text:
Hiện menu
doc truyen
Danh sách
Truyện mới cập nhật
Truyện Hot
Truyện Full
Thể loại
Tiên Hiệp
Kiếm Hiệp
Ngôn Tình
Đô Thị
Quan Trường
Võng Du
Khoa Huyễn
Huyền Huyễn
Dị Giới
Dị Năng
Quân Sự
Lịch Sử
Xuyên Không
Trọng Sinh
Trinh Thám
Thám Hiểm
Linh Dị
Sắc
Ngược
Sủng
Cung Đấu
Nữ Cường
Gia Đấu
Đông Phương
Đam Mỹ
Bách Hợp
Hài Hước
Điền Văn
Cổ Đại
Mạt Thế
Truyện Teen
Tiểu Thuyết Phương Tây
Nữ Phụ
Light Novel
Văn học Việt Nam
Đoản Văn
Khác
Tùy chỉnh
Màu nền
Xám nhạt
Xanh nhạt
Vàng nhạt
Màu sepia
Xanh đậm
Vàng đậm
Vàng ố
Màu trắng
Hạt sạn
Màu tối
Font chữ
Palatino Linotype
Bookerly
Minion
Segoe UI
Roboto
Roboto Condensed
Patrick Hand
Noticia Text
Times New Roman
Verdana
Tahoma
Arial
Size chữ
16
18
20
22
24
26
28
30
32
34
36
38
40
Chiều cao dòng
100%
120%
140%
160%
180%
200%
Full khung
Có
Không
Không cách đoạn
Có
Không
Truyện
Nam Quân Nữ Gả
Chương 20
Nam Quân Nữ Gả
Chương
20
Chương
trước
Chương
tiếp
Editor & beta: June_duahau
Trong nháy mắt chiếc xe quân dụng việt dã dừng lại, bánh xe cùng mặt đất ma sát với nhau phát ra tiếng thắng xe chói tai.
An Hòa tháo dây an toàn, nhảy xuống xe, một khoảng không mịt mù gió cuốn bụi đất tung bay.
Không giống vẻ bộn bề thường ngày, hôm nay tổng viện quân khu vô cùng yên tĩnh.
Yên tĩnh đến mức có thể gọi là tĩnh mịch, lặng yên như tờ.
Bước chân của An Hòa có chút cấp bách, chợt nhìn lại giống như bước chạy vội vã vô cùng sốt ruột, vậy mà mỗi bước đi đều giống như dẫm phải mũi đao nhọn một dạng, An Hòa hơi cắn chặt môi dưới, ổn định thân hình có chút lay động của mình, nhưng rốt cuộc vẫn không nhịn được lảo đảo một cái.
Cuối cùng cô cũng dừng bước bên ngoài cửa phòng ICU quân khu X.
"Ba phát đạn." Mới vừa làm phẫu thuật cho Hứa Úy xong, sắc mặt chủ nhiệm ngoại khoa hơi trầm xuống báo cáo tình hình bị thương cho Lý Viêm và đám người đứng đó: "Mặc dù đã thoát khỏi nguy hiểm, nhưng, một phát súng kề sát động mạch cổ, phát thứ hai xuyên lỗ xương chẩm* (một ví trí trên hộp sọ, phía sau gáy), phát súng còn lại........xuyên qua ngực phải."
Trái tim An Hòa run lên, giống như trong nháy mắt bị toàn bộ nước đá trên chín tầng mây rội xuống.
Đáy lòng lạnh thấu xương.
Tình hình lúc này giống như vô số những tình tiết thường chiếu trên truyền hình, vậy mà An Hòa không giống như những nhân vật chính trong phim níu lấy ống tay áo của bác sĩ kêu gào: "Cầu xin bác sĩ hãy cứu sống anh ấy."
Giớ phút này, cô cảm thấy những điều đó thật quá giả tạo.
Bởi vì vào lúc này, người ta căn bản không có tâm tình nào mà gào thét.
Thậm chí ngay cả sức lực mở miệng cũng không có.
"Bởi vì sau khi bị thương đã không được cấp cứu ngay lập tức, người bệnh mất máu quá nhiều tình trạng rất nghiêm trọng, tình hình không được khả quan lắm." Chủ nhiệm khoa ngoại than nhẹ một tiếng nhìn vành mắt đã sớm mù sương của mọi người, dường như rất không đành lòng nói: "Xét theo tình hình hiện tại, bệnh viện đã đưa ra thông báo bệnh tình nguy kịch rồi."
Nghe xong, đôi mày rậm của Lý Viêm mới vừa nhíu lại bỗng vặn chặt, đường cong trên gò má cương nghị kéo căng ra giống như sắp đứt, ngay cả đôi mắt vằn tia máu cũng đỏ rực thêm vài phần.
Mà giờ khắc này, bốn người chiến sĩ trang bị võ trang đầy đủ đứng bên cạnh Lý Viêm cũng đỏ con mắt, gắt gao cắn chặt môi.
An Hòa thất thần ngầng đầu, thấy trên mặt họ đầy vết máu, khắp người họ đầy bùn lầy, trên đầu trên vai trên tứ chi bọn họ quấn chặt băng gạc, mơ hồ còn lộ ra vết máu.
Vậy mà trong mắt bốn người kia, đôi mắt xưa nay vốn trong suốt sáng ngời của An Hòa lúc này lại hiện ra trạng thái mất tiêu cự.
Đúng vậy. Ánh mắt cô bây giờ ---- không có tiêu cự.
Phản chiếu trong mắt bốn binh lính đặc chủng kia là trống rỗng, tĩnh mịch, là một mảnh trắng xóa.
Hung hăng nắm chặt nắm đấm, âm thanh của Cuồng Phong khàn khàn mang theo vài phần nghẹn ngào vang lên trên hành lang tĩnh lặng: "Chị dâu.......Lão đại là vì che chở cho chúng tôi......." Cho dù thô lỗ tục tằng như Cuồng Phong lúc này cũng không thể nói hết một câu nguyên vẹn.
An Hòa không trả lời Cuồng Phong, chậm rãi quay đầu nhìn chủ nhiệm khoa ngoại mở miệng: "Xin chủ nhiệm phê chuẩn cho tôi vào thăm anh ấy một chút."
Nhớ tới lời nói mê sảng của Hứa Úy trong lúc phẫu thuật, chủ nhiệm khoa phá lệ gật đầu một cái.
Trước khi An Hòa vào trong, Lâm Tu cầm tay cô trấn an.
An Hòa khẽ nâng mí mắt, cố gắng cho anh một nụ cười.
Nhìn khuôn mặt tái mét không một giọt máu, trong lòng Lâm Tu hung hăng co quắp một trận.
--- ------ ------đường phân cách đông cứng nghẹt thở---- ------ ------
Sau khi mang khẩu trang và thay đồng phục vô khuẩn , An Hòa chậm rãi đi vào phòng ICU.
Cô là bác sĩ, từng chứng kiến biết bao tình huống sinh ly tử biệt, nhưng thời điểm chân chính đến phiên mình, cô mới cảm giác được so với người đứng xem sự xót xa thương tiếc đó thật nhỏ bé không đáng kể, nỗi đau đớn dày vò của người trong cuộc vượt xa so với người bên cạnh nhiều lắm.
Điện tâm đồ (ECG), máy tạo nhịp tim, bơm truyền dịch, máy gây mê....Lướt qua một hàng thiết bị y tế đang đứng lạnh băng, ánh mắt An Hòa dịu dàng rơi xuống trên người ai đó đang nằm trên giường bệnh.
Hứa Úy lẳng lặng nằm ở đó, lỗ mũi được cắm dây truyền, mu bàn tay ghim ngược kim tiêm, gáy cổ sau đầu còn băng bó một màu tuyết trắng.
"Thật là đủ chật vật mà......" Nhìn mặt mày anh tuấn của Hứa Úy, khóe miệng An Hòa chậm rãi kéo ra một nụ cười, tựa như người đang hôn mê sâu lúc này chỉ đang ngủ trưa một dạng. "Này, đừng có ngủ nữa.....Anh thật là lười biếng...." An Hòa nhẹ giọng nói, từ từ ngồi xuống bên cạnh giường: "Tỉnh dậy nói cho em nghe một chút, đã xảy ra chuyện gì vậy, hử?"
Không có âm thanh trả lời, trong phòng bệnh trống trải chỉ lẳng lặng truyền đến từng tiếng 'tích tích ----' của máy điện tâm đồ.
Đó là tín hiệu cho sự sống của Hứa Úy.
An Hòa quay đầu quét mắt nhìn màn hình trên máy ECG, sau đó quay lại khẽ mỉm cười.
"Anh xem, nó cũng không còn chạy thành một đường thẳng tắp nữa rồi......" An Hòa khẽ mở miệng, khẽ mỉm cười, tuy cười nhưng nước mắt từng giọt lại từng giọt nối liền nhau rơi xuống.
Tình cảnh này, hình ảnh này, giống hệt ngày An Vũ dời đi năm năm trước.
Cũng là một buổi chiều an bình tĩnh lặng như vậy. Cũng chỉ có hai người trong phòng ICU.
Cũng chỉ có .....trái tim cô như bị dao cứa.
......
Năm năm trước.
"Thời điểm tiến hành cuộc càn quét vây bắt nhóm tội phạm buôn bán ma túy, tuyến người của chúng ta có vấn đề, thân là tay súng bắn tỉa đầu tiên, An Vũ ở thời khắc mấu chốt rút lui không nghe theo lệnh chỉ huy, kết quả bị một phần tử buôn lậu thuốc phiện còn sót lại bí mật ...."
Lãnh đạo đại đội đặc chủng giải thích như vậy với An Chính Thần.
An Chính Thần nghe xong thì hít một hơi thật sâu, đáy mắt không kiềm được nổi lên một tầng hơi nước. dien.dan.le.quy.don@June_duahau
"Tôi biết rồi." Chỉ có ba chữ ngắn ngủn, lại giống như đã rút hết sức lực của ông. "Xin lỗi đã gây thêm phiền toái cho lãnh đạo......"
"Người cũng đã chết rồi cha còn nói với ông ta như vậy!!!"
An Hòa tức giận vô cùng, điên cuồng hét lên giống như người bị bệnh tâm thần.
Ánh mắt cô đỏ bừng như máu. Giờ phút này cô cắn răng trợn mắt, từng câu từng chữ hận không thể đem những tên lãnh đạo của đại đội trước mặt này mà cắn nát xé rách tất cả.
"Tôi muốn gặp người chỉ huy nhiệm vụ lần này của các người." An Hòa hung hăng cắn môi dưới, trong cổ họng nhất thời trần ngập huyết khí.
Song khi cô thực sự gặp được người chỉ huy, từ đáy lòng An Hòa dâng lên trừ tức giận ngập trời còn có tận cùng bi thương.
Hứa Úy, người đàn ông mà cô đặt nơi đầu trái tim mà tưởng niệm nhớ nhung, giờ phút này lại đứng ở trước mặt cô.
"Tôi chính là sĩ quan chỉ huy của hành động đột kích đặc biệt lần này." Từng câu từng chữ rõ ràng, rất có khí phách.
"Anh biết rõ hành động lần này lành ít dữ nhiều nhưng vẫn đưa An Vũ vào tiểu đột kích đặc biệt?" Âm thanh của An Hòa run lẩy bẩy.
"Đúng."
"Là anh để cho An Vũ đảm nhiệm tay súng bắn tỉa đột kích đầu tiên?" Ánh mắt tràn đầy đau đớn chậm rãi rơi xuống một bên gò má của Hứa Úy.
"Đúng."
"Hứa Úy, anh hãy thành thật nói cho tôi biết....Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.......Anh có ý thức được người bên anh có vấn đề?" Giọng nói của An Hòa không giấu được nghẹn ngào.
"Có."
"Như vậy...." Nước mắt không tự chủ nhỏ xuống gò má cô, vậy mà giọng nói lại giống như khẩn cầu: "Khi An Vũ quay trở lại cứu đồng đội bị thương, nó thật sự không có xin ý kiến của anh......Hay là......Anh căn bản đã ngầm cho phép hành động của nó?"
Nỗi chua sót vô biên tràn ra bên khóe môi Hứa Úy, anh giương mắt nghênh đón ánh nhìn tràn đầy nước mắt vỡ vụn của An Hòa, kiên định quả quyết mở miệng:
"Là tôi ngầm cho phép hành động cứu người của cậu ấy."
"Tạo sao...." Ngay từ lúc mở miệng tra hỏi anh, trong lòng An Hòa đã hiểu rõ vài phần, nhưng chân chính nghe được lời thừa nhận của anh, giờ khắc này, cái loại cảm giác bi thương, thương tích đầy mình này khiến cho An Hòa đau đến suýt chút nữa nói không thành lời. "Tiểu Vũ....nó không phải là anh em của anh sao?"
Vành mắt Hứa Úy đỏ rực, nhưng vẫn cắn răng gằn từng chữ nói với An Hòa: "Bởi vì chúng tôi là quân nhân."
"Bốp ------"
An Hòa dùng toàn bộ sức lực còn sót lại của cô, hung hăng bạt một bạt tai.
Gò má Hứa Úy bị đánh lệch qua một bên, nơi khóe miệng cũng rỉ ra chút vị tanh.
Anh rủ mắt xuống, nhìn An Hòa lệ rơi đầy mặt ngồi co quắp một chỗ.
Anh lẳng lặng cúi người, muốn nhẹ nhàng ôm cô vào lòng.
Vậy mà An Hòa lại dùng hết sức lực toàn thân hét lớn về phía anh: "Đừng có đụng vào tôi!"
Cánh tay Hứa Úy cứng ngắc giữa không trung, phần đau đớn không gì sánh được nơi đáy lòng kia nhất thời lại khắc sâu thêm mấy phần.
Anh hiểu rõ, từ giờ phút này trở đi, trong nhận thức của An Hòa, Hứa Úy anh chính là hung thủ gián tiếp sát hại An Vũ.
Trong suy nghĩ của mình, anh làm sao lại không cho là như vậy chứ?
Trơ mắt nhìn người đồng đội thân thiết nhất, người em trai mình thương yêu nhất bỏ mạng. Hứa Úy anh sao có thể nhẫn tâm như vậy?
Khi mà cả vụ án thuận lợi được phá giải, việc anh có thể làm là lẳng lặng chứng kiến cái chết của cậu ấy.
Truyện được đăng duy nhất tại Diễn Đàn Lê Quý Đôn #June_duahau
Biết rõ rằng nhiệm vụ lần này lành ít dữ nhiều nhưng vẫn muốn cho An Vũ gia nhập vào tiểu đội đó, chỉ vì muốn để cho đầu óc nhanh nhẹn của An Vũ tham gia vào nhiệm vụ lần này sẽ tăng thêm hệ số thành công.
Rõ ràng tay súng đột kích đầu tiên sẽ là người gặp nguy hiểm nhất trong tiểu đội đột kích, cho dù là như vậy cũng muốn để An Vũ lần đầu tiên thực hiện nhiệm vụ đặc biệt đảm nhiệm, vừa bổ khuyết chỗ trống của người cũ đồng thời cũng muốn gia tăng kinh nghiệm thực chiến cho An Vũ.
Rõ ràng nhận ra tuyến người cung cấp đầu mối có điểm khác thường vậy mà lại vờ như không biết, chẳng qua vì muốn tương kế tưụ kế không để cho trùm thuốc phiện hoài nghi, khiến cho đối phương tự cho là đã chiếm được thế thượng phong.
Rõ ràng biết được An Vũ cứu giúp đồng đội nằm vùng bị thương có thể sẽ tạo thương vong nhiều hơn, nhưng từ trong miệng người đồng đội kia biết được cũng vì cứu vớt một sinh mạng, nên Hứa Úy ngầm cho phép cậu ấy hành động.
Cho nên, bọn họ giành thắng lợi.
Chỉ là, cái giá phải trả là sinh mạng trẻ tuổi của An Vũ.
Vì thế hành động đột kích lần này thành công.
Chỉ là, cái tên lính đặc chủng trẻ tuổi An Vũ, vĩnh viễn rời khỏi bọn họ, rời khỏi người nhà của cậu ấy, rời khỏi cái thế giới mà cậu ấy vô cùng quyến luyến này.
Không một ai biết rằng, thời điểm nhiệm vụ đột kích được ban xuống, Hứa Úy đã từng vì chuyện An Vũ có trong danh sách đó mà đã chống lại quân kỷ vượt cấp báo cáo lên, một người một ngựa đi tìm lãnh đạo đại đội đại náo một trận.
"Cậu ta vẫn còn nhỏ, vẫn còn là đứa trẻ!" Nói xong lời cuối cùng, âm thanh của Hứa Úy cũng khàn khàn nói không thành tiếng.
"Nhưng tôi đồng thời cũng là một người lính! Là một người lính đặc chủng của Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa!"
Giờ phút này, giọng nói của An Vũ lại vang lên sau lưng Hứa Úy.
Nhìn thấy ánh mắt sáng rực của An Vũ, Hứa Úy không thể không nhượng bộ.
Anh cũng là lính đặc chủng, anh biết trong ánh mắt thiêu đốt đó chứa đựng bao nhiêu kỳ vọng cùng ý chí chiến đấu.
Vậy mà....Anh rốt cuộc vẫn mất đi An Vũ.
Chiến hữa của anh, anh em của anh.
Người em trai mà anh yêu thương nhất.
