markdown:
(Bổ sung 21/02/2013: Tôi copy nhiều thảo luận dưới dang comments cho post này. Xem các comments)
Để tiện theo dõi tình hình thay đổi hiến pháp Việt Nam (sẽ là sự kiện chính của năm nay và năm tới), và thảo luận về việc xay dựng hiến pháp tiến bộ, tôi làm hẳn một mục gọi là “Hiến pháp” trên trang web này, và sẽ cố gắng bình luận (ý kiến cá nhân tôi) về các bài viết và các tài liệu về vấn đề này, lấy từ các nguồn khác nhau.
—–
GS Nguyễn Minh Thuyết chỉ ra một số vấn đề của dự thảo 01/2013: việc bắt bớ tùy tiện trở nên dễ hơn (điều 22 mới tồi đi so với điều 71 cũ); thời hạn giải quyết khiếu nại không được đảm bảo nữa (điều 31 mới tồi đi so với điều 74 cũ), thư từ riêng dễ bị kiểm soát hơn (điều 23 mới), những người thiểu số về xu hướng tình dục (đồng giới, chuyển giới, …) chưa được hiến pháp bảo vệ. Dự thảo 01/2013 làm cho việc bắt bớ tùy tiện trở nên dễ hơn; những người thiểu số về xu hướng tình dục (đồng giới, chuyển giới, …) chưa được hiến pháp bảo vệ.
[http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/GS-Nguyen-Minh-Thuyet-noi-ve-dieu-71-va-su-ton-tai-cua-nguoi-dong-tinh/274353.gd](http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/GS-Nguyen-Minh-Thuyet-noi-ve-dieu-71-va-su-ton-tai-cua-nguoi-dong-tinh/274353.gd) (Tôi đánh giá rất cao các phát biểu của GS Thuyết)
Ông Vũ Mão có ý rụt rè về quyền con người trong hiến pháp:
[http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Cuu-quan-chuc-cao-cap-Quoc-hoi-gop-y-ve-Quyen-song-Quyen-con-nguoi/273337.gd](http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Cuu-quan-chuc-cao-cap-Quoc-hoi-gop-y-ve-Quyen-song-Quyen-con-nguoi/273337.gd) . Ông có rụt rè nói thêm chuyện dân dám sát Đảng (nhưng không dám đụng đến điều 4. Ông này làm bí thư đoàn ngày trước, không thể suy nghĩ “outside of the box” được). Xem: [http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/108600/can-tro-lai-tinh-than-hien-phap-1946.html](http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/108600/can-tro-lai-tinh-than-hien-phap-1946.html)
Ông Nguyễn Ngọc Lanh nói về có thể sửa điều 4 thế nào:
[http://hienphap.net/2013/02/11/sua-the-nao-dieu-4-hien-phap-nguyen-ngoc-lanh/](http://hienphap.net/2013/02/11/sua-the-nao-dieu-4-hien-phap-nguyen-ngoc-lanh/) . Ông Lanh năm ngoái phát biểu những câu búa bổ như sau: “Cần khẳng định: Nước ta chỉ tồn tại một triết học. Đó là triết học Mác-Lênin – chân lý thời đại, vũ khí lý luận vô địch của giai cấp vô sản thế giới.” Xem: [http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/96121/can-phan-biet-hai-khai-niem-roi-ban-tiep-.html](http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/96121/can-phan-biet-hai-khai-niem-roi-ban-tiep-.html) . (Tôi không đánh giá cao các phát biểu của GS Lanh)
GS Vũ Hoan, Chủ tịch Hội Liên hiệp KHKT TP Hà Nội nói: Hiến pháp phải khẳng định Đảng là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, phải thể hiện được sự gắn bó mật thiết giữa Đảng với nhân dân. Xem:
[http://phapluatxahoi.vn/201302020919239p1002c1022/hien-phap-can-the-hien-dang-gan-bo-mat-thiet-voi-nhan-dan.htm](http://phapluatxahoi.vn/201302020919239p1002c1022/hien-phap-can-the-hien-dang-gan-bo-mat-thiet-voi-nhan-dan.htm) . Ông này chắc là GS môn mê tín chập cheng học nên đầu óc có vấn đề ?! (ông ấy gọi là môn “khoa học năng lượng cảm xạ”): [http://www.youtube.com/watch?v=diwV3b-ftYY](http://www.youtube.com/watch?v=diwV3b-ftYY) (tôi chưa rõ GS Vũ Hoan này thuộc loại gì? Uyên thâm hay chập cheng? Có niềm tin lớn vào Đảng, hay là “trí thức bưng bê”?)
Tôi cho rằng bác NTZung không lĩnh hội được hết ý tứ trong bài của ông NNL đăng ở báo lề phải. Nhưng khi bài này được DanLuan đăng lại thì nhiều người nhận ra.
Không trách bác NTZ đâu.
“Thảo luận” quái gì đâu?
Đây là mấy bài phát biểu cá nhân thôi.
http://vneconomy.vn/20130219030752355P0C9920/lap-hien-la-quyen-truc-tiep-cua-nhan-dan.htm
http://dddn.com.vn/20130220094716227cat226/hoi-dong-hien-phap-khong-the-chi-kien-nghi.htm
http://daidoanket.vn/index.aspx?Menu=1371&Chitiet=61251&Style=1
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân (20/02/2013)
Hội nghị góp ý của các vị trong ban Thường trực, Đoàn chủ tịch UBTƯMTTQ Việt Nam các thời kỳ, Ban chủ nhiệm các Hội đồng tư vấn của UBTƯMTTQ Việt Nam vào Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 do UBTƯMTTQ Việt Nam tổ chức ngày 19-2, đã ghi nhận nhiều góp ý rất cụ thể liên quan đến các quy định về Đảng Cộng sản Việt Nam, MTTQ Việt Nam. Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Huỳnh Đảm chủ trì Hội nghị.
Lãnh đạo UBTƯ MTTQ Việt Nam
và các vị đại biểu tham dự Hội nghị
Ảnh: Hoàng Long
Luật về Đảng để công khai minh bạch
Nhận xét về cách viết ở lời nói đầu của Dự thảo sửa đổi Hiến pháp “dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam…” theo ông Hoàng Thái Nguyên, Ủy viên Ban Thường trực UBTƯMTTQ Việt Nam cho rằng, viết như vậy là “có vẻ trịch thượng”. Theo ông Thái, “Bác Hồ nói rằng ở bất kỳ đâu cũng phải đặt Tổ quốc, nhân dân lên trên hết nên đặt Đảng lên trên Tổ quốc là không được. Chủ tịch Hồ Chí Minh không bao giờ nói chữ “dưới”, mà chỉ nói nhân dân có Đảng lãnh đạo…, tôi đề nghị nên sửa lại chỗ này”.
GS.Lưu Văn Đạt, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ pháp luật cho rằng, hệ thống chính trị quyết định toàn bộ nội dung khác của Hiến pháp. Đối với ta, dân chủ như thế nào là rất quan trọng. Do vậy, Hiến pháp lần này phải làm rõ hơn vấn đề này. Ông Đạt nhấn mạnh: “Dân làm chủ thì phải đảm bảo lợi ích của người dân. Tôi đề nghị trong lời nói đầu phải giữ lại Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ. Đồng thời phải làm rõ trách nhiệm của Đảng đối với toàn xã hội trong lãnh đạo đất nước và bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ.”
Góp ý vào Điều 4 của Hiến pháp, ông Hoàng Thái khẳng định, Dự thảo sửa đổi Hiến pháp quy định các tổ chức của Đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật là chưa minh bạch và rõ ràng. “Hiện nay, Đảng là nòng cốt trong hệ thống chính trị mà lại không có luật. Tôi đề nghị phải có Luật để hoạt động của Đảng được công khai, minh bạch. Nhà nước, Quốc hội, Mặt trận đều có luật mà Đảng không có luật, phải có luật để công khai minh bạch, tránh tùy tiện”, ông Hoàng Thái phát biểu.
Nhận định này nhận được sự đồng tình của ông Phạm Xuân Hằng, nguyên Phó chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam. Theo ông Hằng Khoản 3 của Điều 4 quy định “các tổ chức của Đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật” chưa thể hiện được bổn phận rất lớn của Đảng cầm quyền. ” Vai trò lãnh đạo của Đảng cần được đảm bảo bằng pháp luật và do luật định”, ông Hằng khẳng định.
Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Kinh tế Trương Công Phú cũng cho rằng, trong Hiến pháp phải làm rõ hơn vai trò lãnh đạo của Đảng. Trong cách mạng Tháng 8 và hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, vai trò này là rất rõ nhưng hiện nay vai trò của Đảng đang giảm sút. Trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp Điều 4 chưa nói rõ trách nhiệm của Đảng với dân tộc, với Tổ quốc. Vấn đề quan trọng nhất phải có Tổ quốc, phải đặt Tổ quốc lên trên hết.
“Đảng phải là công bộc của dân, dân có phục, Đảng mới lãnh đạo được. Phải giữ với tinh thần có trách nhiệm và Đảng phải hoạt động trong pháp luật. Tất cả các tổ chức đều có luật…riêng Đảng không có Luật. Đây là vấn đề nhạy cảm về chính trị, nhưng đây cũng là lần quan trọng để sửa”, ông Phú nói.
Vị trí của MTTQ Việt Nam cần được đặt đúng tầm
Các vấn đề quy định về MTTQ Việt Nam trong Hiến pháp nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các đại biểu dự hội nghị. Theo ông Phạm Xuân Hằng, từ phương diện tư tưởng và lý luận về hệ thống chính trị cho thấy, MTTQ Việt Nam được Hiến pháp xác định có vị trí rất quan trọng là “cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân”. Nhưng, trên thực tế việc thể chế hóa một số mặt hoạt động của Mặt trận chưa sát với vị trí của MTTQ Việt Nam.
“Để xứng tầm với vị trí của MTTQ Việt Nam, vấn đề giám sát và phản biện xã hội cần phải được Hiến pháp quy định cụ thể hơn, rõ ràng hơn, trong điều kiện hệ thống chính trị Việt Nam do một tổ chức chính trị duy nhất là Đảng lãnh đạo. Việc tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân chỉ có thể có được trên nền thực hành dân chủ”, ông Hằng nhấn mạnh.
Về Điều 9 của Hiến pháp, ông Hằng cho rằng: Khoản 3 của Điều 9 chưa phản ánh đúng vị trí, vai trò của MTTQ, dễ tạo ra cơ chế xin – cho. Từ đó ông Hằng kiến nghị nên sửa thành “Nhà nước có trách nhiệm phối hợp, thống nhất các điều kiện để MTTQ và các tổ chức thành viên là một bộ phận của hệ thống chính trị”.
Nguyên Phó chủ tịch UBTƯMTTQ Việt Nam Lê Truyền cho rằng, nói đến MTTQ Việt Nam là nói đến trách nhiệm đại diện, mỗi tổ chức lại đại diện cho lợi ích riêng của tổ chức mình nhưng những tổ chức này đều do Mặt trận và Nhà nước lập ra thì đâu có tính nhân dân. Vì vậy, Mặt trận chỉ nên là cơ quan đại diện quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, vì Mặt trận mang tính chất tự nguyện.
Quang cảnh Hội nghị
Ảnh: Hoàng Long
Xem xét việc sở hữu cá nhân về đất đai
Bày tỏ tại hội nghị lần này, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Kinh tế Trương Công Phú e ngại những góp ý này có được tiếp thu, những đóng góp đó có đại diện được cho ý nguyện của toàn dân? “Việc xây dựng Hiến pháp là của toàn dân, đây là khế ước dân giao cho các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp chứ không phải làm ra để trị dân mà phải vì dân theo tinh thần Hiến pháp năm 1946. Vì vậy, người dân phải cảm nhận được Hiến pháp là của chính người dân”, ông Phú nói.
Đặc biệt chế độ sở hữu đất đai, theo ông Phú, đất đai là sở hữu toàn dân nhưng thực tế lại không như vậy. “Tôi có cảm giác đất đai thuộc quyền của ông Bí thư, Chủ tịch, trong khi đất đai là tư liệu sản xuất của người dân. Chính điều đó gây ra những bất đồng trong toàn dân với hơn 70% khiếu kiện liên quan đến đất đai”. Ông Phú đề nghị sở hữu đất đai nên đặt vấn đề đa sở hữu. “Phải tìm mọi cách chống lại việc tham nhũng tiêu cực về đất đai trong Hiến pháp”, ông Phú nhấn mạnh.
Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình của ông Nguyễn Tiến Võ: Chúng ta công nhận kinh tế là nhiều thành phần, đa thành phần tại sao lại không chấp nhận việc sở hữu cá nhân về đất đai vào Hiến pháp. “Tôi đề nghị trong Hiến pháp kỳ này cần bổ sung kịp thời nếu không sẽ trượt đi một thời gian không dưới 20 năm. Nên đưa quyền sở hữu cá nhân, tập thể và nhà nước về đất đai vào Hiến pháp và phải bình đẳng được pháp luật bảo vệ. Tôi đề nghị Ban soạn thảo xem xét vấn đề này một cách nghiêm túc, nếu cần thiết có thể lấy ý kiến của toàn dân”, ông Võ khẳng định.
Ở một góc nhìn khác, ông Trần Thành Long – nguyên Phó chủ tịch MTTQ Việt Nam lại cho rằng, đây chưa phải giai đoạn nêu ra vấn đề sở hữu đất đai cá nhân vì sẽ có những nguy cơ bất ổn sẽ xuất hiện.
Người dân có quyền quyết định những vấn đề lớn của đất nước
GS.Nguyễn Lang, Hội đồng tư vấn về Kinh tế cho rằng, Điều 107 và 112 trong bản Hiến pháp lần này không tiếp tục ghi quyền làm chủ của người dân, trong khi Chương 2 chỉ ghi quyền công dân và quyền con người. “Do vậy, việc bỏ bảo vệ quyền làm chủ của người dân là không phù hợp và cần phải nói rõ ở lời nói đầu và các chương trong Hiến pháp. Chúng ta nói nhiều đến dân chủ thì phải có quyền làm chủ”, GS.Lang nhấn mạnh. Theo ông Lang, Tòa án Hiến pháp hay Hội đồng Hiến pháp phải có quyền phán quyết chứ không chỉ có giám sát phản biện, bởi tình trạng vi phạm Hiến pháp rất phổ biến.
Bàn về Chương 2 Quyền con người, ông Ngô Hữu Thảo – Phó chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về tôn giáo cho rằng, Dự thảo nêu khá nhiều về quyền con người và quyền công dân, có tới 37 quyền. Nếu so sánh với các nước chúng ta không kém mà còn “đẫy đà” hơn. Tuy nhiên nên xác định những quyền cụ thể như “ăn, mặc, ở” để từ đó mới có cơ sở thực hiện các quyền đi lại, học hành, làm chính trị và làm nghệ thuật.
“Đảng, Nhà nước cần tạo điều kiện để nhân dân ta thực hiện các quyền đó từ phương diện chính sách, hiến pháp, pháp luật, môi trường, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân từ phương diện chính trị và ngay từ bản Hiến pháp này Nhà nước nên tạo ra cơ sở pháp lý để công dân Việt Nam có quyền quyết định với những vấn đề lớn lao của đất nước”, ông Thảo nhấn mạnh.
Ông Thảo cũng kiến nghị, Hiến pháp nên có điều hoặc một khoản quy định trách nhiệm của cán bộ công chức viên chức. Chính sách dù có hay đến mấy nhưng nếu đội ngũ cán bộ dở cũng không thực hiện được. Hiến pháp cần có quy định cán bộ là công bộc, đầy tớ của dân. Có như vậy trách nhiệm của công chức mới cao hơn.
Kết luận hội nghị, thay mặt Ban Thường trực, Chủ tịch UBTƯMTTQ Việt Nam Huỳnh Đảm cảm ơn những đóng góp tâm huyết, trí tuệ của các đại biểu đối với đất nước trong việc sửa đổi Hiến pháp. Chủ tịch Huỳnh Đảm nhấn mạnh, các ý kiến của các cụ, các vị là hết sức sâu sắc. Nhiều ý kiến đồng thuận nhưng cũng có những ý kiến khác nhau. Tuy nhiên, tất cả các ý kiến đều đề cập đến những vấn đề cụ thể, xác đáng. Ban Thường trực sẽ tổng hợp các ý kiến này gửi Quốc hội xem xét. Chủ tịch cũng mong mỏi, sau cuộc họp này, các đại biểu tiếp tục nghiên cứu và đóng góp ý kiến với Ban Thường trực và tại những cuộc góp ý sắp tới khi mời Chủ tịch nước và các thành viên trong ban soạn thảo đến trực tiếp lắng nghe, từ đó sẽ nhận được nhiều ý kiến chất lượng hơn.
