text:
Thứ Tư, 5 tháng 4, 2017
DƯỜNG NHƯ...
Thơ Phong Nguyễn
Dường như đâu đó sớm nay
Thoảng mùi hoa bưởi lạc bay qua vườn
Tháng ba nắng chướng còn ươn
Cớ chi vội mỡ cửa vườn thả hương
Thoảng mùi hoa bưởi lạc bay qua vườn
Tháng ba nắng chướng còn ươn
Cớ chi vội mỡ cửa vườn thả hương
Dường như màu nắng pha sương
Nên nghe là lạ chút dường như đau
Dại khờ cái thuở ban đầu
Bởi câu ai hỏi bên cầu bâng quơ
Nên nghe là lạ chút dường như đau
Dại khờ cái thuở ban đầu
Bởi câu ai hỏi bên cầu bâng quơ
Dường như đêm trắng vì mơ
Thương mùa hoa bưởi ngu ngơ bên vườn....
Thương mùa hoa bưởi ngu ngơ bên vườn....
05 - 4- 2017.. PN
KHÔNG ĐỀ.
CÔ BÉ NGÀY XƯA
--- Thơ Phong Nguyễn
Có lẽ thế! Đã lâu rồi không gặp
Ngày anh đi em qua tuổi mười ba
Mái tóc thanh thanh thắt gút đuôi gà
Bước chân sáo mỗi chiều khi tan học
Ngày anh đi em qua tuổi mười ba
Mái tóc thanh thanh thắt gút đuôi gà
Bước chân sáo mỗi chiều khi tan học
Con đường làng nắng nghiêng hàng tre mọc
Bóng tà rơi lơ đãng khói chiều đưa
Lỡ một câu... Anh chỉ lỡ nói đùa
Em bật khóc để xốn lòng anh mãi
Bóng tà rơi lơ đãng khói chiều đưa
Lỡ một câu... Anh chỉ lỡ nói đùa
Em bật khóc để xốn lòng anh mãi
Rồi thời gian lặng thầm trôi khắc khoải
Xa lắm rồi... Xa đến mấy mươi năm
Lũy tre xưa vẫn nương bóng trăng rằm
Đong đưa nhớ bao cuộc tình lỡ hẹn
Xa lắm rồi... Xa đến mấy mươi năm
Lũy tre xưa vẫn nương bóng trăng rằm
Đong đưa nhớ bao cuộc tình lỡ hẹn
Anh nhớ mãi cái mĩm cười bẽn lẻn
Như nụ hồng thoáng nỡ nhẹ trên môi
Chỉ nhìn nhau mà chợt thấy xa xôi
Bởi day dứt chưa vuông tròn nỗi nhớ
Như nụ hồng thoáng nỡ nhẹ trên môi
Chỉ nhìn nhau mà chợt thấy xa xôi
Bởi day dứt chưa vuông tròn nỗi nhớ
Năm tháng đó tuổi thơ nhiều vô cớ
Chút dỗi hờn- chút nhớ- chút thương thương
Để nhiều khi lòng cứ thấy vấn vương
Bởi vô cớ- cho ta hoài nỗi nhớ
Chút dỗi hờn- chút nhớ- chút thương thương
Để nhiều khi lòng cứ thấy vấn vương
Bởi vô cớ- cho ta hoài nỗi nhớ
Rồi chiều nay tình cờ qua giữa phố
Nhận ra em trong sắc tím hoa cà
Vẫn mắt ấy đượm buồn nét phôi pha
Chỉ cười nhẹ... Dạ! Lâu rồi không gặp
Nhận ra em trong sắc tím hoa cà
Vẫn mắt ấy đượm buồn nét phôi pha
Chỉ cười nhẹ... Dạ! Lâu rồi không gặp
Nhìn thấy em...Ta biết mình đã sắp...
Tuổi thơ ơi !!..
Cô bé tóc đuôi gà...
.
-----02 - 4 - 2017 .. PN
Tuổi thơ ơi !!..
Cô bé tóc đuôi gà...
.
-----02 - 4 - 2017 .. PN
ĐỘC ẨM
Chiều tiễn đưa người sao không ngũ
Ngoài trời nghe gió rủ sương rơi
Buồn sao lên mãi chơi vơi
Nhấp cốc rượu đắng, cười môi nặng tình
Ngoài trời nghe gió rủ sương rơi
Buồn sao lên mãi chơi vơi
Nhấp cốc rượu đắng, cười môi nặng tình
Khói thuốc tỏa mơ hình ai đến
Liếp song thưa lại hẹn trăng về
Khểnh cười ! ai bảo là mê
Mà sao rủ được trăng về ghé chơi
Liếp song thưa lại hẹn trăng về
Khểnh cười ! ai bảo là mê
Mà sao rủ được trăng về ghé chơi
Đêm đã tận tàn vơi đáy cốc
Rượu cô phòng bình độc ẩm trơ
Men say tình lạc vào mơ
Vô tình ta gọi vu vơ tên người
Rượu cô phòng bình độc ẩm trơ
Men say tình lạc vào mơ
Vô tình ta gọi vu vơ tên người
Phong nguyễn
DẤU LẶNG THỜI GIAN
Ta!
Ngồi đếm
lá vàng rơi
Thoảng như
trong gió
một đời hư không
Ngồi đếm
lá vàng rơi
Thoảng như
trong gió
một đời hư không
Trãi lòng
ta chỉ rêu rong
Tàn như thu ấy
bạc xong mái đầu
ta chỉ rêu rong
Tàn như thu ấy
bạc xong mái đầu
Ta!
Ngồi xếp
lại ngày sau
Cũng như
chỉ để
nặng sâu nổi buồn
Ngồi xếp
lại ngày sau
Cũng như
chỉ để
nặng sâu nổi buồn
Gẩm suy
một chút cội nguồn
Hóa ra như phiến
đá buồn, thời gian
một chút cội nguồn
Hóa ra như phiến
đá buồn, thời gian
Ta!
ngồi gom
cả gian nan
Để cho
khoảng lặng
miên man bến bờ
ngồi gom
cả gian nan
Để cho
khoảng lặng
miên man bến bờ
vọng nghe
một tiếng ơ...hờ
Quanh ta vũ trụ
mịt mờ vây quanh
một tiếng ơ...hờ
Quanh ta vũ trụ
mịt mờ vây quanh
Phong nguyễn
26-3-2016
26-3-2016
THÁNG BA -----Thơ Phong Nguyễn
Lạ chưa
cái nắng
tháng ba
Cớ chi nhỏng nhẽo như là hạt sương
Tháng ba
đỏ nhớ mà thương
Bởi mùa hoa gạo còn vương lối chiều
cái nắng
tháng ba
Cớ chi nhỏng nhẽo như là hạt sương
Tháng ba
đỏ nhớ mà thương
Bởi mùa hoa gạo còn vương lối chiều
Tháng ba
ai lỡ
mùa yêu
Con ve khát bạn đã liều gọi khan
Tháng ba
hoa bưởi trắng ngần
Ngũ quên suối tóc thả làn hương bay
ai lỡ
mùa yêu
Con ve khát bạn đã liều gọi khan
Tháng ba
hoa bưởi trắng ngần
Ngũ quên suối tóc thả làn hương bay
Hoa xoan tím mãnh vườn say
Chiều vô cớ nắng cuối ngày tháng ba
Chiều vô cớ nắng cuối ngày tháng ba
23-3-2017..PN
TRĂNG VỀ NẮNG HẠN THÁNG BA
Đò chiều
Khóc đáy sông khô
Trăng kia
mắc cạn
đang chờ đưa qua
Khóc đáy sông khô
Trăng kia
mắc cạn
đang chờ đưa qua
Tháng ba
nắng đổ hiên nhà
Vườn ai
một nụ
hoa cà tím khoe
nắng đổ hiên nhà
Vườn ai
một nụ
hoa cà tím khoe
Nắng chiều
dừng lại lắng nghe
Mưa xa có kịp
đi về tối nay
dừng lại lắng nghe
Mưa xa có kịp
đi về tối nay
Để cho
nước đổ sông đầy
Đưa trăng
qua bến
kịp ngày ước giao......
nước đổ sông đầy
Đưa trăng
qua bến
kịp ngày ước giao......
Phong nguyễn
16-3-2016
16-3-2016
Đăng ký: Bài đăng (Atom)

markdown:
## Thứ Tư, 5 tháng 4, 2017
###
[DƯỜNG NHƯ...](http://thophongnguyen.blogspot.com/2017/04/duong-nhu.html)
Thơ Phong Nguyễn
Dường như đâu đó sớm nay
Thoảng mùi hoa bưởi lạc bay qua vườn
Tháng ba nắng chướng còn ươn
Cớ chi vội mỡ cửa vườn thả hương
Thoảng mùi hoa bưởi lạc bay qua vườn
Tháng ba nắng chướng còn ươn
Cớ chi vội mỡ cửa vườn thả hương
Dường như màu nắng pha sương
Nên nghe là lạ chút dường như đau
Dại khờ cái thuở ban đầu
Bởi câu ai hỏi bên cầu bâng quơ
Nên nghe là lạ chút dường như đau
Dại khờ cái thuở ban đầu
Bởi câu ai hỏi bên cầu bâng quơ
Dường như đêm trắng vì mơ
Thương mùa hoa bưởi ngu ngơ bên vườn....
Thương mùa hoa bưởi ngu ngơ bên vườn....
05 - 4- 2017.. PN
###
[KHÔNG ĐỀ.](http://thophongnguyen.blogspot.com/2017/04/khong-e.html)
###
[CÔ BÉ NGÀY XƯA](http://thophongnguyen.blogspot.com/2017/04/co-be-ngay-xua.html)
--- Thơ Phong Nguyễn
Có lẽ thế! Đã lâu rồi không gặp
Ngày anh đi em qua tuổi mười ba
Mái tóc thanh thanh thắt gút đuôi gà
Bước chân sáo mỗi chiều khi tan học
Ngày anh đi em qua tuổi mười ba
Mái tóc thanh thanh thắt gút đuôi gà
Bước chân sáo mỗi chiều khi tan học
Con đường làng nắng nghiêng hàng tre mọc
Bóng tà rơi lơ đãng khói chiều đưa
Lỡ một câu... Anh chỉ lỡ nói đùa
Em bật khóc để xốn lòng anh mãi
Bóng tà rơi lơ đãng khói chiều đưa
Lỡ một câu... Anh chỉ lỡ nói đùa
Em bật khóc để xốn lòng anh mãi
Rồi thời gian lặng thầm trôi khắc khoải
Xa lắm rồi... Xa đến mấy mươi năm
Lũy tre xưa vẫn nương bóng trăng rằm
Đong đưa nhớ bao cuộc tình lỡ hẹn
Xa lắm rồi... Xa đến mấy mươi năm
Lũy tre xưa vẫn nương bóng trăng rằm
Đong đưa nhớ bao cuộc tình lỡ hẹn
Anh nhớ mãi cái mĩm cười bẽn lẻn
Như nụ hồng thoáng nỡ nhẹ trên môi
Chỉ nhìn nhau mà chợt thấy xa xôi
Bởi day dứt chưa vuông tròn nỗi nhớ
Như nụ hồng thoáng nỡ nhẹ trên môi
Chỉ nhìn nhau mà chợt thấy xa xôi
Bởi day dứt chưa vuông tròn nỗi nhớ
Năm tháng đó tuổi thơ nhiều vô cớ
Chút dỗi hờn- chút nhớ- chút thương thương
Để nhiều khi lòng cứ thấy vấn vương
Bởi vô cớ- cho ta hoài nỗi nhớ
Chút dỗi hờn- chút nhớ- chút thương thương
Để nhiều khi lòng cứ thấy vấn vương
Bởi vô cớ- cho ta hoài nỗi nhớ
Rồi chiều nay tình cờ qua giữa phố
Nhận ra em trong sắc tím hoa cà
Vẫn mắt ấy đượm buồn nét phôi pha
Chỉ cười nhẹ... Dạ! Lâu rồi không gặp
Nhận ra em trong sắc tím hoa cà
Vẫn mắt ấy đượm buồn nét phôi pha
Chỉ cười nhẹ... Dạ! Lâu rồi không gặp
Nhìn thấy em...Ta biết mình đã sắp...
Tuổi thơ ơi !!..
Cô bé tóc đuôi gà...
.
-----02 - 4 - 2017 .. PN
Tuổi thơ ơi !!..
Cô bé tóc đuôi gà...
.
-----02 - 4 - 2017 .. PN
###
[ĐỘC ẨM](http://thophongnguyen.blogspot.com/2017/04/oc-am.html)
Chiều tiễn đưa người sao không ngũ
Ngoài trời nghe gió rủ sương rơi
Buồn sao lên mãi chơi vơi
Nhấp cốc rượu đắng, cười môi nặng tình
Ngoài trời nghe gió rủ sương rơi
Buồn sao lên mãi chơi vơi
Nhấp cốc rượu đắng, cười môi nặng tình
Khói thuốc tỏa mơ hình ai đến
Liếp song thưa lại hẹn trăng về
Khểnh cười ! ai bảo là mê
Mà sao rủ được trăng về ghé chơi
Liếp song thưa lại hẹn trăng về
Khểnh cười ! ai bảo là mê
Mà sao rủ được trăng về ghé chơi
Đêm đã tận tàn vơi đáy cốc
Rượu cô phòng bình độc ẩm trơ
Men say tình lạc vào mơ
Vô tình ta gọi vu vơ tên người
Rượu cô phòng bình độc ẩm trơ
Men say tình lạc vào mơ
Vô tình ta gọi vu vơ tên người
Phong nguyễn
###
[DẤU LẶNG THỜI GIAN](http://thophongnguyen.blogspot.com/2017/04/dau-lang-thoi-gian.html)
Ta!
Ngồi đếm
lá vàng rơi
Thoảng như
trong gió
một đời hư không
Ngồi đếm
lá vàng rơi
Thoảng như
trong gió
một đời hư không
Trãi lòng
ta chỉ rêu rong
Tàn như thu ấy
bạc xong mái đầu
ta chỉ rêu rong
Tàn như thu ấy
bạc xong mái đầu
Ta!
Ngồi xếp
lại ngày sau
Cũng như
chỉ để
nặng sâu nổi buồn
Ngồi xếp
lại ngày sau
Cũng như
chỉ để
nặng sâu nổi buồn
Gẩm suy
một chút cội nguồn
Hóa ra như phiến
đá buồn, thời gian
một chút cội nguồn
Hóa ra như phiến
đá buồn, thời gian
Ta!
ngồi gom
cả gian nan
Để cho
khoảng lặng
miên man bến bờ
ngồi gom
cả gian nan
Để cho
khoảng lặng
miên man bến bờ
vọng nghe
một tiếng ơ...hờ
Quanh ta vũ trụ
mịt mờ vây quanh
một tiếng ơ...hờ
Quanh ta vũ trụ
mịt mờ vây quanh
Phong nguyễn
26-3-2016
26-3-2016
###
[THÁNG BA -----Thơ Phong Nguyễn](http://thophongnguyen.blogspot.com/2017/04/thang-ba-tho-phong-nguyen.html)
Lạ chưa
cái nắng
tháng ba
Cớ chi nhỏng nhẽo như là hạt sương
Tháng ba
đỏ nhớ mà thương
Bởi mùa hoa gạo còn vương lối chiều
cái nắng
tháng ba
Cớ chi nhỏng nhẽo như là hạt sương
Tháng ba
đỏ nhớ mà thương
Bởi mùa hoa gạo còn vương lối chiều
Tháng ba
ai lỡ
mùa yêu
Con ve khát bạn đã liều gọi khan
Tháng ba
hoa bưởi trắng ngần
Ngũ quên suối tóc thả làn hương bay
ai lỡ
mùa yêu
Con ve khát bạn đã liều gọi khan
Tháng ba
hoa bưởi trắng ngần
Ngũ quên suối tóc thả làn hương bay
Hoa xoan tím mãnh vườn say
Chiều vô cớ nắng cuối ngày tháng ba
Chiều vô cớ nắng cuối ngày tháng ba
23-3-2017..PN
###
[TRĂNG VỀ NẮNG HẠN THÁNG BA](http://thophongnguyen.blogspot.com/2017/04/trang-ve-nang-han-thang-ba.html)
Đò chiều
Khóc đáy sông khô
Trăng kia
mắc cạn
đang chờ đưa qua
Khóc đáy sông khô
Trăng kia
mắc cạn
đang chờ đưa qua
Tháng ba
nắng đổ hiên nhà
Vườn ai
một nụ
hoa cà tím khoe
nắng đổ hiên nhà
Vườn ai
một nụ
hoa cà tím khoe
Nắng chiều
dừng lại lắng nghe
Mưa xa có kịp
đi về tối nay
dừng lại lắng nghe
Mưa xa có kịp
đi về tối nay
Để cho
nước đổ sông đầy
Đưa trăng
qua bến
kịp ngày ước giao......
nước đổ sông đầy
Đưa trăng
qua bến
kịp ngày ước giao......
