text:
Sơn Đông
Sơn Đông (giản thể: 山东; phồn thể: 山東; bính âm: ; Wade-Giles: Shan-tung) là một tỉnh ven biển phía đông Trung Quốc. Tên gọi "Sơn Đông" xuất phát từ vị trí của tỉnh này ở phía đông Thái Hành Sơn,[1] giản xưng của tỉnh Sơn Đông là "Lỗ", theo tên nước Lỗ thời cổ.
Trước thời nhà Kim, Sơn Đông về mặt khái niệm địa lý là khu vực lưu vực Hoàng Hà rộng lớn ở phía đông Hào Sơn, Hoa Sơn hoặc Thái Hành Sơn. Thời cổ, trên địa bàn tỉnh Sơn Đông ngày nay có nước Tề và nước Lỗ. Sơn Đông nằm ở duyên hải phía đông Trung Quốc, thuộc hạ du Hoàng Hà, là địa phương cực bắc của vùng Hoa Đông. Tỉnh lị của Sơn Đông là Tế Nam. Ở một nửa phía tây, Sơn Đông giáp với các tỉnh khác tại Trung Quốc, từ bắc xuống nam lần lượt là: Hà Bắc, Hà Nam, An Huy và Giang Tô. Ở trung bộ, địa hình Sơn Đông cao đột ngột với đỉnh Thái Sơn là điểm cao nhất trên địa bàn. Bán đảo Sơn Đông giáp với Hoàng Hải, cách bán đảo Liêu Đông qua eo biển Bột Hải, bảo vệ Bắc Kinh-Thiên Tân và Bột Hải, đối diện với bán đảo Triều Tiên qua Hoàng Hải, đông nam bán đảo là vùng biển Hoàng Hải rộng lớn.
Tỉnh Sơn Đông có lịch sử lâu dài và văn hóa phong phú. Các nhà sáng lập tư tưởng Nho giáo như Khổng Tử và Mạnh Tử, nhà sáng lập tư tưởng Mặc gia là Mặc Tử, các nhà quân sự nổi tiếng như Tôn Tử, Tôn Tẫn, Ngô Khởi đều được sinh ra ở Sơn Đông. Với dân số trên 90 triệu người, Sơn Đông là tỉnh có dân số đông thứ hai Trung Quốc, chỉ sau Quảng Đông. Sơn Đông là một tỉnh lớn công-nông nghiệp, đóng góp một phần chín giá trị của nền kinh tế Trung Quốc, tổng GDP của Sơn Đông đứng thứ ba tại Trung Quốc.
Mục lục
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Thời kỳ Cổ đại[sửa | sửa mã nguồn]
Ở huyện Nghi Nguyên thuộc Sơn Đông, người ta đã phát hiện ra hóa thạch của người Nghi Nguyên (沂源人, Homo erectus Yiyuanensis) có niên đại từ thế Canh Tân cách nay từ 400.000 đến 500.000 năm trước, là một trong các ví dụ sớm nhất về người đứng thẳng tại Trung Quốc. Ngoài ra, trên địa bàn Sơn Đông đã khai quật thấy một di chỉ tụ cư bộ lạc thị tộc mẫu hệ có niên đại cách nay 7.000-6.000 năm[2], thuộc thời đại đồ đá, thuộc văn hóa Bắc Tân (北辛文化), có một số đặc điểm gần gũi với văn hóa Ngưỡng Thiều ở Trung Nguyên.[3] Từ khoảng 4300 TCN - 2500 TCN, trên địa bàn Sơn Đông tồn tại văn hóa Đại Vấn Khẩu (大汶口文化) và văn hóa Long Sơn (龍山文化). Hiện nay, các đồ vật khai quật có niên đại sớm nhất có thể dùng để truy nguyên Hán tự là từ các mảnh đồ gốm của văn hóa Long Sơn.
Sơn Đông sở hữu rất nhiều truyền thuyết cổ sử, Thái Hạo, Thiếu Hạo được cho là hoạt động tại khu vực gò đồi ở đông nam của tỉnh. Sau đó, Xi Vưu, Chuyên Húc, Đế Khốc, Ngu Thuấn, Cao Dao, Bá Ích được cho là hoạt động ở vùng bình nguyên tây bắc và ở phần giao giới với các tỉnh lân cận. Sơn Đông nằm ở đông bộ bình nguyên Hoa Bắc, chịu ảnh hưởng của văn minh Hoa Hạ từ rất lâu.
Sau khi nhà Hạ được thành lập tại Trung Nguyên, khu vực Sơn Đông về cơ bản do tộc Đông Di khống chế. Các bộ lạc Đông Di trứ danh có: Hữu Tiết (有薛), Phiên (蕃), Hữu Nhưng (有仍), Hữu Mân (有缗), Tam Phảm (三𦟣), Cố (顧), Hữu Sân (有莘), Hữu Cùng (有窮), Hữu Cách (有鬲), Quá, (過), Hàn (寒), Châm Quán (斟灌), Châm Tầm (斟尋), Phí (費), Tăng (繒), Kỷ (杞), Quan (觀).[4]
Thời kỳ đầu tộc Thương, bộ lạc này lấy tây nam bộ Sơn Đông làm trung tâm hoạt động. Thủy tổ tộc Thương là Khiết từng định đô tại Phiên (蕃)- nay thuộc Đằng Châu, thủ lĩnh Tướng Thổ định đông đô tại chân Thái Sơn. Sau này, tộc Thương phát triển thế lực về hướng đông, vượt quá Tứ Thủy (泗水), Sơn Đông vì thế là một trong những khu vực hoạt động chính của tộc Thương. Đầu thời nhà Thương, triều đình từng định đô tại Bạc (亳)- nay thuộc huyện Tào, sau từng có tám lần thiên đô, trong đó hai lần đầu nằm trên địa phận Sơn Đông, sau đó kinh đô triều Thương từng đặt ở đất Tí (庇)- nay thuộc Vận Thành, đất Yểm (奄)- nay thuộc Khúc Phụ. Khu vực thống trị của triều Thương có diện tích thống trị rộng lớn hơn nhiều so với triều Hạ, số phương quốc (tức nước chư hầu) tăng thêm nhiều. Các phương quốc chủ yếu của triều Thương trên địa bàn Sơn Đông gồm: Yểm (奄), Bạc Cô (薄姑), Chư (諸), Cử (莒), Đàm (郯), Phùng (逢), Họa (畫), Cố (顧), Thục (蜀), Lê (黎), Lai (萊), Kỷ (杞), Tăng (繒), Sân (莘), Nhâm (任).[4]
Thế kỷ 11 TCN, Chu Vũ vương tiêu diệt triều Thương, bắt đầu cai trị Thiên hạ. Sau đó, Vũ vương đã phong cho người phụ tá có công là Khương Tử Nha ở đất Tề, phong cho em trai là Chu Công Đán ở đất Lỗ.
Nước Tề định đô ở Lâm Truy, căn cứ theo "Tả truyện- Hi công tứ niên", cương vực nước này "đông đến biển, tây đến hà (Hoàng Hà), nam đến Mục Lăng (穆陵)- nay ở nơi giao giới giữa Nghi Thủy và Lâm Cù, bắc đến Vô Lệ (無棣)- nay thuộc Diêm Sơn của Hà Bắc. Nước Tề "có nghề công thương thuận lợi, có nguồn lợi muối cá thuận lợi, nên nhiều người dân theo về". Nước Tề dung hợp "văn hóa Đông Di", "cử hiền và thượng công", chuyên tâm cách tân, quốc lực ở mức cao trong số các nước chư hầu. Điền thị nguyên nắm giữ quyền bính tại nước Tề, đến năm 386 TCN thì thay thế Khương thị làm vua nước Tề, sử gọi là Điền Tề.
Năm 567 TCN, một nước chư hầu Đông Di ở Sơn Đông là Lai đã tiến đánh Tề song đã bị Tề Linh công đánh bại hoàn toàn, Lai Cung công Phù Nhu bị giết.[5][6] Lai là một nước lớn, và Tề đã mở rộng được gấp đôi cương vực của mình sau khi thôn tính nước Lai.[5][7][8] Ngành công thương mại và kỹ thuật của Tề như dệt may đã rất phát triển, được khen là "Thiên hạ mũ, dây, áo quần, giày".
Nước Lỗ định đô tại Khúc Phụ, cương vực nước này chủ yếu nằm ở phía nam Thái Sơn, ở khu vực trung tâm và miền tây nam của tỉnh Sơn Đông ngày nay. Nước Lỗ tuân theo phép tắc lễ nhạc triều Chu, nông nghiệp phát triển, tôn trọng nhân nghĩa, truyền thống, luân lý, nhân hòa, là một "lễ nghi chi bang".
Văn hóa Tề Lỗ (齐鲁文化) có cống hiến lớn và ảnh sâu rộng đến sự phát triển, hình thành của văn hóa Trung Hoa. Khổng Phu Tử sinh ra tại đô thành Khúc Phụ của nước Lỗ, là người sáng lập ra tư tưởng Nho gia- sau này trở thành nền tảng của khuôn khổ và giá trị quan của xã hội Trung Quốc. Mạnh Tử, Trang Tử, Tôn Tử, Mặc Tử, Lỗ Ban và nhiều người hai nước Tề Lỗ khác là những đại biểu kiệt xuất có cống hiến trên nhiều phương diện cho văn minh Trung Hoa.
Ngoài Tề và Lỗ ra thì vào thời Xuân Thu, trên địa phận Sơn Đông còn có nhiều tiểu quốc chư hầu khác, chỉ xét theo Tả truyện thì đã nhiều đến 55 nước, trong đó các nước có cương vực và ảnh hưởng lớn là Lai, Cử, Đằng, sau đó đều bị hai nước Tề và Lỗ thôn tính. Đến thời Chiến Quốc, nước Tề bành trướng đến bán đảo Giao Đông, trở thành một trong Chiến Quốc thất hùng. Năm 249 TCN, nước Sở tiêu diệt nước Lỗ, đến năm 223 TCN thì nước Tần công hãm nước Sở. Đến năm 221 TCN, nước Tề trở thành nước chư hầu cuối cùng bị Tần thôn tính.
Thời kỳ phong kiến[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi thống nhất Trung Quốc, nhà Tần thi hành quận huyện chế trên toàn quốc, các quận chủ yếu nằm trên địa phận Sơn Đông và có một phần thuộc Sơn Đông là: Tề quận, Lang Da quận, Tế Bắc quận, Giao Đông quận, Tiết quận. Để tăng cường thống trị với Sơn Đông, Tần Thủy Hoàng đã hạ lệnh đem cựu quý tộc và phú hào nước Tề trước đây đến các vùng Hàm Dương, Ba Thục, phá bỏ Tề Trường Thành, xây dựng trì đạo (đường ngựa xe chạy) trực thông đến kinh thành Hàm Dương, xúc tiến giao lưu kinh tế và văn hóa giữa Sơn Đông và các khu vực khác. Triều đình Tần tiến hành thống nhất văn tự trên toàn quốc, văn tự cổ của nước Tề bị phế trừ, đẩy nhanh tốc độ thống nhất về văn hóa và ngôn ngữ giữa Sơn Đông và các khu vực khác.
Năm 209 TCN, Trần Thắng và Ngô Quảng đã khởi nghĩa tại Đại Trạch hương (nay thuộc tỉnh An Huy), sau đó Bành Việt tại Xương Ấp (nay thuộc Cự Dã) cũng tiến hành khởi nghĩa phản Tần, là một lực lượng vũ trang trọng yếu thời Tần mạt. Đến khi Lưu Bang khởi nghĩa từ huyện Bái (nay thuộc tỉnh Giang Tô) cũng lấy nam bộ Sơn Đông làm phạm vi hoạt động. Đồng thời, lực lượng phản Tần còn bao gồm thế lực cựu quý tộc của sáu nước trước đây, hậu duệ Điền Tề là Điền Đam đã tự lập làm vương, chiếm lĩnh khu vực nước Tề trước đây. Sau khi Trần Thắng thất bại, quân Tần phản công, Điền Đam bị giết. Sau đó, em Điền Đam là Điền Vinh và Điền Hoành dẫn tàn quân ở Nguỵ về Tề, khôi phục được nước Tề.
Sơn Đông có tiếng tốt là "đất trồng màu mỡ nghìn lý", đã phát triển nông nghiệp và thủ công nghiệp từ sớm, đã trở thành trung tâm kinh tế của Trung Quốc từ thời Tần Hán. Sau khi diệt Tần, Hạng Vũ tự xưng làm Sở Bá Vương, đứng đầu chư hầu, phân phong cho các chư hầu, nước Tề bị chia làm 3: Điền Đô được phong làm Tề vương, đóng đô ở Lâm Truy; Điền Phất làm Giao Đông vương, đóng đô ở Tức Mặc; Điền An được lập làm Tế Bắc vương, đóng đô ở Bắc Dương. Sau khi Hạng Vũ chết, Lưu Bang đã hạ lệnh an táng Hạng Vũ theo lễ Lỗ công tại Cốc Thành- nay thuộc huyện Bình Âm của Sơn Đông. Thời kỳ Tây Hán, khu vực Sơn Đông có khoảng 17 triệu người, 3,9 triệu hộ, chiếm gần một phần ba dân số toàn Đại Hán khi đó, cũng là khu vực có mật độ cao nhất. Thời Hán, Sơn Đông là một nguồn cung sản phẩm quan trọng của con đường tơ lụa, Lâm Truy, Định Đào, Kháng Phụ (nay là Tế Ninh) là ba trung tâm dệt lớn của toàn quốc. Một lượng lớn sản phẩm dệt tinh tế đã được vận chuyển đến Tây Vực từ những nơi này. Thời Hán, ở khu vực Sơn Đông có hai châu (đơn vị hành chính cấp 1): Thanh châu (青州) ở bắc bộ và Duyện châu (兖州) ở nam bộ.
Những năm cuối thời Hán, Tào Tháo, Lưu Đại, Tang Bá, Trương Mạc trước sau đã lấy đất Sơn Đông làm nơi khởi binh. Sang thời Tam Quốc, Sơn Đông thuộc về Tào Ngụy. Sau khi các tộc Ngũ Hồ tràn vào Trung Nguyên, tiêu diệt Tây Tấn, tây bộ Sơn Đông cũng trở thành một chiến trường ác liệt, đã xảy ra nhiều chiến dịch lớn. Vào thời Ngũ Hồ thập lục quốc, Sơn Đông trước sau thuộc về các nước Hậu Triệu, Đông Tấn, Tiền Yên, Tiền Tần, Hậu Yên. Hậu kỳ Ngũ Hồ thập lục quốc, năm 399, hoàng thân Tiên Ti là Mộ Dung Đức đã chiếm được đô phủ của Thanh châu (nay là trung bộ và đông bộ Sơn Đông) thuộc Đông Tấn là Quảng Cố (nay thuộc Thanh Châu), biến Quảng Cố thành kinh đô mới của Nam Yên. Tháng 2 năm 410, tướng Đông Tấn là Lưu Dụ công phá Quảng Cố, Mộ Dung Siêu và 3.000 quan lại quý tộc Nam Yên bị quân Đông Tấn bắt sống, giải về Kiến Khang, sau bị chém đầu. Năm 412, vị cao tăng Đông Tấn Pháp Hiển (法顯) đã dừng chân ở Lao Sơn, thuộc rìa phía nam bán đảo Sơn Đông, rồi tiến đến Thanh Châu để biên dịch các kinh Phật mà ông mang về từ Ấn Độ
Năm 420, nhà Lưu Tống thay thế nhà Đông Tấn, Sơn Đông thuộc cương vực của triều đại này. Tuy nhiên, sau Chiến tranh Lưu Tống-Bắc Ngụy, Sơn Đông đã thuộc về Bắc Ngụy- triều đại đã thống nhất miền Bắc Trung Quốc. Sau khi Bắc Ngụy diệt vong, Sơn Đông lần lượt thuộc về Đông Ngụy và Bắc Tề.
Vào thời gian cực thịnh của triều Tùy, số hộ tại khu vực nay là Sơn Đông chiếm 21% tổng số hộ toàn quốc. Chiến loạn những năm cuối triều Tùy đã phá hoại nặng nề Sơn Đông. Sau Trinh Quán chi trị thời Đường Thái Tông và Vĩnh Huy chi trị thời Đường Cao Tông, Sơn Đông mới có thể khôi phục và phát triển. Thời nhà Đường, khu vực Sơn Đông chủ yếu thuộc về Hà Nam đạo. Những năm Khai Nguyên và Thiên Bảo thời Đường Huyền Tông, mỗi năm đều có hàng triệu thạch lương thực được vận chuyển từ Sơn Đông đến Quan Trung, và ở những nơi như đất Thanh (nay là Thanh Châu) và đất Tề (nay là Tế Nam), vật giá thấp hơn nhiều so với các khu vực khác tại Trung Quốc. Thời Đường, kính hoa lăng (镜花绫) Duyện châu, tiên văn lăng (仙纹绫) Thanh châu, đều là các sản phẩm dệt đẹp và tốt nổi tiếng trên toàn quốc. Đến cuối thời Đường, chiến tranh lại nổi lên khắp nơi. Các Truy Thanh tiết độ sứ từng kế tiếp nhau cát cứ Sơn Đông trong suốt 60 năm (758-819): Hầu Hi Dật (侯希逸), các thành viên họ Lý gồm Lý Chính Kỉ (李正己), Lý Nạp (李纳), Lý Sư Cổ (李师古), Lý Sư Đạo (李师道). Sang thời Ngũ Đại Thập Quốc, Sơn Đông lần lượt thuộc cương vực của năm triều đại ngắn ngủi ở phương Bắc: Hậu Lương, Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán, Hậu Chu; trong thời gian này kinh tế Sơn Đông hoàn toàn đình trệ.
Triều Tống tái thống nhất Trung Quốc vào cuối thế kỷ 10. Năm 1996, người ta đã tìm thấy hơn 200 bức tượng Phật giáo tại Thanh Châu, nó được ca ngợi là một phát hiện khảo cổ học lớn. Các bức tượng được cho là đã bị chôn vùi khi Tống Huy Tông đàn áp Phật giáo do ông ủng hộ Đạo giáo. Thời Bắc Tống, kinh tế Sơn Đông phục hồi và phát triển nhanh chóng, năm Tuyên Hòa thứ 1 (1119-1120) thời Tống Huy Tông, Tống Giang đã tập hợp 36 người nổi dậy tại Lương Sơn (nay thuộc huyện Bình Hồ), sự việc này được tiểu thuyết hóa trong tác phẩm Thủy Hử truyện. Năm Chí Đạo thứ 3 (997), triều đình Tống chia toàn quốc thành 15 lộ, khu vực Sơn Đông hiện nay thuộc Kinh Đông lộ. Năm Hi Ninh thứ 5 (1072), triều đình Tống chính thức phân Kinh Đông lộ thành hai lộ là Kinh Đông Đông lộ và Kinh Đông Tây lộ, đại bộ phận Sơn Đông thuộc Kinh Đông Đông lộ, còn phần tây nam thuộc Kinh Đông Tây lộ.
