnh Công Nguyễn Kim là Vũ Thì An và Vũ Thì Trung đã giúp Nguyễn Hoàng chiếm hữu
[Bãi Cát Vàng](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Ho%C3%A0ng_Sa) khi còn là một vùng đất vô chủ mà không một nước nào phản đối hay bảo lưu.
### Thu phục nhân tâm[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=7)]
Để trụ vững ở nơi hiểm trở, nếm mật nằm gai, Nguyễn Hoàng đã dựa vào lòng dân.
Lúc Nguyễn Hoàng cùng những người đồng hương ở Tống Sơn, những người nghĩa dũng ở Thanh Hóa mới vào đến bãi cát Ái Tử
, người dân ở đây đã đem dâng 7 chum nước trong. Nguyễn Ư Dĩ mừng rỡ nói: [14] *Đấy là phúc trời cho đó. Việc trời tất có hình tượng. Nay chúa thượng mới đến mà dân đem "nước" dâng lên, có lẽ là điềm "được nước" đó chăng?"* . [[15]](#cite_note-15)
Với tầm nhìn xa của người mở cõi, năm 1597, Nguyễn Hoàng (lúc này đang ở đất Bắc giúp vua Lê ứng phó với quân Mạc và bang giao với nhà Minh) đã có công văn lệnh cho Lương Văn Chánh, Tri huyện Tuy Viễn, trấn An Biên (nay thuộc tỉnh Bình Định) chiêu tập lưu dân vào khai khẩn vùng đất Phú Yên, đồng thời căn dặn không được sách nhiễu dân:
*Kết lập gia cư địa phận, khai khẩn ruộng đất hoang cho tới khi thành thục sẽ nạp thuế như lệ thường. Nhược bằng vì việc mà nhiễu dân, điều tra ra sẽ bị xử tội*.
Nguyễn Hoàng xây dựng nên màu sắc tín ngưỡng, huyền thoại về bản thân ông. Đó là chuyện Nguyễn Hoàng lúc đóng quân bên sông Ái Tử để chống giặc Lập Bạo đã nghe vẳng lên từ lòng sông có tiếng "trao trao", liền khấn thần sông giúp sức đánh giặc và được thần sông báo mộng, thông qua hình ảnh một người đàn bà mặc áo xanh, tay cầm quạt, đến thưa rằng:
*Minh công muốn trừ giặc thì nên dùng mỹ kế dụ đến bãi cát, thiếp xin giúp sức*.
Sau khi dùng kế mỹ nhân để diệt Lập Bạo, Nguyễn Hoàng đã phong thần sông làm "Trảo trảo linh thu phổ trạch tướng hựu phu nhân" và lập đền thờ. Năm
[1601](/wiki/1601), ông cho xây [chùa Thiên Mụ](/wiki/Ch%C3%B9a_Thi%C3%AAn_M%E1%BB%A5) như một cột mốc cho lịch sử của Đàng Trong. Nguyễn Hoàng đã dựa vào tín ngưỡng, Phật giáo… nhằm "thiêng hóa" sức mạnh thu phục lòng dân của mình.
Năm 1608, Thuận Quảng được mùa lớn, giá gạo rẻ còn ở phía Bắc, từ xứ Nghệ An trở ra gạo đắt, nên dân chạy nhiều vào với Chúa Nguyễn làm cho dân số Thuận Quảng ngày thêm đông đúc.
*Năm Mậu Thân, niên hiệu Hoằng Định thứ 9 (1608) các nơi ở Đàng Ngoài thời tiết khô hạn, lúa má cháy khô, giá thưng gạo một đồng tiền, có nhiều người chết đói, thậm chí có nơi đã ăn thịt lẫn nhau, đói khổ như thế đến hơn một năm. Duy chỉ có hai Xứ Thuận Hóa Quảng Nam mưa thuận gió hòa, một đấu gạo chỉ có ba tiền, ngoài đường không ai nhặt của rơi, bốn dân sĩ nông công thương đều an cư lạc nghiệp* [[16]](#cite_note-16)
Không chỉ dựa vào dân, Nguyễn Hoàng còn vỗ về dân, yên dân, đặc biệt là biến giặc thành dân. Sau khi sai thuộc tướng là
[Mai Đình Dũng](/w/index.php?title=Mai_%C4%90%C3%ACnh_D%C5%A9ng&action=edit&redlink=1) dẹp yên bọn thổ mục nổi loạn, cướp giết lẫn nhau ở [Quảng Nam](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Nam), Nguyễn Hoàng đã giao Mai Đình Dũng ở lại giữ đất và thu phục, vỗ yên tàn quân. Sau khi đánh thắng giặc Lập Bạo, Nguyễn Hoàng đã không giết hàng binh mà cho họ quyền được sống và khai phá vùng đất mới: *Chúa cho ở đất Cồn Tiên (tức tổng Bái Ân bây giờ) đặt làm 36 phường* . [[17]](#cite_note-ReferenceA-17)
Cảm kích trước ân nghĩa lớn lao của Nguyễn Hoàng, về sau, thế hệ con cháu của những người được tha mạng sống ở các phường An Định Nha, An Hướng và Phương Xuân thuộc tổng Bái Ân đã dựng miếu thờ Nguyễn Hoàng ở An Định Nha (nay là thôn An Nha, xã Gio An, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị).
## Mở mang ngoại thương[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=8)]
Nắm được lòng dân, để đưa Đàng Trong phát triển Nguyễn Hoàng đã cho mở mang ngoại thương, hướng tầm nhìn ra biển. Dưới thời Nguyễn Hoàng, "thuyền buôn các nước đến nhiều. Trấn trở nên một nơi đô hội lớn"
. [17]
Đặc sản tiêu Quảng Trị đã được Nguyễn Hoàng cho mua, chở cùng vây cá yến sào để đổi cho khách buôn lấy hàng hóa, sản vật. Theo Lê Quý Đôn, họ Nguyễn đã mua tiêu Quảng Trị "chở về phố Thanh Hà, bán cho khách tàu, không cho dân địa phương bán riêng"
, "hồ tiêu cứ cho 100 cân làm một tạ, giá 5, 6 quan, khách Bắc và khách Mã Cao thường buôn về Quảng Đông" [18] . [[19]](#cite_note-19)
Chúa Tiên Nguyễn Hoàng đã vượt qua tư tưởng "trọng nông ức thương" thời bấy giờ. Ông quan tâm hơn đến hoạt động ngoại thương tại cảng thị
