text:
CNM365. Chào ngày mới 20 tháng 10. Wikipedia Ngày này năm xưa. ngày Phụ nữ Việt Nam. Ngày Thống kê thế giới; ngày Loãng xương thế giới. Năm 1626 – Bối lặc Hoàng Thái Cực lên ngôi đại hãn tại Thẩm Dương, trở thành đại hãn thứ hai của Hậu Kim, tiền thân của triều Thanh. Năm 1944 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Chiến dịch Philippines của Đồng Minh bắt đầu bằng cuộc đổ bộ đảo Leyte. Năm 1962 – Quân đội Trung Quốc đồng thời tiến công Ladakh và vượt qua tuyến McMahon, khởi đầu Chiến tranh Trung-Ấn. Năm 1973 – Elizabeth II khánh thành Nhà hát Opera Sydney với tư cách là quân chủ của Úc.
Ngày Phụ nữ Việt Nam
Mục lục
Lịch sử
Vào ngày 20 tháng 10 năm 1930, Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam (nay đổi tên là Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam) chính thức được thành lập, để đánh dấu sự kiện này, Đảng Cộng sản Việt Nam đã quyết định chọn ngày 20 tháng 10 hằng năm làm ngày truyền thống của tổ chức này, đồng thời cũng xem đây là ngày kỉ niệm và tôn vinh phụ nữ Việt Nam, lấy tên là “Ngày Phụ nữ Việt Nam”[1].
Trước năm 1975 tại miền Nam Việt Nam, dưới chính thể Việt Nam Cộng Hòa, Ngày Phụ nữ Việt Nam cũng là ngày tưởng niệm Hai bà Trưng vào ngày 6 tháng 2 âm lịch, tức 14 tháng 3 dương lịch.
Hoạt động kỉ niệm
Vào những ngày này, hoạt động chào mừng ngày 20 tháng 10 tại Việt Nam được chú ý một cách khá đặc biệt, một số hoạt động liên quan đến phụ nữ đã diễn ra nhằm vinh danh nữ giới, nhiều cơ quan cũng như công ty đã tổ chức các lễ trao giải thưởng cho những phụ nữ xuất sắc hoặc đạt thành tích trong một số lãnh vực[4].
Các chương trình văn nghệ chào mừng ngày 20 tháng 10 cũng được tổ chức nhiều và khá công phu, một số ca sĩ nổi tiếng trong nước được mời để tham gia trình diễn, các bài hát về chủ đề phụ nữ và tình yêu như: “Thu quyến rũ”, “Em hãy ngủ đi”, “Này em có nhớ”,… thường được họ trình bày trong những ngày này[5].
Nhiều công ty và đặc biệt là các siêu thị, trung tâm thương mại đã tung ra nhiều chiến dịch khuyến mãi mà đối tượng hướng đến là những người phụ nữ, nhiều mặt hàng được giảm giá hoặc có các giải thưởng đi kèm.
Ngày 20 tháng 10 năm 2007, một kênh truyền hình dành riêng cho phụ nữ ra đời trên hệ thống truyền hình cáp HTVC, lấy tên là “HTVC Phụ nữ“, đây là kênh truyền hình đầu tiên dành riêng cho nữ giới tại Việt Nam[6].
Trong những ngày này, thị trường quà tặng cho phụ nữ, nhất là hoa tươi và đồ trang sức rất sôi động và đa dạng, nhiều người sẵn sàng bỏ ra một số tiền lớn để có những món quà đặc biệt dành tặng cho người mình quan tâm[7], cũng trong ngày 20 tháng 10, nhiều đường phố tại một số thành phố lớn ở Việt Nam như Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội đã xảy ra tình trạng kẹt xe vì lượng người lưu thông tăng đột biến, nhất là vào buổi tối[8].
Vấn đề thường được nhắc đến
Vào ngày này, vấn đề về bình đẳng giới được nhiều người bàn đến, tuy đã có những bước tiến lớn về quyền phụ nữ nhưng ở Việt Nam vẫn tồn tại một số vấn đề như bạo hành gia đình và tình trạng phân biệt nam nữ[9]. Năm 2004, Việt Nam và một số quốc gia Đông Nam Á khác đã cùng nhau ký thông qua “Tuyên bố xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ” tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 37, đồng thời ban hành luật riêng về phòng chống bạo lực gia đình[10]. Tuy nhiên, các điều luật này được đánh giá là chưa được thể hiện trong mọi trường hợp, mọi tình huống và cần nhiều thời gian để hoàn thiện[4].
Ngày 20 tháng 10 năm 2008, một cuộc hội thảo mang tên “Hội thảo khu vực ASEAN về Pháp luật Phòng chống bạo lực gia đình” do Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Việt Nam, Ủy ban Quốc gia Vì sự tiến bộ của Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Quỹ Hỗ trợ Phát triển phụ nữ (UNIFEM) tổ chức đã diễn ra tại Hà Nội[11], nội dung của cuộc hội thảo là nhằm đánh giá lại “Luật Phòng chống bạo lực gia đình” tại các nước ASEAN đồng thời rà soát các tiêu chuẩn quốc tế, tiến hành nghiên cứu và trao đổi các kinh nghiệm chống bạo hành gia đình giữa các nước này[10].
Tham khảo
- ^ a ă Chào mừng ngày Phụ Nữ Việt NamLịch sử ngày thành lập Hội LHPN Việt Nam (20/10/1930)
- ^ Ngày Phụ nữ Việt Nam ở Hungary
- ^ Hoa cho ngày 20/10
- ^ a ă Phụ nữ Việt Nam và các vấn đề liên quan nữ giới hiện nay
- ^ “Thu vàng… vì em”
- ^ Kênh truyền hình đầu tiên của VN dành cho nữ giới
- ^ Nóng bỏng thị trường hoa, quà tặng dịp 20/10
- ^ Đường phố Hà Nội tắc nghẽn tối 20/10
- ^ Chồng ơi – đừng đánh nữa!
- ^ a ă Hội thảo khu vực ASEAN về Pháp luật phòng chống bạo lực gia đình
- ^ Hội thảo khu vực ASEAN vì sự bình đẳng giới và tiến bộ của phụ nữ
Xem thêm
Liên kết ngoài
Nhà hát Opera Sydney
Nhà hát Opera Sydney, được người Việt gọi là Nhà hát Con Sò)[1] là một công trình nhà hát tại thành phố Sydney, Úc. Nhà hát có kiến trúc độc đáo hình con sò hay những cánh buồm no gió ra khơi. Đây là công trình kiến trúc độc đáo của Sydney nói riêng và nước Úc nói chung, thu hút nhiều du khách đếm thăm.
Đây là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu nhất thế kỷ 20 và là một trong các địa điểm biểu diễn nghệ thuật nổi tiếng nhất thế giới. Tọa lạc tại Bennelong Point ở bến cảng Sydney, gần với cây cầu Sydney Harbour cũng nổi tiếng, tòa nhà và khu xung quanh tạo nên một hình ảnh nước Úc đặc trưng. Đây là nhà hát ballet, kịch và sản xuất ca nhạc. Nhà hát này cũng là trụ sở của của Sydney Theatre Company và Sydney Symphony Orchestra. Nhà hát được Quỹ Opera House Trust quản lý (Quỹ này thuộc Sở Nghệ thuật New South Wales).
Đặc điểm
Nhà hát Opera tọa lạc trên diện tích 1,8 ha đất. Nhà hát có kích thước 183 m dài x 120 m rộng (tính ở điểm rộng nhất). Kết cấu có 580 cột bê tông đóng sâu 25 m dưới mực nước biển. Nguồn điện cung cấp cho Nhà hát tương đương công suất cho một thị trấn 25.000 dân. Hệ thống cấp điện có tổng chiều dài dây cáp 645 km.
Mái của nhà hát được lợp bằng 1.056 triệu viên ngói sản xuất tại Thụy Điển. Tuy nhiên, nhìn từ xa, mái ngói chỉ toàn màu trắng. Mái ngói có đặc điểm tự làm sạch bề mặt. Dù có khả năng tự làm sạch, vẫn cần phải bảo dưỡng và thay thế định kỳ. Mái được thiết kế để gió biển có thể luồn vào bên trong.
Các khu biểu diễn
Nhà hát opera Sydney có 5 khu nhà hát, 5 studio tập diễn, 2 sảnh chính, 4 nhà hàng, sáu quán bar và một số cửa hàng lưu niệm. Nội thất tòa nhà bao gồm đá granite hồng khai thác ở Tarana, New South Wales, gỗ và gỗ dán được cấp từ New South Wales. Các nhà hát có hình một loạt các con sò được biểu trưng bằng cách cắt ra thành các bán cầu. Sảnh hòa nhạc và nhà hát nhạc kịch được đặt ở 2 nhóm vỏ sò lớn nhất, các nhà hát khác nằm ở các nhóm vỏ sò khác. Một vài nhóm vỏ sò nhỏ hơn được dùng để đặt nhà hàng. 5 nhà hát tạo nên nơi biểu diễn:
- Sảnh hòa nhạc có 2679 chỗ, là nơi có cây đàn đàn organ dạng cơ khí lớn nhất thế giới với hơn (với hơn 10.000 ống sáo).
- Nhà hát opera với 1547 chỗ là nơi biểu diễn chính của Opera Australia. Đây cũng được Công ty Ballet Australia sử dụng.
- Nhà hát kịch có 544 chỗ.
- Rạp hát (playhouse) có 398 chỗ
- Nhà hát studio có 364 chỗ.
Lịch sử
Việc quy hoạch nhà hát opera Sydney bắt đầu cuối thập niên 40 thế kỷ 20 khi Eugene Goossens, giám đốc của Nhạc viện bang New South Wales vận động hành lang cho một địa điểm xây nhà hát lớn. Tại thời điểm đó, địa điểm cho các chương trình kịch được tổ chức ở Tòa Thị chính Sydney nhưng địa điểm này không đủ rộng. Đến 1954, Goossens đã thành công trong việc nhận được ủng hộ của Thống đốc bang New South Wales Joseph Cahill – người đã kêu gọi thiết kế nhà hát opera tinh tế. Goossens chính là người đã kiên quyết lựa chọn Bennelong Point làm địa điểm xây nhà hát. Cahill muốn địa điểm này gần Nhà ga xe lửa Wynyard ở tây bắc Sydney CBD.
Cuộc thi thiết kế do Cahill tổ chức nhận được 233 đề án. Thiết kế cơ sở được chấp thuận năm 1955 và được trình lên bởi Jørn Utzon, một kiến trúc sư người Đan Mạch. Utzon đã đến Sydney năm 1957 để giúp giám sát công trình. Khu The Fort Macquarie Tram Depot tọa lạc tại vị trí được chọn xây nhà hát đã được đập bỏ năm 1958 và lễ khởi công xây dựng nhà hát bắt đầu tháng 3/1959. Dự án được chia làm 3 giai đoạn. Giai đoạn I (1959–1963) bao gồm việc xây dựng dãy ghế vòng bên trên. Giai đoạn II (1963–1967) xây dựng các vỏ sò bên ngoài. Giai đoạn III xây dựng và thiết kế nội thất (1967–73).
Đọc thêm
- Hubble, Ava, The Strange Case of Eugene Goossens and Other Tales from The Opera House, Collins Publishers, Australia, 1988. (Ava Hubble was Press Officer for the SOH for fifteen years).
- John, Alan and Watkins, Dennis, The Story of the Opera House is told in an opera called The Eighth Wonder
- Duek-Cohen, Elias, Utzon and the Sydney Opera House, Morgan Publications, Sydney, 1967-1998.
(a small publication originally intended to gather public opinion to bring Utzon back to the project)
- “Opera House an architectural ‘tragedy”‘, ABC News Online, 28th April 2005
- Flyvbjerg, Bent, “Design by Deception: The Politics of Megaproject Approval”, Harvard Design Magazine, Volume 22, 2005.
Xem thêm
Liên kết ngoài
Tọa độ: 33°51′25″N 151°12′55″Đ
- The Sydney Opera House mapygon.
- The Sydney Opera House official website.
- Virtual Tour of the Sydney Opera House — an excellent Flash-based tour of the House.
- (tiếng Việt) Nhà hát Opera Sydney-bài viết trên blog của kiến trúc sư Đoàn Đức Thành
Hoàng Thái Cực
Hoàng Thái Cực (Mãn Châu: , phiên âm Latinh Mãn Châu: Hong Taiji, chữ Hán: 皇太極), sinh ngày 28 tháng 11 năm 1592, mất ngày 21 tháng 9 năm 1643, người tộc Mãn Châu, họ là Ái Tân Giác La[1]), là vị Hoàng đế thứ 2 của nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc[2] (cai trị từ năm 1626 đến năm 1643, được 16 năm[3], một số ý kiến cho rằng ông mất vào năm 1644, cai trị được 17 năm[4]).[5]
Năm 1626, Hoàng Thái Cực kế vị ngôi Đại Hãn của cha[4][6], mà với sự thông minh, cơ trí của mình, ông đã vượt qua những người anh em của mình và cũng là những ứng viên cho ngôi Đại Hãn để lên ngôi tối cao. Bằng sự quyết đoán, khôn khéo, ông đã từng bước tăng cường và củng cố vị trí quyền lực độc tôn trong bối cảnh phức tạp lúc bấy giờ.
Khi ở ngôi Hãn, Hoàng Thái Cực đã củng cố đế quốc do vua cha Nỗ Nhĩ Cáp Xích thành lập. Ông đặt nền tảng cho cuộc chinh phạt nhà Minh ở Trung Hoa, dù ông chết trước khi điều đó hoàn tất. Ông chết vào năm 1643 nhưng không chứng tỏ sự suy yếu tham vọng của người Mãn Châu.[7]
Sau khi lên nối ngôi, Hoàng Thái Cực đã thay đổi nhiều chính sách quan trọng, góp phần hóa giải được mối mâu thuẫn giữa hai dân tộc Mãn và Hán, khiến thần dân của Hán tộc trong khu vực cai trị của họ dần dần thay đổi thái độ thù địch để phục tùng triều đình một cách tự nguyện. Cũng qua những chính sách cởi mở đó đã giúp cho ông nhận được sự góp sức của nhiều nhân tài có xuất thân khác nhau. Chính Hoàng Thái Cực đã đổi tên của tộc người của mình từ Nữ Chân thành Mãn Châu năm 1635, đồng thời đổi tên hiệu từ nhà Hậu Kim thành nhà Thanh vào năm 1636, sau khi xưng Hoàng Đế.[4][6][8][9][10]
Ông không ngừng mở rộng lãnh thổ vào lục địa Đông Á và các vùng xung quanh, lập nên Đại Thanh Quốc (chữ Hán: 大清國; bính âm: dàqīngguó). Dưới sự thống lĩnh của ông ta, nhà Hậu Kim và là Nhà Thanh sau đó đã chinh phục Triều Tiên, tiếp đến, trong một loạt những chiến dịch quân sự, ông đã khuất phục được vùng Nội Mông trước khi tiếp tục chiếm quyền kiểm soát vùng Hắc Long Giang (sông Amur) miền Đông Bắc của nhà Minh. Hoàng Thái Cực đã hợp nhất lãnh thổ Mãn Châu dưới quyền cai trị của ông[7] và đến năm 1644, triều đại nhà Minh kết thúc và chuyển sang nhà Thanh sau khi người Mãn Châu chiếm được Bắc Kinh và chinh phục phần còn lại của Trung Quốc trong vòng 40 năm và thống trị nước này đến năm 1911.[11]
Hoàng Thái Cực tiếp tục tiến hành công cuộc trị vì dựa trên các nền móng của chế độ được người cha để lại, tiếp tục phát triển và hoàn thiện chế độ Bát Kỳ bằng cách mở rộng các kỳ cho người Mông Cổ tham gia, sáp nhập các kỳ của người Hán đầu tiên vào quân đội của mình. Hoàng Thái Cực cũng chấp nhận việc áp dụng nhiều cơ cấu chính trị kiểu nhà Minh vào đất nước mình, trọng dụng nhiều nhân tài xuất thân là người Hán hay quan lại cũ của Nhà Minh nhưng luôn giữ ưu thế của người Mãn Châu trong các cơ cấu đó (thông qua một hệ thống định mức phân bổ hợp lý). Đây là cuộc cải cách mạnh mẽ, tạo tiền đề cho sự lớn mạnh của Nhà Thanh sau này. Triều Thanh cai trị Trung Quốc hơn hai thế kỷ rưỡi nhưng về cơ bản là triều đại ngoại tộc của một đế quốc mà xét về cơ cấu chủ yếu vẫn là nhà nước Trung Quốc truyền thống[12].
Mục lục
- 1 Tên gọi
- 2 Thời niên thiếu
- 3 Những cuộc hôn nhân chính trị
- 4 Giành quyền kế vị
- 5 Củng cố ngôi vị độc tôn
- 6 Mở rộng bờ cõi
- 7 Các cuộc cải cách
- 8 Chiến tranh với Minh Quốc
- 9 Nhận xét
- 10 Gia đình
- 11 Thông tin khác
- 12 Tài liệu tham khảo
- 13 Chú thích
Tên gọi
Cũng như những người anh em khác của mình, ông bắt đầu mang họ Ái Tân Giác La sau năm 1616, như một hình thức xác nhận huyết thống trực hệ của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, cha ông. Hầu hết trong các sách sử Trung Quốc đều thống nhất chép tên ông là Hoàng Thái Cực. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tên gọi Hoàng Thái Cực chỉ được đặt ra về sau này, khi con cháu nhà Thanh muốn nêu bật vai trò chính danh của ông trong việc kế thừa ngôi vị Hoàng đế. Củng cố giả thuyết này, các tài liệu điển tịch Hán ngữ thời Thanh sơ thường chép tên Hoàng Thái Cực là Hoàng Thai Kê (黄台鸡) hoặc Hoàng Thai Cát (黄台吉). Mãi đến thời Thanh Cao Tôn, tài liệu chính thống mới chép là “Hoàng Thái Cực”[13].
Theo W. Scott Morton và C.M. Lewis, phiên âm tên Mãn của ông là “Abahai”[7] hoặc “Abahay”[4]. Rất nhiều tài liệu phương Tây ghi lại điều sai lầm này[14]. Các tài liệu Trung Quốc, thường phiên âm ngược tên gọi này thành A Ba Hải (阿巴海), hoặc A Bột Hải (阿渤海). Tuy nhiên, các nhà sử học Trung Quốc hiện đại đã xác nhận đây là một sự nhầm lẫn giữa Hoàng Thái Cực với một mẹ kế của ông ta, tên là Abahai, được sử Trung Quốc ghi lại tên là “A Ba Hợi” (阿巴亥).
Một số nhà nghiên cứu Trung Quốc cho rằng tên thật của ông là “Hoàng Thai Cát” (黄台吉). Từ “Thai Cát” được cho là biến âm từ trong tiếng Tartar để chỉ người đứng đầu hàng quý tộc Tartar vào thời Minh, trong Hán ngữ có nghĩa tương tự như từ “Thái tử”[15]. Tuy nhiên, đây là một thuyết thiếu căn cứ, vì rõ ràng cho đến khi qua đời, Nỗ Nhĩ Cáp Xích vẫn chưa kịp chỉ định người kế vị. Sau cái chết của Thái tử Cuyen, những người có khả năng kế vị Nỗ Nhĩ Cáp Xích là tiếp theo là người con trai thứ 2 Daišan, hoặc con trai của người vợ Abahai mà ông ta sủng ái. Mẹ ruột Hoàng Thái Cực không phải là người vợ được sủng ái, bản thân ông chỉ là người con trai thứ 8 và chỉ xếp ngôi vị thấp nhất trong các vị Hòa thạc Bối lặc; việc ông ta có tên là “Hoàng Thái tử” được xem như hành động tiếm vị và sẽ bị vua cha trừng phạt.
Một thuyết khác của các nhà nghiên cứu Trung Quốc cho rằng tên thật của ông là Hắc Hoàn Bột Liệt (黑还勃烈). Thuyết này được xem là có nhiều khả năng nhất, dựa trên sự biến âm rút gọn từ tiếng Mông Cổ sang Hán ngữ. Theo đó, đầu tiên, âm “Hắc Hoàn” (黑还) chuyển âm Hán là “Hoàng” (黄), tên ông trở thành Hoàng Bột Liệt (黄勃烈). Đến sau khi được cha mình bổ nhiệm vào vị trí Gūsa Ejen (Kỳ chủ), khi đó mới bỏ hậu tố “Bột liệt” và gia thêm danh hiệu “Thai cát” để trở thành Hoàng Thai Cát (黄台吉). Đến thời Càn Long mới đổi cách chép thành “Hoàng Thái Cực” (皇太極) như hiện nay.
Củng cố cho thuyết này là thuyết cho rằng phiên âm của từ “Bột liệt” thực chất xuất phát của từ “Beile” theo cách phát âm Mông Cổ, mà về sau được phiên âm là “Bối lặc” (贝勒) theo cách phát âm Mãn. Tương tự, phiên âm của từ “Thai cát” từ “Hošoi” theo cách phát âm Mông Cổ, về sau phiên âm là “Hòa thạc” (和碩) theo cách phát âm Mãn.
Nói cách khác, thuyết này cho rằng Hoàng Thái Cực tên thật là Hắc Hoàn (黑还, có lẽ phiên từ âm “Heihai“), sau được rút gọn phiên âm Hán Việt thành lại là “Hoàng”. Lúc nhỏ, danh hiệu của ông là “Hoàng Bối lặc”, đến lúc thanh niên thì gọi là “Hoàng Thai cát”. Về sau con cháu ông mới chép thành danh xưng “Hoàng Thái Cực”.
Thời niên thiếu
Hoàng Thái Cực là con trai của Nỗ Nhĩ Cáp Xích và người vợ thứ tên là Mạnh Cổ (âm Mãn: Monggo). Bà là con gái út của bối lặc Dương Cát Nỗ (âm Mãn: Yangginu) của bộ tộc Mãn Yehe Nara, được gả cho Nỗ Nhĩ Cáp Xích tháng 10 năm 1588 khi mới 13 tuổi và sinh ra Hoàng Thái Cực 4 năm sau đó. Lúc bà nhập cung, chế độ hậu phi của Hậu Kim chưa được áp dụng, nên chỉ dùng chung danh xưng Phúc tấn (âm Mãn: fujin)[16].
Bấy giờ, chính thất của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là Gundai (phiên âm Hán Việt: Cổn Đại), bộ tộc Fuca, được gọi là Đại phúc tấn, còn bà chỉ có danh hiệu Trắc phúc tấn[17]. Sau khi Gundai chết, Mạnh Cổ khi này không còn được Nỗ Nhĩ Cáp Xích sủng ái nên Abahai, thuộc bộ tộc Ula Nara, được phong ngôi Đại phúc tấn. Năm 1603, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tấn công bộ tộc Yehe Nara, Mạnh Cổ đau buồn mà chết khi mới 28 tuổi. Mãi khi Hoàng Thái Cực lên ngôi, mới truy tôn hiệu của bà là “Hiếu Từ Chiêu Hiến Kính Thuận Nhân Huy Ý Đức Hiển Khánh Thừa Thiên Phụ Thánh Cao Hoàng hậu”, hay gọi ngắn là “Hiếu Từ Cao Hoàng hậu”.
Mẹ mất sớm khi mới 10 tuổi, từ lúc niên thiếu, Hoàng Thái Cực đã được theo cha và các anh tham dự nhiều cuộc chinh phục các bộ tộc khu vực đông bắc Trung Quốc và được đánh giá là một chiến binh hăng hái, can đảm. Không những thế, ông còn tỏ ra là người có kiến thức, giải quyết mọi việc được giao rất nhanh chóng và đúng đắn. Vì vậy, tuy chỉ là người con trai thứ tám[2][3] của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, nhưng ông được vua cha tin cậy giao cho vị trí Tứ Bối lặc, chỉ huy Chính bạch kỳ trong Bát kỳ Nữ Chân[9].
Những cuộc hôn nhân chính trị
Khi đến tuổi trưởng thành, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã sắp đặt cho con trai mình một cuộc hôn nhân chính trị với con gái của một thủ lĩnh của bộ tộc Mông Cổ Borjigin. Với cuộc hôn nhân này, bộ tộc Aisin Gioro của ông sẽ liên kết với bộ tộc hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn, có quyền kế thừa danh nghĩa và uy tín của vị Đại Hãn vĩ đại này. Điều này quả thật chứng minh tầm nhìn xa của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, khi Lingdan Khan, vị đại hãn cuối cùng của người Mông Cổ, chết vào năm 1634, con trai ông Ejei đã đầu hàng người Mãn Châu và trao lại ấn ngọc truyền quốc của Hoàng đế Đại Nguyên cho Hoàng Thái Cực.[18]
Ngoài người vợ chính thất, có tên là Jerjer (phiên âm Hán Việt là Triết Triết), về sau ông còn cưới thêm 4 người vợ nữa cũng thuộc bộ tộc Mông Cổ Borjigin, trong đó nổi tiếng nhất là Bumbutai (phiên âm Hán Việt là Bố Mộc Bố Thái), Hán danh là Đại Ngọc Nhi (大玉儿), người về sau sinh hạ được hoàng tử Phúc Lâm, sau này trở thành Thuận Trị đế, và có vai trò quan trọng trong việc giữ lại ngôi vị cho Phúc Lâm trong cuộc tranh chấp ngôi vị Đại hãn sau khi Hoàng Thái Cực chết.
Giành quyền kế vị
Khi thành lập chế độ Gūsa (sử Trung Quốc gọi là Kỳ), Nỗ Nhĩ Cáp Xích cũng thành lập bổ nhiệm các phụ tá thân tín vào các vị trí đứng đầu Gūsa, gọi là các Hòa thạc Bối lặc (Hošoi Beile) để hợp cùng mình quản lý nhà nước Hậu Kim non trẻ.
Sau cái chết của Thái tử Chử Anh (hoặc Trử Anh[19]), người con trai thứ 2 của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là Đại Thiện thay anh trai giữ ngôi vị Đại bối lặc, nhưng vẫn không được Nỗ Nhĩ Cáp Xích lập làm người thừa kế mà chỉ được xem là một Hòa thạc Bối lặc như các vị Hòa thạc khác[20]. Không lâu sau, đến lượt Đại Thiện và Tam bối lặc Mãng Cổ Nhĩ Thái dính vào một vụ bê bối cung đình. Chính vì vậy cho đến trước khi chết, Nỗ Nhĩ Cáp Xích vẫn chưa kịp chỉ định người kế vị. Ông ta chỉ mới kịp trao quyền quản lý 3 Kỳ của ông ta cho Abahai để sau này giao lại cho 3 con trai của bà là Ajige (A Tế Cách), Dorgun (Đa Nhĩ Cổn) và Dodo (Đa Đồ) khi họ trưởng thành.
Cuộc tranh chấp ngôi vị Đại Hãn nổ ra quyết liệt giữa các vị Hòa thạc Bối lặc. Tuy nhiên, Đại Thiện vốn đã mất nhiều ảnh hưởng, Mãng Cổ Nhĩ Thái vì chuyện giết mẹ đẻ nên cũng mất uy tín, A Mẫn không có quyền kế vị[9]. Hai vị Hòa thạc Bối lặc khác là Đa Nhĩ Cổn và Đa Đồ thì còn quá nhỏ tuổi. Ngôi vị Hãn chỉ còn là sự tranh chấp giữa A Tế Cách và Hoàng Thái Cực.
Cuối cùng, bằng các thủ pháp thỏa hiệp, Hoàng Thái Cực tranh thủ sự ủng hộ của Đại Thiện và con trai của ông ta là Nhạc Thác, các vị Hòa thạc Bối lặc lớn tuổi A Mẫn, Mãng Cổ Nhĩ Thái; đồng thời công kích sự thiếu kinh nghiệm của các vị Hòa thạc Bối lặc trẻ tuổi và sự lũng đoạn của người mẹ kế Abahai đối với các con trai mình. Theo đó, sau khi được ủng hộ lên ngôi, ông sẽ “kính trọng các anh, yêu mến con cháu mình và làm lễ kết nghĩa với ba Đại bối lặc đồng thời đề nghị mời cả ba vị Đại bối lặc cùng dự bàn việc quốc chính”[21].
Kế hoạch của Hoàng Thái Cực cuối cùng cũng thành công. Vào tháng 9 âm lịch năm 1626, Bối lặc Đại Thiện tuyên bố trước đại điện: Bối lặc Hoàng Thái Cực là người tài đức đứng đầu, rất được lòng nhân tâm, mọi người đều đồng lòng cùng nhau tôn Người lên ngôi Đại Hãn. Lời tuyên bố kết thúc, các quý tộc khác cũng đồng lòng ủng hộ Hoàng Thái Cực lên kế vị ngôi Hãn[4][6][21], với danh hiệu “Gosin Onco Hūwaliyasun Enduringge Han“[22], Hán văn là “Khoan Ôn Nhân Thánh Hoàng đế” (寬溫仁聖皇帝)[23], trở thành vị Đại Hãn thế hệ thứ hai của nước Hậu Kim. Khi lên ngôi, Hoàng Thái Cực tuyên bố sẽ kế vị sự nghiệp chinh phục nhà Minh, thề sẽ trả thù cho Nỗ Nhĩ Cáp Xích[19], đặt niên hiệu mới là Thiên Thông (天聰, âm Mãn: Abkai Sure[24]).
Củng cố ngôi vị độc tôn
Sau khi lên ngôi Hãn, Hoàng Thái Cực thực hiện thỏa hiệp với Đại Thiện. Trước tiên ông thề ước với tất cả các vị Bối lặc, sau đó ba vị Đại Bối lặc dẫn đầu là Đại Thiện cùng tuyên thệ với các vị Bối lặc. Mỗi khi lên triều, khánh lễ hay tiếp kiến quần thần, ông cùng ba vị Đại Bối lặc cùng ngồi vị trí ngang hàng, cùng hướng mặt phía Nam, nhận lễ của các bồi thần, nghiễm nhiên như là tứ Hãn, đồng thời ông cũng miễn lễ quân thần cho họ, coi như anh em tương kiến.
Tuy nhiên, dù ở ngôi Đại hãn nhưng thực tế, Hoàng Thái Cực chỉ nắm quyền lực trong Kỳ mà ông ta quản lý, có địa vị không hơn một Kỳ chủ như những Kỳ chủ khác. Không những thế, cả ba vị Đại Bối lặc và các vị Kỳ chủ khác (anh em nhà Đa Nhĩ Cỗn) còn có quyền cùng nghị bàn quốc chính (chế độ bát nghị), khiến Hoàng Thái Cực bị chế ngự, không thể tự chuyên quyền được. Để thực sự nắm quyền tối cao, ông ta lần lượt thực hiện các biện pháp để loại trừ những nguy cơ đe dọa ngôi vị.
Bức tử A Ba Hợi
Mũi nhọn đầu tiên chính là người vợ được sủng ái của cha mình: A Ba Hợi (Abahai). Với danh nghĩa là người giám hộ của các con, bà khống chế 3 Kỳ, thế lực mạnh hơn cả các vị Kỳ chủ khác. Vì vậy, Hoàng Thái Cực chủ trương lợi dụng sự bất mãn của các vị kỳ chủ khác, bất ngờ tấn công và triệt hạ thế lực của bà. Tương truyền, ngay sau khi lên ngôi, ông đã hợp cùng với các vị Đại bối lặc lớn tuổi, bức Abahai phải tự sát với lý do theo di chúc của vua cha muốn tuẫn táng cùng bà. Sau đó, ông phân chia các kỳ cho các con trai của bà như sau: A Tế Cách nắm Chính Lam kỳ, Đa Nhĩ Cổn nắm Chính Hoàng kỳ, Đa Đồ được giao Tương Hoàng Kỳ[25]
Đối thủ chính trị mạnh nhất của ông bị loại trừ chớp nhoáng. Với các đối thủ còn lại, Hoàng Thái Cực một mặt vẫn tỏ lòng tôn kính, cảm kích đối với các huynh trưởng, thực hiện các chính sách vỗ về họ. Mặt khác, vì ba Đại Bối lặc lớn tuổi vẫn đang nắm trong tay thực lực hùng hậu, khống chế một nửa thế lực trong Bát kỳ. Chính vì thế, Hoàng Thái Cực tiếp tục tìm cách phát huy thế lực của mình.
Đoạt binh A Tế Cách
A Tế Cách là con trai lớn của Abahai, là anh ruột của Đa Nhĩ Cổn và Đa Đồ, tuy tuổi còn trẻ, chỉ mới 20 tuổi, nhưng cũng đã từng theo cha chinh chiến, lập được công lao. Vì vậy, nhân một lỗi nhỏ của A Tế Cách, Hoàng Thái Cực đã buộc tội tự ý hành sự, không hề bàn bạc và xin ý kiến chỉ đạo của Đại Hãn và các vị Đại Bối lặc và gán tội vượt quyền, phạt giáng cấp. Quyền kiểm soát Chính Lam kỳ của A Tế Cách bị Hoàng Thái Cực thu lại.
Bên cạnh đó, để xoa dịu sự bất mãn của anh em A Tế Cách, ông mở đường cho A Tế Cách làm phó tướng cho Nhị Bối lặc A Mẫn, hẹn khi lập công sẽ phục hồi chức vị. Đồng thời, Hoàng Thái Cực tìm mọi cách để lôi kéo, ban tặng và phong nhiều danh hiệu cao quý cho hai anh em Đa Nhĩ Cổn và Đa Đồ, tạm thời hòa hoãn để họ không công kích gây nên rối loạn. Từ đây, thế lực của Hoàng Thái Cực được mở rộng, chỉ sau thế lực của Đại Thiện. Đối thủ thứ hai của ông đã bị loại trừ.[21]
Giam cầm A Mẫn
Bước tiếp theo, Hoàng Thái Cực xác định, Hậu Kim nếu muốn phát triển và tiến lên, cần phải tước bỏ quyền lực của ba vị Đại Bối lặc, chấm dứt chế độ Bát kỳ nghị sự mà thực hiện chế độ mệnh lệnh, phục tùng tuyệt đối.