Triều Tống đã buộc phải nhượng khu vực phía Bắc Trung Quốc, trong đó có Sơn Đông, cho triều Kim của người Nữ Chân vào năm 1142. Thời Kim, khu vực tỉnh Sơn Đông hiện nay gần như tương ứng với phạm vi của Sơn Đông Đông lộ (trị sở tại Ích Đô) và Sơn Đông Tây lộ (trị sở tại Đông Bình). Những năm Thái Hòa thời Kim Chương Tông là thời cực Thịnh của triều Kim, khi đó tổng nhân khẩu của Sơn Đông Đông lộ và Sơn Đông Tây lộ vượt quá 10 triệu người. Khi đế quốc Mông Cổ xâm lược Kim, Sơn Đông đã bị tàn phá, cả nghìn lý không có một bóng người. Kết quả là đến năm Chí Nguyên thứ 13 (1276) thời Nguyên Thế Tổ Hốt Tất Liệt, Sơn Đông chỉ còn 1,26 triệu người với 38 vạn hộ, giảm tương ứng 87% và 75% so với thời Kim, chưa bằng một phần mười nếu so với thời Tây Hán. Thời Kim và Nguyên, người dân bị bóc lột nghiêm trọng, cùng với sự thống trị hung bạo của ngoại tộc, xã hội và kinh tế Sơn Đông lâm vào tình trạng đình trệ và suy thoái.
Sơn Đông hành tỉnh được thiết lập vào những năm Hồng Vũ thời Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương, đương thời Sơn Đông còn bao gồm cả Liêu Đông. Vào khoảng năm Hồng Vũ thứ 1 (1368), Sơn Đông "phần lớn là đất không người", triều đình Minh khuyến khích nhân dân khai khẩn. Đến năm Hồng Vũ thứ 26 (1393), diện tích đất canh tác của Sơn Đông đã đạt trên 72,4 triệu mẫu, đứng thứ ba toàn quốc. Năm Vĩnh Lạc thứ 19 (1421) thời Minh Thái Tông, sau khi triều Minh thiên đô đến Bắc Kinh, những nơi nằm ven tuyến Đại Vận Hà là Tế Ninh và Lâm Thanh thuộc Sơn Đông đã phát triển phồn vinh nhờ tào vận, tức vận chuyển bằng đường thủy. Sơn Đông hành tỉnh thời Minh được phân thành 6 phủ: Tế Nam, Duyện Châu, Đông Xương, Thanh Châu, Lai Châu, Đăng Châu.
Sang thời Thanh, Sơn Đông tỉnh được phân thành ba đạo: Tế Đông Thái Vũ Lâm đạo, Đăng Lai Thanh Giao đạo, Duyện Nghi Tào Tế đạo. Năm Khang Hy thứ 61 (1722) thời Thanh Thánh Tổ, diện tích đất canh tác của Sơn Đông đạt trên 90 triệu mẫu, lại trở thành một trong các tỉnh đông dân nhất nước. Năm 1855, Hoàng Hải đổi dòng, lại chảy qua địa phận Sơn Đông rồi đổ ra biển. Kể từ đó, đoạn Đại Vận Hà qua Sơn Đông dần dần bị ứ tắc, các thành thị Tế Ninh, Lâm Thanh và Đông Xương (Liêu Thành) nhanh chóng suy thoái. Thập niên 1860, Yên Đài trở thành cảng mở cửa đầu tiên của Sơn Đông, đương thời vận chuyển đường biển đã trở thành phương thức giao thông chủ yếu giữa bắc và nam của Trung Quốc, Yên Đài vì thế nhanh chóng phát triển phồn vinh. Năm 1895, trong chiến tranh Giáp Ngọ, quân Nhật công chiếm Uy Hải, toàn hạm đội Bắc Dương bị tiêu diệt. Sơn Đông là một tỉnh trọng yếu trong hoạt động truyền giáo tại Trung Quốc của các giáo sĩ truyền giáo phương Tây. Năm 1899, Nghĩa Hòa Đoàn đã nổi lên từ Sơn Đông, tiến hành tấn công các giáo sĩ truyền giáo trên khắp địa bàn tỉnh. Viên Thế Khải được cử làm tổng đốc Sơn Đông để dập tắt cuộc khởi nghĩa và nắm giữ chức vụ này trong 3 năm.
Năm 1898, Thanh Đảo và Uy Hải phân biệt được triều Thanh cấp cho Đức Quốc và Anh Quốc thuê, Uy Hải luôn chỉ là một căn cứ hải quân, còn Thanh Đảo dưới sự thống trị của Đức và sau này là Nhật đã phát triển thành một thành thị công thương nghiệp trọng yếu của miền Bắc Trung Quốc. Người Đức đã tiến hành xây dựng đường sắt Giao-Tế nối từ Thanh Đảo đến Tế Nam trong giai đoạn 1899-1904, hoàn thành xây dựng đoạn phía bắc của đường sắt Tân-Phố vào năm 1911, đưa Sơn Đông vào phạm vi thế lực của họ. Các nơi ven tuyến đường sắt Giao-Tế là Tế Nam, Duy huyện (Duy Phường), Chu Thôn đều trở thành nơi thông thương buôn bán với nước ngoài, thành thị phát triển lớn lao. Cuối thời Thanh, Nga và Nhật trở thành mối uy hiếp lớn đối với Trung Quốc, triều đình cuối cùng cũng phải mở cửa Đông Bắc cho di dân người Hán, cộng với sự khuyến khích của Trương Tác Lâm vào những năm đầu Dân Quốc, trong vòng 100 năm đã có hàng chục triệu nông dân Sơn Đông theo đường biển và đường bộ để đến Đông Bắc mưu sinh, gọi là Sấm Quan Đông, nay tổ thành một bộ phận quan trọng trong nhân khẩu vùng Đông Bắc.
Thời cộng hòa[sửa | sửa mã nguồn]
Trong Thế chiến I, năm 1914, quân Nhật đổ bộ lên bắc bộ bán đảo Giao Đông, bao vây Thanh Đảo của Đức. Trải qua giao chiến ác liệt, quân Nhật cuối cùng cũng chiếm được Thanh Đảo. Người Đức không chỉ để mất Thanh Đảo mà còn mất ảnh hưởng của họ trên toàn Sơn Đông. Theo hòa ước Versailles, người Đức nhượng các tô giới tại Sơn Đông cho Nhật Bản thay vì phục hồi chủ quyền cho Trung Hoa Dân Quốc. Sự không hài lòng của công chúng Trung Quốc với vấn đề Sơn Đông trong Hòa ước Versailles đã dẫn đến phong trào Ngũ Tứ. Cuối cùng, theo điều đình của Hoa Kỳ trong Hội nghị Washington, Nhật Bản đã trả lại Thanh Đảo cho Trung Quốc. Đến năm 1930, thông qua đàm phán ngoại giao, Anh Quốc đã trao trả Uy Hải cho Trung Quốc.
Trong Thời kỳ quân phiệt từ năm 1916 đến 1928 trong lịch sử Trung Hoa Dân Quốc, ban đầu Sơn Đông nằm trong tay các quân phiệt Trực hệ, sau từ sau chiến tranh Trực-Phụng lần hai vào năm 1924 thì Sơn Đông rơi vào tay Phụng hệ. Tháng 4 năm 1925, Phụng hệ bổ nhiệm Trương Tông Xương, có biệt danh là "cẩu nhục tướng quân" (tức "tướng quân thịt chó") làm đốc biện Sơn Đông, ông được tạp chí Time gán cho là "quân phiệt đê tiện nhất" Trung Quốc.[9] Trương Tông Xương cai quản Sơn Đông cho đến năm 1928, khi ông bị trục xuất trong Bắc phạt. Trong Bắc phạt, khi Quốc dân Cách mạng quân qua Tế Nam, đã xảy ra xung đột với quân Nhật, được gọi là sự kiện Tế Nam hay "thảm án Ngũ Tam".
Kế nhiệm Trương Tông Xương là Hàn Phúc Củ, người này trung thành với quân phiệt Phùng Ngọc Tường song sau đó đã hướng lòng trung thành của mình sang chính phủ Nam Kinh do Tưởng Giới Thạch đứng đầu. Hàn Phúc Củ cũng trục xuất quân phiệt Lưu Trân Niên (劉珍年), có biệt danh là "Giao Đông vương"- người cai quản đông bộ Sơn Đông, do đó thống nhất cả tỉnh dưới quyền cai quản của mình.
Năm 1937, Nhật Bản bắt đầu tiến hành xâm lược Trung Quốc bản thổ trong Chiến tranh Trung-Nhật, và sau đó trở thành một phần của Mặt trận Thái Bình Dương trong Thế chiến II. Hàn Phúc Củ giữ chức chủ tịch tỉnh Sơn Đông, phó tư lệnh chiến khu V và được giao phụ trách việc phòng thủ hạ du Hoàng Hà. Tuy nhiên, ông đã từ bỏ căn cứ Tế Nam của mình khi quân Nhật băng qua Hoàng Hà và bị hành quyết vì tội không làm theo mệnh lệnh một thời gian ngắn sau đó. Sơn Đông hoàn toàn bị quân Nhật chiếm đóng, hoạt động kháng cự vẫn tiếp tục ở nông thôn, và đây cũng là một trong các tỉnh mà tướng Yasuji Okamura thi hành "chính sách Tam quang" là "giết hết, đốt hết, cướp hết", điều này chỉ kết thúc khi Nhật Bản đầu hàng vào năm 1945.
Sau Thế chiến II, Bát lộ quân của Cộng sản đảng đã nắm trong tay đại bộ phận các khu vực của tỉnh Sơn Đông, thiết lập chính quyền cấp tỉnh ở Lâm Nghi, còn các nhân viên tiếp quản của chính phủ Trung Hoa Dân Quốc ở Trùng Khánh chỉ kiểm soát được các thành phố lớn. Sau khi bùng phát Nội chiến Quốc-Cộng, quân đội chính phủ Quốc dân từng công hạ một bộ phận huyện thị. Tháng 5 năm 1947, Hoa Đông Nhân dân Giải phóng quân của Trần Nghị tại chiến dịch Mạnh Lương Cố (孟良崮) đã tiêu diệt hoàn toàn sư đoàn 74 gồm bộ đội tinh nhuệ Trung ương quân của Trương Linh Phủ (張靈甫). Ngày 24 tháng 9 năm 1948, quân của Trần Nghị công chiếm Tế Nam, chủ tịch Sơn Đông là Vương Diệu Vũ đã bị bắt làm tù binh ở Thọ Quang khi đang trên đường chạy đến Thanh Đảo. Ngày 2 tháng 6 năm 1949, sau khi quân đội Hoa Kỳ rút khỏi Thanh Đảo, Giải phóng quân tiến vào đóng quân trong thành phố.
Sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập, năm 1950, một số phần ở tây bộ Sơn Đông gồm Hà Trạch và Liêu Thành đã bị tách ra để hợp thành tỉnh mới Bình Nguyên, song tỉnh này đã bị triệt tiêu vào năm 1952 và các khu vực này lại trở về Sơn Đông. Từ Châu và Liên Vân Cảng của Giang Tô cũng từng thuộc quyền quản lý của Sơn Đông trong giai đoạn 1949-1952. Trong Nạn đói lớn 1959-1961, Sơn Đông là một trong các tỉnh chịu thiệt hai nghiêm trọng nhất toàn quốc, đặc biệt là vùng có Hoàng Hà chảy qua ở tây bắc bộ. Từ thập niên 1980, Sơn Đông, đặc biệt là vùng duyên hải đông bộ, đã có sự phát triển to lớn về kinh tế, trở thành một trong các tỉnh giàu có nhất của Trung Quốc.
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Địa hình chủ yếu của Sơn Đông là đồng bằng. Tây bắc bộ, tây bộ, tây nam bộ của tỉnh đều là một bộ phận của bình nguyên Hoa Bắc rộng lớn. Trung bộ Sơn Đông có địa hình núi non hơn, trong đó Thái Sơn được biết đến nhiều nhất. Đông bộ Sơn Đông là bán đảo Sơn Đông nhiều đồi núi kéo dài ra đến biển; bán đảo này tách Bột Hải ở phía tây bắc với Hoàng Hải ở phía đông và nam. Đỉnh cao nhất ở Sơn Đông là đỉnh Ngọc Hoàng thuộc Thái Sơn với cao độ 1.545 mét (5.069 ft).
Hoàng Hà chảy qua tây bộ Sơn Đông, đổ ra biển ở vùng bờ biển bắc bộ Sơn Đông; đoạn sông chảy qua Sơn Đông được đắp đê hai bên, do bồi tích trong một thời gian dài nên lòng sông cao hơn các khu vực đất đai ngoài đê, ngoài ra một số vùng ở tây bộ Sơn Đông cũng thuộc lưu vực Hải Hà ở phía bắc và lưu vực Hoài Hà ở phía nam. Đại Vận Hà đi vào Sơn Đông ở phía tây bắc và tây nam. Hồ Vi Sơn (微山湖) là hồ lớn nhất Sơn Đông, với diện tích 1266 km². Chiều dài đường bờ biển của Sơn Đông là khoảng 3.000 kilômét (1.900 mi). Bán đảo Sơn Đông có một đường bờ biển nhiều đá với các vách đá, vịnh và hải đảo. Vịnh Lai Châu là vịnh cực nam trong ba vịnh lớn của Bột Hải, nằm ở phía bắc bán đảo, giữa Đông Dinh và Bồng Lai. Vịnh Giao Châu nhỏ hơn nhiều vịnh Lai Châu, nằm ở phía nam bán đảo, cạnh Thanh Đảo. Quần đảo Trường Sơn (长山列岛) kéo dài về phía bắc từ bờ biển phía bắc của bán đảo.
Sơn Đông có khí hậu ôn hòa, nằm ở vùng chuyển giao giữa khí hậu cận nhiệt đới ẩm (Cwa theo phân loại khí hậu Köppen) và khí hậu lục địa ẩm (Köppen Dwa) với bốn mùa phân biệt. Mùa hè nóng và mưa nhiều (ngoại trừ một vài khu vực ven biển), trong khi mùa đông lạnh và khô. Nhiệt độ trung bình của Sơn Đông là −5 đến 1 °C (23 đến 34 °F) vào tháng 1 và 24 đến 28 °C (75 đến 82 °F) vào tháng 7. Lượng mưa bình quân là 550 đến 950 milimét (22 đến 37 in), phần lớn là vào những tháng mùa hè, do ảnh hưởng của gió mùa.
Sơn Đông là một phần của khối phía Đông thuộc nền cổ Hoa Bắc. Bắt đầu vào Đại Trung sinh, Sơn Đông đã trải qua một quá trình mỏng hóa vỏ trái đất, một điều khác thường của một nền cổ và nó đã khiến lớp vỏ trái đất giảm từ 200 km xuống còn 80 km. Sơn Đông do đó đã từng chịu các ảnh hưởng kéo dài của núi lửa trong Phân đại Đệ Tam. Một số thành hệ địa chất tại Sơn Đông có nhiều hóa thạch. Ví dụ như tại Chư Thành ở đông nam bộ Sơn Đông, người ta đã phát hiện ra nhiều hóa thạch khủng long. Một phát hiện lớn đã tìm được 7.600 xương khủng long, bao gồm hài cốt của tyrannosaurus và ankylosaurus, được công bố vào năm 2008, và được cho là bộ sưu tập lớn nhất từng được phát hiện.[10]
Các đơn vị hành chính[sửa | sửa mã nguồn]
Sơn Đông được chia thành 17 đơn vị hành chính cấp địa khu, và tất cả đều là thành phố thuộc tỉnh (địa cấp thị):
Các đơn vị hành chính cấp địa khu trên đây được chia thành 140 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 49 quận (thị hạt khu), 31 thị xã (huyện cấp thị) và 108 huyện. Các đơn vị hành chính cấp huyện này lại được nhỏ thành 1941 đơn vị hành chính cấp hương, gồm 1223 thị trấn (trấn), 293 hương, 2 hương dân tộc, và 423 phường (nhai đạo).
Các trường đại học[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “趣味文字：中国各省及自治区名称历史由来和变化”. 人民日报. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2013.
- ^ 东线枣庄发掘的"北辛文化"
- ^ 藝術與建築索引典—北辛文化
- ^ a ă “山东历史沿革”. Ngày 21 tháng 11 năm 2003. Đã bỏ qua tham số không rõ
|pulisher=(trợ giúp)
- ^ a ă Hàn Triệu Kỳ (韩兆琦) biên tập (2010). “Tề Thái công thế gia”. Sử ký (史记) (bằng tiếng Trung). Bắc Kinh: Trung Hoa thư cục (中华书局). tr. 2564–2568. ISBN 978-7-101-07272-3.
- ^ Tả Khâu Minh (James Legge dịch sang tiếng Anh). “Book IX. Duke Xiang”. Tả truyện (bằng tiếng Trung và tiếng Anh). University of Virginia. Truy cập ngày 23 tháng 5 năm 2012. Chapter VI.
- ^ 东莱古国与西周王朝之关系——从黄、渭两河流域出土的有铭青铜器谈起
- ^ 莱夷及莱国史研究综述
- ^ "CHINA: Basest War Lord"
- ^ China finds major dinosaur site

