text:
Top Definition
Chewbacca's half-brother.
Han Solo would rather hang out with Rubacca than Chewbacca. That Rubacca is the coolest!
viết bởi Rubacca 26 Tháng bảy, 2009
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận Từ vựng của Urban mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.×

markdown:
Top Definition
Chewbacca's half-brother.
Han Solo would rather hang out with Rubacca than Chewbacca. That Rubacca is the coolest!
viết bởi
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

Cache-Control: max-age=3600, public

Via: 1.1 varnish

X-Cache: MISS

Server: Cowboy

X-Frame-Options: SAMEORIGIN


text:
¯\_(ツ)_/¯
There aren't any definitions for mbq yet.
Can you define it?
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận Từ vựng của Urban mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.×

markdown:
¯\_(ツ)_/¯
There aren't any definitions for
*mbq* yet.
Can you define it?
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

X-Xss-Protection: 1; mode=block

Vary: Accept-Encoding

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Top Definition
The ungodly rectal iris that dwells in the deep dark centre of the ass crack.
when one shits, the turds fall from the behind the ringpeice.
viết bởi Jofra 23 Tháng năm, 2004
2
Brown sweaty hoop surrounding ones shithole.
Lick my ringpeice you tart
viết bởi Paul B 09 Tháng một, 2004

markdown:
Top Definition
The ungodly rectal iris that dwells in the deep dark centre of the ass crack.
when one shits, the turds fall from the behind the ringpeice.
viết bởi
[Jofra](/author.php?author=Jofra)23 Tháng năm, 2004
2
Brown sweaty hoop surrounding ones shithole.
Lick my ringpeice you tart
viết bởi


text:
Top Definition
1. Being or related to the art of being free of relationship.
2. Not having a partner
2. Not having a partner
Dude man dude...is Jill singlin' yet? She a hottie and I want to ask her out.
viết bởi JayJay121 21 Tháng hai, 2008
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận Từ vựng của Urban mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.×

markdown:
Top Definition
1. Being or related to the art of being free of relationship.
2. Not having a partner
2. Not having a partner
Dude man dude...is Jill singlin' yet? She a hottie and I want to ask her out.
viết bởi
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.


text:
Sign in to post new definitions, images, and sounds and create lists of favorites.
Sign in to post new definitions, images, and sounds and create lists of favorites.
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận Từ vựng của Urban mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.×

markdown:
Sign in to
**post new definitions, images, and sounds** and create lists of favorites.
Sign in to
**post new definitions, images, and sounds** and create lists of favorites.
Vui lòng cho biết email của bạn để nhận
**Từ vựng của Urban** mỗi sáng nhé!
Địa chỉ daily@urbandictionary.com sẽ gửi thư cho bạn. Chúng tôi cam kết sẽ không để xảy ra tình trạng gửi thư rác vào hộp mail của bạn.

WARC-Truncated: length

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate


text:
Bài hát Sorry
Singer: Justin Bieber
Dieu nhay rua tay vui nhon Video
dieu nhay rua tay vui nhon
Related: Dieu nhay rua tay vui nhon full hd 720 480 px, high quality Dieu nhay rua tay vui nhon HD, Dieu nhay rua tay vui nhon avi mp4 flv 3gp for mobile, Dieu nhay rua tay vui nhon for ipad, Dieu nhay rua tay vui nhon tutorial
TAI
Music Card
Music Gift
Mp3 Dieu nhay rua tay vui nhon
Clip Related
Loading...
Hit Songs
-
-
Bài hát Love Yourself
Singer: Justin Bieber
-
Bài hát Hello
Singer: Adele
-
-
Bài hát Here
Singer: Alessia Cara
-
Bài hát Stitches
Singer: Shawn Mendes
-
Bài hát Same Old Love
Singer: Selena Gomez
-
-
Bài hát Hotline Bling
Singer: Drake
-
-
-
Bài hát My House
Singer: Flo Rida
-
Bài hát In The Night
Singer: The Weeknd
-
Bài hát Jumpman
Singer: Drake ft. Future
-
Bài hát Don’t
Singer: Bryson Tiller
-
-
Bài hát White Iverson
Singer: Post Malone
-
Bài hát The Hills
Singer: The Weeknd
-
Bài hát Antidote
Singer: Travis Scott
-
Bài hát 679
Singer: Fetty Wap ft. Monty
-
Bài hát Hands To Myself
Singer: Selena Gomez
-
Bài hát Cake By The Ocean
Singer: DNCE
-
Bài hát Say It
Singer: Tory Lanez
-
-
Bài hát Die A Happy Man
Singer: Thomas Rhett
-
Bài hát One Call Away
Singer: Charlie Puth
-
Bài hát On My Mind
Singer: Ellie Goulding
-
Bài hát Watch Me
Singer: Silento
-
Bài hát Ex's & Oh's
Singer: Elle King
-
Bài hát Hide Away
Singer: Daya
-
Bài hát Down In The DM
Singer: Yo Gotti
-
Bài hát Can't Feel My Face
Singer: The Weeknd
-
-
-
-
Bài hát Perfect
Singer: One Direction
-
Bài hát Exchange
Singer: Bryson Tiller
-
Bài hát Confident
Singer: Demi Lovato
-
Bài hát No Role Modelz
Singer: J. Cole
-
Bài hát Stand By You
Singer: Rachel Platten
- Playlist mode is available, You can add video, mp3 to playlist (not require Login)!
Enjoy your Playlist!

markdown:
**Bài hát Sorry**
Singer:
*Justin Bieber*
dieu nhay rua tay vui nhon
|
|![]()
|
|
ADDED:
Oct 8, 2012
Duration:
2:26
Category:
Entertainment
Found on:
Cơ chế cỗ máy tìm kiếm Nhúng từ
|
|
Bạn có thể chỉ dẫn con nhỏ rửa tay bằng 6 bước đơn giản sau đây. Hãy hát cùng bé trong lúc rửa tay hoặc bật đoạn nhạc thật vui để đảm bảo thời (gian) gian và các bước rửa tay của bé thật đúng và vệ sinh. Bước 1 Làm ướt hai tay bằng nước sạch, thoa xà bông vào lòng bàn tay, chà xát hai lòng bàn tay vào nhau. Bước 2 Dùng ngón tay và lòng bàn tay này cuốn và xoay lần lượt từng ngón tay của bàn tay kia và ngược lại. Bước 3 Dùng lòng bàn tay này, chà xát xéo lên mu bàn tay kia và ngược lại. Bước 4 Dùng đầu ngón tay của lòng bàn tay này miết vào kẽ giữa các ngón tay của bàn tay kia và ngược lại. Bước 5 Chụm 5 đầu ngón tay của tay này cọ vào lòng bàn tay kia bằng cách xoay đi xoay lại. Bước 6 Xả sạch xàphòng chốngbằng nước sạch, lau khô bằng khăn hoặc giấy sạch.
Related: Dieu nhay rua tay vui nhon full hd 720 480 px, high quality Dieu nhay rua tay vui nhon HD, Dieu nhay rua tay vui nhon avi mp4 flv 3gp for mobile, Dieu nhay rua tay vui nhon for ipad, Dieu nhay rua tay vui nhon tutorial

Set-Cookie: lang_c=en; expires=Sun, 14-Feb-2016 14:57:43 GMT; path=/; domain=.video.ketnooi.com

Server: cloudflare-nginx

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Những cánh đồng hoa bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Nhung canh dong hoa ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Những cánh đồng hoa ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Xã Hội.
The flower field
field, bloom, Flowers
Full range of colors, full of fragrance, the flower fields in bloom season always brings relaxed feeling when you walk through ..
Những lần “trảm tướng” nhanh như chớp của Bộ trưởng Thăng; Hành trình vây bắt đối tượng có lệnh truy nã đặc biệt nguy hiểm; Hành lý của khách bị rạch ở sân bay: Thanh tra Bộ GTVT vào cuộc; Phá trọng án trong những ngày Tết nguyên đán đã cận kề;Câu chuyện giảm nghèo chưa bao giờ dừng lại;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 04/02/2016.
Sửa tàu Cát Linh-Hà Đông, Trung Quốc chưa nghe: Tội hình thức; “Ngáo đá” khống chế hai cháu bé, dọa dội nước sôi; "Choáng" với quy trình sản xuất chè Đinh 3 triệu đồng/kg; Sự thật sau lời đồn về cái chết bí ẩn của nam sinh trên cầu; Liên tiếp có nhiều trẻ em nhập viện vì ngộ độc chì trong thuốc cam;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 03/02/2016.
3/14 mẫu thực phẩm phục vụ Tết không đạt chất lượng; 102 người đi bộ bị xử phạt trong ngày đầu: "Cần nhưng chưa đủ"?; Bị phát hiện bột ngọt từ nguyên liệu TQ, chốt cửa tẩu tán; WHO ban bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu về virus Zika;
Kẻ gian đào mộ mới chôn, trộm đi một phần cơ thể; Đã tháo dỡ hết biển báo dưới 50km/h sau 10 ngày; CSGT trưng dụng tài sản cá nhân, tổ chức: Luật quy định thế nào?; "Người dân đừng trộm hoa ven hồ Gươm nữa"; Đã có kết quả xét nghiệm gạo từ thiện gây ngộ độc;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 01/02/2016.
Nghi “ăn gạo từ thiện… ngộ độc”: Hội nạn nhân chất độc da cam lên tiếng; Hành trình phá đường dây ma túy hội quý tử con nhà giàu; Việt Nam lên phương án đối phó với virus Zika gây teo não; Sân bay Nội Bài lên tiếng vụ "vòi vĩnh": Người tố trên Facebook nói gì?; Coi chừng lỡ chuyến tàu Tết vì... vé không hợp lệ!;... là những tin tức thời sự nổi bật
Người Việt có thói quen quan tâm tới cuộc sống cá nhân của nhau. Nhưng điều này không phải phù hợp, thậm chí thành khiếm nhã. Tết là dịp điều này thể hiện rõ nhất.
Tai nạn giao thông chết người do người đi bộ gây ra ở TP.HCM và Hà Nội đáng báo động.
Showbiz Việt hôm qua (3/2) dậy sóng sau khi hình ảnh MC đắt show bậc nhất hiện nay "khóa môi", cõng người yêu cũ Đinh Tiến Đạt xuất hiện trên mạng.
Mỹ vừa ghi nhận ca lây nhiễm virus Zika gây bệnh teo não đầu tiên không phải do muỗi đốt mà dường như từ quan hệ tình dục.
Lợi dùng lòng tham và sự nhẹ dạ cả tin của người dân, một số đối tượng đã dùng thủ đoạn đổi tiền thật lấy tiền giả để chiếm đoạt tài sản. ------------ Xem thêm: Tiền giả công khai rao bán trên facebook, http://vietbao.vn/tp/Tien-gia-cong-khai-rao-ban-tren-facebook/13583762/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Đang giũa chìa khóa cho khách, anh bỏ ngang, cúi xuống góc tủ cầm lấy tấm biển, bước nhanh về phía một bà cụ, cẩn thận dắt bà qua đường.
Người dân phường Kim Mã, quận Ba Đình, TP. Hà Nội gọi ông Nguyễn Viết Vân với biệt danh là ông Vân 'ma túy'.
Đến huyện Duy Xuyên (tỉnh Quảng Nam) hỏi ông Tráng xây cầu hầu như ai cũng biết.
'Nước sâm lạnh ngon, bạn cứ lấy uống nhé. Cảm ơn! Miễn phí'.
Từ vỏ chai, gốm hỏng, đất cát ven sông… đều được chàng trai trẻ thu gom để bán nhằm gây quỹ từ thiện ủng hộ người dân vùng cao.
Lệnh Hoàn Thành tiết lộ cho tình báo Mỹ bí mật thâm cung của Bắc Kinh; Hoà đàm Syria tạm ngừng do giao tranh khốc liệt trên chiến trường; Bà Clinton chính thức giành chiến thắng 'sít sao nhất lịch sử'; Viễn cảnh nước Anh rời khỏi Liên minh châu Âu đã cận kề.... là những tin chính trong tuần qua.
Ngày 2/2/2016 diễn ra buổi họp báo Công bố giá thành sản xuất kinh doanh điện năm 2014, ông Đinh Quang Tri – Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định chưa có kế hoạch tăng giá điện, tuy nhiên tới mùa cao điểm, doanh nghiệp 'chưa nói trước được điều gì'. Cũng trong buổi họp này, tổng kết hoạt động kinh doanh của tập đoàn này, EVN lãi hơn
Xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông ở HN; CSGT trưng dụng tài sản của dân gây tranh cãi; Đề xuất mua tàu Trung Quốc cũ; Hoa trang trí ở hồ Gươm bị ăn trộm; Các điểm bắn pháo hoa giao thừa Tết Bính Thân 2016 tại 64 tỉnh, thành... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Cảnh báo nạn trộm cắp, cướp giật dịp Tết; Phận tù 'mồ côi', Tết về rưng rưng nước mắt; Tiền giả công khai rao bán trên facebook; Rượu bia ngày Tết và những hệ lụy: Từ rượu giả đến tai nạn giao thông; Hành trình cảm động của người cha qua 15 tỉnh, thành đi tìm con; Phá án là trách nhiệm chứ không phải chiến công;.....là những tin đáng chú ý.
Thái Lan phát hiện virus Zika, Bộ Y tế Việt Nam họp khẩn; Ăn tiết canh ngày Tết, dễ chết như chơi; Trẻ nhập viện liên tiếp vì ngộ độc chì từ thuốc cam; Không biết bị lạc nội mạc tử cung: Nhiều phụ nữ vô sinh;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.
Viết phản hồi