Năm 1629, Hoàng Thái Cực mở cuộc công kích vào Minh triều. Đại Thiện và Mãng Cổ Nhĩ Thái tỏ ý không tán thành. Tuy cuối cùng, Hoàng Thái Cực cũng thuyết phục họ tán thành thực hiện chiến dịch. Tuy không vượt qua Sơn Hải quan, nhưng quân Bát kỳ cũng chiếm được một số cứ điểm quan trọng. Tuy nhiên, thái độ của 2 vị Đại bối lặc làm cho Hoàng Thái Cực không cảm thấy an tâm chút nào.[21]
Tuy vậy, Hoàng Thái Cực nhận thấy chưa thể động chạm đến hai người này. Do đó, ông chuyển hướng mục tiêu, tìm cách tước quyền A Mẫn. Thời điểm rất thuận lợi, bởi sau khi lập được công lớn trong cuộc chinh phạt Triều Tiên lần thứ nhất, Nhị bối lặc A Mẫn trở nên kiêu ngạo, cậy công, xem thường các vị Đại Bối lặc khác. Ông ta không ngờ những hành động của ông ta đều nằm trong dự tính của Hoàng Thái Cực. Chưa kể, còn vô tình làm Hoàng Thái Cực có được sự ủng hộ của 2 Đại Bối lặc trong việc đoạt quyền.
Năm 1630, Hoàng Thái Cực cử A Mẫn mang quân đi phòng giữ bốn thành mới chiếm được là Thủy Bình, Loan Châu, Thiên An, Tôn Hóa. Quân Minh bất ngờ tổ chức phản công lớn, bao vây và tấn công công Loan Châu. A Mẫn kinh hoàng, hoảng hốt, không tổ chức bất cứ cuộc chống cự nào, chỉ ra lệnh rút quân. Trước khi tháo chạy, ông ta lại ra lệnh cho binh sĩ tàn sát, cướp bóp tài sản quân dân nhà Minh. Ba thành còn lại cũng nhanh chóng rơi lại vào tay quân Minh.
Hành động của A Mẫn khiến cho Hoàng Thái Cực tức giận vô cùng vì bao nhiêu công sức, tiền của bỏ ra để chiếm được 4 ngôi thành đều bị mất toàn bộ, tổn thất binh lực hết sức nặng nề. Nghiêm trọng hơn, với hành động tàn sát cưới bóc thất nhân tâm của A Mẫn, quân dân nhà Minh đề phòng và quyết tâm không đầu hàng, càng tăng thêm khó khăn cho quân đội Hậu Kim trong việc công thành. Để lấy lại thanh danh, Hoàng Thái Cực lập tức triệu tập Chư vương, Bối lặc cùng các đại thần tuyên bố “16 tội lớn” của A Mẫn trong đó tội thứ 11, khép ông ta có mưu đồ áp đảo tranh giành ngôi Hãn. Tuy không bị khép tội chết, nhưng A Mẫn bị xóa bỏ vị trí Đại Bối lặc, tước ngôi vị Kỳ chủ, xử tù chung thân, vĩnh viễn không được sử dụng. Toàn bộ tài sản, dân nô của ông ta và ngôi kỳ chủ đều do người con trai thứ 6 của ông ta là Tế Nhĩ Ha Lãng (âm Mãn: Jirhalang) kế thừa. Một người không có quyền thế và kinh nghiệm chính trị như Tế Nhĩ Ha Lãng thì lực lượng Tương Lam kỳ do ông ta chỉ huy nhanh chóng trở thành lực lượng trung thành với Đại Hãn. Đối thủ chính trị trực tiếp thứ ba của Hoàng Thái Cực bị loại trừ.
Cách chức Mãng Cổ Nhĩ Thái
Lúc này, thế lực Hoàng Thái Cực đã bắt đầu vững mạnh. Ông trực tiếp nắm Chính Lam Kỳ và Chính Bạch Kỳ, ngoài ra tạm thời khống chế 3 Kỳ khác. Ngoài ra, thông qua nhiều hành động phân quyền, ảnh hưởng của các vị Bối lặc dần bị Hoàng Thái Cực giảm bớt. Điều kiện để tước quyền các vị Bối lạc còn lại đã chín muồi.
Năm 1631, trước khi diễn ra chiến dịch Đại Lãng Hà, Mãng Cổ Nhĩ Thái nhân cơ hội đã yêu cầu Hoàng Thái Cực bổ sung thêm tướng sĩ cho kỳ của mình nhưng đã bị Hoàng Thái Cực từ chối. Mãng Cổ Nhĩ Thái bất mãn không kiềm chế được mình đã cãi vã với Đại Hãn và ẩu đả với người em ruột của mình là Đức Cách Loại, người đã lên tiếng chỉ trích thái độ phạm thượng của ông ta. Tuy đây chỉ là một hành động bộc trực đặc trưng của các dân tộc du mục, nhưng Hoàng Thái Cực nhân cớ đó để thực hiện việc đoạt quyền.
Sau khi chiến dịch Đại Lãng Hà kết thúc, Hoàng Thái Cực đã triệu tập hội nghị các Bối lặc kể tội Mãng Cổ Nhĩ Thái. Hoàng Thái Cực nhanh chóng quyết định tước binh quyền của Mãng Cổ Nhĩ Thái, tống giam ông ta, thu quyền quản lý Tương Bạch kỳ giao lại cho Đức Cách Loại. Năm 1632, Mãng Cổ Nhĩ Thái chết trong ngục. Đối thủ chính trị trực tiếp thứ tư của Hoàng Thái Cực đã bị ông loại trừ.
Tước quyền Đại Thiện
Thế cục ba vị Đại bối lặc ngồi ngang hàng với Đại Hãn đã bị phá vỡ, chỉ còn một mình Đại Thiện (Daišan). Vấn đề chỉ còn là thời gian.
Cuối năm 1631, Hoàng Thái Cực tổ chức hội nghị các Bối lặc họp bàn để định việc sắp xếp thứ tự khi chầu triều, nhân đó, Hán thần của Hoàng Thái Cực là Tham chính Lý Bá Long nêu vấn đề có nên có việc Đại Bối lặc ngồi ngang hàng với Đại Hãn hay không. Hiểu được là Đại Hãn muốn thăm dò phản ứng của mình, Đại Thiện ý thức được tình thế bấy giờ khi Hoàng Thái Cực đã hoàn toàn khống chế được 6 Kỳ. Ông ta buộc phải chấp nhận từ bỏ chế độ Ba vị Đại bối lặc cùng ngồi ngang hàng nghị bàn việc triều chính với Đại Hãn. Từ đây, ngôi vị tối cao của Hoàng Thái Cực đã được xác lập.
Tuy nhiên, về thực lực, Đại Thiện vẫn còn nhiều ảnh hưởng trong Bát Kỳ, vẫn nắm quyền khống chế 2 Kỳ Hồng, uy tín vẫn phần nào lấn át Đại hãn. Tháng 9 năm 1635, nhân một lỗi nhỏ của Đại Thiện, Hoàng Thái Cực đã họp các Kỳ chủ Bát kỳ và quan lại sáu bộ để định tội Đại Thiện. Ông ta bị tước bỏ ngôi vị Đại bối lặc, bị thu lại quyền kiểm soát 2 Kỳ Hồng. Tuy không mất mạng, nhưng qua sự kiện này, thế lực của Đại Thiện không còn cách nào phục hồi được nữa. Đối thủ lớn cuối cùng của Hoàng Thái Cực đã bị triệt tiêu.
Phân bố lại Bát kỳ
Đến lúc này không còn vị Kỳ chủ nào có thể đe dọa vị trí độc tôn của Hoàng Thái Cực được nữa. Tuy nhiên, ông vẫn áp dụng tiếp những biện pháp đề phòng.
Cuối năm 1635, Đức Cách Loại bị ốm. Nhân lúc có người tố cáo ông ta mưu phản, Hoàng Thái Cực bèn đem cả gia thuộc của ông ta ra trị trọng tội, bãi bỏ tôn thất và thu lại Tương Bạch kỳ về tay mình. Đức Cách Loại vì thế uất ức mà chết.
Tiến thêm bước nữa, nhằm ngăn ngừa quyền lực của 2 vị Bối lặc trẻ tuổi Đa Nhĩ Cổn và Đa Đồ, Hoàng Thái Cực lấy lý do các Kỳ vàng thuộc quyền Đại Hãn, nên thu lại 2 kỳ này và đổi cho Đa Nhĩ Cổn giữ Chính Bạch kỳ và Đa Đồ giữ Tương Bạch kỳ. Động thái này một lần nữa nhằm ngăn cản hai người xây dựng thế lực riêng ở 2 kỳ vốn trung thành với vua cha.
Cục diện Bát Đại Bối lặc cùng nghị bàn việc quốc chính đã kết thúc, cục diện Tam đại Bối Lặc cùng ngồi ngang hàng với Đại Hãn cũng đã bị xóa bỏ. Đến lúc này, Hoàng Thái Cực đã nắm trực tiếp trong tay 3 Thượng Tam kỳ, gián tiếp khống chế 3 Kỳ khác. Giờ đây, mọi mệnh lệnh đều được ban ra từ một người là Đại Hãn. Hoàng Thái Cực đã trở thành vị quân chủ chuyên chế duy nhất, quyết định vận mệnh nước Hậu Kim.
Mở rộng bờ cõi
Việc mở rộng bờ cõi là một bước nằm trong sự tính toán của Hoàng Thái Cực. Bằng việc chinh phạt, ông có điều kiện đẩy ra xa một số Bối lặc đối thủ, tranh thủ củng cố thế lực. Nếu chinh phạt thành công, ông có thể tăng thêm uy tín với các thần dân. Nếu thất bại, ông có lý do để tước binh quyền và loại trừ đối thủ.
Bấy giờ, nước Hậu Kim nằm giữa ba nước lớn đó là phía Đông giáp Tiều Tiên, phía Tây giáp Mông Cổ và phía Nam giáp với Đại Minh.
Trong ba nước trên thì Mông Cổ tuy qua thời kỳ hoàng kim và hiện đang suy yếu, nghèo nàn, lạc hậu nhưng thực lực quân sự là rất đáng gờm. Kỵ binh Mông Cổ dũng mãnh, thiện chiến, người dân thì vạm vỡ, ngoan cường, nếu chọn Mông Cổ là đối tượng cho cuộc viễn chinh đầu tiên thì hoàn toàn không có lợi cho Hậu Kim. Nếu có dốc sức “đánh lấy được” thì có thể Hậu Kim phải trả một giá khá đắt.
Trong khi đó Đại Minh tuy đang trong giai đoạn suy yếu, nội loạn nhưng vẫn là một quốc gia có cương vực rộng lớn, dân số đông, nhiều nhân tài. Với thực lực hiện tại thì Hậu Kim chưa đủ khả năng để xâm chiếm ngay được. Chưa kể đó là sự hiện diện của vị tướng Viên Sùng Hoán tài trí song toàn. Ngoài ra, thì quân Kim cũng vừa thất bại trong trận chiến Ninh Viễn, gián tiếp dẫn đến cái chết của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, tinh thần chiến đấu của quân Kim vẫn chưa hồi phục.
Trước tình thế trên thì Triều Tiên nhanh chóng được Hoàng Thái Cực xác định là mục tiêu hàng đầu cho kế hoạch bành trướng lãnh thổ. Triều Tiên là một nước được Hoàng Thái Cực đánh giá là có binh lực yếu nhược, nhưng sản vật thiên nhiên phong phú, sẽ là nguồn hậu cần về kinh tế dồi dào cho quân Kim trong các đợt viễn chinh sau này. Mặt khác Triều Tiên cũng là đồng minh quan trọng của nhà Minh, từng gửi binh tham chiến trong Trận Tát Nhĩ Hử (so với Mông Cổ vốn là kẻ thù của Minh triều), chính vì vậy sẽ rất nguy hiểm cho hậu phương của quân Kim nếu Triều Tiên lớn mạnh.
Chinh phục Triều Tiên lần thứ nhất
- Xem bài chi tiết Triều Tiên Nhân Tổ, phần chiến tranh với Mãn Châu.
Việc chọn Triều Tiên là điểm mở màn cho kế hoạch bành trướng mở rộng bờ cõi hoàn toàn nằm trong sự tính toán của Hoàng Thái Cực. Trong nửa sau của triều đại nhà Lý (hay còn gọi là nhà Triều Tiên), chủ nghĩa bè phái phát triển, đất nước suy yếu[26]. Sau trận chiến tại Sarhu, để tránh sự uy hiếp của chính quyền Hậu Kim đang trở nên hùng mạnh, vua Triều Tiên bấy giờ là Quang Hải Quân đã đàm phán với Hậu Kim để tránh khỏi rơi vào một cuộc chiến khác. Tuy nhiên, 4 năm sau, năm 1623, Quang Hải Quân bị phái Tây Nhân phế truất và bị lưu đày. Lăng Dương quân (Neungyanggun) được lập lên làm vua, thực hiện đường lối thân Minh chống Mãn[27]. Phái ủng hộ Quang Hải Quân lập tức sang cầu cứu Hoàng Thái Cực. Với cớ đó, Hoàng Thái Cực ngay lập tức phát động các cuộc chiến tranh với Triều Tiên để mở rộng ảnh hưởng.
Năm 1627, một cuộc xâm lược Triều Tiên trong một cuộc chiến tranh chớp nhoáng được phát động do Nhị Bối lặc A Mẫn chỉ huy, các Bối lặc A Tế Cách, Tế Nhĩ Ha Lãng, Nhạc Thác, Thạc Thác làm phó tướng, đốc suất 3 vạn quân Nữ Chân, với sự dẫn đường của các tướng Gang Hong-rip và Yoto[28]. Dù có sự hỗ trợ của tướng Minh là Mao Vạn Long, quân đội nhà Lý vẫn kháng cự bạc nhược, không thể đẩy lùi sự đánh phá của quân Hậu Kim. Vua Nhân Tổ phải bỏ Hán Thành chạy trốn ra đảo Ganghwa.
Tuy nhiên, lo ngại việc Minh Triều và Mông Cổ sẽ tập kích, Hoàng Thái Cực chủ động đề xuất hòa nghị. Vua Nhân Tổ nhanh chóng chấp nhận những điều kiện “nhẹ nhàng” của Hậu Kim để họ lui quân[29].
Các điều kiện đó là:
- Kim – Triều lập minh ước làm huynh đệ. Kim là huynh, Triều Tiên là đệ.
- Triều Tiên không được sử dụng niên hiệu Thiên Khải của nhà Minh nữa.
- Vương tử Yi Gak (âm Hán Việt: Lý Giác) của Triều Tiên sang Kim “tỏ tình hòa hiếu”[30].
- Kim – Triều không xâm phạm lãnh thổ của nhau.
Những điều kiện trên đã gây bất mãn cho một số Bối lặc, đứng đầu là Nhị bối lặc A Mẫn, vì cho rằng không tương xứng với uy danh của Hậu Kim. Họ đã gây nhiều cản trở cho công cuộc hòa nghị. Chính điều này đã buộc Hoàng Thái Cực phải quyết định xử lý A Mẫn một năm sau đó.
Khuất phục Mông Cổ
Sau khi mất quyền kiểm soát vùng Trung Nguyên cuối thế kỷ 14, người Mông Cổ nhiều lần tỏ rõ ý định khôi phục lại đế chế Đại Nguyên. Tuy nhiên, chiến tranh liên miên đã làm người Mông Cổ rơi vào tình thế nghiêm trọng. Họ luôn là đối tượng “tiễu trừ” của nhà Minh cũng như đối tượng chinh phạt của người Nữ Chân đang vào thời kỳ cường thịnh trở lại. Ngay từ thời Nỗ Nhĩ Cáp Xích, thông qua các cuộc liên hôn chính trị và chinh phạt, nhiều bộ lạc Mông – Mãn đã quy thuận và liên kết đồng minh với Nữ Chân hơn là với nhà Minh, kẻ thù truyền kiếp của họ.
Mặc dù vậy, vẫn còn một số bộ tộc lớn của Mông Cổ tự cho là hậu duệ kế thừa của hoàng đế Đại Nguyên, không chịu khuất phục dưới quyền lực Hậu Kim. Sau khi lên ngôi Hãn, Hoàng Thái Cực đặt chú ý đến việc loại trừ hoàn toàn những bộ tộc Mông Cổ láng giềng không thân thiện ở sát sườn Hậu Kim, luôn nuôi ý định quật cường trở lại đế chế Đại Mông Cổ. Mặt khác, người Mông Cổ vốn anh dũng, thiện chiến, có sở trường về kỵ binh, sẽ là nguồn quan trọng để bổ sung vào đội ngũ bát kỳ những chiến binh tài giỏi, đó sẽ là những đơn vị tiên phong của quân đội và là lực lượng xung phong trong các chiến dịch đánh nhà Minh sau này.
Sau chiến dịch Triều Tiên lần thứ nhất, Hoàng Thái Cực có điều kiện để khởi binh tấn công Đại Minh. Tuy nhiên, ông vẫn không quên chinh phạt Mông Cổ. Hàng loạt các cuộc chinh phạt diễn ra trong 5 năm buộc Lâm Đan Hãn (Lingdan Khan), vị Đại Hãn cuối cùng của người Mông Cổ, phải đào tẩu và chết trên đường tới Tây Tạng. Năm 1634, con trai ông là Ngạch Triết Hãn (Ejei Khan) đã phải đầu hàng người Mãn Châu và trao lại ấn ngọc truyền quốc của Hoàng đế triều Nguyên cho Hoàng Thái Cực[31]. Năm 1635, Hoàng Thái Cực được các quý tộc Mông Cổ suy tôn làm Đại Hãn của Mông Cổ với danh hiệu Aghuda Öröshiyegči Nayiramdaghu Boghda Khagan. Từ đây, Mông Cổ trở thành một phần của đế chế Mãn Thanh.
Xâm lược Triều Tiên lần thứ hai
Xem thêm: Cuộc xâm lược Triều Tiên lần thứ hai của Mãn Châu
Sau thất bại trước quân Hậu Kim năm 1627, Triều Tiên phải nhún mình triều cống. Tuy nhiên, họ vẫn duy trì thái độ dè chừng. Nhất là sau 2 thất bại của Hoàng Thái Cực trong trận Ninh Viễn lần thứ hai và trận tập kích Bắc Kinh, Triều Tiên bắt đầu trở mặt. Vì tình thế lúc đó phải tập trung củng cố nội bộ, Hoàng Thái Cực đành “tạm tha” cho Triều Tiên. Sau khi chinh phục Mông Cổ, ông chuẩn bị xưng Đại Hãn Mông Cổ, sai sứ giả thông báo cho Triều Tiên. Phía Triều Tiên liền bắt giam sứ giả của Hậu Kim, đồng thời tuyên bố không thừa nhận minh ước Kim – Triều năm 1627.
Tháng 4 năm 1636, Hoàng Thái Cực xưng đế, cải quốc hiệu Đại Thanh. Tháng 12 năm đó, lấy lý do Triều Tiên phản bội minh ước, ông đích thân xuất chinh, dẫn 12 vạn quân của Bát kỳ Mãn Châu, Mông Cổ và Hán quân, một lần nữa xuất quân đánh chiếm Triều Tiên[32]. Các thân vương Đa Nhĩ Cổn, Hào Cách thống lĩnh cánh trái quân Mãn châu, Mông Cổ, đột kích ải Trường Sơn; Hộ bộ Thừa chính Mã Phúc Tháp (âm Mãn: Mafuta) dẫn một cánh quân đột kích vương đô Hán Dương (âm Triều Tiên: Hanseong) của Triều Tiên nhằm chặn đường rút của Triều Tiên Nhân Tổ, Đa Đồ, Nhạc Thác dẫn binh mã tiếp ứng. Bên cạnh đó, để phòng ngừa sự tập kích của nhà Minh, các Thân vương Tế Nhĩ Ha Lãng được giao phòng thủ Thẩm Dương; A Tế Cách, A Ba Thái cửa biển Liêu Hà. Đích thân Hoàng Thái Cực cùng các Thân vương Đại Thiện, Nhạc Thác đốc suất các lộ quân còn lại tấn công thẳng vào Triều Tiên.[28]
Quân Triều Tiên nhanh chóng vỡ trận. Một lần nữa Triều Tiên Nhân Tổ xuống nước cầu hòa[29]. Nhưng lần này, thế lực của quân Thanh đã hùng mạnh hơn rất nhiều, nhà Minh cũng bất lực trong việc tiếp cứu cho đồng minh trung thành. Hoàng Thái Cực ra yêu cầu buộc Nhân Tổ phải đầu hàng và phải chấp nhận những điều kiện nặng nề hơn:
- Triều Tiên trở thành phiên thuộc của Thanh triều.
- Triều Tiên đoạn tuyệt quan hệ với nhà Minh.
- Trưởng tử của Nhân Tổ là Chiêu Hiển Thế tử Lý Vương (chữ Hán: 李溰, chữ Triều Tiên: 이왕), thứ tử Phượng Lâm Đại quân Lý Hạo (chữ Hán: 李溰, chữ Triều Tiên: 이왕)[33] đến Thanh triều “tỏ tình hòa hiếu”.
- Triều Tiên phải triều cống Thanh triều.
- Thanh triều đánh nhà Minh, Triều Tiên phải xuất binh mã, chiến thuyền hỗ trợ.
- Thanh triều cấm Triều Tiên đại tu thành trì công sự mà không được phép của Thanh triều.
Không còn cách nào khác, Nhân Tổ buộc phải chấp nhận tất cả.
Sau khi minh ước được ký kết, Hoàng Thái Cực cho xây dựng bia kỷ niệm “Công đức Hoàng đế Đại Thanh” rồi rút quân về.[34]
Với hòa ước này, đồng minh truyền thống của nhà Minh đã hoàn toàn bị đánh bại và Triều Tiên dưới triều đại nhà Lý Triều Tiên buộc phải chấm dứt công nhận nhà Minh mà phải công nhận Đế chế Thanh là bảo hộ. Trên thực tế, Triều Tiên đã là chư hầu của nhà Thanh[26] và đây là nguồn hậu cần quan trọng trong các chiến dịch tiếp theo của Hoàng Thái Cực và những người kế vị sau này. Thậm chí, cho đến mãi năm 1894, Triều Tiên vẫn là một chư hầu của nhà Thanh. Chỉ khi sau Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ nhất, Nhật Bản đã buộc nhà Thanh phải công nhận Triều Tiên là chư hầu của Nhật, xác nhận sự kết thúc của mối quan hệ triều cống Thanh – Triều Tiên.
Các cuộc cải cách
Khi lên nối ngôi Đại Hãn của cha mình, Hoàng Thái Cực không chỉ kế thừa sự nghiệp mà còn mở mang hùng mạnh hơn. Về điểm này, hùng tâm tráng khi của ông hơn hẳn cha mình. Nếu như Nỗ Nhĩ Cáp Xích là một võ tướng tài ba thì Hoàng Thái Cực còn là một nhà chính trị kiệt xuất. Từ những nền móng quốc gia chiếm hữu nô lệ của cha mình, ông đã tiến hành hàng loạt cải cách để phát triển thành một quốc gia phong kiến hùng mạnh, dù không kịp nhìn thấy cơ nghiệp của mình hoàn thành.
Bãi bỏ chế độ Nghị chính vương
Như đã nêu trên, với chế độ Nghị chính vương đại thần, các Đại Bối lặc đều có quyền cùng bàn việc quốc chính. Dù đã lên ngôi Đại Hãn, nhưng thế lực của Hoàng Thái Cực vẫn không hơn vị trí một kỳ chủ, vì vậy gặp cản trở không ít bởi những thế lực quý tộc Mãn Châu bảo thủ.
Vì vậy, song song với việc loại trừ dần thế lực của các vị Đại Bối lặc, ông còn thực hiện việc cải cách về chế độ quan chức, qua đó phân tán quyền lực của các Bối lặc Bát kỳ. Ông cho mở rộng quyền lực của đại thần Tổng quản các Kỳ, quy định khi nghị bàn chính sự quốc gia hay việc cơ mật, đại thần Tổng quản sẽ cùng tham dự nghị bàn với các Chư vương, Bối lặc. Từ đó, quyền lực trong tay các Chư vương, Bối lặc bị phân chia một phần vào tay đại thần Tổng quản kỳ vụ, phá vỡ cục diện các Chư vương, Bối lặc lũng đoạn quyền lực, thao túng chi phối tình thế (vì mở rộng chủ thể được nghị sự sẽ làm cho ý kiến của các Bối lặc từ đa số sẽ trở thành thiểu số, mặt khác, những vị đại thần tổng quản này theo luật định là dưới quyền của Đại Hãn chứ không phải các vị Bối lặc). Như vậy, đã làm suy yếu một bước nữa quyền lực của các vị chư vương Bối lặc, khiến họ ở trong thế cùng giám sát, khống chế lẫn nhau.
Tiếp theo đó, ông tiếp tục làm giảm ảnh hưởng của các Đại bối lặc. Tháng 2 năm 1629, lấy lý do quan tâm đến tình hình công việc “vất vả quá mức” của Đại bối lặc, Hoàng Thái Cực thay đổi chế độ Đại bối lặc luân lưu chấp chính, đưa các Tiểu bối lặc vào cùng tham gia chấp chính. Bằng lời lẽ văn hoa mỹ miều để trấn an: “Trước đây do phải trực chấp chính hàng tháng, tất cả mọi việc đều phải phiền lụy đến các vị huynh trưởng xử lý, thật vất vả và không tiện. Kể từ nay về sau có thể ra lệnh cho các tiểu bối lặc con cháu thay thế“, thực chất là việc hạ thấp vị trí các Đại bối lặc xuống ngang hàng với các Tiểu bối lặc trẻ tuổi, vốn là con cháu của Hoàng Thái Cực, đương nhiên phải phục tùng lệnh vua ban.[21]
Đổi quốc hiệu
Năm 1635, Hoàng Thái Cực bất ngờ tuyên bố đổi tên tộc người của mình từ Nữ Chân thành Mãn Châu, các vùng mà bộ tộc này trú ngụ cũng được gọi là Mãn Châu. Tháng 5 năm 1636, Hoàng Thái Cực lại đổi tên nước từ “Đại Kim” thành “Đại Thanh”, chính thức thành lập triều đình nhà Thanh[35] và lên ngôi Hoàng đế[4][6][8][9][10]. Việc đổi tên dân tộc và quốc hiệu đã thể hiện tầm nhìn rộng và sâu sắc của Hoàng Thái Cực vượt hơn các đối thủ chính trị đương thời, điều mà mãi đến đời cháu nội ông là Khang Hy, mới có thể so sánh được.
Theo nhiều tài liệu, sở dĩ quốc hiệu Thanh được lựa chọn, bởi vì tên của nhà “Minh” (明) được cấu thành từ chữ “Nhật” (日, mặt trời) và chữ “Nguyệt” (月, Mặt Trăng), đều liên quan tới Hỏa mệnh, tức là lửa. Trong khi đó, chữ “Thanh” (清) được cấu thành từ bộ “Thủy” (水, nước) và chữ “Thanh” (青, màu xanh lam), đều liên quan đến Thủy mệnh. Theo quan niệm Ngũ hành của người Trung Hoa, Thủy – Hỏa bất dung, Thủy khắc Hỏa, mang nghĩa là nhà Thanh sẽ tiêu diệt và thay thế nhà Minh[36]. “Thanh” (清) còn có nghĩa là “Sự trong sạch”[37], đối lập với triều đình nhà Minh thối nát và tham nhũng.
Hiện tại, người ta chưa rõ vì sao Hoàng Thái Cực chọn cái tên Mãn Châu (, Manju) thay cho tên Nữ Chân (Jurchen) để đặt cho dân tộc mình. Có thuyết cho rằng đây là từ đồng âm trong tiếng Nữ Chân cổ có nghĩa là “dũng cảm”. Có thuyết cho rằng, tên tộc Mãn Châu hàm ý chỉ họ là hậu duệ của Văn Thù Sư Lợi (âm Phạn là Mañjughoṣa), vị Bồ tát của trí huệ, mà Nỗ Nhĩ Cáp Xích là một hóa thân. Tuy nhiên, trong tiếng Hán, từ “Mãn Châu” đồng âm với nghĩa “vùng đất đầy đủ, giàu có”. Cả 2 chữ Mãn Châu (满洲) cũng đều có bộ Thủy.
Bằng việc này, Hoàng Thái Cực đã làm giảm đi rất nhiều thành kiến của người Hán với những hành động cai trị tàn bạo của nhà Kim của người Nữ Chân do Hoàn Nhan A Cốt Đả lập nên, đã cai trị miền bắc Trung Quốc trong thế kỷ XII và XIII. Trong giai đoạn đó, nhà Kim và người Nữ Chân đã để lại những ấn tượng không tốt trong tâm thức của các thế hệ người Hán về sự tàn ác, tham lam, và miệt thị dân tộc. Chỉ bằng một thủ pháp chính trị đơn giản, Hoàng Thái Cực thể hiện ý đồ tranh thủ sự ủng hộ của cả tầng lớp sĩ tộc lẫn binh dân Trung Quốc, xóa đi những thành kiến về dân tộc mình, nâng cao uy thế chính trị để kiến lập đế quốc, thay thế và bao gồm cả lãnh thổ Trung Nguyên.
Hoàng Thái Cực cũng đổi niên hiệu từ Thiên Thông thành Sùng Đức (chữ Hán: 崇德, âm Mãn: Wesihun Erdemungge, âm Mông Cổ: Degede Erdemtü), truy tôn Nỗ Nhĩ Cáp Xích là Thái Tổ Võ Hoàng Đế, sử sách gọi là Thanh Thái Tổ[38]. Ông định kinh đô của nhà Thanh tại Thịnh Kinh[39], đổi tên Thịnh Kinh thành Thẩm Dương (chữ Hán: 沈阳, âm Mãn: Mukden) và cho xây dựng một cung điện quy mô tại đây. Đây trở thành đô thành của triều Thanh cho đến khi quân Thanh nhập quan, mới dời về Bắc Kinh để nắm cục diện khống chế toàn quốc.
Bãi bỏ phân biệt sắc tộc
Khác với định kiến sắc tộc hẹp hòi của cha mình[40], cũng như xuất phát từ quan điểm thu phục nhân tâm của người Hán, đồng thời, chuẩn bị cho việc tấn công xuống phía Nam, sau khi lên ngôi được 8 ngày, Hoàng Thái Cực lập tức ra lệnh cho phép những người dân Hán này vốn là cư dân ở các vùng biên giới hoặc tù binh chiến tranh bị người Kim bắt giữ như chiến lợi phẩm, và sử dụng họ như những nô lệ[41], được phép lập khu để ở riêng, biên chế thành hộ dân thông thường, chọn quan viên người Hán thanh liêm đến để cai quản. Nhờ đó, rất đông dân Hán đang là thân phận nô lệ ở các trang viên (một hình thức nông nô), được khôi phục lại địa vị của một người dân bình thường. Nhờ đó, ông có thêm được sự cộng tác của các sĩ tộc người Hán, tăng cường thế lực, hạn chế quyền lực, đi đến phá vỡ cục diện bị khống chế bởi các quý tộc Mãn bảo thủ.
Ông mạnh dạn bổ nhiệm và trọng dụng nhiều quan viên người Hán và người Mông Cổ có tài năng, cũng như chú trọng việc chiêu dụ các đối thủ về phục vụ cho mình trong cuộc chiến tranh với nhà Minh mà điển hình là Hồng Thừa Trù, Khổng Hữu Đức và Cảnh Trọng Minh sau này, không quá bận tâm hay quá hoài nghi về nguồn gốc xuất thân, hay các vấn đề về lịch sử bản thân họ. Đây có thể coi là một tư tưởng cấp tiến và đã làm rất nhiều sĩ tộc người Hán và Mông Cổ dốc hết sức mình để báo đáp ân sủng, trong đó điển hình là mưu sĩ Phạm Văn Trình.[42]
Đây chính là bước cải cách đầu tiên của Hoàng Thái Cực, mà trọng tâm là mở rộng sự tham gia của người ngoại tộc vào những thiết chế quan trọng của Hậu Kim[32][43], là cơ sở xã hội để ông thực hiện các cuộc cải cách về chính trị và quân sự về sau này.
Cải cách nội chính
Bằng việc mở rộng việc tham chính của người ngoại tộc, Hoàng Thái Cực đã nhận được sự giúp đỡ của các mưu sĩ người Hán, từ đó bắt tay vào việc cải cách nội chính, tập trung vào hai nội dung cơ bản. Thứ nhất, củng cố chế độ tập quyền của Đại Hãn, thâu tóm quyền lực, bãi bỏ hoặc vô hiệu hóa các thế lực quý tộc Mãn bảo thủ, để thiết chế quân chủ chuyên chế phong kiến tập quyền tuyệt đối. Thứ hai, xây dựng một chế độ quan lại quy củ, tham khảo quan chế nhà Minh, xác lập cơ chế tuyển chọn quan lại theo tài năng cho tầng lớp sĩ tộc, không phân biệt sắc tộc, bồi dưỡng, chuẩn bị cho một đội ngũ quan lại sẽ giúp ông và con cháu ông cai trị người Hán sau này.