markdown:
# Sơn Đông
[Sơn Đông (định hướng)](/wiki/S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|Giản xưng: Lỗ 鲁
|
(
|
|Xuất xứ tên gọi |山 sơn - núi
|
东 đông - phía đông
"phía đông
|
|Kiểu hành chính |
|**Thủ phủ**và **thành phố lớn nhất** [Tế Nam](/wiki/T%E1%BA%BF_Nam) **Bí thư tỉnh ủy Sơn Đông** [Lưu Gia Nghĩa](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Gia_Ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1)刘家义 **Tỉnh trưởng** [Cung Chính](/w/index.php?title=Cung_Ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1)龚正 [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [km²](/wiki/Ki-l%C3%B4-m%C3%A9t_vu%C3%B4ng)( [thứ 20](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) **(** [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) [2010](/wiki/2010))
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u) [thứ 2](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n))
610/km² (
[thứ 5](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) **(** [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_qu%E1%BB%91c_n%E1%BB%99i) [2011](/wiki/2011))
- trên đầu người
[NDT](/wiki/Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_t%E1%BB%87)( [thứ 3](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_GDP))
47.335
[NDT](/wiki/Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_t%E1%BB%87)( [thứ 10](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_GDP_tr%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) **(** [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [2008](/wiki/2008)) [thứ 11](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Trung_Qu%E1%BB%91c_theo_HDI)) — cao **Các**(2000) [dân tộc](/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Trung_Qu%E1%BB%91c)chính [Hán](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n)- 99,3% [Hồi](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%E1%BB%93i)- 0,6% [Ngôn ngữ và phương ngôn](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_t%E1%BA%A1i_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) [Quan thoại Kí-Lỗ](/w/index.php?title=Quan_tho%E1%BA%A1i_K%C3%AD-L%E1%BB%97&action=edit&redlink=1), [Quan thoại Trung Nguyên](/w/index.php?title=Quan_tho%E1%BA%A1i_Trung_Nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1), [Quan thoại Giao-Liêu](/w/index.php?title=Quan_tho%E1%BA%A1i_Giao-Li%C3%AAu&action=edit&redlink=1) [Cấp địa khu](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_c%E1%BA%A5p_th%E1%BB%8B) [Cấp huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_Trung_Qu%E1%BB%91c) [Cấp hương](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_Trung_Qu%E1%BB%91c)
(
[31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12), [2004](/wiki/2004)) [ISO 3166-2](/wiki/ISO_3166-2) **:** [Website](/wiki/Website)chính thức [http://www.sd.gov.cn](http://www.sd.gov.cn)
(
[chữ Hán giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83))
《中国统计年鉴—2005》/
*Niên giám thống kê Trung Quốc 2005* [ISBN 7503747382](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7503747382)
Nguồn lấy dữ liệu dân tộc:
《2000年人口普查中国民族人口资料》/
*Tư liệu nhân khẩu dân tộc dựa trên điều tra dân số năm 2000 của Trung Quốc* [ISBN 7105054255](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7105054255) **Sơn Đông** ( [giản thể](/wiki/Trung_v%C4%83n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 山东; [phồn thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 山東; [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): ; [Wade-Giles](/wiki/Wade-Giles): **Shan-tung**) là một tỉnh ven biển phía đông [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Tên gọi "Sơn Đông" xuất phát từ vị trí của tỉnh này ở phía đông [Thái Hành Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_H%C3%A0nh_S%C6%A1n), giản xưng của tỉnh Sơn Đông là "Lỗ", theo tên [1] [nước Lỗ](/wiki/L%E1%BB%97_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))thời cổ.
Trước thời
[nhà Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim), Sơn Đông về mặt khái niệm địa lý là khu vực lưu vực [Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0) rộng lớn ở phía đông [Hào Sơn](/w/index.php?title=H%C3%A0o_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1), [Hoa Sơn](/wiki/Hoa_S%C6%A1n) hoặc [Thái Hành Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_H%C3%A0nh_S%C6%A1n). Thời cổ, trên địa bàn tỉnh Sơn Đông ngày nay có [nước Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) và nước Lỗ. Sơn Đông nằm ở duyên hải phía đông Trung Quốc, thuộc hạ du Hoàng Hà, là địa phương cực bắc của vùng [Hoa Đông](/wiki/Hoa_%C4%90%C3%B4ng). Tỉnh lị của Sơn Đông là [Tế Nam](/wiki/T%E1%BA%BF_Nam). Ở một nửa phía tây, Sơn Đông giáp với các tỉnh khác tại Trung Quốc, từ bắc xuống nam lần lượt là: [Hà Bắc](/wiki/H%C3%A0_B%E1%BA%AFc_(Trung_Qu%E1%BB%91c)), [Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam_(Trung_Qu%E1%BB%91c)), [An Huy](/wiki/An_Huy) và [Giang Tô](/wiki/Giang_T%C3%B4). Ở trung bộ, địa hình Sơn Đông cao đột ngột với đỉnh [Thái Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_S%C6%A1n) là điểm cao nhất trên địa bàn. [Bán đảo Sơn Đông](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng) giáp với [Hoàng Hải](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%A3i), cách [bán đảo Liêu Đông](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Li%C3%AAu_%C4%90%C3%B4ng) qua [eo biển Bột Hải](/w/index.php?title=Eo_bi%E1%BB%83n_B%E1%BB%99t_H%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1), bảo vệ [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh)- [Thiên Tân](/wiki/Thi%C3%AAn_T%C3%A2n) và [Bột Hải](/wiki/B%E1%BB%99t_H%E1%BA%A3i_(bi%E1%BB%83n)), đối diện với [bán đảo Triều Tiên](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) qua Hoàng Hải, đông nam bán đảo là vùng biển Hoàng Hải rộng lớn.
Tỉnh Sơn Đông có lịch sử lâu dài và văn hóa phong phú. Các nhà sáng lập tư tưởng
[Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) như [Khổng Tử](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD) và [Mạnh Tử](/wiki/M%E1%BA%A1nh_T%E1%BB%AD), nhà sáng lập tư tưởng Mặc gia là [Mặc Tử](/wiki/M%E1%BA%B7c_T%E1%BB%AD), các nhà quân sự nổi tiếng như [Tôn Tử](/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9), [Tôn Tẫn](/wiki/T%C3%B4n_T%E1%BA%ABn), [Ngô Khởi](/wiki/Ng%C3%B4_Kh%E1%BB%9Fi) đều được sinh ra ở Sơn Đông. Với dân số trên 90 triệu người, Sơn Đông là tỉnh có dân số đông thứ hai Trung Quốc, chỉ sau [Quảng Đông](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng). Sơn Đông là một tỉnh lớn công-nông nghiệp, đóng góp một phần chín giá trị của nền kinh tế Trung Quốc, tổng GDP của Sơn Đông đứng thứ ba tại Trung Quốc.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&action=edit§ion=1)]
### Thời kỳ Cổ đại[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&action=edit§ion=2)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Dawenkou_Gui_Dazhucun.jpg/220px-Dawenkou_Gui_Dazhucun.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Dawenkou_Gui_Dazhucun.jpg/220px-Dawenkou_Gui_Dazhucun.jpg)
[huyện Cử](/wiki/C%E1%BB%AD_(huy%E1%BB%87n)), thuộc [văn hóa Đại Vấn Khẩu](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_%C4%90%E1%BA%A1i_V%E1%BA%A5n_Kh%E1%BA%A9u)(4100 TCN - 2600 TCN)
Ở huyện
[Nghi Nguyên](/wiki/Nghi_Nguy%C3%AAn) thuộc Sơn Đông, người ta đã phát hiện ra hóa thạch của [người Nghi Nguyên](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nghi_Nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1) (沂源人, Homo erectus Yiyuanensis) có niên đại từ [thế Canh Tân](/wiki/Th%E1%BA%BF_Pleistocen) cách nay từ 400.000 đến 500.000 năm trước, là một trong các ví dụ sớm nhất về [người đứng thẳng](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BB%A9ng_th%E1%BA%B3ng) tại Trung Quốc. Ngoài ra, trên địa bàn Sơn Đông đã khai quật thấy một di chỉ tụ cư bộ lạc thị tộc mẫu hệ có niên đại cách nay 7.000-6.000 năm , thuộc [2] [thời đại đồ đá](/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1), thuộc [văn hóa Bắc Tân](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_B%E1%BA%AFc_T%C3%A2n)(北辛文化), có một số đặc điểm gần gũi với [văn hóa Ngưỡng Thiều](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Ng%C6%B0%E1%BB%A1ng_Thi%E1%BB%81u)ở [Trung Nguyên](/wiki/Trung_Nguy%C3%AAn). Từ khoảng 4300 TCN - 2500 TCN, trên địa bàn Sơn Đông tồn tại [[3]](#cite_note-3) [văn hóa Đại Vấn Khẩu](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_%C4%90%E1%BA%A1i_V%E1%BA%A5n_Kh%E1%BA%A9u)(大汶口文化) và [văn hóa Long Sơn](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Long_S%C6%A1n)(龍山文化). Hiện nay, các đồ vật khai quật có niên đại sớm nhất có thể dùng để truy nguyên Hán tự là từ các mảnh đồ gốm của văn hóa Long Sơn.
Sơn Đông sở hữu rất nhiều truyền thuyết cổ sử,
[Thái Hạo](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_H%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1), [Thiếu Hạo](/wiki/Thi%E1%BA%BFu_H%E1%BA%A1o) được cho là hoạt động tại khu vực gò đồi ở đông nam của tỉnh. Sau đó, [Xi Vưu](/wiki/Xi_V%C6%B0u), [Chuyên Húc](/wiki/Chuy%C3%AAn_H%C3%BAc), [Đế Khốc](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_Kh%E1%BB%91c), [Ngu Thuấn](/wiki/Thu%E1%BA%A5n), [Cao Dao](/wiki/Cao_Dao), [Bá Ích](/wiki/B%C3%A1_%C3%8Dch) được cho là hoạt động ở vùng bình nguyên tây bắc và ở phần giao giới với các tỉnh lân cận. Sơn Đông nằm ở đông bộ [bình nguyên Hoa Bắc](/wiki/B%C3%ACnh_nguy%C3%AAn_Hoa_B%E1%BA%AFc), chịu ảnh hưởng của [văn minh Hoa Hạ](/w/index.php?title=V%C4%83n_minh_Hoa_H%E1%BA%A1&action=edit&redlink=1) từ rất lâu.
Sau khi
[nhà Hạ](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%A1) được thành lập tại [Trung Nguyên](/wiki/Trung_Nguy%C3%AAn), khu vực Sơn Đông về cơ bản do tộc Đông Di khống chế. Các bộ lạc Đông Di trứ danh có: [Hữu Tiết](/w/index.php?title=H%E1%BB%AFu_Ti%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) (有薛), Phiên (蕃), [Hữu Nhưng](/wiki/H%E1%BB%AFu_Nh%C6%B0ng) (有仍), [Hữu Mân](/wiki/H%E1%BB%AFu_M%C3%A2n) (有缗), Tam Phảm (三𦟣), Cố (顧), [Hữu Sân](/wiki/H%E1%BB%AFu_S%E1%BA%B1n) (有莘), [Hữu Cùng](/wiki/H%E1%BB%AFu_C%C3%B9ng) (有窮), [Hữu Cách](/wiki/H%E1%BB%AFu_C%C3%A1ch) (有鬲), [Quá](/wiki/Qu%C3%A1_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), (過), [Hàn](/wiki/H%C3%A0n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc_th%E1%BB%9Di_nh%C3%A0_H%E1%BA%A1)) (寒), [Châm Quán](/wiki/Ch%C3%A2m_Qu%C3%A1n) (斟灌), [Châm Tầm](/wiki/Ch%C3%A2m_T%E1%BA%A7m) (斟尋), Phí (費), Tăng (繒), Kỷ (杞), Quan (觀). [[4]](#cite_note-dzwww-4)
Thời kỳ đầu tộc Thương, bộ lạc này lấy tây nam bộ Sơn Đông làm trung tâm hoạt động. Thủy tổ tộc Thương là
[Khiết](/wiki/T%E1%BB%AD_Ti%E1%BA%BFt) từng định đô tại Phiên (蕃)- nay thuộc [Đằng Châu](/wiki/%C4%90%E1%BA%B1ng_Ch%C3%A2u), thủ lĩnh [Tướng Thổ](/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Bng_Th%E1%BB%95) định đông đô tại chân [Thái Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_S%C6%A1n). Sau này, tộc Thương phát triển thế lực về hướng đông, vượt quá [Tứ Thủy](/w/index.php?title=T%E1%BB%A9_Th%E1%BB%A7y_(s%C3%B4ng)&action=edit&redlink=1) (泗水), Sơn Đông vì thế là một trong những khu vực hoạt động chính của tộc Thương. Đầu thời [nhà Thương](/wiki/Nh%C3%A0_Th%C6%B0%C6%A1ng), triều đình từng định đô tại [Bạc](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1c_(%C4%91%C3%B4_th%C3%A0nh)&action=edit&redlink=1) (亳)- nay thuộc [huyện Tào](/wiki/T%C3%A0o_(huy%E1%BB%87n)), sau từng có tám lần thiên đô, trong đó hai lần đầu nằm trên địa phận Sơn Đông, sau đó kinh đô triều Thương từng đặt ở đất Tí (庇)- nay thuộc [Vận Thành](/wiki/V%E1%BA%ADn_Th%C3%A0nh,_H%C3%A0_Tr%E1%BA%A1ch), đất Yểm (奄)- nay thuộc [Khúc Phụ](/wiki/Kh%C3%BAc_Ph%E1%BB%A5). Khu vực thống trị của triều Thương có diện tích thống trị rộng lớn hơn nhiều so với triều Hạ, số [phương quốc](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) (tức nước chư hầu) tăng thêm nhiều. Các phương quốc chủ yếu của triều Thương trên địa bàn Sơn Đông gồm: Yểm (奄), Bạc Cô (薄姑), Chư (諸), Cử (莒), Đàm (郯), Phùng (逢), Họa (畫), Cố (顧), Thục (蜀), Lê (黎), Lai (萊), Kỷ (杞), Tăng (繒), Sân (莘), Nhâm (任). [[4]](#cite_note-dzwww-4)
Thế kỷ 11 TCN,