[Hội An](/wiki/H%E1%BB%99i_An) sau một thời gian suy thoái kéo dài nhờ đường lối mở cửa buôn bán với nước ngoài vào đầu thế kỷ XVII, nên đã cho thành lập [Phố Nhật](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%91_Nh%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1) vào năm 1589 và [Phố Khách](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%91_Kh%C3%A1ch&action=edit&redlink=1) vào khoảng năm 1608 làm cho cảng thị Hội An trở thành thương cảng quốc tế lớn nhất [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) thời đó. *Sau một thời gian suy thoái kéo dài đến 150 năm - từ 1306 đến 1558 - trải qua các giai đoạn dưới thời Nhà Trần, Nhà Hồ và Nhà Lê, cảng thị Hội An mới hồi sinh trở lại dưới thời Chúa Tiên Nguyễn Hoàng (1558 - 1613) nhờ đường lối mở cửa buôn bán với nước ngoài, khôi phục hoạt động ngoại thương của Hội An nhằm mục đích tăng cường tiềm lực kinh tế - xã hội và quân sự của Đàng Trong để đương đầu với Chúa Trịnh ở Đàng Ngoài* [[20]](#cite_note-20)
Để chủ động "xúc tiến thương mại", khuyến khích thương gia Nhật Bản đến buôn bán với
[Đàng Trong](/wiki/%C4%90%C3%A0ng_Trong), Nguyễn Hoàng đã viết nhiều thư trao đổi, bàn bạc chuyện buôn bán với chính quyền Tokugawa (chính quyền quân sự ở Nhật Bản). Lời lẽ trong các lá thư ngoại giao vừa sang trọng, lịch lãm, vừa tha thiết, mềm mỏng, có những thư được gửi kèm theo các món quà tặng là những vật phẩm quý như kỳ nam, lôi mộc, khổng tước… nội dung 1 số đoạn như sau: *"An Nam quốc Đại Đô Thống Đoan Quốc Công xin ngỏ lời đến Nhật Bản Quốc vương điện hạ!* *Thời gian qua, tình hình kết giao của hai nước diễn ra tốt đẹp. Năm ngoái, Ngài đã tặng tôi bảo kiếm, nay lại còn gửi tặng 10 trường đại đao quý, thật cảm kích vô cùng. Hy vọng thương thuyền của quý quốc làm ăn buôn bán ở nước tôi hanh thông thịnh vượng, có thể thấy đây là chốn an cư. Bản quốc sản vật quý không nhiều nhưng cũng xin kính tặng Quốc Vương điện hạ một ít (có danh mục kèm theo) gọi là lễ mọn.* *Từ năm nay trở đi, bản quốc sẽ chú trọng mậu dịch, buôn bán với quý quốc, lấy việc thông thương an toàn làm chữ Nghĩa. Vạn vọng Quốc vương lấy việc kết giao để dựng xây sự phát triển như đã giao ước.* *Một lời trong thư khó nói hết, xin được minh giám.* *Ngày 11 tháng 5 năm Hoằng Định thứ 5 (Nhật Bản Khánh Trường năm thứ 9 - Tây lịch năm 1605)* [[21]](#cite_note-ReferenceB-21)
Nguyễn Hoàng nhận một thương gia Nhật Bản là ông
[Hunamoto Yabeije](/w/index.php?title=Hunamoto_Yabeije&action=edit&redlink=1) (Di Thất Lang) làm con nuôi và viết thư báo cho phía Nhật Bản biết về mối giao hảo tốt đẹp này: *An Nam quốc Đại Đô Thống Đoan Quốc Công báo thư - Nhật Bản Bản Đa Thượng Dã Giới Chính Thuần trân quý! Thư đi thư lại giao hảo đã lâu, tấm lòng đã hiểu. Cảm thần được tính cách trung hậu của Di Thất Lang. Tôi nhận Di Thất Lang làm nghĩa tử; chăm sóc ân cần chu đáo mọi bề. Nay Di Thất Lang trở về quý quốc. Sẽ khôn nguôi nhớ, đành tặng chiếc áo tình cảm để mặc lúc đi đường. Rồi đây trong lòng thương nhớ xiết bao. Hy vọng rằng những tình cảm đó sẽ được chuyển đến Bạch Quốc Vương. Và năm tới như đã hứa Di Thất Lang sẽ chỉnh đốn ba thuyền sớm đến bản trấn giao dịch, như thế là lưỡng toàn ân nghĩa. Có một chút lễ mọn (Bạch quyên 2 thất, Kỳ nam 1 phiến) xin gửi tặng làm tin…* *Ngày mồng 6 tháng 5 năm Hoằng định thứ 6 (1606) - Nhật Bản năm Khánh Trường thứ 10* [[21]](#cite_note-ReferenceB-21)
Tóm lược ý nghĩa chính sách mở mang ngoại thương:
*Ngoại thương đã trở thành yếu tố quyết định trong tốc độ phát triển của Đàng Trong. Ngoài thương nghiệp không có gì khác có thể giúp họ Nguyễn xây dựng một cách nhanh chóng vùng đất ít nhân lực này có thể đương đầu nổi với một vùng đất có số tiềm lực nhiều gấp đôi, gấp ba Đàng Trong về mọi mặt* [[22]](#cite_note-22)
## Qua đời[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=9)]
Năm 1613, ông lâm bệnh nặng, cho gọi người con thứ 6
[Nguyễn Phúc Nguyên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Nguy%C3%AAn) từ Quảng Nam về và căn dặn: *Nếu Bắc tiến được thì tốt nhất, bằng không giữ vững đất Thuận Quảng và mở mang bờ cõi về phía nam*. *Đất Thuận Quảng này phía bắc có núi*. [Hoành Sơn](/wiki/Ho%C3%A0nh_S%C6%A1n), sông [Linh Giang](/w/index.php?title=Linh_Giang&action=edit&redlink=1), phía Nam có núi Hải Vân và Bi Sơn, thật là đất của người anh hùng dụng võ. Vậy con phải biết thương yêu dân, luyện tập binh sĩ để xây dựng cơ nghiệp muôn đời