Đầu tiên, với lý do số lượng nhân sự trong các Kỳ tăng lên, ông thành lập và bổ nhiệm các chức vụ đại thần tổng quản (âm Mãn: Amban Janggin, âm Hán Việt: Lãnh Ban Chương Kinh), với chức năng phụ tá cho các Kỳ chủ. Tuy ngôi vị Kỳ chủ vẫn có địa vị cao nhất, có tính thế tập, nhưng đã có thêm các đại thần tổng quản phụ tá, thực chất mới là người điều hành, do Đại Hãn trực tiếp bổ nhiệm. Sau đó, ông tiếp tục mở rộng quyền hạn của họ, cho phép tham gia nghị bàn chính sự cùng với các Chư vương, Bối lặc, từ đó, phân tán quyền lực của các Bối lặc Bát kỳ. Chính từ đó, Hoàng Thái Cực đã có điều kiện để phá vỡ cục diện các chư vương Bối lặc lũng đoạn quyền lực, thao túng chi phối tình thế, chuyển từ chế độ nghị sự sang chế độ mệnh lệnh tối cao.[9]
Hoàng Thái Cực nhận thức được rằng, với cơ cấu quản lý của hình thức bộ lạc du mục sẽ không còn thích hợp với một quốc gia rộng lớn, đông dân, có nhiều khác biệt văn hóa – xã hội. Với sự giúp đỡ của các mưu thần người Hán, ông đã cho thiết lập cơ chế Lục bộ ở Thẩm Dương phỏng theo mô hình triều đình nhà Minh[3] để thực hiện việc quản lý tốt hơn một quốc gia đang trên đà phát triển.
Năm 1629, ông cho thành lập Văn Quán, với mục đích xây dựng một bộ tham mưu chính trị gồm những văn thần trí thức, không phân biệt Mãn, Hán, Mông, sang hèn. Tháng 9 năm đó, ông đã cho tổ chức cuộc thi tuyển quan lại đầu tiên với hơn 300 người tham gia, và có gần 200 vượt qua kỳ thi tuyển này. Rất nhiều sĩ tộc người Hán nhờ cuộc thi này thoát khỏi thân phận nô lệ trở thành người tự do, cùng tham gia vào việc xây dựng những phương châm và chính sách quan trọng đối nội cũng như đối ngoại của triều đình.
Sau khi xưng đế, Hoàng Thái Cực mở rộng Văn Quán thành Nội Tam Viện, gồm Quốc Sử Viện, Bí Thư Viện, Hoằng Văn Viện. Mỗi Viện đặt một Đại Học Sĩ chủ trì. Trong trong đó Bí Thư Viện có vai trò thực tế rất quan trọng. Những sắc thư dự thảo cho hoàng đế, các tấu sớ gởi lên, đều phải qua Bí Thư Viện. Nhất là các thư tín quan trọng của nhà nước đều phải do đích thân Đại Học Sĩ của Bí Thư Viện thảo ra. Chức vụ này, Hoàng Thái Cực bổ nhiệm một sủng thần người Hán là Phạm Văn Trình nắm giữ. Đây là một điển hình cho người có nguồn gốc phía bắc Trung Quốc phục vụ cho người Mãn Châu.[7]
Cải cách quân đội
Với sự lớn mạnh không ngừng của Hậu Kim, thể chế Bát kỳ đã trở nên chật hẹp, không thể đáp ứng cho việc mở rộng quân đội. Vì thế, cùng với việc mở rộng lãnh thổ, Hoàng Thái Cực phỏng theo cơ cấu Bát kỳ Mãn Châu, tổ chức phát triển thêm các kỳ Mông Cổ (“Mông Cổ Bát Kỳ”)[44] và sau đó là các kỳ Hán (“Hán quân Bát Kỳ”)[32]. Việc mở rộng về cơ cấu Bát kỳ khiến cho biên chế quân chủ lực của nhà Thanh tăng lên đáng kể, lên đến 170.000 binh sĩ trong thời gian người Mãn Châu xâm chiếm Trung Quốc[3]. Bên cạnh quân Bát kỳ Mãn Châu tinh nhuệ là các chiến binh Mông Cổ với sở trường cơ động thiện chiến và các đội quân người Hán mạnh mẽ về bộ binh và công thành.
Bên cạnh đó, Hoàng Thái Cực còn tổ chức tại các vùng mới chiếm được của người Hán một đội quân có tên là Lục doanh quân (綠營兵, lục doanh binh). Ban đầu đây là những đội quân binh của nhà Minh đầu phục quân Thanh, được Hoàng Thái Cực giữ lại để tăng thêm lực lượng. Các chức vụ chỉ huy vẫn giữ nguyên như binh chế nhà Minh như: Tổng binh, Phó tướng, Tham lãnh, Tham tướng, Tá lãnh, Du kích. Về sau, quân số Lục doanh binh phát triển, lớn gấp ba lần tổng quân số Kỳ binh, trở thành lực lượng chiến đấu tại chỗ ở những vùng mới chiếm được và là lực lượng dự bị động viên bên cạnh các đoàn quân Bát kỳ chính quy, thường trực. Về sau, để thống nhất và tiện cho việc chỉ huy, năm 1634, Hoàng Thái Cực quy định các chức vụ quân đội đều phải dùng tên Mãn, như: “Tổng binh” thành “Lãnh Ban Chương Kinh” (âm Mãn: Amban Janggin), “Phó tướng” vi thành “Mai Lặc Chương Kinh” (âm Mãn: Meiren-i Janggin), “Tham tướng” thành “Giáp Lạt Chương Kinh” (âm Mãn: Jalan-i Janggin), “Du kích” thành “Ngưu Lộc Chương Kinh (âm Mãn: Niru-i Janggin)…
Tuy vậy, dù chỉ huy Kỳ binh hay Doanh binh, đều phải là các Bối lặc hoặc các tướng tá xuất thân từ dòng dõi quý tộc hoặc ít nhất phải là người Mãn Châu. Ngay cả các tướng lĩnh phụ tá cũng chủ yếu lựa chọn trong nhóm Bắc Trung Quốc hoặc Nam Mãn Châu.[3]
Bằng đợt cải cách này, quân đội nhà Thanh đã phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng. Quân Thanh từ việc chỉ có sở trường cơ động của các Kỳ binh, giờ đã trở nên đa dạng cơ cấu, bổ sung lẫn nhau về kỹ thuật, sở trường tác chiến. Ngoài những chiến binh Mãn Châu dũng mãnh, Bát Kỳ còn được bổ sung thêm lực lượng kỵ binh thiện chiến của người Mông Cổ và được bổ sung thêm nguồn binh lực phong phú của người Hán vốn đông đảo, lại có sở trường về các kỹ thuật đánh bộ, công thành, chiếm đất, giữ dân và chiêu hàng đồng tộc. Quân đội Thanh triều từ 6 vạn quân Bát kỳ đã trở thành một đội quân hùng mạnh, tinh nhuệ và đông đảo, là tiền đề cho Hoàng Thái Cực có thể chủ động mở những chiến dịch quy mô để xâm lược Đại Minh sau đó.
Chiến tranh với Minh Quốc
Ngay vừa khi lên ngôi, Hoàng Thái Cực đã tuyên bố sẽ chinh phạt nhà Minh để báo thù cho cha. Tuy nhiên, tham vọng của ông ta rõ ràng lớn hơn thế nhiều. Sự kiên trì mục tiêu, triệt để cải cách cả về chính trị lẫn quân sự, Hoàng Thái Cực hướng đến mục tiêu không chỉ chinh phục mà còn là cai trị cả vùng lãnh thổ trong tương lai.
Tạm thời hòa hoãn
Với thất bại trận Ninh Viễn thứ nhất, Hoàng Thái Cực nhận thấy tình hình chưa chín muồi để khởi động chiến tranh. Ông cần tranh thủ thời gian để củng cố nội bộ nên chủ động đưa ra yêu cầu hòa hoãn. Viên Sùng Hoán nhận thấy cũng cần tranh thủ thời gian xây dựng, tu sửa các công sự phòng ngự nên ông ta đã đặc phái sứ giả tới viếng tang, nhằm thám thính động tĩnh của quân Hậu Kim, thăm dò thái độ của vị Đại hãn mới[45]. Ngoài mặt hai bên đều tỏ ra hòa hoãn, nhưng thực tế lại đều khẩn trương chuẩn bị cho trận chiến tiếp theo[46]. Hoàng Thái Cực xua quân đánh Triều Tiên để giải quyết vấn đề hậu cần, chuẩn bị lực lượng cho cuộc chiến dài hơi, lấy chiến tranh để nuôi chiến tranh. Trong khi đó Viên Sùng Hoán cũng có những bước chuẩn bị tích cực cho cuộc chiến, bằng việc ra sức tu sửa thành trì, mua sắm vũ khí, chỉnh đốn binh mã, vỗ về dân chúng.
Chiến dịch Ninh Viễn lần hai
Sau khi chinh phục Triều Tiên lần thứ nhất, Hoàng Thái Cực tiếp tục cuộc Nam chinh đánh nhà Minh đang gián đoạn của cha mình.[32][43][45]. Đích thân Hoàng Thái Cực thống lĩnh đại quân, trong chiến dịch này còn có sự tham gia của hai Đại bối lặc là Đại Thiện và Mãng Cỗ Nhĩ Thái, trong hàng ngũ tướng tá có Nhạc Thác, Sa Ha Liên, Cao Hồng Trung, Bao Thừa Tiên…, ngoài ra, còn có mưu sĩ Phạm Văn Trình.
Tháng 5 năm 1627 (thực tế thì phải trễ hơn tháng 5), Hoàng Thái Cực chia quân làm ba hướng, trước tiên bao vây thành Cẩm Châu, sau đó mới tiến đánh Ninh Viễn, cánh quân thứ 3 bí mật mai phục, đón lõng quân tiếp viện từ thành Ninh Viễn lên tiếp cứu cho Cẩm Châu.[43]
Do chuẩn bị kỹ nên quân Minh đã phòng thủ một cách có hiệu quả, các thành trì vẫn vững vàng trước các đợt tấn công ào ạt của quân Kim. Thêm vào đó, hỏa lực của đại pháo Hồng Di như thường lệ vẫn phát huy được uy lực, gây tổn thất rất lớn cho quân Kim. Ngoài ra, sự phối hợp chiến đấu tốt của hai cụm cứ điểm là thành Ninh Viễn và thành Cẩm Châu càng gây khó khăn hơn cho quân Kim, Thậm chí có thời điểm các chỉ huy quân Minh còn dẫn quân trong thành đánh trả quyết liệt, gây thiệt hại cho quân Kim.
Chiến dịch này kéo dài gần 5 tháng (từ tháng 5 năm 1627 đến tháng 10 năm 1627), trước sức cố thủ ngoan cường của quân Minh, tinh thần quân Kim sa sút trước sức mạnh hỏa lực đại pháo, thời tiết không thuận lợi, Hoàng Thái Cực buộc phải hạ lệnh tạm lui quân để củng cố. Một lần nữa, quân Minh dưới sự chỉ huy của Viên Sùng Hoán tận dụng thời cơ truy kích, đánh cho quân Hậu Kim đại bại, giành chiến thắng ở Ninh Viễn, Cẩm Châu. Tài liệu Trung Quốc gọi đây là trận chiến Ninh Viễn lần hai hay chiến dịch Ninh – Cẩm. Sau đại thắng Ninh – Cẩm, tình thế ngoài quan ải đã tốt dần lên đối với quân Minh.[32]
Tuy Viên Sùng Hoán một lần nữa đại thắng quân Hậu Kim, nhưng tại triều, thái giám Ngụy Trung Hiền cùng bè đảng lo ngại uy thế đang lên của ông, đã gièm pha ông với Minh đế với tội danh cố ý khiêu khích dẫn đến chiến tranh và lúc chiến sự nguy cấp lại bỏ mặc, không đích thân dẫn quân tiếp ứng Cẩm Châu. Vì việc này, Viên Sùng Hoán bị cách chức.
Trận tập kích Bắc Kinh
Sau khi bị cách chức, Viên Sùng Hoán bỏ về quê. Mãi khi Sùng Trinh lên ngôi, trừ bỏ Ngụy Trung Hiền, triều hồi Viên Sùng Hoán và bổ nhiệm ông làm Tổng đốc Liêu Đông[47], trấn thủ Sơn Hải quan để phòng giữ quân Hậu Kim.
Việc Viên Sùng Hoán được phục chức và tiếp tục chỉnh đốn phòng ngự ở Liêu Đông làm cho Hoàng Thái Cực không thể thực hiện được kế hoạch nam chinh của mình một cách thuận lợi. Ông biết rằng không dễ dàng vượt Sơn Hải Quan vì Ninh Viễn và Cẩm Châu phòng thủ cẩn mật, khó lòng công phá. Vì vậy ông quyết định đổi hướng tấn công, đi vòng qua Liêu Đông để tấn công vào Bắc Kinh.
Lợi dụng cơ hội hầu hết quân chủ lực của nhà Minh đang tập trung ở phía Nam, bao vây quân Lý Tự Thành tại Xa Sương Hạp[32], ngày 27 tháng 10 năm 1629, Hoàng Thái Cực xuất quân, trực tiếp chỉ huy 10 vạn tinh binh, vòng qua phòng tuyến Liêu Đông, chia quân làm ba đường, đột phá Vạn lý Trường thành ở phía Tây Bắc, vào ba cửa Đại An (Đại An khẩu), Long Cảnh (Long Tỉnh Quan) và Hồng Sơn, vòng đến Hà Bắc, tiến vào đột kích thành Bắc Kinh.[19][32][48]
Quân Minh kháng cự yếu ớt vì bị bất ngờ trước sức cơ động quá nhanh của quân Kim. Vua Sùng Trinh vội vàng tăng cường phòng thủ, vừa hạ lệnh cho quân từ các nơi hỏa tốc về kinh thành hỗ trợ[49]. Tổng binh nhà Minh là Mãn Quế cố gắng chỉ huy chống lại bên ngoài cửa Đức Thắng Môn và An Định Môn. Pháo binh trên thành của nhà Minh liền bắn yểm trợ, nhưng họ lại bắn nhầm vào cả quân đội của mình, khiến quân Minh bị tổn thất không ít, bản thân Mãn Quế cũng bị thương, đành phải dẫn tàn quân lui trở vào thành cố thủ chờ viện binh.
Việc quân Hậu Kim bất ngờ tập kích Bắc Kinh nằm ngoài dự liệu của Viên Sùng Hoán, vì vậy, khi biết tin quân Kim vòng qua Liêu Đông, Viên Sùng Hoán vội vàng xuất binh chặn đường tiến quân của Hậu Kim. Tuy nhiên, quân Hậu Kim tiến quá nhanh, liên tục hạ các thành trì trên đường và tiến đến sát ngoại thành Bắc Kinh[48]. Ông vội vàng hạ lệnh cho 5 vạn binh mã từ thành Ninh Viễn, Cẩm Châu cấp tốc kéo về kinh sư để cứu viện. Đích thân Viên Sùng Hoán dẫn 9.000 quân thiết kỵ, hành quân suốt đêm để vượt lên trước quân Kim và vào thành Bắc Kinh trước. Vua Sùng Trinh liền hạ lệnh cho ông chỉ huy toàn bộ lực lượng của thành Bắc Kinh, hợp với quân các lộ kéo về, nhanh chóng giải tỏa áp lực của quân Kim.
Tháng 11 năm 1629, hai bên kịch chiến trước thành Bắc Kinh ở bên ngoài cửa Quảng Cừ Môn. Đích thân Viên Sùng Hoán khoác áo giáp sắt chỉ huy đôn đốc tướng sĩ các lộ tích cực chống trả quân Kim. Sau nửa ngày kịch chiến, quân Minh đã đẩy lui sự tấn công của quân Hậu Kim, bảo vệ được kinh thành Bắc Kinh. Hoàng Thái Cực một lần nữa đành bỏ dở chiến dịch, rút quân ra phía ngoài quan ải. Lần này, tuy thắng trận nhưng Viên Sùng Hoán không đuổi theo mà đóng quân ở lại để bảo vệ thành Bắc Kinh và lăng miếu của Hoàng triều.[19]
Ly gián vua tôi nhà Minh
Sau chiến thắng Ninh Viễn lần thứ nhất, Viên Sùng Hoán bị nhiều đồng liêu gièm pha vì việc đã có quan hệ tốt với nhà Kim. Viên Sùng Hoán phải dâng sớ thuật lại mục đích của mình. Tờ sớ giải trình: “Ngoài quan ải đất hẹp người đông nên phải xây dựng sửa sang lại ba thành Cẩm Châu, Trung Tả và Đại Lãng để phòng tuyến kéo dài ngoài quan ải đến 400 dặm. Nếu như thành chưa được tu sửa xong mà quân nhà Kim đã đánh thì tất phải thua. Ta đã ở vào thế đánh thì thắng thủ thì bại. Vì thế nhân nhà Kim đánh nhau với Triều Tiên, chúng ta lấy kế hòa để tiến, hoãn binh củng cố thành trì. Khi nhà Kim đến thì chúng ta đã tu sửa tốt thành trì vùng biên để vững chắc thì nhà Kim không thể làm gì được“.
Minh Hy Tông đồng ý với cách lý giải của Viên Sùng Hoán, việc xì xào của triều thần cũng tạm thời lắng xuống, nhưng những nghi ngờ trong lòng họ vẫn chưa dứt hẳn. Mấy năm sau, việc nghị hòa của Viên Sùng Hoán bị khoác lên tội danh tư thông với giặc và phải trả giá bằng mạng sống của mình.
Chiến dịch tấn công Bắc Kinh của Hoàng Thái Cực một lần nữa không thành công. Nguyên nhân chính là vì sự tồn tại của Viên Sùng Hoán một viên tướng tài trí và giàu lòng ái quốc. Biết là Viên Sùng Hoán và đội quân của ông ta sẽ gây trở ngại rất nhiều cho đế nghiệp của mình, Hoàng Thái Cực đã tập trung đối phó với ông, dùng đòn phản gián để triệt hạ cá nhân viên đại tướng này.
Qua mạng lưới tình báo, Hoàng Thái Cực đã nhanh chóng biết tin Triều đình nhà Minh mà đặc biệt là Sùng Trinh đang nghi ngờ Viên Sùng Hoán và cho rằng đây là cơ hội tốt nhất để dùng kế ly gián chia rẽ nội bộ.
Trước hết, ông cho người phao tin có sự gặp gỡ riêng tư giữa ông và Hoàng Thái Cực, về mật ước nghị hòa tại biên giới ba năm về trước, về mật ước việc muốn bán rẻ Bắc Kinh cho nhà Hậu Kim cũng như việc Viên Sùng Hoán biết được những thông tin về cuộc hành quân của Hoàng Thái Cực.
Quả nhiên, vua tôi nhà Minh đều trúng kế. Viên Sùng Hoán bị một số triều thần vu cáo ông là kẻ dẫn Hổ nhập quan, nhằm uy hiếp triều đình, buộc triều đình phải chấp thuận chủ trương nghị hòa với Hậu Kim của ông, và qua đó đôi bên sẽ ký hiệp ước bất bình đẳng trước sự uy hiếp của quân Hậu Kim. Một số khác vu cáo việc quân Hậu Kim vây thành Bắc Kinh lần này hoàn toàn là do Viên Sùng Hoán dẫn về. Khi quân Kim rút lui, ông lại không truy kích, giữa ông và Hoàng Thái Cực thông đồng âm mưu… Bên cạnh đó, Vương Vĩnh Quang cùng đồng đảng lại liên tiếp dâng tấu biểu vu cáo Viên Sùng Hoán cố tình giết Mao Văn Long (là viên tướng trấn giữ vùng biên giới gần với Triều Tiên) để lấy lòng nhà Kim, cấu kết và tư thông với giặc, đề nghị triều đình xử tội[48][50].
Hoàng đế Sùng Trinh là một người độc đoán lại đa nghi, sẵn có lòng nghi ngờ Viên Sùng Hoán không thực sự trung thành, cứu binh chậm trễ, vì vậy, lập tức triệu Viên Sùng Hoán vào triều đình vấn tội, trách cứ ông tại sao đưa viện binh về quá trễ, rồi hạ lệnh bắt ông vào ngục. Tháng 8 năm 1630, sau hơn nửa năm bị giam trong ngục, Viên Sùng Hoán bị xét xử vào tội “dối vua phản quốc”, tội thông đồng với quân địch với lập luận là: quân địch tự ý thoái lui chứ không phải bị Viên Sùng Hóa đánh bại, Viên Sùng Hoán cũng không đuổi theo quân địch mà đóng quân ở lại kinh thành là có ý đồ. Tội danh này phải xử cực hình: Ngũ mã phân thây (5 ngựa xé xác) trước cổng kinh thành, vợ con thì bị bắt đi đày cách xa 3.000 dặm.[51]
Đau đớn nhất cho Viên Sùng Hoán là kể cả những người dân chúng kinh thành mà ông hết lòng bảo vệ, cũng cho rằng Viên Sùng Hoán cấu kết và dẫn đường cho giặc Kim vào xâm lược nên ai cũng hận ông đến tận xương tủy. Sau khi ông thọ hình trước cổng thành, nhiều người đã tranh giành thân xác ông như muốn ăn tươi nuốt sống để thỏa nỗi thù hận.[51]
Quỷ kế của Hoàng Thái Cực thành công vượt mức mong đợi. Ông vừa loại bỏ được đối thủ quân sự nguy hiểm nhất trong đời cầm quân của mình, vừa gây nên sự nghi kỵ, tâm lý chán nản và bất mãn trong quân dân nhà Minh. Quân Kim từ lúc đó ngày càng chiếm thế chủ động chiến trường. Nhà Minh đã không còn một viên tướng nào đủ tài năng và nhiệt huyết để có thể đọ sức được với Hoàng Thái Cực, đẩy lùi quân Kim. Cũng chính vì sự kiện này mà các nhà quân sự đời sau bình luận rằng nhà Minh mất nước, không mất vì giặc cướp mà mất ngay từ trong cổng ngõ, không mất ở bờ cõi mà mất ngay từ lời xàm tấu Đài quan[52]
Tung hoành vùng quan ngoại
Tuy diệt trừ được Viên Sùng Hoán, Hoàng Thái Cực vẫn nhận thấy quân Hậu Kim chưa đủ khả năng công phá Đại Minh, cũng như chưa đủ lực lượng để đánh dài ngày với lực lượng đông đảo của Minh triều. Ông quyết định trước mắt phải tiếp tục duy trì thế trận đánh tiêu hao binh lực của nhà Minh, đồng thời với việc tiếp tục phát triển lực lượng. Vì vậy, trên đường rút quân, ông tranh thủ tập kích Lư Câu Kiều, đánh tan rã một lực lượng 4 vạn quân do Mãn Quế và một số tổng binh khác chỉ huy đang đóng tại bên ngoài cửa thành Vĩnh Định Môn.
Cuối năm 1630, Hoàng Thái Cực lại chuyển quân đến Thông Châu, rồi tiến về phía đông để chiếm bốn thành Thông Hóa (Tôn Hóa), Vĩnh Bình (Thủy Bình), Thiên An, Loan Châu (đều nằm trong tỉnh Hà Bắc hiện nay), rồi giao cho Đại Bối lặc A Mẫn phòng giữ bốn thành mới chiếm này[9]. Ông dự định sẽ dùng bốn ngôi thành để làm căn cứ dưỡng quân, từ đó sẽ xuất kích luân phiên đánh giáp công Sơn Hải Quan. Tuy nhiên, sau khi ông rút quân, Đại học sĩ triều nhà Minh là Tôn Thừa Tông đã tổ chức binh lực chiếm lại bốn ngôi thành này. Đại Bối lặc A Mẫn kinh hoảng, không tổ chức cuộc chống cự mà chỉ ra lệnh rút quân. Đã thế, trước khi tháo chạy, ông ta còn ra lệnh tàn sát, cướp bóc quân dân trong thành. Việc này không chỉ làm đổ vỡ kế hoạch của Hoàng Thái Cực, mà còn gây thất nhân tâm cho công cuộc chinh phục về sau. Khi nhận được tin 4 thành đã mất, Hoàng Thái Cực hết sức giận dữ, ra lệnh tước bỏ mọi danh vị quyền lợi của A Mẫn, tống ngục vĩnh viễn.
Hoàng Thái Cực vì hậu quả hành động của Đại bối lặc A Mẫn nên gặp rất nhiều khó khăn trong việc thu phục các thành trì nhà Minh. Điều này, buộc ông phải tăng cường các biện pháp để chiêu hàng để thu phục đối thủ, thu phục nhân tâm ở những vùng đất chiếm được. Tháng 8 năm 1631, Hoàng Thái Cực bất ngờ tập kích thành Đại Lãng Hà, thực hiện chiến thuật “vây thành diệt viện”. Quân dân nhà Minh giữ thành vì “cạn hết lương thực, nên quân và dân phải ăn thịt lẫn nhau”, rốt cuộc buộc phải đầu hàng. Ông cũng cho một Hán thần có tài ăn nói đến chiêu hàng cứ điểm Tây Sơn, một cứ điểm hiểm yếu mà ông nhiều lần tấn công nhưng vẫn không hạ được[32]. Năm 1633, ông cho mưu sĩ Phạm Văn Trình thuyết phục Khổng Hữu Đức và Cảnh Trọng Minh, vốn là 2 cựu tướng nhà Minh, nhân tình thế chiêu tập thuộc hạ để xây dựng thế lực cát cứ. Do lo sợ bị nhà Minh tiễu trừ, 2 tướng liền đồng ý quy thuận Hậu Kim. Về sau, Khổng Hữu Đức và Cảnh Trọng Minh đều trở thành những võ tướng có công lớn trong việc giành thiên hạ cho nhà Thanh[32], được phong đến tước vương.[53]
Năm 1635, Hoàng Thái Cực kéo quân về Thạnh Kinh (Thẩm Dương) để dưỡng sức binh sĩ, chờ thời cơ đánh chiếm Trung Nguyên[6]. Đây cũng là giai đoạn ông thực hiện việc chỉnh đốn triều chính, lên ngôi, xưng Đế, đổi tộc hiệu, quốc hiệu, xây dựng kinh đô cho Đế chế Thanh. Chính vì vậy các hoạt động quân sự trong thời gian này tạm dừng.
Năm 1639, triều đình nhà Minh đã cử một tướng lĩnh có công trong việc trấn áp quân Lý Tự Thành là Hồng Thừa Trù, lên quan ải giữ chức vụ Tổng đốc Kế Liêu (Kế Châu và Liêu Đông). Dù không thiên về phòng ngự chủ động như Viên Sùng Hoán, Hồng Thừa Trù cũng đã thực hiện nhiều phương án để củng cố và tăng cường tuyến phòng thủ Sơn Hải quan[32]. Dù ở thế “án binh bất động”, không có hoạt động quân sự nào đáng kể, quân Minh cũng đủ sức ngăn chặn sự phát triển của quân Thanh xuống phía Nam.
Nhận định nguyên nhân ba lần đột nhập vùng Quan nội thất bại đều do việc không chiếm được Sơn Hải Quan, tháng 7 năm 1641, Hoàng Thái Cực một lần nữa phái quân bao vây Cẩm Châu, quyết tâm công phá cứ điểm quan trọng này. Hồng Thừa Trừ dẫn thuộc tướng Ngô Tam Quế và 13 vạn nhân mã kéo đến tiến ra quan ải, tập kết tại Ninh Viễn, rồi từ đó tiến lên chi viện cho Cẩm Châu.
Hồng Thừa Trù vốn tính cẩn trọng. Ông ta chủ trương chiến pháp tiến chậm nhưng chắc chắn để giành thắng lợi. Tuy vậy, tân Binh bộ Thượng thư là Trần Tân Giáp đã phái giám trận, giám quân và đốc chiến, thúc Hồng Thừa Trù đẩy nhanh tốc độ hành quân. Vì vậy, kế hoạch tiến chậm và chắc của Hồng Thừa Trù bị phá sản. Nhận thấy sơ hở chết người của quân Minh, tháng 8 năm 1641, Hoàng Thái Cực dẫn đại quân từ Thẩm Dương tiến chiếm khu vực giữa Tùng Sơn và Hạnh Sơn, cắt đứt sự liên hệ của quân Minh giữa hai khu vực này, đồng thời cũng cắt đứt đường rút lui của Hồng Thừa Trù. Tiếp đó, Hoàng Thái Cực lại cho quân đi đoạt hết lương thực tại núi Tháp Sơn. Hồng Thừa Trù hoàn toàn bị động, và bị vây khốn tại Tùng Sơn, vì thế nửa năm sau, Hồng Thừa Trù đã bị Hoàng Thái Cực bắt sống.
Hoàng Thái Cực biết Hồng Thừa Trù sẽ là người có tác dụng hết sức to lớn đối với việc mình tiến vào làm chủ Trung Nguyên, vì vậy, một lần nữa ông sai mưu sĩ Phạm Văn Trình đi chiêu hàng Hồng Thừa Trù. Do sự phân tích thiệt hơn, cũng như thái độ ân cần đối đãi của Hoàng Thái Cực, Hồng Thừa Trù cuối cùng cũng chấp nhận đầu hàng.
Sự nghiệp dang dở
Sau khi Hồng Thừa Trù bị bắt, nhà Minh đã phong cho thuộc tướng của Hồng Thừa Trù là Ngô Tam Quế lên làm trấn thủ Sơn Hải quan. Tuy nhiên, lúc này ở phía Nam, lực lượng của Sấm vương Lý Tự Thành đã phát triển mạnh mẽ, đánh tan các lực lượng đánh dẹp của nhà Minh, chuẩn bị tiến về Bắc Kinh. Hoàng Thái Cực dự tính khi quân Minh bị quân Lý Tự Thành làm cho suy yếu, sẽ lợi dụng thời cơ để công phá Sơn Hải quan, tiến vào tiêu diệt chính quyền nhà Minh.
Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị, Hoàng Thái Cực lâm bệnh và bất ngờ qua đời vào ngày 21 tháng 9 năm 1643 (Năm thứ tám hiệu Sùng Đức)[3], hưởng dương 52 tuổi, tại vị được 17 năm (một số ý kiến cho rằng ông mất vào năm 1644, cai trị được 18 năm[4]). Hoàng Thái Cực chết trước khi kịp thấy sự nghiệp chinh phục Trung Quốc hoàn thành. Tuy nhiên, cái chết của ông không chứng tỏ sự suy yếu tham vọng của người Mãn Châu[7]. Với những thành quả chuẩn bị của Hoàng Thái Cực, những người kế tục sự nghiệp của ông đã hoàn tất sự nghiệp chinh phục nhà Minh vào năm 1646, mở ra thời đại nhà Thanh cai trị Trung Quốc trong gần 300 năm.
Trong thời gian tại vị, Hoàng Thái Cực đã đặt 2 niên hiệu Thiên Thông (天聰) từ năm 1627 đến năm 1636, khi ông ở ngôi vị Đại Hãn Kim quốc; và Sùng Đức (崇德) từ năm 1636 đến năm 1643, với tư cách là Hoàng đế Đại Thanh.
Ông mất ở tuổi 52, thi hài của ông được an táng tại Chiêu Lăng.
Cũng như cha mình, Hoàng Thái Cực chết khi chưa kịp chỉ định người nối ngôi. Vì vậy, sau khi ông chết, xảy ra cuộc tranh chấp ngôi vị giữa con trai trưởng của ông là Hào Cách và người em cùng cha khác mẹ Đa Nhĩ Cổn. Cuối cùng, hai bên chấp nhận giải pháp dung hòa là tôn lập Bối lặc Phúc Lâm, người con trai thứ 9 của Hoàng Thái Cực, lên nối ngôi, đặt niên hiệu là Thuận Trị. Sau khi lên ngôi, Hoàng đế Thuận Trị đã phong thụy hiệu cho cha là Ứng thiên Hưng quốc Hoằng đức Chương vũ Khoan ôn Nhân thánh Duệ hiếu Kính mẫn Chiêu định Long đạo Hiển công Văn Hoàng đế (文皇帝).
Nhận xét
Trong cuộc chiến tranh giữa Mãn Châu và Đại Minh trong thời gian trị vì của Hoàng Thái Cực, ban đầu, với ưu thế pháo binh của mình, nhà Minh liên tục đẩy lùi người Mãn Châu, trong các năm 1627 và 1629. Tuy nhiên, họ không thể chiếm lại được quyền kiểm soát của mình đối với các vùng đất mà người Mãn Châu chiếm giữ. Từ năm 1629 về sau này, nhà Minh dần đến bờ vực của sự sụp đổ với những vụ tranh giành quyền lực bên trong và những vụ tấn công tiên tiếp ở miền bắc từ phía người Mãn Châu; Hoàng Thái Cực đã chủ động chuyển sang chiến thuật đột kích nhằm tránh đối mặt với quân đội Minh trong những trận chiến lớn với ý đồ tiêu diệt dần sinh lực của nhà Minh.
Không thể tấn công trực tiếp vào đầu não nhà Minh, người Mãn Châu chờ đợi cơ hội của mình, phát triển pháo binh của riêng họ và thành lập các liên minh. Hoàng Thái Cực lại có được các quan chức trong triều nhà Minh làm quân sư cho mình và vào năm 1633 họ hoàn thành việc chinh phục Nội Mông, dẫn tới việc tuyển được một số lượng lớn lính Mông Cổ dưới cờ Mãn Châu, cùng với các cuộc cải cách về quân sự, thực lực của quân Thanh đã phát triển và chiếm được một con đường nữa dẫn tới trung tâm đế chế Minh.
Trong cuộc chiến ác liệt này, tổn thất về nhân mạng là rất lớn, quân và dân của nhà Minh thì thiệt mạng trước các cuộc càn quét của kỵ binh Bát kỳ. Nhưng đổi lại, không ít chiến binh Mãn Châu cũng đã thiệt mạng dưới hỏa lực của quân Minh. Tổn thất về vật chất cũng đáng kể, trong giai đoạn này, nhiều thành trì, đường sá, cầu cống cũng bị thiệt hại do các hoạt động quân sự của hai bên, đặc biệt là thiệt hại nặng nề cho nhà Minh vì chiến sự chủ yếu diễn ra tại Trung Quốc.