[Chu Vũ vương](/wiki/Chu_V%C5%A9_v%C6%B0%C6%A1ng) [tiêu diệt](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_M%E1%BB%A5c_D%C3%A3n&action=edit&redlink=1) triều Thương, bắt đầu cai trị [Thiên hạ](/wiki/Thi%C3%AAn_h%E1%BA%A1). Sau đó, Vũ vương đã phong cho người phụ tá có công là [Khương Tử Nha](/wiki/Kh%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD_Nha) ở đất Tề, phong cho em trai là [Chu Công Đán](/wiki/Chu_C%C3%B4ng_%C4%90%C3%A1n) ở đất Lỗ. [Nước Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) định đô ở [Lâm Truy](/wiki/L%C3%A2m_Truy), căn cứ theo " [Tả truyện](/wiki/T%E1%BA%A3_truy%E1%BB%87n)- Hi công tứ niên", cương vực nước này "đông đến biển, tây đến hà ( [Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0)), nam đến Mục Lăng (穆陵)- nay ở nơi giao giới giữa [Nghi Thủy](/wiki/Nghi_Th%E1%BB%A7y,_L%C3%A2m_Nghi) và [Lâm Cù](/wiki/L%C3%A2m_C%C3%B9), bắc đến Vô Lệ (無棣)- nay thuộc [Diêm Sơn](/wiki/Di%C3%AAm_S%C6%A1n) của Hà Bắc. Nước Tề "có nghề công thương thuận lợi, có nguồn lợi muối cá thuận lợi, nên nhiều người dân theo về". Nước Tề dung hợp "văn hóa Đông Di", "cử hiền và thượng công", chuyên tâm cách tân, quốc lực ở mức cao trong số các nước chư hầu. Điền thị nguyên nắm giữ quyền bính tại nước Tề, đến năm 386 TCN thì thay thế Khương thị làm vua nước Tề, sử gọi là [Điền Tề](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81n_T%E1%BB%81).
Năm 567 TCN, một nước chư hầu Đông Di ở Sơn Đông là
[Lai](/wiki/Lai_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) đã tiến đánh Tề song đã bị [Tề Linh công](/wiki/T%E1%BB%81_Linh_c%C3%B4ng) đánh bại hoàn toàn, Lai Cung công Phù Nhu bị giết. [[5]](#cite_note-han-5) Lai là một nước lớn, và Tề đã mở rộng được gấp đôi cương vực của mình sau khi thôn tính nước Lai. [6] [[5]](#cite_note-han-5) [[7]](#cite_note-7) Ngành công thương mại và kỹ thuật của Tề như dệt may đã rất phát triển, được khen là "Thiên hạ mũ, dây, áo quần, giày". [[8]](#cite_note-8) [Nước Lỗ](/wiki/L%E1%BB%97_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) định đô tại [Khúc Phụ](/wiki/Kh%C3%BAc_Ph%E1%BB%A5), cương vực nước này chủ yếu nằm ở phía nam Thái Sơn, ở khu vực trung tâm và miền tây nam của tỉnh Sơn Đông ngày nay. Nước Lỗ tuân theo phép tắc lễ nhạc triều Chu, nông nghiệp phát triển, tôn trọng nhân nghĩa, truyền thống, luân lý, nhân hòa, là một "lễ nghi chi bang". [Văn hóa Tề Lỗ](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_T%E1%BB%81_L%E1%BB%97&action=edit&redlink=1) (齐鲁文化) có cống hiến lớn và ảnh sâu rộng đến sự phát triển, hình thành của [văn hóa Trung Hoa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Trung_Qu%E1%BB%91c). [Khổng Phu Tử](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD) sinh ra tại đô thành Khúc Phụ của nước Lỗ, là người sáng lập ra [tư tưởng Nho gia](/wiki/Nho_gi%C3%A1o)- sau này trở thành nền tảng của khuôn khổ và giá trị quan của xã hội Trung Quốc. [Mạnh Tử](/wiki/M%E1%BA%A1nh_T%E1%BB%AD), [Trang Tử](/wiki/Trang_T%E1%BB%AD), [Tôn Tử](/wiki/T%C3%B4n_V%C5%A9), [Mặc Tử](/wiki/M%E1%BA%B7c_T%E1%BB%AD), [Lỗ Ban](/w/index.php?title=L%E1%BB%97_Ban&action=edit&redlink=1) và nhiều người hai nước Tề Lỗ khác là những đại biểu kiệt xuất có cống hiến trên nhiều phương diện cho văn minh Trung Hoa.
Ngoài Tề và Lỗ ra thì vào thời
[Xuân Thu](/wiki/Xu%C3%A2n_Thu), trên địa phận Sơn Đông còn có nhiều tiểu quốc [chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u_nh%C3%A0_Chu) khác, chỉ xét theo [Tả truyện](/wiki/T%E1%BA%A3_truy%E1%BB%87n) thì đã nhiều đến 55 nước, trong đó các nước có cương vực và ảnh hưởng lớn là [Lai](/wiki/Lai_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), [Cử](/wiki/C%E1%BB%AD_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), [Đằng](/wiki/%C4%90%E1%BA%B1ng_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), sau đó đều bị hai nước Tề và Lỗ thôn tính. Đến thời [Chiến Quốc](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c), nước Tề bành trướng đến [bán đảo Giao Đông](/w/index.php?title=B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Giao_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), trở thành một trong [Chiến Quốc thất hùng](/wiki/B%E1%BA%A3y_c%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_Qu%E1%BB%91c). Năm 249 TCN, [nước Sở](/wiki/S%E1%BB%9F_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) tiêu diệt [nước Lỗ](/wiki/L%E1%BB%97_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)), đến năm 223 TCN thì [nước Tần](/wiki/T%E1%BA%A7n_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc)) công hãm nước Sở. Đến năm 221 TCN, nước Tề trở thành nước chư hầu cuối cùng bị Tần thôn tính.
### Thời kỳ phong kiến[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&action=edit§ion=3)]
Sau khi thống nhất Trung Quốc,
[nhà Tần](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A7n) thi hành [quận huyện chế](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_huy%E1%BB%87n_ch%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) trên toàn quốc, các quận chủ yếu nằm trên địa phận Sơn Đông và có một phần thuộc Sơn Đông là: Tề quận, Lang Da quận, Tế Bắc quận, Giao Đông quận, Tiết quận. Để tăng cường thống trị với Sơn Đông, [Tần Thủy Hoàng](/wiki/T%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%A7y_Ho%C3%A0ng) đã hạ lệnh đem cựu quý tộc và phú hào nước Tề trước đây đến các vùng [Hàm Dương](/wiki/H%C3%A0m_D%C6%B0%C6%A1ng), [Ba Thục](/wiki/Ba_Th%E1%BB%A5c), phá bỏ [Tề Trường Thành](/w/index.php?title=T%E1%BB%81_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A0nh&action=edit&redlink=1), xây dựng [trì đạo](/w/index.php?title=Tr%C3%AC_%C4%91%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1) (đường ngựa xe chạy) trực thông đến kinh thành Hàm Dương, xúc tiến giao lưu kinh tế và văn hóa giữa Sơn Đông và các khu vực khác. Triều đình Tần tiến hành thống nhất văn tự trên toàn quốc, văn tự cổ của nước Tề bị phế trừ, đẩy nhanh tốc độ thống nhất về văn hóa và ngôn ngữ giữa Sơn Đông và các khu vực khác.
Năm 209 TCN,
[Trần Thắng](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BA%AFng) và [Ngô Quảng](/wiki/Ng%C3%B4_Qu%E1%BA%A3ng) đã [khởi nghĩa](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_%C4%90%E1%BA%A1i_Tr%E1%BA%A1ch_h%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) tại Đại Trạch hương (nay thuộc tỉnh An Huy), sau đó [Bành Việt](/wiki/B%C3%A0nh_Vi%E1%BB%87t) tại [Xương Ấp](/wiki/X%C6%B0%C6%A1ng_%E1%BA%A4p) (nay thuộc [Cự Dã](/wiki/C%E1%BB%B1_D%C3%A3)) cũng tiến hành khởi nghĩa phản Tần, là một lực lượng vũ trang trọng yếu thời Tần mạt. Đến khi [Lưu Bang](/wiki/H%C3%A1n_Cao_T%E1%BB%95) khởi nghĩa từ [huyện Bái](/wiki/B%C3%A1i) (nay thuộc tỉnh Giang Tô) cũng lấy nam bộ Sơn Đông làm phạm vi hoạt động. Đồng thời, lực lượng phản Tần còn bao gồm thế lực cựu quý tộc của sáu nước trước đây, hậu duệ [Điền Tề](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81n_T%E1%BB%81) là [Điền Đam](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81n_%C4%90am) đã tự lập làm vương, chiếm lĩnh khu vực nước Tề trước đây. Sau khi Trần Thắng thất bại, quân Tần phản công, Điền Đam bị giết. Sau đó, em Điền Đam là [Điền Vinh](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81n_Vinh) và [Điền Hoành](/wiki/%C4%90i%E1%BB%81n_Ho%C3%A0nh) dẫn tàn quân ở Nguỵ về Tề, khôi phục được nước Tề.
Sơn Đông có tiếng tốt là "đất trồng màu mỡ nghìn
[lý](/w/index.php?title=L%C3%BD_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_%C4%91o_l%C6%B0%E1%BB%9Dng)&action=edit&redlink=1)", đã phát triển nông nghiệp và thủ công nghiệp từ sớm, đã trở thành trung tâm kinh tế của Trung Quốc từ thời Tần Hán. Sau khi diệt Tần, [Hạng Vũ](/wiki/H%E1%BA%A1ng_V%C5%A9) tự xưng làm Sở Bá Vương, đứng đầu chư hầu, phân phong cho các chư hầu, nước Tề bị chia làm 3: Điền Đô được phong làm Tề vương, đóng đô ở Lâm Truy; Điền Phất làm Giao Đông vương, đóng đô ở Tức Mặc; Điền An được lập làm Tế Bắc vương, đóng đô ở Bắc Dương. Sau khi Hạng Vũ chết, [Lưu Bang](/wiki/H%C3%A1n_Cao_T%E1%BB%95) đã hạ lệnh an táng Hạng Vũ theo lễ Lỗ công tại Cốc Thành- nay thuộc huyện [Bình Âm](/wiki/B%C3%ACnh_%C3%82m) của Sơn Đông. Thời kỳ [Tây Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n), khu vực Sơn Đông có khoảng 17 triệu người, 3,9 triệu hộ, chiếm gần một phần ba dân số toàn Đại Hán khi đó, cũng là khu vực có mật độ cao nhất. Thời Hán, Sơn Đông là một nguồn cung sản phẩm quan trọng của [con đường tơ lụa](/wiki/Con_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%C6%A1_l%E1%BB%A5a), Lâm Truy, Định Đào, Kháng Phụ (nay là [Tế Ninh](/wiki/T%E1%BA%BF_Ninh)) là ba trung tâm dệt lớn của toàn quốc. Một lượng lớn sản phẩm dệt tinh tế đã được vận chuyển đến [Tây Vực](/wiki/T%C3%A2y_V%E1%BB%B1c) từ những nơi này. Thời Hán, ở khu vực Sơn Đông có hai [châu](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh)&action=edit&redlink=1) (đơn vị hành chính cấp 1): [Thanh châu](/w/index.php?title=Thanh_ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1) (青州) ở bắc bộ và [Duyện châu](/w/index.php?title=Duy%E1%BB%87n_ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1) (兖州) ở nam bộ.
Những năm cuối thời Hán,
[Tào Tháo](/wiki/T%C3%A0o_Th%C3%A1o), [Lưu Đại](/w/index.php?title=L%C6%B0u_%C4%90%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), [Tang Bá](/wiki/Tang_B%C3%A1), [Trương Mạc](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BA%A1c) trước sau đã lấy đất Sơn Đông làm nơi khởi binh. Sang thời [Tam Quốc](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c), Sơn Đông thuộc về [Tào Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y). Sau khi các tộc [Ngũ Hồ](/wiki/Ng%C5%A9_H%E1%BB%93) tràn vào [Trung Nguyên](/wiki/Trung_Nguy%C3%AAn), tiêu diệt [Tây Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n), tây bộ Sơn Đông cũng trở thành một chiến trường ác liệt, đã xảy ra nhiều chiến dịch lớn. Vào thời [Ngũ Hồ thập lục quốc](/wiki/Ng%C5%A9_H%E1%BB%93_th%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c), Sơn Đông trước sau thuộc về các nước [Hậu Triệu](/wiki/H%E1%BA%ADu_Tri%E1%BB%87u), [Đông Tấn](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BA%A5n), [Tiền Yên](/wiki/Ti%E1%BB%81n_Y%C3%AAn), [Tiền Tần](/wiki/Ti%E1%BB%81n_T%E1%BA%A7n), [Hậu Yên](/wiki/H%E1%BA%ADu_Y%C3%AAn). Hậu kỳ [Ngũ Hồ thập lục quốc](/wiki/Ng%C5%A9_H%E1%BB%93_th%E1%BA%ADp_l%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c), năm 399, hoàng thân Tiên Ti là [Mộ Dung Đức](/wiki/M%E1%BB%99_Dung_%C4%90%E1%BB%A9c) đã chiếm được đô phủ của Thanh châu (nay là trung bộ và đông bộ Sơn Đông) thuộc Đông Tấn là Quảng Cố (nay thuộc [Thanh Châu](/wiki/Thanh_Ch%C3%A2u,_Duy_Ph%C6%B0%E1%BB%9Dng)), biến Quảng Cố thành kinh đô mới của [Nam Yên](/wiki/Nam_Y%C3%AAn). Tháng 2 năm 410, tướng Đông Tấn là [Lưu Dụ](/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF) công phá Quảng Cố, [Mộ Dung Siêu](/wiki/M%E1%BB%99_Dung_Si%C3%AAu) và 3.000 quan lại quý tộc Nam Yên bị quân Đông Tấn bắt sống, giải về [Kiến Khang](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_Khang), sau bị chém đầu. Năm 412, vị cao tăng Đông Tấn [Pháp Hiển](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_Hi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) (法顯) đã dừng chân ở [Lao Sơn](/wiki/Lao_S%C6%A1n), thuộc rìa phía nam bán đảo Sơn Đông, rồi tiến đến [Thanh Châu](/wiki/Thanh_Ch%C3%A2u,_Duy_Ph%C6%B0%E1%BB%9Dng) để biên dịch các kinh Phật mà ông mang về từ [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)
Năm 420, nhà
[Lưu Tống](/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng) thay thế nhà Đông Tấn, Sơn Đông thuộc cương vực của triều đại này. Tuy nhiên, sau [Chiến tranh Lưu Tống-Bắc Ngụy](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng-B%E1%BA%AFc_Ng%E1%BB%A5y), Sơn Đông đã thuộc về [Bắc Ngụy](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ng%E1%BB%A5y)- triều đại đã thống nhất miền Bắc Trung Quốc. Sau khi Bắc Ngụy diệt vong, Sơn Đông lần lượt thuộc về [Đông Ngụy](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Ng%E1%BB%A5y) và [Bắc Tề](/wiki/B%E1%BA%AFc_T%E1%BB%81).
Vào thời gian cực thịnh của