Phong nguyễn
16-3-2016
16-3-2016
Đăng ký:


text:
– Cung cấp thiết bị báo trộm của hãng Garrison
– Thiết bị quay số này có thể dùng chung với tủ Trung tâm Networx
– Quay được 6 số điện thoại di động
– Hiệu: Garrison. Xuất xứ: Taiwan
Cameragiatot cam kết cung cấp cho quý khách dịch vụ tốt nhất
- – Miễn phí giao hàng trong phạm vi 10 km
- – Tư vấn kỹ thuật 24/24
- Đặc biệt khi đăng ký làm khách hàng thường xuyên của chúng tôi.
- Bạn sẽ được mua hàng với giá bán buôn giảm từ 1% đến 5% giá so với giá trên Website.
Hỗ trợ mua hàng: Mr. Duân
- Số điện thoại: 0968.467.629
- Email: ngocduanit.tb@gmail.com

markdown:
– Cung cấp thiết bị báo trộm của hãng Garrison
– Thiết bị quay số này có thể dùng chung với tủ Trung tâm Networx
– Quay được 6 số điện thoại di động
– Hiệu: Garrison. Xuất xứ: Taiwan
Cameragiatot cam kết cung cấp cho quý khách dịch vụ tốt nhất
- – Miễn phí giao hàng trong phạm vi 10 km
- – Tư vấn kỹ thuật 24/24
- Đặc biệt khi đăng ký làm khách hàng thường xuyên của chúng tôi.
- Bạn sẽ được mua hàng với giá bán buôn giảm từ 1% đến 5% giá so với giá trên Website.
Hỗ trợ mua hàng:
**Mr. Duân**
- Số điện thoại:
**0968.467.629**
- Email:
**ngocduanit.tb@gmail.com**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Connection: close

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Link: <http://cameragiatot.com.vn/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <http://cameragiatot.com.vn/?p=2931>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Tiếng Latinh
Tiếng Latinh hay Latin[3] (tiếng Latinh: lingua latīna, IPA: [ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna]) là ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ gốc Ý của ngữ hệ Ấn-Âu, được dùng ban đầu ở Latium, vùng xung quanh thành Roma (còn gọi là La Mã). Nó có tầm quan trọng đặc biệt vì là ngôn ngữ chính thức của Đế quốc La Mã. Tất cả các ngôn ngữ trong nhóm ngôn ngữ Rôman đều có nguồn gốc từ tiếng Latinh, và nhiều từ trong các ngôn ngữ hiện đại ngày nay như tiếng Anh đều dựa trên tiếng Latinh. Người ta cho rằng 80% các từ tiếng Anh có tính học thuật đều bắt nguồn từ tiếng Latinh (trong đa số trường hợp là thông qua tiếng Pháp). Hơn nữa, ở phương Tây, tiếng Latinh là một ngôn ngữ quốc tế (tiếng Ý: lingua franca), thứ tiếng dùng trong khoa học và chính trị trong suốt hơn một nghìn năm, và cuối cùng bị thay thế bởi tiếng Pháp vào thế kỷ thứ XVIII và tiếng Anh vào cuối thế kỷ thứ XIX. Tiếng Latinh giáo hội vẫn còn là ngôn ngữ chính thức của Giáo hội Công giáo Rôma cho đến ngày nay, khiến nó trở thành ngôn ngữ chủ yếu của Thành quốc Vatican. Giáo hội Công giáo đã sử dụng tiếng Latinh làm ngôn ngữ phụng vụ chính cho đến tận những năm 1960. Tiếng Latinh cũng vẫn được dùng (chủ yếu lấy từ các gốc trong tiếng Hy Lạp) để đặt tên trong việc phân loại khoa học các vật thể sống.
Mục lục
- 1 Di sản
- 2 Lịch sử
- 3 Hệ thống âm vị
- 4 Cách viết
- 5 Đặc điểm về ngữ pháp
- 6 Từ vựng
- 7 Xem thêm
- 8 Chú thích
- 9 Nguồn tham khảo
- 10 Liên kết bên ngoài
Di sản[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Latinh được truyền qua một vài hình thức khác biệt với nhau, như sau đây.
Văn khắc[sửa | sửa mã nguồn]
Nhà nghiên cứu văn khắc biết về khoảng chừng 270 000 bài văn khắc. Nhiều cái trong số văn khắc đó được xuất bản trong loạt nhiều tập tên là Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL, "Tập văn Văn khắc tiếng Latinh").
Văn[sửa | sửa mã nguồn]
Có những tác phẩm của một vài trăm tác giả viết bằng tiếng Latinh đã sống sót toàn bộ hay một phần, toàn tác phẩm hay từng đoạn, để các nhà văn hiến học có thể phân tích. Tác phẩm đó vốn được xuất bản qua dạng thủ bản, rồi khi kỹ thuật in ấn được phát minh thì các tác phẩm đó được nhiều nhà xuất bản in.
Ngôn ngữ học[sửa | sửa mã nguồn]
Vì ảnh hưởng của chế độ và công nghệ La Mã lên các dân tộc thuộc Đế quốc La Mã nên các dân tộc đó mượn nhiều từ và cụm từ tiếng Latinh trong các lĩnh vực như khoa học, công nghệ, y được, luật... Tác phẩm về y học La Mã, như tác phẩm của Claudius Galenus, là nguyên nhân người ta luôn sử dụng từ tiếng Latinh hoặc Hy Lạp cổ đại (Latinh hoá) khi sáng tạo thuật ngữ y học mới trong các ngôn ngữ châu Âu hiện đại. Hai lĩnh vực kỹ sư và luật pháp La Mã cũng có ảnh hưởng tương tự lên thuật ngữ khoa học và luật của các ngôn ngữ Tây nói chung.
Trong suốt thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII các nhà văn Anh đã tạo ra rất nhiều các từ mới từ gốc Latinh và Hy Lạp. Những từ này, được gọi đùa là những từ "sừng đựng mực" (inkhorn) hay "bình mực" (inkpot) — ám chỉ giới văn sĩ và học giả. Nhưng nhiều trong số những từ này chỉ được tác giả dùng một lần và sau đó thì quên hẳn, tuy nhiên cũng còn sót lại một số từ. Imbibe, extrapolate, và inebriation đều là những ngôn từ kiểu "bình mực" tạo ra từ các từ Latinh hay Hy Lạp.
Sau khi Đế quốc La Mã sụp đổ, tiếng Latinh đã phát triển thành nhiều ngôn ngữ Rôman. Những thứ tiếng này chỉ dùng để nói trong hàng thế kỷ, trong khi đó tiếng Latinh vẫn được dùng để viết. (Chẳng hạn như tiếng Latinh là ngôn ngữ chính thức của Bồ Đào Nha đến tận năm 1296 mới bị thay thế bởi tiếng Bồ Đào Nha.)
Các ngôn ngữ Rôman xuất phát từ tiếng Latinh bình dân, đây là tiếng nói phổ biến lại có xuất xứ từ một thứ tiếng cổ hơn đã sinh ra chuẩn của tiếng Latinh cổ điển chính thức. Latinh và các tiếng Rôman khác nhau ở chỗ (chẳng hạn như) Rôman có phân biệt trọng âm, trong khi đó tiếng Latinh có phân biệt độ dài các nguyên âm. Trong tiếng Ý và tiếng Sardegna, có sự phân biệt độ dài các phụ âm và trọng âm, tiếng Tây Ban Nha chỉ phân biệt trọng âm, và tiếng Pháp ngay cả trọng âm cũng không phân biệt.
Một khác biệt lớn giữa các ngôn ngữ Rôman và tiếng Latinh ở chỗ các tiếng Rôman, ngoại trừ tiếng România, không còn dùng cách ở cuối từ ngoại trừ một vài đại từ. Tiếng România vẫn còn năm cách (trong đó cách công cụ không còn dùng nữa).
Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]
Suốt lịch sử châu Âu, sự hiểu biết về các nền văn hoá cổ điển được coi là cần thiết khi muốn tham gia vào giới học giả, còn việc biết tiếng Latinh là một phần thiết yếu của sự hiểu biết đó. Hiện nay sự quan trọng của tiếng Latinh đã giảm xuống nhiều, nhưng vẫn còn có nhiều trường trung học và đại học dạy tiếng Latinh.
Ngày nay, các lớp học tiếng Latinh trong các trường trung học và đại học chủ yếu nhắm đến việc dạy dịch các văn bản bằng tiếng Latinh sang các ngôn ngữ hiện đại, chứ không phải dạy làm công cụ giao tiếp. Vì thế, kỹ năng đọc được đặc biệt nhấn mạnh, trong khi đó kỹ năng nói và nghe chỉ được trình bày sơ qua. Tuy vậy, những người ủng hộ phong trào tiếng Latinh sống tin rằng tiếng Latinh có thể hoặc nên được giảng dạy giống như các ngôn ngữ hiện đại khác; tức là nên dạy cả nói lẫn viết. Các tổ chức dạy tiếng Latinh sống bao gồm Vatican và Đại học Kentucky. Ngoài ra, ở Mỹ có một tổ chức phát triển khá mạnh, chuyên dạy tiếng Latinh cho học sinh phổ thông là National Junior Classical League.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Lịch sử của tiếng Latinh được chia thành một vài giai đoạn lịch sử riêng biệt. Từng giai đoạn thể hiện một vài sự khác biệt tinh vi về từ vựng, cách sử dụng, chính tả, hình thái, cú pháp... Tuy nhiên, vì các nhà khoa học khác nhau sẽ nhấn mạnh các đặc điểm khác nhau nên có thể chia thành các giai đoạn khác nhau hay đặt tên khác cho các giai đoạn. Hơn nữa, tiếng Latinh Giáo hội là tiếng Latinh được các tác giả thuộc Giáo hội Công giáo Rôma sử dụng qua tất cả các giai đoạn lịch sử.
Tiếng Latinh cổ đại[sửa | sửa mã nguồn]
Dạng sớm nhất của tiếng Latinh người ta biết đến là tiếng Latinh cổ đại, được sử dụng vào thời đại Vương quốc La Mã đến phần giữa thời đại Cộng hoà La Mã. Hình thức ngôn ngữ này được biết đến qua văn khắc và tác phẩm văn học sớm nhất bằng tiếng Latinh, như các tác phẩm hài kịch của Plautus và Terentius. Trong thời đại này bảng chữ cái Latinh được phát triển dựa vào bảng chữ cái Etrusca. Lúc đầu chữ Latinh được viết từ phải qua trái, rồi trở nên theo lối đường cày,[4] rồi rốt cuộc đi từ trái qua phải.[5]
Tiếng Latinh cổ điển[sửa | sửa mã nguồn]
Vào cuối thời đại cộng hoà và đầu thời đế quốc, một dạng tiếng Latinh mới là tiếng Latinh cổ điển nảy sinh, được những nhà hùng biện, nhà thờ, lịch sử và người hay chữ khác sáng tạo. Đây là dạng của thứ tiếng được sử dụng trong các tác phẩm cổ điển nổi tiếng nhất, được dạy trong trường ngữ pháp và hùng biện.
Tiếng Latinh bình dân[sửa | sửa mã nguồn]
Phân tích ngữ văn của tác phẩm Latinh cổ đại —như các tác phẩm của Plautus có chứa một vài câu bằng thứ tiếng thông thường— chỉ ra rằng thứ tiếng nói là "tiếng Latinh bình dân" (mà Cicero gọi là sermo vulgi hay "cách nói của quần chúng nhân dân") tồn tại đồng thời cùng với tiếng Latinh cổ điển viết. Thứ tiếng thông thường này rất ít khi được viết, nên các nhà ngữ văn học chỉ có thể nghiên cứu một vài từ và cụm từ lẻ được tác giả cổ điển nêu lên hay câu đề lên tường.[6]
Khi Đế quốc La Mã sụp đổ thì tiêu chuẩn đào tạo giảm xuống. Người ta bắt đầu viết bằng một dạng của thứ tiếng giống cách nói thông thường hơn, được gọi là tiêng Latinh hậu kỳ. Lúc đó những dân tộc được La Mã hoá ở châu Âu cũng phát triển ngôn ngữ địa phương.[7] Dù các ngôn ngữ địa phương này có khác với nhau (như thứ tiếng nào khi được lan truyền rộng cũng sẽ vậy), nhưng cách nói của những vùng bây giờ là Tây Ban Nha, Pháp, Bồ Đào Nha, Ý vẫn giống nhau một cách đáng ngạc nhiên về hệ thống và cách phát triển âm vị, nhờ ảnh hưởng ổn định của nền văn hoá chung là Công giáo Rôma. Ngôn ngữ địa phương của vùng bây giờ là România toả ra nhiều hơn vì bị tách biệt từ ảnh hưởng thống nhất của phần Tây của đế quốc. Khi nhà Umayyad Hồi giáo xâm chiếm bán đảo Iberia vào năm 711 thì những ngôn ngữ địa phương khác mới bắt đầu toả ra thật.[8]
Muốn nghiên cứu tiếng Latinh bình dân thì nhà ngôn ngữ học có thể nghiên cứu các từ của các ngôn ngữ Rôman không được sử dụng trong tiếng Latinh cổ điển. Một ví dụ là từ "con ngựa": tiếng Ý là cavallo, Pháp là cheval, Tây Ban Nha là caballo, Bồ Đào Nha là cavalo, Catalunya là cavall... mà tiếng Latinh cổ điển là equus. Trong tiếng Latinh thì từ caballus là từ tiếng long được sử dụng một cách thông thường.[9]
Vào cuối thế kỷ IX, tiếng Latinh bình dân tan rã tạo ra nhiều thứ tiếng riêng biệt là nhóm ngôn ngữ Rôman. Lúc đó tài liệu sớm nhất viết bằng ngôn ngữ Rôman xuất hiện. Tuy nhiên, lúc đó người ta bình thường viết bằng tiếng Latinh trung cổ và ít khi viết bằng ngôn ngữ mẹ đẻ là ngôn ngữ Rôman nào đó.
Tiếng Latinh trung cổ[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Latinh trung cổ là tiếng Latinh được sử dụng trong khoảng lịch sử hậu cổ điển mà không có dân tộc nào nói tiếng Latinh một cách thông thường nữa. Tiếng Latinh nói đã phát triển thành nhóm ngôn ngữ Rôman. Tuy nhiên trong giới học thức và giới chính thức thì tiếng Latinh vẫn được sử dụng. Thêm hơn nữa, tiếng Latinh này khuếch trường đến vùng trước đó không lúc nào người ta nói tiếng Latinh, như vùng có dân tộc German hoặc Slav. Tiếng Latinh trở thành ngôn ngữ để các dân tộc thuộc Đế quốc La Mã Thần thánh và các quốc gia đồng minh có thể nói với nhau.