Nói chung, dù Hoàng Thái Cực có chết một cách đột ngột nhưng những hoạt động quân sự của ông vẫn có ý nghĩa lớn lao. Trước hết, qua hàng loạt chiến dịch, quân Thanh đã chiếm được thế chủ động về quân sự tại vùng Đông Bắc đẩy nhà Minh vào thế chống trả bị động, ngày càng lùi sâu vào nội địa. Cũng qua các chiến dịch quân sự này mà quân Mãn Châu đã rút kinh nghiệm trong việc đối phó với hỏa lực của quân Minh, họ đã có ý thức phát triển pháo binh để công thành, đồng thời phát triển nhiều chiến thuật và phương tiện để đánh chiếm các công sự (bằng việc sử dụng nhiều binh lính người Hán có kinh nghiệm). Cũng qua những chiến dịch của Hoàng Thái Cực, nhiều thành trì, công sự của nhà Minh xây dựng đã bị phá hủy ví dụ như Vạn Lý trường thành, Thành Cẩm Châu, Thành Đại Lãng Hà và nhiều thành khác… Tuy nhiên thành trì vững vàng nhất là Viên Sùng Hoán đã bị loại trừ bằng một kế ly gián.
Hậu thế có nhiều lời đánh giá, khen chê về ông nhưng qua cuộc đời và sự nghiệp của ông, chúng ta có thể đánh giá một cách tổng thể.
- Ở vị trí là một chính trị gia: Với tư cách là một chính trị gia, Hoàng Thái Cực đã thể hiện mình là một người mẫn cán, cơ trí biết đắc nhân tâm, thành thạo các thủ đoạn về quyền biến. Chính vì vậy, trong số các hoàng tử của Nỗ Nhĩ Cáp Xích ứng cử cho chức vụ Đại Hãn, ông đã vượt qua tất cả để lên ngôi tối cao. Sau khi lên ngôi, Hoàng Thái Cực bắt đầu đảm nhiệm trọng trách trị vì Hậu Kim, ông thống soái quân đội báo thù cho cha, kiên quyết bước trên con đường gian khổ, đầy cam go. Chính ông đã kiến lập nên Vương triều Đại Thanh, trở thành vị Hoàng Đế khai quốc đầu tiên của triều Thanh. Khi ở ngôi cao, ông không ngừng dùng các thủ đoạn của mình để loại bỏ các đối thủ cản trở bá nghiệp, trở thành một vị vua nắm thực quyền.
- Một yếu tố không thể không nhắc đến khi bàn về nhân vật này, đó là Hoàng Thái Cực là một vị lãnh tụ rất giỏi về thủ thuật nắm bắt tâm lý, giỏi thu phục lòng người. Ông ta luôn biết “đắc nhân tâm” để thực hiện các ý đồ chính trị của mình trong quá trình củng cố ngôi vị, loại bỏ các thế lực chướng ngại. Khi các đối thủ của ông là A Tế Cách, A Mẫn, Mãng Cổ Nhĩ Thái và Đại Thiện có những hành động sơ hở, ông ta đã chớp cơ hội, khai thác triệt để những vấn đề này, đưa vấn đề này vào chương trình nghị sự để nghiêm trọng hóa nó.
- Trong quá trình nghị sự, bàn bạc, ông đã thuyết phục được mọi người và biết tập hợp những tâm lý phụ họa theo để tạo “Thể đầu rồng” nhằm tranh thủ sự ủng hộ đông đảo đối với các quyết định của mình, qua đó đạt được mục đích chính. Một trong những minh chứng rõ rệt chính là hành động trưng cầu ý kiến của các quần thần về ngai vị Đại Bối lặc ngồi ngang hàng với Đại hãn, qua đó buộc Đại Thiện phải “tự nguyện” rời ngai vị dù không thực tâm muốn như vậy.
- Khi thừa kế di sản do Nỗ Nhĩ Cáp Xích để lại, ông đã dũng cảm đứng ra nhận trách nhiệm phát dương dân tộc Mãn Châu dù phía trước rất nhiều khó khăn đến từ trong lẫn ngoài. Điều này cũng có sự khác biệt nhất định so với các anh em của ông vốn chỉ muốn tranh giành để hưởng thụ quyền lực (điển hình là tập đoàn Đại Thiện, A Mẫn, Mãng Cổ Nhĩ Thái).
- Ở vị trí là một nhà quản lý: Hoàng Thái Cực đã tiếp nối cha củng cố chính quyền Mãn Châu, thành lập nước Đại Thanh. Hoàng Thái Cực xưng đế mở ra triều đại nhà Thanh.
- Trên cương vị là một người đứng đầu đất nước, ông đã có những cải cách quan trọng là tiền đề cho sự hưng thịnh của triều Mãn Thanh sau này. Ông đã đổi tên dân tộc, đổi quốc hiệu của nước nhà để phần nào xóa đi sự hận thù của người Hán đối với người Nữ Chân. Ông xóa bỏ chế độ nông nô, xóa bỏ sự phân biệt Mãn – Hán, trọng dụng những nhân tài xuất thân từ người Hán, cải cách Bát kỳ, qua đó có thể thấy ông là một người có tầm nhìn xa, vượt qua được ranh giới của chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, ích kỷ, luôn lấy đại nghiệp làm trọng.
- Ông còn thực hiện việc cải cách chế độ quan chức, lấy học vấn làm điều kiện để thăng quan, tổ chức bộ máy nhà nước theo mô hình của Trung Quốc qua đó tăng cường hiệu lực quản lý của nhà nước.
- Ông còn tăng cường tính nghiêm minh trong việc thực thi pháp luật, không vị nể quan hệ trong việc thưởng phạt.
- Những chính sách cải cách của ông đều xuất phát từ lợi ích lâu dài của quốc gia, dân tộc. Việc tập trung quyền lực vào tay nhà vua tuy giúp cho ông có nhiều uy quyền nhưng đây cũng là một yêu cầu khách quan của lịch sử, là một giai đoạn “quá độ” từ bộ lạc, bộ tộc trở thành một xã hội phong kiến của người Mãn Châu.
- Ở vị trí là một thống soái quân đội: Với tư cách là người chỉ huy quân đội, ông đã tỏ ra mình là một viên tướng tài năng, tinh thông binh pháp, đa mưu túc trí. Dưới thời của cha ông, quân Kim vẫn chưa thể vượt qua được Vạn lý Trường thành để xâm nhập quan nội thì với sự thống lĩnh của ông, quân Hậu Kim và sau này là quân Thanh đã nhiều lần xâm nhập Trung Quốc, phá hủy nhiều thành trì, thậm chí còn uy hiếp cả Bắc Kinh. Ông cũng đã dùng kế ly gián để loại bỏ Viên Sùng Hoán, người được xem là chướng ngại trên con đường chinh phục Trung Hoa của dân tộc Mãn Châu. Ngoài ra, những công lao to lớn phải kể đế đó là việc chinh phục Triều Tiên, Mông Cổ và làm chủ vùng Đông Bắc Trung Quốc, tất cả đã tạo ra thời và thế để cho những người kế tục của ông sau này hoàn thành đại nghiệp.
- Và thực sự ông là một kẻ mạnh là một người chịu được mọi sự thử thách và luôn kiên trì cho đến cùng. Trong cuộc chiến với nhà Minh, rất nhiều lần ông đã bị Viên Sùng Hoán đánh bại nhưng ông không đầu hàng mà sau mỗi trận thất bại ông đều chuẩn bị lực lượng cho trận kế tiêp. Cuối cùng ông đã dùng kế loại bỏ Viên Sùng Hoán và tiếp theo đó là một loạt chiến dịch xâm nhập Trung Quốc, thực hiện được một phần nào giấc mộng đế vương của mình. Qua đó có thể thấy tính kiên trì, bền bỉ trong ý chí của ông. Sự kiên nhẫn này đã mang đến cho ông “khả năng duy trì sự bền bỉ để đạt được mục tiêu đã đề ra và theo đuổi ước mơ đến cùng”.[54] Với tài trí, sự khôn khéo, lòng quyết tâm, tính kiên trì đã giúp ông hoàn thành nên đại nghiệp dù chưa trọn vẹn, là vị Hoàng Đế khai quốc của triều Thanh.
Gia đình
Hậu phi
Trong các tài liệu lịch sử ghi lại, ít nhất ông có 15 người vợ:
- Hiếu Đoan Văn hoàng hậu (孝端文皇后, 1600-1649), nguyên danh: Triết Triết (phiên âm Mông Cổ: Jerjer), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc/Bột Nhĩ Chi Cân thị. Bà thuộc quý tộc Khoa Nhĩ Thấm (Khorchin) Mông Cổ, dòng dõi Thành Cát Tư Hãn, con của bối lặc Mãng Cổ Tư (莽古思). Bà sinh ra ba người con gái là các công chúa Mã Ca Tháp (Makata, 1625-1663), Tịnh Đoan (Jingduan, 1628-1686), Vĩnh An (Yungan, 1634-1692). Về sau ba vị công chúa được gả cho Ngạch Triết, Cơ Tháp Đặc, Ba Nhã Tư Hỗ Lãng.
- Hiếu Trang Văn hoàng hậu (孝莊文皇后, 1613-1688), nguyên danh: Bố Mộc Bố Thái (phiên âm Mông Cổ: Bumbutai), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Hán danh là Đại Ngọc Nhi (大玉儿), còn được gọi Hiếu Trang thái hậu. Bà cũng thuộc Khoa Nhĩ Thấm bộ Mông Cổ, là cháu của Triết Triết, con của bối lặc Trại Tang (寨桑), khi cưới Hoàng Thái Cực được phong là Vĩnh Phúc cung Trang phi, sinh hạ được hoàng tử Phúc Lâm, về sau trở thành Thuận Trị đế và ba công chúa, về sau gả cho Bản Nhĩ Tháp Cáp Nhĩ, Sắc Bố Đằng, Khanh Cát Nhĩ Cách.
- Mẫn Huệ Cung Hòa Nguyên phi (敏惠恭和元妃, 1609－1641), nguyên danh: Cáp Nhật Châu Lạp, Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, hán danh: Hải Lan Châu (phiên âm Mông Cổ: Harjol) cũng là người thuộc Khoa Nhĩ Thấm bộ, là chị của Bố Mộc Bố Thái. Khi nhập cung, bà được phong là Thần phi, về sau sinh được một hoàng tử, nhưng bị chết yểu khi mới lên hai tuổi.
- Ý Tịnh Đại Quý phi (懿靖大贵妃, ?－1674), nguyên danh: Na Mộc Chung (娜木钟), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị. Khi nhập cung, bà được phong Lân Chỉ cung Quý phi, về sau sinh hạ được một hoàng tử là Bác Mục Bác Quả Nhĩ và một công chúa, về sau gả cho Cát Nhĩ Mã Sách Nặc Mộc.
- Khang Huệ Thục phi (康惠淑妃, ?-?), nguyên danh: Ba Đặc Mã Tảo (巴特瑪璪), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị. Khi mới nhập cung được phong Diễn Khánh cung Thục phi.
- Nguyên phi, Nữu Hỗ Lộc thị, sau sinh hoàng tử Lạc Bác Hội.
- Kế phi, Ô Lạp Nạp Lạt thị. Bà sinh hạ hai hoàng tử là Hào Cách (Hooge) về sau được phong là Túc Thân Vương Hào Cách, Lạc Cách (Loge) và một công chúa là Ha Dạt, sau gả cho Vương Đệ.
- Trắc phi, Diệp Hách Nạp Lạt thị. Bà sinh hoàng tử Thạc Tái.
- Trắc phi, Bác Nhĩ Tế Cáp Đặc thị, nhánh Trát Lỗ Đặc, con gái của Đái Thanh bối lặc. Bà sinh được hai công chúa, sau gả cho Khoa Trát, Cáp Thượng.
- Thứ phi, Nạp Lạt thị, sinh một hoàng tử là Cao Tái và hai công chúa, sau gả cho Huy Tái, Lạp Cáp.
- Thứ phi, Cơ Lũy thị, thuộc Sát Cáp Nhĩ bộ Mông Cổ, sinh một công chúa, sau gả cho Ngô Ứng Hùng (con trai của Ngô Tam Quế).
- Thứ phi, Nhan Trát thị, sinh hoàng tử Diệp Bố Thư.
- Thứ phi, Y Nhĩ Căn Giác La thị, sinh hoàng tử Thường Thư.
- Thứ phi, sinh hoàng tử Thao Tái.
- Thứ phi, sinh một công chúa, sau gả cho Ban Đệ.[55]
Trong các bà vợ của ông cũng như của những người anh em, có nhiều bà có quan hệ cận huyết với nhau. Ngoài yếu tố phong tục của người Mãn Châu, ngoài ra việc hôn nhân này cũng có yếu tố chính trị đối với việc củng cố sự thống trị của Hoàng tộc.
Người vợ của ông nổi tiếng nhất là Đại Ngọc Nhi, được xưng tụng là “Đệ nhất mỹ nhân” của tộc Mãn-Mông. Sau khi lấy ông, Ngọc Nhi được phong làm Trang phi ở tại Vĩnh Phúc cung. Bà sinh ra hoàng tử Phúc Lâm sau này là vua Thuận Trị, sau này bà được phong là Hiếu Trang Thái Hoàng Thái Hậu. Tương truyền, bà được cho là có liên quan đối với cái chết của Hoàng Thái Cực vì khi Hoàng Thái Cực chết từng có tin đồn là bà có qua lại với Nhiếp chính vương Đa Nhĩ Cổn. Tuy nhiên, đương thời việc chị dâu lấy em chồng đối với tập tục của người Mãn là rất bình thường.[56]
Con
Ông có tổng cộng 11 con trai, 14 con gái. Trong đó Bối lặc Phúc Lâm là người được chọn để lên ngôi lấy niên hiệu là Thuận Trị Hoàng đế. Trong số 11 hoàng tử của ông chỉ có 7 người sống quá tuổi 16 (trưởng thành), 4 người chết yểu; 13/14 công chúa vượt qua tuổi 16. Tính chung tỷ lệ con cái chết yểu là 20%.[57]
Hoàng nam
- Hào Cách (Hooge, 1609 – 1648): được phong Túc Võ Thân vương
- Lạc Cách (Loge, 1611 – 1621)
- Lạc Bác Hội (Gebohui, 1611 – 1617)
- Diệp Bố Thư (Yebušu, 1627 – 1690): được phong Phụ Quốc công
- Thạc Tái (Sose, 1628 – 1655): được phong Thừa Trạch Dụ Thân vương
- Cao Tái (Gaose, 1637 – 1670): được phong Trấn Quốc Xác Hậu công
- Thường Thư (Cangšu, 1637 – 1699): được phong Phụ Quốc công phẩm cấp
- Bát tử (1637 – 1638): con của Mẫn Huệ Cung Hòa Nguyên phi
- Phúc Lâm (Fulin, 1638 – 1661): lên nối ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Thuận Trị
- Thao Tái (Taose, 1639 – 1695): được phong Phụ Quốc công
- Bác Mục Bác Quả Nhĩ (Bombogor, 1642 – 1656): được phong Tương Chiêu Thân vương.
Hoàng nữ
- Ngao Hán Cố Luân công chúa (敖漢固倫公主, 1621 – 1654): con của Kế phi Ô Lạt Na Lạp thị. Năm 1633 thành thân với Quận vương Ban Đệ (Bandi) thuộc tộc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc, Mông Cổ
- Ôn Trang Cố Luân Trưởng công chúa (固倫溫莊長公主, 1625 – 1663): tên là Mã Khách Tháp (Makata, 馬喀塔), con của Hiếu Đoan Văn hoàng hậu. Năm 1635 thành thân với Ngạch Triết (Eje), con của Lâm Đan – hãn của Sát Kha Nhĩ bộ, Mông Cổ. Năm 1661, Ngạch Triết qua đời, Mã Khách Tháp tái giá với em chồng là A Bố Nại (Abunai)
- Tĩnh Đoan Cố Luân Trưởng công chúa (固倫靖端長公主, 1628 – 1686): con của Hiếu Đoan Văn hoàng hậu. Năm 1639 thành thân với Kì Tháp Đặc (Jitate) thuộc Khoa Nhĩ Thấm bộ, Mông Cổ
- Ung Mục Cố Luân Trưởng công chúa (固倫雍穆長公主, 1629 – 1678): tên là Nhã Đồ (Yatu, 雅圖), con của Hiếu Trang Văn hoàng hậu. Năm 1641 thành thân với anh họ là Bật Nhĩ Tháp Cáp Nhĩ (Birtakhar) thuộc Khoa Nhĩ Thấm bộ, Mông Cổ
- Thục Tuệ Cố Luân Trưởng công chúa (固倫淑慧長公主, 1632 – 1700): tên là A Đồ (Atu, 阿圖), con của Hiếu Trang Văn hoàng hậu. Đầu tiên thành thân với Tác Nhĩ Cáp thuộc Chính Hoàng Kì của Mãn Châu, sau đó vào năm 1648 tái giá với Sắc Bố Đằng thuộc Ba Lâm bộ, Mông Cổ
- Cố Luân công chúa (1633 – 1649): con của Trắc phi Bác Nhĩ Tể Cát Đặc thị. Năm 1644 thành thân với Khoa Trát thuộc tộc Mãn Châu
- Thục Triết Cố Luân Trưởng công chúa (固倫淑哲長公主, 1633 – 1648): con của Hiếu Trang Văn hoàng hậu. Năm 1645 thành thân với con của Nội đại thần Ngạc Tề Nhĩ Tang là Khanh Cát Nhĩ Cách thuộc Tương Hoàng Kì của Mãn Châu
- Vĩnh An Cố Luân Trưởng công chúa (固倫永安長公主, 1634 – 1692): con của Hiếu Đoan Văn hoàng hậu. Năm 1645 thành thân với vương tử Ba Nhã Tư Hộ Lãng, con của Tạ Đồ – hãn của Khoa Nhĩ Thấm bộ, Mông Cổ
- Cửu nữ (1635 – 1652): con của Trắc phi Bác Nhĩ Tể Cát Đặc thị. Năm 1648 thành thân với Cáp Thượng thuộc tộc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc, Mông Cổ
- Thập nữ (1635 – 1661): con của Trắc phi Nạp Lạt thị. Năm 1651 thành thân với Huy Tắc thuộc họ Qua Nhĩ Giai của Mãn Châu
- Đoan Thuận Cố Luân Trưởng công chúa (固倫端順長公主, 1636 – 1650): con của Ý Tĩnh Đại quý phi Bác Nhĩ Tể Cát Đặc thị. Năm 1647 thành thân với Cát Nhĩ Mã Tác Nặc Mộc thuộc tộc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc, Mông Cổ
- Thập nhị nữ (1637 – 1678): năm 1651 thành thân với Thị lang Lí Phiên viện là Ban Đệ, thuộc tộc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc, Mông Cổ
- Thập tam nữ (1638 – 1657): con của Trắc phi Nạp Lạt thị. Năm 1652 thành thân với Cáp Lạp thuộc tộc Qua Nhĩ Giai của Mãn Châu
- Khác Thuần Hoà Thạc Trưởng công chúa (和碩恪純長公主, 1641 – 1704): còn được gọi là Kim Phúc công chúa, Kiến Ninh Hoà Thạc Trưởng công chúa, con của Thứ phi Sát Cáp Nhĩ Cơ Luỹ thị. Năm 1653 thành thân với Ngô Ứng Hùng, con trai của Bình Tây vương Ngô Tam Quế. Đây là công chúa nhà Thanh duy nhất thành hôn với người Hán
Thông tin khác
Hoàng Thái Cực nhân vật được phản ánh qua các bộ phim truyền hình, đặc biệt là trong loạt phim truyền hình về thời kỳ nhà Thanh của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc. Ngoài ra một số bộ phim khác cũng đề cập về nhân vật này như:
- Phim “Hiếu Trang bí sử” (2002) của hai đạo diễn Vưu Tiểu Cương, Lưu Đức Khải. Biên kịch: Vương Hải Vi với sự tham gia của các diễn viên nổi tiếng như: Ninh Tịnh trong vai Đại Ngọc Nhi (Hiếu Trang hoàng hậu), Lưu Đức Khải trong vai Hoàng Thái Cực, Mã Cảnh Đào trong vai Đa Nhĩ Cổn, Thu Sướng trong vai Đồng Tiểu Uyển, Hồ Tịnh trong vai Tô Mạt Nhi.
- Phim “Nhất đại Hoàng hậu” (Empress Da Yu Er, 一代皇后大玉兒) do Đài Loan sản xuất năm 1992 với các diễn viên: Phan Nghinh Tử vai Đại Ngọc Nhi, Lưu Thanh Vân trong vai Hoàng Thái Cực, Nhi Đông Thăng trong vai Đa Nhĩ Cổn, cùng các diễn viên như: Trương Chấn Hoàng, Bào Chánh Phương.
- Phim “Sóng Gió Đại Thanh” (Daqing Fengyun – 大清风云) do Trung Quốc sản xuất năm 2006. Đạo diễn: Trần Gia Lâm. Với các diễn viên nổi tiếng: Khương Văn vai Hoàng Thái Cực, Hứa Tịnh vai Hiếu Trang Hoàng Hậu, Trương Phong Nghị vai Đa Nhĩ Cổn.
- Phim “Sơn hà luyến – Mỹ nhân vô lệ” (Shan ha lian – Mei ren wu lei – 山河恋·美人无泪)) do Trung Quốc sản xuất năm 2012. Đạo diễn: Lương Thắng Tuyền. Với các diễn viên: Viên San San trong vai Đại Ngọc Nhi, Hàn Đống trong vai Đa Nhĩ Cổn, Lưu Khải Uy trong vai Hoàng Thái Cực, Trương Mông trong vai Hải Lan Châu,Thái Thiếu Phân trong vai Triết Triết.
- Ngoài ra còn có thể kể đến bộ phim “Võ tướng Viên Sùng Hoán” do Đài Truyền hình tỉnh Quảng Đông sản xuất với sự tham gia của các diễn viên Mạc Thiếu Thông, Lương Tiểu Băng…
Hoàng Thái Cực còn là một nhân vật trong bộ truyện tranh võ hiệp có tên là Thiên Hạ Vô Địch của tác giả Hồ Thiệu Quyền. Bộ truyện tranh này được xuất bản tại Việt Nam vào năm 1999 bởi Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, sau đó Nhà xuất bản Phương Đông tái bản vào năm 2008.
Tài liệu tham khảo
- Thanh Cung mười ba Hoàng triều, Nguyên tác: Hứa Khiếu Thiên, dịch giả: Nguyễn Hữu Lượng, Nhà xuất bản Văn học, năm 2001
- Thuật mưu quyền, Quang Thiệu – Quang Ninh, Nhà xuất bản Lao động – Xã hội, năm 2006
- Mười đại mưu lược gia Trung Quốc, Tang Du (chủ biên), người dịch: Phong Đảo, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2000
- Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 4, Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, Nhà xuất bản Lao động, năm 2006
- Tám tố chất trí tuệ quyết định cuộc đời người đàn ông, Phan Quốc Bảo, Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội, năm 2008
- Những nhân vật quân sự nổi tiếng thế giới, Kha Xuân Kiều, Hà Nhân Học, Biên dịch: Phan Quốc Bảo, Hà Kim Sinh, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2000
- Lịch sử và văn hóa Trung Quốc, Scott Morton và CM. Lewis, biên dịch: Tri thức Việt, Nhà xuất bản Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, năm 2008.
- Đại Sử từ vụ nổ lớn đến hiện tại Big History, Cyntha Stokes Browm, người dịch Phan Triều Anh, Nhà Xuất bản Trẻ, năm 2009
- Biên niên xử thế giới – Từ tiền sử cho đến hiện đại, Nguyễn Văn Dâu biên soạn, Nhà xuất bản tri thức, Hà Nội năm 2009.
- Lịch sử châu Á giải yếu, Đỗ Đức Thịnh, Nhà xuất bản Thế giới, năm 2007.
- 5000 năm lịch sử Trung Quốc, Hồ Ngật, người dịch: Việt Thư, Nhà xuất bản Thời Đại, năm 2010
- Lịch sử Trung Quốc, Nguyễn Gia Phu và Nguyễn Huy Quý, Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội, năm 2007
- Bạo Chúa Trung Hoa, Đông A Sáng, Nhà xuất bản Giáo dục, năm 1997
- Nho Sử Trung Hoa – Gương sang danh nhân – Trung, Tống Nhất Phu và Hà Sơn, Nhà xuất bản Hà Nội, năm 2009
- Binh thư yếu lược, Trần Hưng Đạo, người dịch: Nguyễn Ngọc Tĩnh, Đỗ Mộng Khương, hiệu đính: Gs Đào Duy Anh, Nhà xuất bản Công an Nhân dân, năm 2001
Chú thích
- ^ Hồ Ngật, sđd, trang 836
- ^ a ă Kha Xuân Kiều, Hà Nhân Học, sđd.
- ^ a ă â b c d W. Scott Morton và C.M. Lewis, sđd, trang 178
- ^ a ă â b c d đ Biên niên xử thế giới – Từ tiền sử cho đến hiện đại, sđd, trang 413 – 420
- ^ Sự sai biệt này xảy ra do cách tính quy đổi giữa năm Dương lịch và năm Âm lịch
- ^ a ă â b c Nguyễn Gia Phu và Nguyễn Huy Quý, sđd.
- ^ a ă â b c W. Scott Morton và C.M. Lewis, sđd, trang 179
- ^ a ă Đỗ Đức Thịnh, sđd, trang 425
- ^ a ă â b c d Quang Thiệu – Quang Ninh, sđd.
- ^ a ă Hồ Ngật, sđd, trang 840
- ^ Cyntha Stokes Browm, sđd, trang 285-286
- ^ Đỗ Đức Thịnh, sđd, trang 192-193
- ^ Lưu ý tự dạng 2 chữ Hoàng khác nhau.
- ^ Giovanni Stary, “The emperor ‘Abahai’: Analysis of a Historical Mistake,” Central Asiatic Journal, vol. 28, Nos. 3-4 (1984), pp. 296-9.
- ^ “Hoàng Thái Cực kỳ thực chính là Hoàng Thai Cát？”. tiếng Trung: {{{1}}}
- ^ Trong tiếng Mãn có nghĩa là “vợ”, hoặc “phu nhân”.
- ^ Tức ngôi vợ thứ.
- ^ Những người anh em khác của Hoàng Thái Cực cũng có nhiều vợ là người của bộ tộc Borjigin, như Đa Nhĩ Cổn về sau cũng có 5 người vợ thuộc bộ tộc này.
- ^ a ă â b Đông A Sáng, sđd, trang 262
- ^ Bốn vị Hòa thạc Bối lặc bấy giờ là Đại Bối lặc Đại Thiện, Nhị Bối lặc A Mẫn, Tam Bối lặc Mãng Cổ Nhĩ Thái, Tứ Bối lặc Hoàng Thái Cực.
- ^ a ă â b c Quang Thiệu – Quang Ninh, sđd, trang 41
- ^ “Mãn văn lão đương”, quyển 6
- ^ “Đại Thanh Thái Tông Văn Hoàng đế thực lục”.
- ^ Có lẽ do danh hiệu này mà nhiều học giả Phương Tây nhầm lẫn đấy là tên tự của ông.
- ^ Theo Quang Thiệu – Quang Ninh, sđd, thì sau khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích chết, Hoàng Thái Cực đã phân bổ vị trí các kỳ chủ như sau: “Đại Thiện nắm Chính Hồng kỳ và Tương Hồng kỳ, A Mẫn nắm Chính Bạch kỳ, Mãng Cổ Nhĩ Thái nắm Chính Lam kỳ, Đa Nhĩ Cổn nắm Chính Hoàng kỳ, Đa Đồ được giao Tương Hoàng Kỳ, A Tế Cách nắm giữ Chính Bạch Kỳ và Tương Bạch kỳ”.
- ^ a ă Đỗ Đức Thịnh, sđd, trang 185
- ^ “Minh sử”, quyển 320.tiếng Trung: {{{1}}}
- ^ a ă “Thanh sử cảo”, quyển 526. tiếng Trung: {{{1}}}
- ^ a ă “Triều Tiên vương triều thực lục”, phần “Nhân Tổ thực lục, ngũ niên”. (tiếng Triều Tiên)
- ^ Tức làm con tin.
- ^ “Đại Thanh Thái tôn Văn Hoàng đế thực lục”, quyển 25.
- ^ a ă â b c d đ e ê g Mười đại mưu lược gia Trung Quốc, sđd.
- ^ Về sau là vua Triều Tiên Hiếu Tông.
- ^ Ngày nay là bia Samjeondo, nằm ở Seokchon-dong, Songpa-gu, Seoul, Hàn Quốc. Mặt trước được viết bằng chữ Mãn và chữ Mông Cổ. Mặt sau viết bằng chữ Hán.
- ^ Chính vì vậy trong nhiều tài liệu chép là “nhà Mãn Thanh”.
- ^ Đông A Sáng, sđd, trang 265
- ^ Biên niên xử thế giới – Từ tiền sử cho đến hiện đại, sđd, trang 420
- ^ Kha Xuân Kiều, Hà Nhân Học, sđd, trang 198
- ^ hay còn gọi bằng tên khác là Thạnh Kinh (盛京) hay Phụng Thiên (奉天)
- ^ Nỗ Nhĩ Cáp Xích rất căm giận người Hán vì triều Minh trước đó đã áp dụng các chính sách chia rẽ, gây mâu thuẫn giữa các bộ tộc Nữ Chân, gây nên cái chết của cha và ông nội của ông ta. Điều này đã được thể hiện rõ trong “Thất đại hận thư”, với nội dung tố cáo chính sách chia rẽ dân tộc của nhà Minh.
- ^ Người Kim trong giai đoạn này ở vào thời kỳ quá độ lên phong kiến cho nên hình thức sở hữu nô lệ vẫn còn khá phổ biến.
- ^ Tuy nhiên, việc sử dụng ngoại tộc cũng chỉ giới hạn trong các chức vụ tham mưu, phụ tá. Các chức vụ thực quyền vẫn do các quý tộc Mãn Châu nắm giữ. Điều này chứng tỏ Hoàng Thái Cực không thực tâm bình đẳng sắc tộc mà chỉ là động thái phục vụ cho mưu đồ chính trị của ông ta mà thôi.
- ^ a ă â Hồ Ngật, sđd.
- ^ “Đại Thanh Thái tôn Văn Hoàng đế thực lục”, quyển 22.
- ^ a ă Tướng soái cổ đại Trung Hoa, sđd, tập 4
- ^ Hồ Ngật, sđd, trang 833
- ^ Nay là gồm các tỉnh Liêu Ninh, Cát Lâm (Jilin 吉林) và Hắc Long Giang.
- ^ a ă â Hồ Ngật, sđd, trang 838
- ^ Tống Nhất Phu và Hà Sơn, sđd.
- ^ Đông A Sáng, sđd.
- ^ a ă Lâm Kiên, sđd.
- ^ tức quan Ngự sử, có trách nhiệm can gián.
- ^ Đây là 2 trong 4 người người Hán được phong tước Vương của nhà Thanh. Đó là Bình Tây vương Ngô Tam Quế, Định Nam vương Khổng Hữu Đức, Tĩnh Nam vương Cảnh Trọng Minh, Bình Nam vương Thượng Khả Hỷ. Đây là những trường hợp đặc biệt, do khi mới nhập quan, nhà Thanh phải phong tước vương nhằm vỗ về và dùng họ trong việc bình định Nam Trung Quốc. Đến thời Khang Hy, sau khi triệt Tam phiên, thì tước hiệu Vương không được phong cho người Hán nữa.
- ^ M.J.Ryan, The power of patience – Sức mạnh lòng kiên nhẫn, Nhà xuất bản trẻ, năm 2009, trang 24
- ^ Vương Bội Hoàn, “Thanh cung hậu phi”, Liêu Trữ Đại học xuất bản xã, Thẩm Dương, 1993. ISBN 7-5610-2144-5
- ^ Tập tục vẫn còn tồn tại ở một số dân tộc thiểu số miền núi của Việt Nam, gọi là tục “nối dây”.
- ^ Những Hoàng đế Mãn Thanh tuyệt tự
Chiến tranh Trung-Ấn
Chiến tranh Trung-Ấn (giản thể: 中印边境战争, phồn thể: 中印邊境戰爭; bính âm: Zhōng-Yìn Biānjìng Zhànzhēng; Hindi: भारत-चीन युद्ध Bhārat-Chīn Yuddh), cũng gọi là Xung đột biên giới Trung-Ấn, là một cuộc chiến tranh giữa Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Ấn Độ. Nguyên nhân chính của cuộc chiến là việc tranh chấp khu vực biên giới Aksai Chin và bang Arunachal Pradesh, mà Trung Quốc gọi là Nam Tây Tạng. Ngoài ra, còn những nguyên nhân khác như hàng loạt các cuộc xung đột biên giới diễn ra sau cuộc nổi dậy Tây Tạng năm 1959, và Ấn Độ trao qui chế tị nạn chính trị cho Đạt Lai Lạt Ma. Ấn Độ cũng thực hiện chính sách thiết lập một số tiền đồn dọc biên giới, gồm cả một số vị trí nằm ở phía bắc tuyến McMahon, là phần phía đông của đường kiểm soát trên thực tế do Trung Quốc tuyên bố năm 1959.
Giao tranh bắt đầu ngày 20 tháng 10 năm 1962 giữa Quân Giải phóng Nhân dân và Quân đội Ấn Độ. Quân Trung Quốc đồng loạt mở các cuộc tấn công tại Ladakh và dọc theo tuyến McMahon ngày 20 tháng 10 năm 1962, trùng hợp với cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba. Quân Trung Quốc tràn qua các vị trí của quân Ấn Độ tại cả hai mặt trận, đánh chiếm được Rezang la tại Chushul ở mặt trận phía tây, cũng như Tawang ở mặt trận phía đông. Cuộc chiến kết thúc khi Trung Quốc đơn phương tuyên bố ngưng bắn vào ngày 20 tháng 11 năm 1962, và rút khỏi phần lớn các khu vực chiếm được.