[triều Tùy](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%B9y), số hộ tại khu vực nay là Sơn Đông chiếm 21% tổng số hộ toàn quốc. Chiến loạn những năm cuối triều Tùy đã phá hoại nặng nề Sơn Đông. Sau [Trinh Quán chi trị](/w/index.php?title=Trinh_Qu%C3%A1n_chi_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) thời [Đường Thái Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) và [Vĩnh Huy chi trị](/w/index.php?title=V%C4%A9nh_Huy_chi_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) thời [Đường Cao Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Cao_T%C3%B4ng), Sơn Đông mới có thể khôi phục và phát triển. Thời [nhà Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), khu vực Sơn Đông chủ yếu thuộc về Hà Nam đạo. Những năm Khai Nguyên và Thiên Bảo thời [Đường Huyền Tông](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Huy%E1%BB%81n_T%C3%B4ng), mỗi năm đều có hàng triệu [thạch](/wiki/Th%E1%BA%A1ch_(Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)) lương thực được vận chuyển từ Sơn Đông đến [Quan Trung](/wiki/Quan_Trung), và ở những nơi như đất Thanh (nay là Thanh Châu) và đất Tề (nay là Tế Nam), vật giá thấp hơn nhiều so với các khu vực khác tại Trung Quốc. Thời Đường, kính hoa lăng (镜花绫) Duyện châu, tiên văn lăng (仙纹绫) Thanh châu, đều là các sản phẩm dệt đẹp và tốt nổi tiếng trên toàn quốc. Đến cuối thời Đường, chiến tranh lại nổi lên khắp nơi. Các [Truy Thanh tiết độ sứ](/w/index.php?title=Truy_Thanh_ti%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%99_s%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1) từng kế tiếp nhau cát cứ Sơn Đông trong suốt 60 năm (758-819): [Hầu Hi Dật](/wiki/H%E1%BA%A7u_Hi_D%E1%BA%ADt) (侯希逸), các thành viên họ Lý gồm [Lý Chính Kỉ](/wiki/L%C3%BD_Ch%C3%ADnh_K%E1%BB%89) (李正己), [Lý Nạp](/wiki/L%C3%BD_N%E1%BA%A1p) (李纳), [Lý Sư Cổ](/wiki/L%C3%BD_S%C6%B0_C%E1%BB%95) (李师古), [Lý Sư Đạo](/wiki/L%C3%BD_S%C6%B0_%C4%90%E1%BA%A1o) (李师道). Sang thời [Ngũ Đại Thập Quốc](/wiki/Ng%C5%A9_%C4%90%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%ADp_Qu%E1%BB%91c), Sơn Đông lần lượt thuộc cương vực của năm triều đại ngắn ngủi ở phương Bắc: [Hậu Lương](/wiki/Nh%C3%A0_H%E1%BA%ADu_L%C6%B0%C6%A1ng), [Hậu Đường](/wiki/H%E1%BA%ADu_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Hậu Tấn](/wiki/H%E1%BA%ADu_T%E1%BA%A5n), [Hậu Hán](/wiki/H%E1%BA%ADu_H%C3%A1n), [Hậu Chu](/wiki/H%E1%BA%ADu_Chu); trong thời gian này kinh tế Sơn Đông hoàn toàn đình trệ. [Triều Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) tái thống nhất Trung Quốc vào cuối thế kỷ 10. Năm 1996, người ta đã tìm thấy hơn 200 bức tượng Phật giáo tại Thanh Châu, nó được ca ngợi là một phát hiện [khảo cổ học](/wiki/Kh%E1%BA%A3o_c%E1%BB%95_h%E1%BB%8Dc) lớn. Các bức tượng được cho là đã bị chôn vùi khi [Tống Huy Tông](/wiki/T%E1%BB%91ng_Huy_T%C3%B4ng) đàn áp Phật giáo do ông ủng hộ [Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o). Thời Bắc Tống, kinh tế Sơn Đông phục hồi và phát triển nhanh chóng, năm Tuyên Hòa thứ 1 (1119-1120) thời Tống Huy Tông, [Tống Giang](/wiki/T%E1%BB%91ng_Giang) đã tập hợp 36 người nổi dậy tại Lương Sơn (nay thuộc huyện [Bình Hồ](/wiki/B%C3%ACnh_H%E1%BB%93)), sự việc này được tiểu thuyết hóa trong tác phẩm [Thủy Hử truyện](/wiki/Th%E1%BB%A7y_h%E1%BB%AD). Năm Chí Đạo thứ 3 (997), triều đình Tống chia toàn quốc thành 15 lộ, khu vực Sơn Đông hiện nay thuộc Kinh Đông lộ. Năm Hi Ninh thứ 5 (1072), triều đình Tống chính thức phân Kinh Đông lộ thành hai lộ là Kinh Đông Đông lộ và Kinh Đông Tây lộ, đại bộ phận Sơn Đông thuộc Kinh Đông Đông lộ, còn phần tây nam thuộc Kinh Đông Tây lộ.
Triều Tống đã buộc phải nhượng khu vực phía Bắc Trung Quốc, trong đó có Sơn Đông, cho
[triều Kim](/wiki/Nh%C3%A0_Kim) của người [Nữ Chân](/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n) vào năm 1142. Thời Kim, khu vực tỉnh Sơn Đông hiện nay gần như tương ứng với phạm vi của Sơn Đông Đông lộ (trị sở tại Ích Đô) và Sơn Đông Tây lộ (trị sở tại Đông Bình). Những năm Thái Hòa thời [Kim Chương Tông](/wiki/Kim_Ch%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B4ng) là thời cực Thịnh của triều Kim, khi đó tổng nhân khẩu của Sơn Đông Đông lộ và Sơn Đông Tây lộ vượt quá 10 triệu người. Khi [đế quốc Mông Cổ](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) [xâm lược Kim](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_M%C3%B4ng-Kim), Sơn Đông đã bị tàn phá, cả nghìn lý không có một bóng người. Kết quả là đến năm Chí Nguyên thứ 13 (1276) thời Nguyên Thế Tổ [Hốt Tất Liệt](/wiki/H%E1%BB%91t_T%E1%BA%A5t_Li%E1%BB%87t), Sơn Đông chỉ còn 1,26 triệu người với 38 vạn hộ, giảm tương ứng 87% và 75% so với thời Kim, chưa bằng một phần mười nếu so với thời Tây Hán. Thời Kim và Nguyên, người dân bị bóc lột nghiêm trọng, cùng với sự thống trị hung bạo của ngoại tộc, xã hội và kinh tế Sơn Đông lâm vào tình trạng đình trệ và suy thoái.
Sơn Đông hành tỉnh được thiết lập vào những năm Hồng Vũ thời
[Minh Thái Tổ](/wiki/Minh_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95) Chu Nguyên Chương, đương thời Sơn Đông còn bao gồm cả [Liêu Đông](/wiki/Li%C3%AAu_%C4%90%C3%B4ng). Vào khoảng năm Hồng Vũ thứ 1 (1368), Sơn Đông "phần lớn là đất không người", triều đình Minh khuyến khích nhân dân khai khẩn. Đến năm Hồng Vũ thứ 26 (1393), diện tích đất canh tác của Sơn Đông đã đạt trên 72,4 triệu [mẫu](/wiki/M%E1%BA%ABu_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_%C4%91o)), đứng thứ ba toàn quốc. Năm Vĩnh Lạc thứ 19 (1421) thời [Minh Thái Tông](/wiki/Minh_Th%C3%A0nh_T%E1%BB%95), sau khi triều Minh thiên đô đến [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), những nơi nằm ven tuyến [Đại Vận Hà](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_V%E1%BA%ADn_H%C3%A0) là Tế Ninh và Lâm Thanh thuộc Sơn Đông đã phát triển phồn vinh nhờ [tào vận](/w/index.php?title=T%C3%A0o_v%E1%BA%ADn&action=edit&redlink=1), tức vận chuyển bằng đường thủy. Sơn Đông hành tỉnh thời Minh được phân thành 6 phủ: Tế Nam, Duyện Châu, Đông Xương, Thanh Châu, Lai Châu, Đăng Châu.
Sang thời
[Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh), Sơn Đông tỉnh được phân thành ba đạo: Tế Đông Thái Vũ Lâm đạo, Đăng Lai Thanh Giao đạo, Duyện Nghi Tào Tế đạo. Năm Khang Hy thứ 61 (1722) thời [Thanh Thánh Tổ](/wiki/Khang_Hi), diện tích đất canh tác của Sơn Đông đạt trên 90 triệu mẫu, lại trở thành một trong các tỉnh đông dân nhất nước. Năm 1855, Hoàng Hải đổi dòng, lại chảy qua địa phận Sơn Đông rồi đổ ra biển. Kể từ đó, đoạn Đại Vận Hà qua Sơn Đông dần dần bị ứ tắc, các thành thị Tế Ninh, Lâm Thanh và Đông Xương ( [Liêu Thành](/wiki/Li%C3%AAu_Th%C3%A0nh)) nhanh chóng suy thoái. Thập niên 1860, [Yên Đài](/wiki/Y%C3%AAn_%C4%90%C3%A0i) trở thành cảng mở cửa đầu tiên của Sơn Đông, đương thời vận chuyển đường biển đã trở thành phương thức giao thông chủ yếu giữa bắc và nam của Trung Quốc, Yên Đài vì thế nhanh chóng phát triển phồn vinh. Năm 1895, trong [chiến tranh Giáp Ngọ](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Thanh-Nh%E1%BA%ADt), quân Nhật công chiếm [Uy Hải](/wiki/Uy_H%E1%BA%A3i), toàn [hạm đội Bắc Dương](/wiki/H%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i_B%E1%BA%AFc_D%C6%B0%C6%A1ng) bị tiêu diệt. Sơn Đông là một tỉnh trọng yếu trong hoạt động truyền giáo tại Trung Quốc của các giáo sĩ truyền giáo phương Tây. Năm 1899, [Nghĩa Hòa Đoàn](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ngh%C4%A9a_H%C3%B2a_%C4%90o%C3%A0n) đã nổi lên từ Sơn Đông, tiến hành tấn công các giáo sĩ truyền giáo trên khắp địa bàn tỉnh. [Viên Thế Khải](/wiki/Vi%C3%AAn_Th%E1%BA%BF_Kh%E1%BA%A3i) được cử làm tổng đốc Sơn Đông để dập tắt cuộc khởi nghĩa và nắm giữ chức vụ này trong 3 năm.
Năm 1898,
[Thanh Đảo](/wiki/Thanh_%C4%90%E1%BA%A3o) và Uy Hải phân biệt được triều Thanh cấp cho [Đức Quốc](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) và [Anh Quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) thuê, Uy Hải luôn chỉ là một căn cứ hải quân, còn Thanh Đảo dưới sự thống trị của Đức và sau này là Nhật đã phát triển thành một thành thị công thương nghiệp trọng yếu của miền Bắc Trung Quốc. Người Đức đã tiến hành xây dựng [đường sắt Giao-Tế](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_Giao-T%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) nối từ Thanh Đảo đến Tế Nam trong giai đoạn 1899-1904, hoàn thành xây dựng đoạn phía bắc của [đường sắt Tân-Phố](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_Kinh-H%E1%BB%97&action=edit&redlink=1) vào năm 1911, đưa Sơn Đông vào phạm vi thế lực của họ. Các nơi ven tuyến đường sắt Giao-Tế là Tế Nam, Duy huyện (Duy Phường), [Chu Thôn](/wiki/Chu_Th%C3%B4n) đều trở thành nơi thông thương buôn bán với nước ngoài, thành thị phát triển lớn lao. Cuối thời Thanh, Nga và Nhật trở thành mối uy hiếp lớn đối với Trung Quốc, triều đình cuối cùng cũng phải mở cửa [Đông Bắc](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_B%E1%BA%AFc_Trung_Qu%E1%BB%91c) cho di dân người Hán, cộng với sự khuyến khích của [Trương Tác Lâm](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A1c_L%C3%A2m) vào những năm đầu Dân Quốc, trong vòng 100 năm đã có hàng chục triệu nông dân Sơn Đông theo đường biển và đường bộ để đến Đông Bắc mưu sinh, gọi là [Sấm Quan Đông](/w/index.php?title=S%E1%BA%A5m_Quan_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), nay tổ thành một bộ phận quan trọng trong nhân khẩu vùng Đông Bắc.
### Thời cộng hòa[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&action=edit§ion=4)]
Trong
[Thế chiến I](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), năm 1914, quân Nhật đổ bộ lên bắc bộ bán đảo Giao Đông, bao vây Thanh Đảo của Đức. Trải qua giao chiến ác liệt, quân Nhật cuối cùng cũng chiếm được Thanh Đảo. Người Đức không chỉ để mất Thanh Đảo mà còn mất ảnh hưởng của họ trên toàn Sơn Đông. Theo [hòa ước Versailles](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles), người Đức nhượng các tô giới tại Sơn Đông cho Nhật Bản thay vì phục hồi chủ quyền cho [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c_(1912-1949)). Sự không hài lòng của công chúng Trung Quốc với vấn đề Sơn Đông trong Hòa ước Versailles đã dẫn đến [phong trào Ngũ Tứ](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ng%C5%A9_T%E1%BB%A9). Cuối cùng, theo điều đình của [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) trong [Hội nghị Washington](/wiki/H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Washington), Nhật Bản đã trả lại Thanh Đảo cho Trung Quốc. Đến năm 1930, thông qua đàm phán ngoại giao, Anh Quốc đã trao trả Uy Hải cho Trung Quốc.
Trong
[Thời kỳ quân phiệt](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_qu%C3%A2n_phi%E1%BB%87t) từ năm 1916 đến 1928 trong lịch sử Trung Hoa Dân Quốc, ban đầu Sơn Đông nằm trong tay các quân phiệt [Trực hệ](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%B1c_h%E1%BB%87&action=edit&redlink=1), sau từ sau [chiến tranh Trực-Phụng lần hai](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tr%E1%BB%B1c-Ph%E1%BB%A5ng_l%E1%BA%A7n_hai&action=edit&redlink=1) vào năm 1924 thì Sơn Đông rơi vào tay [Phụng hệ](/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A5ng_h%E1%BB%87&action=edit&redlink=1). Tháng 4 năm 1925, Phụng hệ bổ nhiệm [Trương Tông Xương](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%B4ng_X%C6%B0%C6%A1ng), có biệt danh là "cẩu nhục tướng quân" (tức "tướng quân thịt chó") làm đốc biện Sơn Đông, ông được tạp chí *Time* gán cho là "quân phiệt đê tiện nhất" Trung Quốc. Trương Tông Xương cai quản Sơn Đông cho đến năm 1928, khi ông bị trục xuất trong [9] [Bắc phạt](/wiki/B%E1%BA%AFc_ph%E1%BA%A1t). Trong Bắc phạt, khi [Quốc dân Cách mạng quân](/wiki/Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_qu%C3%A2n)qua Tế Nam, đã xảy ra xung đột với quân Nhật, được gọi là [sự kiện Tế Nam](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_T%E1%BA%BF_Nam&action=edit&redlink=1)hay "thảm án Ngũ Tam".
Kế nhiệm Trương Tông Xương là
[Hàn Phúc Củ](/wiki/H%C3%A0n_Ph%C3%BAc_C%E1%BB%A7), người này trung thành với quân phiệt [Phùng Ngọc Tường](/wiki/Ph%C3%B9ng_Ng%E1%BB%8Dc_T%C6%B0%E1%BB%9Dng) song sau đó đã hướng lòng trung thành của mình sang chính phủ Nam Kinh do [Tưởng Giới Thạch đứng đầu](/w/index.php?title=T%C6%B0%E1%BB%9Fng_Gi%E1%BB%9Bi_Th%E1%BA%A1ch_%C4%91%E1%BB%A9ng_%C4%91%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1). Hàn Phúc Củ cũng trục xuất quân phiệt [Lưu Trân Niên](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Tr%C3%A2n_Ni%C3%AAn&action=edit&redlink=1) (劉珍年), có biệt danh là "Giao Đông vương"- người cai quản đông bộ Sơn Đông, do đó thống nhất cả tỉnh dưới quyền cai quản của mình.
Năm 1937, Nhật Bản bắt đầu tiến hành xâm lược
[Trung Quốc bản thổ](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c_b%E1%BA%A3n_th%E1%BB%95) trong [Chiến tranh Trung-Nhật](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-Nh%E1%BA%ADt), và sau đó trở thành một phần của [Mặt trận Thái Bình Dương](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) trong [Thế chiến II](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Hàn Phúc Củ giữ chức chủ tịch tỉnh Sơn Đông, phó tư lệnh chiến khu V và được giao phụ trách việc phòng thủ hạ du Hoàng Hà. Tuy nhiên, ông đã từ bỏ căn cứ Tế Nam của mình khi quân Nhật băng qua Hoàng Hà và bị hành quyết vì tội không làm theo mệnh lệnh một thời gian ngắn sau đó. Sơn Đông hoàn toàn bị quân Nhật chiếm đóng, hoạt động kháng cự vẫn tiếp tục ở nông thôn, và đây cũng là một trong các tỉnh mà tướng [Yasuji Okamura](/w/index.php?title=Yasuji_Okamura&action=edit&redlink=1) thi hành "chính sách Tam quang" là "giết hết, đốt hết, cướp hết", điều này chỉ kết thúc khi [Nhật Bản đầu hàng](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BA%A7u_h%C3%A0ng) vào năm 1945.
Sau Thế chiến II,