H.Yến- V.Mạnh- V.Thắng- N. Phượng
Phó Chủ tịch UBTƯMTTQ Việt Nam Nguyễn Văn Pha:
Làm hình thức thì không nghe hết được
Phải khẳng định việc lấy ý kiến của nhân dân vào Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 đã thu hút được đông đảo người dân tham gia. Nhưng nếu nói đã nghe hết được đầy đủ ý kiến của người dân hay không thì chưa dám khẳng định, vì có những sự phân cấp. Ngay ở Mặt trận Trung ương cũng chỉ là tính chất đại diện của các vị là nhân sĩ trí thức, đại diện dân tộc thiểu số, tôn giáo, tổ chức thành viên. Chúng tôi cũng có một bộ phận tiếp nhận trực tiếp những đóng góp của nhân dân nhưng số lượng cũng hạn chế. Tuy nhiên, cũng phải khẳng định Hiến pháp là vấn đề không phải ai cũng có thể nói được, chỉ có những người có nghiên cứu, có sự quan tâm đặc biệt còn để mỗi người dân đóng góp ý kiến là rất khó.
Để việc góp ý cho sửa đổi Hiến pháp lần này thực sự đến được với nhân dân, các cấp, các ngành cần làm đúng yêu cầu như nghị quyết của Quốc hội và nghị quyết của Đảng, còn nếu làm không đúng và chỉ làm theo kiểu hình thức thì chắc chắn không thể nghe hết được.
Ông Nguyễn Khánh – Nguyên Phó Thủ tướng
Nhân dân có quyền biểu quyết những việc hệ trọng của quốc gia
Về Điều 30 Dự thảo viết “Công dân có quyền biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu dân ý”. Đề nghị sửa lại theo tinh thần Điều 21 trong Hiến pháp năm 1946: Nhân dân có quyền biểu quyết về Hiến pháp và những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia và bỏ ý “khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân. Như vậy là khẳng định Nhà nước phải tổ chức trưng cầu ý dân để nhân dân biểu quyết về Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp và những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia, chứ không phải khi nào Nhà nước tổ chức trưng cầu dân ý.
Ông Lê Quang Vịnh, nguyên phó Tổng Thư ký UBTƯMTTQ Việt Nam:
Phải có Luật giám sát quyền lực của Đảng
Các quyền lực thì phải được giám sát, nếu không sẽ sinh hư. Do vậy vấn đề ở đây là giám sát quyền lực. Chúng ta là Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ. Nhưng nhân dân làm chủ thì phải có quyền để giám sát. Đảng chịu sự giám sát của nhân dân, thì phải có Luật giám sát quyền lực của Đảng thì nhân dân mới giám sát được. Như thế mọi vấn đề mới được rõ ràng. Hiện nay trong Đảng vẫn còn những khoảng trống chưa được giám sát. Vì vậy cần phải khắc phục.
GS.Lưu Văn Đạt- Chủ nhiệm HĐTV về Dân chủ pháp luật:
Nên công nhận quyền sử dụng hạn chế
Trong vấn đề đất đai, quyền sở hữu là thuật ngữ pháp lý bao gồm 3 quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt. Cho nên chúng ta đã phạm sai lầm về mặt pháp lý khi quyền sử dụng có 5 quyền. Tôi đề nghị lần này nên công nhận quyền sử dụng hạn chế như vậy mới giải quyết được vấn đề khiếu nại và hạn chế được vấn đề thu hồi đất.
Quy định rõ quyền của Mặt trận trong phản biện xã hội
Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Văn hóa-xã hội UBTƯMTTQ Việt Nam Nguyễn Túc đã nhấn mạnh như vậy, khi trao đổi với Đại Đoàn Kết xung quanh Điều 9 về Mặt trận được ghi trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 đang được lấy ý kiến rộng rãi từ phía nhân dân.
PV: Nhiều ý kiến cho rằng, Điều 9 về Mặt trận được thể hiện trong bản Hiến pháp lần này vẫn chưa toát lên được vị thế và vai trò của Mặt trận. Vậy quan điểm của ông như thế nào?
Ông NGUYỄN TÚC:
Về Điều 9 của Mặt trận, chúng ta đều thấy rằng, có Mặt trận rồi thì mới có chính quyền. Đảng ta ra đời ngày 3-2-1930, thì ngày 17-11-1930 Mặt trận phản đế đồng minh ra đời. Và chính Mặt trận đó đến Mặt trận Việt Minh 19-5-1941 dưới sự lãnh đạo của Bác Hồ thì Mặt trận Việt Minh đã làm Cách mạng Tháng Tám thành công. Chính Mặt trận Việt Minh mới thành lập ra Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Do vậy Điều 9 của Hiến pháp phải thể hiện rõ tinh thần đó. Cụ thể, Mặt trận là một bộ phận của hệ thống chính trị nước CHXHCN Việt Nam, cùng với Đảng và Nhà nước. Các kiềng ba chân đó phải được đối xử bình đẳng với nhau.
Ông nhận định như thế nào về vấn đề phản biện xã hội của Mặt trận được thể hiện trong Điều 9 của Hiến pháp?
- Phản biện xã hội thực chất nó thể hiện nền dân chủ của một chế độ. Chúng ta đã đưa ra việc xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh thì nhất thiết phải thực hiện tốt phản biện xã hội. Để MTTQ Việt Nam làm tốt nhiệm vụ phản biện xã hội thì phải có cơ chế, biện pháp, đặc biệt trong điều kiện có sự lãnh đạo của Đảng. Trong điều kiện hiện nay, khi mà một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên thoái hóa, biến chất, nếu không có cơ chế, không có chính sách, không có quy định thì công tác giám sát và phản biện xã hội khó có thể thực hiện tốt được.
Vậy cơ chế đó phải cụ thể như thế nào? thưa ông!
- Cơ chế đó phải quy định rõ về mặt Đảng cũng như Nhà nước phải quy định rõ quyền của Mặt trận trong việc phản biện xã hội như thế nào? Đồng thời, trách nhiệm của các cơ quan tạo điều kiện cho Mặt trận thực hiện phản biện xã hội đó. Trong cơ chế cũng phải quy định rõ để phòng ngừa những phần tử lợi dụng phản biện xã hội để chống phá Đảng, chống phá Nhà nước. Chúng tôi cũng góp ý rất nhiều vào Dự thảo cơ chế, và chắc rằng trong thời gian không xa nữa Bộ Chính trị sẽ ban hành quy chế về phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam.
Để phát huy quyền làm chủ của người dân, chúng ta phải trưng cầu ý dân để người dân được phúc quyết Hiến pháp, thưa ông?
- Đúng là về lâu dài rõ ràng là phải trưng cầu ý dân. Đấy là một hình thức cao của phát huy nền dân chủ, nhưng tùy theo điều kiện từng giai đoạn mà cha ông chúng ta có những quy định cho phù hợp. Hướng chung là sẽ đến giai đoạn phải trưng cầu ý dân. Một vấn đề mà chúng tôi muốn đề xuất nữa là vấn đề để đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng không vượt khỏi khuôn khổ mà Hiến pháp quy định cần phải có Luật về Đảng. Bởi điều này đã được đặt ra từ những năm 90 khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 07 của Bộ Chính trị về Đại đoàn kết dân tộc và tăng cường Mặt trận dân tộc thống nhất.
Trân trọng cảm ơn ông!
Bà Trần Ngọc Sương:
Nỗi trăn trở ngày trở lại
Sau 5 năm vắng bóng tại các cuộc họp của Mặt trận với tư cách là Ủy viên UBTƯMTTQ Việt Nam, Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới Trần Ngọc Sương, nguyên Giám đốc Nông trường Sông Hậu đã bày tỏ sự xúc động khi được trở về “mái nhà chung Mặt trận”. Bà đặc biệt bày tỏ cảm ơn sự đấu tranh quyết liệt của UBTƯMTTQ Việt Nam đã giúp bà được minh oan trong vụ án “Lập quỹ trái phép” tại Nông trường sông Hậu.