Cuộc chiến tranh Trung Ấn đáng chú ý vì đây là cuộc chiến sơn cước quy mô lớn ở độ cao trên 4250 mét.[3] đặt ra nhiều vấn đề hậu cần cho cả hai bên tham chiến. Cuộc chiến cũng đáng ghi nhớ bởi việc cả hai bên không sử dụng không quân hay hải quân tham chiến.
Hệ quả của cuộc chiến là Ấn Độ thay đổi toàn diện quân đội để chuẩn bị cho các xung đột tương tự trong tương lai và đã đặt áp lực lên Thủ tướng Ấn Độ Jawaharlal Nehru, người bị cho là chịu trách nhiệm vì đã không tiên liệu cuộc xâm lấn của Trung Quốc.
Mục lục
Địa điểm
Bối cảnh
Mọi quan hệ giữa Ấn Độ và Trung Quốc đều bị chi phối bởi vấn đề biên giới vẫn chưa giải quyết từ hơn 50 năm nay. Trung Quốc và Ấn Độ giáp nhau trên 3 550 cây số, được phân cách bởi dãy núi Himalaya hiểm trở và vùng cao nguyên Tây Tạng. Trong nhiều thế kỷ, Tây Tạng là vùng đệm giữa hai nước. Sau khi Trung Quốc chiếm Tây Tạng năm 1950, hai vùng đệm hiện nay là hai nước Nepal và Bhutan, nằm ở phía nam dãy Himalaya. Ba khu vực ngày nay vẫn là điểm nóng của sự xung đột giữa Ấn Độ và Trung Quốc: Aksai Chin ở tụ điểm của biên giới ba nước Pakistan, Ấn Độ và Trung Quốc, Arunachal Pradesh, ở sát biên giới Đông Bắc của Ấn Độ và Kashmir, ở Tây Bắc Ấn Độ.
Aksai Chin hiện thuộc quyền quản lý của Trung Quốc nhưng Ấn Độ coi như thuộc về mình và đòi lại. Ngược lại, Arunachal Pradesh là một tiểu bang của Ấn Độ nhưng Trung Quốc lại coi là thuộc về Tây Tạng và đòi Ấn Độ trả lại. Kashmir là vùng tranh chấp giữa Ấn Độ và Pakistan, mỗi bên chiếm một nửa và đòi bên kia phải trả phần còn lại. Mâu thuẫn giữa Ấn Độ và Trung Quốc ở Kashmir là vì Trung Quốc ủng hộ Pakistan.
Trong những thế kỷ trước Trung Quốc và Ấn Độ rất ít quan hệ vì địa lý cản trở. Khi hai nước giành độc lập và thoát khỏi ách ngoại bang vào cùng thời điểm, những đường biên giới do các nước thực dân ấn định trở thành đầu mối cho những xung đột có khi dẫn đến chiến tranh. Bản tuyên ngôn độc lập năm 1947 cũng chia cắt lãnh thổ Ấn Độ thành hai nước Pakistan và Liên bang Ấn Độ. Một sự phân chia đẫm máu: từ 300,000 đến 500,000 người bị thảm sát trong các cuộc chém giết lẫn nhau của hai cộng đồng hồi giáo và ấn độ giáo, và từ 10 đến 15 triệu người di cư từ vùng này sang vùng kia. Sự chia cắt đất nước và ba cuộc Chiến tranh Ấn Độ – Pakistan tiếp nối nhau (1947-1948, 1965, 1971) để giành giựt vùng Kashmir vẫn là vết thương nhức nhối truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác tại Ấn Độ. Việc Trung Quốc ngay từ đầu và cho đến ngày nay luôn là đồng minh đắc lực của Pakistan chỉ có thể thêm một ung nhọt cho quan hệ đã căng thẳng giữa hai nước. Trung Quốc cũng không ngần ngại dùng Pakistan để cảnh báo Ấn Độ ngay cả những lúc hai bên vui vẻ với nhau nhất: ngay sau khi viếng thăm Ấn Độ tháng 11 năm 2006, chủ tịch Hồ Cẩm Đào bay sang Pakistan, như để nhắc lại một trong những điểm bất di bất dịch của đường lối ngoại giao mình. Chính sách “tay đấm tay xoa” này cũng thể hiện qua việc đại sứ Trung Quốc tại Ấn Độ Sun Yuxi, chỉ một tuần trước khi ông Hồ Cẩm Đào sang, tuyên bố: “Quan điểm của chúng tôi là toàn bộ tiểu bang Arunachal Pradesh thuộc lãnh thổ Trung Quốc. Chúng tôi đòi lại tất cả.” Khiến cho bộ trưởng ngoại giao Ấn ĐộPranab Mukherjee phải đối đáp lại: ” Arunachal là một bộ phận của Ấn Độ”.
Mâu thuẫn giữa Trung Quốc và Ấn Độ trong vùng Kashmir cũng không chỉ vì Pakistan mà còn vì một khu vực hai bên trực tiếp tranh giành nhau. Aksai Chin là một vùng đất rộng 38,000 km², ở độ cao 5 000 thước, hoang vu và khô cằn, rất ít dân cư nhưng ở vị trí chiến lược giữa ba nước Pakistan, Ấn Độ và Trung Quốc. Aksai Chin ngày xưa thuộc về vương quốc Ladakh nhưng được sát nhập vào Ấn Độ thuộc Đế quốc Anh khi Anh ở Tây Tạng (lúc ấy còn độc lập) ký hiệp ước năm 1904, ấn định biên giới giữa Tây Tạng và Ấn Độ theo đường ranh giới McMahon. Trung Quốc lúc ấy không công nhận Tây Tạng là nước độc lập nên cũng không công nhận đường McMahon. Vì vị trí chiến lược của Aksai Chin, nằm trên quốc lộ 219 của Ấn Độ nối Tây Tạng và tỉnh Tân Cương, Trung Quốc nhất định giữ quyền kiểm soát khu vực này.
Trung Quốc cũng đòi lại một khu vực rộng khoảng 82,000km² ở Đông Bắc Ấn Độ hiện là tiểu bang Arunachal Pradesh nhưng Trung Quốc thường gọi là Zangnan (Tạng Nam). Arunachal Pradesh có hơn 1 triệu dân, đại đa số gốc Tây Tạng, Miến Điện và người Thái, chỉ khoảng 15% là di dân từ các vùng khác của Ấn Độ, đặc biệt là hai tiểu bang lân cận Assam và Nagaland. Tại hội nghị Simla năm 1913-1914, thống đốc Anh Sir Henry McMahon ấn định biên giới giữa Ấn Độ và Tây Tạng theo một đường ranh giới mệnh danh là “đường McMahon” (McMahon Line) nhằm nới rộng vùng kiểm soát của Anh và tạo ra một số vùng đệm. Các đại diện Anh và Tây Tạng tại hội nghị thông qua đường ranh giới này nhưng Trung Quốc chối từ ký hiệp định vì khẳng định Tây Tạng thuộc chủ quyền của mình và đường McMahon vô giá trị. Năm 1950, thấy Trung Quốc sửa soạn chiếm Tây Tạng, Ấn Độ đơn phương ấn định biên giới theo đường McMahon tuy Trung Quốc phản đối. Trong hơn 10 năm sau đó, vấn đề lắng dịu nhờ không khí hoà hoãn giữa hai nước, nhưng bùng lên trở lại với cuộc chiến tranh biên giới Ấn-Trung năm 1962. Trung Quốc kéo quân sang chiếm đa số khu vực này nhưng sau khi tuyên bố chiến thắng, rút trở lại sau đường McMahon.
Diễn biến trước khi Trung Quốc tấn công
Tháng 6 năm 1962, các lực lượng Ấn Độ thành lập một tiền đồn ở Dohla trên sườn phía nam của Thagla. Thagla nằm ở phía bắc của đường McMahon nhưng lại nằm ở phía nam rặng núi mà Ấn Độ giải thích rằng đường McMahon đã thể hiện. Vào tháng tám Trung Quốc đã ban hành các phản đối ngoại giao và bắt đầu chiếm các vị trí ở Thagla, vào ngày 8 tháng 9 (PLA) đã cử 60 đơn vị mạnh xuống khống chế một vị trí quan trọng ở phía nam sườn núi.
Những bài viết của báo chí Ấn Độ nói rằng họ không được thông báo gì về điều đó nhưng Thủ tướng Nehru đã trấn an giới truyền thông rằng quân đội đã được lệnh “có thể hành động tự do trên lãnh thổ của mình”và quân đội đã đưa ra quyết định sử dụng vũ lực. Ngày 11 tháng 9, giới truyền thông đã được phía quân đội cho biết rằng ” tất cả các cuộc tuần tra của quân đội đã được lệnh nổ súng lên bất kỳ trang bị nào của người Trung Quốc xâm nhập vào lãnh thổ Ấn Độ“.
Tuy nhiên các hoạt động để chiếm Thagla theo chỉ thị của Nehru rõ ràng là đẫ được thực hiện rất chậm vì mỗi người lính Ấn phải mang 35 kg hành lý trên một chặng đường rất dài làm cho kế hoạch này bị chậm lại.thời điểm tiểu đoàn Ấn Độ đến địa điểm của cuộc xung đột thì các đơn vị TQ đã kiểm soát cả hai bờ sông Chunamka. Ngày 20 tháng 9, quân đội Trung Quốc ném lựu đạn vào binh lính Ấn Độ và một vụ đọ súng đã lan rộng gây ra một loạt các vụ xung đột kéo dài đến hết tháng 9.
Ngày 3 tháng 10, Chu Ân Lai viếng thăm Nehru ở Newdelhi hứa hẹn sẽ không có chiến tranh, ngày 4 tháng 10, Kaul (chỉ huy quân đội Ấn tại Thagla) được giao một số lực lượng với việc đảm bảo an ninh ở phía nam Thagla, Kaul quyết định việc đầu tiên là phải đảm bảo an toàn cho Yumtso La, một vị trí chiến lược quan trọng trước khi lấy lại các vùng thuộc Dhola đã bị mất. Một thời gian sau đó Kaul đã nhận ra rằng các cuộc tiến công sẽ là tuyệt vọng và chính phủ Ấn Độ phải cố gắng để ngăn chặn chiến sự có thể leo thang thành một cuộc chiến toàn diện. Ông hài hước nói rằng quân đội Ấn Độ đã đị du lịch đến Thagla trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt mà trước đó họ chưa từng trải qua, hai quân nhân trong đơn vị của ông đã chết vì bệnh phù phổi.
Ngày 10 tháng 10, một đội tuần tra 50 quân Punjab của Ấn Độ đến Yumtso La đã gặp một đơn vị quân đội Trung Quốc khoảng 1000 binh sỹ, quân đội Ấn Độ dã không có được vị trí chiến đấu tốt, ở Yumtso La với độ cao khoảng 16.000 feet (4.900 m) trên mực nước biển, không có hỗ trợ của pháo binh. Quân Trung Quốc đã nổ súng vào đơn vị tuần tra của Ấn Độ với niềm tin rằng họ đang ở phía bắc của đường McMahon, quân Ấn Độ bị bao vây bởi các đơn vị Trung Quốc, họ tổ chức cuộc tấn công đầu tiên gây thương vong nặng nề cho binh lính Ấn Độ. Đến thời điểm quân Ấn đã ở một vị trí có thể đẩy lui quân Trung Quốc với súng cối và súng máy,tuy nhiên chuẩn úy Dalvi chọn phương án không đánh tiếp vì có nhiều binh sỹ Ấn hy sinh,họ chăm chú theo dõi quân Trung Quốc chuẩn bị cho một cuộc tiến công thứ hai. Quân Ấn Độ bắt đầu rút lui khi nhận thấy tình hình trở nên vô vọng. Đội tuần tra Ấn 25 binh sỹ bị thương vong con số này phía Trung Quốc là 33, quân Trung Quốc đã tổ chức cứu chữa các binh sỹ của họ khi người Ấn rút lui sau dó chôn cất người chết. Đây là lần đầu tiên có sự xuất hiện của vũ khí chiến đấu hạng nặng.
Cuộc tấn công này đã có tác động nghiêm trọng đối với Ấn Độ và Nehru cố gắng để giải quyết vấn đề. Ngày 18 tháng 10, đã được mô tả rõ ràng rằng người Trung Quốc đang chuẩn bị cho một cuộc tấn công vào Ấn Độ. Một đường dài các con la và phu khuân vác đã được quan sát thấy đang tham gia vận chuyển và gia cố các vị trí quân sự phía nam núi Thagla.
Trung Quốc chuẩn bị
Hai yếu tố chính dẫn đến xung đột của Trung Quốc với Ấn Độ là:
- Lập trường của Ấn Độ về tranh chấp biên giới.
- Trung Quốc muốn làm suy yếu, trừng phạt và kết thúc những nỗ lực của Ấn Độ kiểm soát Tây Tạng, những nỗ lực đó có mục tiêu là khôi phục lại Tây Tạng như trước năm 1949.
Một nhận thức khác là “Trung Quốc muốn trừng phạt Ấn Độ vì đã xâm lược lãnh thổ Trung Quốc dọc theo biên giới”. John W. Garver lập luận rằng những nguyên nhân đầu tiên có thể là không chính xác, tuy nhiên nguyên nhân thứ hai theo cách nói của ông là “đáng kể và chính xác”.
Một yếu tố khác ảnh hưởng tới quyết định của Trung Quốc trong cuộc chiến tranh với Ấn Độ là để ngăn chặn một sự bao vây của Liên Xô–Mỹ–Ấn Độ cô lập Trung Quốc. Quan hệ của Ấn Độ – Liên Xô và Hoa Kỳ đã được cải thiện mạnh mẽ vào thời gian này, Trung Quốc đã tính toán thời điểm Liên Xô bị sa vào cuộc khủng hoảng tên lửa tại Cuba sẽ không thể can thiệp vào chiến tranh Trung – Ấn. Thực tế cho thấy rằng Trung Quốc đã tính toán chính xác. Trong thời gian chiến tranh, song song với những hành động quân sự, Trung Quốc vẫn quan sát hành động của người Mỹ để tránh bất kỳ sự tham gia nào của Mỹ và Liên Xô vào cuộc chiến khi Mỹ và Liên Xô đã tập trung các lực lượng của họ xung quanh Cuba.
Trong ngày diễn ra đụng độ lớn đầu tiên tại Dohla diễn ra vào ngày 20 tháng 10 trùng khớp chính xác với việc Hoa Kỳ huy động một cuộc phong tỏa chống Cuba cũng vào ngày 20 tháng 10. Garver lập luận rằng người Trung Quốc đánh giá một cách chính xác các chính sách biên giới của Ấn Độ đặc biệt là chính sách chuyển tiếp, ông lập luận rằng một trong những yếu tố chính dẫn đến quyết định của Trung Quốc chiến tranh với Ấn Độ là vấn đề Tây Tạng. Nghiên cứu từ Trung Quốc xuất bản vào những năm 1990 xác nhận rằng nguyên nhân sâu xa là sự cảm nhận về một cuộc xâm lược của Ấn Độ ở Tây Tạng, với chính sách chuyển tiếp đơn giản là tạo chất xúc tác cho các phản ứng của Trung Quốc. Các lãnh đạo Trung Quốc tin rằng họ đã bảo vệ lãnh thổ mà họ cho rằng hợp pháp mà theo thực tế Trung Quốc đã chiếm đóng trước và coi chính sách chuyển tiếp tại Ấn Độ nhằm mục đích dần dần sát nhập Tây Tạng về mình. Mao Trach Đông tự so sánh chính sách chuyển tiếp của Ấn Độ như là một nước đi chiến lược trong bàn cờ Trung Quốc.
Ông nói “nước đi của họ (ý nói Ấn Độ) tiếp tục đẩy về phía trước như những quân cờ qua sông thì chúng tôi phải làm gì? chúng tôi cũng có thể đặt ra một vài con cờ về phía sông của chúng tôi.Nếu họ không vượt qua thì đó là tuyệt vời,nếu họ vượt sông chúng tôi sẽ ăn chúng.Tất nhiên chúng tôi sẽ không ăn chúng một cách mù quáng,thiếu sự kiên nhẫn trong những vấn đề nhỏ sẽ làm rối loạn một kế hoạch lớn”.
Các động cơ của chính sách chuyển tiếp là để cắt đứt các tuyến đường cung cấp cho quân đội Trung Quốc trong vùng Aksai Chin. Theo lịch sử Ấn Độ chính sách tiến về phía trước được tiếp tục là do những thành công ban đầu của nó,nó cho rằng quân đội TQ rút lui khi họ gặp phải các khu vực đã bị chiếm đóng bởi quân đội Ấn Độ. Nó cũng cho rằng chính sách chuyển tiếp đã thành công trong việc cắt giảm các đường cung cấp của quân đội Trung Quốc tiến đến phía nam của đường McMahon.
Tuy nhiên chính sách chuyển tiếp ngủ quên trên giả định là Trung Quốc “không có khả năng sử dụng vũ lực chống lại bất kỳ lực lượng nào của chúng tôi ngay cả khi họ đã ở một vị trí có thể làm như vậy”.Đã không có đánh giá lại nghiêm túc chính sách này. Nehru tự tin là sự khó khăn của Trung Quốc để cung cấp cho khu vực tranh chấp trên địa hình núi cao với khoảng cách dài hơn 5000 km từ đó tới khu vực đông dân cư của Trung Quốc.
Đến đầu năm 1962, lãnh đạo Trung Quốc bắt đầu lo sợ rằng Ấn Độ dự định khởi động một cuộc tấn công lớn chống lại quân đội Trung Quốc và rằng giới lãnh đạo Ấn Độ muốn có một cuộc chiến tranh.
Năm 1961, quân đội Ấn Độ được gửi tới thành Goa một khu vực nhỏ thuộc địa của Bồ Đào nha không có biên giới quốc tế với nước nào khác ngoài Ấn Độ, sau khi Bồ Đào Nha từ chối trả thuộc địa này lại cho Ấn Độ. Mặc dù hành động này đã gặp ít hoặc không có kháng nghị quốc tế và của phe đối lập, Trung Quốc đã nhìn thấy nó như là một ví dụ về tính chất bành trướng của Ấn Độ. Bộ trưởng Ấn Độ tuyên bố “nếu Trung Quốc không rút khỏi các khu vực chiếm đóng Ấn Độ sẽ phải lặp lại những gì đã làm ở Goa, Ấn độ chắc chắn sẽ đánh đuổi các lực lượng Trung Quốc”. Trong khi một thành viên khác trong một kỳ đại hội tại Ấn Độ đã phát biểu “Ấn Độ sẽ thực hiện các bước để kết thúc sự xâm lược của Trung Quốc trên đất Ấn Độ cũng giống như đã kết thúc sự xâm lược của Bồ Đào Nha ở Goa”.
Đến giữa năm 1962, các lãnh đạo Trung Quốc nhận thấy rõ ràng rằng các cuộc đàm phán đã không đạt được bất kỳ tiến bộ nào và chính sách chuyển tiếp ngày càng được nhận thức như là một mối đe dọa nghiêm trọng. Dehli ngày càng gửi quân thăm dò sâu hơn vào các đường biên giới và cắt đứt các đường cung cấp của Trung Quốc. Nguyên soái Trần Nghị nhận xét tại cuộc họp cấp cao nhất giữa hai chính phủ “chính sách chuyển tiếp của Nehru là một con dao mà ngài muốn đặt nó trong tim của chúng tôi.Chúng tôi không thể nhắm mắt của chúng tôi lại và chờ đợi cái chết”, các lãnh đạo Trung Quốc tin rằng những hạn chế của họ về mặt địa lý đã được phía Ấn Độ coi là điểm yếu dẫn đến hành động khiêu khích tiếp tục và rằng một chính sách quân sự là cần thiết để ngăn chặn sự xâm lược của Ấn Độ.
Xu Yan, giáo sư lịch sử quân sự Trung Quốc và là giáo sư đại học quân sự quốc phòng quốc gia tham vấn cho quyết định của lãnh đạo Trung Quốc để đi đến chiến tranh. Đến cuối tháng 9 năm 1962, lãnh đạo Trung Quốc đã bắt đầu xem xét lại chính sách chuyển tiếp, vấn đề Tây Tạng và quyết định về một cuộc tấn công lớn.
Các lãnh đạo Trung Quốc lúc đầu tiên có được một cái nhìn thiện cảm đối với Ấn Độ đã từng là thuộc địa của Anh. Tuy nhiên chính sách chuyển tiếp của Nehru thuyết phục các lãnh đạo Trung Quốc rằng các lãnh đạo giành độc lập của Ấn Độ là hóa thân của chủ nghĩa đế quốc Anh. Vì vậy chính phủ Ấn Độ phải được dạy một bài học khó quên, Mao Trạch Đông đã nói “thay vì liên tục bị cáo buộc xâm lược tốt hơn hết hãy để cho thế giới biết những gì xảy ra khi Trung Quốc thực sự chuyển động các cơ bắp của nó”.
Ấn Độ lập kế hoạch quân sự
Phía Ấn Độ tin tưởng chiến tranh sẽ không được kích hoạt và chuẩn bị ít, Ấn Độ chỉ có hai sư đoàn trong khu vực xung đột. Trong tháng 8 năm 1962, du kích Palit tuyên bố rằng một cuộc chiến tranh với Trung Quốc trong một tương lai gần có thể được loại trừ. ngay cả trong tháng 9 năm 1962 khi quân đội Ấn được lệnh “trục xuất người Trung Quốc” khỏi Thagla, thiếu tá JS Dhillon bày tỏ ý kiến cho rằng “kinh nghiệm ở Ladakh đã chỉ ra rằng một vài viên đạn bắn vào người Trung Quốc sẽ gây ra sự sợ hãi cho họ để họ chạy đi” bởi vì điều này quân đội Ấn Độ đã hoàn toàn không được chuẩn bị khi cuộc tấn công tại Yumtso La xảy ra.
Gần đây, giải mật tài liệu của CIA được biên soạn vào thời điểm đó cho thấy Ấn Độ ước tính các khả năng của Trung Quốc làm cho họ bỏ bê quân sự để tập trung tăng trưởng kinh tế. Nếu Nehru có nhiều hơn những tướng quân sự cùng chí hướng thì Ấn Độ sẽ có nhiều khả năng sẵn sàng đối phó với một cuộc tấn công xuất phát từ Trung Quốc.
Ngày 6 tháng 10 năm 1962, lãnh đạo Trung Quốc triệu tập cuộc họp,Lâm Bưu báo cáo rằng các đơn vị tình báo PLA đã xác định rằng quân đội Ấn Độ có thể tấn công các vị trí của Trung Quốc tại Thagla vào ngày 10 tháng 10 (chiến dịch nón rơm).Các lãnh đạo Trung Quốc và hội đồng quân sự trung ương quyết định khởi động một cuộc tấn công quân sự quy mô lớn để trừng phạt sự xâm lược từ Ấn Độ. Tại Bắc Kinh, một cuộc hop lớn hơn của quân đội Trung Quốc đã được triệu tập để lập kế hoạch cho cuộc xung đột sắp tới.
Mao Trạch Đông và các lãnh đạo Trung Quốc đã ban hành một chỉ thị đặt ra mục tiêu cho cuộc chiến tranh. Một cuộc tấn công chính sẽ diễn ra tại khu vực phía đông phối hợp với một cuộc tấn công nhỏ hơn ở khu vực phía tây. Tất cả quân đội Ấn Độ trong lãnh thổ mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền ở phía đông sẽ bị trục xuất, chiến tranh sẽ kết thúc với một thỏa thuận ngừng bắn đơn phương, Trung Quốc sẽ thu hồi các vị trí trước chiến tranh, tiếp theo là quay trở lại bàn thương lượng.
Ấn Độ là lãnh đạo Phong trào không liên kết, Nehru với uy tín quốc tế lớn và Trung Quốc với một quân đội lớn hơn có thể sẽ được miêu tả như là một kẻ xâm lược. Tuy nhiên Mao Trạch Đông nói rằng một cuộc chiến tranh “sẽ đảm bảo ít nhất là 30 năm hòa bình với Ấn Độ” và xác định các lợi ích để bù đắp chi phí.
Ngày 8 tháng 10, các đơn vị đã bổ sung các cựu binh ưu tú từ Thành đô (Tứ xuyên) và quân khu Lan Châu để chuẩn bị di chuyển vào Tây Tạng.
Ngày 12 tháng 10, Nehru tuyên bố rằng ông đã ra lệnh cho quân đội ” bảo vệ lãnh thổ Ấn Độ trước sự tấn công của quân xâm lược Trung Quốc”.
Ngày 14 tháng 10, một bài xã luận trên Nhân dân nhật báo ban hành cảnh báo cuối cùng của Trung Quốc với Ấn Độ “có vẻ như ông Nehru đã hạ quyết tâm của mình để tấn công lính gác biên giới Trung Quốc trên một quy mô lớn hơn” rằng quân đội Trung Quốc anh hùng với truyền thống vẻ vang chống ngoại xâm không bao giờ có thể để bất cứ ai xóa được truyền thống đó trong việc bảo vệ lãnh thổ của riêng mình, nếu vẫn còn một số người liều lĩnh bỏ qua các lời khuyên của chúng tôi thì đây là một dịp thử tốt, lịch sử sẽ phán quyết tại thời điểm lịch sử quan trọng này chúng tôi vẫn muốn cảnh báo một lần nữa tới ông Nehru: Hãy kiềm chế tốt hơn khi hai bên đã ở bên bờ vực của chiến tranh và không nên sử dụng cuộc sống của binh lính quân đội Ấn Độ như là các con bài trong canh bạc của ông”.
Nguyên soái Lưu Bá Thừa đứng đầu một nhóm để xác định chiến lược cho cuộc chiến,ông kết luận rằng việc chống lại quân đội Ấn độ một cách tốt nhất và để đạt được chiến thắng sẽ yêu cầu quân đội triển khai tập trung lực lượng để đạt được chiến thắng quyết định.
Ngày 16 tháng 10, kế hoạch chiến tranh này đã được thông qua và ngày 18 đã được Quốc vụ viện phê duyệt cho một phản công tự vệ vào ngày 20 tháng 10 năm 1962.
Trung Quốc mở chiến dịch tấn công
Ngày 20 tháng 10 năm 1962 quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) phát động hai cuộc tấn công trên một chiều dài hơn 1000 km từ đông sang tây, ở phía đông PLA đã tìm cách chiếm hai bờ sông Chu Namka. Một số xung đột cũng diễn ra tại đèo Nathula bang Sikkim (một vùng thuộc sự bảo hộ của Ấn Độ vào thời điểm đó). Pháo binh Trung Quốc đã dội bão lửa vào quân Ấn Độ, sau bốn ngày chiến đấu ác liệt ba trung đoàn của quân đội Trung Quốc đã thành công đáng kể trong việc chiếm một phần lãnh thổ tranh chấp.
Tại các khu vực tranh chấp ở phía đông quân Trung Quốc phát động cuộc tấn công lên bờ nam của sông Chu Namka, ngày 20 tháng 10 các lực lượng Ấn Độ chỉ điều tới một tiểu đoàn để bảo vệ trong khi quân Trung Quốc có ba trung đoàn. Về phía bắc của sông lực lượng Trung Quốc dự kiến sẽ vượt qua năm cầu bắc qua sông để bảo vệ những giao cắt, tuy nhiên các lực lượng PLA đã bí mật lợi dụng lúc sông đang cạn, nước nông vào tháng 10 để bơi qua. Họ thành lập ra từng tiểu đoàn bí mật dọc theo bờ sông mỗi tiểu đoàn được giao chống lại một nhóm riêng biệt của quân đội Ấn Độ.
Lúc 05h14′ bão lửa pháo binh Trung Quốc bắt đầu tấn công các vị trí của Ấn Độ, đồng thời cắt đường dây điện thoại của Ấn Độ, ngăn ngừa các lực lượng phòng thủ liên hệ với sở chỉ huy của họ, vào khoảng 6h30′ bộ binh Trung Quốc đã phát động một cuộc tấn công bất ngờ từ phía sau và buộc các lực lượng địa phương Ấn Độ phải rời khỏi chiến hào của họ.
Quân đội Trung Quốc tràn ngập (như trong các cuộc diễn tập) toàn bộ phía nam của đường McMahon từ Chu Namka. Sợ tổn thất tiếp tục nhiều binh lính quân đội Ấn Độ đã trốn thoát vào Bhutan,lực lượng Trung Quốc dừng lại ở biên giới Butan không đuổi theo, bây giờ Trung Quốc đã chiếm lại được tất cả các lãnh thổ tranh chấp tại Thagla, nhưng họ vẫn tiếp tục tiến vào phần còn lại của NEFA.
Ngày 22 tháng 10 lúc 0h15′ PLA bắn súng cối vào Walong trên đường McMahon,lúc 4h PLA bắt đầu bắn vào những trận địa pháo của Ấn Độ. Pháo binh của quân đội Ấn Độ bị thiệt hại nhiều xung quanh thung lũng, ngày hôm sau người Ấn đã cố gắng dùng súng cối của họ chống lại Trung Quốc, các cuộc đụng độ của quân Trung Quốc với các lực lượng địa phương Ấn Độ kết quả hơn 200 binh sỹ Trung Quốc chết và bị thương, các lực lượng Ấn Độ cũng chịu thương vong nặng nề.
Ngày 23 tháng 10 quân đội Trung Quốc đã phát động cuộc tấn công chia làm 3 mũi trên Tawang,quân Ấn Độ đã rút lui mà không có kháng cự nào.
Khu vực phía tây
Các khu vực lãnh thổ tranh chấp ở phía tây, PLA đã tìm cách trục xuất các lực lượng Ấn Độ từ thung lũng Chip Chap ở Aksai Chin, vùng này đã bị Trung Quốc kiểm soát hầu hết. Lực lượng Trung Quốc nhanh chóng truy quét các khu vực còn lại của quân đội Ấn Độ. Cuối ngày 19 tháng 10 quân đội Trung Quốc đưa ra một loạt trận tiến công trên khắp miền tây, đến ngày 22 tháng 10 tất cả các khu vực của bắc Chushul đã bị chiếm.
Ngày 20 tháng 10, người Trung Quốc dễ dàng lấy Chip Chap Valley, Galwan Valley và Pangong, nhiều tiền đồn và đơn vị đồn trú đã không thể chống lại quân Trung Quốc bao vây xung quanh. Hầu hết các đơn vị quân đội Ấn Độ đã kháng cự nhưng đều bị thiệt mạng hoặc bắt làm tù binh. Ấn Độ hỗ trợ cho các vị trí tiền tiêu này không hiệu quả một ví dụ chứng minh là khu vực Galwan vốn đã bị bao vây bởi các lực lượng đối phương từ tháng 8 mọi nỗ lực để phá thế bị bao vây đều không có kết quả nên sau cuộc tấn công ngày 20 tháng 10 Galwan đã thất thủ.
Ngày 24 tháng 10, các lực lượng Ấn Độ đã chiến đấu để giữ Rezang La Ridge, họ cố gắng ngăn chặn một đường băng sân bay ở gần đó rơi vào tay quân Trung Quốc.
kết quả quân Trung Quốc chết và bị thương 1000 binh sỹ, con số này phía Ấn Độ là chết 109 người. Sau các cuộc tấn công này phía Ấn Độ đã cho rút nhiều tiền đồn bị cô lập về phía đông nam đường ranh giới nơi mà quân Trung Quốc chưa tiếp cận được để củng cố lực lượng đề phòng quân Trung Quốc tấn công tiếp.
Tiếp tục chiến tranh
Sau khi nhận được thư từ chối của Nehru các trận chiến lại tiếp tục nổ ra, Ngày 14 tháng 11 (ngày sinh nhật của Nehru) quân đội Ấn Độ dưa quân vào Walong tấn công vị trí phòng thủ của Trung Quốc tại Sela gây nhiều thiệt hại về người cho phía Trung Quốc, đáp lại phía Trung Quốc tấn công tại Aksai Chin, ngày 17 tháng 11 PLA tấn công sư đoàn 4 của Ấn Độ bảo vệ SeLa và Bomdi La thay vì tấn công trực diện quân Trung Quốc đi vòng theo đường núi cắt đứt một tuyến đường chính dẫn tới Sela cô lập 10.000 quân Ấn Độ tại đây.
Trên mặt trận phía tây ngày 18 tháng 11 PLA phát động cuộc tấn công lớn của bộ binh, lúc 4h35′ lợi dụng lúc sương mù dày đặc quân Trung Quốc tiếp cận mục tiêu,tới 5h45′ lúc sương mù tan họ tràn lên tấn công 2 trung đội quân Ấn Độ phòng thủ tại Gurung Hill, quân Ấn Độ bị bất ngờ, thông tin bị cắt khiến họ không thể gọi pháo binh hỗ trợ nên đến 9h họ buộc phải rút lui. Tại Rezang quân Trung Quốc bị tấn công bởi 118 quân Ấn Độ, lúc 5h05′ quân Trung Quốc phản công súng máy của họ bắn vào các trận địa phòng thủ của Ấn Độ. Lúc 6h55 mặt trời mọc trên 8 trung đội quân Trung Quốc tiếp tục tấn công, 10 phút sau trận chiến kết thúc, do không được tiếp tế hậu cần đầy đủ nên quân Ấn Độ chịu thất thủ,phía Trung Quốc cho phép phía Ấn Độ chôn cất người chết theo một tang lễ theo kiểu nhà binh, quân Ấn Độ buộc phải rút về các vị trí trên núi cao, quân Trung Quốc tuyên bố ngưng bắn chấm dứt đổ máu.