Ông cũng nói với các cận thần lúc hấp hối bên giường bệnh:
*Ta với các ông cùng nhau cam khổ đã lâu, muốn dựng lên nghiệp lớn. Nay ta để gánh nặng lại cho con ta, các ông nên cùng lòng giúp đỡ, cho thành công nghiệp* [[23]](#cite_note-23)
Ban đầu mộ của Chúa Tiên Nguyễn Hoàng táng ở vùng núi Thạch Hãn, huyện Hải Lăng,
[phủ Triệu Phong](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A7_Tri%E1%BB%87u_Phong&action=edit&redlink=1) (nay thuộc huyện Hải Lăng tỉnh Quảng Trị), về sau được cải táng lăng mộ chuyển về Núi La Khê tức Khải Vận Sơn (nay thuộc huyện Hương Trà, tỉnh [Thừa Thiên Huế](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_Hu%E1%BA%BF)). Ban đầu Chúa Tiên Nguyễn Hoàng được thờ tại Chùa Long Phước (nay thuộc huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị), về sau được Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên phối thờ cùng Tĩnh Công Nguyễn Kim tại Chùa Thiên Mụ ở Phú Xuân (nay là Thành phố Huế) Năm 1804, vua Gia Long (1780 - 1820) cho dựng Thái Miếu rộng mười ba gian để thờ các Chúa Nguyễn và các công thần đời trước, Chúa Tiên Nguyễn Hoàng cùng Hoàng hậu được thờ ở áng chính giữa. Vua [Gia Long](/wiki/Gia_Long) hoàng đế [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) truy phong cho Nguyễn Hoàng [miếu hiệu](/wiki/Mi%E1%BA%BFu_hi%E1%BB%87u) là [Thái Tổ](/wiki/Th%C3%A1i_T%E1%BB%95), thụy hiệu là **Triệu Cơ Tùy Thống Khâm Minh Cung Úy Cần Nghĩa Đạt Lý Hiển Ứng Chiêu Hựu Diệu Linh Gia Dụ hoàng đế** và miếu hiệu là Thái Tổ.
## Nhận định[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=10)]
Trong suốt 55 năm cai trị Thuận-Quảng, ông vừa là một vị tướng mưu lược, vừa là một vị chúa khôn ngoan lại có lòng nhân đức, thu phục hào kiệt, vỗ về dân chúng và lo phát triển kinh tế, cho nên dân chúng Thuận Quảng cảm mến, gọi ông là Chúa Tiên, dù đương thời ông chỉ có chức
[Đoan Quốc công](/w/index.php?title=%C4%90oan_Qu%E1%BB%91c_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1).
Nhẫn nhịn để chờ thời cơ, không manh động gây hấn với địch thủ giết người thân, lập chí lớn, gây dựng cơ nghiệp lâu dài để lại cho con cháu mai sau.
Đánh giá về tài trí, đức độ Nguyễn Hoàng, nhà bác học Lê Quý Đôn viết:
*Đoan quận công có uy lược, xét kỹ, nghiêm minh, không ai dám lừa dối. Cai trị hơn mười năm, chính sự khoan hòa, việc gì cũng thường làm ơn cho dân, dùng phép công bằng, răn giữ bản bộ, cấm đoán kẻ hung dữ. Quân dân hai xứ thân yêu tin phục, cảm nhân mến đức, dời đổi phong tục, chợ không bán hai giá, người không ai trộm cướp, cửa ngoài không phải đóng, thuyền buôn ngoại quốc đều đến mua bán, đổi chác phải giá, quân lệnh nghiêm trang, ai cũng cố gắng, trong cõi đều an cư lạc nghiệp* . [[24]](#cite_note-24)
Chúa Tiên Nguyễn Hoàng và các chúa Nguyễn đã làm cho Đàng Trong hưng thịnh và chính sự hưng thịnh này đã góp phần quyết định tạo nên trọn vẹn dáng hình chữ S của Tổ quốc Việt Nam như ngày nay. Cái gốc, điểm tựa và bệ phóng cho sự phát triển và hưng thịnh đó, chính là mảnh đất Quảng Trị với vai trò quan trọng như
[A.Laborde](/w/index.php?title=A.Laborde&action=edit&redlink=1), Công sứ Pháp tại An nam trước đây đã nêu qua bài viết "Tỉnh Quảng Trị", rằng: *nếu dòng họ nhà Nguyễn không xuất phát tại Quảng Trị, thì ít nhất sự nghiệp lịch sử của họ phải xem là có gốc từ mảnh đất này*, *Con người của triều đại này sinh ra từ đất Thanh Hoá, nhưng sự nghiệp của triều đại Nguyễn thì sinh ra từ đất Quảng Trị* . [[25]](#cite_note-25)
## Gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=11)]
- Vợ:
- Nguyễn thị, lăng táng tại làng
[Hải Cát](/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_C%C3%A1t&action=edit&redlink=1)( [Hương Trà](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_Tr%C3%A0), [Thừa Thiên](/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn)). Năm [1806](/wiki/1806)vua Gia Long truy tôn: *Từ Lương Quang Thục Minh Đức Ý Cung Gia Dũ Hoàng Hậu*. Bà được phối thờ với Nguyễn Hoàng ở [Thái Miếu](/wiki/Th%C3%A1i_Mi%E1%BA%BFu). Tên lăng là Vĩnh Cơ.
- Nguyễn thị, lăng táng tại làng
- Con:
- Nguyễn Hà
- Nguyễn Hán
- Nguyễn Thành
- Nguyễn Diễn
- Nguyễn Hải
[Nguyễn Phúc Nguyên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Nguy%C3%AAn)
- Nguyễn Phúc Hiệp
- Nguyễn Phúc Trạch
- Nguyễn Phúc Dương
- Nguyễn Phúc Khê
- Nguyễn Phúc Ngọc Tiên
- Nguyễn Phúc Ngọc Tú