Tiếng Latinh thời Phục Hưng[sửa | sửa mã nguồn]
Trong thời đại Phục Hưng tiếng Latinh trở lại là ngôn ngữ nói nhờ nhà chủ nghĩa nhân văn sử dùng thứ tiếng này. Họ muốn tiếng Latinh trở nên như xưa, nên họ sản xuất ban điều chỉnh của các tác phẩm cổ điển, tựa vào thủ bản còn sống sót. Qua nỗ lực của họ nên tiếng Latinh trung cổ được "sửa" và trở nên gần tiếng Latinh cổ điển hơn.
Tiếng Latinh thời kỳ cận đại[sửa | sửa mã nguồn]
Trong thời kỳ cận đại, tiếng Latinh vẫn là ngôn ngữ quan trọng nhất của nền văn hoá châu Âu. Vì vậy nên cho đến tận cuối thế kỷ XVII đa số những cuốn sách và gần như tất cả các văn kiện ngoại giáo được viết bằng tiếng Latinh. Sau thời kỳ cận đại thì đa số các văn kiện ngoại giáo được viết bằng tiếng Pháp hoặc ngôn ngữ bản xứ nào đó khác theo thoả thuận chung.
Tiếng Latinh hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]
Tổ chức lớn nhất bây giờ vẫn sử dụng tiếng Latinh một cách chính thức và chuẩn chính thức là Giáo hội Công giáo Rôma. Tiếng Latinh có thể được sử dụng trong nghi thức thánh lễ, dù bây giờ những ngôn ngữ bản xứ được sử dụng nhiều hơn. Tiếng Latinh là ngôn ngữ chính thức của Toà Thánh và là ngôn ngữ chính của tạp chí của nó là Acta Apostolicae Sedis. Khoá sau đại học về luật giáo hội tại các trường đại học giáo hoàng cũng được dạy bằng tiếng Latinh, và sinh viên khi viết bài thì phải viết bằng tiếng Latinh.
Tiếng Latinh cũng được một vài tổ chức đa ngôn ngữ, như Liên minh châu Âu sử dụng khi không thể sử dụng tất cả các ngôn ngữ của tổ chức đó. Ví dụ, trên các đồng xu và tem thư của Thuỵ Sĩ vì không có chỗ viết tên quốc gia bằng cả bốn ngôn ngữ chính thức nên tên được viết bằng tiếng Latinh là "Helvetia".
Có một vài phim xảy ra vào thời kỳ xưa, như Sebastiane và Nỗi khố hình của Chúa, có những diễn viên nói bằng tiếng Latinh để phim hiện thực hơn. Cũng có bài hát có lời bằng tiếng Latinh, như trong opera Vua Oedipus của Igor Stravinsky.
Nhiều tổ chức và đơn vị hành chính ở thế giới phương Tây có khẩu hiệu bằng tiếng Latinh. Ví dụ khẩu hiệu của Canada là "A mari usque ad mare" ("Từ biển tới biển"), còn đại học Harvard có khẩu hiệu là "Veritas" ("Sự thật").
Thỉnh thoảng có kênh truyền thông sử dụng tiếng Latinh cho người hăng hái về tiếng Latinh. Một vài ví dụ là Radio Bremen tại Đức và Yle tại Phần Lan.[11] Cũng có nhiều trang mạng và diễn đàn do người hăng hái về tiếng Latinh viết, như Wikipedia tiếng Latinh có hơn một trăm nghìn bài bằng tiếng Latinh.
Nhiều trường trung học ở châu Âu và châu Mỹ có lớp học tiếng Latinh.
Hệ thống âm vị[sửa | sửa mã nguồn]
Vì tiếng Latinh cổ điển được nói trước khi có thiết bị thu âm, nên không thể biết chắc cách phát âm lúc đó là như thế nào. Dù vậy nhưng có nhiều cách để phục dựng nó. Có tư liệu gồm lời giải thích rõ ràng về cách phát âm do tác giả cổ điển viết. Những lỗi chính tả, tư liệu gồm chơi chữ, từ nguyên và chính tả của từ mượn do ngôn ngữ khác mượn từ tiếng Latinh cũng củng cấp nhiều thông tin.[12]
Phụ âm[sửa | sửa mã nguồn]
Những âm vị phụ âm của tiếng Latinh được liệt kê trong bảng dưới đây.[13]
Các phụ âm đôi được phát âm dài hơn. Trong tiếng Việt hiện tượng này chỉ xảy ra giữa hai chữ, như trong "hơn nữa"' mà trong đó có /nn/ đôi, giống nn trong từ tiếng Latinh annus ("năm, mùa").
Nguyên âm[sửa | sửa mã nguồn]
Nguyên âm đơn[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Latinh cổ điển có tương phản nguyên âm ngắn và dài. Vào thời đại cổ điển, những nguyên âm dài có phẩm chất khác với những nguyên âm ngắn, như có thể xem trong bảng trên đây. Vào thời đại cổ điển đó thì tiếng Latinh cũng có hai nguyên âm /ʏ yː/, được sử dụng trong từ mượn từ tiếng Hy Lạp, nhưng nhiều người phát âm hai âm đó như /ɪ iː/ hoặc như /ʊ uː/.
Nguyên âm đôi[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Latinh cổ điển có một vài nguyên âm đôi. Nguyên âm đôi phổ biến nhất là ⟨ae au⟩. Cũng có âm ⟨oe⟩ hiếm có, và những âm ⟨ui eu ei ou⟩ rất ít khi có trong từ thuần Latinh.[14]
Tiếng Latinh cổ đại vốn có nhiều nguyên âm đôi hơn, nhưng phần lớn trở thành nguyên âm đơn dài ở đầu thời đại tiếng Latinh cổ điển. Cả hai âm đôi ⟨ai⟩ lẫn sự nối tiếp hai âm đơn ⟨āī⟩ của tiếng Latinh cổ đại trở thành ⟨ae⟩, còn ⟨ei⟩ bình thường trở thành ⟨ī⟩.[15] Hai âm đôi ⟨oi⟩ lẫn ⟨ou⟩ trở thành ⟨ū⟩, ngoại trừ trong một vài từ, mà trong đó ⟨oi⟩ trở thành ⟨oe⟩. Hai cách thay đổi này thỉnh thoảng xảy ra trong hai từ có cùng một gốc — đó là lý do tiếng Latinh cổ điển có đôi như poena "sự trừng phạt" và pūnīre "trừng phạt".[14]
Trong tiếng Latinh bình dân và trong những ngôn ngữ Rôman thì những âm đôi ⟨ae au oe⟩ hoà vào ⟨e ō ē⟩. Đây cũng là cách phát âm của những người ít học trong thời đại tiếng Latinh cổ điển rồi.[14]
Cách viết[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Latinh được viết bằng chữ cái Latinh, sinh từ bảng chữ cái Ý cổ đại, vốn có nguồn gốc là bảng chữ cái Hy Lạp mà có nguồn gốc là bảng chữ cái Phoenicia.[16] Bảng chữ cái này sau đó được sử dụng để viết những ngôn ngữ gốc Rôman, Celt, Gécman, Balt, Finn, và nhiều ngôn ngữ Slav. Thêm hơn nữa, bảng chữ cái này được nhiều ngôn ngữ khác trên thế giới sử dụng, như tiếng Việt, những ngôn ngữ Nam Đảo, nhiều ngôn ngữ nhóm Turk, và đa số các ngôn ngữ ở châu Phi hạ Sahara, châu Mỹ và châu Đại Dương, để nó là bảng chữ cái được sử dụng rộng nhất trên thế giới.
Các chữ cái[sửa | sửa mã nguồn]
Số chữ cái đã thay đổi một vài lần. Lúc đầu khi mới sinh từ bảng chữ cái Etrusca thì chỉ có 21 chữ cái.[17] Sau đó, chữ G được thêm vào để viết âm /ɡ/, mà trước đó âm này được viết bằng chữ C; còn chữ Z không được sử dụng trong tiếng Latinh nên bị bỏ.[18] Sau đó, hai chữ cái Y và Z được thêm vào để có thể chuyển chữ hai chữ cái upsilon và zeta trong những từ mượn từ tiếng Hy Lạp.[18]
Chữ W được sáng tạo vào thế kỷ XI tựa vào chữ ghép VV. Chữ này được sử dụng để viết /w/ trong những ngôn ngữ Gécman — tiếng Latinh không sử dụng chữ này vì sử dụng V. Vào thời Hậu kỳ Trung Cổ chữ J mới được phân biệt với chữ I, còn chữ U với V cũng vậy.[18]
Các chữ cái và cách phất âm[sửa | sửa mã nguồn]
Bảng này liệt kê những chữ cái phụ âm của tiếng Latinh cùng cách phát âm.
Trong bảng dưới này có các nguyên âm của tiếng Latinh.
Những nguyên âm đôi được viết bằng hai chữ cái nguyên âm, ví dụ như /ae̯/ được viết ⟨ae⟩ hoặc ⟨æ⟩… Tuy nhiên, thỉnh thoảng những chữ ghép vậy không phải là nguyên âm đôi mà là hai nguyên âm riêng, như trong aēnus [aˈeː.nʊs] "bằng đồng".
Dấu[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Latinh cổ điển không sử dụng dấu câu, không phân biệt chữ hoa với chữ thường,[19] và không có khoảng cách giữa các từ.
Nhiều khi dấu sóng (tiếng Latinh: apex, giống dấu sắc) được sử dụng trên những nguyên âm dài ⟨Á É Ó V́ Ý⟩. Nguyên âm /iː/ dài bình thường được viết bằng chữ I cao hơn ⟨ꟾ⟩ (tiếng Latinh: i longa, tạm dịch: "i dài"). Trong sách sản xuất vào thời hiện đại thì những nguyên âm dài bình thường được viết bằng dấu gạch ngang ở trên: ⟨ā ē ī ō ū⟩, còn nguyên âm ngắn dù bình thường không có dấu nhưng để phân biệt một vài đôi từ nên sẽ có dấu trăng: ⟨ă ĕ ĭ ŏ ŭ⟩.
Thỉnh thoảng dấu chấm giữa (tiếng Latinh: interpunctus) được sử dụng để cách từ.
Ví dụ, câu đầu tiên trong bài thơ thứ ba của Catullus vốn được viết như vậy:
hoặc với dấu chấm giữa:
- LV́GÉTE•Ó•VENERÉS•CVPꟾDINÉSQVE.
Trong ấn bản hiện đại thì người ta bình thường viết như vậy:
- Lugete, O Veneres Cupidinesque
hoặc:
- Lūgēte, Ō Venerēs Cupīdinēsque.
Cách viết khác[sửa | sửa mã nguồn]
Chữ thảo La Mã cổ đại (tiếng Latinh: antīqua cursīva rōmāna) có mặt trên nhiều tấm bảng sáp được đào ra ở nhiều chỗ, như gần thành trì. Nhiều tầm như vậy được tìm thấy tại Vindolanda gần Trường thành Hadrianus trên Đảo Anh. Đáng ngạc nhiên là phần lớn của các tấm bảng tại Vindolanda có khoảng cách giữa các từ, mà làm như vậy rất hiếm có trong những câu khắc từ thời đại đó.
Thỉnh thoảng người ta đã viết tiếng Latinh bằng chữ khác:
- Ghim cài Praeneste là một cái ghim cài áo từ thế kỷ VII TCN có câu viết bằng tiếng Latinh cổ đại sử dụng bảng chữ cái Etrusca.
- Ván sau của Hộp tráp của Franks từ đầu thế kỷ VIII có câu khắc luân phiên từ tiếng Anh cổ bằng chữ rune sang tiếng Latinh bằng chữ Latinh rồi sang tiếng Latinh bằng chữ rune.
Đặc điểm về ngữ pháp[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Latinh là một thứ tiếng tổng hợp hay biến tố: các phụ tố được gắn vào các gốc cố định để diễn tả giống, số, và cách của các tính từ, danh từ và đại từ (quá trình này được gọi là biến cách hoặc dēclīnātiō bằng tiếng Latinh), cũng như ngôi, số, thì, thể, trạng, và thức đối với động từ (được gọi là chia động từ hoặc coniugātiō). Cũng có từ không biến cách hay chia — như phó từ, giới từ, thán từ.
Vì tiếng Latinh sử dụng cách và chia động từ, nên nhiều khi một cụm từ mà tiếng Việt sử dụng nhiều từ thì trong tiếng Latinh lại chỉ là một từ. Một ví dụ là:
Trong ví dụ này, từ tiếng Việt "sẽ" trong tiếng Latinh là hậu tố -bi- được đặt sau gốc từ amā-, còn chủ ngữ của động từ ("người đó") là hậu tố -t. Tuy nhiên, nhiều khi không thể chia từ thành hậu tố không một cách rõ như thế, ví dụ như trong amō, có nghĩa là "tôi yêu". Trong dạng này, gốc từ vẫn là amā-, còn hậu tố của ngôi thứ nhất số đơn thì hiện tại là -ō.
Danh từ[sửa | sửa mã nguồn]
Những danh từ tiếng Latinh được chia thành ba giống: đực, cái, trung. Khi có tính từ đi kèm với một danh từ nào đó thì tính từ đó phải biến thể để phù hợp với giống của danh từ này.
Từng danh từ có nhiều dạng, tuỳ số và cách. Có hai số: số ít và số nhiều. Có bảy cách chỉ vai trò của từ trong câu, để thứ tự từ không quan trọng như trong tiếng Việt.
- Cách chủ ngữ: dùng làm chủ ngữ của câu hoặc làm vị ngữ của hệ từ. Ví dụ: "Người con gái đã chạy." — Puella cucurrit.
- Cách sở hữu: dùng khi danh từ là người sở hữu của một đồ nào đó, như ví dụ "chủ của nô lệ" — dominus servī, hoặc khi danh từ chỉ bộ phân, định lượng… như trong ví dụ "Ly đầy rượu vang." — Poculum plēnum vīnī est.
- Cách nhận (hay còn gọi là cách cho, cách gián bổ…): dùng làm bổ ngữ gián tiếp của động từ và với một vài giới từ. Ví dụ: "Nhà buôn trao áo stola cho người phụ nữ." — Mercātor fēminae stolam trādit.
- Cách đổi (hay còn gọi là cách trực bổ): dùng làm bổ ngữ trực tiếp của động từ và sau những giới từ chỉ hướng đi. Ví dụ: "Người đàn ông giết chàng trai." — Homō necāvit puerum.
- Cách tách (hay còn gọi là cách công cụ): thể hiện tách biệt, nguồn gốc, nguyên nhân… Ví dụ: "Bạn đã đi dạo cùng chàng trai." — Cum puerō ambulāvistī.
- Cách xưng hô: dùng để gọi người hay vật. Phần lớn các danh từ không phân biệt cách xưng hô với cách chủ ngữ; chỉ có những từ thuộc cách biến thể thứ hai có đuôi là -us sẽ có -e trong cách xưng hô số ít, còn nếu đuôi là -ius thì cách xưng hô số ít sẽ có -ī. Ví dụ: ""Chủ ơi!" nô lệ gọi." — "Domine!" clāmāvit servus.
- Cách vị trí: dùng để diễn tả vị trí. Cách này không được sử dụng nhiều như các cách khác và bình thường chỉ được dùng với tên hồ, tỉnh, hành, từ chỉ về nhà, đất, quê… Ví dụ: "ở nhà" — domī.
Những hậu tố có dạng nào thì tuỳ vào danh từ. Có thể chia các danh từ tiếng Latinh thành năm lớp theo cách biến thể, rồi trong từng lớp cách biết thể thì những danh từ trong đó có hậu tố giống nhau. Cũng có một vài từ không thể chia vào lớp nào, nên đó là từ bất quy tắc. Bảng này chỉ cách chia danh từ rosa ("hoa hồng"):
Tính từ[sửa | sửa mã nguồn]
Trong tiếng Latinh, những tính từ phải hợp về cách, số và giống với danh từ. Có hai lớp biến thể: một lớp giống lớp biến thể thứ nhất và thứ hai của các danh từ, còn lớp khác giống lớp biến thể thứ ba của các danh từ. Ví dụ, từ mortuus, mortua, mortuum ("đã chết", giống đực/cái/trung) được biến thể như danh từ thuộc cách biến thể thứ nhất khi giống cái, như danh từ thuộc cách biến thể thứ hai giống đực khi giống đực, còn như danh từ thuộc cách biến thế thứ hai giống trung khi giống trung.