Chương
trước
Chương
tiếp
Báo lỗi chương
Bình luận
Bạn có thể dùng phím mũi tên để lùi/sang chương. Các phím WASD cũng có chức năng tương tự như các phím mũi tên.
Truyện Full
-
Đọc truyện
online,
đọc truyện
chữ,
truyện hay
. Website luôn cập nhật những bộ
truyện mới
thuộc các thể loại đặc sắc như
truyện tiên hiệp
,
truyện kiếm hiệp
, hay
truyện ngôn tình
một cách nhanh nhất. Hỗ trợ mọi thiết bị như di động và máy tính bảng.
Contact
-
ToS
-
Sitemap
ma thien ky
tien nghich
thieu gia ac ma dung hon toi
truyen dam my
chua te chi vuong
tam sinh tam the thap ly dao hoa
linh vu thien ha
quan khi
dai thieu gia em lay cau
doc ton tam gioi
quan thuat
quan sach
quan bang
tru tien
lac hong ky


text: Một cơn gió lạnh thổi qua, Cận An khép lại áo khoác nâu, chưa muốn bước vào cao ốc, tâm tình anh có hơi rối ren, dù anh biết bên trong có bác sĩ có thể giúp anh, nhưng anh lại không muốn nói chuyện riêng của mình với người khác, vậy nên, bây giờ anh vào không được về không xong, xoắn xuýt đứng một chỗ.Trong căn phòng làm việc được trang trí đơn giản, Giản Ưu ngồi trên ghế salon êm ái màu trắng, cầm trên tay một quyển sách, đang chờ Cận An đến. Cô nhìn đồng hồ đeo tay, đã mười giờ, anh còn chưa tới, đang do dự à? Không phải cô chưa từng gặp tình huống này, nhiều bệnh nhân của cô đều bày tỏ họ phải do dự rất nhiều lần mới đến được, đôi khi đã đến ngoài phòng khám nhưng vẫn không đi vào.Có những người chấp nhận mình bị bệnh về sinh lý như cảm cúm đau ốm, song lại cực kỳ tị huý bệnh tâm lý, thậm chí cho rằng bệnh tâm lý cũng như bệnh tâm thần, không muốn để người khác biết tinh thần của bản thân có vấn đề.Thời gian trôi qua từng giây, đã mười giờ rưỡi, Giản Ưu ra khỏi phòng tìm Amy, mà lúc này, Cận An cuối cùng cũng đi vào phòng khám."Xin chào, tôi có hẹn với Dr. Hope lúc mười giờ." Cận An đi thẳng đến quầy lễ tân nói."Xin anh chờ một chút." Sau khi lễ tân xác nhận liền mời Cận An vào, dẫn đến chỗ Amy, kết quả, lần đầu tiên gặp mặt của hai người lại chính ở văn phòng không lớn của Amy.Giản Ưu phản ứng đầu tiên, cô đã lên mạng xem trước về tư liệu liên quan đến Cận An, cho nên liền nhận ra gương mặt Cận An, huống hồ đó là gương mặt làm người ta không dễ dàng quên được. Cô đưa tay ra nói: "Xin chào, tôi là Katrina Hope."Cận An thấy lạ, anh không biết vì sao mình lại được đưa đến đây, người anh hẹn là Dr. Hope, anh Lâm nói đó là một ông già, thế nào mà anh lại gặp hai cô gái trẻ? Hơn nữa một người trong đó nói tên cô ấy là Katrina Hope, cô ấy có quan hệ gì với Dr. Hope ư? Tuy nhiên anh sẽ không quên lễ nghi, khẽ năm nhẹ bàn tay Giản Ưu, "Xin chào, tôi là Ansel, tôi có hẹn với Dr. Hope."Giản Ưu cười cười, "Tôi chính là Dr. Hope." Cô biết ý của Cận An, anh muốn nói người anh hẹn hôm nay là Raymon, nhưng cô không phải cũng là Dr. Hope à? Mặc dù trong phòng khám để phân biệt cô và Raymon, đều gọi là Dr. Raymon và Dr. Katrina.Cận An ngẩn người, nhìn bác sĩ trẻ trước mặt, nhất thời không biết nói gì."Không bằng chúng ta vào phòng làm việc của tôi rồi nói chuyện tiếp?"Cận An gật đầu, theo Giản Ưu vào phòng làm việc, dĩ nhiên Giản Ưu đưa anh vào phòng làm việc khác, phòng đó là nơi họ trò chuyện với khách cho nên trang trí trong phòng dùng tông màu xanh nhạt, đây là màu tự nhiên, khiến cho người ta cảm thấy bình thản yên bình, với người mệt mỏi có thể thư giãn, với những người tinh thần sa sút, thể xác và tinh thần gặp stress cũng có lợi ích khá tốt. Ngoài ra còn có thêm chút sắc xanh lẫn vàng ấm áp, nói tóm lại, cách bài trí như vậy sẽ khiến khách hàng có thể thả lỏng và bình thản.Giản Ưu mời Cận An ngồi xuống, nở nụ cười tạo khoảng cách an toàn, cô nghĩ rồi nói: "Tôi có thể gọi anh là Ansel chứ?" Giản Ưu hỏi bằng tiếng Trung, cô nghĩ tiếng Trung sẽ giúp Cận An thả lỏng hơn tiếng Anh.Cận An sửng sốt, anh nhìn ra được cô bác sĩ này là người châu Á, nhưng không ngờ cô biết nói tiếng Trung, ở nơi đất khách quê người lại được nghe ngôn ngữ thân thuộc, Cận An cũng mở lòng hơn với Giản Ưu."Được."Ghế salon trong phòng không phải để đối diện mà để lệch góc sáu mươi độ, tạo cho người ta có cảm giác đang được lắng nghe chứ không phải mặt đối mặt căng thẳng như đi phỏng vấn.Giản Ưu cười cười, "Vậy anh có thể gọi tôi là Katrina, hoặc gọi tên tiếng Trung của tôi là Giản Ưu, chúng ta coi như nói chuyện phiếm, anh có thể từ từ thả lỏng. Có muốn uống gì không?""Cho tôi một cốc nước là được." Cận An định nói cho anh ly cà phê, nhưng lo ngại đến trở ngại gần đây của mình, anh sợ sẽ nôn cho nên chọn nước lọc.Giản Ưu chú ý đến một ít vẻ đờ đẫn trên mặt anh, cô đi ra cái quầy bar nhỏ trong phòng rốt hai cốc nước, đưa một cốc cho Cận An.Giản Ưu chưa hỏi gì, Cận An đã nói: "Dạo gần đây tôi cảm thấy hơi mệt."Giản Ưu có chút kinh ngạc, bởi vì cô cho rằng Cận An mãi mới đến là đang do dự bất an, tất nhiên cũng có thể là do bận việc gì đấy, nhưng anh không gọi điện giải thích cùng với việc vừa rồi thấy anh thở dài, cô nghĩ khả năng trước sẽ lớn hơn, cho nên cô tưởng là Cận An sẽ không dễ dàng nói đến vấn đề tâm lý anh đang gặp phải."Cảm giác mệt đó như thế nào?" Giọng cô rất nhẹ nhàng, không cứng ngắc như đang làm việc, quả thật giống như một người bạn, là một người bạn tin cậy, bởi vì chỉ trong mối quan hệ này, giữa bác sĩ và bệnh nhân mới có quan hệ tốt đẹp.Cận An nhắm mắt, tay siết cái cốc, một lúc sau anh mới nói: "Đôi lúc tôi không muốn làm gì hết, không muốn tiếp xúc với người khác, cảm thấy những nơi quen thuộc rất không an toàn, trong lòng không có chút phấn khởi nào.""Gần đây anh ngủ thế nào? Ăn uống ra sao?" Giản Ưu tiếp tục hỏi."Không tốt lắm, rất khó ngủ, đôi khi giật mình tỉnh giấc. Ăn uống cũng không tốt, thỉnh thoảng không muốn ăn, mà ăn vào thì sẽ thấy buồn nôn rồi nôn hết ra." Khi nói đến đây, nét mặt Cận An trở nên mệt mỏi, mơ hồ thấy được quầng xanh dưới mắt, nhìn qua thì quả thật anh ngủ không ngon giấc.Giản Ưu ghi lên cuốn sổ nhỏ đặt bên cạnh, lúc này mới lại hỏi: "Còn có điều gì khác nữa không? Vừa qua anh có gặp được chuyện vui gì không?"Cận An định lắc đầu, thế nhưng bỗng dưng nhớ đến khuôn mặt bánh bao dễ thương của Terry, khóe miệng khẽ nhếch lên thành một vòng cung, khiến khí chất trên người anh thay đổi, từ tâm tình đang xuống thấp biến thành một người tuấn nhã ôn hòa."Tôi gặp được một cậu bé rất đáng yêu, cậu bé rất khôn khéo lại thông minh, tôi rất thích cậu bé ấy."Giản Ưu nghe xong nụ cười cũng sâu hơn, "Trẻ con đúng là rất đáng yêu, chúng giống như những tiểu thiên sứ vậy."Cận An nghe đến ba từ "tiểu thiên sứ" liền sinh hảo cảm với cô bác sĩ trẻ, bởi vì anh cũng có cùng cảm nhận như thế, Terry đích thật là một tiểu thiên sứ đáng yêu.Buổi trò chuyện diễn ra rất suôn sẻ, suôn sẻ đến mức ngoài dự đoán của Giản Ưu, gần đến trưa, Giản Ưu tiễn Cận An, sau đó đi vào phòng làm việc của Raymon. Hôm nay Raymon không có hẹn với bệnh nhân, ở lại cũng là vì đợi cô.Raymon hỏi cô: "Lần đầu trò chuyện cháu thấy thế nào?" Raymon rất nghiêm túc trong công việc.Giản Ưu nói: "Gặp trở ngại về giấc ngủ, ăn uống suy giảm, dễ mệt mỏi, thỉnh thoảng lâm vào trạng thái hoảng hốt... Đã kéo dài một thời gian, gần đây có cảm giác rõ ràng hơn về trạng thái này."Raymon nhíu mày, "Tâm tình cậu ấy xuống thấp?" Những đặc điểm trên đều ăn khớp với bệnh trầm cảm, nhưng cần phải tiến hành xác nhận thêm.Giản Ưu lắc đầu, "Trông có vẻ là vậy, nhưng anh ta nói, anh ta gặp được một cậu bé, rất thích nó, khi nói chuyện vẫn tỏ ra lạc quan vui vẻ.""Có vẻ hơi phức tạp, nhưng xem ra thu hoạch của cháu cũng rất lớn, cậu ấy rất phối hợp à?"Từ cuộc nói chuyện, Raymon nghĩ Cận An rất tích cực giải quyết trở ngại trong lòng, vậy sẽ dễ tìm cách giải quyết hơn."Vâng ạ, hơi ngạc nhiên, anh ta bằng lòng nói đến một vài tình huống của mình." Tuy nhiên Giản Ưu không lạc quan được như Raymon, vì cô có cảm giác Cận An còn kháng cự một vài chuyện, có những giai đoạn hiện tại anh không nhắc đến, mà khi nhắc đến anh tỏ ra rất nôn nóng và u buồn. Cho nên, trên thực tế, trừ những biểu hiện liên quan đến thân thể và tinh thần cô đã biết được một ít ra thì những cái khác hoàn toàn không biết gì cả.Raymon gật đầu, tạm bỏ qua công việc, ông cười hỏi Giản Ưu: "Thế thôi, lần đầu tiên nói chuyện trực tiếp với ca sĩ mình thích, cháu có cảm giác ra sao?"Giản Ưu thực sự bị Raymon làm cho vừa bực mình vừa buồn cười, cô giả bộ giẫn dỗi lườm ông: "Raymon, cháu không phải cô bé mười tám tuổi, sẽ không vì gặp được thần tượng mà la hét inh ỏi, tinh thần hốt hoảng đâu."Raymon cười sang sảng, "Nhưng trong mắt ông, cháu chính là một cô bé." Còn là một cô bé chưa biết yêu! Raymon lầm bầm. Ông có hơi lo lắng, cháu gái của ông không phải gặp trở ngại gì về tình cảm đấy chứ? Làm thế nào mà đến giờ còn chưa "điện giật" với đàn ông? Ông nhớ là có mấy thanh niên tài giỏi đẹp trai theo đuổi cô cũng không thấy cô bằng lòng, còn không thèm nhắc đến những thiếu niên hồi còn đi học."Ưu Ưu này, cháu nên tìm bạn trai đi." Raymon rất nghiêm túc, ông không vì điều gì khác, chỉ là ông cảm thấy trong đời người nên có một mối tình, không có tình yêu thì đời người đâu còn hoàn chỉnh, với lại Ưu Ưu còn là con gái, càng cần được tình yêu tưới nhuần.Giản Ưu cúi mắt, không phải cô không muốn yêu đường, mà là cô còn chưa tìm được người khiến mình động lòng, đã lâu rồi cô không nếm thử mùi vị động lòng là thế nào... À mà cũng không đúng, khi đó, ở quán coffee của Á Đình, khi lần đầu tiên được nghe giọng ca của Ansel, dường như cô đã động lòng. Chẳng lẽ cô thật sự có cảm tình với người đó?Giản Ưu nghĩ lại tình hình vừa rồi, Ansel xuất hiện trước mặt, không phải hình ảnh nhìn thấy trên web, là Ansel thật sự, nhưng lại không chỉ là Ansel... Cô bật cười lắc đầu, hình như mình đã nghĩ nhiều.Raymon nhìn bộ dạng này của cô, không biết nên vui hay nên lo lắng, chẳng lẽ đúng như câu nói đùa trước đó của ông, Ưu Ưu đã sản sinh tình cảm với Ansel kia, có phải ông đã làm sai hay không? Không nên để Ưu Ưu nhận công việc này mà để ông làm?Giản Ưu trở lại bình thường liền thấy dáng vẻ của Raymon, biết ông đang nghĩ gì liền nói: "Raymon, cháu có thể làm tốt, ông đừng lo." Cô hy vọng có thể giúp được Ansel.Raymon còn nói được gì, đành gật đầu, nhưng vẫn nhấn mạnh lại: "Ưu ưu, nhớ kỹ lời ông nói, nếu xảy ra chuyện đó phải rút ra, chuyển công việc cho ông."Giản Ưu cười gật đầu đồng ý, đi đến kéo Raymon, nói: "Được rồi mà Raymon yêu quý, bây giờ ông có nể mặt đi ăn trưa với cháu được không?"Raymon cười ha ha, "Đi chứ, dẫn cả Terry theo luôn." Giản Ưu tự nhiên rất sẵn lòng. Chương trướcChương tiếp Báo lỗi chương Bình luậnBạn có thể dùng phím mũi tên để lùi/sang chương. Các phím WASD cũng có chức năng tương tự như các phím mũi tên.Truyện Full - Đọc truyện online, đọc truyện chữ, truyện hay. Website luôn cập nhật những bộ truyện mới thuộc các thể loại đặc sắc như truyện tiên hiệp, truyện kiếm hiệp, hay truyện ngôn tình một cách nhanh nhất. Hỗ trợ mọi thiết bị như di động và máy tính bảng.Contact - ToS - Sitemap ma thien ky tien nghich thieu gia ac ma dung hon toi truyen dam my chua te chi vuong tam sinh tam the thap ly dao hoa linh vu thien ha quan khi dai thieu gia em lay cau doc ton tam gioi quan thuat quan sach quan bang tru tien lac hong ky

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

Cache-Control: max-age=3600, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Trang chủ
Tin trên trang chủ
Tin hoạt động Đoàn - Hội - Đội trong tỉnh
Bình Dương: Phát huy sức trẻ qua các hoạt động thi đua cao điểm
TTBD – Chào mừng kỷ niệm 87 năm Ngày thành lập Đảng, mừng xuân Đinh Dậu 2017, kỷ niệm 20 năm tái lập tỉnh Bình Dương, 86 năm thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, chào mừng Đại hội Đoàn các cấp, tiến tới Đại hội Đoàn tỉnh Bình Dương lần thứ X và Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XI, nhiệm kỳ 2012 – 2017; Ngay từ đầu tháng 12/2016, Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn đã phát động “30 ngày thi đua cao điểm” trong các cấp bộ Đoàn với nhiều hoạt động tạo sự lan tỏa trong đoàn viên, thanh niên toàn tỉnh.
Bình Dương: Sôi nổi nhiều hoạt động ý nghĩa trong Tháng Thanh Niên năm 2017
TTBD - Hưởng ứng Tháng Thanh niên năm 2017, với chủ đề “Nâng cao chất lượng đoàn viên - Tuổi trẻ Bình Dương chung tay xây dựng nông thôn mới và văn minh đô thị”. Tuổi trẻ Bình Dương đã và đang tổ chức các công trình, phần việc thanh niên mang nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa trên nhiều mặt trận khác nhau qua 05 đội hình tình nguyện trong các khối đối tượng gồm: Đội hình Thầy thuốc trẻ; Liên quân 3 màu áo; Cán bộ, công chức, viên chức, thanh niên công nhân, trí thức trẻ tình nguyện; các CLB, Đội, Nhóm tình nguyện; Sinh viên, học sinh trường học.
Tỉnh đoàn Bình Dương trao Quyết định nghỉ hưu và điều động, bổ nhiệm cán bộ
TTBD – Chiều 20/3/2017, tại hội nghị giao ban cơ quan, đồng chí Nguyễn Phạm Duy Trang – Tỉnh ủy viên, UV Thường vụ Trung ương Đoàn, Bí thư Tỉnh Đoàn chủ trì Lễ trao quyết định nghỉ hưu và điều động cán bộ cơ quan Tỉnh Đoàn. Tham gia chương trình có các đồng chí Thường trực Tỉnh đoàn; các đồng chí là Truởng, Phó các phòng ban cơ quan Tỉnh Đoàn và lãnh đạo các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Tỉnh Đoàn.