[Bát lộ quân](/wiki/B%C3%A1t_l%E1%BB%99_qu%C3%A2n) của [Cộng sản đảng](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c) đã nắm trong tay đại bộ phận các khu vực của tỉnh Sơn Đông, thiết lập chính quyền cấp tỉnh ở Lâm Nghi, còn các nhân viên tiếp quản của chính phủ Trung Hoa Dân Quốc ở [Trùng Khánh](/wiki/Tr%C3%B9ng_Kh%C3%A1nh) chỉ kiểm soát được các thành phố lớn. Sau khi bùng phát [Nội chiến Quốc-Cộng](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Trung_Qu%E1%BB%91c), quân đội chính phủ Quốc dân từng công hạ một bộ phận huyện thị. Tháng 5 năm 1947, Hoa Đông Nhân dân Giải phóng quân của [Trần Nghị](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%8B) tại [chiến dịch Mạnh Lương Cố](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_M%E1%BA%A1nh_L%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) (孟良崮) đã tiêu diệt hoàn toàn sư đoàn 74 gồm bộ đội tinh nhuệ Trung ương quân của [Trương Linh Phủ](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Linh_Ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1) (張靈甫). Ngày 24 tháng 9 năm 1948, quân của Trần Nghị công chiếm Tế Nam, chủ tịch Sơn Đông là [Vương Diệu Vũ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Di%E1%BB%87u_V%C5%A9) đã bị bắt làm tù binh ở [Thọ Quang](/wiki/Th%E1%BB%8D_Quang,_S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng) khi đang trên đường chạy đến Thanh Đảo. Ngày 2 tháng 6 năm 1949, sau khi quân đội Hoa Kỳ rút khỏi Thanh Đảo, Giải phóng quân tiến vào đóng quân trong thành phố.
Sau khi
[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) được thành lập, năm 1950, một số phần ở tây bộ Sơn Đông gồm Hà Trạch và Liêu Thành đã bị tách ra để hợp thành tỉnh mới [Bình Nguyên](/wiki/B%C3%ACnh_Nguy%C3%AAn_(t%E1%BB%89nh)), song tỉnh này đã bị triệt tiêu vào năm 1952 và các khu vực này lại trở về Sơn Đông. [Từ Châu](/wiki/T%E1%BB%AB_Ch%C3%A2u) và [Liên Vân Cảng](/wiki/Li%C3%AAn_V%C3%A2n_C%E1%BA%A3ng) của Giang Tô cũng từng thuộc quyền quản lý của Sơn Đông trong giai đoạn 1949-1952. Trong [Nạn đói lớn](/wiki/N%E1%BA%A1n_%C4%91%C3%B3i_l%E1%BB%9Bn_%E1%BB%9F_Trung_Qu%E1%BB%91c) 1959-1961, Sơn Đông là một trong các tỉnh chịu thiệt hai nghiêm trọng nhất toàn quốc, đặc biệt là vùng có Hoàng Hà chảy qua ở tây bắc bộ. Từ thập niên 1980, Sơn Đông, đặc biệt là vùng duyên hải đông bộ, đã có sự phát triển to lớn về kinh tế, trở thành một trong các tỉnh giàu có nhất của Trung Quốc.
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&action=edit§ion=5)]
Địa hình chủ yếu của Sơn Đông là đồng bằng. Tây bắc bộ, tây bộ, tây nam bộ của tỉnh đều là một bộ phận của
[bình nguyên Hoa Bắc](/wiki/B%C3%ACnh_nguy%C3%AAn_Hoa_B%E1%BA%AFc) rộng lớn. Trung bộ Sơn Đông có địa hình núi non hơn, trong đó [Thái Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_S%C6%A1n) được biết đến nhiều nhất. Đông bộ Sơn Đông là bán đảo Sơn Đông nhiều đồi núi kéo dài ra đến biển; bán đảo này tách [Bột Hải](/wiki/B%E1%BB%99t_H%E1%BA%A3i_(bi%E1%BB%83n)) ở phía tây bắc với [Hoàng Hải](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%A3i) ở phía đông và nam. Đỉnh cao nhất ở Sơn Đông là [đỉnh Ngọc Hoàng](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%89nh_Ng%E1%BB%8Dc_Ho%C3%A0ng&action=edit&redlink=1) thuộc Thái Sơn với cao độ 1.545 mét (5.069 ft). [Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0) chảy qua tây bộ Sơn Đông, đổ ra biển ở vùng bờ biển bắc bộ Sơn Đông; đoạn sông chảy qua Sơn Đông được đắp đê hai bên, do bồi tích trong một thời gian dài nên lòng sông cao hơn các khu vực đất đai ngoài đê, ngoài ra một số vùng ở tây bộ Sơn Đông cũng thuộc lưu vực [Hải Hà](/wiki/H%E1%BA%A3i_H%C3%A0_(s%C3%B4ng)) ở phía bắc và lưu vực [Hoài Hà](/wiki/Ho%C3%A0i_H%C3%A0) ở phía nam. [Đại Vận Hà](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_V%E1%BA%ADn_H%C3%A0) đi vào Sơn Đông ở phía tây bắc và tây nam. [Hồ Vi Sơn](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Vi_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1) (微山湖) là hồ lớn nhất Sơn Đông, với diện tích 1266 km². Chiều dài đường bờ biển của Sơn Đông là khoảng 3.000 kilômét (1.900 mi). Bán đảo Sơn Đông có một đường bờ biển nhiều đá với các vách đá, vịnh và hải đảo. [Vịnh Lai Châu](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Lai_Ch%C3%A2u) là vịnh cực nam trong ba vịnh lớn của Bột Hải, nằm ở phía bắc bán đảo, giữa [Đông Dinh](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Dinh) và [Bồng Lai](/wiki/B%E1%BB%93ng_Lai). [Vịnh Giao Châu](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Giao_Ch%C3%A2u) nhỏ hơn nhiều vịnh Lai Châu, nằm ở phía nam bán đảo, cạnh Thanh Đảo. [Quần đảo Trường Sơn](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1) (长山列岛) kéo dài về phía bắc từ bờ biển phía bắc của bán đảo.
Sơn Đông có khí hậu ôn hòa, nằm ở vùng chuyển giao giữa khí hậu cận nhiệt đới ẩm (
*Cwa* theo [phân loại khí hậu Köppen](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_K%C3%B6ppen)) và khí hậu lục địa ẩm (Köppen *Dwa*) với bốn mùa phân biệt. Mùa hè nóng và mưa nhiều (ngoại trừ một vài khu vực ven biển), trong khi mùa đông lạnh và khô. Nhiệt độ trung bình của Sơn Đông là −5 đến 1 °C (23 đến 34 °F) vào tháng 1 và 24 đến 28 °C (75 đến 82 °F) vào tháng 7. Lượng mưa bình quân là 550 đến 950 milimét (22 đến 37 in), phần lớn là vào những tháng mùa hè, do ảnh hưởng của gió mùa.
Sơn Đông là một phần của khối phía Đông thuộc
[nền cổ Hoa Bắc](/wiki/N%E1%BB%81n_c%E1%BB%95_Hoa_B%E1%BA%AFc). Bắt đầu vào [Đại Trung sinh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Trung_sinh), Sơn Đông đã trải qua một quá trình mỏng hóa vỏ trái đất, một điều khác thường của một nền cổ và nó đã khiến lớp vỏ trái đất giảm từ 200 km xuống còn 80 km. Sơn Đông do đó đã từng chịu các ảnh hưởng kéo dài của núi lửa trong [Phân đại Đệ Tam](/wiki/Ph%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%87_Tam). Một số [thành hệ địa chất](/wiki/Th%C3%A0nh_h%E1%BB%87_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BA%A5t) tại Sơn Đông có nhiều hóa thạch. Ví dụ như tại [Chư Thành](/wiki/Ch%C6%B0_Th%C3%A0nh) ở đông nam bộ Sơn Đông, người ta đã phát hiện ra nhiều hóa thạch [khủng long](/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_long). Một phát hiện lớn đã tìm được 7.600 xương khủng long, bao gồm hài cốt của [tyrannosaurus](/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_long_b%E1%BA%A1o_ch%C3%BAa) và [ankylosaurus](/wiki/Ankylosaurus), được công bố vào năm 2008, và được cho là bộ sưu tập lớn nhất từng được phát hiện. [[10]](#cite_note-10)
## Các đơn vị hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&action=edit§ion=6)]
Sơn Đông được chia thành 17 đơn vị hành chính cấp
[địa khu](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_khu_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), và tất cả đều là thành phố thuộc tỉnh ( *): địa cấp thị*
|Bản đồ||#||Tên||Thủ phủ||
|
(
[2010](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_%C4%91i%E1%BB%81u_tra_nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_s%C3%A1u_(C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa)&action=edit&redlink=1))
(km²)
(người/km²)
![ Shandong prfc map.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Shandong_prfc_map.png/410px-Shandong_prfc_map.png)
![ Shandong prfc map.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Shandong_prfc_map.png/410px-Shandong_prfc_map.png)
**—** [Thành phố cấp phó tỉnh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_ph%C3%B3_t%E1%BB%89nh)— [Tế Nam](/wiki/T%E1%BA%BF_Nam) [Thị Trung](/wiki/Th%E1%BB%8B_Trung,_T%E1%BA%BF_Nam)
Jǐnán Shì
[Thanh Đảo](/wiki/Thanh_%C4%90%E1%BA%A3o) [Thị Nam](/wiki/Th%E1%BB%8B_Nam)
Qīngdǎo Shì
**—** [Thành phố cấp địa khu](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_c%E1%BA%A5p_th%E1%BB%8B)— [Tân Châu](/wiki/T%C3%A2n_Ch%C3%A2u,_S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng) [Tân Thành](/wiki/T%C3%A2n_Th%C3%A0nh,_T%C3%A2n_Ch%C3%A2u)
Bīnzhōu Shì
[Đức Châu](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Ch%C3%A2u,_S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng) [Đức Thành](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Th%C3%A0nh,_%C4%90%E1%BB%A9c_Ch%C3%A2u)
Dézhōu Shì
[Đông Dinh](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Dinh) [Đông Dinh](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Dinh_(qu%E1%BA%ADn))
Dōngyíng Shì
[Hà Trạch](/wiki/H%C3%A0_Tr%E1%BA%A1ch) [Mẫu Đơn](/wiki/M%E1%BA%ABu_%C4%90%C6%A1n_(khu))
Hézé Shì
[Tế Ninh](/wiki/T%E1%BA%BF_Ninh) [Thị Trung](/wiki/Th%E1%BB%8B_Trung,_T%E1%BA%BF_Ninh)
Jìníng Shì
[Lai Vu](/wiki/Lai_Vu) [Lai Thành](/wiki/Lai_Th%C3%A0nh,_Lai_Vu)
Láiwú Shì
[Liêu Thành](/wiki/Li%C3%AAu_Th%C3%A0nh) [Đông Xương Phủ](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_X%C6%B0%C6%A1ng_Ph%E1%BB%A7)
Liáochéng Shì
[Lâm Nghi](/wiki/L%C3%A2m_Nghi) [Lan Sơn](/wiki/Lan_S%C6%A1n_(qu%E1%BA%ADn))
Línyí Shì
[Nhật Chiếu](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_Chi%E1%BA%BFu) [Đông Cảng](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_C%E1%BA%A3ng,_Nh%E1%BA%ADt_Chi%E1%BA%BFu)
Rìzhào Shì
[Thái An](/wiki/Th%C3%A1i_An) [Thái Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_S%C6%A1n_(qu%E1%BA%ADn))
Tài'ān Shì
[Duy Phường](/wiki/Duy_Ph%C6%B0%E1%BB%9Dng) [Khuê Văn](/wiki/Khu%C3%AA_V%C4%83n)
Wéifāng Shì
[Uy Hải](/wiki/Uy_H%E1%BA%A3i) [Hoàn Thúy](/wiki/Ho%C3%A0n_Th%C3%BAy)
Wēihǎi Shì
[Yên Đài](/wiki/Y%C3%AAn_%C4%90%C3%A0i) [Lai Sơn](/wiki/Lai_S%C6%A1n)
Yāntái Shì
[Tảo Trang](/wiki/T%E1%BA%A3o_Trang) [Thị Trung](/wiki/Th%E1%BB%8B_Trung,_T%E1%BA%A3o_Trang)
Zǎozhuāng Shì
[Truy Bác](/wiki/Truy_B%C3%A1c) [Trương Điếm](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90i%E1%BA%BFm)
Zībó Shì
Các đơn vị hành chính cấp địa khu trên đây được chia thành 140 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 49 quận (
*), 31 thị xã ( thị hạt khu* *) và 108* [huyện cấp thị](/wiki/Huy%E1%BB%87n_c%E1%BA%A5p_th%E1%BB%8B) [huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_(Trung_Qu%E1%BB%91c)). Các đơn vị hành chính cấp huyện này lại được nhỏ thành 1941 đơn vị hành chính cấp [hương](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_(Trung_Qu%E1%BB%91c)), gồm 1223 thị trấn ( *), 293* [trấn](/wiki/Tr%E1%BA%A5n_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) *, 2* [hương](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) *, và 423 phường (* [hương dân tộc](/wiki/C%C3%A1c_khu_v%E1%BB%B1c_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_t%E1%BA%A1i_Trung_Qu%E1%BB%91c) *).* [nhai đạo](/wiki/Nhai_%C4%91%E1%BA%A1o_bi%E1%BB%87n_s%E1%BB%B1_x%E1%BB%A9)
## Các trường đại học[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&action=edit§ion=7)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&action=edit§ion=8)] [^](#cite_ref-1) [“趣味文字：中国各省及自治区名称历史由来和变化”](http://www.people.com.cn/GB/shenghuo/1090/2435218.html). 人民日报. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2013. [^](#cite_ref-a_2-0) [东线枣庄发掘的"北辛文化"](http://www.nsbd.gov.cn/zx/zj/2007rwfm/3/20071204/200711160002.htm) [^](#cite_ref-3) [藝術與建築索引典—北辛文化](http://db1x.sinica.edu.tw/caat/caat_rptcaatc.php?_op=?SUBJECT_ID:300264892)
- ^
**a** **ă** [“山东历史沿革”](http://www.dzwww.com/shandong/shengqinggaikuang/renwenlishi/200311210597.htm). Ngày 21 tháng 11 năm 2003. Đã bỏ qua tham số không rõ
|pulisher=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored))
- ^
**a** [Hàn Triệu Kỳ (韩兆琦) biên tập (2010). “Tề Thái công thế gia”.](#cite_ref-han_5-1) **ă** *Sử ký*(史记) (bằng tiếng Trung). Bắc Kinh: Trung Hoa thư cục (中华书局). tr. 2564–2568. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-7-101-07272-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-7-101-07272-3). [^](#cite_ref-6) [Tả Khâu Minh](/wiki/T%E1%BA%A3_Kh%C3%A2u_Minh)( [James Legge](/w/index.php?title=James_Legge&action=edit&redlink=1)dịch sang tiếng Anh). [“Book IX. Duke Xiang”](http://www2.iath.virginia.edu/saxon/servlet/SaxonServlet?source=xwomen/texts/chunqiu.xml&style=xwomen/xsl/dynaxml.xsl&chunk.id=d2.15&toc.depth=1&toc.id=0&doc.lang=bilingual). *(bằng tiếng Trung và tiếng Anh). University of Virginia. Truy cập ngày 23 tháng 5 năm 2012. Chapter VI.* [Tả truyện](/wiki/T%E1%BA%A3_truy%E1%BB%87n) [^](#cite_ref-7) [东莱古国与西周王朝之关系——从黄、渭两河流域出土的有铭青铜器谈起](http://www.wansongpu.com/wsp/show.asp?id=586) [^](#cite_ref-8) [莱夷及莱国史研究综述](http://www.qlwh.sdnu.edu.cn/kanwu.asp?id=413) **"** [^](#cite_ref-9) [CHINA: Basest War Lord](http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722931,00.html)" [^](#cite_ref-10) [China finds major dinosaur site](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7806062.stm)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C6%A1n_%C4%90%C3%B4ng&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|
Xem thêm