markdown:
|
|
Đủ các sắc màu, đủ các mùi hương, những cánh đồng hoa vào mùa nở rộ luôn đem tới cảm giác thư thái mỗi khi dạo bước qua.
(Theo
|
|
00:00 / --:--
|
|
|
|
TIN
![]()
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết
** bằng cách gửi thư điện tử tới Những cánh đồng hoa**
Những lần “trảm tướng” nhanh như chớp của Bộ trưởng Thăng; Hành trình vây bắt đối tượng có lệnh truy nã đặc biệt nguy hiểm; Hành lý của khách bị rạch ở sân bay: Thanh tra Bộ GTVT vào cuộc; Phá trọng án trong những ngày Tết nguyên đán đã cận kề;Câu chuyện giảm nghèo chưa bao giờ dừng lại;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 04/02/2016.
Sửa tàu Cát Linh-Hà Đông, Trung Quốc chưa nghe: Tội hình thức; “Ngáo đá” khống chế hai cháu bé, dọa dội nước sôi; "Choáng" với quy trình sản xuất chè Đinh 3 triệu đồng/kg; Sự thật sau lời đồn về cái chết bí ẩn của nam sinh trên cầu; Liên tiếp có nhiều trẻ em nhập viện vì ngộ độc chì trong thuốc cam;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 03/02/2016.
3/14 mẫu thực phẩm phục vụ Tết không đạt chất lượng; 102 người đi bộ bị xử phạt trong ngày đầu: "Cần nhưng chưa đủ"?; Bị phát hiện bột ngọt từ nguyên liệu TQ, chốt cửa tẩu tán; WHO ban bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu về virus Zika;
Kẻ gian đào mộ mới chôn, trộm đi một phần cơ thể; Đã tháo dỡ hết biển báo dưới 50km/h sau 10 ngày; CSGT trưng dụng tài sản cá nhân, tổ chức: Luật quy định thế nào?; "Người dân đừng trộm hoa ven hồ Gươm nữa"; Đã có kết quả xét nghiệm gạo từ thiện gây ngộ độc;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 01/02/2016.
Nghi “ăn gạo từ thiện… ngộ độc”: Hội nạn nhân chất độc da cam lên tiếng; Hành trình phá đường dây ma túy hội quý tử con nhà giàu; Việt Nam lên phương án đối phó với virus Zika gây teo não; Sân bay Nội Bài lên tiếng vụ "vòi vĩnh": Người tố trên Facebook nói gì?; Coi chừng lỡ chuyến tàu Tết vì... vé không hợp lệ!;... là những tin tức thời sự nổi bật
Người Việt có thói quen quan tâm tới cuộc sống cá nhân của nhau. Nhưng điều này không phải phù hợp, thậm chí thành khiếm nhã. Tết là dịp điều này thể hiện rõ nhất.
Tai nạn giao thông chết người do người đi bộ gây ra ở TP.HCM và Hà Nội đáng báo động.
Showbiz Việt hôm qua (3/2) dậy sóng sau khi hình ảnh MC đắt show bậc nhất hiện nay "khóa môi", cõng người yêu cũ Đinh Tiến Đạt xuất hiện trên mạng.
Mỹ vừa ghi nhận ca lây nhiễm virus Zika gây bệnh teo não đầu tiên không phải do muỗi đốt mà dường như từ quan hệ tình dục.
Lợi dùng lòng tham và sự nhẹ dạ cả tin của người dân, một số đối tượng đã dùng thủ đoạn đổi tiền thật lấy tiền giả để chiếm đoạt tài sản. ------------ Xem thêm: Tiền giả công khai rao bán trên facebook, http://vietbao.vn/tp/Tien-gia-cong-khai-rao-ban-tren-facebook/13583762/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn
Đang giũa chìa khóa cho khách, anh bỏ ngang, cúi xuống góc tủ cầm lấy tấm biển, bước nhanh về phía một bà cụ, cẩn thận dắt bà qua đường.
Người dân phường Kim Mã, quận Ba Đình, TP. Hà Nội gọi ông Nguyễn Viết Vân với biệt danh là ông Vân 'ma túy'.
Đến huyện Duy Xuyên (tỉnh Quảng Nam) hỏi ông Tráng xây cầu hầu như ai cũng biết.
'Nước sâm lạnh ngon, bạn cứ lấy uống nhé. Cảm ơn! Miễn phí'.
Từ vỏ chai, gốm hỏng, đất cát ven sông… đều được chàng trai trẻ thu gom để bán nhằm gây quỹ từ thiện ủng hộ người dân vùng cao.
Lệnh Hoàn Thành tiết lộ cho tình báo Mỹ bí mật thâm cung của Bắc Kinh; Hoà đàm Syria tạm ngừng do giao tranh khốc liệt trên chiến trường; Bà Clinton chính thức giành chiến thắng 'sít sao nhất lịch sử'; Viễn cảnh nước Anh rời khỏi Liên minh châu Âu đã cận kề.... là những tin chính trong tuần qua.
Ngày 2/2/2016 diễn ra buổi họp báo Công bố giá thành sản xuất kinh doanh điện năm 2014, ông Đinh Quang Tri – Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định chưa có kế hoạch tăng giá điện, tuy nhiên tới mùa cao điểm, doanh nghiệp 'chưa nói trước được điều gì'. Cũng trong buổi họp này, tổng kết hoạt động kinh doanh của tập đoàn này, EVN lãi hơn
Xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông ở HN; CSGT trưng dụng tài sản của dân gây tranh cãi; Đề xuất mua tàu Trung Quốc cũ; Hoa trang trí ở hồ Gươm bị ăn trộm; Các điểm bắn pháo hoa giao thừa Tết Bính Thân 2016 tại 64 tỉnh, thành... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.
Cảnh báo nạn trộm cắp, cướp giật dịp Tết; Phận tù 'mồ côi', Tết về rưng rưng nước mắt; Tiền giả công khai rao bán trên facebook; Rượu bia ngày Tết và những hệ lụy: Từ rượu giả đến tai nạn giao thông; Hành trình cảm động của người cha qua 15 tỉnh, thành đi tìm con; Phá án là trách nhiệm chứ không phải chiến công;.....là những tin đáng chú ý.
Thái Lan phát hiện virus Zika, Bộ Y tế Việt Nam họp khẩn; Ăn tiết canh ngày Tết, dễ chết như chơi; Trẻ nhập viện liên tiếp vì ngộ độc chì từ thuốc cam; Không biết bị lạc nội mạc tử cung: Nhiều phụ nữ vô sinh;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi

Cache-Control: max-age=280, public


text:
Mot nguoi linh Phap ten Henri Martin den ban dao Dong Duong de chuan bi danh lai quan doi Nhat hoang khi The chien thu II sap ket thuc. Nhung khi nguoi linh tre biet duoc su that ve nhung gi dang dien ra o vung Dong Duong thuoc Phap, anh da khuoc tu chien dau va tro thanh mot nguoi tu choi nhap ngu vi luong tam can rut.
Henri Martin da dua ra nhung loi le danh thep, vang doi trong phien xu cua toa an quan su. Nhung cao giac cua anh cung co the ap dung cho truong hop sau nay khi nguoi My dinh liu vao Viet Nam, vi ho da su dung nhung chien thuat tan bao ma vo ich giong nhu nguoi Phap truoc day.
“Tai Dong Duong, quan doi Phap da hanh dong giong nhu nhung tay phat xit Duc tung lam tren dat Phap”, Martin dap lai cac cong to vien tai toa an quan su. “Toi ghe tom nhung hanh dong cua ho. Tai sao may bay chung ta hang ngay ban pha tren dau nhung ngu dan tay khong? Tai sao binh linh chung ta cuop boc, dot pha va ban giet? Co phai do la viec khai hoa mot xu so? Chung ta khong phai dang duong dau voi mot nhom noi loan ma la ca mot dan toc da nhat quyet bao ve nen doc lap cua ho. Xin thua voi cac ong rang o dat nuoc nay, tat ca deu la Viet Minh va cho du bat cu dieu gi xay ra di nua, thi cac ong cung khong the tan sat het tat ca moi nguoi”.
Vo Nguyen Giap, vi tuong linh huyen thoai cua Viet Nam, nguoi da tung danh bai quan Phap o Dien Bien Phu, da tuyen bo sau khi luc luong My rut lui rang, nhan dan Viet Nam san sang hy sinh 10 nguoi de doi mang mot quan nhan My tren rung nui hay dong ruong cua Viet Nam. Trong chien luoc tien hanh cuoc chien tranh du kich truong ky khang chien, ve co ban, Tuong Giap hoan toan dung khi ma cac chien luoc gia quan su tai ba cua My da giet hang trieu nguoi linh va thuong dan Viet Nam bang hoa luc cuc manh, nhung cuoi cung lai la ke thua cuoc.
Quan nhan My goi viec tu Viet Nam tro ve la “back in the world”. Nhieu bac si tung phuc vu o Viet Nam cung trai qua mot cu soc sau sac khi ho tro ve My va mot so bi am anh do nhung ky uc o Viet Nam. Bac si Ralf Young, chuyen gia nhi khoa, nguoi tung huong dan cho toi khi toi moi den Hue, da tu van sau khi ve nuoc. Ve phan minh, toi cung da thay doi o mot muc do nao do ma ban than toi khong the hieu ngay duoc sau moi chuyen di Viet Nam.
Khi toi tro lai benh vien Mendocino, hai bac si giam sat toi -- Wally Cook va Hewlett Ryan - da khong cho phep toi hoan tat chuong trinh noi tru benh vien. Ho noi rang toi da vang mat khong phep tai benh vien. Toi la nguoi kien quyet chong lai cuoc chien trong khi nhung nguoi giam sat cua toi lai ung ho chien tranh. Toi da khong duoc phep khi dinh chieu cuon phim 28 phut ve canh con nguoi tan bao voi con nguoi o Viet Nam cho nhung bac si noi tru khac thuoc khoa benh hoc than kinh benh vien Mendocino cung xem. Cac bac si giam sat khong muon nghe ve nhung dieu tan bao ma toi da chung kien o Viet Nam. Toi bi chan dong den tan xuong tuy truoc nhung gi minh da trong thay va da ke cho nhieu nguoi nghe ve cuoc tan sat nhung em be tho dai. Tai Mount Zion, toi viet cho bac si Weinshol ve cac vu tham sat nhung ong ta khong bao gio tra loi thu cua toi. Sau mot cuoc hop voi bac si Ryan va Cook, bac si Wallerstein bao rang toi da xuyen tac su that, rang toi khong nen hanh nghe chua benh tam than nua ma nen kiem mot nghe khac lam ke sinh nhai.
- Nhung toi chi con co 3 thang cua thoi han 3 nam! - Toi noi.
- Vang, Hassan, anh co the ung bien duoc ma. - Ong ta tra loi. - Toi tin chac anh se tim ra mot con duong de kiem song.
Roi cac bac si giam sat dua mot ban de nghi cho toi. Ho noi la se de cho toi hoan tat 3 thang sau cung cua thoi ky noi tru neu nhu toi chiu viet ban hoi loi va hua se khong bao gio lam nhung viec nhu the nua. Toi khong the. Toi nghi rang thoi gian o Viet Nam, toi da lam duoc nhieu viec tot hon la nhung gi minh co the lam khi o lai California.
The la chung toi chia tay. Mot thoi gian ngan sau do, benh vien Mendocino dong cua vinh vien. Khong biet nhieu ve toi, the ma bac si Ryan – cung la mot cuu binh Thuy quan luc chien – nguoi phan doi du doi quan diem chong chien tranh cua toi, da viet la toi da co y bop meo su that. Ong tuyen bo: “Neu anh ta khong tu chuc, toi se duoi co anh ta”. Bac si Cook thi de lai mot to phe binh trong ho so cua toi voi nhan xet rang toi “duoc phat hien la qua gan gui voi nhung nguoi ngheo, nguoi bat hanh, nhung nguoi thua thiet cua the gioi, dac biet la voi nguoi A Rap”. Ong ta con de nghi khong de cu toi vao bat cu hoi dong nao.
Nhieu nam sau, khi doc duoc nhung ho so nay, toi that su bat ngo voi diem luu y ve nguoi A Rap trong to phe binh cua bac si Cook, boi vi toi chi co mot nguoi ban duy nhat vao thoi diem do co the duoc xem la nguoi A Rap, nhung anh ay chi den tham toi co mot lan o Mendocino. Cung trong ho so cua toi, Phyllis Kemper, truong khoa tam ly o Mount Zion, da phe trong mot ban ghi nho khac rang, toi co the khong bao gio tro thanh mot bac si tam than vi toi la mot nguoi A Rap, va nhung nguoi A Rap thi chiem giu phu nu nhu la bat dong san. Noi chung, nhieu ban ghi nho va thu chi trich nhu the duoc dat trong ho so cua toi. Nhung giay to nay nam lang yen trong ho so cua toi o Hoi dong Y khoa California, im lang dau doc nghe nghiep cua toi. Sau su kien khung bo 11.9.2001, mot so trong nhung van kien cu nay da duoc su dung de danh gia long ai quoc cua toi.
Tuy nhien, vao thoi diem do, toi la mot chang trai tre co doc va da bot di ao tuong. Do la nam 1969. Nguoi ta thang thung yeu cau toi roi benh vien tam than trong khi toi chua chuan bi huong di nao cho minh. La mot bac si noi tru khoa tam than, toi nam trong loai uu tu cua lop hoc truoc khi di Viet Nam, nhung gio thi toi khong biet phai lam sao de giai thich viec khong hoan tat chuong trinh noi tru voi Hoi dong Y khoa. Trong khi cho doi, toi song bang cong viec cua mot bac si o bo phan cap cuu trong khu vuc Sacramento vao cuoi tuan, luan phien giua nhieu benh vien nhu Folsom, Twin Lakes, Mercy San Juan, Carmichael va Arcade. Nhung hoi uc ve Viet Nam van cu am anh toi. Chi trong nam dau tien tro ve tu Viet Nam, toi da nhan den 19 phieu phat cua canh sat ve hanh vi chay xe qua toc do tren duong di ve noi lam viec. Mot toi no, toi lam viec tai phong cap cuu cung voi bac si Gerald Flick, mot trong nhung nguoi nang no nhat ma toi tung gap. Bac si Flick dang doc mot cuon sach luat.
- Jerry nay, chac la anh bi dien roi! Lam bac si chua du hay sao? - Toi noi.
- A! Toi gap qua nhieu van de voi nhung quy dinh tai benh vien Kaiser nen toi quyet dinh phai tro thanh luat su. - Bac si Flick tra loi.
Dieu nay gay an tuong voi toi. Luc do toi nhan ra rang, hoac toi la nguoi kem coi, hoac bac si Flick lam qua nhieu, qua ham ho. Sau do, toi quyet dinh theo hoc truong luat.
Vai nam truoc day, khi toi bat dau viet cuon sach nay, toi da viet thu cho cac ban tung la bac si tinh nguyen o Viet Nam, de nghi ho viet lai cam nhan ve nhung trai nghiem o dat nuoc nay. Hon hai muoi bac si dap lai bang nhung buc thu chan tinh ma toi da trich dan trong cuon sach nay. Toi nhan thay nhieu bac si tinh nguyen o Viet Nam da co nhung cam nhan giong toi, va rang nhung trai nghiem o Viet Nam da thay doi quan diem ve chinh tri va cuoc song cua ho.
“Nhung trai nghiem o Viet Nam tac dong den toi nhieu hon bat cu benh nhan nao ma toi tung chua tri, mac du toi da lam cong viec phuc vu mot cach day hy vong”, bac si Joe Nettles - nguoi tung phuc vu hai dot tinh nguyen o Hue va Da Nang – da noi nhu the. “Toi ra di nhu mot ke dieu hau, hieu chien, nhung tro ve nhu mot nguoi theo chu nghia hoa binh sau khi chung kien su tan khoc ma cuoc chien gay ra cho nhung thuong dan vo toi”.
“Viet Nam trong giai doan tu thang Hai den thang Tam nam 1972 da bien toi tu mot bac si day lac quan thanh mot nguoi am hieu nhieu hon ve the gioi dau kho va bat hanh”, bac si David F. Goldstone – nguoi tung phuc vu o Quang Tri va Quy Nhon – nho lai.
Bac si Thomas Felix Oram tinh nguyen phuc vu o Viet Nam nam 1967. Bac si Oram la nguoi Anh, co cha la bac si y khoa thuoc quan y hoang gia. Ong Oram tung la bac si y khoa lam viec o Malaysia trong 5 nam roi chuyen den Hoa Ky va tai day, ong tinh nguyen den phuc vu o Viet Nam.
“Toi di Viet Nam voi mot it hoai nghi ve nhung gi chung ta dang lam”, bac si Oram viet. “Va khi roi dat nuoc do, toi khong hoai nghi nua ma tin chac la chung ta da co nhung hanh dong sai lam. Toi cam thay nhung van de sau day:
1. Quyet dinh cua Hoa Ky tran ap chu nghia Cong san da ho tro cho BAT CU(1) che do chong Cong nao o bat cu noi dau.
2. Hoa Ky quyet dinh hau thuan cho mot loat cac chinh quyen o Viet Nam, trong khi do la nhung chinh quyen tham nhung va nhin chung la KHONG(2) phuc vu dai da so nguoi Viet.
3. Hau thuan quan doi Nam Viet Nam, mot quan doi co it tru cot, niem tin va thieu nhung ke hoach phoi hop tot de chong lai Cong quan.
4. Cac co van cua quan doi My bi thay the voi so luong ngay cang tang cung voi su gia tang khong ngung cua vu khi va khong luc, trong khi cac huong dan, chi thi ro rang nhung gi phai thi hanh thi cu giam mai.
5. Danh giac ma nhu bi troi mot tay. Khong luc hau nhu co the xoa ten mien Bac Viet Nam tren ban do, nhung Bac Viet Nam lai la noi khong duoc dung den.
6. Quan trong nhat la viec nguoi Viet Nam khong ton trong va so hai chinh quan doi Nam Viet Nam cua ho hon la so Viet Cong.
7. Dan chung Nam Viet Nam to ra khong ghet chu nghia Cong san.
8. So vu tham nhung ma nguoi My dinh liu vao co le se khong bao gio biet het duoc. Nhieu nguoi My mong muon chien tranh tiep dien vi neu khong, nguon cung cap tien bac cho ho se can di.
9. Hon 50.000 sinh mang nguoi My da chet trong mot cuoc chien tranh la mot mat mat nhuc nha ma lai khong co ly do ro rang.
10. Nhieu nguoi Nam Viet Nam hau nhu xem Hoa Ky nhu la mot de quoc thuc dan chi quan tam den nhung mau muc ly tuong cua rieng ho va cha dap len nhung dieu khac”.
Stanley M. Garstka, mot bac si tinh nguyen o Nha Trang va Ban Me Thuot, da phan tich nhung no luc y te cua Hoa Ky vao ngay 24.6.1968, va nhung nhan xet nay da duoc dua vao ho so Quoc hoi Hoa Ky. “Trong khi nguoi Viet Nam cam kich su tro giup cua chung ta,” – bac si Garstka nhan xet – “thi van ton tai nhung van de nhu viec cac bac si ngao man va thieu kinh nghiem, hay cac bac si da tien hanh nhung phau thuat phuc tap ma khong chuan bi cham soc hau phau thich hop, nhat la voi cac ca chinh hinh, giai phau than kinh va tiet nieu von quy dinh viec theo doi tiep tuc la dieu bat buoc. Bac si My da khong tiet tru benh bach hau, bai liet tre em, benh dau mua, ho ga va benh uon van o Viet Nam, mac du chung ta co du vac-xin de xoa so tat ca nhung benh nay. Cac bac si My da khong giam duoc muc do cac benh hoa lieu, dich ta, thuong han, sot ret, dich hach, benh duong ruot va cac benh khac. Tu le tu vong cao o benh nhan sau phau thuat cung nhu o nhung thuong dan bi thuong do chien tranh khong chi lien quan den chat luong cac khoa, phong phau thuat, ma con la do viec san soc tiep theo khong day du”.
Bac si Garstka tiep tuc: “Can phai thua nhan ngay la chung ta da that bai mot cach tham hai o Viet Nam, khong phai vi chung ta thieu kha nang hoac thieu dong co thuc day, ma vi Bo Ngoai giao va nhung co quan truc thuoc da la cong cu tao nen tinh trang hon loan, tham nhung va lam that vong ca nguoi Viet Nam lan nguoi My. Day la nguyen nhan co ban dan den that bai cua chung ta o Viet Nam”.
Bac si B. L. Tom phuc vu tai Da Lat, cach Sai Gon may tram km ve phia Bac, noi khong co tivi, radio hay may hat. Ong da duoc truyen cam hung tu nhung loi van cua bac si Tom Dooley, mot bac si co nhieu nam cong hien quen minh o Viet Nam: “Hay hien dang mot phan doi minh cho nhung nguoi khac. Su cong hien cua ban se khong vo ich. No se la mot trai nghiem rat thu vi boi do la nhung no luc manh liet huong toi mot muc dich day y nghia… Va ban se huong duoc niem hanh phuc khi phuc vu cho nhung nguoi khon cung”.
Nam 1970, toi vao lam viec o phong kham benh cua bac si James Cavanaugh tai Sacramento, California. James la ban than cu cua toi tu chuyen di dau tien den Viet Nam. Toi thich thanh pho Sacramento, thu phu bang California. Bao quanh bang nhung dong lua bat ngat, nhung vuon cay an qua va nhieu cay nong nghiep khac, lai khong xa day nui Sierra, Sacramento kha tach biet voi cac thanh pho lon nam doc theo bo bien cua California va van giu duoc chut it dang ve cua mot thanh pho nho. Khi toi on dinh cuoc song o Sacramento thi James va vo anh ly hon. Roi James de lai phong mach cho toi.
Toi van co giu quan he voi cac ban cu o Viet Nam, nhung thoi gian troi qua, chien tranh Viet Nam tro thanh lich su. Toi tiep tuc hanh nghe bac si o Sacramento, chuyen lam bac si gia dinh, tien hanh nhieu ca phau thuat va giup ha sinh nhieu em be.
Nam 1975, toi duoc bo nhiem lam Chu tich To chuc Bac si Gia dinh thuoc benh vien Community Memorial o Sacramento. Toi vinh du duoc nhan danh hieu “Bac si cua nam” do Sacramento Bee bau chon nam 1976. Trong 3 nam lien, toi la Chu tich Han lam vien My cua cac bac si gia dinh va la dai bieu tai Hiep hoi Y hoc California. Toi cung duoc tien cu ca vao chuc Chu tich cua Hiep hoi Y hoc California nhung ten toi bi rut di mot cach bi mat khi can nhac vao nhung phut chot ma vao luc do toi khong biet duoc ly do. Vao thoi diem do, toi cung bat dau nghien cuu luat hoc, mot mon hoc ma toi tung quan tam tu nhung ngay con tren con tau USS Toledo.
Toi theo hoc truong Luat thuoc Lincoln University o Sacramento va gap go nguoi vo tuong lai cua minh - Sherry Nix - tai mot tran dau quyen Anh giua hai luat su. Toi la bac si san soc vien cua tran dau, con co ay la nguoi cam bang so cho biet so hiep thi dau cua tran dau. La cuu hoa hau bang Arizona, tro thanh luat su, roi tham phan, Sherry co le la nguoi phu nu dep nhat ma toi tung gap, lai con them ve thong minh mot cach la thuong. Chung toi nhanh chong dong cam va say me nhau. Ca hai deu thich nghien cuu luat va da cung song chung voi nhau mot thoi gian. Chuong trinh cua truong Luat bao gom 80% la doc sach va 20% nghe cac giao su giang giai. Tuy cham nhung chac chan, truong Luat da thay doi cach nhin cua toi ve the gioi.
Dang tiec la toi khong the quen duoc Viet Nam. Trong tuan trang mat o Rome va Majorca nam 1974, vo toi dua cho toi cuon sach co tua Home From the War (Tro ve tu cuoc chien) cua tac gia Robert J. Lipton. Cuon sach da khoi day trong toi nhung ky uc ve Viet Nam, loi cuon va am anh toi. “Viec chung kien cai chet cua nhung nguoi gia va tre em da khac ghi vao tam kham toi. Bi ban vao dau. Tai sao?”. Toi viet vao ben le trang sach dang doc. “Co le toi khong bao gio co the quen duoc nhung dieu ay.”
"Chien tranh chua cham dut"
Khi Richard Hughes tro ve My vao ngay 7.11.1976, anh da tro chuyen cung William V. Dunlop, phong vien cua bao The New York Times. Duoi day la mot so cam nghi cua Richard vao thoi diem do:
“Chien tranh da cham dut o Viet Nam nhung van con tiep tuc o Hoa Ky. No van con mung mu trong chung ta, khong chi boi nhung ton that ma chung ta da gay ra cho dat nuoc Viet Nam ma con vi anh huong cua cuoc chien do da tac dong truc tiep den moi cong dan My. Hien chung ta chi dang luot qua va de cap den no mot cach chung chung boi vi do la mot van de qua lon, ca ve the chat lan tinh than.
Mot trong nhung nguyen nhan khien van de Viet Nam bi dua vao “hau truong” la vi dan chung cam thay nhung viec ho lam cung chang ich gi, va ho khong muon dinh liu den nhung gi ma ho cam thay minh khong the giai quyet duoc. Neu ho biet rang nhung hanh dong cua ho co the giup ich thuc su cho nhan dan Viet Nam, toi chac chan rang ho se nhap cuoc ngay tuc khac.
Nguoi My khong cam gian nhan dan Viet Nam. Nguoi My chi phan no voi lanh dao cua nuoc My, nhung nguoi da tien hanh chinh sach Viet Nam ma khong noi su that cho dan chung biet. Do cung la nguyen nhan khien chung ta hinh thanh nhung cam xuc uc che ve Viet Nam.
Co rat nhieu dieu chung ta co the hoc hoi tu nguoi Viet Nam. Giua mot xa hoi ma cai chet hau nhu hien dien o khap moi noi ma con nguoi van tiep tuc cuoc song mot cach sinh dong, day tinh nguoi. Giua mot xa hoi day ray bao luc ma con nguoi van dung cam, hien ngang. Va toi nghi rang neu chung ta co duoc nhung gi ma nhan dan Viet Nam da chiem nghiem tu cuoc song thi han chung ta se co loi giai dap cho rat nhieu cau hoi cua chinh minh.
Toi nghi se co viec binh thuong hoa moi quan he hai ben… Se co dam phan ve trach nhiem, va nen chang chung ta hay nhan lay phan trach nhiem ay ve minh. Chung ta co suc manh, va khi chung ta su dung suc manh do o bat ky dau thi chung ta cung phai co trach nhiem. Chung ta da o do, o do voi tam anh huong qua lon. Va gio day co rat nhieu viec chung ta co the lam va can phai lam. Chung ta co kha nang. Chung ta co the lam dieu gi do de giam bot nhung dau thuong, giup ho cai thien cuoc song; va nguoc lai, ho co the giup chung ta thoat khoi nhung noi am anh, day dut trien mien.”
Roi cuoc hon nhan cua toi voi Sherry gap kho khan va co nguy co tan vo do nhung cang thang, ap luc trong viec ca hai cung theo hoc truong luat. Cong viec cua toi luc ay la duy tri mot phong mach kha lon, lam giang vien khoa bac si gia dinh tai truong Y Davis thuoc University of California, chuan bi cho ky thi hanh nghe luat su va co gang ngan chan nguy co ket thuc doi song vo chong voi Sherry. Tinh hinh cang dac biet cang thang khi nhung hoi uc va ac mong ve Viet Nam hien ve, hoa tron voi nhung lo toan ke tren. Nhieu dem toi giat minh tinh giac sau mot giac mo ve Viet Nam, ca nguoi lanh toat mo hoi. Toi hoi ha hoc cho xong chuong trinh luat giong nhu co ma quy duoi theo sau lung minh. Sherry cung ngac nhien va hoi xem toi gap van de gi.
- Co cai gi do o phia sau cu day anh toi. - Toi tra loi.
- Do la cai gi vay?”
- Su so hai.