Ngày hội “Thiếu nhi vui khỏe – Tiến bước lên Đoàn” tỉnh Bình Dương năm 2017
TTBD - Nhằm tuyên truyền, giáo dục cho thiếu nhi, đội viên truyền thống 86 năm xây dựng và phát triển của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; khơi dậy niềm tự hào, ý chí quyết tâm thi đua học tập và rèn luyện, phấn đấu trở thành người đoàn viên thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh của thiếu nhi Việt Nam; Sáng ngày 20/3/2017, tại trường THCS Phú Mỹ (TP. Thủ Dầu Một), Hội Đồng Đội tỉnh Bình Dương tổ chức Ngày hội “Thiếu nhi vui khỏe – Tiến bước lên Đoàn” năm 2017.
Hội Sinh viên tỉnh: Trao giải tuần 1 Hội thi Olympic toàn quốc các môn khoa học Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh “Ánh sáng soi đường” lần thứ 2 – năm 2017
TTBD - Chiều ngày 17.3, tại Hội trường Tỉnh đoàn Bình Dương, BTV Tỉnh Đoàn, Ban Thư ký Hội sinh viên tỉnh Bình Dương đã trao giải thưởng và quà tặng chúc mừng, động viên cho 3 thí sinh của Bình Dương đạt giải cao trong tuần thi thứ nhất của Hội Thi thi Olympic toàn quốc các môn khoa học Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh “Ánh sáng soi đường” lần thứ 2 – năm 2017.
Bình Dương: Kiểm tra kiến thức hướng dẫn, chỉ đạo Đại hội Đoàn các cấp
TTBD - Chiều ngày 15/3/2017, tại Hội trường Tỉnh đoàn, Ban Thường vụ Tỉnh đoàn đã tổ chức kiểm tra kiến thức hướng dẫn, chỉ đạo Đai hội Đoàn các cấp đối với các đồng chí Trưởng, phó, cán bộ phòng, ban Cơ quan Tỉnh Đoàn.
Bình Dương: Tư vấn mùa thi và định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT năm 2017
TTBD – Nhằm góp phần cung cấp đầy đủ, ngắn gọn, rõ ràng thông tin về kỳ thi PTTH Quốc gia năm 2017; về xu hướng phát triển ngành nghề, nhu cầu xã hội về nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn tới cũng như quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội. Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Bình Dương đã tổ chức Ngày hội Tư vấn mùa thi năm 2017 với sự tham gia của hơn 1.200 em học sinh đến từ các trường THPT và Giáo dục Thường xuyên trên địa bàn tỉnh.
Hội Sinh viên tỉnh: Diễn đàn “Sinh viên 5 tốt” – Tuyên truyền về cộng đồng ASEAN, hội nhập quốc tế cho sinh viên tỉnh Bình Dương năm học 2016-2017
TTBD - Sáng ngày 16/3, tại hội trường Đại học Thủ Dầu Một, Hội sinh viên tỉnh Bình Dương đã tổ chức Diễn đàn “Sinh viên 5 tốt”- Triển khai chỉ thị 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị, Chỉ thị 42-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng – Tuyên truyền về cộng đồng ASEAN, hội nhập quốc tế cho sinh viên tỉnh Bình Dương năm học 2016-2017. Chủ trì chương trình có đồng chí Nguyễn Thị Ngọc Xuân – Phó Bí thư Thường trực Tỉnh đoàn, Chủ tịch Hội sinh viên tỉnh, Đ/c Trịnh Thị Thúy Hằng – UV.BTV Tỉnh đoàn – Phó chủ tịch thường trực Hội sinh viên tỉnh; Đồng chí Nguyễn Thanh Tuấn – UV.BCH Tỉnh đoàn – Phó chủ tịch Hội sinh viên tỉnh – Quyền Trưởng Ban Thanh thiếu nhi trường học; đồng chí Lê Văn Hải – UV.BCH Tỉnh đoàn – Phó chủ tịch Hội sinh viên tỉnh – Bí thư Đoàn trường ĐH Thủ Dầu Một; cùng với sự hiện diện của 600 sinh viên đang học tập tại các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh Bình Dương.
Hội Liên hiệp thanh niên tỉnh trao Nhà nhân ái cho thanh niên có hoàn cảnh khó khăn tại huyện Bàu Bàng
TTBD - Chiều ngày 14/03, Tỉnh đoàn Bình Dương, Huyện đoàn Bàu Bàng phối hợp cùng nhà tài trợ là Công ty Cổ phần Thép Nam Kim tổ chức trao tặng Nhà Nhân ái cho thanh niên Đỗ Thanh Nhân, sinh năm 1982, ngụ tại Ấp Sa Thêm, xã Long Nguyên có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở, đến dự lễ trao nhà có lãnh đạo Tỉnh đoàn Bình Dương, Ban dân vận Huyện ủy Bàu Bàng, UB MTTQ huyện, Huyện đoàn Bàu Bàng, lãnh đạo xã và Ban lãnh đạo Ấp Sa Thêm, xã Long Nguyên.
Phú Giáo: Đăng cai tổ chức ra quân “Ngày chủ nhật xanh” tỉnh Bình Dương năm 2017
TTBD - Nhằm tuyên truyền sâu rộng, nâng cao nhận thức, vai trò và trách nhiệm của cán bộ, đoàn viên, thanh thiếu nhi trong các hoạt động tình nguyện, bảo vệ môi trường, sáng ngày 12/03/2017, tại trường mầm Non xã Phước Hòa, Ban Thường vụ Huyện đoàn Phú Giáo đăng cai tổ chức ra quân ngày “Chủ nhật xanh” tỉnh Bình Dương năm 2017.
© Bản quyền thuộc về Tỉnh Đoàn Bình Dương
Mọi chi tiết xin liên hệ Ban biên tập Website Tỉnh Đoàn Bình Dương - Tầng 08-Tháp B, Tòa nhà Trung tâm Chính trị - Hành chính tỉnh Bình Dương
Điện thoại: (0650) 3844330 (Web) - 3822470 (Vp) | Fax: (0650) 3833722 | E-mail: ttbd.vn@gmail.com
Giấy phép số 23/GP-STTTT ngày 18/3/2016 của Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Bình Dương

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Powered-By-Plesk: PleskWin


text:
Naruto Shippuuden - Tập 33
-
Thể loại:
Hoạt Hình,
Anime,
Phiêu Lưu
-
Tag:
Anime,
Naruto Shippuuden
lượt xemBáo lỗi
Nhấn Shift + Enter để xuống dòng. Bình luận phải dài hơn 50 ký tự. Bình luận 0 ký tự

markdown:
lượt xem
Naruto Shippuuden
Sử dụng mã nhúng cũ
Hãy chia sẻ cảm nghĩ của bạn về video này.
Nhấn Shift + Enter để xuống dòng. Bình luận phải dài hơn 50 ký tự.
Bình luận
0 ký tự
Giấy phép MXH số 273/GP-BTTTT.
Công ty chủ quản: Công ty cổ phần VNG
322B Lý Thường Kiệt, Phường 14, Quận 10, TP. Hồ Chí Minh.
Một sản phẩm của Zing
Được chứng nhận bởi
Không xem được video
Thời gian load video chậm
Tự động chuyển qua video tiếp theo khi chưa xem hết
Video có nội dung xấu
Kiểm tra kết nối Server
Server 1: Loading...
Server 2: Loading...
Server 3: Loading...
Server 4: Loading...
Nhấn Shift + Enter để xuống dòng. Bình luận phải dài hơn 50 ký tự. Bình luận 0 ký tự

WARC-Truncated: length

Vary: Accept-Encoding


text:
Trịnh Công Sơn chánh quán Huế, làng Minh Hương, tổ tiên gốc Trung Hoa. Làng Minh Hương nay sát nhập vào Bao Vinh thành xã Hương Vinh. Bao Vinh là thương cảng của Huế ngày xưa.
Anh sinh ngày 28 tháng 2 năm 1939, tại Lạc Giao, tỉnh Ðắc Lắc, lớn lên trong một gia đình buôn bán giữa trung tâm thành phố Huế. Nhà đông anh chị em, ba trai năm gái, mà anh là con trưởng. Tuy có thăng trầm, nhưng nói chung là khá giả.
Trịnh Công Sơn theo học chương trình Pháp, tại Trung học Pháp tại Huế, đến hết cấp 2. Năm ấy, 1955, cùng lớp có ca sĩ Kim Tước (Giáo sư Decoux, dạy khoa học, thỉnh thoảng mang đàn vĩ cầm vào lớp, đàn đệm cho học sinh hát). Lúc này Trịnh Công Sơn chơi guitare đã hay. Trường giải thể, dời vào Ðà Nẵng, Trịnh Công Sơn có lúc theo học trường Thiên Hựu, Providence ở Huế. Rồi chuyển vào Sài Gòn, học tại trường Taberd, hay Jean Jacques Rousseau.. gì đó. Sau đó vào học trường Sư Phạm Quy Nhơn, rồi đi dạy học vài năm tại Lâm Ðồng.
Anh tự học nhạc một mình, và đã kể lại:
“Thưở ấy, tôi là một đứa bé thích ca hát. Mười tuổi biết solfège, chép lại những bài hát yêu thích đóng thành tập, chơi đàn mandolin và sáo trúc. Mười hai tuổi có cây đàn guitare đầu tiên trong đời và từ đó sử dụng guitar như một phương tiện quen thuộc để đệm cho chính mình hát.
Tôi không đến với âm nhạc như một kẻ chọn nghề. Tôi nhớ mình đã viết những ca khúc đầu tiên từ những đòi hỏi tự nhiên của tình cảm thôi thúc bên trong... Ðó là những năm 56 - 57 , thời của những giấc mộng ngổn ngang, của những viễn tưởng phù phiếm non dại. Cái thời tuổi trẻ xanh mướt như trái quả đầu mùa ấy, tôi rất yêu âm nhạc nhưng tuyệt nhiên trong tôi không hề gợi lên cái ham muốn trở thành nhạc sĩ... Dạo ấy ba tôi đã mất ...”
Những câu hỏi người tò mò có thể đặt ra: một người chỉ học trường Pháp, giáo trình Việt ngữ rất hạn chế và lỏng lẻo, khi đặt lời ca, sao có thể sử dụng tiếng Việt điêu luyện đến như thế? Thỉnh thoảng anh viết truyện ngắn, tham luận, đều xuất sắc. Bạn bè nhận được thư riêng, đều nhớ rằng Sơn chữ đẹp văn hay.
Tự học đàn hát, rồi sáng tác một mình, Trịnh Công Sơn không thuộc một nhóm sáng tác nào, như những người đi trước, như Lê Thương, Hoàng Quý trong nhóm Ðồng Vọng ở Hải Phòng, như Thẩm Oánh, Dương Thiệu Tước trong nhóm Myosotis tại Hà Nội, nhóm Hoàng Mai Lưu tại Nam Bộ. Cũng như sau này, anh sẽ tự học vẽ một mình.
Câu hỏi tò mò thứ hai: tự học nhạc, rồi từ rất sớm đã lao mình vào đời sống sáng tác và tranh đấu, làm sao anh có thể liên tục sáng tác khoảng 600 ca khúc, phần lớn được yêu chuộng?
Nói rằng Trịnh Công Sơn là thiên tài, cũng dễ thôi. Nhưng trở thành thiên tài trên một đất nước như Việt Nam, được thừa nhận là thiên tài trong một xã hội như Việt Nam - nhất là sau cuộc đổi đời 1975 - thật không đơn giản.
Mục đích của bài này là thử tìm hiểu sự hình thành của thiên tài Trịnh Công Sơn, thử giải mã hiện tượng Trịnh Công Sơn và thử tìm hiểu vị trí của Trịnh Công Sơn trên những trầm luân của đất nước, chủ yếu là khúc quanh 1975.
Chúng tôi cũng muốn cung cấp cho các nhà nghiên cứu về sau một số tư liệu rải rác đây đó, e mai đây khó kiếm, khi những than khóc và tung hô đã lắng xuống.
*
Về hoàn cảnh sáng tác ban đầu, Trịnh Công Sơn đã tuyên bố với Vĩnh Xương, báo Ðất Việt, năm 1985: “Ðến năm 1957, tôi sáng tác, gọi là để bạn bè nghe chơi. Sau đó thấy có hứng thú sáng tác và thử viết thêm một số bài. Năm 1959, tôi viết bài Ướt Mi và được bạn bè khích lệ. Tôi mới tìm sách nghiên cứu thêm về nhạc, trao đổi thêm về nhạc lý với bạn bè. Sau đó, tôi phổ nhạc cho khoảng một chục bài thơ tình yêu (như Nhìn Những Mùa Thu Ði chẳng hạn). Năm 63, tôi có một số sáng tác khá thành công như Diễm Xưa, Biển Nhớ, Hạ Trắng. Từ đó, tôi đi vào con đường sáng tác” [1].
Và từ đó, Trịnh Công Sơn nổi tiếng.
*
Khi đặt câu hỏi: sao một thanh niên, rất trẻ, chỉ học ở trường Tây mà sử dụng tiếng Việt tài hoa đến vậy, tôi không có thành kiến - vì bản thân mình cũng chỉ học “trường Tây”- mà để tìm hiểu nguồn sáng tạo trong ngôn ngữ.
Trịnh Công Sơn, có lẽ - đây là giả thuyết dè dặt - không học nhiều văn chương Việt Nam được giảng dạy ở nhà trường thời đó, nên không bị nô lệ vào những khuôn sáo trường quy, không suy nghĩ bằng điển cố sẵn có, mà tạo được một hình thức mới cho lời ca. Lời ca ấy sử dụng nhiều hình ảnh, biểu tượng bị xé lẻ, đi thẳng vào tâm tưởng người nghe, mà không đòi hỏi họ phải hiểu nghĩa chính xác. Ví dụ bài Tình Sầu:
Tình xa như trời / Tình gần như khói mây /
Tình trầm như bóng cây / Tình reo vui trong nắng /
Tình buồn làm cơn say
... Cuộc tình lên cao vút / Như chim mỏi cánh rồi /
Như chim xa lìa bầy / Như chim bỏ đường bay /
Mạch lạc nội tại (cohérence organique) của ca khúc không dựa vào tương quan ý nghĩa: “tình như trời xa” thì hợp lý, nhưng gần, sao lại như “khói mây”? “Tình lên cao vút”, sao lại “như chim mỏi cánh rồi”? “Tình reo vui trong nắng”, thì phải đối ngẫu với “tình buồn cơn mưa bay” mới chỉnh, sao lại say sưa vào đây?
Thật ra, mạch lạc nội tại được cấu trúc trên hình thức ngôn ngữ: những từ lặp lại: tình, chim, như, những vần luyến láy: mây, cây, say, bay, những từ đối lập: xa/gần, vui/buồn. Hình ảnh nối tiếp nhau, không cần ăn khớp với lý luận, lại được tiết điệu, âm giai nâng đỡ, bay bổng, bay thẳng vào tâm tưởng người nghe.
Chúng ta thử so sánh, để tìm hiểu chứ không phân định hơn thua, một lời nhạc tương tợ của Ðoàn Chuẩn:
Gửi gió cho mây ngàn bay
Gửi bướm muôn màu về hoa
Gửi thêm ánh trăng màu xanh lá thư
Về đây với thu trần gian ...
Hai ca khúc na ná, vì đều là ẩn dụ xâu chuỗi (métaphore filée), nhưng ca từ của Ðoàn Chuẩn được cấu tứ theo ngữ nghĩa và quy ước, theo điển cố: gió+mây, bướm+hoa, gió+trăng, trăng+thu. Nét mới là màu xanh lá thư bị xoá nhoè giữa những ước lệ được liên kết thành một xâu chuỗi kiên cố, chặt chẽ quá làm mất chất thơ. Thêm vào đó là những câu thất ngôn đường luật rất chỉnh chu:
Lá vàng từng cánh / rơi từng cánh
Rơi xuống âm thầm / trên đất xưa
Bài Gửi gió cho mây ngàn bay rất hay, nhưng hay một cách khác, đựơc yêu chuộng ở một giới thính giả khác.
Phạm Duy, thời trẻ, đã có những sáng tạo tân kỳ:
Buồm về dội nắng đôi vai
Bao nhiêu màu hoa ngát trên đôi môi
Tiếng Ðàn Tôi, 1947
Sau đó, anh trở về với ngôn ngữ duy lý:
Bao giờ em giở lại vườn dâu (hỡi em)
Là một câu thơ tuyệt vời: vườn dâu là niềm thương nhớ muôn trùng một nền văn minh đã khuất bóng. Nhưng Phạm Duy lại bồi thêm câu sau
Ðể anh bắc gỗ xây nhịp cầu (anh) bước sang ...
(Quê Nghèo, 1948)
Thì cái ý đã thu hẹp cái tứ. Câu hát trở thành thô thiển, và giới hạn âm vang.
(Tôi đã có dịp trình bày với anh Phạm Duy ý này, anh cười vui: thế à?)
Tác phẩm Lê Thương uyên bác cả nhạc lẫn lời, đã đựơc người đời yêu thích.