Phía Ấn Độ chịu thương vong nặng nề, rất nhiều quân nhân bị chết cóng, cơ thể vùi trong băng giá đông cứng lại với vũ khí trong tay, phía Trung Quốc cũng bị thương vong nặng nề đặc biệt là tai Rezang La, chiến tranh kết thúc ở Aksai Chin nhưng Trung Quốc đã đạt được yêu cầu của họ, binh lính Ấn Độ đã rút khỏi khu vực. Phía Trung Quốc nói rằng quân Ấn Độ còn muốn tiếp tục chiến đấu nữa tuy nhiên họ nên rút lui để tránh thêm thương vong.
PLA thâm nhập ngoại ô Tezpur Asam một thị trấn nằm cách biên giới 50 km về phía đông bắc, chính quyền địa phương đã ra lệnh di tản thường dân, các nhà tù được mở,các cơ sở vật chất bị phá hủy, ngoại tệ được mang đi để khỏi rơi vào tay người Trung Quốc.
Ngưng bắn
Sau chiến tranh Trung-Ấn bản đồ vùng tranh chấp Kasmir đã bị sửa đổi, Trung Quốc thông báo Aksai Chin đã thuộc Trung Quốc quản lý phía Trung Quốc đã đạt được yêu cầu vì vậy PLA đã không tiến xa hơn, ngày 19 tháng 11 Chu Ân Lai tuyên bố đơn phương ngừng bắn, lệnh ngừng bắn bắt đầu vào nửa đêm 20 rạng sáng ngày 21 tháng 11 năm 1962. Người phát ngôn của Chu Ân Lai nói rằng bắt đầu từ 21/11 binh lính Trung Quốc sẽ ngừng bắn trên dọc tuyến biên giới Trung Quốc-Ấn Độ, quân đội Trung Quốc sẽ lùi về phía sau 20 km tính từ đường kiểm soát thực tế đã tồn tại từ ngày 7 tháng 11 năm 1959. Ở phía đông TQ đã lấy lại 20 km kể từ đường ranh giới McMahon mà họ cho rằng bất hợp pháp,ở phía tây TQ sẽ thu hồi 20 km kể từ đường kiểm soát ranh giới như thực tại.
Chu Ân Lai tuyên bố ngừng bắn còn một nguyên nhân khác, đó là:
Ngày 19 tháng 11 phía Ấn Độ yêu cầu Hoa Kỳ hỗ trợ bằng không quân, các tàu sân bay Mỹ được lệnh áp sát bờ biển Ấn Độ nhưng do 24h sau đó Trung Quốc đã tuyên bố đơn phương ngừng bắn để tránh sự can thiệp của Mỹ,các tàu sân bay được lệnh quay trở lại,một cuộc đối đầu Trung-Mỹ đã được tránh. Mặc dù còn một số đụng độ lẻ tẻ diễn ra do một số nơi ở Aksai Chin chưa nhận được lệnh ngừng bắn nhung nhìn chung không bên nào muốn tiếp tục chiến sự, thực tế cuộc chiến đã kết thúc.
Vào cuối cuộc chiến tranh, Ấn Độ tăng cường hỗ trợ cho những người tị nạn Tây Tạng, một số họ đã định cư tại Ấn Độ, Ấn Độ huấn luyện cho (các lực lượng vũ trang Tây Tạng) nhằm chống lại một kẻ thù chung là Trung Quốc, cũng kể từ đây CIA bắt đầu hoạt động nhằm mang lại sự thay đôi chính quyền tại Tây Tạng.
Tham khảo
- ^ Calvin. Cuộc chiến đã không được tuyên bố do đó thời điểm bắt đầu cuộc chiến là một điều tranh cãi. Theo James Barnard Calvin’s Timeline, cuộc giao tranh nặng đầu tiên diễn ra ngày 10 tháng 10. Chương của Calvin ghi chi tiết cuộc chiến tranh biên giới này cũng cho là ngày bắt đầu là ngày 10 tháng 10.
- ^ Chu Ân Lai: “Đương nhiên chúng tôi không phái quân ra khỏi biên giới để đánh dân nước khác. Chúng tôi thậm chí không đánh đuổi quân Ấn ra khỏi khu vực phía nam của tuyến McMahon, mà Trung Quốc không công nhận, bằng vũ lực. Nhưng nếu quân (Ấn Độ) tiến đến phía bắc của tuyến McMahon, và vượt sâu hơn vào lãnh thổ Trung Quốc, làm sao chúng tôi lại kiềm chế không trả đũa? Chúng tôi đã gửi 3 bức điện cho Nehru đề nghị ông ấy trả lời công khai nhưng ông đã từ chối. Ông cũng quá bất nhã, không thèm trả lời lại chúng tôi theo phép lịch sự do đó chúng tôi không còn lựa chọn nào khác là phải đánh bật quân của ông ta ra.” “China”, USA Department of State.
- ^ a ă â Calvin, James Barnard (April năm 1984). “The China-India Border War”. Marine Corps Command and Staff College. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2006.
- ^ H.A.S.C. bởi Quốc hội Hoa Kỳ. House Committee on Armed Services — 1999, p. 62
- ^ War at the Top of the World: The Struggle for Afghanistan, Kashmir, and Tibet by Eric S. Margolis, p. 234.
- ^ a ă Dù Calvin nói rằng Trung Quốc không đưa ra con số chính thức, hai nguồn của Trung Quốc viz “The Red Walls Witness” 摘自《红墙见证录》，当代中国出版社尹家民 pub 2004 and 中印边疆自卫反击作战史 History of the Sino-India Border Self Defensive War PDF pub 1993, give estimates. Sách Red Walls cho rằng số tử vong của Trung Quốc là 1.460, còn nguồn khác lại cho rằng con số thương vong là 2.400.
- ^ ít nhất 2 người bị bắt theo các cuộc hồi trả năm 2001. Tuy nhiên, có những báo cáo trên truyền thông trong thời gian 2001-03 rằng 2 tù binh chiến tranh Trung Quốc đang bị giam giữ tại một Bệnh viện Thần kinh ở Ranchi, Ấn Độ. Sau này họ đã được trao trả về nước dù Chính phủ Ấn Độ bác bỏ rằng họ là tù binh chiến tranh. Tuy nhiên, truyền thông Trung Quốc nói rằng hai người này đã được xếp hạng coi như Mất tích-coi như đã Chết và được tuyên bố là liệt sỹ tại quê nhà ở tỉnh Tứ Xuyên. Washington Times, World, 2003-07-27.
- ^ This tallies closely with the 1383+1696 which Calvin said were killed and missing. This datamined the original Indian Army site for these details. Of these, 2420 were killed in NEFA.
- ^ a ă The US Army [1] says Indian wounded were 1,047 and attributes it to Indian Defence Ministry’s 1965 report, but this report also included a lower estimate of killed.
- ^ Official GoI answer to a question raised in the Indian Parliament. However, the US Army says Indian wounded were 1047 and attributes it to Indian Defence Ministry’s 1965 report, but this report also included a lower estimate of killed.
Video yêu thích
http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam
Trở về trang chính
hoangkim vietnam, hoangkim, hoangkimvietnam, Hoàng Kim, Ngọc Phương Nam, Chào ngày mới Thung dung, Dạy và học, Cây Lương thực, Tin Nông nghiệp Việt Nam, Food Crops, Cassava in Vietnam, VietnamAfricaCassavaRice, Khát khao xanh, Dayvahoc, Học mỗi ngày, Danh nhân Việt , Food Crops News, Điểm chính, CNM365, Kim LinkedIn, KimTwitter, KimFaceBook Đọc lại và suy ngẫm, Việt Nam tổ quốc tôi, Tình yêu cuộc sống, Thơ cho con

markdown:
CNM365. Chào ngày mới 20 tháng 10. Wikipedia Ngày này năm xưa.
[ngày Phụ nữ Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam). [Ngày Thống kê thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi); ngày Loãng xương thế giới. [Năm 1626](http://vi.wikipedia.org/wiki/1626) – Bối lặc ** lên ngôi Hoàng Thái Cực** [đại hãn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n)tại [Thẩm Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A9m_D%C6%B0%C6%A1ng), trở thành đại hãn thứ hai của Hậu Kim, tiền thân của [triều Thanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh). [Năm 1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [Chiến tranh thế giới thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai): **của** [Chiến dịch Philippines](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Philippines_%281944-1945%29) [Đồng Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)bắt đầu bằng cuộc **.** [đổ bộ đảo Leyte](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Leyte) [Năm 1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962)– [Quân đội Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c)đồng thời tiến công Ladakh và vượt qua tuyến McMahon, khởi đầu **.** [Chiến tranh Trung-Ấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n) [Năm 1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Elizabeth II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Elizabeth_II_c%E1%BB%A7a_Anh)khánh thành **với tư cách là quân chủ của Úc.** [Nhà hát Opera Sydney](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_h%C3%A1t_Opera_Sydney)
# Ngày Phụ nữ Việt Nam
**Ngày Phụ nữ Việt Nam**là một ngày lễ kỷ niệm nhằm tôn vinh [phụ nữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF), được tổ chức vào ngày [20 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_10)hàng năm ở [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) . Vào dịp này, [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-Ch.C3.A0o_m.E1.BB.ABng-1) [phụ nữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF)ở Việt Nam, cũng như tại các nơi khác trên thế giới, được nhiều người bày tỏ sự quan tâm và tôn vinh dưới nhiều hình thức nhưng phổ biến nhất vẫn là tặng [hoa hồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_h%E1%BB%93ng), [thiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BB%87p)và kèm theo những lời chúc mừng [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-2) . [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-3)
## Mục lục
## Lịch sử
Vào ngày 20 tháng 10 năm 1930, Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam (nay đổi tên là
[Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam)) chính thức được thành lập, để đánh dấu sự kiện này, [Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) đã quyết định chọn ngày 20 tháng 10 hằng năm làm ngày truyền thống của tổ chức này, đồng thời cũng xem đây là ngày kỉ niệm và tôn vinh phụ nữ Việt Nam, lấy tên là “Ngày Phụ nữ Việt Nam” . [1]
Trước năm 1975 tại miền
[Nam Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam), dưới chính thể [Việt Nam Cộng Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), Ngày Phụ nữ Việt Nam cũng là ngày tưởng niệm [Hai bà Trưng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng)vào ngày 6 tháng 2 [âm lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch), tức [14 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_3) [dương lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch).
## Hoạt động kỉ niệm
Vào những ngày này, hoạt động chào mừng ngày 20 tháng 10 tại Việt Nam được chú ý một cách khá đặc biệt, một số hoạt động liên quan đến phụ nữ đã diễn ra nhằm vinh danh nữ giới, nhiều cơ quan cũng như công ty đã tổ chức các lễ trao giải thưởng cho những phụ nữ xuất sắc hoặc đạt thành tích trong một số lãnh vực
. [4]
Các chương trình văn nghệ chào mừng ngày 20 tháng 10 cũng được tổ chức nhiều và khá công phu, một số ca sĩ nổi tiếng trong nước được mời để tham gia trình diễn, các bài hát về chủ đề phụ nữ và tình yêu như: “Thu quyến rũ”, “Em hãy ngủ đi”, “Này em có nhớ”,… thường được họ trình bày trong những ngày này
. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-5)
Nhiều công ty và đặc biệt là các
[siêu thị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Si%C3%AAu_th%E1%BB%8B), [trung tâm thương mại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_t%C3%A2m_th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i)đã tung ra nhiều chiến dịch khuyến mãi mà đối tượng hướng đến là những người phụ nữ, nhiều mặt hàng được giảm giá hoặc có các giải thưởng đi kèm.
Ngày 20 tháng 10 năm 2007, một kênh truyền hình dành riêng cho phụ nữ ra đời trên hệ thống truyền hình cáp
[HTVC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_c%C3%A1p_TP.HCM), lấy tên là “ [HTVC Phụ nữ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=HTVC_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1)“, đây là kênh truyền hình đầu tiên dành riêng cho nữ giới tại Việt Nam . [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-6)
Trong những ngày này, thị trường quà tặng cho phụ nữ, nhất là hoa tươi và đồ trang sức rất sôi động và đa dạng, nhiều người sẵn sàng bỏ ra một số tiền lớn để có những món quà đặc biệt dành tặng cho người mình quan tâm
, cũng trong ngày 20 tháng 10, nhiều đường phố tại một số thành phố lớn ở Việt Nam như [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-7) [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)và [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)đã xảy ra tình trạng kẹt xe vì lượng người lưu thông tăng đột biến, nhất là vào buổi tối . [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-8)
## Vấn đề thường được nhắc đến
Vào ngày này, vấn đề về
[bình đẳng giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_%C4%91%E1%BA%B3ng_gi%E1%BB%9Bi) được nhiều người bàn đến, tuy đã có những bước tiến lớn về quyền phụ nữ nhưng ở Việt Nam vẫn tồn tại một số vấn đề như [bạo hành gia đình](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A1o_h%C3%A0nh_gia_%C4%91%C3%ACnh) và tình trạng phân biệt nam nữ . Năm 2004, Việt Nam và một số quốc gia [9] [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)khác đã cùng nhau ký thông qua “Tuyên bố xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ” tại [Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Ngo%E1%BA%A1i_giao_ASEAN&action=edit&redlink=1)lần thứ 37, đồng thời ban hành luật riêng về phòng chống bạo lực gia đình . Tuy nhiên, các điều luật này được đánh giá là chưa được thể hiện trong mọi trường hợp, mọi tình huống và cần nhiều thời gian để hoàn thiện [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-H.E1.BB.99i_th.E1.BA.A3o-10) . [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-V.E1.BA.A5n_.C4.91.E1.BB.81-4)
Ngày 20 tháng 10 năm 2008, một cuộc hội thảo mang tên “Hội thảo khu vực ASEAN về Pháp luật Phòng chống bạo lực gia đình” do
[Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng_-_Th%C6%B0%C6%A1ng_binh_v%C3%A0_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [Ủy ban Quốc gia Vì sự tiến bộ của Phụ nữ Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_Qu%E1%BB%91c_gia_V%C3%AC_s%E1%BB%B1_ti%E1%BA%BFn_b%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1)phối hợp với [Quỹ Hỗ trợ Phát triển phụ nữ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_H%E1%BB%97_tr%E1%BB%A3_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1)(UNIFEM) tổ chức đã diễn ra tại Hà Nội , nội dung của cuộc hội thảo là nhằm đánh giá lại “Luật Phòng chống bạo lực gia đình” tại các nước [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-11) [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)đồng thời rà soát các tiêu chuẩn quốc tế, tiến hành nghiên cứu và trao đổi các kinh nghiệm chống bạo hành gia đình giữa các nước này . [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-H.E1.BB.99i_th.E1.BA.A3o-10)
## Tham khảo
- ^
**a** **ă** [Chào mừng ngày Phụ Nữ Việt Nam](http://www.bacninh.gov.vn/Story/TinTuc-SuKien/TinNoiBat/2005/10/2206.html) [Lịch sử ngày thành lập Hội LHPN Việt Nam (20/10/1930)](http://hoilhpn.org.vn/newsdetail.asp?newsid=249&CatID=14) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-2) [Ngày Phụ nữ Việt Nam ở Hungary](http://nguoivienxu.vietnamnet.vn/vanngheviet/2008/10/809484/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-3) [Hoa cho ngày 20/10](http://www.tienphong.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=140860&ChannelID=2)
- ^
**a** **ă** [Phụ nữ Việt Nam và các vấn đề liên quan nữ giới hiện nay](http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/Vietnamese-Women-Day-and-Vietnamese-women-thoughts-re-gender-issues-10222008174303.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-5) [“Thu vàng… vì em”](http://web.archive.org/web/20081023031453/http://www.hanoimoi.com.vn/vn/43/184486/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-6) [Kênh truyền hình đầu tiên của VN dành cho nữ giới](http://vietbao.vn/Van-hoa/Kenh-truyen-hinh-dau-tien-cua-VN-danh-cho-nu-gioi/65107998/181/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-7) [Nóng bỏng thị trường hoa, quà tặng dịp 20/10](http://www.ktdt.com.vn/newsdetail.asp?CatId=45&NewsId=103031) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-8) [Đường phố Hà Nội tắc nghẽn tối 20/10](http://vnexpress.net/GL/Xa-hoi/2008/10/3BA079D3/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-9) [Chồng ơi – đừng đánh nữa!](http://netlife.vietnamnet.vn/vn/doisong/10660/index.aspx)
- ^
**a** **ă** [Hội thảo khu vực ASEAN về Pháp luật phòng chống bạo lực gia đình](http://vovnews.vn/Home/Hoi-thao-khu-vuc-ASEAN-ve-Phap-luat-phong-chong-bao-luc-gia-dinh/200810/97842.vov) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-11) [Hội thảo khu vực ASEAN vì sự bình đẳng giới và tiến bộ của phụ nữ](http://www.cpv.org.vn/tiengviet/danvan/details.asp?topic=8&subtopic=28&leader_topic=&id=BT2210085040)
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
# Nhà hát Opera Sydney
|Nhà hát Opera Sydney|
|
|![]()
[Biểu hiện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_bi%E1%BB%83u_hi%E1%BB%87n) [roof](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Roof&action=edit&redlink=1) [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973) [20 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_10)1973 [Jørn Utzon](http://vi.wikipedia.org/wiki/J%C3%B8rn_Utzon) [Ove Arup & Partners](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arup&action=edit&redlink=1) [session](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=World_Heritage_Committee&action=edit&redlink=1)) [166rev](http://whc.unesco.org/en/list/166) [Asia-Pacific](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_World_Heritage_Sites_in_Asia_and_Australasia&action=edit&redlink=1) **Nhà hát Opera Sydney**, được [người Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) gọi là **Nhà hát Con Sò**) là một công trình nhà hát tại thành phố [1] [Sydney](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sydney), [Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac). Nhà hát có kiến trúc độc đáo hình con sò hay những cánh buồm no gió ra khơi. Đây là công trình kiến trúc độc đáo của Sydney nói riêng và nước Úc nói chung, thu hút nhiều du khách đếm thăm.
Đây là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu nhất thế kỷ 20 và là một trong các địa điểm biểu diễn nghệ thuật nổi tiếng nhất thế giới. Tọa lạc tại Bennelong Point ở bến cảng Sydney, gần với cây
[cầu Sydney Harbour](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_c%E1%BA%A3ng_Sydney)cũng nổi tiếng, tòa nhà và khu xung quanh tạo nên một hình ảnh nước Úc đặc trưng. Đây là nhà hát [ballet](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAa_Ba_L%C3%AA), kịch và sản xuất ca nhạc. Nhà hát này cũng là trụ sở của của *Sydney Theatre Company*và *Sydney Symphony Orchestra*. Nhà hát được Quỹ Opera House Trust quản lý (Quỹ này thuộc Sở Nghệ thuật New South Wales).
## Đặc điểm
Nhà hát Opera tọa lạc trên diện tích 1,8 ha đất. Nhà hát có kích thước 183 m dài x 120 m rộng (tính ở điểm rộng nhất). Kết cấu có 580 cột bê tông đóng sâu 25 m dưới mực nước biển. Nguồn điện cung cấp cho Nhà hát tương đương công suất cho một thị trấn 25.000 dân. Hệ thống cấp điện có tổng chiều dài dây cáp 645 km.
Mái của nhà hát được lợp bằng 1.056 triệu viên ngói sản xuất tại Thụy Điển. Tuy nhiên, nhìn từ xa, mái ngói chỉ toàn màu trắng. Mái ngói có đặc điểm tự làm sạch bề mặt. Dù có khả năng tự làm sạch, vẫn cần phải bảo dưỡng và thay thế định kỳ. Mái được thiết kế để gió biển có thể luồn vào bên trong.
## Các khu biểu diễn
Nhà hát opera Sydney có 5 khu nhà hát, 5 studio tập diễn, 2 sảnh chính, 4 nhà hàng, sáu quán bar và một số cửa hàng lưu niệm. Nội thất tòa nhà bao gồm đá granite hồng khai thác ở Tarana, New South Wales, gỗ và gỗ dán được cấp từ New South Wales. Các nhà hát có hình một loạt các con sò được biểu trưng bằng cách cắt ra thành các bán cầu. Sảnh hòa nhạc và nhà hát nhạc kịch được đặt ở 2 nhóm vỏ sò lớn nhất, các nhà hát khác nằm ở các nhóm vỏ sò khác. Một vài nhóm vỏ sò nhỏ hơn được dùng để đặt nhà hàng. 5 nhà hát tạo nên nơi biểu diễn:
- Sảnh hòa nhạc có 2679 chỗ, là nơi có cây đàn đàn organ dạng cơ khí lớn nhất thế giới với hơn (với hơn 10.000 ống sáo).
- Nhà hát opera với 1547 chỗ là nơi biểu diễn chính của Opera Australia. Đây cũng được Công ty Ballet Australia sử dụng.
- Nhà hát kịch có 544 chỗ.
- Rạp hát (
*playhouse*) có 398 chỗ
- Nhà hát studio có 364 chỗ.
## Lịch sử
Việc quy hoạch nhà hát opera Sydney bắt đầu cuối thập niên 40 thế kỷ 20 khi Eugene Goossens, giám đốc của Nhạc viện bang New South Wales vận động hành lang cho một địa điểm xây nhà hát lớn. Tại thời điểm đó, địa điểm cho các chương trình kịch được tổ chức ở Tòa Thị chính Sydney nhưng địa điểm này không đủ rộng. Đến 1954, Goossens đã thành công trong việc nhận được ủng hộ của Thống đốc bang New South Wales Joseph Cahill – người đã kêu gọi thiết kế nhà hát opera tinh tế. Goossens chính là người đã kiên quyết lựa chọn Bennelong Point làm địa điểm xây nhà hát. Cahill muốn địa điểm này gần Nhà ga xe lửa Wynyard ở tây bắc Sydney CBD.
Cuộc thi thiết kế do Cahill tổ chức nhận được 233 đề án. Thiết kế cơ sở được chấp thuận năm 1955 và được trình lên bởi
[Jørn Utzon](http://vi.wikipedia.org/wiki/J%C3%B8rn_Utzon), một kiến trúc sư người [Đan Mạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch). Utzon đã đến Sydney năm 1957 để giúp giám sát công trình. Khu *The Fort Macquarie Tram Depot* tọa lạc tại vị trí được chọn xây nhà hát đã được đập bỏ năm 1958 và lễ khởi công xây dựng nhà hát bắt đầu tháng 3/1959. Dự án được chia làm 3 giai đoạn. Giai đoạn I (1959–1963) bao gồm việc xây dựng dãy ghế vòng bên trên. Giai đoạn II (1963–1967) xây dựng các vỏ sò bên ngoài. Giai đoạn III xây dựng và thiết kế nội thất (1967–73).
## Đọc thêm
[Hubble, Ava](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ava_Hubble&action=edit&redlink=1), *The Strange Case of Eugene Goossens and Other Tales from The Opera House*, Collins Publishers, Australia, 1988. (Ava Hubble was Press Officer for the SOH for fifteen years). [John, Alan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Alan&action=edit&redlink=1)and [Watkins, Dennis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dennis_Watkins&action=edit&redlink=1), *The Story of the Opera House is told in an opera called* [The Eighth Wonder](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Eighth_Wonder&action=edit&redlink=1)
- Duek-Cohen, Elias,
*Utzon and the Sydney Opera House*, Morgan Publications, Sydney, 1967-1998.
(a small publication originally intended to gather public opinion to bring Utzon back to the project)
*“Opera House an architectural ‘tragedy”‘*, ABC News Online, 28th April 2005 [Flyvbjerg, Bent, “Design by Deception: The Politics of Megaproject Approval”,](http://flyvbjerg.plan.aau.dk/HARVARDDESIGN63PRINT.pdf) *Harvard Design Magazine*, Volume 22, 2005.
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
[Tọa độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [33°51′25″N 151°12′55″Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Nh%C3%A0_h%C3%A1t_Opera_Sydney¶ms=33_51_25_S_151_12_55_E_type:landmark)
|
|![]()
[Sydney Opera House](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sydney_Opera_House?uselang=vi) [The Sydney Opera House mapygon](http://www.mapygon.com/australia/new-south-wales/sydney/darling-harbour/sydney-opera-house/). [The Sydney Opera House official website](http://www.sydneyoperahouse.com/). [Virtual Tour of the Sydney Opera House](http://www.sydneyoperahouse.com/sections/tours/virtual_tour/vrtour2.asp)— an excellent Flash-based tour of the House. **(tiếng Việt)** [Nhà hát Opera Sydney-bài viết trên blog của](http://web.archive.org/web/20090104063505/http://my.opera.com/doanducthanh/blog/show.dml/2773238) [kiến trúc sư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0) [Đoàn Đức Thành](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%C3%A0nh&action=edit&redlink=1)
|
|![]()
[Di sản thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)tại [Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac) ![ Úc](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Sydney_Opera_House_Sails.jpg/50px-Sydney_Opera_House_Sails.jpg)
![ Úc](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Sydney_Opera_House_Sails.jpg/50px-Sydney_Opera_House_Sails.jpg)
|Di sản văn hóa|
|
|Nhà hát Opera Sydney |
|Di sản tự nhiên|
|Các di chỉ hóa thạch thú Australia tại
|[Vườn quốc gia Kakadu](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Kakadu)| [Vùng hoang dã ở Tasmania](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_hoang_d%C3%A3_%E1%BB%9F_Tasmania)| [Vườn quốc gia Uluru-Kata Tjuta](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia_Uluru-Kata_Tjuta)| [Vùng các hồ Willandra](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_c%C3%A1c_h%E1%BB%93_Willandra)
# Hoàng Thái Cực
|
|![]()
皇太極
|
|![ 清 佚名 《清太宗崇德皇帝朝服像》.jpg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E5%A4%AA%E5%AE%97%E5%B4%87%E5%BE%B7%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg/250px-%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E5%A4%AA%E5%AE%97%E5%B4%87%E5%BE%B7%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg)
![ 清 佚名 《清太宗崇德皇帝朝服像》.jpg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E5%A4%AA%E5%AE%97%E5%B4%87%E5%BE%B7%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg/250px-%E6%B8%85_%E4%BD%9A%E5%90%8D_%E3%80%8A%E6%B8%85%E5%A4%AA%E5%AE%97%E5%B4%87%E5%BE%B7%E7%9A%87%E5%B8%9D%E6%9C%9D%E6%9C%8D%E5%83%8F%E3%80%8B.jpg)
[nhà Thanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) [1626](http://vi.wikipedia.org/wiki/1626)– [21 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_9)năm [1643](http://vi.wikipedia.org/wiki/1643) [Thanh Thái Tổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%97_Nh%C4%A9_C%C3%A1p_X%C3%ADch) [Thanh Thế Tổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Tr%E1%BB%8B)
|[
|
|[
|[tiếng Mãn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_M%C3%A3n&action=edit&redlink=1): Hung Taiji hala-i Aisin-Gioro **Văn Hoàng đế**(năm 1643) [Thanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) [Thái Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_T%C3%B4ng) [Nỗ Nhĩ Cáp Xích](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%97_Nh%C4%A9_C%C3%A1p_X%C3%ADch) [Diệp Hách Na Lạp Mạnh-Cổ-Triết-Triết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%87p_H%C3%A1ch_Na_L%E1%BA%A1p_M%E1%BA%A1nh-C%E1%BB%95-Tri%E1%BA%BFt-Tri%E1%BA%BFt) [28 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_11), [1592](http://vi.wikipedia.org/wiki/1592) [21 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_9), [1643](http://vi.wikipedia.org/wiki/1643)(50 tuổi) [Chiêu lăng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%C3%AAu_l%C4%83ng&action=edit&redlink=1) **Hoàng Thái Cực** ( [Mãn Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u): [, phiên âm Latinh ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Hung_Taiji_name.png) [Mãn Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u): Hong Taiji, chữ Hán: 皇太極), sinh ngày [28 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_11)năm [1592](http://vi.wikipedia.org/wiki/1592), mất ngày [21 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_9)năm [1643](http://vi.wikipedia.org/wiki/1643), người tộc Mãn Châu, họ là [Ái Tân Giác La](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81i_T%C3%A2n_Gi%C3%A1c_La) ), là vị [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-1) [Hoàng đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF)thứ 2 của [nhà Thanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)trong [lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) (cai trị từ năm 1626 đến năm 1643, được 16 năm [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-kxk_hnh-2) , một số ý kiến cho rằng ông mất vào năm 1644, cai trị được 17 năm [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-Morton_Lewis_178-3) ). [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-bnstg-4) [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-5)
Năm 1626, Hoàng Thái Cực kế vị ngôi Đại Hãn của cha
[[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-bnstg-4) , mà với sự thông minh, cơ trí của mình, ông đã vượt qua những người anh em của mình và cũng là những ứng viên cho ngôi Đại Hãn để lên ngôi tối cao. Bằng sự quyết đoán, khôn khéo, ông đã từng bước tăng cường và củng cố vị trí quyền lực độc tôn trong bối cảnh phức tạp lúc bấy giờ. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-ngp_nhq-6)
Khi ở ngôi Hãn, Hoàng Thái Cực đã củng cố đế quốc do
[vua](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vua)cha Nỗ Nhĩ Cáp Xích thành lập. Ông đặt nền tảng cho cuộc chinh phạt [nhà Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh)ở [Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c), dù ông chết trước khi điều đó hoàn tất. Ông chết vào năm 1643 nhưng không chứng tỏ sự suy yếu tham vọng của người Mãn Châu. [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-Morton_Lewis_179-7)
Sau khi lên nối ngôi, Hoàng Thái Cực đã thay đổi nhiều chính sách quan trọng, góp phần hóa giải được mối mâu thuẫn giữa hai dân tộc Mãn và
[Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A1n), khiến thần dân của Hán tộc trong khu vực cai trị của họ dần dần thay đổi thái độ thù địch để phục tùng triều đình một cách tự nguyện. Cũng qua những chính sách cởi mở đó đã giúp cho ông nhận được sự góp sức của nhiều nhân tài có xuất thân khác nhau. Chính Hoàng Thái Cực đã đổi tên của tộc người của mình từ [Nữ Chân](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%AF_Ch%C3%A2n)thành Mãn Châu năm 1635, đồng thời đổi tên hiệu từ nhà Hậu Kim thành nhà [Thanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh)vào năm 1636, sau khi xưng Hoàng Đế. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-bnstg-4) [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-ngp_nhq-6) [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-ddt_425-8) [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-quangthieu_quangninh-9) [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-hongat840-10)
Ông không ngừng mở rộng lãnh thổ vào
[lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) [Đông Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81)và các vùng xung quanh, lập nên Đại Thanh Quốc (chữ Hán: 大清國; bính âm: dàqīngguó). Dưới sự thống lĩnh của ông ta, nhà Hậu Kim và là Nhà Thanh sau đó đã chinh phục [Triều Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), tiếp đến, trong một loạt những chiến dịch quân sự, ông đã khuất phục được vùng [Nội Mông](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_M%C3%B4ng)trước khi tiếp tục chiếm quyền kiểm soát vùng [Hắc Long Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%AFc_Long_Giang)(sông Amur) miền Đông Bắc của nhà Minh. Hoàng Thái Cực đã hợp nhất lãnh thổ [Mãn Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u)dưới quyền cai trị của ông và đến năm 1644, triều đại nhà Minh kết thúc và chuyển sang nhà Thanh sau khi [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-Morton_Lewis_179-7) [người Mãn Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%A3n)chiếm được Bắc Kinh và chinh phục phần còn lại của Trung Quốc trong vòng 40 năm và thống trị nước này đến năm 1911. [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-11)
Hoàng Thái Cực tiếp tục tiến hành công cuộc trị vì dựa trên các nền móng của chế độ được người cha để lại, tiếp tục phát triển và hoàn thiện chế độ
[Bát Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1t_K%E1%BB%B3)bằng cách mở rộng các kỳ cho người [Mông Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)tham gia, sáp nhập các kỳ của người Hán đầu tiên vào quân đội của mình. Hoàng Thái Cực cũng chấp nhận việc áp dụng nhiều cơ cấu [chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B)kiểu nhà Minh vào đất nước mình, trọng dụng nhiều nhân tài xuất thân là người Hán hay quan lại cũ của Nhà Minh nhưng luôn giữ ưu thế của người Mãn Châu trong các cơ cấu đó (thông qua một hệ thống định mức phân bổ hợp lý). Đây là cuộc cải cách mạnh mẽ, tạo tiền đề cho sự lớn mạnh của Nhà Thanh sau này. Triều Thanh cai trị Trung Quốc hơn hai [thế kỷ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7)rưỡi nhưng về cơ bản là triều đại ngoại tộc của một đế quốc mà xét về cơ cấu chủ yếu vẫn là nhà nước Trung Quốc truyền thống . [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-12)
## Mục lục
[1 Tên gọi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [2 Thời niên thiếu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#Th.E1.BB.9Di_ni.C3.AAn_thi.E1.BA.BFu) [3 Những cuộc hôn nhân chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#Nh.E1.BB.AFng_cu.E1.BB.99c_h.C3.B4n_nh.C3.A2n_ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [4 Giành quyền kế vị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#Gi.C3.A0nh_quy.E1.BB.81n_k.E1.BA.BF_v.E1.BB.8B) [5 Củng cố ngôi vị độc tôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#C.E1.BB.A7ng_c.E1.BB.91_ng.C3.B4i_v.E1.BB.8B_.C4.91.E1.BB.99c_t.C3.B4n) [6 Mở rộng bờ cõi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#M.E1.BB.9F_r.E1.BB.99ng_b.E1.BB.9D_c.C3.B5i) [7 Các cuộc cải cách](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#C.C3.A1c_cu.E1.BB.99c_c.E1.BA.A3i_c.C3.A1ch) [8 Chiến tranh với Minh Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#Chi.E1.BA.BFn_tranh_v.E1.BB.9Bi_Minh_Qu.E1.BB.91c) [9 Nhận xét](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#Nh.E1.BA.ADn_x.C3.A9t) [10 Gia đình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#Gia_.C4.91.C3.ACnh) [11 Thông tin khác](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#Th.C3.B4ng_tin_kh.C3.A1c) [12 Tài liệu tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o) [13 Chú thích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#Ch.C3.BA_th.C3.ADch)
## Tên gọi
Cũng như những người anh em khác của mình, ông bắt đầu mang họ Ái Tân Giác La sau năm 1616, như một hình thức xác nhận huyết thống trực hệ của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, cha ông. Hầu hết trong các sách sử Trung Quốc đều thống nhất chép tên ông là Hoàng Thái Cực. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tên gọi Hoàng Thái Cực chỉ được đặt ra về sau này, khi con cháu nhà Thanh muốn nêu bật vai trò chính danh của ông trong việc kế thừa ngôi vị Hoàng đế. Củng cố giả thuyết này, các tài liệu điển tịch Hán ngữ thời Thanh sơ thường chép tên Hoàng Thái Cực là
**Hoàng Thai Kê** ( *黄台鸡*) hoặc **Hoàng Thai Cát** ( *黄台吉*). Mãi đến thời [Thanh Cao Tôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0n_Long), tài liệu chính thống mới chép là “Hoàng Thái Cực” . [13]
Theo W. Scott Morton và C.M. Lewis, phiên âm tên Mãn của ông là “Abahai”
hoặc “Abahay” [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-Morton_Lewis_179-7) . Rất nhiều tài liệu phương Tây ghi lại điều sai lầm này [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-bnstg-4) . Các tài liệu Trung Quốc, thường phiên âm ngược tên gọi này thành [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-14) **A Ba Hải**( *阿巴海*), hoặc **A Bột Hải**( *阿渤海*). Tuy nhiên, các nhà sử học Trung Quốc hiện đại đã xác nhận đây là một sự nhầm lẫn giữa Hoàng Thái Cực với một mẹ kế của ông ta, tên là Abahai, được sử Trung Quốc ghi lại tên là “A Ba Hợi” ( *阿巴亥*).