Thay vi doi mat de giai quyet nhung van de trong hon nhan, toi lai tim cach lam viec nhieu hon. Khi tinh the khong con cuu van duoc nua, toi bi tram cam trong khi van tiep tuc doi dau voi nhung thu quy am. Sherry khang dinh la co nhieu nhan xet trong ho so nghe nghiep cua toi khien cho toi gap nhieu tro ngai trong viec hanh nghe bac si. Co ay thuc giuc toi dieu tra, nhung toi qua ban ron de theo duoi nhung viec nhu the. Luc ay, toi dang dam nhiem cong viec trong Hoi dong y khoa, dieu hanh mot phong mach hoat dong rat tot va chuan bi hoan tat chuong trinh luat hoc.
Cung vao khoang thoi gian ay, toi lai gap tai nan. Mot buoi sang nam 1980, khi dang lai xe trong trang thai met moi den tham gia mot ca mo, toi cho xe vuot qua nga tu va tong vao mot chiec xe ui dat cua cong ty Pacific Gas and Electric. Tai nan lam toi bi thuong o co, liet canh tay trai khien tu do ve sau toi khong con hanh nghe phau thuat duoc nua. Sau khi duoc ban toi, bac si Ed Gamel giai phau, canh tay toi hoi phuc duoc it nhat 70% nhung tai nan nay da ket thuc nghe giai phau va bac si san khoa, cho du den luc do, toi da giup cho hon 400 hai nhi ra doi. Nam 1981, toi va Sherry ly hon. Cung trong nam ay, toi vuot qua ky thi hanh nghe luat su o California sau lan du thi thu tu. Tinh co, toi va Sherry ngoi canh nhau trong ky thi keo dai 3 ngay nay. Khi chung toi do du truoc nhung cau hoi hoc bua, Sherry con nghich ngom thuc nhe vao dau goi toi duoi gam ban, lam nhu the toi chua chiu du dau kho trong viec den sach cho 4 lan thi vay!
Ngay sau do, toi duoc co quan cuu chien binh bo nhiem lam bac si tam than, chuyen tri lieu cho cac cuu chien binh bi hoi chung cang thang do roi loan chan thuong tam ly sau chien tranh Viet Nam (PTSD). Toi ho tro cac cuu chien binh trong chuc nang mot bac si va luat su am hieu nhung thiet hai do cuoc chien gay nen cho ho, ca tinh than lan vat chat. Cung nhu nhieu cuu binh bi chan thuong tinh than sau chien tranh ma toi tiep xuc hang ngay, toi khong the quen duoc Viet Nam.
Neu nhu ban chua bao gio tham gia vao mot cuoc chien tranh, chua tung chung kien nhung tran danh thi co the ban se khong hieu nhung gi toi dang noi. Mot noi day dut cu bam mai trong tam hon minh. La mot bac si, toi khong muon quen di nhung gi minh da thay. Toi khong the nhu the vi toi da nem mui chet choc, da chung kien canh chet choc, canh chat chan tay, va cung vi toi co kha nang phan doan khi chung kien nhung tham kich, cung co the la vi toi cam thay minh may man song sot sau tat ca nhung gi da xay ra. Toi muon ghi nho cam giac dau long khi nhin dong mau nong chay ra tu canh tay mot em nho vua bi bom dan xe toac di va toi dang co cam mau cho em.
Toi muon ghi nho cac ca phau thuat mo bung tre em, tim kiem manh bom dan de co cuu song nhung sinh linh nho be nay; ghi nho khoanh khac dau don khi phat hien cot song cua mot chau be bi ton thuong nang khien chau se khong bao gio buoc di duoc nua, khong kiem soat duoc viec tieu tieu, khong con cam giac khoai lac tinh duc va khong con kha nang dinh huong tuong lai cho minh trong mot dat nuoc thuoc the gioi thu ba, von khong the ho tro cai ma chung ta goi la su hoi phuc. Vi nhung trai nghiem nhu the, nen cam giac cua toi khi tro ve doi song dan su la: Dung co co thuyet phuc toi chap nhan nhung viec khong dung su that. Dung co ke cho toi nghe the nao la cuoc chien tranh anh hung, va cung dung trong mong la toi se tra loi hay viet mot bai binh luan ve dieu do.
Cung dung co ban tan ve nhung “thiet hai phu”. Nhung ai tung kinh qua cuoc chien deu da chung kien nhung chiu dung, dau don, chet choc va huy hoai. Nhung ke chu xuong gay them nhieu cuoc chien hon nua la nhung nguoi chua tung chung kien cai chet cua nhung em be, chua tung nhin thay nhung thung chua day chan tay vua moi duoc phau thuat cat bo de cuu lay sinh mang nhung nguoi bi thuong. Co mot noi day dut dong mai trong tam hon ban khi phai chung kien su tan sat con nguoi o quy mo lon.
Mot cuong quoc da tieu diet hon 2 trieu sinh mang con nguoi o mot dat nuoc vung Dong Nam A lam sao co the len lop voi phan con lai cua the gioi ve thai do, hanh dong da man, tan bao? Nhung tieng ri ram khon kho tu nhung manh doi ma chung ta da gieo tai hoa cung nhung thi the tan vua nhu nhung lan song am i lan truyen khap the gioi, cham den tat ca nhung nguoi co lien quan. Du the nao di nua, tu lau toi da thay rang chung ta can phai chuoc loi voi nhung gi ma minh da gay ra, phai trung thuc voi su that va dong thoi phai cham dut viec gay nen cai vong quay chet choc, dau kho khong ngung do.
Nam 1988, toi tham gia Flying Samaritans, mot nhom cac bac si va nhan vien y te di den cac nuoc thuoc the gioi thu ba nhu Mexico de cham soc y te cho nguoi ngheo. Cuoc tham vieng nhung ngoi lang nho o Baja, Mexico lam toi nho den Viet Nam. Ca khu vuc nay hau nhu chang biet den y hoc phong benh la gi. Nhung nong dan Mexico chang he nhan duoc su cham soc y te nao ca. Khi toi kham cho mot dua be, toi cau troi cho chau het benh sau khi dung thuoc, boi vi toi se khong the kham lai cho chau trong nhieu thang troi va chau cung chang co mot noi nao khac de kham benh. Va cung giong nhu khi o Viet Nam, toi chi co the lam het suc minh trong kha nang luc do voi nhung gi minh co the lam.
Tuyen bo cua cuu binh chien tranh Viet Nam Pedro Hernandez, mot benh nhan PTSD cua bac si Allen Hassan:
“Nhu cac ban biet, toi da duoc hai vi Tong thong, mot Bo truong Tu phap va hai vi Thong doc bang California vinh danh ve nhung cong viec co lien quan den cac bang dang va nhung van de ma tuy cua cac bang nhom nay. Toi da tung phuc vu o Viet Nam nen toi biet khi ban viet hay ke ve nhung viec lam dien ro cua minh, thi do la su that. Rang chien tranh la dien cuong, rang Pedro – nguoi duoc cac vi chinh khach noi tren vinh danh – cung la dien khung not. Gan nhu toi da muon tu sat sau khi tro ve tu cuoc chien, va con trai toi da den noi voi toi: “Cho du ba khong thuong lay ban than minh thi con van yeu thuong ba”. Va nho the ma toi da bo di y dinh tu tu.
Chung ta da tiep tay cho CIA. Toi da quan he chat che voi ho. Khi tro ve My, toi da nghi ve tat ca nhung cai chet va quyet dinh di gap mot nguoi tu van vi toi cam thay minh qua toi loi. Toi ke moi viec, va nguoi tu van noi: “Toi qua met moi nghe anh noi, anh dien qua. Toi khong muon thay anh nua. Toi khong muon nghe bat cu dieu gi anh noi. Toi khong tin nhung gi anh ke la da xay ra”.
Anh hoi toi ve nhung gi chung toi da lam. Rang chung ta co giet hai tu binh chien tranh hay khong? Di nhien la co! Va chinh phu da phu nhan viec nay? Di nhien la the! Lieu toi co bi hoi chung cang thang vi chan thuong tam ly sau chien tranh Viet Nam hay khong? Hay xem nay, toi da muon tu sat day. Nhung nay thi toi hien dang doi minh de giup do tre em, giup do con nguoi.
O Viet Nam, don vi cua toi co den 300 nguoi da chet va chi con co 8 nguoi song sot. Vang, toi co dien khong? Co the lam chu!”
Mot so su viec o Mexico khac ghi vao tam kham toi, nhu nhung dieu toi tung thay o Viet Nam. Toi nho co lan chung toi bay den mot ngoi lang trong mua mua o Mexico. Tu trong benh xa tam bo nhin ra khung cua so vao mot ngay mua, toi thay mot so nguoi dang buoc voi qua canh dong lay tien ve phia chung toi. Khoang cach it nhat cung gan 2 km. Khi den noi, ho co ve rat met. Trong so ho, co mot ba me tre voi mot chau be duoc quan trong tam ao. Toi biet duoc rang nguoi me da phai loi bo 13 km de duoc gap bac si My kham mien phi. Nghe cau chuyen co ke va nhin cu chi biet on cua co khien toi nho den ly do tai sao minh tro thanh mot bac si y khoa. Cung ke tu do, cu 6 thang mot lan, toi tro lai Mexico ma cam thay la minh dang lam mot phan cua viec chuoc loi ca nhan cho nhung gi ma nuoc My da gay ra cho dan chung Viet Nam. Nhieu nam truoc do, toi tung giam bot cong viec de lam them chuc nang bac si tam than tai nha tu Pelican Bay o thanh pho Crescent, California, tro giup cho 2.000 tu nhan thu an tu chung than o do.
Toi kham benh cho mot so cuu chien binh tai phong mach cua minh va giup cho nhieu cuu binh nhan duoc su dieu tri cung nhu nhung khoan phuc loi khac ma ho xung dang duoc huong. Toi yeu men nhung nam nu quan nhan Hoa Ky va khinh bi nhung quan chuc da bia ra du ly do de gui nhung nam nu thanh nien nay du phan vao cuoc chien kinh hoang, de roi lay do ma danh bong ly lich chinh tri cua minh. Sau khi da muc kich su tan bao o Viet Nam, toi co the cong khai tuyen bo rang, moi bac si co nghia vu danh ra it nhat la 3 phut de kham benh cho mot cuu binh da bi thuong vi chien tranh.
Nhieu cuu binh cua The chien thu II, cua chien tranh Trieu Tien, Viet Nam, Iraq va cac cuoc chien khac dang phai tiep tuc chiu dung nhung ton thuong tam ly tu nhung trai nghiem trong chien tranh cua ho, ke ca hoi chung cang thang do roi loan chan thuong sau chien tranh va gia tang kha nang mac cac chung ung thu, tieu duong vi nhiem cac hoa chat diet co gay ung thu nhu chat doc da cam. Voi kinh nghiem ve nganh y va la mot luat su, toi da giup nhieu cuu binh nhan duoc nhung phuc loi xung dang. Qua nhieu nam, su cam thong va thuong cam cua toi doi voi nhung nguoi linh lon dan, trong khi lai giam di thien cam doi voi cac tuong linh va chinh khach, nhung nguoi da gui binh linh cua chung ta vao cac cuoc chien tranh vo nghia. Nhung chuyen ke cua cac cuu binh lam toi nho lai nhung thang ngay o Viet Nam.
Ho noi rang ban khong the chua khoi mac cam toi loi cua hoi chung cang thang do roi loan chan thuong tam ly sau chien tranh, ma chi co the che bot di mot chut. Ho noi la nhung ai da dinh liu vao nhung cai chet tan bao, phat hien ra rang bao luc la do ban tay con nguoi tao ra, thi khong the nao quen duoc. No giong nhu chung loan than kinh: ban nghe giong noi cung tieng reo ho va thay nhung ao anh chet choc. Nguoi ta uoc tinh co khoang 500.000 trong so 2,5 trieu nguoi da tung phuc vu o Viet Nam co truc tiep dinh liu den cai chet cua nguoi Viet Nam va phai chiu hoi chung cang thang do roi loan chan thuong tam ly sau chien tranh. Hau het trong so 500.000 nguoi nay da tim quen bang ruou hoac ma tuy, da trai qua nhieu cuoc hon nhan, da toan tu tu va tu tu that su, va con rat nhieu chuyen nua… de lai biet bao thuong cam ve cuoc doi cua ho. Toi da thay chan thuong chien tranh gay ra biet bao mat mat cho nhung nguoi con song sot. Nhung cuu chien binh nay chinh la nhung vi anh hung con song cua toi va toi da chua tri cho nhieu nguoi trong nhung nam qua. Khi ho buoc vao phong mach, toi co the cam nhan duoc noi dau tu truoc khi ho khai benh.
Trong cuon sach Trauma and Recovery (Chan thuong va hoi phuc), nu tac gia Judith Herman da viet: “Su roi loan trong quan he voi nguoi khac, dan den nguy co cua hoi chung cang thang do roi loan chan thuong tam ly sau chien tranh, la rat cao khi ke song sot khong nhung chi don thuan la nguoi chung kien thu dong, ma ke ca doi voi ke tham gia tich cuc vao su chet choc tan bao do. Chan thuong cang nang khi khong the bien minh cho nhung cai chet tan khoc bang nhung gia tri hoac y nghia cao hon. Trong chien tranh Viet Nam, binh linh hoan toan mat tinh than khi chien thang tai mat tran la muc tieu bat kha thi va tieu chuan chien thang tro thanh tro he, nhu viec dem xac chet chang han. Trong hoan canh nhu the, nguoi ta khong chi don thuan phoi bay xac chet ma con tham gia vao cac hanh dong tan pha, giet choc vo nghia von gay nhieu tac hai khien con nguoi bi ton thuong lau dai ve tam ly”.
Mac du tiep tuc thanh cong o phong mach va van phong luat su nhung toi van kho so voi nhung con ac mong trien mien ve Viet Nam. Nhieu thang, nhieu nam sau khi tro ve Hoa Ky, giac ngu cua toi van bi gian doan vi nhung hinh anh hai hung. Toi thuong nam mo thay canh nguoi ta mang thi the nhung chau be vao benh vien o Viet Nam va cac chau chet ngay truoc mat toi. Toi mo thay minh dang nang len va doc dong chu ghi ro rang tren dai bang tay: “Thuy quan luc chien My tham van”.
Co mot giac mo khac cung thuong lap di lap lai. Bat dau bang mot phat dan coi no vang, roi tieng la thet vi dau don va so hai bao phu quanh toi. Toi ngoi bat day tren giuong, toat mo hoi tran. Toi vua moi thay nhung dua tre xuyen qua lan khoi. Duong nhu co ba, bon dua tre Viet Nam. Chung dang nhin cham cham vao toi - bac si cua chung.
Toi nghi, chung toi phai so tan ca benh vien, khong thi chet het.
Toi chup lay hai dua nho nhat, om bong chung roi ra hieu cho cac chau khac.
“Di theo chu!”, toi thet len trong giac mo.
Chung toi chay xuong hanh lang benh vien va khi vua ra den cong thi toi nga quy. Toi nhin xuong va thay mau uot dam ao so mi cua minh va chay nho giot xuong dat. Mot su yen tinh la lung va toi diu di trong vo thuc…
Mac du cac giac mo ve Viet Nam khong cham dut, toi van tiep tuc hanh nghe thay thuoc o Sacramento, roi thanh pho nay tro thanh que huong cua toi. Mot ngay, Dick Hughes gui cho toi mot tam anh toan nhung dong gach vun ma anh nghi rang do la tat ca nhung gi con lai cua benh vien tinh Quang Tri cua toi sau khi bi bom dan chien tranh tan pha.
Qua nhieu nam, toi da tim cach ke cho nhieu nguoi biet ve chuyen tre em bi tan sat o Viet Nam. It nhat, toi da ke cho hon 10 vi bac si. Nam 1987, toi gui mot buc thu cho Bo Quoc phong yeu cau dieu tra vu viec. Ho tra loi bang mot cuon sach mong cho biet rang dieu luat cua quan doi khong cho phep mot viec tan bao voi tre em nhu the. Nam 1989, toi viet thu cho tuong Colin Powell – Chu tich Hoi dong Tham muu Lien quan – va ong ta cung chang the giup do gi hon. Tuong Powell cho mot thuoc cap viet thu tra loi, de nghi toi cung cap them thong tin ve vu tham sat cho Co quan Thanh tra cua binh chung Thuy quan luc chien o Washington D.C. Nam 1990, chinh toi lai bi Phong An ninh Hai quan dieu tra vi nhung cao giac cua minh. Nam 1991, toi viet thu cho Thuong nghi si John McCain, nguoi chuyen tiep mot bao cao cua An ninh Hai quan voi noi dung la khong co chung cu ve mot vu tham sat tre em nhu toi chung kien. Moi co quan chuc nang co lien quan – noi co the biet duoc vu tham sat – deu khong co ho so luu tru ve vu viec, hoac phu nhan la khong bao gio co su viec nhu vay xay ra.
Nam 1991, toi quyet dinh viet thu cho ong chu Mortimer Marks, mot anh hung trong The chien thu II. Luc do, ong chu cua toi da ngoai 90. Khi con la mot cau be, toi duoc nghe nhung nguoi trong gia dinh tu hao ke ve nhung chien tich oai hung cua ong trong nhiem vu mot quan nhan Thuy quan luc chien, khi ong song sot sau su kien Bataan Death March(1) va bi quan doi Nhat cam tu 3 nam. Toi viet mot so cam nghi cua minh va ong da tra loi bang thu voi noi dung gom nhung nhan xet sau day:
Chau Allen than men,
Ong phai doc buc thu 3 trang cua chau nhieu lan moi tham thia moi viec va ong di den ket luan chung la ong chau minh co rat nhieu diem giong nhau.
Chung ta giong nhau o diem mang hai dong mau. Chau, mot nua Thuy Dien, mot nua A Rap; con ong thi mot nua Thuy Dien, mot nua Do Thai. Do mang dong mau lai nhu the, nen ca hai ong chau minh phai chiu nhieu dieu tieng chang de chiu ti nao. Ong lay lam phan no khi biet rang mot thuyen truong Hai quan tung nghi ngo long trung thanh cua chau vi chau co mang dong mau A Rap. Neu nhu co quyen, ong se dua vien si quan nay ra toa an quan su vi da dam xuc pham pham cach cua chau. Ve phan minh, ong cung tung bi giem pha ve goc gac Do Thai boi nhung nguoi chang biet chut gi ve to tien Do Thai cua ong. Doi voi ong, dinh kien chung toc luon luon la mot ton tai thoi tha. No qua khiem nha, dot nat va pha hoai xa hoi. Cach tot nhat de doi pho voi no la phai cong khai duong dau o bat cu noi dau co su xuat hien cua no.
Ong nghi rang chau da the hien mot cach tot dep va co dong y nguyen chung cua loai nguoi khi noi: “Chau hy vong rang trai dat se tro thanh mot Hiep chung quoc cua the gioi, va chung ta co the noi loi cam on ve su da dang van hoa o khap moi noi thay vi co gang lam cho toan the nhan loai giong nhu chung ta”.
Mot trong nhung dieu khong the xac dinh duoc cua moi thoi dai la tinh trang thu dich ton tai tu rat lau giua nguoi A Rap va nguoi Do Thai o khu vuc Trung Dong. Lich su cho chung ta biet rang ca hai nhom sac toc nay deu co nguon goc tu cung mot nguoi cha Abraham. Vi sao ma ho da phat trien roi tach han ra va thu dich nhau nhu vay? Co the la do chinh tri, do quyen luc cai tri, va roi, co the la do ton giao. Ca ba ton giao lon: Do Thai giao, Co Doc giao va Hoi giao deu co mot moi lien ket chung. Duc Moses anh huong den Chua Jesus va Chua Jesus lai anh huong den Tien tri Mohammed. Jerusalem la thu do ton giao cua ca ba. Duong nhu co kha nhieu diem chung giua hai cong dong nguoi Do Thai va A Rap de ho co the cung song trong hoa binh hon la cu tranh chap voi nhau trien mien. Mot lan nua, thoi xau dinh kien da gay ra nhung noi thong kho.
Mortimer Marks
Ngay 4 thang 2 nam 1992
Nhieu nam sau khi tu Viet Nam tro ve, toi tu hoi phai chang nhung trai nghiem cua toi o Viet Nam da gay anh huong den kha nang hinh thanh cac moi quan he lau dai cua toi. Nhung ky uc va nhung giac mo thinh thoang lai xen vao cuoc song. Toi tu hoi, phai chang cuoc hon nhan cua toi se khong tan vo neu nhu toi khong co nhung con tinh giac vao luc nua dem, toan than uot dam mo hoi, kinh hai voi nhung hinh anh quan quai va va dang chet dan cua cac em be. Sau 30 nam, toi van con nam mo thay minh dang nang canh tay ru ruoi cua mot chau be bi ban mot phat dan ngay vao dau, dang doc dong chu ro net tren dai bang tay “Thuy quan luc chien My tham van”. Toi khong the lay chuyen ky uc ve mot hoi truong benh vien vay day mau, ve nhung dieu kinh hoang va ve nhung cu soc tu tat ca nhung gi minh da chung kien.
Trong 30 nam qua, toi thuong danh khoang mot tieng dong ho moi ngay de theo doi tin tuc the gioi. Toi da doc hon 200 cuon sach viet ve Viet Nam va con se doc tiep nhung cuon xuat ban sau nay. Giong nhu nhieu nguoi tung co mat o Viet Nam, toi tiep tuc quan tam den nhung thong tin lam ro su dinh liu cua chung ta trong chien tranh Viet Nam. Va trong nhieu nam qua, toi van thuong tu hoi ve nhung gi da xay ra doi voi nhung con nguoi toi tung quen biet ma nay van con sinh song tai do.