Trịnh Công Sơn sẽ không viết được những câu văn vẻ như Lê Thương:
Bên Man Khê còn tung gió bụi mịt mùng,
Bên Tiêu Tương còn thương tiếc nơi ngàn trùng ...
Hòn Vọng Phu
nhưng đã viết:
Ðàn bò vào thành phố
Reo buồn tiếng hạt chuông
(...)
Ðàn bò tìm dòng sông
Nhưng dòng nước cạn khô
Ðàn bò bỗng thấy buồn,
bỗng thấy buồn ..
(Du Mục)
Những hình ảnh ngoài trí tưởng tượng của Lê Thương - ông vua đặt lời ca - theo sự đánh giá của Phạm Duy.
Ði vào nền tân nhạc với một tâm hồn mới mẻ, Trịnh Công Sơn đã dần dần xây dựng một nhạc ngữ mới, phá vỡ những khuôn sáo của nền âm nhạc cải cách, thành hình chỉ hai mươi năm về trước.
( Ghi chú cho ngày giỗ 01-4-2012: tính đến nay nhạc Trịnh Công Sơn đã thành công trong già nửa thế kỷ, và ngày nay còn đang được yêu chuộng, có lẽ ngoài kỳ vọng của tác giả và bè bạn thân thuộc, nhất định vì nhiều duyên do. Một trong những duyên do có thể là: nhạc Trịnh Công Sơn đáp lại một nhu cầu của xã hội và thời đại thiếu chất thơ. Nhạc và lời lấp một khoảng trống trong tâm thức con người giữa một xã hội duy lý, duy dụng, thô thiển và thô bạo. Nó vô hình trung mang lại chất thơ, nhu cầu mà ý thức và tiềm thức con người đòi hỏi. Bằng cớ là những đĩa hát, những quán nhậu... mượn tên ca từ Trịnh Công Sơn, như một thoáng mộng mơ. Nhà cầm quyền toàn trị ắt nhận ra điều này, nhưng tạm dung vì nó là một phương tiện giải tỏa và đền bù, không mấy, hay chưa thấy, phương hại. Điều này tôi đã cảm thấy và ghi nhanh vào thời 2001, nhưng thêm thời gian mười năm sau, tôi có thể xác quyết)
*
Trịnh Công Sơn tự học nhạc, chứ không được đào tạo theo hệ thống trường quy. Khi bắt đầu sáng tác, được khích lệ, mới “trao đổi nhạc lý với bạn bè”, anh không nói rõ là những ai.
Câu hỏi thứ hai người tò mò đặt ra là: học nhạc một mình, thì vốn liếng nhạc thuật lấy đâu ra mà sáng tác nhiều, nhanh và hay, như thế?
Nhiều người cho là tác phẩm anh đơn giản về mặt nhạc thuật, nói là nghèo nàn cũng được.
Văn Cao nhận xét: “Trong âm nhạc của Sơn, ta không thấy dấu vết của âm nhạc cổ điển, theo cấu trúc bác học phương tây. Sơn viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc, thơ tự nó trào ra” [1].
Lối nhạc hồn nhiên, dung dị này lại đáp ứng lại với yêu cầu thời đại, theo Phạm Duy:
“Về phần nhạc, toàn thể ca khúc Trịnh Công Sơn không cầu kỳ, rắc rối vì nằm trong một số nhạc điệu đơn giản, rất phù hợp với tiếng thở dài của thời đại” [1].
Một thính giả bình thường, yêu quý Trịnh Công Sơn, đã viết sau khi anh qua đời: “Xét cho cùng, Trịnh Công Sơn là một nhà thơ. Một nhà thơ lớn. Nhạc là cái xe tải anh lắp lấy để chở thơ anh đến với chúng taõ (Vũ Thư Hiên, Varsovie, 4/2001). Nhận xét chưa chắc đúng nhưng tiêu biểu.
Dù cho rằng nhạc thuật đơn điệu, thì cũng phải thừa nhận tài năng, có phần học tập, có phần thiên phú. Hoa hồng đẹp là do cây hồng, nhưng cũng còn nhờ vào đất đai, phân tro, mưa nắng, người chăm sóc, thậm chí cần cả người ngắm, hoa hồng mới có giá trị cái đẹp hoa hồng. Dù ở đây chỉ là một đoá vô thường.
Ta thử nhớ lại thời đại phát sinh tài năng Trịnh Công Sơn.
Năm anh 15 tuổi, 1954, Hiệp Ðịnh Geneve chia đôi đất nước, cả hai miền Nam Bắc đều hoá thân trong hoàn cảnh chính trị và văn hóa mới.
Ở miền Nam, văn hoá phương Tây tràn ngập thị trường, nhất định phải ảnh hưởng mạnh mẽ đến tuổi mười lăm.
Sách báo, đĩa nhạc Pháp du nhập ồ ạt vào Việt Nam hằng ngày, giá thực tế rẻ hơn tại Paris nhờ trợ cấp hối đoái, và đây lại là thời kỳ phát minh và phát triển của loại sách bỏ túi và đĩa hát rảnh mịn (microsillon), phát hành rộng rãi, kèm theo những phương tiện truyền thanh mới. Thời trước, tuy Việt Nam là thuộc địa Pháp, nhưng văn chương Pháp chỉ du nhập qua nhà trường, giáo trình dừng lại ở cuối thế kỷ XIX: uyên bác như Xuân Diệu mà không biết Apollinaire. Sau 1954, văn hoá Pháp , và phương Tây , du nhập thẳng vào thị trường. Công chúng đọc Françoise Sagan tại Sài Gòn cùng lúc với Paris. Trên hè phố, nhất là tại các quán cà phê, người ta bàn luận về Malraux, Camus, cả về Faulkner, Gorki, Husserl, Heiddeger.
Nhà văn Bửu Ý, bạn Trịnh Công Sơn - học trước Sơn hai lớp tại Lycée Français Huế - hát Lá Rụng (Les Feuilles Mortes) một lần với Juliette Gréco, hát Ðời hồng tươi (La Vie en Rose) một lần với Edith Piaff, hay Yves Montandá; trong khi Thanh Tâm Tuyền dịch Barbara của Jacques Prévert, đăng trên Sáng Tạo và nhà văn trẻ Nguyễn Xuân Hoàng cũng ngân nga Barbara. Nguyễn Trần Kiềm, bạn cùng lớp với Sơn, đi cyclo che nắng bằng sách của Sartre.
Người ta thắc mắc về những tên ca khúc Trịnh Công Sơn cầu kỳ như Mưa Hồng, Tuổi Ðá Buồn, trong khi Thanh Tâm Tuyền viết Ðêm Màu Hồng, về sau trở thành phòng trà lừng danh, lại viết thêm Lệ Ðá Xanh, được danh hoạ Ðinh Cường, bạn thân Trịnh Công Sơn, vẽ thành tranh trừu tượng, v...v... .
Song hành với sách báo, các cơ quan văn hoá tây phương mở cửa hoạt động: Phòng Thông Tin Hoa Kỳ, Pháp, Trung Tâm văn hoá Ðức ... dĩ nhiên là với những động cơ chính trị , tuyên truyền, tranh thủ, trong thời kỳ chiến tranh lạnh, mà chúng tôi không đề cập ở đây, chỉ nhấn mạnh ở ảnh hưởng văn hoá phương Tây thời đó trên đời sống trí thức miền Nam. Những Chiều Chủ Nhật Buồn nằm trong căn gác đìu hiu.. ô hay mình vẫn cô liêu, rồi đến Ngày chủ nhật buồn còn ai, còn ai: ... Tuổi buồn Em mang đi trong hư vô, ngày qua hững hờ... Không thể không nhắc đến bài Chủ Nhật Buồn, Sombre Dimanche của Seres Rejo, nghe nói đã có người tự tử vì nó. Hay vì những hư vô, cô liêu, hững hờ, thịnh hành một thời. Trong bài viết “Nỗi lòng của tên Tuyệt Vọng” anh đã tiết lộ “tôi vốn thích triết học và vì thế, tôi muốn đưa triết học vào những ca khúc của mình”. Ví dụ như: “Vết lăn trầm hằn lên phiến đá” mà anh gọi là di thạch: roche errante, người hát không hiểu gì, nhưng vẫn thích hát! Nhưng nói là Rolling Stones cũng không sai.
Ca khúc Trịnh Công Sơn gợi suy tư, đáp ứng lại nhu cầu trí thức chính đáng ở một thiểu số và ảo tưởng trí thức thời thượng ở một đa số, trong đó có các cô cậu, ở mục Tìm Bạn Bốn Phương trên các báo, tự giới thiệu là “yêu màu tím và nhạc họ Trịnh” hay “nhạc TCS” viết tắt.
Thời kỳ này, Nguyễn văn Trung đã viết bài ảo ảnh Thanh Thuý. Nếu nói về “ảo ảnh Trịnh Công Sơn”, ông ấy cũng có thể viết một bài hay.
Nhạc Trịnh Công Sơn đơn giản: một đặc điểm tạo dựng thành công. Phạm Duy nhận xét về Trịnh Công Sơn “Bài hát chỉ cần một chiếc đàn guitare đệm theo, nếu hoà âm phối khí rườm rà thì không hợp với những bài hát soạn theo thể ballade này”. Lại là một yêu cầu khác của thời đại: những Georges Brassens, Joan Baez lẫy lừng với cây đàn ghi-ta. Ca khúc Trịnh Công Sơn, có thể hát cho vài người nghe, cho một nhóm, hay trước quảng đại quần chúng. Nó đi vào quần chúng, nhất là giới thanh niêná: Nó khác với nhạc phòng trà, có giàn nhạc và do ca sĩ hát, và thính giả đi nghe (và nhìn) ca sĩ nhiều hơn là nghe ca khúc.
Thời Trịnh Công Sơn cũng là thời của các tác-gia-soạn-giả-trình-diễn (auteur compositeur interprète) chẳng bao năm mà trở thành huyền thoại: Jacques Brel, Bob Dylan. Báo chí Mỹ gọi Trịnh Công Sơn là Bob Dylan Việt Nam, vì nội dung phản chiến, mà còn vì phong cách trình diễn.
Nhạc Trịnh Công Sơn không phải là nhạc giao hưởng. Những soạn giả bậc thầy của nhạc lý Việt Nam thời đó, như Vũ Thành, Văn Phụng, Nghiêm Phú Phi không có quần chúng.
Trịnh Công Sơn có tài đặt nhạc, soạn lời, lại biết bắt mạch thời đại, sống đúng thế hệ của mình, trong lòng đất nước, trong nhạc cảnh thế giới. Ngần ấy cái tài dồn lại, gọi là thiên tài, cũng không quá đáng.
*
Phân chất những lớp phù sa đã tấp vào dòng nhạc của mình qua những giao lưu văn hoá, Trịnh Công Sơn có nói đến những ảnh hưởng ngoại lai: “Thuở nhỏ tôi rất thích nhạc tiền chiến và có nghe một số nhạc nước ngoài.”Những năm 60, tôi có nghe nhạc Blues nói về thân phận của người da đen ở Mỹ. Tôi rất thích nhạc của Louis Amstrong, D. Ellington... Tôi thấy loại nhạc này gần gũi với mình và thấy có khả năng muốn lấy nhạc này để nói lên tâm sự của mình”. [1]
Và cũng trên số báo Ðất Việt đó, anh cho biết thêm về ảnh hưởng. Những năm 64-66, sáng tác có chất Blues, những năm 67-72, lại mang nhiều chất dân ca.
“Chất dân ca” ở đây, phải hiểu theo nghĩa folk songs của Bob Dylan và Joan Baez thịnh hành thời đó. Cả hai danh ca đều hơn Sơn hai tuổi, cùng một thế hệ, cùng một lý tưởng chống chiến tranh, cùng một cây ghi-ta, cùng một điệu hát. “Dân ca” ở đây không phải là hò mái nhì, hò giã gạo của quê hương. Nhạc dân tộc trong thời gian đầu, dường như không mấy ảnh hưởng đến anh. Những bài theo chủ đề ru con của Trịnh Công Sơn không mấy âm hưởng những bài hát ru em Việt Nam.
Sau này, thỉnh thoảng người nghe có nhận ra chút âm hưởng hò Huế, như trong Thuở Bống là Người, hay điệu ru dân tộc, như Lời Mẹ ru Con thì cũng chỉ là đôi biệt lệ, không tiêu biểu.
Gần đây, sách báo thường trích dẫn câu Trịnh Công Sơn:
”Tôi chỉ là tên hát rong, đi qua miền đất này để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo”
Lại phải hiểu chữ “hát rong” theo nghĩa hiện đại: không phải là ông sẩm chợ, hát vè Thất Thủ Kinh Ðô ở phố Ðông Ba mà Huy Cận đã mô tả, mà hình ảnh người du ca hiện đại, những baladins itinérants trong ca khúc Bob Dylan, trong quan niệm Nhạc Du Bất Tận, Never Ending Tour (1988). Nhà thơ Tô Thùy Yên, chuộng thuyết chính danh, nên đã nói rõ điều này và gọi Trịnh Công Sơn là “người du ca chính hiệu”:
“Người du ca” là một nghệ sĩ đặc biệt đứng giữa âm nhạc và thi ca, đúng hơn, người du ca là một thi sĩ nhiều hơn là một nhạc sĩ.
Người du ca thường khi xuất hiện và nổi bật trong những thời đại được coi là u uất nhiễu nhương, những thời đại mà tiếng nói con người bị lấn át, tự do con người bị cưỡng chế, giá trị con người bị hạ thấp, hạnh phúc con người bị tước đoạt và ước vọng con người bị bao vây.
Thành thử những tác phẩm du ca có thể là những tác phẩm yếu hơi, dễ dãi, sơ sài, những tác phẩm thành hình trong một thoáng cảm hứng nhất thời, những tác phẩm như những ký tự ghi chép vội vàng trên một trang giấy tình cờ, và thả bay ngay theo thời thế” ( Tô Thùy Yên) .
Trong Cõi Tạm, ăn xổi ở thì này, nơi con người chôm liền chộp lẹ mọi cơ hội để mua lẻ và mua rẻ chút hư danh, có người còn viết được những lời như vậy, là nghiêm túc và tâm huyết. Nhất là viết cho một người vừa khác phe, vừa khác phái.
Văn Cao cũng là một người sành chữ nghĩa. Trong câu chuyện thân mật, anh thường nói Sơn là một troubadour (kẻ hát rong) có tài. Nhưng khi viết về Trịnh công Sơn, anh dùng chữ chantre, trang trọng hơn, trong nghĩa “kẻ ngợi ca” bởi Sơn đã hát về quê hương đất nước bằng cả tấm lòng của một đứa con biết vui tận cùng những niềm vui, và biết đau đến tận cùng những nỗi đau của Tổ Quốc Mẹ hiền”. Troubadour hát nhạc mua vui cho trần thế, chantre hát những Lời Buồn Thánh. Tuy nhiên, Trịnh Công Sơn cũng chỉ tự xưng là troubadour, như tên đặt cho phòng tranh anh triển lãm chung với Ðinh Cường, Bửu Chỉ tại Gallery Tự Do, tháng 8/2000.
Năm 1969, bạn anh, họa sĩ Trịnh Cung, đã vẽ bức tranh đẹp, tên là Le troubadour = Kẻ du ca, để kêu gọi hoà bình. Những chuyện này đều tương quan với nhau.
Khi Phạm Duy gọi ca khúc Trịnh Công Sơn là những ballades, không cùng một nguồn gốc với chữ baladin, cũng là có ý trang trọng.
Các vị ấy tài cao, ý sâu mà lòng thì rộng rãi; cho nên lời cũng khoáng đạt.
*
Hôm qua trăng sáng lờ mờ
Em đi tát nước, tình cờ gặp Anh
Người con gái Việt Nam da vàng, ngày xưa, đã hát như thế trong ca dao, là để che dấu khát vọng tình yêu, chứ trong đời sống nông thôn thời ấy, làm gì có cái tình cờ.
Ðời sống thế giới hiện nay, nghĩ cho cùng, cũng vậy thôi. Những giai điệu blues, nhạc phản kháng Bob Dylan, Joan Baez, thơ Prévert, Aragon, Eluard ... Trịnh công Sơn đã gặp gỡ, trên dòng nhạc, dòng thơ, dòng tâm tư. Và dòng lịch sử, dân tộc và thế giới. Trong cao trào lớn của loài người, giữa lòng thế kỷ hai mươi: cao trào giải phóng dân tộc, chủng tộc và giai cấp. Ðừng quên việc giải phóng phụ nữá: người phụ nữ Pháp đã đi phá ngục Bastille từ 1789, mãi đến 1946 mới có quyền đầu phiếu.
Người phụ nữ Việt Nam cũng vậy thôi: sau khi chờ chồng hoá đá, họ bước chân vào thế kỷ XX, thì ngồi đan áo. Từ Buồn Tàn Thu của Văn Cao, qua Bếp Lửa của Thanh Tâm Tuyền, thơ hiện đại của nhà thơÝ Nhi, cho đến năm 2000, trong ca khúc Ðêm Xanh của Bảo Chấn, cô ấy vẫn ngồi đan áo, trong khi dọc hè phố, áo pull bán rẻ mạt.