Cách đây hơn 1 năm, Viện KSND TP.Cần Thơ đã tống đạt quyết định về việc “Đình chỉ mọi hoạt động tố tụng” đối với bà Trần Ngọc Sương. Như vậy, kiến nghị đình chỉ vụ án, đình chỉ điều tra đối với bà Trần Ngọc Sương đã có hiệu lực sau hơn 5 tháng kể từ ngày UBTƯMTTQ Việt Nam có công văn gửi Viện trưởng Viện KSND Tối cao và Chánh án TAND Tối cao.
Trở lại với tư cách là Ủy viên UBTƯMTTQ Việt Nam trong việc góp ý kiến cho sửa đổi Hiến pháp, bà Trần Ngọc Sương lấy kinh nghiệm từ chính cuộc đời mình mong mỏi, Hiến pháp cũng như Luật Đất đai cần làm rõ tư hữu đất đai của các thành phần kinh tế tư nhân và quyền tư hữu đất đai của các thành phần này. Việc “chưa rõ ràng” này chính là nguyên nhân gây ra tình trạng khiếu kiện liên miên về đất đai. Còn nếu khi có khiếu nại các cơ quan cần phải có kiểm tra chéo để đảm bảo không bị sai sót, không bỏ lọt tội phạm.
“Thời gian qua, trong các vụ khiếu kiện gây nhiều bức xúc như vụ án Nông trường Sông Hậu, Tiên Lãng, Văn Giang…Mặt trận đã làm rất tốt vai trò giám sát phản biện. Trong những ngày tháng vướng vào vòng lao lý, tôi đã gửi đơn khiếu nại đến 53 cơ quan ở Trung ương và địa phương, khối lượng đơn từ cộng lại nặng khoảng 28kg nhưng tôi chỉ nhận lại “sự im lặng đáng sợ” từ các cơ quan địa phương. Nhưng cũng thật may mắn vì lúc đó vẫn có rất nhiều người tốt giúp đỡ, đặc biệt là các đồng chí trong Ban Thường trực UBTƯMTTQ Việt Nam đã luôn ở bên cạnh, động viên và mạnh dạn đấu tranh để minh oan cho tôi. Vì vậy, tôi đề nghị, việc sửa đổi Hiến pháp lần này cần phải nâng cao vai trò của MTTQ các cấp, các đoàn đại biểu địa phương ngang tầm với chính quyền sở tại”, bà Trần Ngọc Sương khẳng định.
GÓP Ý DỰ THẢO SỬA ĐỔI HIẾN PHÁP
TỪ GÓC NHÌN “KIỂM SOÁT VÀ CÂN BẰNG”
TS Phạm Sỹ Liêm
Kiểm soát và Cân bằng
Dự thảo sửa đổi Hiến pháp đã được công bố để lấy ý kiến nhân dân. Có nhiều cách tiếp cận trong việc góp ý cho Dự thảo, cách tiếp cận của tôi trong bài này dựa trên thể chế “Kiểm soát và Cân bằng” (Checks-and-Balances) trong vấn đề “Trị lý” (Governance).
Chú: “Governance” là một từ cũ nhưng vào cuối thập kỷ 80 thế kỷ trước được Liên hiệp quốc và các tổ chức quốc tế dùng trong các văn kiện về phát triển với định nghĩa mới như sau: “Governance được xem là sự vận hành của các cơ quan kinh tế, chính trị và hành chính trong quản lý công việc nhà nước tại mọi cấp. Nó bao gồm các cơ chế, quá trình và thể chế mà thông qua chúng các công dân và các tầng lớp biểu đạt mối quan tâm, vận dụng quyền pháp lý, thực hiện các nghĩa vụ, và dung hòa các khác biệt của họ” (UNDP, 1997). Ở nước ta từ này được dịch là “quản lý nhà nước” khá dài dòng, đề nghị mượn dùng từ “trị lý” mà Trung quốc mới đặt ra và đang sử dụng.
“Kiểm soát và cân bằng” là một chủ thuyết về cân bằng quyền lực nhằm bảo đảm không để bộ phận/tổ chức nào trong cùng một bộ máy trị lý được nắm quyền lực quá vượt trội so với các bộ phận/tổ chức khác, không những thế, còn phải chịu sự kiềm chế nào đó từ các bộ phận/tổ chức còn lại.
Chủ thuyết này được khởi xướng trong 3 Điều đầu tiên của Hiến pháp Hoa Kỳ (1787) mà người sau gọi là “tam quyền phân lập” ở cấp Trung ương. Dần dà người ta nhận thấy “tam quyền phân lập” là cần nhưng chưa đủ. Ngày nay, ngoài phân quyền theo chiều ngang (tam quyền phân lập) thì phân quyền theo chiều dọc (phi tập trung hóa) cũng được coi trọng, và nhìn chung cơ chế Kiểm soát và Cân bằng được áp dụng rộng rãi vào hiến pháp các nước.
Hệ thống thể chế Kiểm soát và Cân bằng hiện đại bao gồm 3 nhóm: (i) Nhóm nội bộ làm nhiệm vụ giám sát trực tiếp, chẳng hạn Thanh tra, Kiểm toán v.v. Thể chế phân cấp (phi tập trung hóa) cũng thuộc về nhóm này; (ii) Nhóm trung gian làm nhiệm vụ phân xử các tranh chấp quyền lực, chủ yếu là các cơ quan trọng tài, tòa án, hội đồng/tòa án Hiến pháp; và (iii) Nhóm bên ngoài bao gồm các quy tắc, các tác nhân bảo đảm sự thông suốt của dòng thông tin và dữ liệu minh bạch mà ai cũng có thể tiếp cận dễ dàng, kể cả mở cửa thông thoáng cho sự vận hành của xã hội dân sự và các phương tiện thông tin đại chúng.
Theo đánh giá của nhiều học giả thì trong thời đại tin học, Kiểm soát và Cân bằng bên ngoài thậm chí còn có hiệu lực và hiệu quả hơn từ bên trong!
Tôi nghĩ Điều 2 trong Dự thảo Hiến pháp: “Quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” là phù hợp với quan điểm hiện đại về Kiểm soát và Cân bằng. Chiến lược phát triển KT-XH 2011-2020 còn nói rõ hơn “Thực hiện nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp”. “Tăng cường công tác giám sát, thực hiện dân chủ, tạo cơ chế để nhân dân giám sát các công việc có liên quan đến ngân sách, tài sản của Nhà nước”.
Vấn đề là làm sao thể hiện được điều khoản tuyên bố nói trên vào tổ chức bộ máy nhà nước. Một số người đề xuất nên thực hiện triệt để “tam quyền phân lập”, có người lại cho rằng đó là quan điểm của Nhà nước tư sản. Thực ra “phân lập” đâu phải là “phân tán” quyền lực nhà nước mà chỉ là sự “phân công” với quyền tự chủ rộng rãi và có sự “kiểm soát”, kiềm chế lẫn nhau, còn sự “phối hợp” là điều hiển nhiên vì sự vận hành thực tế của lập pháp, hành pháp và tư pháp đều phải xuất phát từ chế độ chính trị được sự đồng thuận của dân và dựa vào năng lực của nhau.
Mục đích của sửa đổi Hiến pháp 1992 (bổ sung, sửa đổi năm 2001)
Hiến pháp các nước đều trải qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung. Riêng Hiến pháp Hoa kỳ không được phép sửa đổi mà chỉ được bổ sung, qua hơn 220 năm tồn tại đã bổ sung 17 lần. Hiến pháp Hàn Quốc có từ 1948, đến nay đã trải qua 9 lần bổ sung và 5 lần gần như viết lại toàn bộ, lần gần nhất vào năm 1987. Thái lan là nước thay đổi Hiến pháp khá nhanh, từ Hiến pháp đầu tiên năm 1932 đến nay có tổng cộng 17 bản Hiến pháp và hiện đang chuẩn bị ra Hiến pháp mới!
Nước ta đến nay đã có 4 bản Hiến pháp vào các năm 1946, 1959, 1980 và 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001), cũng là chuyện bình thường. Hiến pháp 1992 tạo khung pháp lý cơ bản cho nước ta tiến vào kinh tế thị trường. Nghị quyết số 06/2011/QH13 của Quốc hội chủ trương tiếp tục sửa đổi Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) thành Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2013), chứ không phải là đưa ra bản Hiến pháp mới. Trên thực tế, Hiến pháp 1992 có 11 Chương với 147 Điều, năm 2001 được sửa thành 12 Chương nhưng vẫn là 147 Điều, còn Dự thảo lần này lại đưa về 11 Chương nhưng chỉ còn 124 Điều, trong đó có 10 Điều mới, còn các Điều cũ đều được sửa đổi và nhiều Điều được sắp xếp, đánh số lại, khiến khó nhận ra bóng dáng Hiến pháp 1992. Từ đó có thể đưa ra câu hỏi: lần sửa đổi này là “cần đâu sửa đấy” cho phù hợp với hiện tình đất nước hay có sợi chỉ đỏ xuyên suốt nào?