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=12)] **Đại Nam thực lục tiền biên, tr27.** [^](#cite_ref-1) **Đại Nam thực lục tiền biên, Quyển I** [^](#cite_ref-2) **3 người này nhờ đóng thóc cho nhà Lê mà được làm quan** [^](#cite_ref-3) **Nay là huyện Do Linh, tỉnh Quảng Trị** [^](#cite_ref-4) **Theo "Đại Nam thực lục tiền biên". Người đó là Ngô thị, tên gọi là Ngọc Lâm, người làng Thế Lại, có tên nữa là Thị Trà. Nhờ công lao đó Ngô Thị được thưởng và được gả cho Vũ Doãn Trung.** [^](#cite_ref-5) **Dẫn theo Phan Khoang, Việt sử xứ Đàng Trong, NXB Văn học, Hà Nội, tr. 124.** [^](#cite_ref-6) **nay là làng Thanh Chiêm, xã Điện Phương, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam** [^](#cite_ref-7) **Sách Đại Nam Nhất Thống Chí đã viết: "Đầu bản triều dựng Dinh trấn ở xã Thanh Chiêm, thuộc huyện Diên Phước" (tr.33). Sách Hoàng Việt Nhất Thống Dư Địa Chí cũng đã viết: "Lỵ sở đóng trên xã Thanh Chiêm, huyện Diên Khánh thuộc phủ Điện Bàn" (tr.218)** [^](#cite_ref-8) **Thực tế Đại Việt đã từng đánh chiếm vùng lãnh thổ này trước đó, hành động này nhằm đẩy Chăm Pa về biên giới cũ phía Nam đèo Cả** [^](#cite_ref-9) [^](#cite_ref-10) [“www.cpv.org.vn”](http://dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=28340531&cn_id=639143). [Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n). Truy cập 4 tháng 10 năm 2015. **Lương Ninh, vương quốc Chăm Pa, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội** [^](#cite_ref-11) **Phan Khoang, Việt Sử xứ Đàng Trong, tr296** [^](#cite_ref-12) **Nguyễn Đình Đầu, cương vực nước ta dưới thời chúa Nguyễn và triều Nguyễn** [^](#cite_ref-13) **theo một nguồn dẫn của Phan Khoang, Nguyễn Hoàng đến Ái Tử trong khoảng từ ngày 10/11 đến 10/12/1558** [^](#cite_ref-14) **Đại Nam liệt truyện tiền biên, tập I, quyển 1-6, sđd, tr. 76.** [^](#cite_ref-15) **Sách Trịnh - Nguyễn Diễn Chí Tập I, tr.80** [^](#cite_ref-16)
- ^
**a** [Đại Nam thực lục, tập I, sđd, tr. 31.](#cite_ref-ReferenceA_17-1) **ă** **Lê Quý Đôn toàn tập, tập 1 Phủ biên tạp lục, sđd, tr. 322** [^](#cite_ref-18) **Lê Quý Đôn toàn tập, tập 1 Phủ biên tạp lục, sđd, tr.323.** [^](#cite_ref-19) **Sách Hội An, Di sản Thế giới, tr.57** [^](#cite_ref-20)
- ^
**a** [Dẫn theo Tạp chí Nam Phong số 54, tháng 12/1921, phần chữ Hán. Bản dịch từ Hán sang Việt của ông Hoàng Tấn Linh, giáo viên Trường THPT Hải Lăng, Quảng Trị.](#cite_ref-ReferenceB_21-1) **ă** **Sách "Xứ Đàng Trong - Lịch sử kinh tế - xã hội thế kỷ XVII - XVIII" của Li Tana,tr.85** [^](#cite_ref-22) **Đại Nam thực lục, tập I, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2002, tr. 37.** [^](#cite_ref-23) **Lê Quý Đôn toàn tập, tập 1 Phủ biên tạp lục, sđd, tr. 50** [^](#cite_ref-24) **Những người bạn cố đô Huế, tập VIII, NXB Thuận Hoá, Huế, 2001, tr. 185, 188.** [^](#cite_ref-25)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=13)] [Nguyễn Bặc](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_B%E1%BA%B7c) [Chúa Nguyễn](/wiki/Ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n) [Trịnh Kiểm](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_Ki%E1%BB%83m) [Trịnh Tùng](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_T%C3%B9ng) [Nguyễn Phúc Nguyên](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Nguy%C3%AAn) [Trịnh-Nguyễn phân tranh](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh-Nguy%E1%BB%85n_ph%C3%A2n_tranh) [Phổ hệ nhà Nguyễn](/wiki/Ph%E1%BB%95_h%E1%BB%87_nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) [Nguyễn Hoàng](http://www.danangpt.vnn.vn/vanhoa/detail.php?id=33&a=78)
## Sách tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ho%C3%A0ng&action=edit§ion=14)] [Đại Nam thực lục](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Nam_th%E1%BB%B1c_l%E1%BB%A5c)
- Nguyễn Phúc Tộc thế phả- Nhà xuất bản Thuận Hóa- Huế 1995
[Việt Nam Sử Lược](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_S%E1%BB%AD_L%C6%B0%E1%BB%A3c)- Trần Trọng Kim [Nguyen Cochinchina: Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries](/w/index.php?title=Nguyen_Cochinchina:_Southern_Vietnam_in_the_Seventeenth_and_Eighteenth_Centuries&action=edit&redlink=1)- Li Tana [Khâm định Việt Sử thông giám cương mục](/w/index.php?title=Kh%C3%A2m_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Vi%E1%BB%87t_S%E1%BB%AD_th%C3%B4ng_gi%C3%A1m_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1) [Gia Định thành thông chí](/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh_th%C3%A0nh_th%C3%B4ng_ch%C3%AD)
|Tiền nhiệm:
|không có |
||Kế nhiệm:
|Sãi vương
|
|