Ðan áo là hình ảnh ẩn nhẫn, thụ động mà người đàn ông đòi hỏi. Ðan áo cho ai đó, hay để tưởng nhớ, chờ đợi ai đó. Ca khúc Trịnh Công Sơn, rất nhiều phụ nữ, nhưng không thấy họ đan áo. Mà chỉ ... ngồi chơi, khi nghiêng vai, khi nghiêng đầu, khi nghiêng sầu. Ngồi chơi chán rồi thì Ðứng lên gọi mưa vào Hạ. Nếu khóc, cũng chỉ khóc cho những Chiều mưa đỉnh cao... Mai kia, có ra đi, thì cũng là Như những dòng sông nhỏ.
Người đàn bà trong Trịnh Công Sơn đẹp dung dị và tự do bình thường. Tự do với cuộc đời, với tình yêu, thậm chí với tình dục. Nhạc Trịnh Công Sơn không nói đến tình dục, vì nói đến ... làm gì?
Người phụ nữ nghe và hát nhạc Trịnh Công Sơn thoải mái, vì chỉ hát, hay nghe, mà không phải làm gì cả, không phải Hái Mơ, Lái Ðò, bán Hàng Cà Phê, Hàng Nước, không phải thay quần áo làm cô Sơn Nữ, cô Láng Giềng hay mua lấy số phận Người Yêu của Lính. Và nhất là không phải ... đi lấy chồng: hạnh phúc không thấy đâu mà chỉ nghe oán trách dài dài suốt nửa thế kỷ: Em đi trên xác pháo, anh đi trong nước mắt... Em ơi tình duyên lỡ làng rồi, còn chi nữa mà chờ ... Và, ở một chân trời khác, họ cũng không phải ba đảm đang, ba sẵn sàng, làm Người Mẹ Cầm Súng, xung phong đi gỡ mìn ở Ngã Ba Ðồng Lộc ...
Sau 1975, khi “Em ở Nông trường, em ra Biên giới” thì người nghe có cảm giác cô Tấm đã trở thành cô Cám, và Trịnh Công Sơn sẽ gào gọi Bống hỡi Bống hời, cô Tấm thỉnh thoảng có tái hiện, nhưng cũng đã tân trang nhiều lắm.
Trong xã hội Việt Nam, cho đến hôm nay, chưa chắc gì người phụ nữ đã được giải phóng, và tôn trọng đúng mức. Trong ca khúc Trịnh Công Sơn, họ được giải phóng và tôn trọng. Tôn trọng người đàn bà, không phải là tán tỉnh, Trịnh Công Sơn, rất hồn nhiên đã hiểu ra và nói vào điều đó.
*
Nhạc phản chiến, đòi hỏi hoà bình của Trịnh Công Sơn thì nhiều người biết, sẽ có nhiều người viết về đề tài này. Mới đây, trong buổi tưởng niệm Trịnh Công Sơn, tại Californie, anh Ðỗ Ngọc Yến có nói rõ và nói đúng, khác với Ðỗ Ngọc Yến cách đây 40 năm và 20 năm.
Tôi không đủ thì giờ viết về đề tài này, nhưng sẽ đề cập đến ở một dịp khác, nay chỉ vội nói ngay mấy ý kiến chủ quan:
1.- Dù đánh giá ra sao đi nữa, nhạc Trịnh Công Sơn cũng là sản phẩm của chế độ Việt Nam Cộng Hoà, trong cả hai mặt tích cực và tiêu cực của chế độ này.
Không có Miền Nam, cũng có thể có một Trịnh Công Sơn, nhưng là một Trịnh Công Sơn khác, đại khái như một Phạm Tuyên hay Phan huỳnh Ðiểu.
2.- Chính quyền Cộng Sản, sau 1975, sau những thăm dò, đã lưu dung một phần trong nhạc phẩm Trịnh Công Sơn và đã khéo sử dụng Trịnh Công Sơn. Có thể nói sau 25 năm chiến thắng, thành công hiếm hoi, nếu không phải là duy nhất, của chính sách văn hoá của chính quyền cộng sản, là tiếp thu nhạc Trịnh Công Sơn, mà công đầu là Thành Uỷ TPHCM. Dùng chữ ‘chính sách’, là để nhìn toàn cảnh, chứ đối với một cá nhân, chắc chỉ có những quyết định cục bộ, nhất thời, bất thành văn. Dù sao, họ cũng chỉ kế thừa kinh nghiệm Liên Xô vào thời kỳ Tân Chính Sách Kinh Tế (NEP) những năm 1920, sau cuộc nội chiến, khi Lenine thu dung những nhà văn, nhà thơ ‘bạn đường’ (Popoutchiki) như Alexis Tolstoi hay Zamiatine.
Trong chiến tranh chống Pháp, người Cộng Sản đã không thu phục được Phạm Duy. Sau 1954, họ không thu phục được Văn Cao. Nhưng sau 1975, họ thu hoạch được Trịnh Công Sơn, như vậy đã là thành công. Thành công về mặt hiện tượng, không phải về mặt bản chất. Về mặt bản chất, chuyên chính vô sản không bao giờ chấp nhận cái gì khác họ, không phải do họ tạo ra. Mặt khác, ca khúc Trịnh Công Sơn trước kia và bây giờ không có ‘tiêu chuẩn’ đáp lại quy luật của hiện thực xã hội chủ nghĩa. Cố gắng đến đâu thì cây cam cũng không tạo được quả chanh. Trước kia ‘hai mươi năm nội chiến từng ngày’ là sai đường lối, bây giờ hỏi ‘Em còn nhớ hay Em đã quên’ vẫn sai lập trường.
Chấp nhận - dù trong giới hạn - những dư vang của một chế độ chính trị mà mình cố công bôi xoá, chính quyền TPHCM, trong chừng mực nào đó, đã nhượng bộ quần chúng, đã gián tiếp thừa nhận mình thất bại, trong việc ngăn chặn nhạc vàng, và nhất là trong việc đào tạo một nền âm nhạc mới đáp ứng với quần chúng. Chính quyền Trung ương Hà Nội wait and see để cho TPHCM “phát huy sáng kiến”; nếu rách việc thì ra tay chận đứng một “quyết đinh địa phương”, nếu vô hại thì án binh bất động, và thêm được tiếng là cởi mở, hoà hợp.
3.- Về phía Trịnh Công Sơn, anh cũng khéo thoả hiệp với chính quyền mới. Việc anh ở lại Việt Nam sau 1975, hợp tác với các hội văn nghệ Huế, rồi TPHCM là hợp lý, sau khi đã sáng tác Khi đất nước tôi thanh bình, tôi sẽ đi thăm... Ðó là sự chọn lựa tự do của anh. Cũng như Nguyễn Trãi xưa kia, cháu ngoại nhà Trần, mà không phò tá các phong trào kháng chiến Hậu Trần, lại đi hợp tác với đám nông dân Lam Sơn. Hay như Ngô thời Nhậm, nhiều đời ăn lộc chúa Trịnh vua Lê, mà đã đi hợp tác với nhóm áo vải Tây Sơn. Từ đó người ta có thể thông cảm khi anh làm một số bài ca ngợi chế độ mới, không hay lắm và ít được hát, ít người biết: âu cũng là điều may mắn cho anh, vì anh đã có một số câu chữ không hay và không cần thiết.
Anh là người được hưởng nhiều bổng lộc của chính quyền, nhiều hơn những cán bộ đã vào sinh ra tử trong cả hai cuộc chiến tranh. Anh có thể hát Ðời Cho Ta Thế. Thật ra, đời không cho ai cái gì mà chỉ đổi chác; anh đã phải trả giá, có khi là giá rất đắt. Anh không trả thì nhiều người khác phải trả. ý thức điều đó có lần anh viết:” Tôi không bao giờ có tham vọng trở thành một người viết ca khúc nổi tiếng. Nhưng đời đã tặng cho tôi món quà ấy thì tôi không thể không nhận. Và khi đã nhận rồi thì phải có trách nhiệm với mọi người”.
Nói thì ngon lành như thế. Thực tế không đơn giản: người ta cho anh bó hoa, chai rượu. Ai cho anh trách nhiệm? Anh hát “mỗi ngày tôi chọn một niềm vui”, khi bạn anh, Thái Bá Vân, nhà phê bình nghệ thuật tài danh, thuộc Viện Mỹ Thuật Hà Nội than: “một năm không được một ngày vui”. Muốn mua vui, phải vào Sài Gòn ... chơi với Sơn. Nhưng chẳng qua là niềm vui của phận “chim lồng cá chậu”; Hiểu như thế, bạn bè không đòi hỏi gì nhiều ở một nghệ sĩ yếu đuối, sống chết giữa trùng vây như anh.
Người ta đánh giá một tác giả qua những tác phẩm anh ta đã thực hiện, chứ không qua những tác phẩm mà ‘lẽ ra’ anh ta phải thực thực hiện. Nhân danh cái ‘lẽ ra’ ấy, người làm văn học nghệ thuật đã là nạn nhân của bao nhiêu là oan khiên, oan khốc và oan khuất.
Không những vì chút tình riêng, nhưng còn vì tình đời, luật công bình, luật tương đối, luật chơi, chúng ta nên gạt sang một bên nhiều cái “lẽ ra” đối với Trịnh Công Sơn, mà chỉ xét những cái anh đã làm ra.
4.- Qua bốn mươi năm truân chuyên, Trịnh Công Sơn đã có những đóng góp lớn lao vào nền văn học nghệ thuật, vào đời sống xã hội, và lịch sử chính trị. Phần lớn sự nghiệp anh đã thành hình và thành công dưới chế độ Việt Nam Cộng Hoà, mà mọi người đã biết. Bài này tạm thời chưa nói đến.
Ngoài quần chúng cũ, nghe nhạc Trịnh Công Sơn vì yêu thích hay để nhớ lại ngững âm hao xưa cũ, thì thính giả khác, giới thanh niên Việt Nam ngày nay, hay người miền Bắc trước 1975, đón nhận ra sao?
Trong xã hội Việt Nam ngày nay, ca khúc Trịnh Công Sơn mang lại chất Thơ cho đời sống. Nhìn qua một số đĩa hát CD, thu nhiều bài của nhiều soạn giả, thì cái tên chung thường mượn tiêu đề của Trịnh Công Sơn, như Lời Thiên Thu Gọi (Hồng Nhung), Xin Mặt Trời hãy ngủ yên (Mỹ Linh), những tiêu đề nhiều âm vang, nhiều thi vị. Những nhạc sĩ khác, Dương Thụ, Phú Quang, Trần Tiến, Bảo Chấn... đều tài cao, nhưng được đào tạo và trưởng thành trong một xã hội duy dụng và thực dụng, óc sáng tạo cao siêu của họ không đặt ra những câu hỏi vớ vẩn như là Sóng Về Ðâu? Vì thực tế: sóng thì ... về đâu? Trong một mẩu xã hội nào đó, đặt những câu hỏi như thế, là có cơ nguy bị nhốt vào nhà thương điên.
Chủ nghĩa hiện thực xã hội rất nghiêm khắc, yêu chuộng văn vần, một loại văn xuôi diễn ca (prose versifiée), với điều kiện loại văn vần ấy không có chất Thơ. Thi phẩm của “công thần” Nguyễn đình Thi còn bị gạt ra, nói gì đến “hàng thần” Trịnh Công Sơn? Nhưng ca khúc Trịnh Công Sơn đã lọt qua được các mắt lưới, vì đã cấp thời đáp lại được “lời gọi của khoảng trống” (l’appel du vide) và ca khúc là một thể loại nhẹ, phù phiếm (genre léger), chính quyền dung dưỡng vì có khả năng chận đứng bất cứ lúc nào ố như đã làm với nhạc Văn Cao ngày xưa: thậm chí bài Quốc Ca còn bị hăm doạ thay đổi. Và đang làm với Phạm Duy ngày nay. Trong các CD thu tại Việt Nam hiện nay có mấy khi, mấy ai thấy Giấc Mơ Hồi Hương, nhạc Vũ Thành?
Chính quyền dung dưỡng ca khúc Trịnh Công Sơn không phải vì động cơ nghệ thuật, nhưng như một thế phẩm (ersatz), trong thời kỳ quá độ, như bác sĩ ban thuốc an thần cho bệnh nhân mất ngủ. Trong khi chờ đợi, thính giả hưởng lạc khoản, được ngày nào hay ngày ấy. Họ đang được nghe bài Sóng Về Ðâu một trong ca khúc cuối đời Trịnh Công Sơn:
Biển sóng, biển sóng đừng xô tôi
Ðừng xô tôi ngã dưới chân người
Biển sóng, biển sóng đừng xô nhau
Ta xô biển lại sóng về đâu
Sóng bạc đầu và núi chìm sâu
Ta về đâu đó
Về chốn nào mây phủ chiêm bao
Xã hội chủ nghĩa có thể tạo ra nhiều bài hát hay hơn. Nhưng tạo ra được cái gì na ná như thế thì vô phương. Thiên tài không phải là người không bắt chước ai, mà là người không để ai bắt chước được mình.
5.- Chứng từ cho giá trị một tác phẩm nghệ thuật, là khả năng kết hợp rộng rãi và lâu dài của nó. Nhạc Trịnh Công Sơn được hát rộng rãi ở Miền Nam trước 1975, chúng ta đã biết. Nhưng trước 1975, Miền Bắc đã nghe và đã thích nhạc này, như Văn Cao đã kể lại. Nguyễn Duy kể thêm rằng ở dọc Trường Sơn, bộ đội miền Bắc cũng đã nghe:
“Mặt trận Ðường Chín-Nam Lào (1971)... trong căn hầm kèo bên dòng sông Sêbănghiêng... Nghe, nghe trộm - vâng, lúc đó gọi là nghe trộm - đài Sài Gòn, tình cờ ‘gặp’ Trịnh Công Sơn qua giọng hát Khánh Ly... Diễm Xưa... Mưa vẫn mưa rơi ... làm sao em biết bia đá không đau ... Quỷ thật! giai điệu ấy và lời ca ấy tự nhiên ‘ghim’ lại trong tâm tưởng tôi ngay từ phút bất chợt ấy. Rồi Như Cánh Vạc Bay... Quái thật! ... Cảm nhận bất chợt, những bài hát rất mượt mà, đắm đuối ấy... ừ thì có buồn đấy, đau đấy, quặn thắt nữa đấy... nhưng còn là cái gì lành mạnh nảy nở trong đó. Hình như là cái Ðẹp... Bảng lảng, lờ mờ, khó phân định cho đúng nghĩa, nhưng rõ ràng là đẹp, đẹp làm sao... Và cũng hơi ma quái thế nào ...” [1]
Người ác ý có thể ngờ vực: Nguyễn Duy là nhà báo có quyền nghe đài, sau này là bạn rượu của Trịnh Công Sơn, nên thêm thắt. Thì đây, một chứng từ khác đến từ một anh bộ đội, không quen biết gì, không điếu đóm gì với Trịnh Công Sơn, nhà văn Nguyễn văn Thọ, hiện ở Berlin:
“Năm 1972, khi ấy tôi là bộ đội trong rừng Trường Sơn. Thằng bạn tôi, sau chiến dịch Lam Sơn 719 vớ được cái đài Sony rất tốt.
Ðêm Trường Sơn, chờ cho mọi người đi ngủ hết, chúng tôi lén mở đài BBC và cả đài Sài Gòn. Ðấy là lần đầu tiên tôi được nghe tiếng hát Khánh Ly với nhạc Trịnh Công Sơn.
Chúng tôi là lớp người lớn lên từ Miền Bắc, thường quen với những khúc thức hùng tráng. Trong tiếng chộn rộn rú rít của sóng vô tuyến, tôi vẫn thấy một giọng lạ của một thứ âm nhạc mới. Một thứ nhạc da diết, đầy lãng đãng từ ca từ, tới khúc thức. Một thứ nhạc xanh không giống bất cứ nhạc xanh nào mà tôi từng nghe, kể cả trong những đĩa hát quay tay cổ mở suốt ngày rên rỉ ở đầu chợ trời những ngày sau hoà bình.
Rất lạ, với tôi khi đó nhạc Trịnh Công Sơn như làn gió khởi từ xa xăm đâu đó, tách khỏi hận thù trận mạc, tha thiết một tình yêu đồng loại, giống nòi, yêu bè bạn, hoà bình, đạo lý. Nó lạ, vì lối ca từ phi tuyến tính, không giống cách viết truyền thống trên những ca khúc của Hà Nội khi đó”.
Quý hoá hơn nữa, anh Thọ đã ghi lại cảm giác khi tiến quân vào Sài Gòn, nghe nhạc Trịnh Công Sơn hát Nối Vòng Tay Lớn, buổi trưa ngày 30/4/1975, trên đài Sài Gòn:
“Mặt đất bao la ... anh em ta về ... gặp nhau trong bão lớn quay cuồng trời rộng ...
Lời ca không phải là tiếng thách thức tử thủ. Lời ca không phải là tiếng bể máu như kết cục thường của chiến cuộc, lời ca khi ấy làm chùng xuống không khí thù hận và hằn học.
Chúng tôi tiến vào Sài Gòn...
Nối Vòng Tay Lớn
Chiến tranh nào bao giờ chẳng có mặt trái, nhưng tiếng hát kia, bản nhạc ấy, mở ra cho cả hai bên nghe như một liều thuốc vô hình đã làm chùng xuống một thời khắc thường dễ nổi cáu và nổi doá.
Ðấy là kỷ niệm thứ hai của tôi về anh.”
Tiếng hát làm chùng tay súng. Một ngày, một giờ mà sinh mệnh của hằng triệu con người nằm trên đường tơ kẽ tóc, một sự kiện như thế không trọng đại hay sao?
Văn học nghệ thuật Việt Nam, đã bao nhiêu lần đóng vai trò đó?