Theo nhận thức của tôi thì sự nghiệp phát triển đất nước hiện đang tìm kiếm xung lực mới bằng việc chuyển giai đoạn, quá độ từ chú trọng phát triển số lượng thông qua đổi mới chính sách kinh tế sang chú trọng phát triển cả số lượng và chất lượng, không chỉ dựa vào đổi mới chính sách mà còn phải đổi mới thể chế, hiện đại hóa nền hành chính, bao gồm cả việc sửa đổi/thay đổi Hiến pháp.
Đặc điểm của đổi mới thể chế quốc gia nước ta là sự chuyển đổi từ quốc gia có nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung theo mô hình Xô Viết sang quốc gia có nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Sự đổi mới ấy không có tiền lệ, vì vậy được tiến hành từng bước, vừa làm vừa rút kinh nghiệm, đổi mới chính sách trước rồi đổi mới thể chế sau. Vì vậy, thể chế chính quyền nước ta sau hơn 20 năm Đổi mới vẫn còn giữ mô hình Xô Viết (Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân) ở mọi cấp chính quyền địa phương, và cũng không phân biệt đô thị với nông thôn. Thế nhưng, khi nước ta trở thành nước thu nhập trung bình thấp, các thị trường ngày càng tập trung phát triển tại đô thị thì không thể không phân biệt chính quyền đô thị với nông thôn. Ở cấp Trung ương, Quốc hội ngày càng cần có tiếng nói đa dạng và quyền lực mạnh mẽ hơn để phản ánh và xử lý kịp thời các vướng mắc trong sự vận hành nhanh và tinh vi, phức tạp của một quốc gia có nền kinh tế thị trường ngày càng mạnh và xã hội ngày càng phân tầng. Đảng Cộng sản vẫn là lực lượng duy nhất lãnh đạo quốc gia, nhưng phương thức lãnh đạo cũng đang được đổi mới trong bối cảnh xã hội ngày càng tự ý thức được sức mạnh của mình.
Thể chế chính trị nước ta theo định hướng dân chủ, tự do và công bằng ngay từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập năm 1945, mở đầu bằng trích dẫn Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 của Hoa Kỳ và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp năm 1791. Theo định hướng đó, thể chế chính trị nước ta được hoàn thiện từng bước trong mỗi lần sửa đổi/thay đổi Hiến pháp. Vậy lần này, thể chế chính trị cần đạt được tiến bộ gì? Có thể có nhiều lối tiếp cận khác nhau chủ đề này nhưng tôi nghĩ chắc hẳn đều hướng tới mục đích chung là : cần lập tức ngăn chặn tình trạng tham nhũng đang bắt đầu ăn sâu trong lòng chế độ, thu hẹp dần phạm vi rồi hạn chế nó trở lại mức độ cá biệt để luật pháp có thể xử lý một cách bình thường. Không nên ôm đồm quá nhiều thứ để rồi xa rời mục đích chính.
Chú: Theo tổng kết quốc tế, có ba mức độ tham nhũng là: tham nhũng cá biệt có thể xử lý bằng luật pháp; tham nhũng lan rộng chỉ có thể xử lý khi người đứng đầu đất nước huy động cả bộ máy Nhà nước vào cuộc (như Singapo); và tham nhũng ăn sâu chỉ có cách mạng mới xóa bỏ được (như CM Tháng Tám).
Dư luận hiện nay đồng thuận rằng muốn chống tham nhũng hiệu quả thì xã hội phải tiếp tục tiến thêm một bước theo hướng dân chủ, tự do và công bằng, tăng cường minh bạch, đồng thời giữ vững ổn định, “trong ấm ngoài êm”. Với mục tiêu đó thì tôi nghĩ thay đổi Hiến pháp là thích hợp hơn cả để Quốc hội trở thành thể chế chuyên trách và mở đường hiện đại hóa nền hành chính quốc gia, thế nhưng muốn thế thì cần nghiên cứu sâu sắc, chuẩn bị kỹ càng và tổ chức trưng cầu ý dân, trước mắt chỉ kịp sửa đổi Hiến pháp để thích ứng với đòi hỏi cấp bách của tình hình mà thôi. Trong bối cảnh đó, tôi cho rằng quán triệt thêm một bước nguyên lý Kiểm soát và Cân bằng vào sửa đổi Hiến pháp lần này sẽ giúp tăng cường sức mạnh của Nhà nước trong công cuộc chống tham nhũng. Với quan điểm như vậy, tôi góp ý kiến cụ thể vào một số Điều có liên quan trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp.
Chương I: Chế độ chính trị
Về Điều 4. Hiến pháp nhiều nước có điều khoản về đảng phái, chẳng hạn Điều 4 trong Hiến pháp nước Pháp, Điều 21 trong Hiến pháp nước Đức v.v. Hiến pháp nước ta, xuất phát từ đặc thù lịch sử lập quốc, quy định chế độ một đảng lãnh đạo thì cũng không phải là điều gì khác thường. Tuy vậy nên quy định rõ “Đảng chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình” bằng cách thức nào, phải chăng thông qua trưng cầu ý dân đối với các quyết định trọng đại? Nếu không, đây chỉ là nội dung có tính tuyên bố, ít có giá trị thực tiễn.
Về Điều 6. Hình thức dân chủ đại diện thì thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân, ngoài ra còn thông qua các cơ quan Nhà nước nào nữa? Hình thức dân chủ trực tiếp là gỉ? Là thông qua trưng cầu ý dân? Có thông qua các tổ chức xã hội, trong đó có tổ chức của cộng đồng không? Cần nói rõ.
Về Điều 9. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có mặt trong Hiến pháp, có nghĩa Mặt trận là một “thể chế hiến pháp”, vì vậy phải có quyền gì cụ thể hơn, chẳng hạn có quyền yêu cầu tổ chức trưng cầu ý dân hay đề xuất Quốc hội miễn nhiệm, bãi nhiệm, cách chức Bộ trưởng, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
Chiến lược 2011-2020: “Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân và các cơ quan thông tin đại chúng trong việc phát hiện, đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí.”
Về Điều 10. Không cần Điều này vì Điều 9 về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là đủ rồi, vả lại tổ chức chính trị-xã hội đâu chỉ có công đoàn.
Chương II. Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân
Về Điều 29. Nên bổ sung (chữ nghiêng): Công dân có quyền trực tiếp hoặc thông qua các tổ chức của mình và cơ quan thông tin đại chúng tham gia quản lý nhà nước và xã hội… như đã nêu trong Chiến lược 2011-2020.
Chương V. Quốc hội và Chương VI. Chủ tịch nước
Chương này nêu bật vai trò, quyền hạn và tổ chức của Quốc hội, thế nhưng dù là cơ quan quyền lực cao nhất thì Quốc hội vẫn cần chịu sự kiểm soát hay ràng buộc nào đó.
Về Điều 75. Chủ tịch nước chỉ có vai trò nghi lễ, ban hành các luật lệ, công bố các quyết định của Quốc hội mà thôi, vì vậy Điều 75 không nên đặt vấn đề Quốc hội xét báo cáo của Chủ tịch nước (Khoản 2), bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật của Chủ tịch nước (Khoản 10), khiến vị thế nguyên thủ quốc gia của Chủ tịch nước bị hạ thấp, mà chỉ cần quy định Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Chủ tịch nước là đủ rồi. Ngoài chức vụ làm Chủ tịch Hội đồng quốc phòng và an ninh, là tổ chức làm việc theo chế độ tập thể và quyết định theo đa số (Khoản 1 Điều 94) thì Chủ tịch nước nên làm cả Chủ tịch Hội đồng Hiến pháp, cũng là tổ chức làm việc theo chế độ tập thể.
Về Điều 89. Nên đưa Chủ tịch nước ra khỏi Điều này.