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1068 miss(0), cp1055 frontend miss(0)

Vary: Accept-Encoding,Cookie


text:
Phạm trù
Phạm trù là một trong những phương tiện nhận thức thế giới dùng trong nghiên cứu khoa học, đặc biệt là khoa học xã hội. Khái niệm phạm trù được xuất hiện trong quá trình hình thành triết học. Trong vô vàn những sự vật, hiện tượng, quá trình hỗn loạn của thế giới xung quanh con người cần tách riêng một thứ nào đó ra, tập trung sự chú ý vào nó, xác định những đặc điểm tiêu biểu và quy luật phát triển của nó, xem xét quan hệ qua lại của nó đối với những thứ khác. Như vậy phạm trù không đơn giản là sự phân loại. Sự phân loại chỉ có được chỉ sau khi xác định phạm trù.
Phạm trù của một điều nào đó bao gồm khái niệm về điều đó và nội dung của nó. Khái niệm được xác định bởi định nghĩa chung nhất với những đặc điểm chung nhất. Nội dung xác định bởi toàn bộ những đặc điểm có thể có, quy luật phát triển của các đặc điểm, quan hệ đối với các điều khác trong thế giới. Định nghĩa và nội dung của điều được xem xét tạo nên ranh giới nhất định của phạm trù tương ứng đó[1].
Phạm trù là thành phần kết cấu nên lý thuyết.
Mục lục
Một số khái niệm khác về phạm trù[sửa | sửa mã nguồn]
- Đó là khái niệm chung nhất có giới hạn, có khả năng hàm chứa nhiều nhất.
- Trong phép biện chứng logic đó là khái niệm phản ánh giai đoạn tuần tự sự hình thành điều cụ thể nguyên vẹn nào đó.
- Trong thuyết siêu hình đó là cách gọi của các dạng tồn tại khác nhau.
- Một trong các lĩnh vực trừu tượng nhất của toán học hiện đại là lý thuyết phạm trù sử dụng thuật ngữ "phạm trù" như là thuật ngữ cơ sở xuất phát từ Immanuel Kant.
Các kiểu phạm trù trong triết học[sửa | sửa mã nguồn]
- Các phạm trù của Aristotle[2]
- Các phạm trù của Immanuel Kant
- Các phạm trù của Georg Hegel
Ứng dụng trong nghiên cứu[sửa | sửa mã nguồn]
Phạm trù là khái niệm hàm chứa chung nhất, khó xác định trong khuôn khổ một lý thuyết nói riêng hay ngành khoa học nào đó nói chung. Phạm trù được xem là thành phần kết cấu của sơ đồ phạm trù xác định quy trình tư duy. Mỗi phạm trù nhờ khả năng giải mã cũng là yếu tố lưu giữ trạng thái quy trình. Phạm trù được dùng trong việc hệ thống hóa kiến thức qua quá trình nhận thức, trong đó chúng đóng vai trò ấn định tên cho đề mục. Cùng với những định nghĩa trên phạm trù còn được công nhận trong sự hình thành siêu ngôn ngữ mà thành phần của nó là các định nghĩa "lớp kiến thức". Phạm trù là đơn vị đặc biệt bảo đảm quá trình chuyển dịch kiến thức (knowledge transfer) trong nghiên cứu liên ngành. Phạm trù ghi giữ các lớp kiến thức, các giai đoạn và các yếu tố của quá trình nhận thức, vì thế nó thuộc về hệ thống quản lý kiến thức. Phạm trù cho phép liên hệ bất cứ kiến thức nào với triết học và ngược lại, liên hệ triết học đến bất kỳ lĩnh vực kiến thức nào. Tuy có sự chú ý đáng kể đối với phạm trù nhưng ứng dụng chúng vào quá trình nhận biết thế giới vẫn diễn ra ở mức cảm tính[3].
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Stanford Encyclopedia of Philosophy
- ^ Aristotle
- ^ Xem Разумов В.И., Сизиков В.П. Категориальный аппарат в современном естествознании // Философия науки. 2004, № 1. С.3-29.