Sau này, Thọ sang sinh sống tại Ðức, theo diện xuất khẩu lao động, vẫn nghe nhạc Trịnh Công Sơn:
“Ngay cả sau này, đôi khi tự an ủi mình, nâng đỡ mình, tôi khe khẽ hát ‘Tôi ơi đừng tuyệt vọng’... và nhiều bài ca khác trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, nhưng tôi vẫn nhớ từng chi tiết và cám ơn nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ở trưa phát thanh trên làn sóng Sài Gòn ngày đó” [1]
ở một chân trời khác, nhiều người oán trách Trịnh Công Sơn về việc lên đài hát Nối Vòng Tay Lớn , trưa ngày 30.4.1975. Thật ra, anh có hát hay không hát, thì chế độ Việt Nam Cộng Hoà cũng tan rã. Anh có hát, và có hợp tác với chính quyền mới, âu cũng là một cách cứu vãn vết tích văn hoá của nền Việt Nam Cộng Hoà đã đào tạo ra anh về mặt tài năng và sự nghiệp, thậm chí tạo ra cả một huyền thoại Trịnh Công Sơn.
Một lần nữa, ông Nguyễn văn Trung, sau ảo ảnh Thanh Thúy nếu viết Trịnh Công Sơn Thực Chất và Huyền Thoại cũng sẽ nghĩ ra nhiều điều hay.
Nếu có ai đó nói rằng: Trịnh Công Sơn là một khổ nhục kế, để kéo dài hơi thở văn hoá của một chế độ chính trị đã bị bức tử, thì là lời đại ngôn, duy cảm, nghịch lý, vớ vẩn.
Vớ vẩn như một số lời ca trong tác phẩm Trịnh Công Sơn. Nhưng biết đâu chẳng là sự thực? Sự thực trong bao nhiêu cái vớ vẩn, kể cả trong lịch sử.
Chế Lan Viên, năm 1984, đã viết: “Văn hoá của thực dân mới là con đẻ của chủ nghĩa thực dân mới. Quân sự, chính trị thực dân mới có chết, có băng hà thì nó cũng truyền ngôi cho văn hoá”. Và Chế Lan Viên không phải là người vớ vẩn, viết lách vớ vẩn.
*
“Không xa đời và cũng không xa mộ người...”
Trịnh Công Sơn đã xa đời lúc 12 giờ 45 tại Sài Gòn, ngày 01.4.2001.
Ðám tang ngày 4 tháng tư, nghe nói lớn lắm, hàng trăm tràng hoa ngập con hẻm 47 Duy Tân. Hàng vạn người đưa tiễn, trong đó có thể có người đi tiễn một điều gì khác, một tâm tình hay u hoài nào đó của riêng mình, chẳng hạn.
André Malraux có nói đâu đây rằng “trong Thiên Chúa Giáo, chỉ có những pho tượng là vô tội”. Trịnh Công Sơn đã sống non nửa sau cuộc đời, trong một chế độ chính trị mà các pho tượng cũng không phải là vô tội.
Những đoá hoa đặt trên mộ Toa, Sơn ơi, không phải là đoá hoa nào cũng vô tội.
Bây giờ moa mới khóc Toa đây. Tại nhà moa, ngồi ở chỗ Toa ưa ngồi vẽ, nhìn dòng sông nhỏ, mà Toa đã gọi là sông An Cựu.
Sơn ơi, đời này, và sang đời khác nữa, làm gì có đến hai dòng sông An Cựu;
an cựu, Sơn ơi./.
Orléans, 14.04.2001, đọc lại, bổ sung 30- 3.2012
ĐẶNG TIẾN
No comments:
Post a Comment

markdown:
Trịnh Công Sơn chánh quán Huế, làng Minh Hương, tổ tiên gốc Trung Hoa. Làng Minh Hương nay sát nhập vào Bao Vinh thành xã Hương Vinh. Bao Vinh là thương cảng của Huế ngày xưa.
Anh sinh ngày 28 tháng 2 năm 1939, tại Lạc Giao, tỉnh Ðắc Lắc, lớn lên trong một gia đình buôn bán giữa trung tâm thành phố Huế. Nhà đông anh chị em, ba trai năm gái, mà anh là con trưởng. Tuy có thăng trầm, nhưng nói chung là khá giả.
Trịnh Công Sơn theo học chương trình Pháp, tại Trung học Pháp tại Huế, đến hết cấp 2. Năm ấy, 1955, cùng lớp có ca sĩ Kim Tước (Giáo sư Decoux, dạy khoa học, thỉnh thoảng mang đàn vĩ cầm vào lớp, đàn đệm cho học sinh hát). Lúc này Trịnh Công Sơn chơi guitare đã hay. Trường giải thể, dời vào Ðà Nẵng, Trịnh Công Sơn có lúc theo học trường Thiên Hựu, Providence ở Huế. Rồi chuyển vào Sài Gòn, học tại trường Taberd, hay Jean Jacques Rousseau.. gì đó. Sau đó vào học trường Sư Phạm Quy Nhơn, rồi đi dạy học vài năm tại Lâm Ðồng.
Anh tự học nhạc một mình, và đã kể lại:
*“Thưở ấy, tôi là một đứa bé thích ca hát. Mười tuổi biết solfège, chép lại những bài hát yêu thích đóng thành tập, chơi đàn mandolin và sáo trúc. Mười hai tuổi có cây đàn guitare đầu tiên trong đời và từ đó sử dụng guitar như một phương tiện quen thuộc để đệm cho chính mình hát.* *Tôi không đến với âm nhạc như một kẻ chọn nghề. Tôi nhớ mình đã viết những ca khúc đầu tiên từ những đòi hỏi tự nhiên của tình cảm thôi thúc bên trong... Ðó là những năm 56 - 57 , thời của những giấc mộng ngổn ngang, của những viễn tưởng phù phiếm non dại. Cái thời tuổi trẻ xanh mướt như trái quả đầu mùa ấy, tôi rất yêu âm nhạc nhưng tuyệt nhiên trong tôi không hề gợi lên cái ham muốn trở thành nhạc sĩ... Dạo ấy ba tôi đã mất ...”*
Những câu hỏi người tò mò có thể đặt ra: một người chỉ học trường Pháp, giáo trình Việt ngữ rất hạn chế và lỏng lẻo, khi đặt lời ca, sao có thể sử dụng tiếng Việt điêu luyện đến như thế? Thỉnh thoảng anh viết truyện ngắn, tham luận, đều xuất sắc. Bạn bè nhận được thư riêng, đều nhớ rằng Sơn chữ đẹp văn hay.
Tự học đàn hát, rồi sáng tác một mình, Trịnh Công Sơn không thuộc một nhóm sáng tác nào, như những người đi trước, như Lê Thương, Hoàng Quý trong nhóm Ðồng Vọng ở Hải Phòng, như Thẩm Oánh, Dương Thiệu Tước trong nhóm Myosotis tại Hà Nội, nhóm Hoàng Mai Lưu tại Nam Bộ. Cũng như sau này, anh sẽ tự học vẽ một mình.
Câu hỏi tò mò thứ hai: tự học nhạc, rồi từ rất sớm đã lao mình vào đời sống sáng tác và tranh đấu, làm sao anh có thể liên tục sáng tác khoảng 600 ca khúc, phần lớn được yêu chuộng?
Nói rằng Trịnh Công Sơn là thiên tài, cũng dễ thôi. Nhưng trở thành thiên tài trên một đất nước như Việt Nam, được thừa nhận là thiên tài trong một xã hội như Việt Nam - nhất là sau cuộc đổi đời 1975 - thật không đơn giản.
Mục đích của bài này là thử tìm hiểu sự hình thành của thiên tài Trịnh Công Sơn, thử giải mã hiện tượng Trịnh Công Sơn và thử tìm hiểu vị trí của Trịnh Công Sơn trên những trầm luân của đất nước, chủ yếu là khúc quanh 1975.
Chúng tôi cũng muốn cung cấp cho các nhà nghiên cứu về sau một số tư liệu rải rác đây đó, e mai đây khó kiếm, khi những than khóc và tung hô đã lắng xuống.
*
Về hoàn cảnh sáng tác ban đầu, Trịnh Công Sơn đã tuyên bố với Vĩnh Xương, báo Ðất Việt, năm 1985: “
*Ðến năm 1957, tôi sáng tác, gọi là để bạn bè nghe chơi*. *Sau đó thấy có hứng thú sáng tác và thử viết thêm một số bài. Năm 1959, tôi viết bài Ướt Mi và được bạn bè khích lệ. Tôi mới tìm sách nghiên cứu thêm về nhạc, trao đổi thêm về nhạc lý với bạn bè. Sau đó, tôi phổ nhạc cho khoảng một chục bài thơ tình yêu (như Nhìn Những Mùa Thu Ði chẳng hạn). Năm 63, tôi có một số sáng tác khá thành công như Diễm Xưa, Biển Nhớ, Hạ Trắng. Từ đó, tôi đi vào con đường sáng tác”* **[1]**. **Và từ đó, Trịnh Công Sơn nổi tiếng.**
*
Khi đặt câu hỏi: sao một thanh niên, rất trẻ, chỉ học ở trường Tây mà sử dụng tiếng Việt tài hoa đến vậy, tôi không có thành kiến - vì bản thân mình cũng chỉ học “trường Tây”- mà để tìm hiểu nguồn sáng tạo trong ngôn ngữ.
Trịnh Công Sơn, có lẽ - đây là giả thuyết dè dặt - không học nhiều văn chương Việt Nam được giảng dạy ở nhà trường thời đó, nên không bị nô lệ vào những khuôn sáo trường quy, không suy nghĩ bằng điển cố sẵn có, mà tạo được một hình thức mới cho lời ca. Lời ca ấy sử dụng nhiều hình ảnh, biểu tượng bị xé lẻ, đi thẳng vào tâm tưởng người nghe, mà không đòi hỏi họ phải hiểu nghĩa chính xác. Ví dụ bài Tình Sầu:
*Tình xa như trời / Tình gần như khói mây /* *Tình trầm như bóng cây / Tình reo vui trong nắng /* *Tình buồn làm cơn say* *... Cuộc tình lên cao vút / Như chim mỏi cánh rồi /* *Như chim xa lìa bầy / Như chim bỏ đường bay /*
Mạch lạc nội tại (cohérence organique) của ca khúc không dựa vào tương quan ý nghĩa: “
*tình như trời*xa” thì hợp lý, nhưng gần, sao lại như “ *khói mây*”? “ *Tình lên cao vút*”, sao lại “ *như* *chim mỏi cánh rồi*”? “ *Tình reo vui trong nắng*”, thì phải đối ngẫu với “ *tình buồn cơn mưa bay*” mới chỉnh, sao lại *say sưa*vào đây?
Thật ra, mạch lạc nội tại được cấu trúc trên hình thức ngôn ngữ: những từ lặp lại: tình, chim, như, những vần luyến láy: mây, cây, say, bay, những từ đối lập: xa/gần, vui/buồn. Hình ảnh nối tiếp nhau, không cần ăn khớp với lý luận, lại được tiết điệu, âm giai nâng đỡ, bay bổng, bay thẳng vào tâm tưởng người nghe.
Chúng ta thử so sánh, để tìm hiểu chứ không phân định hơn thua, một lời nhạc tương tợ của Ðoàn Chuẩn:
**Gửi gió cho mây ngàn bay** *Gửi bướm muôn màu về hoa* *Gửi thêm ánh trăng màu xanh lá thư* *Về đây với thu trần gian ...*
Hai ca khúc na ná, vì đều là ẩn dụ xâu chuỗi (métaphore filée), nhưng ca từ của Ðoàn Chuẩn được cấu tứ theo ngữ nghĩa và quy ước, theo điển cố: gió+mây, bướm+hoa, gió+trăng, trăng+thu. Nét mới là màu xanh lá thư bị xoá nhoè giữa những ước lệ được liên kết thành một xâu chuỗi kiên cố, chặt chẽ quá làm mất chất thơ. Thêm vào đó là những câu thất ngôn đường luật rất chỉnh chu:
*Lá vàng từng cánh / rơi từng cánh* *Rơi xuống âm thầm / trên đất xưa*
Bài
*Gửi gió cho mây ngàn bay*rất hay, nhưng hay một cách khác, đựơc yêu chuộng ở một giới thính giả khác.
Phạm Duy, thời trẻ, đã có những sáng tạo tân kỳ:
*Buồm về dội nắng đôi vai* **Bao nhiêu màu hoa ngát trên đôi môi**
Tiếng Ðàn Tôi, 1947
Sau đó, anh trở về với ngôn ngữ duy lý:
*Bao giờ em giở lại vườn dâu (hỡi em)*
Là một câu thơ tuyệt vời: vườn dâu là niềm thương nhớ muôn trùng một nền văn minh đã khuất bóng. Nhưng Phạm Duy lại bồi thêm câu sau
*Ðể anh bắc gỗ xây nhịp cầu (anh) bước sang ...*
(Quê Nghèo, 1948)
Thì cái ý đã thu hẹp cái tứ. Câu hát trở thành thô thiển, và giới hạn âm vang.
(Tôi đã có dịp trình bày với anh Phạm Duy ý này, anh cười vui: thế à?)
Tác phẩm Lê Thương uyên bác cả nhạc lẫn lời, đã đựơc người đời yêu thích.
Trịnh Công Sơn sẽ không viết được những câu văn vẻ như Lê Thương:
*Bên Man Khê còn tung gió bụi mịt mùng,* *Bên Tiêu Tương còn thương tiếc nơi ngàn trùng ...*
Hòn Vọng Phu
nhưng đã viết:
*Ðàn bò vào thành phố* *Reo buồn tiếng hạt chuông* *(...)* *Ðàn bò tìm dòng sông* *Nhưng dòng nước cạn khô* *Ðàn bò bỗng thấy buồn,* *bỗng thấy buồn ..* *(Du Mục)*
Những hình ảnh ngoài trí tưởng tượng của Lê Thương - ông vua đặt lời ca - theo sự đánh giá của Phạm Duy.
Ði vào nền tân nhạc với một tâm hồn mới mẻ, Trịnh Công Sơn đã dần dần xây dựng một nhạc ngữ mới, phá vỡ những khuôn sáo của nền âm nhạc cải cách, thành hình chỉ hai mươi năm về trước.
( Ghi chú cho ngày giỗ 01-4-2012: tính đến nay nhạc Trịnh Công Sơn đã thành công trong già nửa thế kỷ, và ngày nay còn đang được yêu chuộng, có lẽ ngoài kỳ vọng của tác giả và bè bạn thân thuộc, nhất định vì nhiều duyên do. Một trong những duyên do có thể là: nhạc Trịnh Công Sơn đáp lại một nhu cầu của xã hội và thời đại thiếu chất thơ. Nhạc và lời lấp một khoảng trống trong tâm thức con người giữa một xã hội duy lý, duy dụng, thô thiển và thô bạo. Nó vô hình trung mang lại chất thơ, nhu cầu mà ý thức và tiềm thức con người đòi hỏi. Bằng cớ là những đĩa hát, những quán nhậu... mượn tên ca từ Trịnh Công Sơn, như một thoáng mộng mơ. Nhà cầm quyền toàn trị ắt nhận ra điều này, nhưng tạm dung vì nó là một phương tiện giải tỏa và đền bù, không mấy, hay chưa thấy, phương hại. Điều này tôi đã cảm thấy và ghi nhanh vào thời 2001, nhưng thêm thời gian mười năm sau, tôi có thể xác quyết)
*
Trịnh Công Sơn tự học nhạc, chứ không được đào tạo theo hệ thống trường quy. Khi bắt đầu sáng tác, được khích lệ, mới “trao đổi nhạc lý với bạn bè”, anh không nói rõ là những ai.
Câu hỏi thứ hai người tò mò đặt ra là: học nhạc một mình, thì vốn liếng nhạc thuật lấy đâu ra mà sáng tác nhiều, nhanh và hay, như thế?
Nhiều người cho là tác phẩm anh đơn giản về mặt nhạc thuật, nói là nghèo nàn cũng được.
Văn Cao nhận xét: “
*Trong âm nhạc của Sơn, ta không thấy dấu vết của âm nhạc cổ điển, theo cấu trúc bác học phương tây*. *Sơn viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc, thơ tự nó trào ra”* **[1]**.
Lối nhạc hồn nhiên, dung dị này lại đáp ứng lại với yêu cầu thời đại, theo Phạm Duy:
“
*Về phần nhạc, toàn thể ca khúc Trịnh Công Sơn không cầu kỳ, rắc rối vì nằm trong một số nhạc điệu đơn giản, rất phù hợp với tiếng thở dài của thời đại*” [1].
Một thính giả bình thường, yêu quý Trịnh Công Sơn, đã viết sau khi anh qua đời: “
*Xét cho cùng,* *Trịnh Công Sơn là một nhà thơ*. *Một nhà thơ lớn. Nhạc là cái xe tải anh lắp lấy để chở thơ anh đến với chúng taõ (Vũ Thư Hiên, Varsovie, 4/2001).*Nhận xét chưa chắc đúng nhưng tiêu biểu.
Dù cho rằng nhạc thuật đơn điệu, thì cũng phải thừa nhận tài năng, có phần học tập, có phần thiên phú. Hoa hồng đẹp là do cây hồng, nhưng cũng còn nhờ vào đất đai, phân tro, mưa nắng, người chăm sóc, thậm chí cần cả người ngắm, hoa hồng mới có giá trị cái đẹp hoa hồng. Dù ở đây chỉ là một đoá vô thường.