Chương VII. Chính phủ
Về Điều 99, Điều 100, Điều 101 và Điều 103. Điều 99 quy định “Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác với Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội và Chủ tịch nước”, còn Điều 100 quy định “Chính phủ làm việc theo chế độ tập thể, quyết định theo đa số”, và “Thủ tướng Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ với Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước”, Điều 101 quy định nhiệm vụ và quyền hạn của Chính phủ và Điều 103 quy định nhiệm vụ và quyền hạn của Thủ tướng. Như vậy có một số vấn đề chưa rõ ràng:
1/ Chính phủ được lập ra như thế nào? Có thể qua khoản 2 Điều 103 mà hiểu rằng Thủ tướng sau khi được bầu thì thành lập Chính phủ (tức là đề ra số lượng các bộ/ngành và chọn người đứng đầu) và trình Quốc hội phê chuẩn (cả gói hay từng người một?). Vì vậy đề nghị tách phần đầu khoản 2 Điều 103 để đưa vào Điều 99 nhằm xác định cách thức thành lập Chính phủ.
2/ Quốc hội miễn nhiệm, bãi nhiệm Thủ tướng trong vai trò nào? Chắc chỉ là trong vai trò có nhiệm vụ và quyền hạn quy định trong Điều 103 mà thôi hoặc là do tư cách cá nhân, chứ nếu là trong vai trò người thay mặt Chính phủ có nhiệm vụ và quyền hạn quy định trong Điều 101, thì có nghĩa là miễn nhiệm, bãi nhiệm cả Chính phủ. Trong trường hợp sau thì nên quy định là Quốc hội bỏ phiếu bất tín nhiệm Chính phủ, nếu bỏ phiếu thành công thì Chính phủ phải từ chức, nhưng đồng thời theo nguyên lý Kiểm soát và Cân bằng thì Thủ tướng có quyền tuyên bố giải tán và bầu lại Quốc hội.
3/ Không cần và không nên quy định Thủ tướng báo cáo công tác với Chủ tịch nước.
Chương IX. Chính quyền địa phương
Về Điều 115. Tỉnh có thành phố thuộc tỉnh và thị xã nhưng thành phố trực thuộc trung ương lại chỉ có thị xã mà không có thành phố trực thuộc?
Về Điều 116. Đề nghị đổi “Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực ở địa phương” thành “Hội đồng nhân dân là cơ quan chính quyền cao nhất ở địa phương” để khỏi nhầm lẫn mỗi địa phương là một bang hay tiểu bang, và thuận lợi cho Chính phủ thực hiện “kiểm tra Hội đồng nhân dân trong việc thực hiện các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên”.
Chương X. Hội đồng Hiến pháp, Hội đồng bầu cử quôc gia, Kiểm toán nhà nước.
Về Điều 120: Có nước có Hội đồng Hiến pháp (như Pháp), có nước có Tòa án Hiến pháp (như Đức). Tôi nghĩ Hiến pháp nước ta có quy định về Hội đồng Hiến pháp là thích hợp. Hội đồng Hiến pháp nên gồm 9 thành viên không phải đại biểu Quốc hội, do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Đoàn chủ tịch Hội đồng Trung ương Mặt trận Tổ quốc đề cử mỗi bên 3 người và được Quốc hội thông qua. Hội đồng Hiến pháp do Chủ tịch nước làm chủ tịch và có quyền:
Xem xét các khiếu nại và công bố kết quả bầu cử Quốc hội;
Kiểm tra tính hợp hiến của các đạo luật, pháp lệnh, kể cả trước và sau khi Chủ tịch nước công bố;
Giám sát việc tổ chức trưng cầu ý dân và công bố kết quả.
Đề nghị tách Hội đồng Hiến pháp khỏi Điều 120 và đưa lên Điều 93 về nhiệm vụ và quyền hạn của Chủ tịch nước, đồng thời có Điều riêng quy định tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của Hội đồng Hiến pháp, như đã quy định cho Hội đồng quốc phòng và an ninh.
Kết luận
Thực ra trong bối cảnh Đảng lãnh đạo thì Đảng chịu trách nhiệm chính trong thực thi Kiểm soát và Cân bằng. Tuy vậy tôi vẫn mong Hiến pháp tăng cường áp dụng các thể chế này để đảm bảo thống nhất “ý Đảng, lòng dân” khi vai trò Quốc hội ngày càng mạnh mẽ (nhất là khi Quốc hội trở thành chuyên nghiệp) và khi Đảng đang đổi mới, hiện đại hóa phương thức lãnh đạo cho phù hợp hơn với thực tiễn đất nước và thời đại.
Ngày 15 tháng 2 năm 2013
VỀ CHÍNH SÁCH THU HỒI ĐẤT VÀ QUYỀN TÀI SẢN
TRONG DỰ THẢO HIẾN PHÁP
Phạm Sỹ Liêm
Mở đầu
Chính sách “thu hồi đất” có liên quan với quyền tài sản, nhất là tài sản gắn với đất. Đối tượng chính của bài góp ý này là chính sách “thu hồi đất” trong Dự thảo Hiến pháp, nhưng do có mối liên quan nên cũng đề cập đến quyền tài sản.
Tôi đã từng phân tích toàn diện các hạn chế của chính sách “thu hồi đất” nước ta trong chuyên đề nghiên cứu về chính sách đất đô thị 1, gần đây nhất là trong bài tham luận góp ý cho Dự thảo sửa đổi Luật Đất đai tại cuộc hội thảo của VCCI 2, vì vậy bài này chỉ tập trung bình luận các Điều 33, 56, 57, 58 có liên quan với chủ đề nêu trên trong Dự thảo Hiến pháp mà thôi.
Quyền tài sản
Trước tiên cần lưu ý rằng Hiến pháp năm 1992 và cả Hiến pháp sửa đổi năm 2001 chỉ đề cập đến quyền sở hữu (toàn dân/tập thể/tư nhân), còn Dự thảo Hiến pháp trong khi vẫn nhắc lại các quyền sở hữu như trên thì có thêm một quy định mới là “quyền sử dụng đất là quyền tài sản được pháp luật bảo hộ” (Điều 58, Khoản 2). Vậy quyền tài sản là gì và quan hệ của nó với quyền sở hữu như thế nào?
Theo Từ điển Kinh tế-kinh doanh Anh Việt (NXB KH&KT năm 2000) thì tài sản (property) là “mọi thứ có giá trị và có thể được sở hữu, bao gồm những thứ có hình thể như ruộng đất, nhà cửa, vật dụng, tiền của v.v. và những thứ chỉ là các quyền chẳng hạn như quyền nhận tiền, bản quyền, môn bài kinh doanh v.v.”, và quyền tài sản (property rights) là “các quyền liên quan đến quyền được phép sử dụng các nguồn lực, hàng hóa và dịch vụ. Quyền tài sản bao gồm các quyền sau đây: sử dụng tài sản đó, thay đổi hình dáng và chất liệu của tài sản, và chuyển giao tất cả các quyền thông qua việc bán hàng đó”. Quyền sở hữu đi đôi với quyền tàì sản, nhưng ngược lại, quyền tài sản không đòi hỏi phải có quyền sở hữu.
Quyền tài sản được luật tài sản bảo hộ. Luật tài sản (property law) là hệ thống luật quy định các quyền, lợi ích và trách nhiệm của các cá nhân đối với các “vật” (things) hữu hình hoặc vô hình, vì vậy Trung Quốc trong Điều 2 của “Vật quyền pháp” (property law) có hiệu lực từ 1 tháng 10 năm 2007 gọi “property” là vật, “property rights” là “vật quyền”.
Điều 2 Vật quyền pháp TQ: “Luật này thích dụng cho quan hệ nẩy sinh trong quy thuộc và lợi dụng vật. Trong luật này, vật bao gồm bất động sản và động sản…, vật quyền chỉ quyền lợi mà theo luật thì người hưởng lợi có quyền hưởng, chi phối trực tiếp và loại trừ kẻ khác, bao gồm quyền sở hữu, quyền sử dụng và quyền đảm bảo”.