Những tính từ cũng có dạng cấp so sánh và dạng cao cấp. Ví dụ như từ fōrmōsus, fōrmōsa, fōrmōsum ("đẹp", giống đực/cái/trung) có dạng fōrmōsior, fōrmōsius ("đẹp hơn", giống đực và giống cái đều là bằng nhau) và fōrmōsissimus, fōrmōsissima, fōrmōsissimum ("đẹp nhất").
Những động từ có nhiều dạng phân từ được biến thể và sử dụng giống như tính từ.
Giới từ[sửa | sửa mã nguồn]
Vị ngữ của những giới từ có thể sử dụng hai cách: cách đổi và cách tách. Ví dụ:
- "trước mặt của chàng trai" — apud puerum (từ puerum là cách đổi của từ puer)
- "không với con trai" — sine puerō (từ puerō là cách tách của từ puer)
Động từ[sửa | sửa mã nguồn]
Các động từ trong tiếng Latinh có sáu thì (hiện tại, hoàn thành, không hoàn thành, quá khứ xa, tương lai đơn, tương lai xa), ba trạng (trình bày, mệnh lệnh, cầu khẩn, cùng với dạng vô định, phân từ, danh động từ, động danh từ), ba ngôi (nhất, hai, ba), hai số (đơn, nhiều), hai thể (chủ động, bị động) và ba thức (hoàn thành, chưa hoàn thành, trạng thái).
Bảng này chứa một vài dạng của động từ amō ("yêu") làm ví dụ:
Từ vựng[sửa | sửa mã nguồn]
Vì tiếng Latinh là một ngôn ngữ gốc Ý, nên phần lớn từ vựng của nó có gốc Ý, và vốn có gốc trong ngôn ngữ Ấn-Âu nguyên thuỷ. Tuy nhiên, vì người La Mã tiếp xúc một cách sâu sát với dân tộc Etrusca nên không chỉ lấy bảng chữ cái Etrusca để thích nghi làm bảng chữ cái của mình nhưng cũng mượn nhiều từ từ tiếng Etrusca sang tiếng Latinh. Hai ví dụ là persōna ("mặt nạ") và histriō ("diễn viên").[20] Tiếng Latinh cũng mượn từ vựng từ tiếng Osca, một ngôn ngữ gốc Ý khác.
Sau khi xâm chiếm được Taranto (năm 272 trước Công nguyên) dân tộc La Mã bắt đầu "Hy Lạp hoá": họ lấy đặc trưng của nền văn hoá Hy Lạp để sáp nhập vào nền văn hoá của mình. Khi làm vậy thì người La Mã cũng mượn nhiều từ từ tiếng Hy Lạp như: camera ("phòng có trần vòm"), symbolum ("ký hiệu"), balineum ("nhà tắm")…[20] Vì quá trình "Hy Lạp hoá" này nên chữ Y và Z được thêm vào bảng chữ cái để có thể viết những âm vị của tiếng Hy Lạp.[21] Những người La Mã cũng lấy nghệ thuật, y học, khoa học, triết học… của Hy Lạp mang về bán đảo Ý. Kết quả là nhiều thuật ngữ khoa học và triết học trong tiếng Latinh là từ mượn từ tiếng Hy Lạp, hoặc là từ thuần Latinh với nghĩa mở rộng ra theo gương của tiếng Hy Lạp.[22]
Vì đế quốc La Mã bành trướng rồi lập liên hệ kinh doanh với những bộ lạc châu Âu ngoài đế quốc, nên tiếng Latinh mượn một vài từ từ những ngôn ngữ Trung Âu như: từ beber ("hải ly") có gốc German và từ brācae ("quần") có gốc Celt.[22]
Những ngôn ngữ địa phương của tiếng Latinh chịu ảnh hưởng của những ngôn ngữ khác có trong vùng. Các ngôn ngữ địa phương này sau đó trở thành những ngôn ngữ Rôman.
Khi Kitô giáo đã được đưa vào xã hội La Mã thì tiếng Latinh nhận từ vựng liên quan đến Kitô giáo. Từ vựng đó đôi khi là từ mượn từ tiếng Hy Lạp hoặc tiếng Do Thái, đôi khi là từ mới sáng tạo từ từ vựng tiếng Latinh.[23]
Vào thời Trung cổ tiếng Latinh không ngừng mượn từ của những ngôn ngữ xung quanh, lúc đó gồm tiếng Anh cổ và những ngôn ngữ German khác.
Qua các thời đại, những người nói tiếng Latinh không ngừng sáng tạo từ mới qua hai quá trình thêm phụ tố và tạo từ phức.[24] Ví dụ, tính từ omnipotēns ("có quyền vô hạn") được sáng tạo từ tính từ omnis ("cả, mỗi") và tính từ potēns ("hùng mạnh"). Sử dụng quá trình này cũng có thể thay đổi từ loại, ví dụ như lấy động từ tạo danh từ vân vân.[25]
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Về tiếng Latinh[sửa | sửa mã nguồn]
- Ngữ pháp Latinh
- Cách đọc và phát âm Latinh
- Biến cách Latinh
- Chia động từ Latinh
- Danh sách các từ Latinh và các từ tiếng Anh phái sinh
- nhóm danh từ theo cách công cụ
- Trật tự từ trong Latinh
Về di sản văn học Latinh[sửa | sửa mã nguồn]
- Văn học Latinh
- Ngôn ngữ Rôman
- Thư viện cổ điển Loeb
- Danh sách các nhóm từ Latinh
- Danh sách các thành ngữ Latinh
- Brocard
- Danh sách các nhóm từ Latinh và Hy Lạp thường dùng trong định danh khoa học
- Tên Latinh của các thành phố châu Âu
- Tên Latinh của các thành phố châu Âu
- Carmen Possum
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “Schools”. Britannica (ấn bản 1911).
- ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013). “Latin”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
- ^ Còn được viết là La Tinh, La-tinh...
- ^ Diringer 1996, tr. 533–4.
- ^ Sacks 2003, tr. 80.
- ^ Herman & Wright 2000, tr. 17–18.
- ^ Herman & Wright 2000, tr. 8.
- ^ Pei & Gaeng 1976, tr. 76–81.
- ^ Herman & Wright 2000, tr. 1–3.
- ^ “Incunabula Short Title Catalogue”. British Library. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2011.
- ^ “Latein: Nuntii Latini mensis lunii 2010: Lateinischer Monats rückblick” (bằng tiếng Latinh). Radio Bremen. Truy cập 16 tháng 7 năm 2010.
Dymond, Jonny (24 tháng 10 năm 2006). “BBC NEWS | Europe | Finland makes Latin the King”. BBC Online. Truy cập 29 tháng 1 năm 2011.
- ^ Allen 2004, tr. viii-ix
- ^ Sihler 1995.
- ^ a ă â Allen 2004, tr. 60–63
- ^ Allen 2004, tr. 53–55
- ^ Diringer 1996, tr. 451, 493, 530
- ^ Diringer 1996, tr. 536
- ^ a ă â Diringer 1996, tr. 538
- ^ Diringer 1996, tr. 540
- ^ a ă Holmes & Schultz 1938, tr. 13
- ^ Sacks 2003, tr. 351.
- ^ a ă Holmes & Schultz 1938, tr. 14
- ^ Norberg, Dag; Johnson, Rand H, Translator (2004) [1980]. “Latin at the End of the Imperial Age”. Manuel pratique de latin médiéval. University of Michigan. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2015.
- ^ Jenks 1911, tr. 3, 46
- ^ Jenks 1911, tr. 35, 40
Nguồn tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Allen, William Sidney (2004). Vox Latina – a Guide to the Pronunciation of Classical Latin (bằng tiếng Anh) (ấn bản 2). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-22049-1.
- Diringer, David (1996) [1947]. The Alphabet – A Key to the History of Mankind (bằng tiếng Anh). New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Private Ltd. ISBN 81-215-0748-0.
- Herman, József; Wright, Roger (Translator) (2000). Vulgar Latin (bằng tiếng Anh). University Park, PA: Pennsylvania State University Press. ISBN 0-271-02000-8.
- Holmes, Urban Tigner; Schultz, Alexander Herman (1938). A History of the French Language (bằng tiếng Anh). New York: Biblo-Moser. ISBN 0-8196-0191-8.
- Jenks, Paul Rockwell (1911). A Manual of Latin Word Formation for Secondary Schools (bằng tiếng Anh). New York: D.C. Heath & Co.
- Pei, Mario; Gaeng, Paul A. (1976). The story of Latin and the Romance languages (bằng tiếng Anh) (ấn bản 1). New York: Harper & Row. tr. 76–81. ISBN 0-06-013312-0.
- Sacks, David (2003). Language Visible: Unraveling the Mystery of the Alphabet from A to Z (bằng tiếng Anh). London: Broadway Books. tr. 80. ISBN 0-7679-1172-5.
- Sihler, Andrew L. (1995). New Comparative Grammar of Greek and Latin (bằng tiếng Anh). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-508345-3. Truy cập 12 tháng 3 năm 2013.
Liên kết bên ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Ethnologue cho tiếng Latinh
- Corpus Scriptorum Latinorum, danh mục web tương đối hoàn chỉnh các từ ngữ Latinh và ý nghĩa của chúng
- Dự án Perseus có nhiều trang rất hay để tìm hiểu về văn học của các ngôn ngữ cổ điển, có cả từ điển Latinh tương tác.
- của William Whitaker - chương trình từ điển trực tuyến có khả năng truy tìm nhiều dạng của từ.
- Retiarius.Org có công cụ tìm kiếm văn bản Latinh.
- Từ điển Latinh-Anh và ngữ pháp Latinh của trường đại học Notre Dame
- Tài liệu Latinh Các bài và từ điển bằng tiếng Latinh.
- Các chương trình học Latinh trên mạng
- http://sprachprofi.de.vu/latin
- Sách giáo khoa ở Wikibooks bằng tiếng Anh về La Tinh
- Thư viện Latinh có nhiều văn bản điện tử Latinh
- Textkit có sách học và văn bản điện tử Latinh.
- Từ điển Latinh–Anh: phiên bản Rosetta của Webster.
- Tham khảo ngôn ngữ Từ điển xuyên ngữ có công cụ tìm kiếm riêng. Chuyển dịch giữa Latinh và tiếng Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha.
- Rhetor của Gabriel Harvey - xuất bản lần đầu năm 1577 và từ đó chưa được tái bản.

markdown:
# Tiếng Latinh
[Latinh](/w/index.php?title=Latinh&redirect=no)) [Jump to navigation](#mw-head) [Jump to search](#p-search)
|Latinh|Lingua latīna
|
|![]()
[Đấu trường La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%A5u_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_La_M%C3%A3) [Phát âm](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:IPA&action=edit&redlink=1) [[laˈtiːna]](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_Latin) [Tây phương Latinh](/wiki/T%C3%A2y_ph%C6%B0%C6%A1ng_Latinh) [Người Latinh](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Latinh_(b%E1%BB%99_t%E1%BB%99c_g%E1%BB%91c_%C3%9D)) [Phân loại](/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) [Hệ Ấn-Âu](/wiki/Ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%87_%E1%BA%A4n-%C3%82u) [Bảng chữ cái Latinh](/wiki/B%E1%BA%A3ng_ch%E1%BB%AF_c%C3%A1i_Latinh) [Quy định bởi](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_t%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_quy_%C4%91%E1%BB%8Bnh_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF)
- Cổ đại: Trường văn phạm/tu từ học La Mã
[[1]](#cite_note-1)
- Ngày nay:
[Viện hàn lâm giáo hoàng về tiếng Latinh](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_h%C3%A0n_l%C3%A2m_gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_v%E1%BB%81_ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit&redlink=1) [ISO 639-1](/wiki/ISO_639-1) `la` [ISO 639-2](/wiki/ISO_639-2) `lat` [ISO 639-3](/wiki/ISO_639-3) [lat](http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lat) [Glottolog](/wiki/Glottolog) [lati1261] [[2]](#cite_note-Glottolog-2) [Linguasphere](/w/index.php?title=Linguasphere_Observatory&action=edit&redlink=1)
51-AAB-a
![ Roman Empire Trajan 117AD.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Roman_Empire_Trajan_117AD.png/220px-Roman_Empire_Trajan_117AD.png)
![ Roman Empire Trajan 117AD.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Roman_Empire_Trajan_117AD.png/220px-Roman_Empire_Trajan_117AD.png)
[CN](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn)) và vùng người nói tiếng Latinh cai trị (bằng màu đỏ sẫm). Trong Đế quốc có nhiều thứ tiếng khác bên cạnh tiếng Latinh, quan trọng nhất là [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i). ![ Romance 20c en-2009-15-02.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Romance_20c_en-2009-15-02.png/220px-Romance_20c_en-2009-15-02.png)
![ Romance 20c en-2009-15-02.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Romance_20c_en-2009-15-02.png/220px-Romance_20c_en-2009-15-02.png)
[ngôn ngữ Rôman](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_R%C3%B4man)—là hậu thân của tiếng Latinh bình dân— tại châu Âu. **Tiếng Latinh** hay **Latin** (tiếng Latinh: [3] *, IPA:* *lingua latīna* [[ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna]](https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:IPA_for_Latin)) là [ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF)thuộc [nhóm ngôn ngữ gốc Ý](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_g%E1%BB%91c_%C3%9D)của [ngữ hệ Ấn-Âu](/wiki/Ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%87_%E1%BA%A4n-%C3%82u), được dùng ban đầu ở [Latium](/wiki/Latium), vùng xung quanh thành [Roma](/wiki/Roma)(còn gọi là La Mã). Nó có tầm quan trọng đặc biệt vì là [ngôn ngữ chính thức](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%A9c)của [Đế quốc La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3). Tất cả các ngôn ngữ trong [nhóm ngôn ngữ Rôman](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_R%C3%B4man)đều có nguồn gốc từ tiếng Latinh, và nhiều từ trong các ngôn ngữ hiện đại ngày nay như [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh)đều dựa trên tiếng Latinh. Người ta cho rằng 80% các từ tiếng Anh có tính học thuật đều bắt nguồn từ tiếng Latinh (trong đa số trường hợp là thông qua [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p)). Hơn nữa, ở phương Tây, tiếng Latinh là một [ngôn ngữ quốc tế](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)( [tiếng Ý](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D): *), thứ tiếng dùng trong khoa học và chính trị trong suốt hơn một nghìn năm, và cuối cùng bị thay thế bởi tiếng Pháp vào* *lingua franca* [thế kỷ thứ XVIII](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_XVIII)và tiếng Anh vào cuối [thế kỷ thứ XIX](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_XIX). [Tiếng Latinh giáo hội](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh_gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1)vẫn còn là ngôn ngữ chính thức của [Giáo hội Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma)cho đến ngày nay, khiến nó trở thành ngôn ngữ chủ yếu của [Thành quốc Vatican](/wiki/Th%C3%A0nh_qu%E1%BB%91c_Vatican). Giáo hội Công giáo đã sử dụng tiếng Latinh làm [ngôn ngữ phụng vụ](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_ph%E1%BB%A5ng_v%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1)chính cho đến tận những năm 1960. Tiếng Latinh cũng vẫn được dùng (chủ yếu lấy từ các gốc trong [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p)) để đặt tên trong việc [phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc)các vật thể sống.
## Mục lục
[1 Di sản](#Di_sản) [2 Lịch sử](#Lịch_sử) [3 Hệ thống âm vị](#Hệ_thống_âm_vị) [4 Cách viết](#Cách_viết) [5 Đặc điểm về ngữ pháp](#Đặc_điểm_về_ngữ_pháp) [6 Từ vựng](#Từ_vựng) [7 Xem thêm](#Xem_thêm) [8 Chú thích](#Chú_thích) [9 Nguồn tham khảo](#Nguồn_tham_khảo) [10 Liên kết bên ngoài](#Liên_kết_bên_ngoài)
## Di sản[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=1)]
Tiếng Latinh được truyền qua một vài hình thức khác biệt với nhau, như sau đây.