markdown:
# Phạm trù
**Phạm trù** là một trong những phương tiện nhận thức [thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) dùng trong nghiên cứu khoa học, đặc biệt là khoa học xã hội. Khái niệm phạm trù được xuất hiện trong quá trình hình thành [triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc). Trong vô vàn những sự vật, hiện tượng, quá trình hỗn loạn của thế giới xung quanh con người cần tách riêng một thứ nào đó ra, tập trung sự chú ý vào nó, xác định những đặc điểm tiêu biểu và quy luật phát triển của nó, xem xét quan hệ qua lại của nó đối với những thứ khác. Như vậy phạm trù không đơn giản là sự phân loại. Sự phân loại chỉ có được chỉ sau khi xác định phạm trù.
Phạm trù của một điều nào đó bao gồm khái niệm về điều đó và nội dung của nó. Khái niệm được xác định bởi định nghĩa chung nhất với những đặc điểm chung nhất. Nội dung xác định bởi toàn bộ những đặc điểm có thể có, quy luật phát triển của các đặc điểm, quan hệ đối với các điều khác trong thế giới. Định nghĩa và nội dung của điều được xem xét tạo nên ranh giới nhất định của phạm trù tương ứng đó
. [1]
Phạm trù là thành phần kết cấu nên
[lý thuyết](/wiki/L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt).
## Mục lục
## Một số khái niệm khác về phạm trù[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&action=edit§ion=1)]
- Đó là khái niệm chung nhất có giới hạn, có khả năng hàm chứa nhiều nhất.
- Trong
[phép biện chứng](/wiki/Bi%E1%BB%87n_ch%E1%BB%A9ng) [logic](/wiki/Logic)đó là khái niệm phản ánh giai đoạn tuần tự sự hình thành điều cụ thể nguyên vẹn nào đó.
- Trong thuyết
[siêu hình](/wiki/Si%C3%AAu_h%C3%ACnh)đó là cách gọi của các dạng tồn tại khác nhau.
- Một trong các lĩnh vực trừu tượng nhất của toán học hiện đại là
[lý thuyết phạm trù](/w/index.php?title=L%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt_ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&action=edit&redlink=1)sử dụng thuật ngữ "phạm trù" như là thuật ngữ cơ sở xuất phát từ Immanuel Kant.
## Các kiểu phạm trù trong triết học[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&action=edit§ion=2)]
- Các phạm trù của
[Aristotle](/wiki/Aristoteles) [[2]](#cite_note-2)
- Các phạm trù của
[Immanuel Kant](/wiki/Immanuel_Kant)
- Các phạm trù của
[Georg Hegel](/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel)
## Ứng dụng trong nghiên cứu[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&action=edit§ion=3)]
Phạm trù là khái niệm hàm chứa chung nhất, khó xác định trong khuôn khổ một lý thuyết nói riêng hay ngành khoa học nào đó nói chung. Phạm trù được xem là thành phần kết cấu của sơ đồ phạm trù xác định quy trình tư duy. Mỗi phạm trù nhờ khả năng giải mã cũng là yếu tố lưu giữ trạng thái quy trình. Phạm trù được dùng trong việc hệ thống hóa kiến thức qua quá trình nhận thức, trong đó chúng đóng vai trò ấn định tên cho đề mục. Cùng với những định nghĩa trên phạm trù còn được công nhận trong sự hình thành siêu ngôn ngữ mà thành phần của nó là các định nghĩa "lớp kiến thức". Phạm trù là đơn vị đặc biệt bảo đảm quá trình chuyển dịch kiến thức (
*knowledge transfer*) trong nghiên cứu liên ngành. Phạm trù ghi giữ các lớp kiến thức, các giai đoạn và các yếu tố của quá trình nhận thức, vì thế nó thuộc về hệ thống quản lý kiến thức. Phạm trù cho phép liên hệ bất cứ kiến thức nào với triết học và ngược lại, liên hệ triết học đến bất kỳ lĩnh vực kiến thức nào. Tuy có sự chú ý đáng kể đối với phạm trù nhưng ứng dụng chúng vào quá trình nhận biết thế giới vẫn diễn ra ở mức cảm tính . [3]
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&action=edit§ion=4)]
## Ghi chú[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_tr%C3%B9&action=edit§ion=5)] [^](#cite_ref-1) [Stanford Encyclopedia of Philosophy](http://plato.stanford.edu/entries/categories/) [^](#cite_ref-2) [Aristotle](http://philosophy.ru/library/aristotle/kat/kategorii.html) [^](#cite_ref-3) *Xem Разумов В.И., Сизиков В.П. Категориальный аппарат в современном естествознании // Философия науки. 2004, № 1. С.3-29*.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Punomys lemminus
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Punomys lemminus là một loài động vật có vú trong họ Cricetidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Osgood mô tả năm 1943.[2]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Patterson, B. & Zeballos, H. (2008) Punomys lemminus Trong: IUCN 2009. Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. Phiên bản 2009.1. www.iucnredlist.org Tra cứu ngày ngày 14 tháng 6 năm 2009.
- ^ a ă Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Punomys lemminus”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.

markdown:
*Punomys lemminus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Punomys lemminus
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rodentia](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Cricetidae](/wiki/Cricetidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Punomys](/wiki/Punomys) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **P. lemminus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Punomys lemminus*
(
[Osgood](/w/index.php?title=Wilfred_Hudson_Osgood&action=edit&redlink=1), 1943) [[2]](#cite_note-msw3-2) * là một loài Punomys lemminus* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong họ [Cricetidae](/wiki/Cricetidae), [bộ Gặm nhấm](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m). Loài này được Osgood mô tả năm 1943. [[2]](#cite_note-msw3-2)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Punomys_lemminus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Punomys_lemminus&action=edit§ion=1)] **Patterson, B. & Zeballos, H. (2008)** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [Trong: IUCN 2009.](http://www.iucnredlist.org/details/18880) *Punomys lemminus* *. Phiên bản 2009.1.* [Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN) [www.iucnredlist.org](http://www.iucnredlist.org/)Tra cứu ngày ngày 14 tháng 6 năm 2009.
- ^
**a** [Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “](#cite_ref-msw3_2-1) **ă** *Punomys lemminus*”. [. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang).](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=13000871) *Mammal Species of the World* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494).

X-Cache: cp1066 miss(0), cp1055 frontend miss(0)


text:
Thể loại:Sách 1949
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
T
- ► Tiểu thuyết 1949 (1 tr.)
Các trang trong thể loại “Sách 1949”
Thể loại này gồm trang sau.
Thể loại này gồm thể loại con sau.
Thể loại này gồm trang sau.

markdown:
# Thể loại:Sách 1949
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
## Thể loại con
Thể loại này gồm thể loại con sau.
### T
- ►
[Tiểu thuyết 1949](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt_1949) (1 tr.)
## Các trang trong thể loại “Sách 1949”
Thể loại này gồm trang sau.
Thể loại này gồm thể loại con sau.
Thể loại này gồm trang sau.