Khác với Hiến pháp nước ta, hầu hết Hiến pháp các nước chỉ đề cập đến quyền tài sản và bảo hộ quyền tài sản mà không nêu quyền sở hữu (xem Phụ lục). Ngay Hiến pháp Trung Quốc trong lần sửa đổi năm 2004 cũng đã đưa quyền tài sản vào Điều 13 để đảm bảo cho kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa vận hành theo các nguyên tắc cạnh tranh công bằng, bảo hộ bình đẳng và mạnh được yếu thua đối với mọi thành phần kinh tế. Trong số các lý do bổ sung Hiến pháp của họ thì có lý do cần đảm bảo quyền lợi cho các bên sử dụng đất trong bối cảnh đất đô thị thuộc sở hữu nhà nước và đât nông thôn thuộc sở hữu tập thể (Điều 10). Mặt khác, nẩy sinh vấn đề đồng sở hữu trong các tòa chung cư và nhiều vấn đề mới mẻ khác. Tại nhiều nước, luật tài sản còn được xem xét bổ sung do nhiều vấn để về môi trường cần được xử lý thông qua quyền tài sản.
Dựa vào thông lệ quốc tế, đề nghị thứ nhất của tôi là đưa quyền tài sản vào thay thế cho quyền sở hữu nêu trong Khoản 2 Điều 33 của Dự thảo. Việc này mở đường cho Quốc hội ban hành Luật Tài sản rất cần cho sự vận hành thông suốt của nền kinh tế và để bảo đảm hiệu lực của Khoản 2 Điều 58 Dự thảo Hiến pháp đã nêu trên.
Khoản 3 Điều 56 chứa đựng một quy định là “Trong trường hợp thật cần thiết vì…tình trạng khẩn cấp, phòng chống thiên tai, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tài sản của cá nhân, tổ chức theo giá thị trường…”. Đây là quy định không hợp lý vì đã là khẩn cấp thì còn thì giờ đâu mà xác định giá thị trường?
Vậy đề nghị thứ hai của tôi là nên sửa lại Khoản 3 Điều 56 như sau: “ Trong trường hợp thật cần thiết vì lợi ích công cộng hoặc trong tình trạng khẩn cấp và theo quy định của pháp luật, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng tài sản của cá nhân, tổ chức theo giá hoặc bồi thường công bằng”.
Chính sách thu hồi đất
Chỉ có luật pháp Việt Nam gọi việc cưỡng chế lấy đất vì lợi ích công cộng là “thu hồi đất”. Dù Trung Quốc cũng có chế độ công hữu đất đai nhưng trong Điều 10 Hiến pháp vẫn quy định : “Nhà nước vì nhu cầu của lợi ích công cộng có thể theo quy định của pháp luật mà thực hành trưng thu hoặc trưng dụng đất đai và cấp bồi thường”. Có lẽ các nhà lập pháp cho rằng nước ta chỉ có sở hữu toàn dân về đất đai mà không có sở hữu tập thể đất đai như bên Trung Quốc, nên dù Điều 23 Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi năm 2001) chỉ quy định “trưng mua, trưng dụng có bồi thường tài sản của cá nhân hay tổ chức” nhưng họ vẫn có sáng kiến dùng từ “thu hồi” để thể hiện quyền của chủ sở hữu trong Luật Đất đai năm 2003, và tận dụng cơ hội sửa đổi Hiến pháp lần này để “Hiến pháp hóa” từ “thu hồi”đó!
Thế nhưng mức độ “vi hiến” chưa dừng ở đó: họ còn mở rộng thêm phạm vi trưng mua, trưng dụng cho cả mục đích “phát triển kinh tế”, nhưng như vậy vẫn chưa làm họ thỏa mãn nên trong dự thảo sửa đổi Luật Đất đai kỳ này lại mở rộng thêm bước nữa là để “phát triển kinh tế-xã hội” khiến phạm vi cưỡng chế thu hồi đất càng thêm bao la, mang nặng tư duy toàn trị của thời bao cấp.
Điều 58 Dự thảo Hiến pháp một mặt nêu “quyền sử dụng đất là quyền tài sản được pháp luật bảo hộ”, nhưng liền sau đó lại mở rộng mục đích thu hồi đất cho cả “các dự án phát triển kinh tế-xã hội” để hài hòa Hiến pháp với Luật, chấm dứt tình trạng vượt rào mà dư luận xã hội đã chỉ trích. Thật là đơn giản đối các nhà lập pháp, thế nhưng như vậy quyền tài sản lại không còn gì đáng kể cho pháp luật bảo hộ nữa!
Tôi đề nghị bỏ từ “thu hồi đất” trong Điều 58 và thay bằng cụm từ “trưng mua đất” để nói rõ đây là biện pháp cưỡng chế (không phải tự nguyện) không chỉ để lấy đất mà cả tài sản gắn liền với đất, mà đã là cưỡng chế thì dù có sự thỏa thuận cũng phải hết sức dè dặt vì đây là biện pháp xâm phạm vào quyền tài sản và rất dễ bị lạm dụng, gây ra bất ổn xã hội. Do đó cần dứt khoát loại bỏ mục đích trưng mua vì các dự án phát triển kinh tế-xã hội mà không một nước nào trên thế giới dám đưa vào! Còn mục đích trưng mua nên tóm gọn lại “vì lợi ích công cộng” là đủ nghĩa rồi. Giá trưng mua thì tốt nhất là theo “giá công bằng” như nhiều nước đã áp dụng. Tóm lại, trên cơ sở các điều vừa nêu, đề nghị thứ ba của tôi là nên sửa đổi Khoản 3 Điều 58 lại như sau:
“3. Trong trường hợp thật cần thiết vì lợi ích công cộng và theo quy định của pháp luật, Nhà nước trưng mua đất do tổ chức, cá nhân sử dụng theo giá công bằng”.
Phụ lục. Trích các Điều có liên quan trong Hiến pháp một số nước
Đức
Article 14 [Property, Inheritance, Expropriation]
(1) Property and the right of inheritance are guaranteed. Their content and limits are determined by statute.
(2) Property imposes duties. Its use should also serve the public weal.
(3) Expropriation is only permissible for the public good. It may be imposed only by or pursuant to a statute regulating the nature and extent of compensation. Such compensation has to be determined by establishing an equitable balance between the public interest and the interests of those affected. Regarding disputes about the amount of compensation, recourse to the courts of ordinary jurisdiction is available.
Article 15 [Socialization]
Land, natural resources, and means of production can, for the purpose of socialization, be transferred to public ownership or other forms of collective enterprise by a statute regulating the nature and extent of compensation. Regarding such compensation, Article 14 /// 3 & 4 also applies.
Hoa Kỳ.
Fifth Amendment to the United States Constitution. The Bill of Rights.
Amendment V. No person shall be …; nor shall private property be taken for public use, without just compensation.
Vương quốc Anh
Part 4: Integrity. Section 9: Property
(1) Everyone has the right to own property, alone as well as in association with others.
(2) No one shall be arbitrary deprived of his property.
(3) Compensation is paid for any losses suffered through compulsory purchase or the deterioration of property as a result of activities by public authorities.
Italy
Art. 42
Property is public or private. Economic goods belong to the State, to entities or to private persons. Private property is recognized and guaranteed by law, which prescribes the ways it is acquired, enjoyed and its limits in order to ensure its social function and to make it accessible to all.
Private property can, in such cases provided for by law and with provisions for compensation, be expropriated for reasons of the public weal.
Russia
Article 35
(1) The right of private property shall be protected by law.
(2) Everyone shall have the right to have property, possess, use and dispose of it both personally and jointly with other people.
(3) No one may be deprived of property other than by a court decision. Forced confiscation of property for state needs may carry out only with the condition that preliminary and complete compensation.
(4) The right of inheritance shall be guaranteed.
Ukraine
Article 41
No one shall be unlawfully deprived of the right for property. The right for private property shall be inviolable.
The expropriation of private property objects may be applied only as an exception for the reasons of social necessity, on the ground of, and in the order established by law, and on terms of advance and complete compensation of the value of such objects. The expropriation of such objects with subsequent complete compensation of their value shall be permitted only under conditions of martial law or a state of emergency.
Đan Mạch
Section73 [Right to Property, Expropriation]
(1) The right of property shall be inviolable. No person shall be ordered to cede his property except where required by the public weal. It can be done only by Statute and against full compensation.
(2) …
(3) Any question of the legality of an act of expropriation and the amount of compensation may be brought before the courts of justice. The hearing of issues relating to the amount of compensation may by Statute be referred to courts of justice established for such purpose.
Phần Lan
Section 15- Protection of property
The property of everyone is protected.
Provisions on the expropriation of property, for public needs and against full compensation, are laid down by an Act.
Thuỵ Điển
The Constitution. The Instrument of Government. Chapter 2. Fundamental rights and freedoms.
Art. 18.