markdown:
|
|![]()
Mot nguoi linh Phap ten Henri Martin den ban dao Dong Duong de chuan bi danh lai quan doi Nhat hoang khi The chien thu II sap ket thuc. Nhung khi nguoi linh tre biet duoc su that ve nhung gi dang dien ra o vung Dong Duong thuoc Phap, anh da khuoc tu chien dau va tro thanh mot nguoi tu choi nhap ngu vi luong tam can rut.
Henri Martin da dua ra nhung loi le danh thep, vang doi trong phien xu cua toa an quan su. Nhung cao giac cua anh cung co the ap dung cho truong hop sau nay khi nguoi My dinh liu vao Viet Nam, vi ho da su dung nhung chien thuat tan bao ma vo ich giong nhu nguoi Phap truoc day.
“Tai Dong Duong, quan doi Phap da hanh dong giong nhu nhung tay phat xit Duc tung lam tren dat Phap”, Martin dap lai cac cong to vien tai toa an quan su. “Toi ghe tom nhung hanh dong cua ho. Tai sao may bay chung ta hang ngay ban pha tren dau nhung ngu dan tay khong? Tai sao binh linh chung ta cuop boc, dot pha va ban giet? Co phai do la viec khai hoa mot xu so? Chung ta khong phai dang duong dau voi mot nhom noi loan ma la ca mot dan toc da nhat quyet bao ve nen doc lap cua ho. Xin thua voi cac ong rang o dat nuoc nay, tat ca deu la Viet Minh va cho du bat cu dieu gi xay ra di nua, thi cac ong cung khong the tan sat het tat ca moi nguoi”.
Vo Nguyen Giap, vi tuong linh huyen thoai cua Viet Nam, nguoi da tung danh bai quan Phap o Dien Bien Phu, da tuyen bo sau khi luc luong My rut lui rang, nhan dan Viet Nam san sang hy sinh 10 nguoi de doi mang mot quan nhan My tren rung nui hay dong ruong cua Viet Nam. Trong chien luoc tien hanh cuoc chien tranh du kich truong ky khang chien, ve co ban, Tuong Giap hoan toan dung khi ma cac chien luoc gia quan su tai ba cua My da giet hang trieu nguoi linh va thuong dan Viet Nam bang hoa luc cuc manh, nhung cuoi cung lai la ke thua cuoc.
Quan nhan My goi viec tu Viet Nam tro ve la “back in the world”. Nhieu bac si tung phuc vu o Viet Nam cung trai qua mot cu soc sau sac khi ho tro ve My va mot so bi am anh do nhung ky uc o Viet Nam. Bac si Ralf Young, chuyen gia nhi khoa, nguoi tung huong dan cho toi khi toi moi den Hue, da tu van sau khi ve nuoc. Ve phan minh, toi cung da thay doi o mot muc do nao do ma ban than toi khong the hieu ngay duoc sau moi chuyen di Viet Nam.
Khi toi tro lai benh vien Mendocino, hai bac si giam sat toi -- Wally Cook va Hewlett Ryan - da khong cho phep toi hoan tat chuong trinh noi tru benh vien. Ho noi rang toi da vang mat khong phep tai benh vien. Toi la nguoi kien quyet chong lai cuoc chien trong khi nhung nguoi giam sat cua toi lai ung ho chien tranh. Toi da khong duoc phep khi dinh chieu cuon phim 28 phut ve canh con nguoi tan bao voi con nguoi o Viet Nam cho nhung bac si noi tru khac thuoc khoa benh hoc than kinh benh vien Mendocino cung xem. Cac bac si giam sat khong muon nghe ve nhung dieu tan bao ma toi da chung kien o Viet Nam. Toi bi chan dong den tan xuong tuy truoc nhung gi minh da trong thay va da ke cho nhieu nguoi nghe ve cuoc tan sat nhung em be tho dai. Tai Mount Zion, toi viet cho bac si Weinshol ve cac vu tham sat nhung ong ta khong bao gio tra loi thu cua toi. Sau mot cuoc hop voi bac si Ryan va Cook, bac si Wallerstein bao rang toi da xuyen tac su that, rang toi khong nen hanh nghe chua benh tam than nua ma nen kiem mot nghe khac lam ke sinh nhai.
- Nhung toi chi con co 3 thang cua thoi han 3 nam! - Toi noi.
- Vang, Hassan, anh co the ung bien duoc ma. - Ong ta tra loi. - Toi tin chac anh se tim ra mot con duong de kiem song.
Roi cac bac si giam sat dua mot ban de nghi cho toi. Ho noi la se de cho toi hoan tat 3 thang sau cung cua thoi ky noi tru neu nhu toi chiu viet ban hoi loi va hua se khong bao gio lam nhung viec nhu the nua. Toi khong the. Toi nghi rang thoi gian o Viet Nam, toi da lam duoc nhieu viec tot hon la nhung gi minh co the lam khi o lai California.
The la chung toi chia tay. Mot thoi gian ngan sau do, benh vien Mendocino dong cua vinh vien. Khong biet nhieu ve toi, the ma bac si Ryan – cung la mot cuu binh Thuy quan luc chien – nguoi phan doi du doi quan diem chong chien tranh cua toi, da viet la toi da co y bop meo su that. Ong tuyen bo: “Neu anh ta khong tu chuc, toi se duoi co anh ta”. Bac si Cook thi de lai mot to phe binh trong ho so cua toi voi nhan xet rang toi “duoc phat hien la qua gan gui voi nhung nguoi ngheo, nguoi bat hanh, nhung nguoi thua thiet cua the gioi, dac biet la voi nguoi A Rap”. Ong ta con de nghi khong de cu toi vao bat cu hoi dong nao.
Nhieu nam sau, khi doc duoc nhung ho so nay, toi that su bat ngo voi diem luu y ve nguoi A Rap trong to phe binh cua bac si Cook, boi vi toi chi co mot nguoi ban duy nhat vao thoi diem do co the duoc xem la nguoi A Rap, nhung anh ay chi den tham toi co mot lan o Mendocino. Cung trong ho so cua toi, Phyllis Kemper, truong khoa tam ly o Mount Zion, da phe trong mot ban ghi nho khac rang, toi co the khong bao gio tro thanh mot bac si tam than vi toi la mot nguoi A Rap, va nhung nguoi A Rap thi chiem giu phu nu nhu la bat dong san. Noi chung, nhieu ban ghi nho va thu chi trich nhu the duoc dat trong ho so cua toi. Nhung giay to nay nam lang yen trong ho so cua toi o Hoi dong Y khoa California, im lang dau doc nghe nghiep cua toi. Sau su kien khung bo 11.9.2001, mot so trong nhung van kien cu nay da duoc su dung de danh gia long ai quoc cua toi.
Tuy nhien, vao thoi diem do, toi la mot chang trai tre co doc va da bot di ao tuong. Do la nam 1969. Nguoi ta thang thung yeu cau toi roi benh vien tam than trong khi toi chua chuan bi huong di nao cho minh. La mot bac si noi tru khoa tam than, toi nam trong loai uu tu cua lop hoc truoc khi di Viet Nam, nhung gio thi toi khong biet phai lam sao de giai thich viec khong hoan tat chuong trinh noi tru voi Hoi dong Y khoa. Trong khi cho doi, toi song bang cong viec cua mot bac si o bo phan cap cuu trong khu vuc Sacramento vao cuoi tuan, luan phien giua nhieu benh vien nhu Folsom, Twin Lakes, Mercy San Juan, Carmichael va Arcade. Nhung hoi uc ve Viet Nam van cu am anh toi. Chi trong nam dau tien tro ve tu Viet Nam, toi da nhan den 19 phieu phat cua canh sat ve hanh vi chay xe qua toc do tren duong di ve noi lam viec. Mot toi no, toi lam viec tai phong cap cuu cung voi bac si Gerald Flick, mot trong nhung nguoi nang no nhat ma toi tung gap. Bac si Flick dang doc mot cuon sach luat.
- Jerry nay, chac la anh bi dien roi! Lam bac si chua du hay sao? - Toi noi.
- A! Toi gap qua nhieu van de voi nhung quy dinh tai benh vien Kaiser nen toi quyet dinh phai tro thanh luat su. - Bac si Flick tra loi.
Dieu nay gay an tuong voi toi. Luc do toi nhan ra rang, hoac toi la nguoi kem coi, hoac bac si Flick lam qua nhieu, qua ham ho. Sau do, toi quyet dinh theo hoc truong luat.
Vai nam truoc day, khi toi bat dau viet cuon sach nay, toi da viet thu cho cac ban tung la bac si tinh nguyen o Viet Nam, de nghi ho viet lai cam nhan ve nhung trai nghiem o dat nuoc nay. Hon hai muoi bac si dap lai bang nhung buc thu chan tinh ma toi da trich dan trong cuon sach nay. Toi nhan thay nhieu bac si tinh nguyen o Viet Nam da co nhung cam nhan giong toi, va rang nhung trai nghiem o Viet Nam da thay doi quan diem ve chinh tri va cuoc song cua ho.
“Nhung trai nghiem o Viet Nam tac dong den toi nhieu hon bat cu benh nhan nao ma toi tung chua tri, mac du toi da lam cong viec phuc vu mot cach day hy vong”, bac si Joe Nettles - nguoi tung phuc vu hai dot tinh nguyen o Hue va Da Nang – da noi nhu the. “Toi ra di nhu mot ke dieu hau, hieu chien, nhung tro ve nhu mot nguoi theo chu nghia hoa binh sau khi chung kien su tan khoc ma cuoc chien gay ra cho nhung thuong dan vo toi”.
“Viet Nam trong giai doan tu thang Hai den thang Tam nam 1972 da bien toi tu mot bac si day lac quan thanh mot nguoi am hieu nhieu hon ve the gioi dau kho va bat hanh”, bac si David F. Goldstone – nguoi tung phuc vu o Quang Tri va Quy Nhon – nho lai.
Bac si Thomas Felix Oram tinh nguyen phuc vu o Viet Nam nam 1967. Bac si Oram la nguoi Anh, co cha la bac si y khoa thuoc quan y hoang gia. Ong Oram tung la bac si y khoa lam viec o Malaysia trong 5 nam roi chuyen den Hoa Ky va tai day, ong tinh nguyen den phuc vu o Viet Nam.
“Toi di Viet Nam voi mot it hoai nghi ve nhung gi chung ta dang lam”, bac si Oram viet. “Va khi roi dat nuoc do, toi khong hoai nghi nua ma tin chac la chung ta da co nhung hanh dong sai lam. Toi cam thay nhung van de sau day:
1. Quyet dinh cua Hoa Ky tran ap chu nghia Cong san da ho tro cho BAT CU(1) che do chong Cong nao o bat cu noi dau.
2. Hoa Ky quyet dinh hau thuan cho mot loat cac chinh quyen o Viet Nam, trong khi do la nhung chinh quyen tham nhung va nhin chung la KHONG(2) phuc vu dai da so nguoi Viet.
3. Hau thuan quan doi Nam Viet Nam, mot quan doi co it tru cot, niem tin va thieu nhung ke hoach phoi hop tot de chong lai Cong quan.
4. Cac co van cua quan doi My bi thay the voi so luong ngay cang tang cung voi su gia tang khong ngung cua vu khi va khong luc, trong khi cac huong dan, chi thi ro rang nhung gi phai thi hanh thi cu giam mai.
5. Danh giac ma nhu bi troi mot tay. Khong luc hau nhu co the xoa ten mien Bac Viet Nam tren ban do, nhung Bac Viet Nam lai la noi khong duoc dung den.
6. Quan trong nhat la viec nguoi Viet Nam khong ton trong va so hai chinh quan doi Nam Viet Nam cua ho hon la so Viet Cong.
7. Dan chung Nam Viet Nam to ra khong ghet chu nghia Cong san.
8. So vu tham nhung ma nguoi My dinh liu vao co le se khong bao gio biet het duoc. Nhieu nguoi My mong muon chien tranh tiep dien vi neu khong, nguon cung cap tien bac cho ho se can di.
9. Hon 50.000 sinh mang nguoi My da chet trong mot cuoc chien tranh la mot mat mat nhuc nha ma lai khong co ly do ro rang.
10. Nhieu nguoi Nam Viet Nam hau nhu xem Hoa Ky nhu la mot de quoc thuc dan chi quan tam den nhung mau muc ly tuong cua rieng ho va cha dap len nhung dieu khac”.
Stanley M. Garstka, mot bac si tinh nguyen o Nha Trang va Ban Me Thuot, da phan tich nhung no luc y te cua Hoa Ky vao ngay 24.6.1968, va nhung nhan xet nay da duoc dua vao ho so Quoc hoi Hoa Ky. “Trong khi nguoi Viet Nam cam kich su tro giup cua chung ta,” – bac si Garstka nhan xet – “thi van ton tai nhung van de nhu viec cac bac si ngao man va thieu kinh nghiem, hay cac bac si da tien hanh nhung phau thuat phuc tap ma khong chuan bi cham soc hau phau thich hop, nhat la voi cac ca chinh hinh, giai phau than kinh va tiet nieu von quy dinh viec theo doi tiep tuc la dieu bat buoc. Bac si My da khong tiet tru benh bach hau, bai liet tre em, benh dau mua, ho ga va benh uon van o Viet Nam, mac du chung ta co du vac-xin de xoa so tat ca nhung benh nay. Cac bac si My da khong giam duoc muc do cac benh hoa lieu, dich ta, thuong han, sot ret, dich hach, benh duong ruot va cac benh khac. Tu le tu vong cao o benh nhan sau phau thuat cung nhu o nhung thuong dan bi thuong do chien tranh khong chi lien quan den chat luong cac khoa, phong phau thuat, ma con la do viec san soc tiep theo khong day du”.
Bac si Garstka tiep tuc: “Can phai thua nhan ngay la chung ta da that bai mot cach tham hai o Viet Nam, khong phai vi chung ta thieu kha nang hoac thieu dong co thuc day, ma vi Bo Ngoai giao va nhung co quan truc thuoc da la cong cu tao nen tinh trang hon loan, tham nhung va lam that vong ca nguoi Viet Nam lan nguoi My. Day la nguyen nhan co ban dan den that bai cua chung ta o Viet Nam”.
Bac si B. L. Tom phuc vu tai Da Lat, cach Sai Gon may tram km ve phia Bac, noi khong co tivi, radio hay may hat. Ong da duoc truyen cam hung tu nhung loi van cua bac si Tom Dooley, mot bac si co nhieu nam cong hien quen minh o Viet Nam: “Hay hien dang mot phan doi minh cho nhung nguoi khac. Su cong hien cua ban se khong vo ich. No se la mot trai nghiem rat thu vi boi do la nhung no luc manh liet huong toi mot muc dich day y nghia… Va ban se huong duoc niem hanh phuc khi phuc vu cho nhung nguoi khon cung”.
Nam 1970, toi vao lam viec o phong kham benh cua bac si James Cavanaugh tai Sacramento, California. James la ban than cu cua toi tu chuyen di dau tien den Viet Nam. Toi thich thanh pho Sacramento, thu phu bang California. Bao quanh bang nhung dong lua bat ngat, nhung vuon cay an qua va nhieu cay nong nghiep khac, lai khong xa day nui Sierra, Sacramento kha tach biet voi cac thanh pho lon nam doc theo bo bien cua California va van giu duoc chut it dang ve cua mot thanh pho nho. Khi toi on dinh cuoc song o Sacramento thi James va vo anh ly hon. Roi James de lai phong mach cho toi.
Toi van co giu quan he voi cac ban cu o Viet Nam, nhung thoi gian troi qua, chien tranh Viet Nam tro thanh lich su. Toi tiep tuc hanh nghe bac si o Sacramento, chuyen lam bac si gia dinh, tien hanh nhieu ca phau thuat va giup ha sinh nhieu em be.
Nam 1975, toi duoc bo nhiem lam Chu tich To chuc Bac si Gia dinh thuoc benh vien Community Memorial o Sacramento. Toi vinh du duoc nhan danh hieu “Bac si cua nam” do Sacramento Bee bau chon nam 1976. Trong 3 nam lien, toi la Chu tich Han lam vien My cua cac bac si gia dinh va la dai bieu tai Hiep hoi Y hoc California. Toi cung duoc tien cu ca vao chuc Chu tich cua Hiep hoi Y hoc California nhung ten toi bi rut di mot cach bi mat khi can nhac vao nhung phut chot ma vao luc do toi khong biet duoc ly do. Vao thoi diem do, toi cung bat dau nghien cuu luat hoc, mot mon hoc ma toi tung quan tam tu nhung ngay con tren con tau USS Toledo.
Toi theo hoc truong Luat thuoc Lincoln University o Sacramento va gap go nguoi vo tuong lai cua minh - Sherry Nix - tai mot tran dau quyen Anh giua hai luat su. Toi la bac si san soc vien cua tran dau, con co ay la nguoi cam bang so cho biet so hiep thi dau cua tran dau. La cuu hoa hau bang Arizona, tro thanh luat su, roi tham phan, Sherry co le la nguoi phu nu dep nhat ma toi tung gap, lai con them ve thong minh mot cach la thuong. Chung toi nhanh chong dong cam va say me nhau. Ca hai deu thich nghien cuu luat va da cung song chung voi nhau mot thoi gian. Chuong trinh cua truong Luat bao gom 80% la doc sach va 20% nghe cac giao su giang giai. Tuy cham nhung chac chan, truong Luat da thay doi cach nhin cua toi ve the gioi.
Dang tiec la toi khong the quen duoc Viet Nam. Trong tuan trang mat o Rome va Majorca nam 1974, vo toi dua cho toi cuon sach co tua Home From the War (Tro ve tu cuoc chien) cua tac gia Robert J. Lipton. Cuon sach da khoi day trong toi nhung ky uc ve Viet Nam, loi cuon va am anh toi. “Viec chung kien cai chet cua nhung nguoi gia va tre em da khac ghi vao tam kham toi. Bi ban vao dau. Tai sao?”. Toi viet vao ben le trang sach dang doc. “Co le toi khong bao gio co the quen duoc nhung dieu ay.”
"Chien tranh chua cham dut"
Khi Richard Hughes tro ve My vao ngay 7.11.1976, anh da tro chuyen cung William V. Dunlop, phong vien cua bao The New York Times. Duoi day la mot so cam nghi cua Richard vao thoi diem do:
“Chien tranh da cham dut o Viet Nam nhung van con tiep tuc o Hoa Ky. No van con mung mu trong chung ta, khong chi boi nhung ton that ma chung ta da gay ra cho dat nuoc Viet Nam ma con vi anh huong cua cuoc chien do da tac dong truc tiep den moi cong dan My. Hien chung ta chi dang luot qua va de cap den no mot cach chung chung boi vi do la mot van de qua lon, ca ve the chat lan tinh than.
Mot trong nhung nguyen nhan khien van de Viet Nam bi dua vao “hau truong” la vi dan chung cam thay nhung viec ho lam cung chang ich gi, va ho khong muon dinh liu den nhung gi ma ho cam thay minh khong the giai quyet duoc. Neu ho biet rang nhung hanh dong cua ho co the giup ich thuc su cho nhan dan Viet Nam, toi chac chan rang ho se nhap cuoc ngay tuc khac.
Nguoi My khong cam gian nhan dan Viet Nam. Nguoi My chi phan no voi lanh dao cua nuoc My, nhung nguoi da tien hanh chinh sach Viet Nam ma khong noi su that cho dan chung biet. Do cung la nguyen nhan khien chung ta hinh thanh nhung cam xuc uc che ve Viet Nam.
Co rat nhieu dieu chung ta co the hoc hoi tu nguoi Viet Nam. Giua mot xa hoi ma cai chet hau nhu hien dien o khap moi noi ma con nguoi van tiep tuc cuoc song mot cach sinh dong, day tinh nguoi. Giua mot xa hoi day ray bao luc ma con nguoi van dung cam, hien ngang. Va toi nghi rang neu chung ta co duoc nhung gi ma nhan dan Viet Nam da chiem nghiem tu cuoc song thi han chung ta se co loi giai dap cho rat nhieu cau hoi cua chinh minh.
Toi nghi se co viec binh thuong hoa moi quan he hai ben… Se co dam phan ve trach nhiem, va nen chang chung ta hay nhan lay phan trach nhiem ay ve minh. Chung ta co suc manh, va khi chung ta su dung suc manh do o bat ky dau thi chung ta cung phai co trach nhiem. Chung ta da o do, o do voi tam anh huong qua lon. Va gio day co rat nhieu viec chung ta co the lam va can phai lam. Chung ta co kha nang. Chung ta co the lam dieu gi do de giam bot nhung dau thuong, giup ho cai thien cuoc song; va nguoc lai, ho co the giup chung ta thoat khoi nhung noi am anh, day dut trien mien.”
Roi cuoc hon nhan cua toi voi Sherry gap kho khan va co nguy co tan vo do nhung cang thang, ap luc trong viec ca hai cung theo hoc truong luat. Cong viec cua toi luc ay la duy tri mot phong mach kha lon, lam giang vien khoa bac si gia dinh tai truong Y Davis thuoc University of California, chuan bi cho ky thi hanh nghe luat su va co gang ngan chan nguy co ket thuc doi song vo chong voi Sherry. Tinh hinh cang dac biet cang thang khi nhung hoi uc va ac mong ve Viet Nam hien ve, hoa tron voi nhung lo toan ke tren. Nhieu dem toi giat minh tinh giac sau mot giac mo ve Viet Nam, ca nguoi lanh toat mo hoi. Toi hoi ha hoc cho xong chuong trinh luat giong nhu co ma quy duoi theo sau lung minh. Sherry cung ngac nhien va hoi xem toi gap van de gi.
- Co cai gi do o phia sau cu day anh toi. - Toi tra loi.
- Do la cai gi vay?”
- Su so hai.