### Văn khắc[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=2)]
Nhà nghiên cứu văn khắc biết về khoảng chừng 270 000 bài văn khắc. Nhiều cái trong số văn khắc đó được xuất bản trong loạt nhiều tập tên là
* (CIL, "Tập văn Văn khắc tiếng Latinh").
Corpus Inscriptionum Latinarum*
### Văn[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=3)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Commentarii_de_Bello_Gallico.jpg/300px-Commentarii_de_Bello_Gallico.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Commentarii_de_Bello_Gallico.jpg/300px-Commentarii_de_Bello_Gallico.jpg)
*của* [Commentarii de Bello Gallico](/w/index.php?title=Commentarii_de_Bello_Gallico&action=edit&redlink=1) [Julius Caesar](/wiki/Julius_Caesar)là một trong những văn bản tiếng Latinh cổ điển nổi tiếng nhất từ thời đại huy hoàng của tiếng Latinh. Văn phong giản dị rất lâu được dạy là tiếng Latinh đô thị điển hình của thời đại [Cộng hoà La Mã](/wiki/C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_La_M%C3%A3).
Có những tác phẩm của một vài trăm tác giả viết bằng tiếng Latinh đã sống sót toàn bộ hay một phần, toàn tác phẩm hay từng đoạn, để các nhà
[văn hiến học](/wiki/V%C4%83n_hi%E1%BA%BFn_h%E1%BB%8Dc) có thể phân tích. Tác phẩm đó vốn được xuất bản qua dạng [thủ bản](/wiki/Th%E1%BB%A7_b%E1%BA%A3n), rồi khi kỹ thuật [in ấn](/wiki/In_%E1%BA%A5n) được phát minh thì các tác phẩm đó được nhiều nhà xuất bản in.
### Ngôn ngữ học[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=4)]
Vì ảnh hưởng của chế độ và công nghệ La Mã lên các dân tộc thuộc Đế quốc La Mã nên các dân tộc đó mượn nhiều từ và cụm từ tiếng Latinh trong các lĩnh vực như khoa học, công nghệ, y được, luật... Tác phẩm về y học La Mã, như tác phẩm của
[Claudius Galenus](/wiki/Galen), là nguyên nhân người ta luôn sử dụng từ tiếng Latinh hoặc Hy Lạp cổ đại (Latinh hoá) khi sáng tạo thuật ngữ y học mới trong các ngôn ngữ châu Âu hiện đại. Hai lĩnh vực kỹ sư và luật pháp La Mã cũng có ảnh hưởng tương tự lên thuật ngữ khoa học và luật của các ngôn ngữ Tây nói chung.
Trong suốt
[thế kỷ XVI](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_XVI) đến [thế kỷ XVIII](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_XVIII) các nhà văn Anh đã tạo ra rất nhiều các từ mới từ gốc Latinh và Hy Lạp. Những từ này, được gọi đùa là những từ "sừng đựng mực" ( *) hay "bình mực" ( inkhorn* *) — ám chỉ giới văn sĩ và học giả. Nhưng nhiều trong số những từ này chỉ được tác giả dùng một lần và sau đó thì quên hẳn, tuy nhiên cũng còn sót lại một số từ.* *inkpot* *,* *Imbibe* *, và* *extrapolate* *đều là những ngôn từ kiểu "bình mực" tạo ra từ các từ Latinh hay Hy Lạp.* *inebriation*
Sau khi
[Đế quốc La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) sụp đổ, tiếng Latinh đã phát triển thành [nhiều ngôn ngữ Rôman](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_R%C3%B4man). Những thứ tiếng này chỉ dùng để nói trong hàng thế kỷ, trong khi đó tiếng Latinh vẫn được dùng để viết. (Chẳng hạn như tiếng Latinh là ngôn ngữ chính thức của [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) đến tận năm [1296](/wiki/1296) mới bị thay thế bởi [tiếng Bồ Đào Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha).)
Các ngôn ngữ Rôman xuất phát từ
[tiếng Latinh bình dân](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh_b%C3%ACnh_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1), đây là tiếng nói phổ biến lại có xuất xứ từ một thứ tiếng cổ hơn đã sinh ra chuẩn của [tiếng Latinh cổ điển](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) chính thức. Latinh và các tiếng Rôman khác nhau ở chỗ (chẳng hạn như) Rôman có phân biệt trọng âm, trong khi đó tiếng Latinh có phân biệt độ dài các nguyên âm. Trong [tiếng Ý](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D) và [tiếng Sardegna](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Sardegna), có sự phân biệt độ dài các phụ âm và trọng âm, [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) chỉ phân biệt trọng âm, và [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) ngay cả trọng âm cũng không phân biệt.
Một khác biệt lớn giữa các ngôn ngữ Rôman và tiếng Latinh ở chỗ các tiếng Rôman, ngoại trừ
[tiếng România](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Rom%C3%A2nia), không còn dùng cách ở cuối từ ngoại trừ một vài đại từ. Tiếng România vẫn còn năm cách (trong đó [cách công cụ](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_c%C3%B4ng_c%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) không còn dùng nữa).
### Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=5)]
Suốt lịch sử châu Âu, sự hiểu biết về các nền văn hoá cổ điển được coi là cần thiết khi muốn tham gia vào giới học giả, còn việc biết tiếng Latinh là một phần thiết yếu của sự hiểu biết đó. Hiện nay sự quan trọng của tiếng Latinh đã giảm xuống nhiều, nhưng vẫn còn có nhiều trường trung học và đại học dạy tiếng Latinh.
Ngày nay, các lớp học tiếng Latinh trong các trường trung học và đại học chủ yếu nhắm đến việc dạy dịch các văn bản bằng tiếng Latinh sang các ngôn ngữ hiện đại, chứ không phải dạy làm công cụ giao tiếp. Vì thế, kỹ năng đọc được đặc biệt nhấn mạnh, trong khi đó kỹ năng nói và nghe chỉ được trình bày sơ qua. Tuy vậy, những người ủng hộ phong trào
[tiếng Latinh sống](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh_s%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1) tin rằng tiếng Latinh có thể hoặc nên được giảng dạy giống như các ngôn ngữ hiện đại khác; tức là nên dạy cả nói lẫn viết. Các tổ chức dạy tiếng Latinh sống bao gồm [Vatican](/wiki/Vatican) và [Đại học Kentucky](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Kentucky&action=edit&redlink=1). Ngoài ra, ở Mỹ có một tổ chức phát triển khá mạnh, chuyên dạy tiếng Latinh cho học sinh phổ thông là National Junior Classical League.
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=6)]
Lịch sử của tiếng Latinh được chia thành một vài giai đoạn lịch sử riêng biệt. Từng giai đoạn thể hiện một vài sự khác biệt tinh vi về từ vựng, cách sử dụng, chính tả, hình thái, cú pháp... Tuy nhiên, vì các nhà khoa học khác nhau sẽ nhấn mạnh các đặc điểm khác nhau nên có thể chia thành các giai đoạn khác nhau hay đặt tên khác cho các giai đoạn. Hơn nữa,
[tiếng Latinh Giáo hội](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh_Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1) là tiếng Latinh được các tác giả thuộc [Giáo hội Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) sử dụng qua tất cả các giai đoạn lịch sử.
### Tiếng Latinh cổ đại[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=7)]
Dạng sớm nhất của tiếng Latinh người ta biết đến là
[tiếng Latinh cổ đại](/w/index.php?title=Latinh_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), được sử dụng vào thời đại [Vương quốc La Mã](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) đến phần giữa thời đại [Cộng hoà La Mã](/wiki/C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_La_M%C3%A3). Hình thức ngôn ngữ này được biết đến qua văn khắc và tác phẩm văn học sớm nhất bằng tiếng Latinh, như các tác phẩm hài kịch của [Plautus](/w/index.php?title=Plautus&action=edit&redlink=1) và [Terentius](/w/index.php?title=Terentius&action=edit&redlink=1). Trong thời đại này [bảng chữ cái Latinh](/wiki/B%E1%BA%A3ng_ch%E1%BB%AF_c%C3%A1i_Latinh) được phát triển dựa vào [bảng chữ cái Etrusca](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_ch%E1%BB%AF_c%C3%A1i_Etrusca&action=edit&redlink=1). Lúc đầu chữ Latinh được viết [từ phải qua trái](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_ph%E1%BA%A3i_qua_tr%C3%A1i&action=edit&redlink=1), rồi trở nên [theo lối đường cày](/w/index.php?title=Theo_l%E1%BB%91i_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_c%C3%A0y&action=edit&redlink=1), rồi rốt cuộc đi [4] [từ trái qua phải](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_tr%C3%A1i_qua_ph%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1). [[5]](#cite_note-FOOTNOTESacks200380-5)
### Tiếng Latinh cổ điển[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=8)]
Vào cuối thời đại cộng hoà và đầu thời đế quốc, một dạng tiếng Latinh mới là
[tiếng Latinh cổ điển](/w/index.php?title=Latinh_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) nảy sinh, được những nhà hùng biện, nhà thờ, lịch sử và người hay chữ khác sáng tạo. Đây là dạng của thứ tiếng được sử dụng trong các tác phẩm cổ điển nổi tiếng nhất, được dạy trong trường ngữ pháp và hùng biện.
### Tiếng Latinh bình dân[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=9)]
Phân tích ngữ văn của tác phẩm Latinh cổ đại —như các tác phẩm của
[Plautus](/w/index.php?title=Plautus&action=edit&redlink=1) có chứa một vài câu bằng thứ tiếng thông thường— chỉ ra rằng thứ tiếng nói là " [tiếng Latinh bình dân](/w/index.php?title=Latinh_b%C3%ACnh_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1)" (mà [Cicero](/wiki/Cicero) gọi là * hay "cách nói của quần chúng nhân dân") tồn tại đồng thời cùng với tiếng Latinh cổ điển viết. Thứ tiếng thông thường này rất ít khi được viết, nên các nhà ngữ văn học chỉ có thể nghiên cứu một vài từ và cụm từ lẻ được tác giả cổ điển nêu lên hay câu đề lên tường. sermo vulgi* [[6]](#cite_note-FOOTNOTEHermanWright200017–18-6)
Khi
[Đế quốc La Mã sụp đổ](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_La_M%C3%A3#Sự_sụp_đổ_của_Đế_chế_Tây_La_Mã_(395-476)) thì tiêu chuẩn đào tạo giảm xuống. Người ta bắt đầu viết bằng một dạng của thứ tiếng giống cách nói thông thường hơn, được gọi là [tiêng Latinh hậu kỳ](/w/index.php?title=Latinh_h%E1%BA%ADu_k%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1). Lúc đó những dân tộc được La Mã hoá ở châu Âu cũng phát triển ngôn ngữ địa phương. Dù các ngôn ngữ địa phương này có khác với nhau (như thứ tiếng nào khi được lan truyền rộng cũng sẽ vậy), nhưng cách nói của những vùng bây giờ là Tây Ban Nha, Pháp, Bồ Đào Nha, Ý vẫn giống nhau một cách đáng ngạc nhiên về hệ thống và cách phát triển âm vị, nhờ ảnh hưởng ổn định của nền văn hoá chung là Công giáo Rôma. Ngôn ngữ địa phương của vùng bây giờ là [7] [România](/wiki/Rom%C3%A2nia)toả ra nhiều hơn vì bị tách biệt từ ảnh hưởng thống nhất của phần Tây của đế quốc. Khi [nhà Umayyad](/wiki/Nh%C3%A0_Umayyad)Hồi giáo xâm chiếm bán đảo Iberia vào năm 711 thì những ngôn ngữ địa phương khác mới bắt đầu toả ra thật. [[8]](#cite_note-FOOTNOTEPeiGaeng197676–81-8)
Muốn nghiên cứu tiếng Latinh bình dân thì nhà ngôn ngữ học có thể nghiên cứu các từ của các ngôn ngữ Rôman không được sử dụng trong tiếng Latinh cổ điển. Một ví dụ là từ "con ngựa": tiếng Ý là
*, Pháp là cavallo* *, Tây Ban Nha là* *cheval* *, Bồ Đào Nha là* *caballo* *, Catalunya là* *cavalo* *... mà tiếng Latinh cổ điển là* *cavall* *. Trong tiếng Latinh thì từ* *equus* *là từ* *caballus* [tiếng long](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_long&action=edit&redlink=1)được sử dụng một cách thông thường. [[9]](#cite_note-FOOTNOTEHermanWright20001–3-9)
Vào cuối thế kỷ IX, tiếng Latinh bình dân tan rã tạo ra nhiều thứ tiếng riêng biệt là
[nhóm ngôn ngữ Rôman](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_R%C3%B4man). Lúc đó tài liệu sớm nhất viết bằng ngôn ngữ Rôman xuất hiện. Tuy nhiên, lúc đó người ta bình thường viết bằng [tiếng Latinh trung cổ](/w/index.php?title=Latinh_trung_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) và ít khi viết bằng ngôn ngữ mẹ đẻ là ngôn ngữ Rôman nào đó.
### Tiếng Latinh trung cổ[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=10)] [Tiếng Latinh trung cổ](/w/index.php?title=Latinh_trung_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) là tiếng Latinh được sử dụng trong khoảng lịch sử hậu cổ điển mà không có dân tộc nào nói tiếng Latinh một cách thông thường nữa. Tiếng Latinh nói đã phát triển thành nhóm ngôn ngữ Rôman. Tuy nhiên trong giới học thức và giới chính thức thì tiếng Latinh vẫn được sử dụng. Thêm hơn nữa, tiếng Latinh này khuếch trường đến vùng trước đó không lúc nào người ta nói tiếng Latinh, như vùng có [dân tộc German](/wiki/C%C3%A1c_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_German) hoặc [Slav](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slav). Tiếng Latinh trở thành ngôn ngữ để các dân tộc thuộc [Đế quốc La Mã Thần thánh](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh) và các quốc gia đồng minh có thể nói với nhau.
### Tiếng Latinh thời Phục Hưng[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=11)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Incunabula_distribution_by_language.png/220px-Incunabula_distribution_by_language.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Incunabula_distribution_by_language.png/220px-Incunabula_distribution_by_language.png)
[[10]](#cite_note-ISTC-10)
Trong thời đại
[Phục Hưng](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng) tiếng Latinh trở lại là ngôn ngữ nói nhờ nhà [chủ nghĩa nhân văn](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_nh%C3%A2n_v%C4%83n) sử dùng thứ tiếng này. Họ muốn tiếng Latinh trở nên như xưa, nên họ sản xuất ban điều chỉnh của các tác phẩm cổ điển, tựa vào thủ bản còn sống sót. Qua nỗ lực của họ nên tiếng Latinh trung cổ được "sửa" và trở nên gần tiếng Latinh cổ điển hơn.
### Tiếng Latinh thời kỳ cận đại[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=12)]
Trong
[thời kỳ cận đại](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_c%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BA%A1i), tiếng Latinh vẫn là ngôn ngữ quan trọng nhất của nền văn hoá châu Âu. Vì vậy nên cho đến tận cuối thế kỷ XVII đa số những cuốn sách và gần như tất cả các văn kiện ngoại giáo được viết bằng tiếng Latinh. Sau thời kỳ cận đại thì đa số các văn kiện ngoại giáo được viết bằng [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) hoặc ngôn ngữ bản xứ nào đó khác theo thoả thuận chung.
### Tiếng Latinh hiện đại[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=13)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Wallsend_platfom_2_02.jpg/220px-Wallsend_platfom_2_02.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Wallsend_platfom_2_02.jpg/220px-Wallsend_platfom_2_02.jpg)
[Wallsend](/w/index.php?title=Wallsend&action=edit&redlink=1)( [Anh](/wiki/Anh)) sử dụng cả hai [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh)lẫn tiếng Latinh, tưởng niệm vai trò làm tiền đồn của [đế quốc La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3)của Wallsend.