Ta thử nhớ lại thời đại phát sinh tài năng Trịnh Công Sơn.
Năm anh 15 tuổi, 1954, Hiệp Ðịnh Geneve chia đôi đất nước, cả hai miền Nam Bắc đều hoá thân trong hoàn cảnh chính trị và văn hóa mới.
Ở miền Nam, văn hoá phương Tây tràn ngập thị trường, nhất định phải ảnh hưởng mạnh mẽ đến tuổi mười lăm.
Sách báo, đĩa nhạc Pháp du nhập ồ ạt vào Việt Nam hằng ngày, giá thực tế rẻ hơn tại Paris nhờ trợ cấp hối đoái, và đây lại là thời kỳ phát minh và phát triển của loại sách bỏ túi và đĩa hát rảnh mịn (microsillon), phát hành rộng rãi, kèm theo những phương tiện truyền thanh mới. Thời trước, tuy Việt Nam là thuộc địa Pháp, nhưng văn chương Pháp chỉ du nhập qua nhà trường, giáo trình dừng lại ở cuối thế kỷ XIX: uyên bác như Xuân Diệu mà không biết Apollinaire. Sau 1954, văn hoá Pháp , và phương Tây , du nhập thẳng vào thị trường. Công chúng đọc Françoise Sagan tại Sài Gòn cùng lúc với Paris. Trên hè phố, nhất là tại các quán cà phê, người ta bàn luận về Malraux, Camus, cả về Faulkner, Gorki, Husserl, Heiddeger.
Nhà văn Bửu Ý, bạn Trịnh Công Sơn - học trước Sơn hai lớp tại Lycée Français Huế - hát
*Lá* *Rụng*(Les Feuilles Mortes) một lần với Juliette Gréco, hát *Ðời hồng tươi*(La Vie en Rose) một lần với Edith Piaff, hay Yves Montandá; trong khi Thanh Tâm Tuyền dịch Barbara của Jacques Prévert, đăng trên Sáng Tạo và nhà văn trẻ Nguyễn Xuân Hoàng cũng ngân nga Barbara. Nguyễn Trần Kiềm, bạn cùng lớp với Sơn, đi cyclo che nắng bằng sách của Sartre.
Người ta thắc mắc về những tên ca khúc Trịnh Công Sơn cầu kỳ như Mưa Hồng, Tuổi Ðá Buồn, trong khi Thanh Tâm Tuyền viết Ðêm Màu Hồng, về sau trở thành phòng trà lừng danh, lại viết thêm Lệ Ðá Xanh, được danh hoạ Ðinh Cường, bạn thân Trịnh Công Sơn, vẽ thành tranh trừu tượng, v...v... .
Song hành với sách báo, các cơ quan văn hoá tây phương mở cửa hoạt động: Phòng Thông Tin Hoa Kỳ, Pháp, Trung Tâm văn hoá Ðức ... dĩ nhiên là với những động cơ chính trị , tuyên truyền, tranh thủ, trong thời kỳ chiến tranh lạnh, mà chúng tôi không đề cập ở đây, chỉ nhấn mạnh ở ảnh hưởng văn hoá phương Tây thời đó trên đời sống trí thức miền Nam. Những
*Chiều Chủ Nhật* *Buồn nằm trong căn gác đìu hiu*.. *ô hay mình vẫn cô liêu,*rồi đến *Ngày chủ nhật buồn còn ai, còn ai: ... Tuổi buồn Em mang đi trong hư vô, ngày qua hững hờ...*Không thể không nhắc đến bài Chủ Nhật Buồn, Sombre Dimanche của Seres Rejo, nghe nói đã có người tự tử vì nó. Hay vì những hư vô, cô liêu, hững hờ, thịnh hành một thời. Trong bài viết “Nỗi lòng của tên Tuyệt Vọng” anh đã tiết lộ “tôi vốn thích triết học và vì thế, tôi muốn đưa triết học vào những ca khúc của mình”. Ví dụ như: “ *Vết lăn trầm hằn lên phiến đá*” mà anh gọi là di thạch: roche errante, người hát không hiểu gì, nhưng vẫn thích hát! Nhưng nói là Rolling Stones cũng không sai.
Ca khúc Trịnh Công Sơn gợi suy tư, đáp ứng lại nhu cầu trí thức chính đáng ở một thiểu số và ảo tưởng trí thức thời thượng ở một đa số, trong đó có các cô cậu, ở mục Tìm Bạn Bốn Phương trên các báo, tự giới thiệu là “yêu màu tím và nhạc họ Trịnh” hay “nhạc TCS” viết tắt.
Thời kỳ này, Nguyễn văn Trung đã viết bài ảo ảnh Thanh Thuý. Nếu nói về “ảo ảnh Trịnh Công Sơn”, ông ấy cũng có thể viết một bài hay.
Nhạc Trịnh Công Sơn đơn giản: một đặc điểm tạo dựng thành công. Phạm Duy nhận xét về Trịnh Công Sơn “
*Bài hát chỉ cần một chiếc đàn guitare đệm theo, nếu hoà âm phối khí rườm rà thì không hợp với những bài hát soạn theo thể ballade này*”. Lại là một yêu cầu khác của thời đại: những Georges Brassens, Joan Baez lẫy lừng với cây đàn ghi-ta. Ca khúc Trịnh Công Sơn, có thể hát cho vài người nghe, cho một nhóm, hay trước quảng đại quần chúng. Nó đi vào quần chúng, nhất là giới thanh niêná: Nó khác với nhạc phòng trà, có giàn nhạc và do ca sĩ hát, và thính giả đi nghe (và nhìn) ca sĩ nhiều hơn là nghe ca khúc.
Thời Trịnh Công Sơn cũng là thời của các tác-gia-soạn-giả-trình-diễn (auteur compositeur interprète) chẳng bao năm mà trở thành huyền thoại: Jacques Brel, Bob Dylan. Báo chí Mỹ gọi Trịnh Công Sơn là Bob Dylan Việt Nam, vì nội dung phản chiến, mà còn vì phong cách trình diễn.
Nhạc Trịnh Công Sơn không phải là nhạc giao hưởng. Những soạn giả bậc thầy của nhạc lý Việt Nam thời đó, như Vũ Thành, Văn Phụng, Nghiêm Phú Phi không có quần chúng.
Trịnh Công Sơn có tài đặt nhạc, soạn lời, lại biết bắt mạch thời đại, sống đúng thế hệ của mình, trong lòng đất nước, trong nhạc cảnh thế giới. Ngần ấy cái tài dồn lại, gọi là thiên tài, cũng không quá đáng.
*
Phân chất những lớp phù sa đã tấp vào dòng nhạc của mình qua những giao lưu văn hoá, Trịnh Công Sơn có nói đến những ảnh hưởng ngoại lai: “Thuở nhỏ tôi rất thích nhạc tiền chiến và có nghe một số nhạc nước ngoài.”
*Những năm 60, tôi có nghe nhạc Blues nói về thân phận của người da đen ở Mỹ. Tôi rất thích nhạc của Louis Amstrong, D. Ellington... Tôi thấy loại nhạc này gần gũi với mình và thấy có khả năng muốn lấy nhạc này để nói lên tâm sự của mình”.*[1]
Và cũng trên số báo Ðất Việt đó, anh cho biết thêm về ảnh hưởng. Những năm 64-66, sáng tác có chất Blues, những năm 67-72, lại mang nhiều chất dân ca.
“Chất dân ca” ở đây, phải hiểu theo nghĩa folk songs của Bob Dylan và Joan Baez thịnh hành thời đó. Cả hai danh ca đều hơn Sơn hai tuổi, cùng một thế hệ, cùng một lý tưởng chống chiến tranh, cùng một cây ghi-ta, cùng một điệu hát. “Dân ca” ở đây không phải là hò mái nhì, hò giã gạo của quê hương. Nhạc dân tộc trong thời gian đầu, dường như không mấy ảnh hưởng đến anh. Những bài theo chủ đề ru con của Trịnh Công Sơn không mấy âm hưởng những bài hát ru em Việt Nam.
Sau này, thỉnh thoảng người nghe có nhận ra chút âm hưởng hò Huế, như trong
*Thuở Bống là* *Ngườ*i, hay điệu ru dân tộc, như *Lời Mẹ ru Con*thì cũng chỉ là đôi biệt lệ, không tiêu biểu.
Gần đây, sách báo thường trích dẫn câu Trịnh Công Sơn:
”
*Tôi chỉ là tên hát rong, đi qua miền đất này để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo”*
Lại phải hiểu chữ “hát rong” theo nghĩa hiện đại: không phải là ông sẩm chợ, hát vè Thất Thủ Kinh Ðô ở phố Ðông Ba mà Huy Cận đã mô tả, mà hình ảnh người du ca hiện đại, những baladins itinérants trong ca khúc Bob Dylan, trong quan niệm Nhạc Du Bất Tận, Never Ending Tour (1988). Nhà thơ Tô Thùy Yên, chuộng thuyết chính danh, nên đã nói rõ điều này và gọi Trịnh Công Sơn là “người du ca chính hiệu”:
“Người du ca” là một nghệ sĩ đặc biệt đứng giữa âm nhạc và thi ca, đúng hơn, người du ca là một thi sĩ nhiều hơn là một nhạc sĩ.
*Người du ca thường khi xuất hiện và nổi bật trong những thời đại được coi là u uất nhiễu nhương, những thời đại mà tiếng nói con người bị lấn át, tự do con người bị cưỡng chế, giá trị con người bị hạ thấp, hạnh phúc con người bị tước đoạt và ước vọng con người bị bao vây.* *Thành thử những tác phẩm du ca có thể là những tác phẩm yếu hơi, dễ dãi, sơ sài, những tác phẩm thành hình trong một thoáng cảm hứng nhất thời, những tác phẩm như những ký tự ghi chép vội vàng trên một trang giấy tình cờ, và thả bay ngay theo thời thế” (*Tô Thùy Yên *) .*
Trong
*Cõi Tạm*, ăn xổi ở thì này, nơi con người chôm liền chộp lẹ mọi cơ hội để mua lẻ và mua rẻ chút hư danh, có người còn viết được những lời như vậy, là nghiêm túc và tâm huyết. Nhất là viết cho một người vừa khác phe, vừa khác phái.
Văn Cao cũng là một người sành chữ nghĩa. Trong câu chuyện thân mật, anh thường nói Sơn là một troubadour (kẻ hát rong) có tài. Nhưng khi viết về Trịnh công Sơn, anh dùng chữ chantre, trang trọng hơn, trong nghĩa “kẻ ngợi ca
*” bởi Sơn đã hát về quê hương đất nước bằng cả tấm lòng của một đứa con biết vui tận cùng những niềm vui, và biết đau đến tận cùng những nỗi đau của Tổ Quốc Mẹ hiền*”. Troubadour hát nhạc mua vui cho trần thế, chantre hát những Lời Buồn Thánh. Tuy nhiên, Trịnh Công Sơn cũng chỉ tự xưng là troubadour, như tên đặt cho phòng tranh anh triển lãm chung với Ðinh Cường, Bửu Chỉ tại Gallery Tự Do, tháng 8/2000.
Năm 1969, bạn anh, họa sĩ Trịnh Cung, đã vẽ bức tranh đẹp, tên là Le troubadour = Kẻ du ca, để kêu gọi hoà bình. Những chuyện này đều tương quan với nhau.
Khi Phạm Duy gọi ca khúc Trịnh Công Sơn là những ballades, không cùng một nguồn gốc với chữ baladin, cũng là có ý trang trọng.
Các vị ấy tài cao, ý sâu mà lòng thì rộng rãi; cho nên lời cũng khoáng đạt.
*
**Hôm qua trăng sáng lờ mờ** *Em đi tát nước, tình cờ gặp Anh*
Người con gái Việt Nam da vàng, ngày xưa, đã hát như thế trong ca dao, là để che dấu khát vọng tình yêu, chứ trong đời sống nông thôn thời ấy, làm gì có cái tình cờ
*.*
Ðời sống thế giới hiện nay, nghĩ cho cùng, cũng vậy thôi. Những giai điệu blues, nhạc phản kháng Bob Dylan, Joan Baez, thơ Prévert, Aragon, Eluard ... Trịnh công Sơn đã gặp gỡ, trên dòng nhạc, dòng thơ, dòng tâm tư. Và dòng lịch sử, dân tộc và thế giới. Trong cao trào lớn của loài người, giữa lòng thế kỷ hai mươi: cao trào giải phóng dân tộc, chủng tộc và giai cấp. Ðừng quên việc giải phóng phụ nữá: người phụ nữ Pháp đã đi phá ngục Bastille từ 1789, mãi đến 1946 mới có quyền đầu phiếu.
Người phụ nữ Việt Nam cũng vậy thôi: sau khi chờ chồng hoá đá, họ bước chân vào thế kỷ XX, thì ngồi đan áo. Từ
*Buồn Tàn Thu*của Văn Cao, qua *Bếp Lửa*của Thanh Tâm Tuyền, thơ hiện đại của nhà thơÝ Nhi, cho đến năm 2000, trong ca khúc *Ðêm Xanh*của Bảo Chấn, cô ấy vẫn ngồi đan áo, trong khi dọc hè phố, áo pull bán rẻ mạt.
Ðan áo là hình ảnh ẩn nhẫn, thụ động mà người đàn ông đòi hỏi. Ðan áo cho ai đó, hay để tưởng nhớ, chờ đợi ai đó. Ca khúc Trịnh Công Sơn, rất nhiều phụ nữ, nhưng không thấy họ đan áo. Mà chỉ ... ngồi chơi, khi nghiêng vai, khi nghiêng đầu, khi nghiêng sầu. Ngồi chơi chán rồi thì
*Ðứng* *lên gọi mưa vào Hạ*. Nếu khóc, cũng chỉ khóc cho những *Chiều mưa đỉnh cao*... Mai kia, có ra đi, thì cũng là *Như những dòng sông nhỏ*.
Người đàn bà trong Trịnh Công Sơn đẹp dung dị và tự do bình thường. Tự do với cuộc đời, với tình yêu, thậm chí với tình dục. Nhạc Trịnh Công Sơn không nói đến tình dục, vì nói đến ... làm gì?
Người phụ nữ nghe và hát nhạc Trịnh Công Sơn thoải mái, vì chỉ hát, hay nghe, mà không phải làm gì cả, không phải Hái Mơ, Lái Ðò, bán Hàng Cà Phê, Hàng Nước, không phải thay quần áo làm cô Sơn Nữ, cô Láng Giềng hay mua lấy số phận Người Yêu của Lính. Và nhất là không phải ... đi lấy chồng: hạnh phúc không thấy đâu mà chỉ nghe oán trách dài dài suốt nửa thế kỷ:
*Em đi* *trên xác pháo, anh đi trong nước mắt...* *Em ơi tình duyên lỡ làng rồi, còn chi nữa mà chờ ...*Và, ở một chân trời khác, họ cũng không phải ba đảm đang, ba sẵn sàng, làm *Người Mẹ Cầm Súng*, xung phong đi gỡ mìn ở *Ngã Ba Ðồng Lộc*...
Sau 1975, khi “
*Em ở Nông trường, em ra Biên giới*” thì người nghe có cảm giác cô Tấm đã trở thành cô Cám, và Trịnh Công Sơn sẽ gào gọi *Bống hỡi Bống hời*, cô Tấm thỉnh thoảng có tái hiện, nhưng cũng đã tân trang nhiều lắm.
Trong xã hội Việt Nam, cho đến hôm nay, chưa chắc gì người phụ nữ đã được giải phóng, và tôn trọng đúng mức. Trong ca khúc Trịnh Công Sơn, họ được giải phóng và tôn trọng. Tôn trọng người đàn bà, không phải là tán tỉnh, Trịnh Công Sơn, rất hồn nhiên đã hiểu ra và nói vào điều đó.
*
Nhạc phản chiến, đòi hỏi hoà bình của Trịnh Công Sơn thì nhiều người biết, sẽ có nhiều người viết về đề tài này. Mới đây, trong buổi tưởng niệm Trịnh Công Sơn, tại Californie, anh Ðỗ Ngọc Yến có nói rõ và nói đúng, khác với Ðỗ Ngọc Yến cách đây 40 năm và 20 năm.
Tôi không đủ thì giờ viết về đề tài này, nhưng sẽ đề cập đến ở một dịp khác, nay chỉ vội nói ngay mấy ý kiến chủ quan:
1.- Dù đánh giá ra sao đi nữa, nhạc Trịnh Công Sơn cũng là sản phẩm của chế độ Việt Nam Cộng Hoà, trong cả hai mặt tích cực và tiêu cực của chế độ này.
Không có Miền Nam, cũng có thể có một Trịnh Công Sơn, nhưng là một Trịnh Công Sơn khác, đại khái như một Phạm Tuyên hay Phan huỳnh Ðiểu.
2.- Chính quyền Cộng Sản, sau 1975, sau những thăm dò, đã lưu dung một phần trong nhạc phẩm Trịnh Công Sơn và đã khéo sử dụng Trịnh Công Sơn. Có thể nói sau 25 năm chiến thắng, thành công hiếm hoi, nếu không phải là duy nhất, của chính sách văn hoá của chính quyền cộng sản, là tiếp thu nhạc Trịnh Công Sơn, mà công đầu là Thành Uỷ TPHCM. Dùng chữ ‘chính sách’, là để nhìn toàn cảnh, chứ đối với một cá nhân, chắc chỉ có những quyết định cục bộ, nhất thời, bất thành văn. Dù sao, họ cũng chỉ kế thừa kinh nghiệm Liên Xô vào thời kỳ Tân Chính Sách Kinh Tế (NEP) những năm 1920, sau cuộc nội chiến, khi Lenine thu dung những nhà văn, nhà thơ ‘bạn đường’ (Popoutchiki) như Alexis Tolstoi hay Zamiatine.