X-Cache: cp1065 miss(0), cp1055 frontend miss(0)


text:
indoctrinated
Từ điển mở Wiktionary
Tiếng Anh[sửa]
Động từ[sửa]
indoctrinated
- Quá khứ và phân từ quá khứ của indoctrinate.
Chia động từ[sửa]
indoctrinate
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.

markdown:
# indoctrinated
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **indoctrinated** [Quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9)và [phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB)quá khứ của [indoctrinate](/wiki/indoctrinate).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
indoctrinate
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [indoctrinating](/wiki/indoctrinating) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) **indoctrinated** [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate)hoặc [indoctrinatest](/w/index.php?title=indoctrinatest&action=edit&redlink=1)¹ [indoctrinates](/wiki/indoctrinates)hoặc [indoctrinateth](/w/index.php?title=indoctrinateth&action=edit&redlink=1)¹ [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) **indoctrinated** **indoctrinated**hoặc [indoctrinatedst](/w/index.php?title=indoctrinatedst&action=edit&redlink=1)¹ **indoctrinated** **indoctrinated** **indoctrinated** **indoctrinated** [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate)hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate)hoặc [indoctrinatest](/w/index.php?title=indoctrinatest&action=edit&redlink=1)¹ [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) **indoctrinated** **indoctrinated** **indoctrinated** **indoctrinated** **indoctrinated** **indoctrinated** [were](/wiki/were)to [indoctrinate](/wiki/indoctrinate)hoặc [should](/wiki/should) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate)hoặc should [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate)hoặc should [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate)hoặc should [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate)hoặc should [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate)hoặc should [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate) [indoctrinate](/wiki/indoctrinate)
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.

X-Cache: cp1065 miss(0), cp1052 frontend miss(0)


text:
knuckle
Từ điển mở Wiktionary
Mục lục
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Danh từ[sửa]
knuckle /ˈnə.kəl/
Thành ngữ[sửa]
- to get a rap on (over) the knuckles:
- Bị đánh vào đốt ngón tay.
- (Nghĩa bóng) Bị mắng mỏ, bị trách phạt.
- near the knuckle: (Thông tục) Gần đi đến chỗ thô thục bất lịch sự (câu chuyện, câu nói đùa... ).
Ngoại động từ[sửa]
knuckle ngoại động từ /ˈnə.kəl/
Chia động từ[sửa]
knuckle
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.
Nội động từ[sửa]
knuckle nội động từ /ˈnə.kəl/
Thành ngữ[sửa]
- to knuckle down; to knuckle under: Đầu hàng, chịu khuất phục.
- to knuckle down to one's work: Tích cực (kiên quyết) bắt tay vào việc.
Chia động từ[sửa]
knuckle
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói will; chỉ nói shall để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói shall và chỉ nói will để nhấn mạnh.
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# knuckle
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|Hoa Kỳ||
|
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **knuckle** [/ˈnə.kəl/](/wiki/Wiktionary:IPA)
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)] **to get a rap on (over) the knuckles**:
- Bị đánh vào đốt
[ngón tay](/wiki/ng%C3%B3n_tay).
- (
*Nghĩa bóng*) Bị [mắng mỏ](/wiki/m%E1%BA%AFng_m%E1%BB%8F), bị [trách phạt](/wiki/tr%C3%A1ch_ph%E1%BA%A1t).
- Bị đánh vào đốt
**near the knuckle**: ( *Thông tục*) [Gần](/wiki/g%E1%BA%A7n)đi đến [chỗ](/wiki/ch%E1%BB%97) [thô](/wiki/th%C3%B4) [thục](/wiki/th%E1%BB%A5c) [bất lịch sự](/w/index.php?title=b%E1%BA%A5t_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1)(câu chuyện, câu nói đùa... ).
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **knuckle** *ngoại động từ* [/ˈnə.kəl/](/wiki/Wiktionary:IPA)
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
knuckle
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|**knuckle** [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [knuckling](/wiki/knuckling) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [knuckled](/wiki/knuckled) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) **knuckle** **knuckle**hoặc [knucklest](/w/index.php?title=knucklest&action=edit&redlink=1)¹ [knuckles](/wiki/knuckles)hoặc [knuckleth](/w/index.php?title=knuckleth&action=edit&redlink=1)¹ **knuckle** **knuckle** **knuckle** [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled)hoặc [knuckledst](/w/index.php?title=knuckledst&action=edit&redlink=1)¹ [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² **knuckle** **knuckle**hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ **knuckle** **knuckle** **knuckle** **knuckle** **knuckle** [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) **knuckle** **knuckle**hoặc [knucklest](/w/index.php?title=knucklest&action=edit&redlink=1)¹ **knuckle** **knuckle** **knuckle** **knuckle** [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [were](/wiki/were)to **knuckle**hoặc [should](/wiki/should) **knuckle** **knuckle**hoặc should **knuckle** **knuckle**hoặc should **knuckle** **knuckle**hoặc should **knuckle** **knuckle**hoặc should **knuckle** **knuckle**hoặc should **knuckle** [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) **knuckle** **knuckle** **knuckle**
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Nội động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-intr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **knuckle** *nội động từ* [/ˈnə.kəl/](/wiki/Wiktionary:IPA)
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)] **to knuckle down; to knuckle under**: Đầu [hàng](/wiki/h%C3%A0ng), [chịu](/wiki/ch%E1%BB%8Bu) [khuất phục](/wiki/khu%E1%BA%A5t_ph%E1%BB%A5c). **to knuckle down to one's work**: [Tích cực](/wiki/t%C3%ADch_c%E1%BB%B1c)(kiên quyết) [bắt tay](/wiki/b%E1%BA%AFt_tay)vào [việc](/wiki/vi%E1%BB%87c).
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
knuckle
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|**knuckle** [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [knuckling](/wiki/knuckling) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [knuckled](/wiki/knuckled) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) **knuckle** **knuckle**hoặc [knucklest](/w/index.php?title=knucklest&action=edit&redlink=1)¹ [knuckles](/wiki/knuckles)hoặc [knuckleth](/w/index.php?title=knuckleth&action=edit&redlink=1)¹ **knuckle** **knuckle** **knuckle** [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled)hoặc [knuckledst](/w/index.php?title=knuckledst&action=edit&redlink=1)¹ [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² **knuckle** **knuckle**hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ **knuckle** **knuckle** **knuckle** **knuckle** **knuckle** [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) **knuckle** **knuckle**hoặc [knucklest](/w/index.php?title=knucklest&action=edit&redlink=1)¹ **knuckle** **knuckle** **knuckle** **knuckle** [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [knuckled](/wiki/knuckled) [were](/wiki/were)to **knuckle**hoặc [should](/wiki/should) **knuckle** **knuckle**hoặc should **knuckle** **knuckle**hoặc should **knuckle** **knuckle**hoặc should **knuckle** **knuckle**hoặc should **knuckle** **knuckle**hoặc should **knuckle** [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) **knuckle** **knuckle** **knuckle**
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1068 miss(0), cp1052 frontend miss(0)