Tổ chức lớn nhất bây giờ vẫn sử dụng tiếng Latinh một cách chính thức và chuẩn chính thức là
[Giáo hội Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma). Tiếng Latinh có thể được sử dụng trong nghi thức [thánh lễ](/wiki/Th%C3%A1nh_l%E1%BB%85), dù bây giờ những ngôn ngữ bản xứ được sử dụng nhiều hơn. Tiếng Latinh là ngôn ngữ chính thức của [Toà Thánh](/wiki/To%C3%A0_Th%C3%A1nh) và là ngôn ngữ chính của tạp chí của nó là *. Khoá sau đại học về luật giáo hội tại các trường đại học giáo hoàng cũng được dạy bằng tiếng Latinh, và sinh viên khi viết bài thì phải viết bằng tiếng Latinh.
Acta Apostolicae Sedis* ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Former_logo_of_the_European_Council_and_Council_of_the_European_Union_%282009%29.svg/220px-Former_logo_of_the_European_Council_and_Council_of_the_European_Union_%282009%29.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Former_logo_of_the_European_Council_and_Council_of_the_European_Union_%282009%29.svg/220px-Former_logo_of_the_European_Council_and_Council_of_the_European_Union_%282009%29.svg.png)
[Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u)là một tổ chức đa ngôn ngữ, nên sử dụng tiếng Latinh trong một vài logo. Hình này là biểu tượng của [Hội đồng Liên minh châu Âu](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u)trước năm 2014, nói *("Hội đồng") bằng tiếng Latinh.* *Consilium*
Tiếng Latinh cũng được một vài tổ chức đa ngôn ngữ, như
[Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) sử dụng khi không thể sử dụng tất cả các ngôn ngữ của tổ chức đó. Ví dụ, trên các đồng xu và tem thư của [Thuỵ Sĩ](/wiki/Thu%E1%BB%B5_S%C4%A9) vì không có chỗ viết tên quốc gia bằng cả bốn ngôn ngữ chính thức nên tên được viết bằng tiếng Latinh là " *".
Helvetia*
Có một vài phim xảy ra vào thời kỳ xưa, như
* và Sebastiane* *, có những diễn viên nói bằng tiếng Latinh để phim hiện thực hơn. Cũng có bài hát có lời bằng tiếng Latinh, như trong opera* [Nỗi khố hình của Chúa](/w/index.php?title=N%E1%BB%97i_kh%E1%BB%91_h%C3%ACnh_c%E1%BB%A7a_Ch%C3%BAa&action=edit&redlink=1) *của* [Vua Oedipus](/w/index.php?title=Vua_Oedipus_(Stravinsky)&action=edit&redlink=1) [Igor Stravinsky](/wiki/Igor_Stravinsky).
Nhiều tổ chức và đơn vị hành chính ở thế giới phương Tây có khẩu hiệu bằng tiếng Latinh. Ví dụ khẩu hiệu của
[Canada](/wiki/Canada) là " *" ("Từ biển tới biển"), còn A mari usque ad mare* [đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard)có khẩu hiệu là " *" ("Sự thật").* *Veritas*
Thỉnh thoảng có kênh truyền thông sử dụng tiếng Latinh cho người hăng hái về tiếng Latinh. Một vài ví dụ là
[Radio Bremen](/w/index.php?title=Radio_Bremen&action=edit&redlink=1) tại [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) và [Yle](/wiki/Yle) tại [Phần Lan](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan). Cũng có nhiều trang mạng và diễn đàn do người hăng hái về tiếng Latinh viết, như [11] [Wikipedia tiếng Latinh](/wiki/Wikipedia_ti%E1%BA%BFng_Latinh)có hơn một trăm nghìn bài bằng tiếng Latinh.
Nhiều trường trung học ở châu Âu và châu Mỹ có lớp học tiếng Latinh.
## Hệ thống âm vị[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=14)]
Vì tiếng Latinh cổ điển được nói trước khi có thiết bị thu âm, nên không thể biết chắc cách phát âm lúc đó là như thế nào. Dù vậy nhưng có nhiều cách để phục dựng nó. Có tư liệu gồm lời giải thích rõ ràng về cách phát âm do tác giả cổ điển viết. Những lỗi chính tả, tư liệu gồm chơi chữ, từ nguyên và chính tả của từ mượn do ngôn ngữ khác mượn từ tiếng Latinh cũng củng cấp nhiều thông tin.
[[12]](#cite_note-12)
### Phụ âm[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=15)]
Những âm vị phụ âm của tiếng Latinh được liệt kê trong bảng dưới đây.
[[13]](#cite_note-FOOTNOTESihler1995-13)
|
|[Răng](/w/index.php?title=%C3%82m_r%C4%83ng&action=edit&redlink=1) [Vòm](/wiki/%C3%82m_v%C3%B2m) [Ngạc mềm](/wiki/%C3%82m_ng%E1%BA%A1c_m%E1%BB%81m) [Họng](/wiki/%C3%82m_h%E1%BB%8Dng) [môi hoá](/w/index.php?title=M%C3%B4i_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1) [Tắc](/w/index.php?title=%C3%82m_t%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1) [hữu thanh](/w/index.php?title=%C3%82m_h%E1%BB%AFu_thanh&action=edit&redlink=1) [vô thanh](/w/index.php?title=%C3%82m_v%C3%B4_thanh&action=edit&redlink=1) [Xát](/w/index.php?title=%C3%82m_x%C3%A1t&action=edit&redlink=1) [hữu thanh](/w/index.php?title=%C3%82m_h%E1%BB%AFu_thanh&action=edit&redlink=1) [vô thanh](/w/index.php?title=%C3%82m_v%C3%B4_thanh&action=edit&redlink=1) [Mũi](/w/index.php?title=%C3%82m_m%C5%A9i&action=edit&redlink=1) [Âm R](/w/index.php?title=%C3%82m_R&action=edit&redlink=1) [Tiếp cận](/w/index.php?title=%C3%82m_ti%E1%BA%BFp_c%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1)
Các phụ âm đôi được phát âm dài hơn. Trong tiếng Việt hiện tượng này chỉ xảy ra giữa hai chữ, như trong "hơ
**n n**ữa"' mà trong đó có /nn/ đôi, giống *nn* trong từ tiếng Latinh * ("năm, mùa").
annus*
### Nguyên âm[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=16)]
#### Nguyên âm đơn[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=17)]
|Trước||Giữa||Sau|
|Đóng||iː ɪ||ʊ uː|
|Giữa||eː ɛ||ɔ oː|
|Mở||a aː|
Tiếng Latinh cổ điển có tương phản nguyên âm ngắn và dài. Vào thời đại cổ điển, những nguyên âm dài có phẩm chất khác với những nguyên âm ngắn, như có thể xem trong bảng trên đây. Vào thời đại cổ điển đó thì tiếng Latinh cũng có hai nguyên âm /ʏ yː/, được sử dụng trong từ mượn từ tiếng Hy Lạp, nhưng nhiều người phát âm hai âm đó như /ɪ iː/ hoặc như /ʊ uː/.
#### Nguyên âm đôi[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=18)]
Tiếng Latinh cổ điển có một vài
[nguyên âm đôi](/wiki/Nguy%C3%AAn_%C3%A2m_%C4%91%C3%B4i). Nguyên âm đôi phổ biến nhất là ⟨ae au⟩. Cũng có âm ⟨oe⟩ hiếm có, và những âm ⟨ui eu ei ou⟩ rất ít khi có trong từ thuần Latinh. [[14]](#cite_note-classical_diphthongs-14)
|Trước||Sau|
|Đóng||ui /ui̯/|
|Giữa||ei /ei̯/
|
eu/eu̯/
|oe /oe̯/|
ou /ou̯/
|Mở||ae /ae̯/|
au /au̯/
Tiếng Latinh cổ đại vốn có nhiều nguyên âm đôi hơn, nhưng phần lớn trở thành nguyên âm đơn dài ở đầu thời đại tiếng Latinh cổ điển. Cả hai âm đôi ⟨ai⟩ lẫn sự nối tiếp hai âm đơn ⟨āī⟩ của tiếng Latinh cổ đại trở thành ⟨ae⟩, còn ⟨ei⟩ bình thường trở thành ⟨ī⟩.
Hai âm đôi ⟨oi⟩ lẫn ⟨ou⟩ trở thành ⟨ū⟩, ngoại trừ trong một vài từ, mà trong đó ⟨oi⟩ trở thành ⟨oe⟩. Hai cách thay đổi này thỉnh thoảng xảy ra trong hai từ có cùng một gốc — đó là lý do tiếng Latinh cổ điển có đôi như [15] *"sự trừng phạt" và* *poena* *"trừng phạt".* *pūnīre* [[14]](#cite_note-classical_diphthongs-14)
Trong tiếng Latinh bình dân và trong những ngôn ngữ Rôman thì những âm đôi ⟨ae au oe⟩ hoà vào ⟨e ō ē⟩. Đây cũng là cách phát âm của những người ít học trong thời đại tiếng Latinh cổ điển rồi.
[[14]](#cite_note-classical_diphthongs-14)
## Cách viết[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=19)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Duenos_inscription.jpg/220px-Duenos_inscription.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Duenos_inscription.jpg/220px-Duenos_inscription.jpg)
[Câu khắc Duenos](/w/index.php?title=C%C3%A2u_kh%E1%BA%AFc_Duenos&action=edit&redlink=1), từ thế kỷ VI trước CN, là một trong những câu ghi cổ nhất bằng [tiếng Latinh cổ đại](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1).
Tiếng Latinh được viết bằng chữ cái Latinh, sinh từ bảng chữ cái Ý cổ đại, vốn có nguồn gốc là
[bảng chữ cái Hy Lạp](/wiki/B%E1%BA%A3ng_ch%E1%BB%AF_c%C3%A1i_Hy_L%E1%BA%A1p) mà có nguồn gốc là [bảng chữ cái Phoenicia](/wiki/B%E1%BA%A3ng_ch%E1%BB%AF_c%C3%A1i_Phoenicia). Bảng chữ cái này sau đó được sử dụng để viết những ngôn ngữ gốc Rôman, Celt, Gécman, Balt, Finn, và nhiều ngôn ngữ Slav. Thêm hơn nữa, bảng chữ cái này được nhiều ngôn ngữ khác trên thế giới sử dụng, như [16] [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t), những [ngôn ngữ Nam Đảo](/wiki/Ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%87_Nam_%C4%90%E1%BA%A3o), nhiều [ngôn ngữ nhóm Turk](/wiki/Ng%E1%BB%AF_t%E1%BB%99c_Turk), và đa số các ngôn ngữ ở [châu Phi hạ Sahara](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi_h%E1%BA%A1_Sahara), [châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9)và [châu Đại Dương](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BA%A1i_D%C6%B0%C6%A1ng), để nó là bảng chữ cái được sử dụng rộng nhất trên thế giới.
### Các chữ cái[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=20)]
Số chữ cái đã thay đổi một vài lần. Lúc đầu khi mới sinh từ bảng chữ cái Etrusca thì chỉ có 21 chữ cái.
Sau đó, chữ [17] *G*được thêm vào để viết âm /ɡ/, mà trước đó âm này được viết bằng chữ *C*; còn chữ *Z*không được sử dụng trong tiếng Latinh nên bị bỏ. Sau đó, hai chữ cái [[18]](#cite_note-D538-18) *Y*và *Z*được thêm vào để có thể chuyển chữ hai chữ cái [upsilon](/wiki/Upsilon)và [zeta](/wiki/Zeta)trong những từ mượn từ tiếng Hy Lạp. [[18]](#cite_note-D538-18)
Chữ
*W* được sáng tạo vào thế kỷ XI tựa vào chữ ghép *VV*. Chữ này được sử dụng để viết /w/ trong những ngôn ngữ Gécman — tiếng Latinh không sử dụng chữ này vì sử dụng *V*. Vào thời Hậu kỳ Trung Cổ chữ *J* mới được phân biệt với chữ *I*, còn chữ *U* với *V* cũng vậy. [[18]](#cite_note-D538-18)
### Các chữ cái và cách phất âm[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=21)]
Bảng này liệt kê những chữ cái phụ âm của tiếng Latinh cùng cách phát âm.
|Tự vị
|
tiếng Latinh
|Âm vị
|
tiếng Latinh
|Ví dụ trong tiếng Việt|
|⟨b⟩||[b]||giống ⟨b⟩ trong |ba
|⟨c⟩, ⟨k⟩||[k]||giống ⟨c, k⟩ trong |cả, kể
|⟨d⟩||[d]||giống ⟨đ⟩ trong |đi
|⟨f⟩||[f]||giống ⟨ph⟩ trong |phở
|⟨g⟩||[ɡ]||giống ⟨g, gh⟩ trong |gà, ghế, nhưng là
|[ŋ]||khi trước ⟨n⟩ thì giống ⟨ng⟩ trong |mang nó
|⟨h⟩||[h]||giống ⟨h⟩ trong |hai
|⟨i⟩, ⟨j⟩||[j]||khi ở đầu âm tiết thì giống ⟨gi⟩ trong |già bằng giộng miền nam Việt Nam
|[jj]||khi ở giữa hai nguyên âm thì giống ⟨-i gi-⟩ trong |tôi già bằng giọng miền nam Việt Nam
|⟨l⟩||[l]||giống ⟨l⟩ trong |là
|⟨m⟩||[m]||giống ⟨m⟩ trong |mà
|⟨n⟩||[n]||giống ⟨n⟩ trong |nó
|[ŋ]||khi trước ⟨c⟩, ⟨x⟩, ⟨g⟩ thì giống ⟨ng⟩ trong |càng có
|⟨p⟩||[p]||giống ⟨p⟩ trong |tập
|⟨qu⟩||[kʷ]||giống ⟨qu⟩ trong |quá bằng giọng miền bắc Việt Nam
|⟨r⟩||[r]||giống ⟨r⟩ trong |ra nhưng được rung
|⟨s⟩||[s]||giống ⟨x⟩ trong |xa
|⟨t⟩||[t]||giống ⟨t⟩ trong |ta
|⟨v⟩, ⟨u⟩||[w]||giống ⟨u, o⟩ trong |suy, xoá
|⟨x⟩||[ks]||bằng ⟨c⟩ + ⟨s⟩, giống ⟨c x⟩ trong |tắc xi
|⟨z⟩||[z]||giống ⟨d⟩ trong |da bằng giọng miền bắc Việt Nam
Trong bảng dưới này có các nguyên âm của tiếng Latinh.
|Tự vị
|
tiếng Latinh
|Âm vị
|
tiếng Latinh
|Ví dụ trong tiếng Việt|
|⟨a⟩||[a]||giống ⟨ă⟩ trong |ăn
|[aː]||giống ⟨a⟩ trong |an
|⟨e⟩||[ɛ]||giống ⟨e⟩ trong |nghe, nhưng phát âm ngắn hơn
|[eː]||giống ⟨ê⟩ trong |về, nhưng phát âm dài hơn
|⟨i⟩||[ɪ]||giống ⟨i⟩ trong |tí, nhưng phát âm ngắn hơn
|[iː]||giống ⟨i⟩ trong |tí, nhưng phát âm dài hơn
|⟨o⟩||[ɔ]||giống ⟨o⟩ trong |có, nhưng phát âm ngắn hơn
|[oː]||giống ⟨ô⟩ trong |cô, nhưng phát âm dài hơn
|⟨u⟩||[ʊ]||giống ⟨u⟩ trong |tủ, nhưng phát âm ngắn hơn
|[uː]||giống ⟨u⟩ trong |tủ, nhưng phát âm dài hơn
|⟨y⟩||[ʏ]||nhiều người phát âm như ⟨u⟩ hoặc ⟨i⟩ ngắn,|
nhưng phát âm như ⟨ü⟩ trong
Stück của tiếng Đức chuẩn hơn
|[yː]||nhiều người phát âm như ⟨u⟩ hoặc ⟨i⟩ dài,|
nhưng phát âm như ⟨ü⟩ trong
früh của tiếng Đức chuẩn hơn
Những nguyên âm đôi được viết bằng hai chữ cái nguyên âm, ví dụ như /ae̯/ được viết ⟨ae⟩ hoặc ⟨æ⟩… Tuy nhiên, thỉnh thoảng những chữ ghép vậy không phải là nguyên âm đôi mà là hai nguyên âm riêng, như trong
*aēnus* [aˈeː.nʊs] "bằng đồng".