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1065 miss, cp1066 miss

X-Content-Type-Options: nosniff

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Accept-Ranges: bytes

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Language: vi

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
lá
Từ điển mở Wiktionary
Mục lục
Tiếng Việt[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Chữ Nôm[sửa]
(trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm)
Từ tương tự[sửa]
Danh từ[sửa]
lá
- Bộ phận của cây, thường mọc ở cành hay thân và thường có hình dẹt, màu lục, có vai trò chủ yếu trong việc tạo ra chất hữu cơ nuôi cây.
- Lá chuối.
- Nón lá (làm bằng lá).
- Vạch lá tìm sâu.
- Từ dùng để chỉ từng đơn vị vật có hình tấm mảnh nhẹ hoặc giống như hình cái lá.
- Lá cờ.
- Lá thư.
- Vàng lá.
- Buồng gan lá phổi.
Dịch[sửa]
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm WinVNKey, đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. (chi tiết)

markdown:
# lá
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)
### Chữ Nôm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-n%C3%B4m-&action=edit§ion=T-1)]
(
[trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m))
### Từ tương tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-paro-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **lá** [Bộ phận](/wiki/b%E1%BB%99_ph%E1%BA%ADn)của [cây](/wiki/c%C3%A2y), thường [mọc](/wiki/m%E1%BB%8Dc)ở [cành](/wiki/c%C3%A0nh)hay [thân](/wiki/th%C3%A2n)và thường có [hình](/wiki/h%C3%ACnh) [dẹt](/w/index.php?title=d%E1%BA%B9t&action=edit&redlink=1), [màu](/wiki/m%C3%A0u) [lục](/wiki/l%E1%BB%A5c), có [vai trò](/wiki/vai_tr%C3%B2) [chủ yếu](/wiki/ch%E1%BB%A7_y%E1%BA%BFu)trong [việc](/wiki/vi%E1%BB%87c) [tạo](/wiki/t%E1%BA%A1o) [ra](/wiki/ra) [chất](/wiki/ch%E1%BA%A5t) [hữu cơ](/wiki/h%E1%BB%AFu_c%C6%A1) [nuôi](/wiki/nu%C3%B4i) [cây](/wiki/c%C3%A2y). **Lá**chuối. *Nón* **lá**(làm bằng **lá**). *Vạch* **lá**tìm sâu.
-
[Từ](/wiki/t%E1%BB%AB)dùng để chỉ từng [đơn vị](/wiki/%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B) [vật](/wiki/v%E1%BA%ADt)có [hình](/wiki/h%C3%ACnh) [tấm](/wiki/t%E1%BA%A5m) [mảnh](/wiki/m%E1%BA%A3nh) [nhẹ](/wiki/nh%E1%BA%B9)hoặc giống như [hình](/wiki/h%C3%ACnh) [cái](/wiki/c%C3%A1i) [lá]. **Lá**cờ. **Lá**thư. *Vàng* **lá**. *Buồng gan* **lá**phổi.
-
#### Dịch[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-trans-&action=edit§ion=T-1)]
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm
[WinVNKey](http://winvnkey.sf.net), đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. ( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/WinVNKey/L%C3%AA_S%C6%A1n_Thanh))

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Cache: cp1068 miss, cp1065 miss

Connection: close

Link: </static/images/project-logos/viwiktionary.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiktionary-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)


text:
Bộ lửng mặc nhà Emma EHLCK.6084.11 tay nơ được may từ chất liệu vải cao cấp, thiết kế đơn giản mang đến cho phái đẹp nét gọn gàng và duyên dáng.
Bộ lửng mặc nhà Emma EHLCK.6084.11 tay nơ được may từ chất liệu vải cao cấp, bề mặt vải mềm mịn, phù hợp mặc trong mùa xuân hè. Sản phẩm có đường chỉ may tinh tế, thiết kế gọn gàng giúp phái đẹp cảm thấy thoải mái tối đa.
Hướng dẫn bảo quản
Thông tin thương hiệu
Emma là thương hiệu thời trang mặc nhà cho nữ với tiêu chí mang lại cho bạn gái vẻ đẹp dịu dàng, nữ tính. Thời trang mặc nhà Emma nổi bật nhờ thiết kế đa dạng, chất liệu bền tốt và giá cả hợp lý. Bộ đồ mặc nhà Emma được tạo ra bởi đội ngũ thiết kế chuyên nghiệp, với chất liệu cao cấp, sử dụng công nghệ in thêu và các nguyên phụ liệu độc đáo, vừa mang lại sự thoải mái dễ chịu vừa tôn vinh vẻ đẹp cùng nét duyên dáng và những đường cong gợi cảm của phái đẹp. Emma cam kết không ngừng sáng tạo và cải tiến, đáp ứng nhu cầu thị trường và làm hài lòng khách hàng.
Đánh giá & Bình luận

markdown:
![](https://static.vingroup.net/vgh_static/assets/images/modules/line/vingroup-card.dropdown.text.gif)
[Thực phẩm ưu đãi 30%](https://www.adayroi.com/thuc-pham-khuyen-mai-lp1603)
![ Thực phẩm ưu đãi 30%](https://cdn02.static-adayroi.com/0/2017/02/21/1487666845589_6500788.png)
[Unilever tích 15% VinID](https://www.adayroi.com/unilever-vinid)
![ Unilever tích 15% VinID](https://cdn02.static-adayroi.com/0/2017/02/21/148766685849_7934178.png)
[Visa giảm 10%](https://www.adayroi.com/di-cho-cung-visa-tp-lp571)
![ Visa giảm 10%](https://cdn02.static-adayroi.com/0/2017/02/21/1487666863747_2127941.png)
[Bánh kẹo - Đồ ăn vặt - Giải khát](https://www.adayroi.com/banh-keo-do-an-vat-giai-khat-m696) [Bánh kẹo](https://www.adayroi.com/banh-keo-m697) [Bia](https://www.adayroi.com/bia-c1955) [Thức uống](https://www.adayroi.com/thuc-uong-m713) [Thực phẩm khô](https://www.adayroi.com/thuc-pham-kho-m670) [Dầu ăn](https://www.adayroi.com/dau-an-c675) [Gia vị](https://www.adayroi.com/gia-vi-m676) [Thực phẩm ăn liền](https://www.adayroi.com/thuc-pham-an-lien-m671) [Sữa - Kem & sản phẩm từ sữa](https://www.adayroi.com/sua-kem-san-pham-tu-sua-m617) [Kem](https://www.adayroi.com/kem-m636) [Sữa nước](https://www.adayroi.com/sua-nuoc-m618) [Sữa chua](https://www.adayroi.com/sua-chua-m625) [Hóa phẩm – chất tẩy](https://www.adayroi.com/hoa-pham-chat-tay-m954) [Bột giặt – nước giặt – nước xả](https://www.adayroi.com/bot-giat-nuoc-giat-nuoc-xa-m955) [Chất tẩy rửa](https://www.adayroi.com/chat-tay-rua-m959) [Vật dụng nhà bếp](https://www.adayroi.com/vat-dung-nha-bep-m863) [Tất cả danh mục »](https://www.adayroi.com/thuc-pham-tieu-dung-r591)
## Đánh giá & Bình luận

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-XSS-Protection: 1; mode=block


text:
- Kiểu dáng mạnh mẽ, chắc chắn
- Màn hình TFT 2.8 inches sắc nét
- Thời lượng sử dụng pin ấn tượng
Kiểu dáng mạnh mẽ, chắc chắn
Nokia 225 được thiết kế với kiểu dáng đặc trưng của các dòng điện thoại phổ thông đó là bền bỉ và chắc chắn. Máy có kiểu dáng nhỏ gọn nằm gọn trong lòng bàn tay của người dùng. Nokia 225 có vẻ bên ngoài ưa nhìn cùng các chi tiết được tối giản, hạn chế những chi tiết thừa tạo nên ngoại hình của máy rất thân thiện và sang trọng.
Màn hình TFT 2.8 inches sắc nét
Máy sở hữu màn hình TFT 2.8 inches với độ phân giải 240 x 320 pixels, hiển thị 256000 màu. Với màn hình của máy như trên, máy còn hỗ trợ các tính năng đa dạng đáp ứng tốt cho người dùng như 2 SIM 2 sóng tiện dụng, mạng xã hội, quay phim QVGA, nghe nhạc, chơi game, FM radio, sổ danh bạ 1000 số, jack cắm tai nghe 3.5mm,...
Thời lượng sử dụng pin ấn tượng
Nokia 225 sử dụng pin chuẩn Li-ion có dung lượng 1200mAh. Với dung lượng này, Nokia 225 cho thời gian chờ rất ấn tượng khoảng 864 giờ và thời gian đàm thoại lên đến 21 giờ. Nếu bạn là một người thường hay đi công tác xa không có nhiều điều kiện sạc pin thì đây sẽ là một sự lựa chọn hoàn hảo.
Đánh giá & Bình luận


text:
• Thành phần: Tinh chất mơ tự nhiên, Collagen, Vitamin A, E, khoáng chất tự nhiên
• Tăng tính đàn hồi, làm sạch và cân bằng độ ẩm cho da
• Khối lượng: 23g
• Xuất xứ: Hàn Quốc
Mặt nạ Collagen chiết xuất mơ Dermal Apricot Collagen Essence Mask cung cấp lượng Collagen tự nhiên giúp tăng tính đàn hồi cho da. Tinh chất mơ tạo sự cân bằng cho da, tẩy da chết, làm sạch và hạn chế nếp nhăn đồng thời tạo độ bóng tự nhiên cho da, mang đến cảm giác tươi mát, dễ chịu cho người sử dụng.
Sản phẩm không gây kích ứng, thích hợp với mọi loại da.
Hướng dẫn sử dụng và bảo quản
• Rửa mặt sạch
• Lấy mặt nạ đắp lên mặt, vỗ nhẹ và chờ trong 15 - 20 phút
• Lột mặt nạ và massage nhẹ nhàng
• Dùng từ 2 - 4 lần/tuần
• Bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát
Thông tin thương hiệuDermal là thương hiệu mỹ phẩm của Hàn Quốc. Tuy mới ra đời trong vài năm trở lại đây nhưng Dermal đã nhận được sự phản hồi tích cực của nhiều khách hàng. Với thành phần chiết xuất từ thiên nhiên, các loại mỹ phẩm của Dermal có độ an toàn cao cho da, hỗ trợ việc duy trì độ ẩm và cung cấp các dưỡng chất giúp nuôi dưỡng da khỏe mạnh.
Số 72 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1,
Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
Tầng B1, Vincom Mega Mall Thảo Điền, 159-161 Xa Lộ Hà Nội, Phường Thảo Điền, Quận 2, Thành Phố Hồ Chí Minh.
Tower 2, Times City, 458 Minh Khai, Phường Vĩnh Tuy,
Quận Hai Bà Trưng, Thành Phố Hà Nội.
Điện thoại: HN - 024-3975.9568, HCM - 028-3975.9568. Email: cskh@adayroi.com.
Mã số doanh nghiệp: 0104918404 do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP. Hà Nội cấp lần đầu ngày 20/09/2010. Đăng ký thay đổi lần thứ 30 do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh ngày 15/01/2016. Đăng ký thay đổi lần thứ 31 do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh ngày 28/09/2016.
Đánh giá & Bình luận


text:
- Công suất hoạt động 500W, động cơ bền bỉ
- Tay cầm vừa vặn, dễ thao tác
- Đường kính khoan thép, gỗ, bê tông là 10mm
- Máy khoan 10mm Black & Decker KR510REK 500W (Cam) có vỏ ngoài được làm bằng nhựa rắn chắc, độ bền cao và chịu được lực tác động mạnh, cho thời gian sử dụng lâu dài.
- Công suất hoạt động 500W, động cơ bền bỉ, mạnh mẽ, cho phép bạn thực hiện công việc của mình một cách nhanh chóng và chuẩn xác.
- Mũi khoan bền bỉ, không bị cong, gãy, biến dạng trong quá trình hoạt động. Máy thích hợp khoan thép, gỗ, bê tông với đường kính khoan là 10mm.
- Thiết kế nhỏ gọn và nhẹ nhằm tối ưu hóa việc điều khiển và sử dụng máy. Tay cầm vừa vặn giúp bạn thao tác nhẹ nhàng, an toàn và không bị trượt tay.
Số 72 Lê Thánh Tôn, Phường Bến Nghé, Quận 1,
Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
Tầng B1, Vincom Mega Mall Thảo Điền, 159-161 Xa Lộ Hà Nội, Phường Thảo Điền, Quận 2, Thành Phố Hồ Chí Minh.
Tower 2, Times City, 458 Minh Khai, Phường Vĩnh Tuy,
Quận Hai Bà Trưng, Thành Phố Hà Nội.
Điện thoại: HN - 024-3975.9568, HCM - 028-3975.9568. Email: cskh@adayroi.com.
Mã số doanh nghiệp: 0104918404 do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP. Hà Nội cấp lần đầu ngày 20/09/2010. Đăng ký thay đổi lần thứ 30 do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh ngày 15/01/2016. Đăng ký thay đổi lần thứ 31 do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh ngày 28/09/2016.
Đánh giá & Bình luận