Thay vi doi mat de giai quyet nhung van de trong hon nhan, toi lai tim cach lam viec nhieu hon. Khi tinh the khong con cuu van duoc nua, toi bi tram cam trong khi van tiep tuc doi dau voi nhung thu quy am. Sherry khang dinh la co nhieu nhan xet trong ho so nghe nghiep cua toi khien cho toi gap nhieu tro ngai trong viec hanh nghe bac si. Co ay thuc giuc toi dieu tra, nhung toi qua ban ron de theo duoi nhung viec nhu the. Luc ay, toi dang dam nhiem cong viec trong Hoi dong y khoa, dieu hanh mot phong mach hoat dong rat tot va chuan bi hoan tat chuong trinh luat hoc.
Cung vao khoang thoi gian ay, toi lai gap tai nan. Mot buoi sang nam 1980, khi dang lai xe trong trang thai met moi den tham gia mot ca mo, toi cho xe vuot qua nga tu va tong vao mot chiec xe ui dat cua cong ty Pacific Gas and Electric. Tai nan lam toi bi thuong o co, liet canh tay trai khien tu do ve sau toi khong con hanh nghe phau thuat duoc nua. Sau khi duoc ban toi, bac si Ed Gamel giai phau, canh tay toi hoi phuc duoc it nhat 70% nhung tai nan nay da ket thuc nghe giai phau va bac si san khoa, cho du den luc do, toi da giup cho hon 400 hai nhi ra doi. Nam 1981, toi va Sherry ly hon. Cung trong nam ay, toi vuot qua ky thi hanh nghe luat su o California sau lan du thi thu tu. Tinh co, toi va Sherry ngoi canh nhau trong ky thi keo dai 3 ngay nay. Khi chung toi do du truoc nhung cau hoi hoc bua, Sherry con nghich ngom thuc nhe vao dau goi toi duoi gam ban, lam nhu the toi chua chiu du dau kho trong viec den sach cho 4 lan thi vay!
Ngay sau do, toi duoc co quan cuu chien binh bo nhiem lam bac si tam than, chuyen tri lieu cho cac cuu chien binh bi hoi chung cang thang do roi loan chan thuong tam ly sau chien tranh Viet Nam (PTSD). Toi ho tro cac cuu chien binh trong chuc nang mot bac si va luat su am hieu nhung thiet hai do cuoc chien gay nen cho ho, ca tinh than lan vat chat. Cung nhu nhieu cuu binh bi chan thuong tinh than sau chien tranh ma toi tiep xuc hang ngay, toi khong the quen duoc Viet Nam.
Neu nhu ban chua bao gio tham gia vao mot cuoc chien tranh, chua tung chung kien nhung tran danh thi co the ban se khong hieu nhung gi toi dang noi. Mot noi day dut cu bam mai trong tam hon minh. La mot bac si, toi khong muon quen di nhung gi minh da thay. Toi khong the nhu the vi toi da nem mui chet choc, da chung kien canh chet choc, canh chat chan tay, va cung vi toi co kha nang phan doan khi chung kien nhung tham kich, cung co the la vi toi cam thay minh may man song sot sau tat ca nhung gi da xay ra. Toi muon ghi nho cam giac dau long khi nhin dong mau nong chay ra tu canh tay mot em nho vua bi bom dan xe toac di va toi dang co cam mau cho em.
Toi muon ghi nho cac ca phau thuat mo bung tre em, tim kiem manh bom dan de co cuu song nhung sinh linh nho be nay; ghi nho khoanh khac dau don khi phat hien cot song cua mot chau be bi ton thuong nang khien chau se khong bao gio buoc di duoc nua, khong kiem soat duoc viec tieu tieu, khong con cam giac khoai lac tinh duc va khong con kha nang dinh huong tuong lai cho minh trong mot dat nuoc thuoc the gioi thu ba, von khong the ho tro cai ma chung ta goi la su hoi phuc. Vi nhung trai nghiem nhu the, nen cam giac cua toi khi tro ve doi song dan su la: Dung co co thuyet phuc toi chap nhan nhung viec khong dung su that. Dung co ke cho toi nghe the nao la cuoc chien tranh anh hung, va cung dung trong mong la toi se tra loi hay viet mot bai binh luan ve dieu do.
Cung dung co ban tan ve nhung “thiet hai phu”. Nhung ai tung kinh qua cuoc chien deu da chung kien nhung chiu dung, dau don, chet choc va huy hoai. Nhung ke chu xuong gay them nhieu cuoc chien hon nua la nhung nguoi chua tung chung kien cai chet cua nhung em be, chua tung nhin thay nhung thung chua day chan tay vua moi duoc phau thuat cat bo de cuu lay sinh mang nhung nguoi bi thuong. Co mot noi day dut dong mai trong tam hon ban khi phai chung kien su tan sat con nguoi o quy mo lon.
Mot cuong quoc da tieu diet hon 2 trieu sinh mang con nguoi o mot dat nuoc vung Dong Nam A lam sao co the len lop voi phan con lai cua the gioi ve thai do, hanh dong da man, tan bao? Nhung tieng ri ram khon kho tu nhung manh doi ma chung ta da gieo tai hoa cung nhung thi the tan vua nhu nhung lan song am i lan truyen khap the gioi, cham den tat ca nhung nguoi co lien quan. Du the nao di nua, tu lau toi da thay rang chung ta can phai chuoc loi voi nhung gi ma minh da gay ra, phai trung thuc voi su that va dong thoi phai cham dut viec gay nen cai vong quay chet choc, dau kho khong ngung do.
Nam 1988, toi tham gia Flying Samaritans, mot nhom cac bac si va nhan vien y te di den cac nuoc thuoc the gioi thu ba nhu Mexico de cham soc y te cho nguoi ngheo. Cuoc tham vieng nhung ngoi lang nho o Baja, Mexico lam toi nho den Viet Nam. Ca khu vuc nay hau nhu chang biet den y hoc phong benh la gi. Nhung nong dan Mexico chang he nhan duoc su cham soc y te nao ca. Khi toi kham cho mot dua be, toi cau troi cho chau het benh sau khi dung thuoc, boi vi toi se khong the kham lai cho chau trong nhieu thang troi va chau cung chang co mot noi nao khac de kham benh. Va cung giong nhu khi o Viet Nam, toi chi co the lam het suc minh trong kha nang luc do voi nhung gi minh co the lam.
Tuyen bo cua cuu binh chien tranh Viet Nam Pedro Hernandez, mot benh nhan PTSD cua bac si Allen Hassan:
“Nhu cac ban biet, toi da duoc hai vi Tong thong, mot Bo truong Tu phap va hai vi Thong doc bang California vinh danh ve nhung cong viec co lien quan den cac bang dang va nhung van de ma tuy cua cac bang nhom nay. Toi da tung phuc vu o Viet Nam nen toi biet khi ban viet hay ke ve nhung viec lam dien ro cua minh, thi do la su that. Rang chien tranh la dien cuong, rang Pedro – nguoi duoc cac vi chinh khach noi tren vinh danh – cung la dien khung not. Gan nhu toi da muon tu sat sau khi tro ve tu cuoc chien, va con trai toi da den noi voi toi: “Cho du ba khong thuong lay ban than minh thi con van yeu thuong ba”. Va nho the ma toi da bo di y dinh tu tu.
Chung ta da tiep tay cho CIA. Toi da quan he chat che voi ho. Khi tro ve My, toi da nghi ve tat ca nhung cai chet va quyet dinh di gap mot nguoi tu van vi toi cam thay minh qua toi loi. Toi ke moi viec, va nguoi tu van noi: “Toi qua met moi nghe anh noi, anh dien qua. Toi khong muon thay anh nua. Toi khong muon nghe bat cu dieu gi anh noi. Toi khong tin nhung gi anh ke la da xay ra”.
Anh hoi toi ve nhung gi chung toi da lam. Rang chung ta co giet hai tu binh chien tranh hay khong? Di nhien la co! Va chinh phu da phu nhan viec nay? Di nhien la the! Lieu toi co bi hoi chung cang thang vi chan thuong tam ly sau chien tranh Viet Nam hay khong? Hay xem nay, toi da muon tu sat day. Nhung nay thi toi hien dang doi minh de giup do tre em, giup do con nguoi.
O Viet Nam, don vi cua toi co den 300 nguoi da chet va chi con co 8 nguoi song sot. Vang, toi co dien khong? Co the lam chu!”
Mot so su viec o Mexico khac ghi vao tam kham toi, nhu nhung dieu toi tung thay o Viet Nam. Toi nho co lan chung toi bay den mot ngoi lang trong mua mua o Mexico. Tu trong benh xa tam bo nhin ra khung cua so vao mot ngay mua, toi thay mot so nguoi dang buoc voi qua canh dong lay tien ve phia chung toi. Khoang cach it nhat cung gan 2 km. Khi den noi, ho co ve rat met. Trong so ho, co mot ba me tre voi mot chau be duoc quan trong tam ao. Toi biet duoc rang nguoi me da phai loi bo 13 km de duoc gap bac si My kham mien phi. Nghe cau chuyen co ke va nhin cu chi biet on cua co khien toi nho den ly do tai sao minh tro thanh mot bac si y khoa. Cung ke tu do, cu 6 thang mot lan, toi tro lai Mexico ma cam thay la minh dang lam mot phan cua viec chuoc loi ca nhan cho nhung gi ma nuoc My da gay ra cho dan chung Viet Nam. Nhieu nam truoc do, toi tung giam bot cong viec de lam them chuc nang bac si tam than tai nha tu Pelican Bay o thanh pho Crescent, California, tro giup cho 2.000 tu nhan thu an tu chung than o do.
Toi kham benh cho mot so cuu chien binh tai phong mach cua minh va giup cho nhieu cuu binh nhan duoc su dieu tri cung nhu nhung khoan phuc loi khac ma ho xung dang duoc huong. Toi yeu men nhung nam nu quan nhan Hoa Ky va khinh bi nhung quan chuc da bia ra du ly do de gui nhung nam nu thanh nien nay du phan vao cuoc chien kinh hoang, de roi lay do ma danh bong ly lich chinh tri cua minh. Sau khi da muc kich su tan bao o Viet Nam, toi co the cong khai tuyen bo rang, moi bac si co nghia vu danh ra it nhat la 3 phut de kham benh cho mot cuu binh da bi thuong vi chien tranh.
Nhieu cuu binh cua The chien thu II, cua chien tranh Trieu Tien, Viet Nam, Iraq va cac cuoc chien khac dang phai tiep tuc chiu dung nhung ton thuong tam ly tu nhung trai nghiem trong chien tranh cua ho, ke ca hoi chung cang thang do roi loan chan thuong sau chien tranh va gia tang kha nang mac cac chung ung thu, tieu duong vi nhiem cac hoa chat diet co gay ung thu nhu chat doc da cam. Voi kinh nghiem ve nganh y va la mot luat su, toi da giup nhieu cuu binh nhan duoc nhung phuc loi xung dang. Qua nhieu nam, su cam thong va thuong cam cua toi doi voi nhung nguoi linh lon dan, trong khi lai giam di thien cam doi voi cac tuong linh va chinh khach, nhung nguoi da gui binh linh cua chung ta vao cac cuoc chien tranh vo nghia. Nhung chuyen ke cua cac cuu binh lam toi nho lai nhung thang ngay o Viet Nam.
Ho noi rang ban khong the chua khoi mac cam toi loi cua hoi chung cang thang do roi loan chan thuong tam ly sau chien tranh, ma chi co the che bot di mot chut. Ho noi la nhung ai da dinh liu vao nhung cai chet tan bao, phat hien ra rang bao luc la do ban tay con nguoi tao ra, thi khong the nao quen duoc. No giong nhu chung loan than kinh: ban nghe giong noi cung tieng reo ho va thay nhung ao anh chet choc. Nguoi ta uoc tinh co khoang 500.000 trong so 2,5 trieu nguoi da tung phuc vu o Viet Nam co truc tiep dinh liu den cai chet cua nguoi Viet Nam va phai chiu hoi chung cang thang do roi loan chan thuong tam ly sau chien tranh. Hau het trong so 500.000 nguoi nay da tim quen bang ruou hoac ma tuy, da trai qua nhieu cuoc hon nhan, da toan tu tu va tu tu that su, va con rat nhieu chuyen nua… de lai biet bao thuong cam ve cuoc doi cua ho. Toi da thay chan thuong chien tranh gay ra biet bao mat mat cho nhung nguoi con song sot. Nhung cuu chien binh nay chinh la nhung vi anh hung con song cua toi va toi da chua tri cho nhieu nguoi trong nhung nam qua. Khi ho buoc vao phong mach, toi co the cam nhan duoc noi dau tu truoc khi ho khai benh.
Trong cuon sach Trauma and Recovery (Chan thuong va hoi phuc), nu tac gia Judith Herman da viet: “Su roi loan trong quan he voi nguoi khac, dan den nguy co cua hoi chung cang thang do roi loan chan thuong tam ly sau chien tranh, la rat cao khi ke song sot khong nhung chi don thuan la nguoi chung kien thu dong, ma ke ca doi voi ke tham gia tich cuc vao su chet choc tan bao do. Chan thuong cang nang khi khong the bien minh cho nhung cai chet tan khoc bang nhung gia tri hoac y nghia cao hon. Trong chien tranh Viet Nam, binh linh hoan toan mat tinh than khi chien thang tai mat tran la muc tieu bat kha thi va tieu chuan chien thang tro thanh tro he, nhu viec dem xac chet chang han. Trong hoan canh nhu the, nguoi ta khong chi don thuan phoi bay xac chet ma con tham gia vao cac hanh dong tan pha, giet choc vo nghia von gay nhieu tac hai khien con nguoi bi ton thuong lau dai ve tam ly”.
Mac du tiep tuc thanh cong o phong mach va van phong luat su nhung toi van kho so voi nhung con ac mong trien mien ve Viet Nam. Nhieu thang, nhieu nam sau khi tro ve Hoa Ky, giac ngu cua toi van bi gian doan vi nhung hinh anh hai hung. Toi thuong nam mo thay canh nguoi ta mang thi the nhung chau be vao benh vien o Viet Nam va cac chau chet ngay truoc mat toi. Toi mo thay minh dang nang len va doc dong chu ghi ro rang tren dai bang tay: “Thuy quan luc chien My tham van”.
Co mot giac mo khac cung thuong lap di lap lai. Bat dau bang mot phat dan coi no vang, roi tieng la thet vi dau don va so hai bao phu quanh toi. Toi ngoi bat day tren giuong, toat mo hoi tran. Toi vua moi thay nhung dua tre xuyen qua lan khoi. Duong nhu co ba, bon dua tre Viet Nam. Chung dang nhin cham cham vao toi - bac si cua chung.
Toi nghi, chung toi phai so tan ca benh vien, khong thi chet het.
Toi chup lay hai dua nho nhat, om bong chung roi ra hieu cho cac chau khac.
“Di theo chu!”, toi thet len trong giac mo.
Chung toi chay xuong hanh lang benh vien va khi vua ra den cong thi toi nga quy. Toi nhin xuong va thay mau uot dam ao so mi cua minh va chay nho giot xuong dat. Mot su yen tinh la lung va toi diu di trong vo thuc…
Mac du cac giac mo ve Viet Nam khong cham dut, toi van tiep tuc hanh nghe thay thuoc o Sacramento, roi thanh pho nay tro thanh que huong cua toi. Mot ngay, Dick Hughes gui cho toi mot tam anh toan nhung dong gach vun ma anh nghi rang do la tat ca nhung gi con lai cua benh vien tinh Quang Tri cua toi sau khi bi bom dan chien tranh tan pha.
Qua nhieu nam, toi da tim cach ke cho nhieu nguoi biet ve chuyen tre em bi tan sat o Viet Nam. It nhat, toi da ke cho hon 10 vi bac si. Nam 1987, toi gui mot buc thu cho Bo Quoc phong yeu cau dieu tra vu viec. Ho tra loi bang mot cuon sach mong cho biet rang dieu luat cua quan doi khong cho phep mot viec tan bao voi tre em nhu the. Nam 1989, toi viet thu cho tuong Colin Powell – Chu tich Hoi dong Tham muu Lien quan – va ong ta cung chang the giup do gi hon. Tuong Powell cho mot thuoc cap viet thu tra loi, de nghi toi cung cap them thong tin ve vu tham sat cho Co quan Thanh tra cua binh chung Thuy quan luc chien o Washington D.C. Nam 1990, chinh toi lai bi Phong An ninh Hai quan dieu tra vi nhung cao giac cua minh. Nam 1991, toi viet thu cho Thuong nghi si John McCain, nguoi chuyen tiep mot bao cao cua An ninh Hai quan voi noi dung la khong co chung cu ve mot vu tham sat tre em nhu toi chung kien. Moi co quan chuc nang co lien quan – noi co the biet duoc vu tham sat – deu khong co ho so luu tru ve vu viec, hoac phu nhan la khong bao gio co su viec nhu vay xay ra.
Nam 1991, toi quyet dinh viet thu cho ong chu Mortimer Marks, mot anh hung trong The chien thu II. Luc do, ong chu cua toi da ngoai 90. Khi con la mot cau be, toi duoc nghe nhung nguoi trong gia dinh tu hao ke ve nhung chien tich oai hung cua ong trong nhiem vu mot quan nhan Thuy quan luc chien, khi ong song sot sau su kien Bataan Death March(1) va bi quan doi Nhat cam tu 3 nam. Toi viet mot so cam nghi cua minh va ong da tra loi bang thu voi noi dung gom nhung nhan xet sau day:
*Chau Allen than men,*
Ong phai doc buc thu 3 trang cua chau nhieu lan moi tham thia moi viec va ong di den ket luan chung la ong chau minh co rat nhieu diem giong nhau.
Chung ta giong nhau o diem mang hai dong mau. Chau, mot nua Thuy Dien, mot nua A Rap; con ong thi mot nua Thuy Dien, mot nua Do Thai. Do mang dong mau lai nhu the, nen ca hai ong chau minh phai chiu nhieu dieu tieng chang de chiu ti nao. Ong lay lam phan no khi biet rang mot thuyen truong Hai quan tung nghi ngo long trung thanh cua chau vi chau co mang dong mau A Rap. Neu nhu co quyen, ong se dua vien si quan nay ra toa an quan su vi da dam xuc pham pham cach cua chau. Ve phan minh, ong cung tung bi giem pha ve goc gac Do Thai boi nhung nguoi chang biet chut gi ve to tien Do Thai cua ong. Doi voi ong, dinh kien chung toc luon luon la mot ton tai thoi tha. No qua khiem nha, dot nat va pha hoai xa hoi. Cach tot nhat de doi pho voi no la phai cong khai duong dau o bat cu noi dau co su xuat hien cua no.
Ong nghi rang chau da the hien mot cach tot dep va co dong y nguyen chung cua loai nguoi khi noi: “Chau hy vong rang trai dat se tro thanh mot Hiep chung quoc cua the gioi, va chung ta co the noi loi cam on ve su da dang van hoa o khap moi noi thay vi co gang lam cho toan the nhan loai giong nhu chung ta”.
Mot trong nhung dieu khong the xac dinh duoc cua moi thoi dai la tinh trang thu dich ton tai tu rat lau giua nguoi A Rap va nguoi Do Thai o khu vuc Trung Dong. Lich su cho chung ta biet rang ca hai nhom sac toc nay deu co nguon goc tu cung mot nguoi cha Abraham. Vi sao ma ho da phat trien roi tach han ra va thu dich nhau nhu vay? Co the la do chinh tri, do quyen luc cai tri, va roi, co the la do ton giao. Ca ba ton giao lon: Do Thai giao, Co Doc giao va Hoi giao deu co mot moi lien ket chung. Duc Moses anh huong den Chua Jesus va Chua Jesus lai anh huong den Tien tri Mohammed. Jerusalem la thu do ton giao cua ca ba. Duong nhu co kha nhieu diem chung giua hai cong dong nguoi Do Thai va A Rap de ho co the cung song trong hoa binh hon la cu tranh chap voi nhau trien mien. Mot lan nua, thoi xau dinh kien da gay ra nhung noi thong kho.
*Mortimer Marks* *Ngay 4 thang 2 nam 1992*
Nhieu nam sau khi tu Viet Nam tro ve, toi tu hoi phai chang nhung trai nghiem cua toi o Viet Nam da gay anh huong den kha nang hinh thanh cac moi quan he lau dai cua toi. Nhung ky uc va nhung giac mo thinh thoang lai xen vao cuoc song. Toi tu hoi, phai chang cuoc hon nhan cua toi se khong tan vo neu nhu toi khong co nhung con tinh giac vao luc nua dem, toan than uot dam mo hoi, kinh hai voi nhung hinh anh quan quai va va dang chet dan cua cac em be. Sau 30 nam, toi van con nam mo thay minh dang nang canh tay ru ruoi cua mot chau be bi ban mot phat dan ngay vao dau, dang doc dong chu ro net tren dai bang tay “Thuy quan luc chien My tham van”. Toi khong the lay chuyen ky uc ve mot hoi truong benh vien vay day mau, ve nhung dieu kinh hoang va ve nhung cu soc tu tat ca nhung gi minh da chung kien.
Trong 30 nam qua, toi thuong danh khoang mot tieng dong ho moi ngay de theo doi tin tuc the gioi. Toi da doc hon 200 cuon sach viet ve Viet Nam va con se doc tiep nhung cuon xuat ban sau nay. Giong nhu nhieu nguoi tung co mat o Viet Nam, toi tiep tuc quan tam den nhung thong tin lam ro su dinh liu cua chung ta trong chien tranh Viet Nam. Va trong nhieu nam qua, toi van thuong tu hoi ve nhung gi da xay ra doi voi nhung con nguoi toi tung quen biet ma nay van con sinh song tai do.
|
|
TIN
![]()
Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet
*Chương 18: Trở về Hoa Kỳ* bang cach nhan chuot vao duong dan tren.
Nhan xet, hay lien he ve tin
** co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Chuong 18 Tro ve Hoa Ky**