### Dấu[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=22)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Inscription_displaying_apices_%28from_the_shrine_of_the_Augustales_at_Herculaneum%29.jpg/220px-Inscription_displaying_apices_%28from_the_shrine_of_the_Augustales_at_Herculaneum%29.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Inscription_displaying_apices_%28from_the_shrine_of_the_Augustales_at_Herculaneum%29.jpg/220px-Inscription_displaying_apices_%28from_the_shrine_of_the_Augustales_at_Herculaneum%29.jpg)
[Herculaneum](/wiki/Herculaneum)từ thế kỷ I CN có sử dụng dấu sóng (cực kỳ mảnh) và chữ *I*dài hơn: avgvst **ó**•sacr• / a•a•lv́ciꟾ•a•fꟾliꟾ•men• / procvlvs•et•iv́liánvs• / p • s • / dédicátióne•decvriónibvs•et• / avgvstálibvs•cénam•dedérvnt.
Tiếng Latinh cổ điển không sử dụng
[dấu câu](/wiki/D%E1%BA%A5u_c%C3%A2u), không phân biệt chữ hoa với chữ thường, và không có khoảng cách giữa các từ.
[19]
Nhiều khi
[dấu sóng](/w/index.php?title=D%E1%BA%A5u_s%C3%B3ng&action=edit&redlink=1) (tiếng Latinh: *, giống dấu sắc) được sử dụng trên những nguyên âm dài ⟨Á É Ó V́ Ý⟩. Nguyên âm /iː/ dài bình thường được viết bằng chữ apex* *I*cao hơn ⟨ꟾ⟩ (tiếng Latinh: *, tạm dịch: "i dài"). Trong sách sản xuất vào thời hiện đại thì những nguyên âm dài bình thường được viết bằng dấu gạch ngang ở trên: ⟨ā ē ī ō ū⟩, còn nguyên âm ngắn dù bình thường không có dấu nhưng để phân biệt một vài đôi từ nên sẽ có* *i longa* [dấu trăng](/w/index.php?title=D%E1%BA%A5u_tr%C4%83ng&action=edit&redlink=1): ⟨ă ĕ ĭ ŏ ŭ⟩.
Thỉnh thoảng dấu chấm giữa (tiếng Latinh:
*) được sử dụng để cách từ.
interpunctus*
Ví dụ, câu đầu tiên trong bài thơ thứ ba của
[Catullus](/wiki/Catullus) vốn được viết như vậy:
hoặc với dấu chấm giữa:
- LV́GÉTE•Ó•VENERÉS•CVPꟾDINÉSQVE.
Trong ấn bản hiện đại thì người ta bình thường viết như vậy:
- Lugete, O Veneres Cupidinesque
hoặc:
- Lūgēte, Ō Venerēs Cupīdinēsque.
### Cách viết khác[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=23)]
Chữ thảo La Mã cổ đại (tiếng Latinh:
*) có mặt trên nhiều tấm bảng sáp được đào ra ở nhiều chỗ, như gần thành trì. Nhiều tầm như vậy được tìm thấy tại antīqua cursīva rōmāna* [Vindolanda](/w/index.php?title=Vindolanda&action=edit&redlink=1)gần [Trường thành Hadrianus](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_th%C3%A0nh_Hadrianus&action=edit&redlink=1)trên [Đảo Anh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Anh). Đáng ngạc nhiên là phần lớn của các tấm bảng tại Vindolanda có khoảng cách giữa các từ, mà làm như vậy rất hiếm có trong những câu khắc từ thời đại đó.
Thỉnh thoảng người ta đã viết tiếng Latinh bằng chữ khác:
[Ghim cài Praeneste](/w/index.php?title=Ghim_c%C3%A0i_Praeneste&action=edit&redlink=1)là một cái ghim cài áo từ thế kỷ VII TCN có câu viết bằng tiếng Latinh cổ đại sử dụng bảng chữ cái Etrusca.
- Ván sau của
[Hộp tráp của Franks](/w/index.php?title=H%E1%BB%99p_tr%C3%A1p_c%E1%BB%A7a_Franks&action=edit&redlink=1)từ đầu thế kỷ VIII có câu khắc luân phiên từ [tiếng Anh cổ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh_c%E1%BB%95)bằng [chữ rune](/wiki/Ch%E1%BB%AF_rune)sang tiếng Latinh bằng chữ Latinh rồi sang tiếng Latinh bằng chữ rune.
## Đặc điểm về ngữ pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=24)]
Tiếng Latinh là một
[thứ tiếng tổng hợp](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A9_ti%E1%BA%BFng_t%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1) hay biến tố: các [phụ tố](/wiki/Ph%E1%BB%A5_t%E1%BB%91) được gắn vào các gốc cố định để diễn tả [giống](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%91ng_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)&action=edit&redlink=1), [số](/w/index.php?title=S%E1%BB%91_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)&action=edit&redlink=1), và [cách](/wiki/C%C3%A1ch_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)) của các [tính từ](/wiki/T%C3%ADnh_t%E1%BB%AB), [danh từ](/wiki/Danh_t%E1%BB%AB) và [đại từ](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_t%E1%BB%AB) (quá trình này được gọi là [biến cách](/w/index.php?title=Bi%E1%BA%BFn_c%C3%A1ch&action=edit&redlink=1) hoặc * bằng tiếng Latinh), cũng như dēclīnātiō* [ngôi](/w/index.php?title=Ng%C3%B4i_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)&action=edit&redlink=1), số, [thì](/wiki/Th%C3%AC), [thể](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)&action=edit&redlink=1), [trạng](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1ng_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)&action=edit&redlink=1), và [thức](/wiki/Th%E1%BB%A9c_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p))đối với [động từ](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB)(được gọi là [chia động từ](/wiki/Chia_%C4%91%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB)hoặc *). Cũng có từ không biến cách hay chia — như phó từ, giới từ, thán từ.* *coniugātiō*
Vì tiếng Latinh sử dụng cách và chia động từ, nên nhiều khi một cụm từ mà tiếng Việt sử dụng nhiều từ thì trong tiếng Latinh lại chỉ là một từ. Một ví dụ là:
*amābit* *amā-bi-t* yêu-sẽ-người_đó người đó sẽ yêu
Trong ví dụ này, từ tiếng Việt "sẽ" trong tiếng Latinh là hậu tố
* được đặt sau gốc từ -bi-* *, còn* *amā-* [chủ ngữ](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ng%E1%BB%AF)của động từ ("người đó") là hậu tố *. Tuy nhiên, nhiều khi không thể chia từ thành hậu tố không một cách rõ như thế, ví dụ như trong* *-t* *, có nghĩa là "tôi yêu". Trong dạng này, gốc từ vẫn là* *amō* *, còn hậu tố của ngôi thứ nhất số đơn thì hiện tại là* *amā-* *.* *-ō*
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=25)]
Những danh từ tiếng Latinh được chia thành ba giống: đực, cái, trung. Khi có tính từ đi kèm với một danh từ nào đó thì tính từ đó phải biến thể để phù hợp với giống của danh từ này.
Từng danh từ có nhiều dạng, tuỳ số và
[cách](/wiki/C%C3%A1ch_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)). Có hai số: số ít và số nhiều. Có bảy cách chỉ vai trò của từ trong câu, để thứ tự từ không quan trọng như trong tiếng Việt.
**: dùng làm** [Cách chủ ngữ](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_ch%E1%BB%A7_ng%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1) [chủ ngữ](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ng%E1%BB%AF)của câu hoặc làm vị ngữ của hệ từ. Ví dụ: " **Người con gái**đã chạy." — **Puella**cucurrit. **: dùng khi danh từ là người sở hữu của một đồ nào đó, như ví dụ "chủ** [Cách sở hữu](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_s%E1%BB%9F_h%E1%BB%AFu&action=edit&redlink=1) **của nô lệ**" — *, hoặc khi danh từ chỉ bộ phân, định lượng… như trong ví dụ "Ly đầy* *dominus* **servī** **rượu vang**." — *Poculum plēnum* **vīnī**est. **(hay còn gọi là** [Cách nhận](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_nh%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1) **cách cho**, **cách gián bổ**…): dùng làm bổ ngữ gián tiếp của động từ và với một vài giới từ. Ví dụ: "Nhà buôn trao áo *stola* **cho người phụ nữ**." — *Mercātor* **fēminae**stolam trādit. **(hay còn gọi là** [Cách đổi](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%95i&action=edit&redlink=1) **cách trực bổ**): dùng làm bổ ngữ trực tiếp của động từ và sau những giới từ chỉ hướng đi. Ví dụ: "Người đàn ông giết **chàng trai**." — *Homō necāvit* **puerum**. **(hay còn gọi là** [Cách tách](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_t%C3%A1ch&action=edit&redlink=1) **cách công cụ**): thể hiện tách biệt, nguồn gốc, nguyên nhân… Ví dụ: "Bạn đã đi dạo cùng **chàng trai**." — *Cum* **puerō**ambulāvistī. **: dùng để gọi người hay vật. Phần lớn các danh từ không phân biệt cách xưng hô với cách** [Cách xưng hô](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_x%C6%B0ng_h%C3%B4&action=edit&redlink=1) [chủ ngữ](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ng%E1%BB%AF); chỉ có những từ thuộc cách biến thể thứ hai có đuôi là *sẽ có* *-us* *trong cách xưng hô số ít, còn nếu đuôi là* *-e* *thì cách xưng hô số ít sẽ có* *-ius* *. Ví dụ: ""* *-ī* **Chủ ơi**!" nô lệ gọi." — *"* **Domine**!" clāmāvit servus. **: dùng để diễn tả vị trí. Cách này không được sử dụng nhiều như các cách khác và bình thường chỉ được dùng với tên hồ, tỉnh, hành, từ chỉ về nhà, đất, quê… Ví dụ: "** [Cách vị trí](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_v%E1%BB%8B_tr%C3%AD&action=edit&redlink=1) **ở nhà**" — *.* **domī**
Những hậu tố có dạng nào thì tuỳ vào danh từ. Có thể chia các danh từ tiếng Latinh thành năm lớp theo cách biến thể, rồi trong từng lớp cách biết thể thì những danh từ trong đó có hậu tố giống nhau. Cũng có một vài từ không thể chia vào lớp nào, nên đó là từ bất quy tắc. Bảng này chỉ cách chia danh từ
* ("hoa hồng"):
rosa*
|Cách||số đơn||số nhiều|
|
|**a** **ae** **ae** **ārum** **ae** **īs** **am** **ās** **ā** **īs** **a** **ae** *(không có)*
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=26)]
Trong tiếng Latinh, những tính từ phải hợp về cách, số và giống với danh từ. Có hai lớp biến thể: một lớp giống lớp biến thể thứ nhất và thứ hai của các danh từ, còn lớp khác giống lớp biến thể thứ ba của các danh từ. Ví dụ, từ
* ("đã chết", giống đực/cái/trung) được biến thể như danh từ thuộc cách biến thể thứ nhất khi giống cái, như danh từ thuộc cách biến thể thứ hai giống đực khi giống đực, còn như danh từ thuộc cách biến thế thứ hai giống trung khi giống trung.
mortuus, mortua, mortuum*
Những tính từ cũng có dạng cấp so sánh và dạng cao cấp. Ví dụ như từ
* ("đẹp", giống đực/cái/trung) có dạng fōrmōsus, fōrmōsa, fōrmōsum* *("đẹp hơn", giống đực và giống cái đều là bằng nhau) và* *fōrmōsior, fōrmōsius* *("đẹp nhất").* *fōrmōsissimus, fōrmōsissima, fōrmōsissimum*
Những động từ có nhiều dạng phân từ được biến thể và sử dụng giống như tính từ.
### Giới từ[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=27)]
Vị ngữ của những giới từ có thể sử dụng hai cách: cách đổi và cách tách. Ví dụ:
- "trước mặt của chàng trai" —
*(từ* *apud puerum* *là cách đổi của từ* *puerum* *)* *puer*
- "không với con trai" —
*(từ* *sine puerō* *là cách tách của từ* *puerō* *)* *puer*
### Động từ[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=28)]
Các động từ trong tiếng Latinh có sáu
[thì](/wiki/Th%C3%AC) (hiện tại, hoàn thành, không hoàn thành, quá khứ xa, tương lai đơn, tương lai xa), ba [trạng](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1ng_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)&action=edit&redlink=1) (trình bày, mệnh lệnh, cầu khẩn, cùng với dạng [vô định](/w/index.php?title=V%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1), [phân từ](/w/index.php?title=Ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1), danh động từ, động danh từ), ba [ngôi](/w/index.php?title=Ng%C3%B4i_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)&action=edit&redlink=1) (nhất, hai, ba), hai số (đơn, nhiều), hai [thể](/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)&action=edit&redlink=1) (chủ động, bị động) và ba [thức](/wiki/Th%E1%BB%A9c_(ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p)) (hoàn thành, chưa hoàn thành, trạng thái).
Bảng này chứa một vài dạng của động từ
* ("yêu") làm ví dụ:
amō*
|Dạng||Số ít||Số nhiều|
|thứ nhất||thứ hai||thứ ba||thứ nhất||thứ hai||thứ ba|
|Hiện tại||am
|ō |am
|ās |am
|at |am
|āmus |am
|ātis |am|ant
|Tương lai đơn||am
|ābō |am
|ābis |am
|ābit |am
|ābimus |am
|ābitis |am|ābunt
|Không hoàn thành||am
|ābam |am
|ābās |am
|ābat |am
|ābāmus |am
|ābātis |am|ābant
|Hoàn thành||am
|āvī |am
|āvistī |am
|āvit |am
|āvimus |am
|āvistis |am|āvērunt
|Tương lai hoàn thành||am
|āverō |am
|āveris |am
|āverit |am
|āverimus |am
|āveritis |am|āverint
|Quá khứ xa||am
|āveram |am
|āverās |am
|āverat |am
|āverāmus |am
|āverātis |am|āverant
## Từ vựng[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=29)]
Vì tiếng Latinh là một
[ngôn ngữ gốc Ý](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_g%E1%BB%91c_%C3%9D), nên phần lớn từ vựng của nó có gốc Ý, và vốn có gốc trong [ngôn ngữ Ấn-Âu nguyên thuỷ](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%E1%BA%A4n-%C3%82u_nguy%C3%AAn_thu%E1%BB%B7&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, vì người La Mã tiếp xúc một cách sâu sát với dân tộc [Etrusca](/wiki/V%C4%83n_minh_Etrusca) nên không chỉ lấy bảng chữ cái Etrusca để thích nghi làm bảng chữ cái của mình nhưng cũng mượn nhiều từ từ [tiếng Etrusca](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Etrusca&action=edit&redlink=1) sang tiếng Latinh. Hai ví dụ là * ("mặt nạ") và persōna* *("diễn viên").* *histriō* Tiếng Latinh cũng mượn từ vựng từ [[20]](#cite_note-H&S13-20) [tiếng Osca](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Osca&action=edit&redlink=1), một ngôn ngữ gốc Ý khác.