text:
- Được thiết kế tinh tế, hiện đại và tiện dụng
- Có thiết bị bảo vệ chống quá nhiệt, đảm bảo an toàn
- Quạt phù hợp sử dụng quanh năm
Quạt phun sương mini đáp ứng nhu cầu giải nhiệt mùa hè cho mọi gia đình. Bên cạnh chức năng làm mát thông thường, tính năng ion âm hỗ trợ lọc không khí, quạt được bổ sung tính năng phun sương làm mát không khí đặc biệt phù hợp trong những ngày hè nóng bức hoặc trong môi trường điều hòa không khí thường bị khô, tạo ra làn sương trong.
Sản phẩm sở hữu kiểu dáng hiện đại, màu trắng trang nhã với phần vỏ ngoài bằng nhựa nhẹ, bóng đẹp, chống bụi bẩn tốt đồng thời dễ làm sạch.
Bình chứa nước của quạt phun sương mini được làm tự nhựa kháng khuẩn đặc chế, thiết kế để tiện vệ sinh, giúp ngăn ngừa vi khuẩn tích tụ lâu ngày, tạo ra làn sương trong lành, mát lạnh.
Sản phẩm có điều khiển từ xa, chức năng hẹn giờ lên tới 6 tiếng giúp người sử dụng chủ động và thuận tiện hơn trong thao tác. Với vòng quay rộng, tính năng đảo chiều, quạt đáp ứng làm mát trong không gian lớn.
Đánh giá & Bình luận


text:
Tin bất động sản cập nhật
-
Quận 4: Điểm đầu tư bất động sản tiềm năng tại TP.HCM
Khu vực Quận 4 TP.HCM được dự báo trong giai đoạn 2016 – 2018 sẽ trở thành điểm nóng của bất động sản Sài Gòn khi thu hút được rất nhiều các ông chủ địa ốc đầu tư vào đây.
Quận 4, bất động sản trung tâm điểm đầu tư tiềm năng
Trong ngành bất động sản, yếu tố quan trọng nhất khi xem xét tiềm năng một dự án chính là vị trí mà ai cũng biết. Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh đang quy hoạch Quận 4 như một khu trung tâm mở rộng với nhiều dự án khu đô thị lớn. Vài khu cảng cũ được chuyển đổi công năng sử dụng đất dự kiến sẽ tạo tính lan tỏa rất lớn để các nhà đầu tư bất động sản đổ xô về đây. Quận 4 trở thành điểm đầu tư bất động sản tiềm năng nhất nhì tại TP.HCM.
-
Nhiều ưu đãi lớn cho thị trường nhà đất dịp cuối năm
Thị trường nhà đất sôi động dịp cuối năm Với thời điểm kinh tế phát triển như hiện nay, tìm kiếm một căn hộ để mua hay thuê lâu dài ổn định để kinh doanh là nhu cầu chung của nhiều người. Nắm bắt được điều đó hàng hoạt các nhà bất động sản, nhà đất lớn nhỏ ào ạt cho ra đời vô số dự án lớn nhỏ nhằm đáp ứng nhu cầu của thị hiếu của con người. Thế nên giờ đây để tìm được một căn hộ để mua hay cho thuê hiệu quả người đầu tư phải cẩn trọng xem xét kỹ lưỡng mọi khía cạnh trước khi xuất tiền.
- Bất động sản khu Tây Tp.HCM chuyển dịch dòng sản phẩm
Sau làn sóng đầu tư vào các dự án tại phía Đông và Nam Tp.HCM, thị trường bất động sản đang có sự dịch chuyển về phía Tây với sự xuất hiện của nhiều dự án nhà ở thuộc phân khúc trung – cao cấp, mức giá trên dưới 2 tỉ đồng.
Khu Tây Tp.HCM bao gồm các quận 6, 8, Bình Tân và Tân Phú. Khu vực này tập trung phần lớn đối tượng lao động có mức thu nhập trung bình. Là khu vực vùng ven, xa trung tâm, quỹ đất rộng và giá rẻ, nên ban đầu khu Tây được định vị phát triển các dự án căn hộ bình dân, có thể kể đến Tecco Town, Ehome, HQC Hồ Học Lãm, SGC Nguyễn Văn Luông, chung cư Đông Hưng II, khu dân cư An Sương, dự án 242/16 Bà Hom… Tuy nhiên, trong 2 năm trở lại đây, thị trường phía Tây đã có sự đa dạng hơn về phân khúc sản phẩm. Bên cạnh các dự án nhà bình dân, ngày càng nhiều dự án thuộc phân khúc trung cấp, cao cấp được triển khai xây dựng. Nhiều chủ đầu tư uy tín như Him Lam, Hưng Thịnh, Năm Bảy Bảy hoặc một số nhà đầu tư mới như Novaland và Phúc Khang chọn khu Tây để triển khai những dự án nhà ở trung cấp như: RichStar, Southern Dragon, Melody Residence, Sky Center (Tân Phú), Depot Metro Tower (quận 12), Him Lam Chợ Lớn (quận 6), Diamond Lake View ( quận 8)….

markdown:
## Tin bất động sản cập nhật
-
[Quận 4: Điểm đầu tư bất động sản tiềm năng tại TP.HCM](/tin-tuc/2016/12/quan-4-diem-dau-tu-bat-dong-san-tiem-nang/)
Khu vực Quận 4 TP.HCM được dự báo trong giai đoạn 2016 – 2018 sẽ trở thành điểm nóng của bất động sản Sài Gòn khi thu hút được rất nhiều các ông chủ địa ốc đầu tư vào đây.
**Quận 4, bất động sản trung tâm điểm đầu tư tiềm năng**
Trong ngành bất động sản, yếu tố quan trọng nhất khi xem xét tiềm năng một dự án chính là vị trí mà ai cũng biết. Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh đang quy hoạch Quận 4 như một khu trung tâm mở rộng với nhiều dự án khu đô thị lớn. Vài khu cảng cũ được chuyển đổi công năng sử dụng đất dự kiến sẽ tạo tính lan tỏa rất lớn để các nhà đầu tư bất động sản đổ xô về đây. Quận 4 trở thành điểm đầu tư bất động sản tiềm năng nhất nhì tại TP.HCM.
-
[Nhiều ưu đãi lớn cho thị trường nhà đất dịp cuối năm](/tin-tuc/2016/12/nhieu-uu-dai-lon-cho-thi-truong-nha-dat/) **Thị trường nhà đất sôi động dịp cuối năm**Với thời điểm kinh tế phát triển như hiện nay, tìm kiếm một căn hộ để mua hay thuê lâu dài ổn định để kinh doanh là nhu cầu chung của nhiều người. Nắm bắt được điều đó hàng hoạt các nhà bất động sản, nhà đất lớn nhỏ ào ạt cho ra đời vô số dự án lớn nhỏ nhằm đáp ứng nhu cầu của thị hiếu của con người. Thế nên giờ đây để tìm được một căn hộ để mua hay cho thuê hiệu quả người đầu tư phải cẩn trọng xem xét kỹ lưỡng mọi khía cạnh trước khi xuất tiền. [Bất động sản khu Tây Tp.HCM chuyển dịch dòng sản phẩm](/tin-tuc/2016/12/bat-dong-san-khu-tay-tp-hcm-chuyen-dich-dong-san-pham/)
Sau làn sóng đầu tư vào các
**dự án tại phía Đông và Nam Tp.HCM**, thị trường bất động sản đang có sự dịch chuyển về phía Tây với sự xuất hiện của nhiều dự án nhà ở thuộc phân khúc trung – cao cấp, mức giá trên dưới 2 tỉ đồng.
**Khu Tây Tp.HCM bao gồm các quận 6, 8, Bình Tân và Tân Phú**. Khu vực này tập trung phần lớn đối tượng lao động có mức thu nhập trung bình. Là khu vực vùng ven, xa trung tâm, quỹ đất rộng và giá rẻ, nên ban đầu khu Tây được định vị phát triển các dự án căn hộ bình dân, có thể kể đến Tecco Town, Ehome, HQC Hồ Học Lãm, SGC Nguyễn Văn Luông, chung cư Đông Hưng II, khu dân cư An Sương, dự án 242/16 Bà Hom… Tuy nhiên, trong 2 năm trở lại đây, thị trường phía Tây đã có sự đa dạng hơn về phân khúc sản phẩm. Bên cạnh các dự án nhà bình dân, ngày càng nhiều dự án thuộc phân khúc trung cấp, cao cấp được triển khai xây dựng. Nhiều chủ đầu tư uy tín như Him Lam, Hưng Thịnh, Năm Bảy Bảy hoặc một số nhà đầu tư mới như Novaland và Phúc Khang chọn khu Tây để triển khai những dự án nhà ở trung cấp như: RichStar, Southern Dragon, Melody Residence, Sky Center (Tân Phú), Depot Metro Tower (quận 12), Him Lam Chợ Lớn (quận 6), Diamond Lake View ( quận 8)….

Server: nginx + Phusion Passenger

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubDomains

X-Powered-By: Phusion Passenger

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding


text:
Nhà cho thuê đường Lạc Long Quân, p.8, Tân BÌnh dt 4,2x26,7m
Tin bất động sản cập nhật
-
Quận 4: Điểm đầu tư bất động sản tiềm năng tại TP.HCM
Khu vực Quận 4 TP.HCM được dự báo trong giai đoạn 2016 – 2018 sẽ trở thành điểm nóng của bất động sản Sài Gòn khi thu hút được rất nhiều các ông chủ địa ốc đầu tư vào đây.
Quận 4, bất động sản trung tâm điểm đầu tư tiềm năng
Trong ngành bất động sản, yếu tố quan trọng nhất khi xem xét tiềm năng một dự án chính là vị trí mà ai cũng biết. Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh đang quy hoạch Quận 4 như một khu trung tâm mở rộng với nhiều dự án khu đô thị lớn. Vài khu cảng cũ được chuyển đổi công năng sử dụng đất dự kiến sẽ tạo tính lan tỏa rất lớn để các nhà đầu tư bất động sản đổ xô về đây. Quận 4 trở thành điểm đầu tư bất động sản tiềm năng nhất nhì tại TP.HCM.
-
Nhiều ưu đãi lớn cho thị trường nhà đất dịp cuối năm
Thị trường nhà đất sôi động dịp cuối năm Với thời điểm kinh tế phát triển như hiện nay, tìm kiếm một căn hộ để mua hay thuê lâu dài ổn định để kinh doanh là nhu cầu chung của nhiều người. Nắm bắt được điều đó hàng hoạt các nhà bất động sản, nhà đất lớn nhỏ ào ạt cho ra đời vô số dự án lớn nhỏ nhằm đáp ứng nhu cầu của thị hiếu của con người. Thế nên giờ đây để tìm được một căn hộ để mua hay cho thuê hiệu quả người đầu tư phải cẩn trọng xem xét kỹ lưỡng mọi khía cạnh trước khi xuất tiền.
- Bất động sản khu Tây Tp.HCM chuyển dịch dòng sản phẩm
Sau làn sóng đầu tư vào các dự án tại phía Đông và Nam Tp.HCM, thị trường bất động sản đang có sự dịch chuyển về phía Tây với sự xuất hiện của nhiều dự án nhà ở thuộc phân khúc trung – cao cấp, mức giá trên dưới 2 tỉ đồng.
Khu Tây Tp.HCM bao gồm các quận 6, 8, Bình Tân và Tân Phú. Khu vực này tập trung phần lớn đối tượng lao động có mức thu nhập trung bình. Là khu vực vùng ven, xa trung tâm, quỹ đất rộng và giá rẻ, nên ban đầu khu Tây được định vị phát triển các dự án căn hộ bình dân, có thể kể đến Tecco Town, Ehome, HQC Hồ Học Lãm, SGC Nguyễn Văn Luông, chung cư Đông Hưng II, khu dân cư An Sương, dự án 242/16 Bà Hom… Tuy nhiên, trong 2 năm trở lại đây, thị trường phía Tây đã có sự đa dạng hơn về phân khúc sản phẩm. Bên cạnh các dự án nhà bình dân, ngày càng nhiều dự án thuộc phân khúc trung cấp, cao cấp được triển khai xây dựng. Nhiều chủ đầu tư uy tín như Him Lam, Hưng Thịnh, Năm Bảy Bảy hoặc một số nhà đầu tư mới như Novaland và Phúc Khang chọn khu Tây để triển khai những dự án nhà ở trung cấp như: RichStar, Southern Dragon, Melody Residence, Sky Center (Tân Phú), Depot Metro Tower (quận 12), Him Lam Chợ Lớn (quận 6), Diamond Lake View ( quận 8)….

markdown:
[
](/nha-dat/nha-cho-thue-duong-lac-long-quan-p8-tan-binh-dt-42x267m-z869207)
nhà mặt phố
1
Lạc Long Quân, Tân Bình, Hồ Chí Minh, Việt Nam
27 ngày
**40,0 TR/Th**- 112 m²
### Nhà cho thuê đường Lạc Long Quân, p.8, Tân BÌnh dt 4,2x26,7m
## Tin bất động sản cập nhật
-
[Quận 4: Điểm đầu tư bất động sản tiềm năng tại TP.HCM](/tin-tuc/2016/12/quan-4-diem-dau-tu-bat-dong-san-tiem-nang/)
Khu vực Quận 4 TP.HCM được dự báo trong giai đoạn 2016 – 2018 sẽ trở thành điểm nóng của bất động sản Sài Gòn khi thu hút được rất nhiều các ông chủ địa ốc đầu tư vào đây.
**Quận 4, bất động sản trung tâm điểm đầu tư tiềm năng**
Trong ngành bất động sản, yếu tố quan trọng nhất khi xem xét tiềm năng một dự án chính là vị trí mà ai cũng biết. Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh đang quy hoạch Quận 4 như một khu trung tâm mở rộng với nhiều dự án khu đô thị lớn. Vài khu cảng cũ được chuyển đổi công năng sử dụng đất dự kiến sẽ tạo tính lan tỏa rất lớn để các nhà đầu tư bất động sản đổ xô về đây. Quận 4 trở thành điểm đầu tư bất động sản tiềm năng nhất nhì tại TP.HCM.
-
[Nhiều ưu đãi lớn cho thị trường nhà đất dịp cuối năm](/tin-tuc/2016/12/nhieu-uu-dai-lon-cho-thi-truong-nha-dat/) **Thị trường nhà đất sôi động dịp cuối năm**Với thời điểm kinh tế phát triển như hiện nay, tìm kiếm một căn hộ để mua hay thuê lâu dài ổn định để kinh doanh là nhu cầu chung của nhiều người. Nắm bắt được điều đó hàng hoạt các nhà bất động sản, nhà đất lớn nhỏ ào ạt cho ra đời vô số dự án lớn nhỏ nhằm đáp ứng nhu cầu của thị hiếu của con người. Thế nên giờ đây để tìm được một căn hộ để mua hay cho thuê hiệu quả người đầu tư phải cẩn trọng xem xét kỹ lưỡng mọi khía cạnh trước khi xuất tiền. [Bất động sản khu Tây Tp.HCM chuyển dịch dòng sản phẩm](/tin-tuc/2016/12/bat-dong-san-khu-tay-tp-hcm-chuyen-dich-dong-san-pham/)
Sau làn sóng đầu tư vào các
**dự án tại phía Đông và Nam Tp.HCM**, thị trường bất động sản đang có sự dịch chuyển về phía Tây với sự xuất hiện của nhiều dự án nhà ở thuộc phân khúc trung – cao cấp, mức giá trên dưới 2 tỉ đồng.
**Khu Tây Tp.HCM bao gồm các quận 6, 8, Bình Tân và Tân Phú**. Khu vực này tập trung phần lớn đối tượng lao động có mức thu nhập trung bình. Là khu vực vùng ven, xa trung tâm, quỹ đất rộng và giá rẻ, nên ban đầu khu Tây được định vị phát triển các dự án căn hộ bình dân, có thể kể đến Tecco Town, Ehome, HQC Hồ Học Lãm, SGC Nguyễn Văn Luông, chung cư Đông Hưng II, khu dân cư An Sương, dự án 242/16 Bà Hom… Tuy nhiên, trong 2 năm trở lại đây, thị trường phía Tây đã có sự đa dạng hơn về phân khúc sản phẩm. Bên cạnh các dự án nhà bình dân, ngày càng nhiều dự án thuộc phân khúc trung cấp, cao cấp được triển khai xây dựng. Nhiều chủ đầu tư uy tín như Him Lam, Hưng Thịnh, Năm Bảy Bảy hoặc một số nhà đầu tư mới như Novaland và Phúc Khang chọn khu Tây để triển khai những dự án nhà ở trung cấp như: RichStar, Southern Dragon, Melody Residence, Sky Center (Tân Phú), Depot Metro Tower (quận 12), Him Lam Chợ Lớn (quận 6), Diamond Lake View ( quận 8)….