text:
Thiệt thòi vì không được công nhận
Tuy không trực tiếp làm ra của cải vật chất cho xã hội, nhưng lao động GVGĐ đã tạo điều kiện cho lực lượng lao động chính, có chất lượng cao, phát huy khả năng, trí sáng tạo trong hoạt động sản xuất, phát triển kinh tế xã hội. Mặt khác, GVGĐ cũng mang lại thu nhập tương đối ổn định cho nhiều lao động, đặc biệt là lao động nữ ở nông thôn có trình độ học vấn thấp, không có nghề nghiệp ổn định. Theo Trung tâm Dự báo và Thông tin thị trường lao động Quốc gia, số lượng việc làm liên quan tới GVGĐ sẽ tăng từ 157.000 người năm 2008 lên tới 246.000 người vào năm 2015.
Tại Hội thảo mới đây do Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức, nhiều đại biểu tỏ ý lo ngại cho rằng: phần lớn lao động GVGĐ thiếu hiểu biết về các quy định của pháp luật liên quan lại không được bảo vệ bởi các khung pháp lý nên nguy cơ xảy ra tranh chấp, bạo hành thậm chí là xâm hại rất lớn.
Theo bà Ngô Thị Ngọc Anh – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giới, gia đình và phát triển cộng đồng, vai trò của lao động GVGĐ hiện nay không thể phủ nhận, song đây vẫn là nghề ẩn chứa quá nhiều định kiến, nhiều rủi ro xuất phát từ định kiến này. Đáng chú ý, về mặt quản lý vẫn tồn tại quá nhiều "khoảng trống”. Đơn cử như theo quy định của pháp luật, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về lao động trong phạm vi cả nước, Bộ LĐTB & XH chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về lao động. Song trên thực tế hiện nay chưa có phương thức quản lý nào đối với loại hình lao động GVGĐ. Chỉ có ngành công an quản lý việc đăng ký tạm trú của người lao động GVGĐ. Sự thiếu vắng trong công tác quản lý dẫn đến địa phương nơi đi và nơi đến không nắm được số lượng, tình hình liên quan đến lao động GVGĐ tại địa bàn mình” – bà Ngọc Anh nhấn mạnh.
Nhanh chóng đưa Luật Lao động vào đời sống
Theo Bộ Luật Lao động (sửa đổi năm 2012), quyền và lợi ích của người lao động giúp việc nhà đã được điều chỉnh. Cụ thể, Luật quy định chủ sử dụng và người giúp việc nhà phải ký hợp đồng bằng văn bản và nêu rõ tên, địa chỉ, nơi làm việc, thời gian, chế độ nghỉ... của người lao động. Tuy nhiên, mặc dù quy định này đã có hiệu lực được 7 tháng nhưng việc được ký hợp đồng lao động với lao động GVGĐ vẫn là trên giấy.
Ông Nguyễn Hữu Minh – Viện trưởng Viện Nghiên cứu gia đình và giới (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội) đánh giá, Luật Lao động của Việt Nam từ năm 2012 đã yêu cầu gia chủ và "osin” phải ký kết hợp đồng lao động bằng văn bản với các điều khoản rõ ràng, nhưng thực tế có rất ít người thực hiện. Người thuê và "osin” thường thỏa thuận miệng với nhau, tìm đến nhau thông qua quen biết và môi giới qua loa.
Xuất phát thực tế trên, nhằm cụ thể hóa các quy định liên quan tới lao động GVGĐ trong Bộ luật Lao động sửa đổi, hiện Bộ LĐTB & XH đang xây dựng dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Lao động về lao động là người giúp việc gia đình. Theo đó, sẽ cụ thể hóa nhiều quy định nhằm đảm bảo quyền lợi cho lao động GVGĐ. Đặc biệt, Dự thảo Nghị định còn quy định khá chi tiết về việc ký kết hợp đồng, thời gian làm việc, nghỉ ngơi. Ví dụ, "thời giờ làm việc do hai bên thỏa thuận căn cứ vào đặc điểm, điều kiện làm việc, tính chất công việc trong từng hộ gia đình và được ghi trong hợp đồng lao động song tổng số thời gian làm việc trong ngày không quá 12 giờ”, hay "mỗi tuần người lao động được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục”…
Việc ban hành Nghị định hướng dẫn chi tiết là rất cần thiết nhằm thúc đẩy các quy định của Luật vào đời sống. Tuy nhiên bà Ngọc Anh băn khoăn: Cần làm gì để quy định về lao động GVGĐ trong Bộ luật Lao động 2012 được thực thi hiệu quả và đến bao giờ GVGĐ có tên trong danh mục nghề quốc gia là hai câu hỏi cần quan tâm nhất hiện nay đối với lao động GVGĐ. Thực tế việc làm của LĐGVGĐ khó đạt được ngay tiêu chuẩn việc làm bền vững, nhưng cùng với việc can thiệp tháo gỡ kịp thời, cần có các giải pháp đồng bộ lâu dài, đó là đổi mới tư duy, coi GVGĐ thật sự là một nghề; xây dựng chuẩn đào tạo, hướng tới bắt buộc NGVGĐ phải có chứng chỉ học nghề; … Nếu được bảo vệ quyền lợi thiết thực, lao động GVGĐ sẽ có cơ hội, điều kiện cống hiến tốt hơn trong sự phát triển chung của đất nước.
Khi "osin” chưa phải là một nghề, khi chưa có một quy định nào về quản lý lực lượng lao động này và khi xã hội còn định kiến thì dù có Luật song rất khó đảm bảo lao động GVGĐ sẽ được bảo vệ. Chính vì vậy, các ngành chức năng cần thúc đẩy nhanh đưa những quy định của Luật vào đời sống.
Khanh Lê