Một số nhà nghiên cứu Trung Quốc cho rằng tên thật của ông là “Hoàng Thai Cát” (
*黄台吉*). Từ “Thai Cát” được cho là biến âm từ trong tiếng Tartar để chỉ người đứng đầu hàng quý tộc Tartar vào thời Minh, trong Hán ngữ có nghĩa tương tự như từ “Thái tử” . Tuy nhiên, đây là một thuyết thiếu căn cứ, vì rõ ràng cho đến khi qua đời, Nỗ Nhĩ Cáp Xích vẫn chưa kịp chỉ định người kế vị. Sau cái chết của Thái tử Cuyen, những người có khả năng kế vị Nỗ Nhĩ Cáp Xích là tiếp theo là người con trai thứ 2 Daišan, hoặc con trai của người vợ Abahai mà ông ta sủng ái. Mẹ ruột Hoàng Thái Cực không phải là người vợ được sủng ái, bản thân ông chỉ là người con trai thứ 8 và chỉ xếp ngôi vị thấp nhất trong các vị Hòa thạc Bối lặc; việc ông ta có tên là “Hoàng Thái tử” được xem như hành động tiếm vị và sẽ bị vua cha trừng phạt. [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-15)
Một thuyết khác của các nhà nghiên cứu Trung Quốc cho rằng tên thật của ông là
**Hắc Hoàn Bột Liệt**( *黑还勃烈*). Thuyết này được xem là có nhiều khả năng nhất, dựa trên sự biến âm rút gọn từ tiếng Mông Cổ sang Hán ngữ. Theo đó, đầu tiên, âm “Hắc Hoàn” ( *黑还*) chuyển âm Hán là “Hoàng” ( *黄*), tên ông trở thành **Hoàng Bột Liệt**( *黄勃烈*). Đến sau khi được cha mình bổ nhiệm vào vị trí Gūsa Ejen ( *Kỳ chủ*), khi đó mới bỏ hậu tố “Bột liệt” và gia thêm danh hiệu “Thai cát” để trở thành **Hoàng Thai Cát**( *黄台吉*). Đến thời [Càn Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A0n_Long)mới đổi cách chép thành “Hoàng Thái Cực” ( *皇太極*) như hiện nay.
Củng cố cho thuyết này là thuyết cho rằng phiên âm của từ “Bột liệt” thực chất xuất phát của từ “Beile” theo cách phát âm Mông Cổ, mà về sau được phiên âm là “Bối lặc” (
*贝勒*) theo cách phát âm Mãn. Tương tự, phiên âm của từ “Thai cát” từ “Hošoi” theo cách phát âm Mông Cổ, về sau phiên âm là “Hòa thạc” ( *和碩*) theo cách phát âm Mãn.
Nói cách khác, thuyết này cho rằng Hoàng Thái Cực tên thật là
**Hắc Hoàn**( *黑还*, có lẽ phiên từ âm “ *Heihai*“), sau được rút gọn phiên âm Hán Việt thành lại là “Hoàng”. Lúc nhỏ, danh hiệu của ông là “Hoàng Bối lặc”, đến lúc thanh niên thì gọi là “Hoàng Thai cát”. Về sau con cháu ông mới chép thành danh xưng “Hoàng Thái Cực”.
## Thời niên thiếu
Hoàng Thái Cực là con trai của
[Nỗ Nhĩ Cáp Xích](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%97_Nh%C4%A9_C%C3%A1p_X%C3%ADch) và người vợ thứ tên là Mạnh Cổ (âm Mãn: *Monggo*). Bà là con gái út của bối lặc Dương Cát Nỗ (âm Mãn: *Yangginu*) của bộ tộc Mãn Yehe Nara, được gả cho [Nỗ Nhĩ Cáp Xích](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%97_Nh%C4%A9_C%C3%A1p_X%C3%ADch) tháng 10 năm 1588 khi mới 13 tuổi và sinh ra Hoàng Thái Cực 4 năm sau đó. Lúc bà nhập cung, chế độ hậu phi của Hậu Kim chưa được áp dụng, nên chỉ dùng chung danh xưng Phúc tấn (âm Mãn: *fujin*) . [16]
Bấy giờ, chính thất của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là Gundai (phiên âm Hán Việt:
*Cổn Đại*), bộ tộc Fuca, được gọi là Đại phúc tấn, còn bà chỉ có danh hiệu Trắc phúc tấn . Sau khi Gundai chết, Mạnh Cổ khi này không còn được Nỗ Nhĩ Cáp Xích sủng ái nên Abahai, thuộc bộ tộc Ula Nara, được phong ngôi Đại phúc tấn. Năm 1603, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tấn công bộ tộc Yehe Nara, Mạnh Cổ đau buồn mà chết khi mới 28 tuổi. Mãi khi Hoàng Thái Cực lên ngôi, mới truy tôn hiệu của bà là “Hiếu Từ Chiêu Hiến Kính Thuận Nhân Huy Ý Đức Hiển Khánh Thừa Thiên Phụ Thánh Cao Hoàng hậu”, hay gọi ngắn là “Hiếu Từ Cao Hoàng hậu”. [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-17)
Mẹ mất sớm khi mới 10 tuổi, từ lúc niên thiếu, Hoàng Thái Cực đã được theo cha và các anh tham dự nhiều cuộc chinh phục các bộ tộc khu vực đông bắc Trung Quốc và được đánh giá là một chiến binh hăng hái, can đảm. Không những thế, ông còn tỏ ra là người có kiến thức, giải quyết mọi việc được giao rất nhanh chóng và đúng đắn. Vì vậy, tuy chỉ là người con trai thứ tám
[[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-kxk_hnh-2) của [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-Morton_Lewis_178-3) [Nỗ Nhĩ Cáp Xích](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%97_Nh%C4%A9_C%C3%A1p_X%C3%ADch), nhưng ông được vua cha tin cậy giao cho vị trí Tứ Bối lặc, chỉ huy Chính bạch kỳ trong Bát kỳ Nữ Chân . [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-quangthieu_quangninh-9)
## Những cuộc hôn nhân chính trị
Khi đến tuổi trưởng thành, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã sắp đặt cho con trai mình một cuộc hôn nhân chính trị với con gái của một thủ lĩnh của bộ tộc Mông Cổ Borjigin. Với cuộc hôn nhân này, bộ tộc Aisin Gioro của ông sẽ liên kết với bộ tộc hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn, có quyền kế thừa danh nghĩa và uy tín của vị Đại Hãn vĩ đại này. Điều này quả thật chứng minh tầm nhìn xa của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, khi Lingdan Khan, vị đại hãn cuối cùng của người Mông Cổ, chết vào năm 1634, con trai ông Ejei đã đầu hàng người Mãn Châu và trao lại ấn ngọc truyền quốc của Hoàng đế Đại Nguyên cho Hoàng Thái Cực.
[[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-18)
Ngoài người vợ chính thất, có tên là Jerjer (phiên âm Hán Việt là
*Triết Triết*), về sau ông còn cưới thêm 4 người vợ nữa cũng thuộc bộ tộc Mông Cổ Borjigin, trong đó nổi tiếng nhất là Bumbutai (phiên âm Hán Việt là *Bố Mộc Bố Thái*), Hán danh là Đại Ngọc Nhi ( *大玉儿*), người về sau sinh hạ được hoàng tử Phúc Lâm, sau này trở thành [Thuận Trị đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Tr%E1%BB%8B), và có vai trò quan trọng trong việc giữ lại ngôi vị cho Phúc Lâm trong cuộc tranh chấp ngôi vị Đại hãn sau khi Hoàng Thái Cực chết.
## Giành quyền kế vị
Khi thành lập chế độ Gūsa (sử Trung Quốc gọi là
**Kỳ**), Nỗ Nhĩ Cáp Xích cũng thành lập bổ nhiệm các phụ tá thân tín vào các vị trí đứng đầu Gūsa, gọi là các Hòa thạc Bối lặc ( *Hošoi Beile*) để hợp cùng mình quản lý nhà nước Hậu Kim non trẻ.
Sau cái chết của Thái tử Chử Anh (hoặc
*Trử Anh* ), người con trai thứ 2 của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là Đại Thiện thay anh trai giữ ngôi vị Đại bối lặc, nhưng vẫn không được Nỗ Nhĩ Cáp Xích lập làm người thừa kế mà chỉ được xem là một Hòa thạc Bối lặc như các vị Hòa thạc khác [19] . Không lâu sau, đến lượt Đại Thiện và Tam bối lặc Mãng Cổ Nhĩ Thái dính vào một vụ bê bối cung đình. Chính vì vậy cho đến trước khi chết, Nỗ Nhĩ Cáp Xích vẫn chưa kịp chỉ định người kế vị. Ông ta chỉ mới kịp trao quyền quản lý 3 Kỳ của ông ta cho Abahai để sau này giao lại cho 3 con trai của bà là Ajige ( [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-20) *A Tế Cách*), Dorgun ( *) và Dodo (* [Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n) *Đa Đồ*) khi họ trưởng thành.
Cuộc tranh chấp ngôi vị Đại Hãn nổ ra quyết liệt giữa các vị Hòa thạc Bối lặc. Tuy nhiên, Đại Thiện vốn đã mất nhiều ảnh hưởng, Mãng Cổ Nhĩ Thái vì chuyện giết mẹ đẻ nên cũng mất uy tín, A Mẫn không có quyền kế vị
. Hai vị Hòa thạc Bối lặc khác là [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-quangthieu_quangninh-9) [Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n)và Đa Đồ thì còn quá nhỏ tuổi. Ngôi vị Hãn chỉ còn là sự tranh chấp giữa A Tế Cách và Hoàng Thái Cực.
Cuối cùng, bằng các thủ pháp thỏa hiệp, Hoàng Thái Cực tranh thủ sự ủng hộ của Đại Thiện và con trai của ông ta là Nhạc Thác, các vị Hòa thạc Bối lặc lớn tuổi A Mẫn, Mãng Cổ Nhĩ Thái; đồng thời công kích sự thiếu kinh nghiệm của các vị Hòa thạc Bối lặc trẻ tuổi và sự lũng đoạn của người mẹ kế Abahai đối với các con trai mình. Theo đó, sau khi được ủng hộ lên ngôi, ông sẽ “kính trọng các anh, yêu mến con cháu mình và làm lễ kết nghĩa với ba Đại bối lặc đồng thời đề nghị mời cả ba vị Đại bối lặc cùng dự bàn việc quốc chính”
. [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-quangthieu_quangninh_41-21)
Kế hoạch của Hoàng Thái Cực cuối cùng cũng thành công. Vào tháng 9 âm lịch năm 1626, Bối lặc Đại Thiện tuyên bố trước đại điện: Bối lặc Hoàng Thái Cực là người tài đức đứng đầu, rất được lòng nhân tâm, mọi người đều đồng lòng cùng nhau tôn Người lên ngôi Đại Hãn. Lời tuyên bố kết thúc, các quý tộc khác cũng đồng lòng ủng hộ Hoàng Thái Cực lên kế vị ngôi Hãn
[[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-bnstg-4) [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-ngp_nhq-6) , với danh hiệu “ [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-quangthieu_quangninh_41-21) *Gosin Onco Hūwaliyasun Enduringge Han*“ , Hán văn là “ [[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-22) *Khoan Ôn Nhân Thánh Hoàng đế*” ( *寬溫仁聖皇帝*) , trở thành vị Đại Hãn thế hệ thứ hai của nước Hậu Kim. Khi lên ngôi, Hoàng Thái Cực tuyên bố sẽ kế vị sự nghiệp chinh phục nhà Minh, thề sẽ trả thù cho Nỗ Nhĩ Cáp Xích [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-23) , đặt niên hiệu mới là Thiên Thông ( [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-dongasang262-19) *天聰*, âm Mãn: *Abkai Sure* ). [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-24)
## Củng cố ngôi vị độc tôn
Sau khi lên ngôi Hãn, Hoàng Thái Cực thực hiện thỏa hiệp với Đại Thiện. Trước tiên ông thề ước với tất cả các vị Bối lặc, sau đó ba vị Đại Bối lặc dẫn đầu là Đại Thiện cùng tuyên thệ với các vị Bối lặc. Mỗi khi lên triều, khánh lễ hay tiếp kiến quần thần, ông cùng ba vị Đại Bối lặc cùng ngồi vị trí ngang hàng, cùng hướng mặt phía Nam, nhận lễ của các bồi thần, nghiễm nhiên như là tứ Hãn, đồng thời ông cũng miễn lễ quân thần cho họ, coi như anh em tương kiến.
Tuy nhiên, dù ở ngôi Đại hãn nhưng thực tế, Hoàng Thái Cực chỉ nắm quyền lực trong Kỳ mà ông ta quản lý, có địa vị không hơn một Kỳ chủ như những Kỳ chủ khác. Không những thế, cả ba vị Đại Bối lặc và các vị Kỳ chủ khác (anh em nhà Đa Nhĩ Cỗn) còn có quyền cùng nghị bàn quốc chính (chế độ bát nghị), khiến Hoàng Thái Cực bị chế ngự, không thể tự chuyên quyền được. Để thực sự nắm quyền tối cao, ông ta lần lượt thực hiện các biện pháp để loại trừ những nguy cơ đe dọa ngôi vị.
### Bức tử A Ba Hợi
Mũi nhọn đầu tiên chính là người vợ được sủng ái của cha mình: A Ba Hợi (Abahai). Với danh nghĩa là người giám hộ của các con, bà khống chế 3 Kỳ, thế lực mạnh hơn cả các vị Kỳ chủ khác. Vì vậy, Hoàng Thái Cực chủ trương lợi dụng sự bất mãn của các vị kỳ chủ khác, bất ngờ tấn công và triệt hạ thế lực của bà. Tương truyền, ngay sau khi lên ngôi, ông đã hợp cùng với các vị Đại bối lặc lớn tuổi, bức Abahai phải tự sát với lý do theo di chúc của vua cha muốn tuẫn táng cùng bà. Sau đó, ông phân chia các kỳ cho các con trai của bà như sau: A Tế Cách nắm Chính Lam kỳ,
[Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n) nắm Chính Hoàng kỳ, Đa Đồ được giao Tương Hoàng Kỳ [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-25)
Đối thủ chính trị mạnh nhất của ông bị loại trừ chớp nhoáng. Với các đối thủ còn lại, Hoàng Thái Cực một mặt vẫn tỏ lòng tôn kính, cảm kích đối với các huynh trưởng, thực hiện các chính sách vỗ về họ. Mặt khác, vì ba Đại Bối lặc lớn tuổi vẫn đang nắm trong tay thực lực hùng hậu, khống chế một nửa thế lực trong Bát kỳ. Chính vì thế, Hoàng Thái Cực tiếp tục tìm cách phát huy thế lực của mình.
### Đoạt binh A Tế Cách
A Tế Cách là con trai lớn của Abahai, là anh ruột của
[Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n) và Đa Đồ, tuy tuổi còn trẻ, chỉ mới 20 tuổi, nhưng cũng đã từng theo cha chinh chiến, lập được công lao. Vì vậy, nhân một lỗi nhỏ của A Tế Cách, Hoàng Thái Cực đã buộc tội tự ý hành sự, không hề bàn bạc và xin ý kiến chỉ đạo của Đại Hãn và các vị Đại Bối lặc và gán tội vượt quyền, phạt giáng cấp. Quyền kiểm soát Chính Lam kỳ của A Tế Cách bị Hoàng Thái Cực thu lại.
Bên cạnh đó, để xoa dịu sự bất mãn của anh em A Tế Cách, ông mở đường cho A Tế Cách làm phó tướng cho Nhị Bối lặc A Mẫn, hẹn khi lập công sẽ phục hồi chức vị. Đồng thời, Hoàng Thái Cực tìm mọi cách để lôi kéo, ban tặng và phong nhiều danh hiệu cao quý cho hai anh em
[Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n) và Đa Đồ, tạm thời hòa hoãn để họ không công kích gây nên rối loạn. Từ đây, thế lực của Hoàng Thái Cực được mở rộng, chỉ sau thế lực của Đại Thiện. Đối thủ thứ hai của ông đã bị loại trừ. [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-quangthieu_quangninh_41-21)
### Giam cầm A Mẫn
Bước tiếp theo, Hoàng Thái Cực xác định, Hậu Kim nếu muốn phát triển và tiến lên, cần phải tước bỏ quyền lực của ba vị Đại Bối lặc, chấm dứt chế độ Bát kỳ nghị sự mà thực hiện chế độ mệnh lệnh, phục tùng tuyệt đối.
Năm 1629, Hoàng Thái Cực mở cuộc công kích vào Minh triều. Đại Thiện và Mãng Cổ Nhĩ Thái tỏ ý không tán thành. Tuy cuối cùng, Hoàng Thái Cực cũng thuyết phục họ tán thành thực hiện chiến dịch. Tuy không vượt qua Sơn Hải quan, nhưng quân Bát kỳ cũng chiếm được một số cứ điểm quan trọng. Tuy nhiên, thái độ của 2 vị Đại bối lặc làm cho Hoàng Thái Cực không cảm thấy an tâm chút nào.
[[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-quangthieu_quangninh_41-21)
Tuy vậy, Hoàng Thái Cực nhận thấy chưa thể động chạm đến hai người này. Do đó, ông chuyển hướng mục tiêu, tìm cách tước quyền A Mẫn. Thời điểm rất thuận lợi, bởi sau khi lập được công lớn trong cuộc chinh phạt Triều Tiên lần thứ nhất, Nhị bối lặc A Mẫn trở nên kiêu ngạo, cậy công, xem thường các vị Đại Bối lặc khác. Ông ta không ngờ những hành động của ông ta đều nằm trong dự tính của Hoàng Thái Cực. Chưa kể, còn vô tình làm Hoàng Thái Cực có được sự ủng hộ của 2 Đại Bối lặc trong việc đoạt quyền.
Năm 1630, Hoàng Thái Cực cử A Mẫn mang quân đi phòng giữ bốn thành mới chiếm được là Thủy Bình, Loan Châu, Thiên An, Tôn Hóa. Quân Minh bất ngờ tổ chức phản công lớn, bao vây và tấn công công Loan Châu. A Mẫn kinh hoàng, hoảng hốt, không tổ chức bất cứ cuộc chống cự nào, chỉ ra lệnh rút quân. Trước khi tháo chạy, ông ta lại ra lệnh cho binh sĩ tàn sát, cướp bóp tài sản quân dân nhà Minh. Ba thành còn lại cũng nhanh chóng rơi lại vào tay quân Minh.
Hành động của A Mẫn khiến cho Hoàng Thái Cực tức giận vô cùng vì bao nhiêu công sức, tiền của bỏ ra để chiếm được 4 ngôi thành đều bị mất toàn bộ, tổn thất binh lực hết sức nặng nề. Nghiêm trọng hơn, với hành động tàn sát cưới bóc thất nhân tâm của A Mẫn, quân dân nhà Minh đề phòng và quyết tâm không đầu hàng, càng tăng thêm khó khăn cho quân đội Hậu Kim trong việc công thành. Để lấy lại thanh danh, Hoàng Thái Cực lập tức triệu tập Chư vương, Bối lặc cùng các đại thần tuyên bố “16 tội lớn” của A Mẫn trong đó tội thứ 11, khép ông ta có mưu đồ áp đảo tranh giành ngôi Hãn. Tuy không bị khép tội chết, nhưng A Mẫn bị xóa bỏ vị trí Đại Bối lặc, tước ngôi vị Kỳ chủ, xử tù chung thân, vĩnh viễn không được sử dụng. Toàn bộ tài sản, dân nô của ông ta và ngôi kỳ chủ đều do người con trai thứ 6 của ông ta là Tế Nhĩ Ha Lãng (âm Mãn:
*Jirhalang*) kế thừa. Một người không có quyền thế và kinh nghiệm chính trị như Tế Nhĩ Ha Lãng thì lực lượng Tương Lam kỳ do ông ta chỉ huy nhanh chóng trở thành lực lượng trung thành với Đại Hãn. Đối thủ chính trị trực tiếp thứ ba của Hoàng Thái Cực bị loại trừ.
### Cách chức Mãng Cổ Nhĩ Thái
Lúc này, thế lực Hoàng Thái Cực đã bắt đầu vững mạnh. Ông trực tiếp nắm Chính Lam Kỳ và Chính Bạch Kỳ, ngoài ra tạm thời khống chế 3 Kỳ khác. Ngoài ra, thông qua nhiều hành động phân quyền, ảnh hưởng của các vị Bối lặc dần bị Hoàng Thái Cực giảm bớt. Điều kiện để tước quyền các vị Bối lạc còn lại đã chín muồi.
Năm 1631, trước khi diễn ra chiến dịch Đại Lãng Hà, Mãng Cổ Nhĩ Thái nhân cơ hội đã yêu cầu Hoàng Thái Cực bổ sung thêm tướng sĩ cho kỳ của mình nhưng đã bị Hoàng Thái Cực từ chối. Mãng Cổ Nhĩ Thái bất mãn không kiềm chế được mình đã cãi vã với Đại Hãn và ẩu đả với người em ruột của mình là Đức Cách Loại, người đã lên tiếng chỉ trích thái độ phạm thượng của ông ta. Tuy đây chỉ là một hành động bộc trực đặc trưng của các dân tộc du mục, nhưng Hoàng Thái Cực nhân cớ đó để thực hiện việc đoạt quyền.
Sau khi chiến dịch Đại Lãng Hà kết thúc, Hoàng Thái Cực đã triệu tập hội nghị các Bối lặc kể tội Mãng Cổ Nhĩ Thái. Hoàng Thái Cực nhanh chóng quyết định tước binh quyền của Mãng Cổ Nhĩ Thái, tống giam ông ta, thu quyền quản lý Tương Bạch kỳ giao lại cho Đức Cách Loại. Năm 1632, Mãng Cổ Nhĩ Thái chết trong ngục. Đối thủ chính trị trực tiếp thứ tư của Hoàng Thái Cực đã bị ông loại trừ.
### Tước quyền Đại Thiện
Thế cục ba vị Đại bối lặc ngồi ngang hàng với Đại Hãn đã bị phá vỡ, chỉ còn một mình Đại Thiện (Daišan). Vấn đề chỉ còn là thời gian.
Cuối năm 1631, Hoàng Thái Cực tổ chức hội nghị các Bối lặc họp bàn để định việc sắp xếp thứ tự khi chầu triều, nhân đó, Hán thần của Hoàng Thái Cực là Tham chính Lý Bá Long nêu vấn đề có nên có việc Đại Bối lặc ngồi ngang hàng với Đại Hãn hay không. Hiểu được là Đại Hãn muốn thăm dò phản ứng của mình, Đại Thiện ý thức được tình thế bấy giờ khi Hoàng Thái Cực đã hoàn toàn khống chế được 6 Kỳ. Ông ta buộc phải chấp nhận từ bỏ chế độ Ba vị Đại bối lặc cùng ngồi ngang hàng nghị bàn việc triều chính với Đại Hãn. Từ đây, ngôi vị tối cao của Hoàng Thái Cực đã được xác lập.
Tuy nhiên, về thực lực, Đại Thiện vẫn còn nhiều ảnh hưởng trong Bát Kỳ, vẫn nắm quyền khống chế 2 Kỳ Hồng, uy tín vẫn phần nào lấn át Đại hãn. Tháng 9 năm 1635, nhân một lỗi nhỏ của Đại Thiện, Hoàng Thái Cực đã họp các Kỳ chủ Bát kỳ và quan lại sáu bộ để định tội Đại Thiện. Ông ta bị tước bỏ ngôi vị Đại bối lặc, bị thu lại quyền kiểm soát 2 Kỳ Hồng. Tuy không mất mạng, nhưng qua sự kiện này, thế lực của Đại Thiện không còn cách nào phục hồi được nữa. Đối thủ lớn cuối cùng của Hoàng Thái Cực đã bị triệt tiêu.
### Phân bố lại Bát kỳ
Đến lúc này không còn vị Kỳ chủ nào có thể đe dọa vị trí độc tôn của Hoàng Thái Cực được nữa. Tuy nhiên, ông vẫn áp dụng tiếp những biện pháp đề phòng.
Cuối năm 1635, Đức Cách Loại bị ốm. Nhân lúc có người tố cáo ông ta mưu phản, Hoàng Thái Cực bèn đem cả gia thuộc của ông ta ra trị trọng tội, bãi bỏ tôn thất và thu lại Tương Bạch kỳ về tay mình. Đức Cách Loại vì thế uất ức mà chết.
Tiến thêm bước nữa, nhằm ngăn ngừa quyền lực của 2 vị Bối lặc trẻ tuổi
[Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n) và Đa Đồ, Hoàng Thái Cực lấy lý do các Kỳ vàng thuộc quyền Đại Hãn, nên thu lại 2 kỳ này và đổi cho [Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n) giữ Chính Bạch kỳ và Đa Đồ giữ Tương Bạch kỳ. Động thái này một lần nữa nhằm ngăn cản hai người xây dựng thế lực riêng ở 2 kỳ vốn trung thành với vua cha.
Cục diện Bát Đại Bối lặc cùng nghị bàn việc quốc chính đã kết thúc, cục diện Tam đại Bối Lặc cùng ngồi ngang hàng với Đại Hãn cũng đã bị xóa bỏ. Đến lúc này, Hoàng Thái Cực đã nắm trực tiếp trong tay 3 Thượng Tam kỳ, gián tiếp khống chế 3 Kỳ khác. Giờ đây, mọi mệnh lệnh đều được ban ra từ một người là Đại Hãn. Hoàng Thái Cực đã trở thành vị quân chủ chuyên chế duy nhất, quyết định vận mệnh nước Hậu Kim.
## Mở rộng bờ cõi
Việc mở rộng bờ cõi là một bước nằm trong sự tính toán của Hoàng Thái Cực. Bằng việc chinh phạt, ông có điều kiện đẩy ra xa một số Bối lặc đối thủ, tranh thủ củng cố thế lực. Nếu chinh phạt thành công, ông có thể tăng thêm uy tín với các thần dân. Nếu thất bại, ông có lý do để tước binh quyền và loại trừ đối thủ.
Bấy giờ, nước Hậu Kim nằm giữa ba nước lớn đó là phía Đông giáp Tiều Tiên, phía Tây giáp Mông Cổ và phía Nam giáp với Đại Minh.
Trong ba nước trên thì Mông Cổ tuy qua thời kỳ hoàng kim và hiện đang suy yếu, nghèo nàn, lạc hậu nhưng thực lực quân sự là rất đáng gờm. Kỵ binh Mông Cổ dũng mãnh, thiện chiến, người dân thì vạm vỡ, ngoan cường, nếu chọn Mông Cổ là đối tượng cho cuộc viễn chinh đầu tiên thì hoàn toàn không có lợi cho Hậu Kim. Nếu có dốc sức “đánh lấy được” thì có thể Hậu Kim phải trả một giá khá đắt.
Trong khi đó Đại Minh tuy đang trong giai đoạn suy yếu, nội loạn nhưng vẫn là một quốc gia có cương vực rộng lớn, dân số đông, nhiều nhân tài. Với thực lực hiện tại thì Hậu Kim chưa đủ khả năng để xâm chiếm ngay được. Chưa kể đó là sự hiện diện của vị tướng Viên Sùng Hoán tài trí song toàn. Ngoài ra, thì quân Kim cũng vừa thất bại trong trận chiến Ninh Viễn, gián tiếp dẫn đến cái chết của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, tinh thần chiến đấu của quân Kim vẫn chưa hồi phục.
Trước tình thế trên thì Triều Tiên nhanh chóng được Hoàng Thái Cực xác định là mục tiêu hàng đầu cho kế hoạch bành trướng lãnh thổ. Triều Tiên là một nước được Hoàng Thái Cực đánh giá là có binh lực yếu nhược, nhưng sản vật thiên nhiên phong phú, sẽ là nguồn hậu cần về kinh tế dồi dào cho quân Kim trong các đợt viễn chinh sau này. Mặt khác Triều Tiên cũng là đồng minh quan trọng của nhà Minh, từng gửi binh tham chiến trong
[Trận Tát Nhĩ Hử](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_T%C3%A1t_Nh%C4%A9_H%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) (so với Mông Cổ vốn là kẻ thù của Minh triều), chính vì vậy sẽ rất nguy hiểm cho hậu phương của quân Kim nếu Triều Tiên lớn mạnh.
### Chinh phục Triều Tiên lần thứ nhất
*Xem bài chi tiết*. [Triều Tiên Nhân Tổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_Nh%C3%A2n_T%E1%BB%95), phần chiến tranh với Mãn Châu
Việc chọn Triều Tiên là điểm mở màn cho kế hoạch bành trướng mở rộng bờ cõi hoàn toàn nằm trong sự tính toán của Hoàng Thái Cực. Trong nửa sau của triều đại nhà Lý (hay còn gọi là
[nhà Triều Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)), chủ nghĩa bè phái phát triển, đất nước suy yếu . Sau trận chiến tại Sarhu, để tránh sự uy hiếp của chính quyền Hậu Kim đang trở nên hùng mạnh, vua Triều Tiên bấy giờ là [26] [Quang Hải Quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quang_H%E1%BA%A3i_Qu%C3%A2n)đã đàm phán với Hậu Kim để tránh khỏi rơi vào một cuộc chiến khác. Tuy nhiên, 4 năm sau, năm 1623, Quang Hải Quân bị phái Tây Nhân phế truất và bị lưu đày. [Lăng Dương quân (Neungyanggun)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_Nh%C3%A2n_T%E1%BB%95)được lập lên làm vua, thực hiện đường lối thân Minh chống Mãn . Phái ủng hộ Quang Hải Quân lập tức sang cầu cứu Hoàng Thái Cực. Với cớ đó, Hoàng Thái Cực ngay lập tức phát động các cuộc chiến tranh với Triều Tiên để mở rộng ảnh hưởng. [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-27)
Năm 1627, một cuộc xâm lược Triều Tiên trong một cuộc chiến tranh chớp nhoáng được phát động do Nhị Bối lặc A Mẫn chỉ huy, các Bối lặc A Tế Cách, Tế Nhĩ Ha Lãng, Nhạc Thác, Thạc Thác làm phó tướng, đốc suất 3 vạn quân Nữ Chân, với sự dẫn đường của các tướng Gang Hong-rip và Yoto
. Dù có sự hỗ trợ của tướng Minh là Mao Vạn Long, quân đội [[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-tsc-28) [nhà Lý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)vẫn kháng cự bạc nhược, không thể đẩy lùi sự đánh phá của quân Hậu Kim. Vua [Nhân Tổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_Nh%C3%A2n_T%E1%BB%95)phải bỏ Hán Thành chạy trốn ra [đảo Ganghwa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ganghwa_%28%C4%91%E1%BA%A3o%29).
Tuy nhiên, lo ngại việc Minh Triều và Mông Cổ sẽ tập kích, Hoàng Thái Cực chủ động đề xuất hòa nghị. Vua
[Nhân Tổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_Nh%C3%A2n_T%E1%BB%95)nhanh chóng chấp nhận những điều kiện “nhẹ nhàng” của Hậu Kim để họ lui quân . [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-ttnt-29)
Các điều kiện đó là:
- Kim – Triều lập minh ước làm huynh đệ. Kim là huynh, Triều Tiên là đệ.
- Triều Tiên không được sử dụng niên hiệu Thiên Khải của nhà Minh nữa.
- Vương tử Yi Gak (âm Hán Việt:
*Lý Giác*) của Triều Tiên sang Kim “tỏ tình hòa hiếu” . [[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-30)
- Kim – Triều không xâm phạm lãnh thổ của nhau.
Những điều kiện trên đã gây bất mãn cho một số Bối lặc, đứng đầu là Nhị bối lặc A Mẫn, vì cho rằng không tương xứng với uy danh của Hậu Kim. Họ đã gây nhiều cản trở cho công cuộc hòa nghị. Chính điều này đã buộc Hoàng Thái Cực phải quyết định xử lý A Mẫn một năm sau đó.