Sau khi xâm chiếm được
[Taranto](/wiki/Taranto) (năm 272 trước [Công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_nguy%C3%AAn)) dân tộc La Mã bắt đầu "Hy Lạp hoá": họ lấy đặc trưng của nền văn hoá Hy Lạp để sáp nhập vào nền văn hoá của mình. Khi làm vậy thì người La Mã cũng mượn nhiều từ từ tiếng Hy Lạp như: * ("phòng có trần vòm"), camera* *("ký hiệu"),* *symbolum* *("nhà tắm")…* *balineum* Vì quá trình "Hy Lạp hoá" này nên chữ [[20]](#cite_note-H&S13-20) *Y*và *Z*được thêm vào bảng chữ cái để có thể viết những âm vị của tiếng Hy Lạp. Những người La Mã cũng lấy [[21]](#cite_note-FOOTNOTESacks2003351-21) [nghệ thuật](/wiki/Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt), [y học](/wiki/Y_h%E1%BB%8Dc), [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc), [triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc)… của Hy Lạp mang về bán đảo Ý. Kết quả là nhiều thuật ngữ khoa học và triết học trong tiếng Latinh là từ mượn từ tiếng Hy Lạp, hoặc là từ thuần Latinh với nghĩa mở rộng ra theo gương của tiếng Hy Lạp. [[22]](#cite_note-H&S14-22)
Vì đế quốc La Mã bành trướng rồi lập liên hệ kinh doanh với những bộ lạc châu Âu ngoài đế quốc, nên tiếng Latinh mượn một vài từ từ những ngôn ngữ Trung Âu như: từ
* ("hải ly") có gốc beber* [German](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_German)và từ *("quần") có gốc* *brācae* [Celt](/wiki/Ng%E1%BB%AF_t%E1%BB%99c_Celt). [[22]](#cite_note-H&S14-22)
Những ngôn ngữ địa phương của tiếng Latinh chịu ảnh hưởng của những ngôn ngữ khác có trong vùng. Các ngôn ngữ địa phương này sau đó trở thành những ngôn ngữ Rôman.
Khi
[Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) đã được đưa vào xã hội La Mã thì tiếng Latinh nhận từ vựng liên quan đến Kitô giáo. Từ vựng đó đôi khi là từ mượn từ tiếng Hy Lạp hoặc [tiếng Do Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Do_Th%C3%A1i), đôi khi là từ mới sáng tạo từ từ vựng tiếng Latinh. [[23]](#cite_note-23)
Vào thời Trung cổ tiếng Latinh không ngừng mượn từ của những ngôn ngữ xung quanh, lúc đó gồm
[tiếng Anh cổ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh_c%E1%BB%95) và những ngôn ngữ German khác.
Qua các thời đại, những người nói tiếng Latinh không ngừng sáng tạo từ mới qua hai quá trình thêm
[phụ tố](/wiki/Ph%E1%BB%A5_t%E1%BB%91) và tạo [từ phức](/w/index.php?title=T%E1%BB%AB_ph%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1). Ví dụ, tính từ [24] *("có quyền vô hạn") được sáng tạo từ tính từ* *omnipotēns* *("cả, mỗi") và tính từ* *omnis* *("hùng mạnh"). Sử dụng quá trình này cũng có thể thay đổi từ loại, ví dụ như lấy động từ tạo danh từ vân vân.* *potēns* [[25]](#cite_note-25)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=30) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=30)]
### Về tiếng Latinh[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=31) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=31)] [Ngữ pháp Latinh](/wiki/Ng%E1%BB%AF_ph%C3%A1p_Latinh) [Cách đọc và phát âm Latinh](/w/index.php?title=C%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_ph%C3%A1t_%C3%A2m_Latinh&action=edit&redlink=1) [Biến cách Latinh](/w/index.php?title=Bi%E1%BA%BFn_c%C3%A1ch_Latinh&action=edit&redlink=1) [Chia động từ Latinh](/w/index.php?title=Chia_%C4%91%E1%BB%99ng_t%E1%BB%AB_Latinh&action=edit&redlink=1) [Danh sách các từ Latinh và các từ tiếng Anh phái sinh](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_t%E1%BB%AB_Latinh_v%C3%A0_c%C3%A1c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Anh_ph%C3%A1i_sinh&action=edit&redlink=1) [nhóm danh từ theo cách công cụ](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_danh_t%E1%BB%AB_theo_c%C3%A1ch_c%C3%B4ng_c%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) [Trật tự từ trong Latinh](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADt_t%E1%BB%B1_t%E1%BB%AB_trong_Latinh&action=edit&redlink=1)
### Về di sản văn học Latinh[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=32) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=32)] [Văn học Latinh](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Latinh&action=edit&redlink=1) [Ngôn ngữ Rôman](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_R%C3%B4man) [Thư viện cổ điển Loeb](/w/index.php?title=Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n_c%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n_Loeb&action=edit&redlink=1) [Danh sách các nhóm từ Latinh](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_nh%C3%B3m_t%E1%BB%AB_Latinh&action=edit&redlink=1) [Danh sách các thành ngữ Latinh](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_th%C3%A0nh_ng%E1%BB%AF_Latinh&action=edit&redlink=1) [Brocard](/w/index.php?title=Brocard&action=edit&redlink=1) [Danh sách các nhóm từ Latinh và Hy Lạp thường dùng trong định danh khoa học](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_nh%C3%B3m_t%E1%BB%AB_Latinh_v%C3%A0_Hy_L%E1%BA%A1p_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_d%C3%B9ng_trong_%C4%91%E1%BB%8Bnh_danh_khoa_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) [Tên Latinh của các thành phố châu Âu](/w/index.php?title=T%C3%AAn_Latinh_c%E1%BB%A7a_c%C3%A1c_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) [Tên Latinh của các thành phố châu Âu](/w/index.php?title=T%C3%AAn_Latinh_c%E1%BB%A7a_c%C3%A1c_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) [Carmen Possum](/w/index.php?title=Carmen_Possum&action=edit&redlink=1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=33) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=33)] **“Schools”.** [^](#cite_ref-1) *Britannica*(ấn bản 1911). **Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013).** [^](#cite_ref-Glottolog_2-0) [“Latin”](http://glottolog.org/resource/languoid/id/lati1261). *. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.* [Glottolog](/wiki/Glottolog) **Còn được viết là** [^](#cite_ref-3) **La Tinh**, **La-tinh**... [^](#cite_ref-FOOTNOTEDiringer1996533–4_4-0) [Diringer 1996](#CITEREFDiringer1996), tr. 533–4. [^](#cite_ref-FOOTNOTESacks200380_5-0) [Sacks 2003](#CITEREFSacks2003), tr. 80. [^](#cite_ref-FOOTNOTEHermanWright200017–18_6-0) [Herman & Wright 2000](#CITEREFHermanWright2000), tr. 17–18. [^](#cite_ref-FOOTNOTEHermanWright20008_7-0) [Herman & Wright 2000](#CITEREFHermanWright2000), tr. 8. [^](#cite_ref-FOOTNOTEPeiGaeng197676–81_8-0) [Pei & Gaeng 1976](#CITEREFPeiGaeng1976), tr. 76–81. [^](#cite_ref-FOOTNOTEHermanWright20001–3_9-0) [Herman & Wright 2000](#CITEREFHermanWright2000), tr. 1–3. [^](#cite_ref-ISTC_10-0) [“Incunabula Short Title Catalogue”](http://www.bl.uk/catalogues/istc/index.html). [British Library](/wiki/British_Library). Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2011. [^](#cite_ref-11) [“Latein: Nuntii Latini mensis lunii 2010: Lateinischer Monats rückblick”](http://www.radiobremen.de/nachrichten/latein/)(bằng tiếng Latinh). Radio Bremen. Truy cập 16 tháng 7 năm 2010.
Dymond, Jonny (24 tháng 10 năm 2006).
[“BBC NEWS | Europe | Finland makes Latin the King”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/6079852.stm). *. Truy cập 29 tháng 1 năm 2011.* [BBC Online](/w/index.php?title=BBC_Online&action=edit&redlink=1) [^](#cite_ref-12) [Allen 2004](#CITEREFAllen2004), tr. viii-ix [^](#cite_ref-FOOTNOTESihler1995_13-0) [Sihler 1995](#CITEREFSihler1995).
- ^
**a** **ă** **â** [Allen 2004](#CITEREFAllen2004), tr. 60–63 [^](#cite_ref-15) [Allen 2004](#CITEREFAllen2004), tr. 53–55 [^](#cite_ref-16) [Diringer 1996](#CITEREFDiringer1996), tr. 451, 493, 530 [^](#cite_ref-17) [Diringer 1996](#CITEREFDiringer1996), tr. 536
- ^
**a** **ă** **â** [Diringer 1996](#CITEREFDiringer1996), tr. 538 [^](#cite_ref-19) [Diringer 1996](#CITEREFDiringer1996), tr. 540
- ^
**a** **ă** [Holmes & Schultz 1938](#CITEREFHolmesSchultz1938), tr. 13 [^](#cite_ref-FOOTNOTESacks2003351_21-0) [Sacks 2003](#CITEREFSacks2003), tr. 351.
- ^
**a** **ă** [Holmes & Schultz 1938](#CITEREFHolmesSchultz1938), tr. 14 **Norberg, Dag; Johnson, Rand H, Translator (2004) [1980]. “Latin at the End of the Imperial Age”.** [^](#cite_ref-23) [. University of Michigan. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2015.](http://homepages.wmich.edu/~johnsorh/MedievalLatin/Norberg/NORBINTR.html) *Manuel pratique de latin médiéval* [^](#cite_ref-24) [Jenks 1911](#CITEREFJenks1911), tr. 3, 46 [^](#cite_ref-25) [Jenks 1911](#CITEREFJenks1911), tr. 35, 40
## Nguồn tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=34) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=34)]
- Allen, William Sidney (2004).
*Vox Latina – a Guide to the Pronunciation of Classical Latin*(bằng tiếng Anh) (ấn bản 2). Cambridge: Cambridge University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-521-22049-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-521-22049-1).
- Diringer, David (1996) [1947].
*The Alphabet – A Key to the History of Mankind*(bằng tiếng Anh). New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Private Ltd. [ISBN](/wiki/ISBN) [81-215-0748-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/81-215-0748-0).
- Herman, József; Wright, Roger (Translator) (2000).
*Vulgar Latin*(bằng tiếng Anh). University Park, PA: [Pennsylvania State University Press](/w/index.php?title=Pennsylvania_State_University_Press&action=edit&redlink=1). [ISBN](/wiki/ISBN) [0-271-02000-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-271-02000-8).
- Holmes, Urban Tigner; Schultz, Alexander Herman (1938).
*A History of the French Language*(bằng tiếng Anh). New York: Biblo-Moser. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-8196-0191-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8196-0191-8).
- Jenks, Paul Rockwell (1911).
*A Manual of Latin Word Formation for Secondary Schools*(bằng tiếng Anh). New York: D.C. Heath & Co.
- Pei, Mario; Gaeng, Paul A. (1976).
*The story of Latin and the Romance languages*(bằng tiếng Anh) (ấn bản 1). New York: Harper & Row. tr. 76–81. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-06-013312-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-06-013312-0).
- Sacks, David (2003).
*Language Visible: Unraveling the Mystery of the Alphabet from A to Z*(bằng tiếng Anh). London: Broadway Books. tr. 80. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-7679-1172-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-7679-1172-5).
- Sihler, Andrew L. (1995).
[(bằng tiếng Anh). Oxford University Press.](https://books.google.com/books?id=IeHmqKY2BqoC) *New Comparative Grammar of Greek and Latin* [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-19-508345-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-19-508345-3). Truy cập 12 tháng 3 năm 2013.
## Liên kết bên ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&veaction=edit§ion=35) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latinh&action=edit§ion=35)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về |[Ethnologue cho tiếng Latinh](http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=LTN) [Corpus Scriptorum Latinorum](http://forumromanum.org/literature/index.html), danh mục web tương đối hoàn chỉnh các từ ngữ Latinh và ý nghĩa của chúng [Dự án Perseus](http://www.perseus.tufts.edu/)có nhiều trang rất hay để tìm hiểu về văn học của các ngôn ngữ cổ điển, có cả [từ điển Latinh tương tác](http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/resolveform?lang=Latin). [của William Whitaker](http://lysy2.archives.nd.edu/cgi-bin/words.exe)- chương trình từ điển trực tuyến có khả năng truy tìm nhiều dạng của từ. [Retiarius.Org](http://retiarius.org/)có công cụ tìm kiếm văn bản Latinh. [Từ điển Latinh-Anh và ngữ pháp Latinh của trường đại học Notre Dame](http://www.nd.edu/~archives/latgramm.htm) [Tài liệu Latinh](http://nefer-seba.net/latin/)Các bài và từ điển bằng tiếng Latinh.
- Các chương trình học Latinh trên mạng
[http://sprachprofi.de.vu/latin](http://sprachprofi.de.vu/latin)
- Sách giáo khoa ở
[Wikibooks](/wiki/Wikibooks)bằng tiếng Anh về [La Tinh](https://vi.wikibooks.org/wiki/en:Latin)
-
[Thư viện Latinh](http://thelatinlibrary.com/)có nhiều văn bản điện tử Latinh [Textkit](http://textkit.com/)có sách học và văn bản điện tử Latinh. [Từ điển Latinh–Anh](http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Latin-english/): phiên bản Rosetta của Webster. [Tham khảo ngôn ngữ](http://www.language-reference.com/)Từ điển xuyên ngữ có công cụ tìm kiếm riêng. Chuyển dịch giữa Latinh và tiếng Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha. [Rhetor của Gabriel Harvey](http://comp.uark.edu/~mreynold/rhetor.html)- xuất bản lần đầu năm 1577 và từ đó chưa được tái bản.
|Thành phố||Chủ đề khác|

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: hit-local

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1052 hit/1, cp1055 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
-
QUY ĐỊNH KHI ĐĂNG TIN TRONG DIỄN ĐÀN Rao Vặt Chất Lượng Của PCI
+ Nghiêm Cấm Mọi Hành Vi Spam Trùng Lặp Nội Dung + Không Trả Lời , Up Bài Vô Nghĩa , + Không Đăng Bài Trùng Nội Dung, Sai Chuyên Mục Đăng Tin
+ Không Trái Với Thuần Phong Mỹ Tục Của Đất Nước Việt Nam Và Quy Định Của Pháp Luật...
BQT Sẽ Banned Và Xóa Tất cả bài viết mà không cần báo trước...
- Hoạt động cuối:
- 15/3/18
- Tham gia ngày:
- 6/11/16
- Bài viết:
- 128
- Đã được thích:
- 0
- Điểm thành tích:
- 16
- Sinh nhật:
- 1/1/95 (Tuổi: 23)
Chia sẻ trang này
akzhoan
Member, 23
- akzhoan được nhìn thấy lần cuối:
- 15/3/18
-
- Đang tải...
- Đang tải...
-
Giới thiệu
- Sinh nhật:
- 1/1/95 (Tuổi: 23)
Tương tác
Chữ ký

markdown:
-
**QUY ĐỊNH KHI ĐĂNG TIN TRONG DIỄN ĐÀN Rao Vặt Chất Lượng Của PCI**
+ Nghiêm Cấm Mọi Hành Vi Spam Trùng Lặp Nội Dung + Không Trả Lời , Up Bài Vô Nghĩa , + Không Đăng Bài Trùng Nội Dung, Sai Chuyên Mục Đăng Tin
+ Không Trái Với Thuần Phong Mỹ Tục Của Đất Nước Việt Nam Và Quy Định Của Pháp Luật...
BQT Sẽ Banned Và Xóa Tất cả bài viết mà không cần báo trước...
![ akzhoan](http://diendanraovat.lapcameraquan8.com/styles/vnxf_bmt7/xenforo/avatars/avatar_l.png)
- Hoạt động cuối:
- 15/3/18
- Tham gia ngày:
- 6/11/16
- Bài viết:
- 128
- Đã được thích:
- 0
- Điểm thành tích:
[16](members/akzhoan.946/trophies)
- Sinh nhật:
- 1/1/95 (Tuổi: 23)
### Chia sẻ trang này
# akzhoan
Member, 23
- akzhoan được nhìn thấy lần cuối:
- 15/3/18
-
- Đang tải...
- Đang tải...
-
### Giới thiệu
- Sinh nhật:
- 1/1/95 (Tuổi: 23)
### Tương tác
### Chữ ký

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cache-Control: private, max-age=0