Trong chiến tranh chống Pháp, người Cộng Sản đã không thu phục được Phạm Duy. Sau 1954, họ không thu phục được Văn Cao. Nhưng sau 1975, họ thu hoạch được Trịnh Công Sơn, như vậy đã là thành công. Thành công về mặt hiện tượng, không phải về mặt bản chất. Về mặt bản chất, chuyên chính vô sản không bao giờ chấp nhận cái gì khác họ, không phải do họ tạo ra. Mặt khác, ca khúc Trịnh Công Sơn trước kia và bây giờ không có ‘tiêu chuẩn’ đáp lại quy luật của hiện thực xã hội chủ nghĩa. Cố gắng đến đâu thì cây cam cũng không tạo được quả chanh. Trước kia ‘
*hai mươi năm nội chiến từng ngày’*là sai đường lối, bây giờ hỏi ‘ *Em còn nhớ hay Em đã* *quên*’ vẫn sai lập trường.
Chấp nhận - dù trong giới hạn - những dư vang của một chế độ chính trị mà mình cố công bôi xoá, chính quyền TPHCM, trong chừng mực nào đó, đã nhượng bộ quần chúng, đã gián tiếp thừa nhận mình thất bại, trong việc ngăn chặn nhạc vàng, và nhất là trong việc đào tạo một nền âm nhạc mới đáp ứng với quần chúng. Chính quyền Trung ương Hà Nội
*wait and see*để cho TPHCM “phát huy sáng kiến”; nếu rách việc thì ra tay chận đứng một “quyết đinh địa phương”, nếu vô hại thì án binh bất động, và thêm được tiếng là cởi mở, hoà hợp.
3.- Về phía Trịnh Công Sơn, anh cũng khéo thoả hiệp với chính quyền mới. Việc anh ở lại Việt Nam sau 1975, hợp tác với các hội văn nghệ Huế, rồi TPHCM là hợp lý, sau khi đã sáng tác
*Khi đất nước tôi thanh bình, tôi sẽ đi thăm*... Ðó là sự chọn lựa tự do của anh. Cũng như Nguyễn Trãi xưa kia, cháu ngoại nhà Trần, mà không phò tá các phong trào kháng chiến Hậu Trần, lại đi hợp tác với đám nông dân Lam Sơn. Hay như Ngô thời Nhậm, nhiều đời ăn lộc chúa Trịnh vua Lê, mà đã đi hợp tác với nhóm áo vải Tây Sơn. Từ đó người ta có thể thông cảm khi anh làm một số bài ca ngợi chế độ mới, không hay lắm và ít được hát, ít người biết: âu cũng là điều may mắn cho anh, vì anh đã có một số câu chữ không hay và không cần thiết.
Anh là người được hưởng nhiều bổng lộc của chính quyền, nhiều hơn những cán bộ đã vào sinh ra tử trong cả hai cuộc chiến tranh. Anh có thể hát
*Ðời Cho Ta Thế*. Thật ra, đời không cho ai cái gì mà chỉ đổi chác; anh đã phải trả giá, có khi là giá rất đắt. Anh không trả thì nhiều người khác phải trả. ý thức điều đó có lần anh viết:” *Tôi không bao giờ có tham vọng trở thành một người* *viết ca khúc nổi tiếng*. *Nhưng đời đã tặng cho tôi món quà ấy thì tôi không thể không nhận. Và khi đã nhận rồi thì phải có trách nhiệm với mọi người”.*
Nói thì ngon lành như thế. Thực tế không đơn giản: người ta cho anh bó hoa, chai rượu. Ai cho anh trách nhiệm? Anh hát “
*mỗi ngày tôi chọn một niềm vui*”, khi bạn anh, Thái Bá Vân, nhà phê bình nghệ thuật tài danh, thuộc Viện Mỹ Thuật Hà Nội than: “ *một năm không được một ngày* *vui*”. Muốn mua vui, phải vào Sài Gòn ... chơi với Sơn. Nhưng chẳng qua là niềm vui của phận “chim lồng cá chậu”; Hiểu như thế, bạn bè không đòi hỏi gì nhiều ở một nghệ sĩ yếu đuối, sống chết giữa trùng vây như anh.
Người ta đánh giá một tác giả qua những tác phẩm anh ta đã thực hiện, chứ không qua những tác phẩm mà ‘lẽ ra’ anh ta phải thực thực hiện. Nhân danh cái ‘lẽ ra’ ấy, người làm văn học nghệ thuật đã là nạn nhân của bao nhiêu là oan khiên, oan khốc và oan khuất.
Không những vì chút tình riêng, nhưng còn vì tình đời, luật công bình, luật tương đối, luật chơi, chúng ta nên gạt sang một bên nhiều cái “lẽ ra” đối với Trịnh Công Sơn, mà chỉ xét những cái anh đã làm ra.
4.- Qua bốn mươi năm truân chuyên, Trịnh Công Sơn đã có những đóng góp lớn lao vào nền văn học nghệ thuật, vào đời sống xã hội, và lịch sử chính trị. Phần lớn sự nghiệp anh đã thành hình và thành công dưới chế độ Việt Nam Cộng Hoà, mà mọi người đã biết. Bài này tạm thời chưa nói đến.
Ngoài quần chúng cũ, nghe nhạc Trịnh Công Sơn vì yêu thích hay để nhớ lại ngững âm hao xưa cũ, thì thính giả khác, giới thanh niên Việt Nam ngày nay, hay người miền Bắc trước 1975, đón nhận ra sao?
Trong xã hội Việt Nam ngày nay, ca khúc Trịnh Công Sơn mang lại chất Thơ cho đời sống. Nhìn qua một số đĩa hát CD, thu nhiều bài của nhiều soạn giả, thì cái tên chung thường mượn tiêu đề của Trịnh Công Sơn, như
*Lời Thiên Thu Gọi*(Hồng Nhung), *Xin Mặt Trời hãy ngủ yên*(Mỹ Linh), những tiêu đề nhiều âm vang, nhiều thi vị. Những nhạc sĩ khác, Dương Thụ, Phú Quang, Trần Tiến, Bảo Chấn... đều tài cao, nhưng được đào tạo và trưởng thành trong một xã hội duy dụng và thực dụng, óc sáng tạo cao siêu của họ không đặt ra những câu hỏi vớ vẩn như là *Sóng* *Về Ðâu*? Vì thực tế: sóng thì ... *về đâu?*Trong một mẩu xã hội nào đó, đặt những câu hỏi như thế, là có cơ nguy bị nhốt vào nhà thương điên.
Chủ nghĩa hiện thực xã hội rất nghiêm khắc, yêu chuộng văn vần, một loại văn xuôi diễn ca (prose versifiée), với điều kiện loại văn vần ấy không có chất Thơ. Thi phẩm của “công thần” Nguyễn đình Thi còn bị gạt ra, nói gì đến “hàng thần” Trịnh Công Sơn? Nhưng ca khúc Trịnh Công Sơn đã lọt qua được các mắt lưới, vì đã cấp thời đáp lại được “lời gọi của khoảng trống” (l’appel du vide) và ca khúc là một thể loại nhẹ, phù phiếm (genre léger), chính quyền dung dưỡng vì có khả năng chận đứng bất cứ lúc nào ố như đã làm với nhạc Văn Cao ngày xưa: thậm chí bài Quốc Ca còn bị hăm doạ thay đổi. Và đang làm với Phạm Duy ngày nay. Trong các CD thu tại Việt Nam hiện nay có mấy khi, mấy ai thấy
*Giấc Mơ Hồi Hương*, nhạc Vũ Thành?
Chính quyền dung dưỡng ca khúc Trịnh Công Sơn không phải vì động cơ nghệ thuật, nhưng như một thế phẩm (ersatz), trong thời kỳ quá độ, như bác sĩ ban thuốc an thần cho bệnh nhân mất ngủ. Trong khi chờ đợi, thính giả hưởng lạc khoản, được ngày nào hay ngày ấy. Họ đang được nghe bài Sóng Về Ðâu một trong ca khúc cuối đời Trịnh Công Sơn:
*Biển sóng, biển sóng đừng xô tôi* *Ðừng xô tôi ngã dưới chân người* *Biển sóng, biển sóng đừng xô nhau* *Ta xô biển lại sóng về đâu* *Sóng bạc đầu và núi chìm sâu* *Ta về đâu đó* **Về chốn nào mây phủ chiêm bao**
Xã hội chủ nghĩa có thể tạo ra nhiều bài hát hay hơn. Nhưng tạo ra được cái gì na ná như thế thì vô phương. Thiên tài không phải là người không bắt chước ai, mà là người không để ai bắt chước được mình.
5.- Chứng từ cho giá trị một tác phẩm nghệ thuật, là khả năng kết hợp rộng rãi và lâu dài của nó. Nhạc Trịnh Công Sơn được hát rộng rãi ở Miền Nam trước 1975, chúng ta đã biết. Nhưng trước 1975, Miền Bắc đã nghe và đã thích nhạc này, như Văn Cao đã kể lại. Nguyễn Duy kể thêm rằng ở dọc Trường Sơn, bộ đội miền Bắc cũng đã nghe:
“Mặt trận Ðường Chín-Nam Lào (1971)...
*trong căn hầm kèo bên dòng sông Sêbănghiêng... Nghe, nghe trộm - vâng, lúc đó gọi là nghe trộm - đài Sài Gòn, tình cờ ‘gặp’ Trịnh Công Sơn qua giọng hát Khánh Ly... Diễm Xưa... Mưa vẫn mưa rơi ... làm sao em biết bia đá không đau ... Quỷ thật! giai điệu ấy và lời ca ấy tự nhiên ‘ghim’ lại trong tâm tưởng tôi ngay từ phút bất chợt ấy. Rồi Như Cánh Vạc Bay... Quái thật! ... Cảm nhận bất chợt, những bài hát rất mượt mà, đắm đuối ấy... ừ thì có buồn đấy, đau đấy, quặn thắt nữa đấy... nhưng còn là cái gì lành mạnh nảy nở trong đó. Hình như là cái Ðẹp... Bảng lảng, lờ mờ, khó phân định cho đúng nghĩa, nhưng rõ ràng là đẹp, đẹp làm sao... Và cũng hơi ma quái thế nào ...”*[1]
Người ác ý có thể ngờ vực: Nguyễn Duy là nhà báo có quyền nghe đài, sau này là bạn rượu của Trịnh Công Sơn, nên thêm thắt. Thì đây, một chứng từ khác đến từ một anh bộ đội, không quen biết gì, không điếu đóm gì với Trịnh Công Sơn, nhà văn Nguyễn văn Thọ, hiện ở Berlin:
“
*Năm 1972, khi ấy tôi là bộ đội trong rừng Trường Sơn.* *Thằng bạn tôi, sau chiến dịch Lam Sơn 719 vớ được cái đài Sony rất tốt.* *Ðêm Trường Sơn, chờ cho mọi người đi ngủ hết, chúng tôi lén mở đài BBC và cả đài Sài Gòn. Ðấy là lần đầu tiên tôi được nghe tiếng hát Khánh Ly với nhạc Trịnh Công Sơn.* *Chúng tôi là lớp người lớn lên từ Miền Bắc, thường quen với những khúc thức hùng tráng. Trong tiếng chộn rộn rú rít của sóng vô tuyến, tôi vẫn thấy một giọng lạ của một thứ âm nhạc mới. Một thứ nhạc da diết, đầy lãng đãng từ ca từ, tới khúc thức. Một thứ nhạc xanh không giống bất cứ nhạc xanh nào mà tôi từng nghe, kể cả trong những đĩa hát quay tay cổ mở suốt ngày rên rỉ ở đầu chợ trời những ngày sau hoà bình.* *Rất lạ, với tôi khi đó nhạc Trịnh Công Sơn như làn gió khởi từ xa xăm đâu đó, tách khỏi hận thù trận mạc, tha thiết một tình yêu đồng loại, giống nòi, yêu bè bạn, hoà bình, đạo lý. Nó lạ, vì lối ca từ phi tuyến tính, không giống cách viết truyền thống trên những ca khúc của Hà Nội khi đó”.*
Quý hoá hơn nữa, anh Thọ đã ghi lại cảm giác khi tiến quân vào Sài Gòn, nghe nhạc Trịnh Công Sơn hát
*Nối Vòng Tay Lớn*, buổi trưa ngày 30/4/1975, trên đài Sài Gòn:
“
*Mặt đất bao la*... *anh em ta về ... gặp nhau trong bão lớn quay cuồng trời rộng ...* *Lời ca không phải là tiếng thách thức tử thủ. Lời ca không phải là tiếng bể máu như kết cục thường của chiến cuộc, lời ca khi ấy làm chùng xuống không khí thù hận và hằn học.* *Chúng tôi tiến vào Sài Gòn...* *Nối Vòng Tay Lớn*
Chiến tranh nào bao giờ chẳng có mặt trái, nhưng tiếng hát kia, bản nhạc ấy, mở ra cho cả hai bên nghe như một liều thuốc vô hình đã làm chùng xuống một thời khắc thường dễ nổi cáu và nổi doá.
*Ðấy là kỷ niệm thứ hai của tôi về anh.”*
Tiếng hát làm chùng tay súng. Một ngày, một giờ mà sinh mệnh của hằng triệu con người nằm trên đường tơ kẽ tóc, một sự kiện như thế không trọng đại hay sao?
Văn học nghệ thuật Việt Nam, đã bao nhiêu lần đóng vai trò đó?
Sau này, Thọ sang sinh sống tại Ðức, theo diện xuất khẩu lao động, vẫn nghe nhạc Trịnh Công Sơn:
“
*Ngay cả sau này, đôi khi tự an ủi mình, nâng đỡ mình, tôi khe khẽ hát ‘Tôi ơi đừng tuyệt vọng’...* *và nhiều bài ca khác trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, nhưng tôi vẫn nhớ từng chi tiết và cám ơn nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ở trưa phát thanh trên làn sóng Sài Gòn ngày đó”* **[1]**
ở một chân trời khác, nhiều người oán trách Trịnh Công Sơn về việc lên đài hát Nối Vòng Tay Lớn , trưa ngày 30.4.1975. Thật ra, anh có hát hay không hát, thì chế độ Việt Nam Cộng Hoà cũng tan rã. Anh có hát, và có hợp tác với chính quyền mới, âu cũng là một cách cứu vãn vết tích văn hoá của nền Việt Nam Cộng Hoà đã đào tạo ra anh về mặt tài năng và sự nghiệp, thậm chí tạo ra cả một huyền thoại Trịnh Công Sơn.
Một lần nữa, ông Nguyễn văn Trung, sau ảo ảnh Thanh Thúy nếu viết Trịnh Công Sơn Thực Chất và Huyền Thoại cũng sẽ nghĩ ra nhiều điều hay.
Nếu có ai đó nói rằng: Trịnh Công Sơn là một khổ nhục kế, để kéo dài hơi thở văn hoá của một chế độ chính trị đã bị bức tử, thì là lời đại ngôn, duy cảm, nghịch lý, vớ vẩn.
Vớ vẩn như một số lời ca trong tác phẩm Trịnh Công Sơn. Nhưng biết đâu chẳng là sự thực? Sự thực trong bao nhiêu cái vớ vẩn, kể cả trong lịch sử.
Chế Lan Viên, năm 1984, đã viết: “
*Văn hoá của thực dân mới là con đẻ của chủ nghĩa thực dân mới. Quân sự, chính trị thực dân mới có chết, có băng hà thì nó cũng truyền ngôi cho văn hoá”.*Và Chế Lan Viên không phải là người vớ vẩn, viết lách vớ vẩn.
*
*“Không xa đời và cũng không xa mộ người*...”
Trịnh Công Sơn đã xa đời lúc 12 giờ 45 tại Sài Gòn, ngày 01.4.2001.
Ðám tang ngày 4 tháng tư, nghe nói lớn lắm, hàng trăm tràng hoa ngập con hẻm 47 Duy Tân. Hàng vạn người đưa tiễn, trong đó có thể có người đi tiễn một điều gì khác, một tâm tình hay u hoài nào đó của riêng mình, chẳng hạn.
André Malraux có nói đâu đây rằng “
*trong Thiên Chúa Giáo, chỉ có những pho tượng là vô tội*”. Trịnh Công Sơn đã sống non nửa sau cuộc đời, trong một chế độ chính trị mà các pho tượng cũng không phải là vô tội.
Những đoá hoa đặt trên mộ Toa, Sơn ơi, không phải là đoá hoa nào cũng vô tội.
Bây giờ moa mới khóc Toa đây. Tại nhà moa, ngồi ở chỗ Toa ưa ngồi vẽ, nhìn dòng sông nhỏ, mà Toa đã gọi là sông An Cựu.
Sơn ơi, đời này, và sang đời khác nữa, làm gì có đến hai dòng sông An Cựu;
an cựu, Sơn ơi./.
*Orléans, 14.04.2001, đọc lại, bổ sung 30- 3.2012*
ĐẶNG TIẾN
ĐẶNG TIẾN
## No comments:
## Post a Comment

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0

X-Content-Type-Options: nosniff