The property of every citizen shall be so guaranteed that none may be compelled by expropriation or other such disposition to surrender property to the public institutions or to a private subject, or tolerate restriction by the public institutions of the use of land or buildings, other than where necessary to satisfy pressing public interests.
A person who is compelled to surrender property expropriation or other such disposition shall be guaranteed compensation for his loss. Such compensation shall be also guaranteed to a person whose use of land or buildings is restricted by the public institutions in such a manner that ongoing land use in the affected part of the property is substantially impaired, or injury results which is significant in relation to the value of that part of the property. Compensation shall be determined according to principles laid down in law.
There shall be access for all to the natural environment in accordance with the right of public access, notwithstanding to the above provisions.
Nhật Bản
Article 29. The right to own or to hold property is inviolable.
Property rights shall be defined by law, in conformity with the public welfare.
Private property may be taken for public use upon just compensation therefor.
Hàn Quốc
Article 23 [ Property, Public Welfare, Expropriation]
(1) The right to property of all citizens shall be guaranteed. The contents and limitations thereof shall be determined by Act
(2) The exercise of property rights shall conform to the public welfare
(3) Expropriation, use, or restriction of private property from public necessity and compensation therefore shall be governed by Act. That in such a case, just compensation shall be paid
Malaixia
Article 13.
(1) No person shall be deprived of property save in accordance with law.
(2) No law shall provide for the compulsory acquisition or use of property without adequate compensation.
Trung Quốc
Article 9. Mineral resources, waters, forests, mountains, grassland, unreclaimed land, beaches and other natural resources are owned by the state, that is, by the whole people, with the exception of the forests, mountains, grassland, unreclaimed land and beaches that are owned by collectives in accordance with the law. The state ensures the rational use of natural resources and protects rare animals and plants. The appropriation or damage of natural resources by any organization or individual by whatever means is prohibited.
Article 10. Land in the cities is owned by the state. Land in the rural and suburban areas is owned by collectives except for those portions which belong to the state in accordance with the law; house sites and private plots of cropland and hilly land are also owned by collectives. The state may, in the public interest and in accordance with the provisions of law, expropriate or requisition of land for its use and shall make compensation for the land expropriated or requisitioned. No organization or individual may appropriate, buy, sell or lease land, or unlawful to transfer land in other ways. All organizations and individuals who use land must make rational use of the land.
Article 12. Socialist public property is sacred and inviolable…
Article 13. Citizens’ lawful private property is inviolable. The State, in accordance with law, protects the right of citizens to private property and to its inheritance. The State may, in the public interest and accordance with law, expropriate or requisition private property for its use and shall make compensation for the private property expropriated or requisitioned.
(một số thảo luận, do Prof. Nguyễn Quang Thái gửi trong bản tin kinh tế)
HỘI THẢO Ở MTTQ, LHH, HỘI LUẬT GIA VỚI NHIỀU TRÍ THỨC LỚN:
http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/109512/can-co-luat-ve-dang.html
http://www.tinmoi.vn/sua-hien-phap-kinh-te-nha-nuoc-khong-the-chu-dao-011099209.html
Ý KIẾN CỦA CLB KHÁNG CHIẾN CŨ:
http://duthaoonline.quochoi.vn/DuThao/Lists/TT_TINLAPPHAP/View_Detail.aspx?ItemID=174 :
Sáng 13-12, Khối Trí thức – CLB Truyền thống kháng chiến TP.HCM đã tổ chức hội thảo góp ý cho việc sửa đổi Hiến pháp 1992. Các đại biểu đã phân tích và kiến nghị sửa đổi nhiều nội dung xoay quanh các vấn đề nhà nước pháp quyền, chế độ sở hữu và cơ chế bảo hiến…
BÙI ĐỨC LAI (NGUYÊN CÁN BỘ BAN TỔ CHỨC TƯ): RẤT ĐÁNG LƯU Ý
http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/106209/luoc-khoi-hien-phap-nhung-gi-chua-the–luat-hoa-.html
http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/106296/hien-phap-va-nguyen-tac-tap-trung-dan-chu.html
THANH NIÊN ĐỒNG NAI: http://www.vietnamplus.vn/Home/Thanh-nien-Dong-Nai-gop-y-kien-sua-doi-Hien-phap/20132/184418.vnplus
10 ý kiến đưa ra tại hội nghị đề cập đến nhiều vấn đề liên quan trong Hiến pháp như quyền của Hội đồng Hiến pháp và Hội đồng bầu cử; bổ sung quyền sở hữu trí tuệ (Điều 43); về phân cấp các đơn vị hành chính, về cơ cấu hệ thống tòa án…
ĐẠI HỌC LUẬT: http://vneconomy.vn/20130223120349954P0C9920/gop-y-sua-hien-phap-de-dan-bau-chu-tich-nuoc.htm
http://quechoa.vn/2013/02/24/vi-sao-can-kien-nghi-sua-doi-hien-phap/
Góp ý sửa Hiến pháp: Để dân bầu Chủ tịch nước
TS NGUYỄN SỸ DŨNG: http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/107287/-khong-the-vuot-len-voi-vong-kim-co-quanh-dau-.html
Kính chúc mừng Bà Phác Cận Huệ – Tân nữ Tổng thống Nam Hàn
******************************************************
« Tôi không có gia đình, không có con cái nên không bận tâm chăm sóc và để lại gia tài. Nhân dân là
gia đình tôi và hạnh phúc Nhân dân là động cơ thúc đẩy tôi hoạt động chính trị »
Nữ Tổng thống Nam Hàn Phác Cận Huệ
Lại về sống Dinh Tổng thống Xanh dương
Bà Phác Cận Huệ tài đức phi thường
Đóa Hoa Hồng sắt thép lạnh lùng bình tĩnh
Vóc dáng Anh thư cổ điển can trường
Định mệnh thăng trầm theo Vận Nước
Từng thoát mưu sát trong kẽ tóc tơ đường :
Lưỡi dao còn lưu vết sẹo dài trên gương mặt
Viên đạn Bắc Hàn cướp Thân mẫu yêu thương
Bỏ du học Pháp thay Mẹ như Phu nhân đệ nhất
Giúp Cha già lãnh đạo lèo lái Quê Hương
Rồi Thân phụ cũng không qua khỏi vụ ám sát
Nhà độc tài sắt máu đưa Hàn Quốc hùng cường
Còn rất trẻ Nàng đã chọn sống đời thân độc
Trải nghiệm bao năm chiến dấu trên Chính trường
Nay nữ Tổng thống đa tài đức hạnh qua tuyển cử
Nữ hoàng băng giá trong Phủ Tổng thống Xanh dương .. ..
TỶ DÂN LÀNH
Bỏ ngang việc du học tại Pháp năm 1974 khi bà nhận được tin Thân mẫu từ trần vì kẻ thân cộng Bình
Nhưỡng Bắc Hàn ám sát.
Cô sinh viên trở về nước tuy mới 23 tuổi, đã thay thế mẹ trong vai trò « đệ nhất phu nhân » cho đến khi
Tổng thống Phác Chánh Hy bị chỉ huy trưởng tình báo Hàn Quốc ám sát năm 1979.
Năm 1961 khi tướng Park Chung Hee đảo chính thì bà Park Geun Hye mới lên 9 tuổi.
Những người đối lập xem Park Chung Hee là một nhà độc tài sắt máu, trấn áp mọi quyền tự do của
con người.
Ngược lại, những người ủng hộ thì xem chế độ quân phiệt có công mang lại phép lạ phát triển kinh tế,
đưa Hàn Quốc vào thời đại hùng cường.
Năm 2006, bà thoát được một vụ mưu sát trong đường tơ kẽ tóc, lưỡi dao của sát thủ để lại trên
gương mặt của bà một vết thẹo dài.
Cuộc đời của Bà Phác Cận Huệ – Tân nữ Tổng thống Nam Hàn gắn liền với nhiều biến cố đau thương
nhưng luôn chứng tỏ là người có bản lãnh với danh hiệu « Người đẹp sắt thép »
Trong một đất nước có truyền thống xem nhẹ người phụ nữ, sự kiện người dân bầu Bà Phác Cận Huệ
vào chiếc ghế lãnh đạo tối cao là một chuyện hy hữu.
Kể từ hôm nay, lần đầu tiên trong lịch sử Hàn Quốc, định mệnh của cường quốc kinh tế vùng Bắc Á
này sẽ do một phụ nữ lèo lái.