text:
weaned
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Động từ
[
sửa
]
weaned
Quá khứ
và
phân từ
quá khứ của
wean
.
Chia động từ
[
sửa
]
wean
Dạng không chỉ ngôi
Động từ
nguyên mẫu
to
wean
Phân từ
hiện tại
weaning
Phân từ
quá khứ
weaned
Dạng chỉ ngôi
số
ít
nhiều
ngôi
thứ nhất
thứ hai
thứ ba
thứ nhất
thứ hai
thứ ba
Lối trình bày
I
you/thou¹
he/she/it/one
we
you/ye¹
they
Hiện tại
wean
wean
hoặc
weanest
¹
weans
hoặc
weaneth
¹
wean
wean
wean
Quá khứ
weaned
weaned
hoặc
weanedst
¹
weaned
weaned
weaned
weaned
Tương lai
will
/
shall
²
wean
will/shall
wean
hoặc
wilt
/
shalt
¹
wean
will/shall
wean
will/shall
wean
will/shall
wean
will/shall
wean
Lối cầu khẩn
I
you/thou¹
he/she/it/one
we
you/ye¹
they
Hiện tại
wean
wean
hoặc
weanest
¹
wean
wean
wean
wean
Quá khứ
weaned
weaned
weaned
weaned
weaned
weaned
Tương lai
were
to
wean
hoặc
should
wean
were to
wean
hoặc should
wean
were to
wean
hoặc should
wean
were to
wean
hoặc should
wean
were to
wean
hoặc should
wean
were to
wean
hoặc should
wean
Lối mệnh lệnh
—
you/thou¹
—
we
you/ye¹
—
Hiện tại
—
wean
—
let’s
wean
wean
—
Cách chia động từ cổ.
Thường nói
will
; chỉ nói
shall
để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói
shall
và chỉ nói
will
để nhấn mạnh.
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=weaned&oldid=1579561
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Động từ
Hình thức quá khứ
Phân từ quá khứ
Chia động từ
Động từ tiếng Anh
Chia động từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
Deutsch
English
Français
日本語
Malagasy
မြန်မာဘာသာ
Simple English
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 10:17 ngày 11 tháng 7 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Cookie statement
Phiên bản di động

markdown:
# weaned
Từ điển mở Wiktionary
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-verb-&action=edit§ion=T-1)] **weaned**
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
wean
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|[wean](/wiki/wean) [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [weaning](/wiki/weaning) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) **weaned** [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean)hoặc [weanest](/w/index.php?title=weanest&action=edit&redlink=1)¹ [weans](/wiki/weans)hoặc [weaneth](/w/index.php?title=weaneth&action=edit&redlink=1)¹ [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean) **weaned** **weaned**hoặc [weanedst](/w/index.php?title=weanedst&action=edit&redlink=1)¹ **weaned** **weaned** **weaned** **weaned** [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean)hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean) [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean)hoặc [weanest](/w/index.php?title=weanest&action=edit&redlink=1)¹ [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean) **weaned** **weaned** **weaned** **weaned** **weaned** **weaned** [were](/wiki/were)to [wean](/wiki/wean)hoặc [should](/wiki/should) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean)hoặc should [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean)hoặc should [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean)hoặc should [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean)hoặc should [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean)hoặc should [wean](/wiki/wean) [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean) [wean](/wiki/wean)
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.

X-Cache: cp1055 miss(0), cp1052 frontend miss(0)


text:
Cách Nộp Đơn Yêu Cầu SCE Bồi Thường
Tư Gia của Quý Vị
Tìm hồi phí & tiết kiệm
Doanh Nghiệp của Quý Vị
Tìm những cách mới để kiểm soát tốn phí
Trợ Giúp Khách Hàng
Chỉ cần bấm vào đây để được trợ giúp
Tìm hồi phí & tiết kiệm
Tìm những cách mới để kiểm soát tốn phí
Chỉ cần bấm vào đây để được trợ giúp

markdown:
## Cách Nộp Đơn Yêu Cầu SCE Bồi Thường
[](/wps/portal/home/residential/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOINLdwdPTyDDTzdg8yNDDy9wlx9_J0MjQwsjPSDyzL1C7IdFQFDsr5i/)
## Tư Gia của Quý Vị
Tìm hồi phí & tiết kiệm
[](/wps/portal/home/business/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOINLdwdPTyDDTzdg8yNDDy9wlx9_J0MjQxMjPSDyzL1C7IdFQGEIKRo/)
## Doanh Nghiệp của Quý Vị
Tìm những cách mới để kiểm soát tốn phí
[](/wps/portal/home/customer-service/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOINLdwdPTyDDTwtfMLMDTyd3IMDwwLCDDx8jfWDyzL1C7IdFQFIwYCz/)
## Trợ Giúp Khách Hàng
Chỉ cần bấm vào đây để được trợ giúp
Tìm hồi phí & tiết kiệm
Tìm những cách mới để kiểm soát tốn phí
Chỉ cần bấm vào đây để được trợ giúp

WARC-Truncated: length

vary: User-Agent,Cookie

pragma: no-cache

p3p: CP="NON CUR OTPi OUR NOR UNI"

cache-control: no-cache, no-store, must-revalidate