X-Cache: MISS from esrv_cache

Cache-Control: private


text:
Hôm bữa làm bánh trung thu còn dư lại mấy viên nhân khoai môn nên hôm nay mình lấy ra làm bánh pía luôn,hi.Bánh rất ngon nhé ! Xin chia sẻ cùng cả nhà !
A.BỘT VỎ BÁNH cho 10 bánh cỡ 160g)
B.PHẦN BỘT RUỘT BÁNH
PHẦN NHÂN BÁNH :Làm như nhân bánh trung thu khoai môn
LÀM BỘT VỎ BÁNH
LÀM BỘT RUỘT
TẠO HÌNH BÁNH PÍA
Ngày xưa làm bánh pía toàn bằng mỡ thắng, nhưng giờ vì lý do sức khỏe nên phải thay bằng dầu. Các lò bánh pía Sóc Trăng vẫn dùng mỡ nên hương vị bánh pía đặc biệt hơn.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.

markdown:
Hôm bữa làm bánh trung thu còn dư lại mấy viên nhân khoai môn nên hôm nay mình lấy ra làm bánh pía luôn,hi.Bánh rất ngon nhé ! Xin chia sẻ cùng cả nhà !
**A.BỘT VỎ BÁNH**
cho 10 bánh cỡ 160g)
**B.PHẦN BỘT RUỘT BÁNH** **PHẦN NHÂN BÁNH** :Làm như nhân bánh trung thu khoai môn
Bánh pía
**LÀM BỘT VỎ BÁNH** **LÀM BỘT RUỘT**
**TẠO HÌNH BÁNH PÍA**
Bánh pía
Ngày xưa làm
**bánh pía** toàn bằng mỡ thắng, nhưng giờ vì lý do sức khỏe nên phải thay bằng dầu. Các lò bánh pía Sóc Trăng vẫn dùng mỡ nên hương vị bánh pía đặc biệt hơn.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.
Bạn hãy đăng ký hoặc đăng nhập để có thể bình luận cho chủ đề này nhé.

Server: nginx

Ringier-Fastcgi-Cache: MISS