### Khuất phục Mông Cổ
Sau khi mất quyền kiểm soát vùng
[Trung Nguyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Nguy%C3%AAn) cuối thế kỷ 14, người Mông Cổ nhiều lần tỏ rõ ý định khôi phục lại đế chế Đại Nguyên. Tuy nhiên, chiến tranh liên miên đã làm người Mông Cổ rơi vào tình thế nghiêm trọng. Họ luôn là đối tượng “tiễu trừ” của nhà Minh cũng như đối tượng chinh phạt của người Nữ Chân đang vào thời kỳ cường thịnh trở lại. Ngay từ thời Nỗ Nhĩ Cáp Xích, thông qua các cuộc liên hôn chính trị và chinh phạt, nhiều bộ lạc Mông – Mãn đã quy thuận và liên kết đồng minh với Nữ Chân hơn là với nhà Minh, kẻ thù truyền kiếp của họ.
Mặc dù vậy, vẫn còn một số bộ tộc lớn của Mông Cổ tự cho là hậu duệ kế thừa của hoàng đế Đại Nguyên, không chịu khuất phục dưới quyền lực Hậu Kim. Sau khi lên ngôi Hãn, Hoàng Thái Cực đặt chú ý đến việc loại trừ hoàn toàn những bộ tộc Mông Cổ láng giềng không thân thiện ở sát sườn Hậu Kim, luôn nuôi ý định quật cường trở lại đế chế Đại Mông Cổ. Mặt khác, người Mông Cổ vốn anh dũng, thiện chiến, có sở trường về kỵ binh, sẽ là nguồn quan trọng để bổ sung vào đội ngũ bát kỳ những chiến binh tài giỏi, đó sẽ là những đơn vị tiên phong của quân đội và là lực lượng xung phong trong các chiến dịch đánh nhà Minh sau này.
Sau chiến dịch Triều Tiên lần thứ nhất, Hoàng Thái Cực có điều kiện để khởi binh tấn công Đại Minh. Tuy nhiên, ông vẫn không quên chinh phạt Mông Cổ. Hàng loạt các cuộc chinh phạt diễn ra trong 5 năm buộc
[Lâm Đan Hãn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A2m_%C4%90an_H%C3%A3n&action=edit&redlink=1) (Lingdan Khan), vị Đại Hãn cuối cùng của người Mông Cổ, phải đào tẩu và chết trên đường tới [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng). Năm 1634, con trai ông là [Ngạch Triết Hãn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%E1%BA%A1ch_Tri%E1%BA%BFt_H%C3%A3n&action=edit&redlink=1) (Ejei Khan) đã phải đầu hàng người Mãn Châu và trao lại [ấn ngọc truyền quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BA%A4n_ng%E1%BB%8Dc_truy%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) của Hoàng đế [triều Nguyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn) cho Hoàng Thái Cực . Năm 1635, Hoàng Thái Cực được các quý tộc Mông Cổ suy tôn làm Đại Hãn của Mông Cổ với danh hiệu [31] *Aghuda Öröshiyegči Nayiramdaghu Boghda Khagan*. Từ đây, Mông Cổ trở thành một phần của đế chế Mãn Thanh.
### Xâm lược Triều Tiên lần thứ hai
*Xem thêm: Cuộc xâm lược Triều Tiên lần thứ hai của Mãn Châu*
Sau thất bại trước quân Hậu Kim năm 1627, Triều Tiên phải nhún mình triều cống. Tuy nhiên, họ vẫn duy trì thái độ dè chừng. Nhất là sau 2 thất bại của Hoàng Thái Cực trong trận Ninh Viễn lần thứ hai và trận tập kích Bắc Kinh, Triều Tiên bắt đầu trở mặt. Vì tình thế lúc đó phải tập trung củng cố nội bộ, Hoàng Thái Cực đành “tạm tha” cho Triều Tiên. Sau khi chinh phục Mông Cổ, ông chuẩn bị xưng Đại Hãn Mông Cổ, sai sứ giả thông báo cho Triều Tiên. Phía Triều Tiên liền bắt giam sứ giả của Hậu Kim, đồng thời tuyên bố không thừa nhận minh ước Kim – Triều năm 1627.
Tháng 4 năm 1636, Hoàng Thái Cực xưng đế, cải quốc hiệu Đại Thanh. Tháng 12 năm đó, lấy lý do Triều Tiên phản bội minh ước, ông đích thân xuất chinh, dẫn 12 vạn quân của Bát kỳ Mãn Châu, Mông Cổ và Hán quân, một lần nữa xuất quân đánh chiếm Triều Tiên
. Các thân vương Đa Nhĩ Cổn, Hào Cách thống lĩnh cánh trái quân Mãn châu, Mông Cổ, đột kích ải Trường Sơn; Hộ bộ Thừa chính Mã Phúc Tháp (âm Mãn: [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-10dmlgtq-32) *Mafuta*) dẫn một cánh quân đột kích vương đô Hán Dương (âm Triều Tiên: *) của Triều Tiên nhằm chặn đường rút của* [Hanseong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Seoul) [Triều Tiên Nhân Tổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_Nh%C3%A2n_T%E1%BB%95), Đa Đồ, Nhạc Thác dẫn binh mã tiếp ứng. Bên cạnh đó, để phòng ngừa sự tập kích của nhà Minh, các Thân vương Tế Nhĩ Ha Lãng được giao phòng thủ Thẩm Dương; A Tế Cách, A Ba Thái cửa biển Liêu Hà. Đích thân Hoàng Thái Cực cùng các Thân vương Đại Thiện, Nhạc Thác đốc suất các lộ quân còn lại tấn công thẳng vào Triều Tiên. [[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-tsc-28)
Quân Triều Tiên nhanh chóng vỡ trận. Một lần nữa
[Triều Tiên Nhân Tổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_Nh%C3%A2n_T%E1%BB%95)xuống nước cầu hòa . Nhưng lần này, thế lực của quân Thanh đã hùng mạnh hơn rất nhiều, nhà Minh cũng bất lực trong việc tiếp cứu cho đồng minh trung thành. Hoàng Thái Cực ra yêu cầu buộc Nhân Tổ phải đầu hàng và phải chấp nhận những điều kiện nặng nề hơn: [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-ttnt-29)
- Triều Tiên trở thành phiên thuộc của Thanh triều.
- Triều Tiên đoạn tuyệt quan hệ với nhà Minh.
- Trưởng tử của Nhân Tổ là Chiêu Hiển Thế tử Lý Vương (chữ Hán:
*李溰*, chữ Triều Tiên: *이왕*), thứ tử Phượng Lâm Đại quân Lý Hạo (chữ Hán: *李溰*, chữ Triều Tiên: *이왕*) đến Thanh triều “tỏ tình hòa hiếu”. [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-33)
- Triều Tiên phải triều cống Thanh triều.
- Thanh triều đánh nhà Minh, Triều Tiên phải xuất binh mã, chiến thuyền hỗ trợ.
- Thanh triều cấm Triều Tiên đại tu thành trì công sự mà không được phép của Thanh triều.
Không còn cách nào khác, Nhân Tổ buộc phải chấp nhận tất cả.
Sau khi minh ước được ký kết, Hoàng Thái Cực cho xây dựng bia kỷ niệm “Công đức Hoàng đế Đại Thanh” rồi rút quân về.
[[34]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-34)
Với hòa ước này, đồng minh truyền thống của nhà Minh đã hoàn toàn bị đánh bại và Triều Tiên dưới triều đại nhà Lý Triều Tiên buộc phải chấm dứt công nhận nhà Minh mà phải công nhận Đế chế Thanh là bảo hộ. Trên thực tế, Triều Tiên đã là
[chư hầu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u) của nhà Thanh và đây là nguồn hậu cần quan trọng trong các chiến dịch tiếp theo của Hoàng Thái Cực và những người kế vị sau này. Thậm chí, cho đến mãi năm 1894, Triều Tiên vẫn là một chư hầu của nhà Thanh. Chỉ khi sau [26] [Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Thanh-Nh%E1%BA%ADt), Nhật Bản đã buộc nhà Thanh phải công nhận Triều Tiên là chư hầu của Nhật, xác nhận sự kết thúc của mối quan hệ triều cống Thanh – Triều Tiên.
## Các cuộc cải cách
Khi lên nối ngôi Đại Hãn của cha mình, Hoàng Thái Cực không chỉ kế thừa sự nghiệp mà còn mở mang hùng mạnh hơn. Về điểm này, hùng tâm tráng khi của ông hơn hẳn cha mình. Nếu như Nỗ Nhĩ Cáp Xích là một võ tướng tài ba thì Hoàng Thái Cực còn là một nhà chính trị kiệt xuất. Từ những nền móng quốc gia chiếm hữu nô lệ của cha mình, ông đã tiến hành hàng loạt cải cách để phát triển thành một quốc gia phong kiến hùng mạnh, dù không kịp nhìn thấy cơ nghiệp của mình hoàn thành.
### Bãi bỏ chế độ Nghị chính vương
Như đã nêu trên, với chế độ Nghị chính vương đại thần, các Đại Bối lặc đều có quyền cùng bàn việc quốc chính. Dù đã lên ngôi Đại Hãn, nhưng thế lực của Hoàng Thái Cực vẫn không hơn vị trí một kỳ chủ, vì vậy gặp cản trở không ít bởi những thế lực quý tộc Mãn Châu bảo thủ.
Vì vậy, song song với việc loại trừ dần thế lực của các vị Đại Bối lặc, ông còn thực hiện việc cải cách về chế độ quan chức, qua đó phân tán quyền lực của các Bối lặc Bát kỳ. Ông cho mở rộng quyền lực của đại thần Tổng quản các Kỳ, quy định khi nghị bàn chính sự quốc gia hay việc cơ mật, đại thần Tổng quản sẽ cùng tham dự nghị bàn với các Chư vương, Bối lặc. Từ đó, quyền lực trong tay các Chư vương, Bối lặc bị phân chia một phần vào tay đại thần Tổng quản kỳ vụ, phá vỡ cục diện các Chư vương, Bối lặc lũng đoạn quyền lực, thao túng chi phối tình thế (vì mở rộng chủ thể được nghị sự sẽ làm cho ý kiến của các Bối lặc từ đa số sẽ trở thành thiểu số, mặt khác, những vị đại thần tổng quản này theo luật định là dưới quyền của Đại Hãn chứ không phải các vị Bối lặc). Như vậy, đã làm suy yếu một bước nữa quyền lực của các vị chư vương Bối lặc, khiến họ ở trong thế cùng giám sát, khống chế lẫn nhau.
Tiếp theo đó, ông tiếp tục làm giảm ảnh hưởng của các Đại bối lặc. Tháng 2 năm 1629, lấy lý do quan tâm đến tình hình công việc “vất vả quá mức” của Đại bối lặc, Hoàng Thái Cực thay đổi chế độ Đại bối lặc luân lưu chấp chính, đưa các Tiểu bối lặc vào cùng tham gia chấp chính. Bằng lời lẽ văn hoa mỹ miều để trấn an: “
*Trước đây do phải trực chấp chính hàng tháng, tất cả mọi việc đều phải phiền lụy đến các vị huynh trưởng xử lý, thật vất vả và không tiện. Kể từ nay về sau có thể ra lệnh cho các tiểu bối lặc con cháu thay thế*“, thực chất là việc hạ thấp vị trí các Đại bối lặc xuống ngang hàng với các Tiểu bối lặc trẻ tuổi, vốn là con cháu của Hoàng Thái Cực, đương nhiên phải phục tùng lệnh vua ban. [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-quangthieu_quangninh_41-21)
### Đổi quốc hiệu
Năm 1635, Hoàng Thái Cực bất ngờ tuyên bố đổi tên tộc người của mình từ Nữ Chân thành Mãn Châu, các vùng mà bộ tộc này trú ngụ cũng được gọi là Mãn Châu. Tháng 5 năm 1636, Hoàng Thái Cực lại đổi tên nước từ “Đại Kim” thành “Đại Thanh”, chính thức thành lập triều đình nhà Thanh
và lên ngôi Hoàng đế [35] [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-bnstg-4) [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-ngp_nhq-6) [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-ddt_425-8) [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-quangthieu_quangninh-9) . Việc đổi tên dân tộc và quốc hiệu đã thể hiện tầm nhìn rộng và sâu sắc của Hoàng Thái Cực vượt hơn các đối thủ chính trị đương thời, điều mà mãi đến đời cháu nội ông là [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-hongat840-10) [Khang Hy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khang_Hi), mới có thể so sánh được.
Theo nhiều tài liệu, sở dĩ quốc hiệu Thanh được lựa chọn, bởi vì tên của nhà “Minh” (明) được cấu thành từ chữ “Nhật” (日,
[mặt trời](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di)) và chữ “Nguyệt” (月, [Mặt Trăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng)), đều liên quan tới Hỏa mệnh, tức là [lửa](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%ADa). Trong khi đó, chữ “Thanh” (清) được cấu thành từ bộ “Thủy” (水, [nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc)) và chữ “Thanh” (青, màu xanh lam), đều liên quan đến Thủy mệnh. Theo quan niệm [Ngũ hành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C5%A9_h%C3%A0nh)của người Trung Hoa, Thủy – Hỏa bất dung, Thủy khắc Hỏa, mang nghĩa là nhà Thanh sẽ tiêu diệt và thay thế nhà Minh . “Thanh” (清) còn có nghĩa là “Sự trong sạch” [[36]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-36) , đối lập với triều đình nhà Minh thối nát và tham nhũng. [[37]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-37)
Hiện tại, người ta chưa rõ vì sao Hoàng Thái Cực chọn cái tên Mãn Châu (
[,](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Manju.svg) ![ Manju.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Manju.svg/10px-Manju.svg.png)
![ Manju.svg](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Manju.svg/10px-Manju.svg.png)
*Manju*) thay cho tên Nữ Chân ( *Jurchen*) để đặt cho dân tộc mình. Có thuyết cho rằng đây là từ đồng âm trong tiếng Nữ Chân cổ có nghĩa là “dũng cảm”. Có thuyết cho rằng, tên tộc Mãn Châu hàm ý chỉ họ là hậu duệ của [Văn Thù Sư Lợi](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n-th%C3%B9-s%C6%B0-l%E1%BB%A3i)( [âm Phạn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%E1%BA%A1n)là *Mañjughoṣa*), vị [Bồ tát](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_T%C3%A1t)của trí huệ, mà Nỗ Nhĩ Cáp Xích là một hóa thân. Tuy nhiên, trong tiếng Hán, từ “Mãn Châu” đồng âm với nghĩa “vùng đất đầy đủ, giàu có”. Cả 2 chữ Mãn Châu ( *满洲*) cũng đều có bộ Thủy.
Bằng việc này, Hoàng Thái Cực đã làm giảm đi rất nhiều thành kiến của người Hán với những hành động cai trị tàn bạo của nhà Kim của người Nữ Chân do
[Hoàn Nhan A Cốt Đả](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95)lập nên, đã cai trị miền bắc Trung Quốc trong thế kỷ XII và XIII. Trong giai đoạn đó, nhà Kim và người Nữ Chân đã để lại những ấn tượng không tốt trong tâm thức của các thế hệ người Hán về sự tàn ác, tham lam, và miệt thị dân tộc. Chỉ bằng một thủ pháp chính trị đơn giản, Hoàng Thái Cực thể hiện ý đồ tranh thủ sự ủng hộ của cả tầng lớp sĩ tộc lẫn binh dân Trung Quốc, xóa đi những thành kiến về dân tộc mình, nâng cao uy thế chính trị để kiến lập đế quốc, thay thế và bao gồm cả lãnh thổ Trung Nguyên.
Hoàng Thái Cực cũng đổi niên hiệu từ Thiên Thông thành Sùng Đức (chữ Hán:
*崇德*, âm Mãn: *Wesihun Erdemungge*, âm Mông Cổ: *Degede Erdemtü*), truy tôn Nỗ Nhĩ Cáp Xích là Thái Tổ [Võ](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_thu%E1%BA%ADt) [Hoàng Đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%BF), sử sách gọi là Thanh Thái Tổ . Ông định [[38]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-38) [kinh đô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_%C4%91%C3%B4)của nhà Thanh tại Thịnh Kinh , đổi tên Thịnh Kinh thành [[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-39) [Thẩm Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A9m_D%C6%B0%C6%A1ng)(chữ Hán: 沈阳, âm Mãn: Mukden) và cho xây dựng một cung điện quy mô tại đây. Đây trở thành đô thành của triều Thanh cho đến khi quân Thanh nhập quan, mới dời về [Bắc Kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh)để nắm cục diện khống chế toàn quốc.
### Bãi bỏ phân biệt sắc tộc
Khác với định kiến sắc tộc hẹp hòi của cha mình
, cũng như xuất phát từ quan điểm thu phục nhân tâm của người Hán, đồng thời, chuẩn bị cho việc tấn công xuống phía Nam, sau khi lên ngôi được 8 ngày, Hoàng Thái Cực lập tức ra lệnh cho phép những người dân Hán này vốn là cư dân ở các vùng biên giới hoặc tù binh chiến tranh bị người Kim bắt giữ như chiến lợi phẩm, và sử dụng họ như những nô lệ [40] , được phép lập khu để ở riêng, biên chế thành hộ dân thông thường, chọn quan viên [[41]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-41) [người Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n)thanh liêm đến để cai quản. Nhờ đó, rất đông dân Hán đang là thân phận nô lệ ở các trang viên (một hình thức nông nô), được khôi phục lại địa vị của một người dân bình thường. Nhờ đó, ông có thêm được sự cộng tác của các sĩ tộc người Hán, tăng cường thế lực, hạn chế quyền lực, đi đến phá vỡ cục diện bị khống chế bởi các quý tộc Mãn bảo thủ.
Ông mạnh dạn bổ nhiệm và trọng dụng nhiều quan viên người Hán và người Mông Cổ có tài năng, cũng như chú trọng việc chiêu dụ các đối thủ về phục vụ cho mình trong cuộc chiến tranh với nhà Minh mà điển hình là
[Hồng Thừa Trù](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_Th%E1%BB%ABa_Tr%C3%B9), [Khổng Hữu Đức](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%E1%BB%95ng_H%E1%BB%AFu_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)và [Cảnh Trọng Minh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A3nh_Tr%E1%BB%8Dng_Minh&action=edit&redlink=1)sau này, không quá bận tâm hay quá hoài nghi về nguồn gốc xuất thân, hay các vấn đề về lịch sử bản thân họ. Đây có thể coi là một tư tưởng cấp tiến và đã làm rất nhiều sĩ tộc người Hán và Mông Cổ dốc hết sức mình để báo đáp ân sủng, trong đó điển hình là mưu sĩ [Phạm Văn Trình](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_Tr%C3%ACnh&action=edit&redlink=1). [[42]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-42)
Đây chính là bước cải cách đầu tiên của Hoàng Thái Cực, mà trọng tâm là mở rộng sự tham gia của người ngoại tộc vào những thiết chế quan trọng của Hậu Kim
[[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-10dmlgtq-32) , là cơ sở xã hội để ông thực hiện các cuộc cải cách về chính trị và quân sự về sau này. [[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-hongat-43)
### Cải cách nội chính
Bằng việc mở rộng việc tham chính của người ngoại tộc, Hoàng Thái Cực đã nhận được sự giúp đỡ của các mưu sĩ người Hán, từ đó bắt tay vào việc cải cách nội chính, tập trung vào hai nội dung cơ bản. Thứ nhất, củng cố chế độ tập quyền của Đại Hãn, thâu tóm quyền lực, bãi bỏ hoặc vô hiệu hóa các thế lực quý tộc Mãn bảo thủ, để thiết chế
[quân chủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) chuyên chế [phong kiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn) tập quyền tuyệt đối. Thứ hai, xây dựng một chế độ quan lại quy củ, tham khảo quan chế nhà Minh, xác lập cơ chế tuyển chọn quan lại theo tài năng cho tầng lớp sĩ tộc, không phân biệt sắc tộc, bồi dưỡng, chuẩn bị cho một đội ngũ quan lại sẽ giúp ông và con cháu ông cai trị người Hán sau này.
Đầu tiên, với lý do số lượng nhân sự trong các Kỳ tăng lên, ông thành lập và bổ nhiệm các chức vụ đại thần tổng quản (âm Mãn:
*Amban Janggin*, âm Hán Việt: *Lãnh Ban Chương Kinh*), với chức năng phụ tá cho các Kỳ chủ. Tuy ngôi vị Kỳ chủ vẫn có địa vị cao nhất, có tính thế tập, nhưng đã có thêm các đại thần tổng quản phụ tá, thực chất mới là người điều hành, do Đại Hãn trực tiếp bổ nhiệm. Sau đó, ông tiếp tục mở rộng quyền hạn của họ, cho phép tham gia nghị bàn chính sự cùng với các Chư vương, Bối lặc, từ đó, phân tán quyền lực của các Bối lặc Bát kỳ. Chính từ đó, Hoàng Thái Cực đã có điều kiện để phá vỡ cục diện các chư vương Bối lặc lũng đoạn quyền lực, thao túng chi phối tình thế, chuyển từ chế độ nghị sự sang chế độ mệnh lệnh tối cao. [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-quangthieu_quangninh-9)
Hoàng Thái Cực nhận thức được rằng, với cơ cấu quản lý của hình thức bộ lạc du mục sẽ không còn thích hợp với một quốc gia rộng lớn, đông dân, có nhiều khác biệt văn hóa – xã hội. Với sự giúp đỡ của các mưu thần người Hán, ông đã cho thiết lập cơ chế Lục bộ ở Thẩm Dương phỏng theo mô hình triều đình nhà Minh
để thực hiện việc quản lý tốt hơn một quốc gia đang trên đà phát triển. [3]
Năm 1629, ông cho thành lập Văn Quán, với mục đích xây dựng một bộ tham mưu chính trị gồm những văn thần trí thức, không phân biệt Mãn, Hán, Mông, sang hèn. Tháng 9 năm đó, ông đã cho tổ chức cuộc thi tuyển quan lại đầu tiên với hơn 300 người tham gia, và có gần 200 vượt qua kỳ thi tuyển này. Rất nhiều sĩ tộc người Hán nhờ cuộc thi này thoát khỏi thân phận nô lệ trở thành người tự do, cùng tham gia vào việc xây dựng những phương châm và chính sách quan trọng đối nội cũng như đối ngoại của triều đình.
Sau khi xưng đế, Hoàng Thái Cực mở rộng Văn Quán thành Nội Tam Viện, gồm Quốc Sử Viện, Bí Thư Viện, Hoằng Văn Viện. Mỗi Viện đặt một Đại Học Sĩ chủ trì. Trong trong đó Bí Thư Viện có vai trò thực tế rất quan trọng. Những sắc thư dự thảo cho hoàng đế, các tấu sớ gởi lên, đều phải qua Bí Thư Viện. Nhất là các thư tín quan trọng của nhà nước đều phải do đích thân Đại Học Sĩ của Bí Thư Viện thảo ra. Chức vụ này, Hoàng Thái Cực bổ nhiệm một sủng thần người Hán là Phạm Văn Trình nắm giữ. Đây là một điển hình cho người có nguồn gốc phía bắc Trung Quốc phục vụ cho người Mãn Châu.
[[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-Morton_Lewis_179-7)
### Cải cách quân đội
Với sự lớn mạnh không ngừng của Hậu Kim, thể chế Bát kỳ đã trở nên chật hẹp, không thể đáp ứng cho việc mở rộng quân đội. Vì thế, cùng với việc mở rộng lãnh thổ, Hoàng Thái Cực phỏng theo cơ cấu Bát kỳ Mãn Châu, tổ chức phát triển thêm các kỳ Mông Cổ (“Mông Cổ Bát Kỳ”)
và sau đó là các kỳ Hán (“Hán quân Bát Kỳ”) [44] . Việc mở rộng về cơ cấu Bát kỳ khiến cho biên chế quân chủ lực của nhà Thanh tăng lên đáng kể, lên đến 170.000 binh sĩ trong thời gian người Mãn Châu xâm chiếm Trung Quốc [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-10dmlgtq-32) . Bên cạnh quân Bát kỳ Mãn Châu tinh nhuệ là các chiến binh Mông Cổ với sở trường cơ động thiện chiến và các đội quân người Hán mạnh mẽ về bộ binh và công thành. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-Morton_Lewis_178-3)
Bên cạnh đó, Hoàng Thái Cực còn tổ chức tại các vùng mới chiếm được của người Hán một đội quân có tên là Lục doanh quân (綠營兵, lục doanh binh). Ban đầu đây là những đội quân binh của nhà Minh đầu phục quân Thanh, được Hoàng Thái Cực giữ lại để tăng thêm lực lượng. Các chức vụ chỉ huy vẫn giữ nguyên như binh chế nhà Minh như: Tổng binh, Phó tướng, Tham lãnh, Tham tướng, Tá lãnh, Du kích. Về sau, quân số Lục doanh binh phát triển, lớn gấp ba lần tổng quân số Kỳ binh, trở thành lực lượng chiến đấu tại chỗ ở những vùng mới chiếm được và là lực lượng dự bị động viên bên cạnh các đoàn quân Bát kỳ chính quy, thường trực. Về sau, để thống nhất và tiện cho việc chỉ huy, năm 1634, Hoàng Thái Cực quy định các chức vụ quân đội đều phải dùng tên Mãn, như: “Tổng binh” thành “Lãnh Ban Chương Kinh” (âm Mãn:
*Amban Janggin*), “Phó tướng” vi thành “Mai Lặc Chương Kinh” (âm Mãn: *Meiren-i Janggin*), “Tham tướng” thành “Giáp Lạt Chương Kinh” (âm Mãn: *Jalan-i Janggin*), “Du kích” thành “Ngưu Lộc Chương Kinh (âm Mãn: *Niru-i Janggin*)…
Tuy vậy, dù chỉ huy Kỳ binh hay Doanh binh, đều phải là các Bối lặc hoặc các tướng tá xuất thân từ dòng dõi quý tộc hoặc ít nhất phải là người Mãn Châu. Ngay cả các tướng lĩnh phụ tá cũng chủ yếu lựa chọn trong nhóm Bắc Trung Quốc hoặc Nam Mãn Châu.
[[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-Morton_Lewis_178-3)
Bằng đợt cải cách này, quân đội nhà Thanh đã phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng. Quân Thanh từ việc chỉ có sở trường cơ động của các Kỳ binh, giờ đã trở nên đa dạng cơ cấu, bổ sung lẫn nhau về kỹ thuật, sở trường tác chiến. Ngoài những chiến binh Mãn Châu dũng mãnh, Bát Kỳ còn được bổ sung thêm lực lượng kỵ binh thiện chiến của người Mông Cổ và được bổ sung thêm nguồn binh lực phong phú của người Hán vốn đông đảo, lại có sở trường về các kỹ thuật đánh bộ, công thành, chiếm đất, giữ dân và chiêu hàng đồng tộc. Quân đội Thanh triều từ 6 vạn quân Bát kỳ đã trở thành một đội quân hùng mạnh, tinh nhuệ và đông đảo, là tiền đề cho Hoàng Thái Cực có thể chủ động mở những chiến dịch quy mô để xâm lược Đại Minh sau đó.
## Chiến tranh với Minh Quốc
Ngay vừa khi lên ngôi, Hoàng Thái Cực đã tuyên bố sẽ chinh phạt nhà Minh để báo thù cho cha. Tuy nhiên, tham vọng của ông ta rõ ràng lớn hơn thế nhiều. Sự kiên trì mục tiêu, triệt để cải cách cả về chính trị lẫn quân sự, Hoàng Thái Cực hướng đến mục tiêu không chỉ chinh phục mà còn là cai trị cả vùng lãnh thổ trong tương lai.
### Tạm thời hòa hoãn
Với thất bại trận Ninh Viễn thứ nhất, Hoàng Thái Cực nhận thấy tình hình chưa chín muồi để khởi động chiến tranh. Ông cần tranh thủ thời gian để củng cố nội bộ nên chủ động đưa ra yêu cầu hòa hoãn.
[Viên Sùng Hoán](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%C3%AAn_S%C3%B9ng_Ho%C3%A1n) nhận thấy cũng cần tranh thủ thời gian xây dựng, tu sửa các công sự phòng ngự nên ông ta đã đặc phái sứ giả tới viếng tang, nhằm thám thính động tĩnh của quân Hậu Kim, thăm dò thái độ của vị Đại hãn mới . Ngoài mặt hai bên đều tỏ ra hòa hoãn, nhưng thực tế lại đều khẩn trương chuẩn bị cho trận chiến tiếp theo [45] . Hoàng Thái Cực xua quân đánh Triều Tiên để giải quyết vấn đề hậu cần, chuẩn bị lực lượng cho cuộc chiến dài hơi, lấy chiến tranh để nuôi chiến tranh. Trong khi đó Viên Sùng Hoán cũng có những bước chuẩn bị tích cực cho cuộc chiến, bằng việc ra sức tu sửa thành trì, mua sắm [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-46) [vũ khí](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD), chỉnh đốn binh mã, vỗ về dân chúng.
### Chiến dịch Ninh Viễn lần hai
Sau khi chinh phục Triều Tiên lần thứ nhất, Hoàng Thái Cực tiếp tục cuộc Nam chinh đánh nhà Minh đang gián đoạn của cha mình.
[[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-10dmlgtq-32) [[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-hongat-43) . Đích thân Hoàng Thái Cực thống lĩnh đại quân, trong chiến dịch này còn có sự tham gia của hai Đại bối lặc là Đại Thiện và Mãng Cỗ Nhĩ Thái, trong hàng ngũ tướng tá có Nhạc Thác, Sa Ha Liên, Cao Hồng Trung, Bao Thừa Tiên…, ngoài ra, còn có mưu sĩ Phạm Văn Trình. [45]
Tháng 5 năm 1627 (thực tế thì phải trễ hơn tháng 5), Hoàng Thái Cực chia quân làm ba hướng, trước tiên bao vây thành Cẩm Châu, sau đó mới tiến đánh Ninh Viễn, cánh quân thứ 3 bí mật mai phục, đón lõng quân tiếp viện từ thành Ninh Viễn lên tiếp cứu cho Cẩm Châu.
[[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-hongat-43)
Do chuẩn bị kỹ nên quân Minh đã phòng thủ một cách có hiệu quả, các thành trì vẫn vững vàng trước các đợt tấn công ào ạt của quân Kim. Thêm vào đó, hỏa lực của đại pháo Hồng Di như thường lệ vẫn phát huy được uy lực, gây tổn thất rất lớn cho quân Kim. Ngoài ra, sự phối hợp chiến đấu tốt của hai cụm cứ điểm là thành Ninh Viễn và thành Cẩm Châu càng gây khó khăn hơn cho quân Kim, Thậm chí có thời điểm các chỉ huy quân Minh còn dẫn quân trong thành đánh trả quyết liệt, gây thiệt hại cho quân Kim.
Chiến dịch này kéo dài gần 5 tháng (từ tháng 5 năm 1627 đến tháng 10 năm 1627), trước sức cố thủ ngoan cường của quân Minh, tinh thần quân Kim sa sút trước sức mạnh hỏa lực đại pháo, thời tiết không thuận lợi, Hoàng Thái Cực buộc phải hạ lệnh tạm lui quân để củng cố. Một lần nữa, quân Minh dưới sự chỉ huy của Viên Sùng Hoán tận dụng thời cơ truy kích, đánh cho quân Hậu Kim đại bại, giành chiến thắng ở Ninh Viễn, Cẩm Châu. Tài liệu Trung Quốc gọi đây là trận chiến Ninh Viễn lần hai hay chiến dịch Ninh – Cẩm. Sau đại thắng Ninh – Cẩm, tình thế ngoài quan ải đã tốt dần lên đối với quân Minh.
[[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-10dmlgtq-32)
Tuy Viên Sùng Hoán một lần nữa đại thắng quân Hậu Kim, nhưng tại triều, thái giám
[Ngụy Trung Hiền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%A5y_Trung_Hi%E1%BB%81n)cùng bè đảng lo ngại uy thế đang lên của ông, đã gièm pha ông với Minh đế với tội danh cố ý khiêu khích dẫn đến chiến tranh và lúc chiến sự nguy cấp lại bỏ mặc, không đích thân dẫn quân tiếp ứng Cẩm Châu. Vì việc này, Viên Sùng Hoán bị cách chức.
### Trận tập kích Bắc Kinh
Sau khi bị cách chức, Viên Sùng Hoán bỏ về quê. Mãi khi
[Sùng Trinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_T%C6%B0_T%C3%B4ng) lên ngôi, trừ bỏ Ngụy Trung Hiền, triều hồi Viên Sùng Hoán và bổ nhiệm ông làm Tổng đốc Liêu Đông , trấn thủ [47] [Sơn Hải quan](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_H%E1%BA%A3i_Quan_%28qu%E1%BA%ADn%29)để phòng giữ quân Hậu Kim.
Việc Viên Sùng Hoán được phục chức và tiếp tục chỉnh đốn phòng ngự ở Liêu Đông làm cho Hoàng Thái Cực không thể thực hiện được kế hoạch nam chinh của mình một cách thuận lợi. Ông biết rằng không dễ dàng vượt Sơn Hải Quan vì Ninh Viễn và Cẩm Châu phòng thủ cẩn mật, khó lòng công phá. Vì vậy ông quyết định đổi hướng tấn công, đi vòng qua Liêu Đông để tấn công vào Bắc Kinh.
Lợi dụng cơ hội hầu hết quân chủ lực của nhà Minh đang tập trung ở phía Nam, bao vây quân
[Lý Tự Thành](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_T%E1%BB%B1_Th%C3%A0nh)tại Xa Sương Hạp , ngày 27 tháng 10 năm 1629, Hoàng Thái Cực xuất quân, trực tiếp chỉ huy 10 vạn tinh binh, vòng qua phòng tuyến Liêu Đông, chia quân làm ba đường, đột phá Vạn lý Trường thành ở phía Tây Bắc, vào ba cửa Đại An (Đại An khẩu), Long Cảnh (Long Tỉnh Quan) và Hồng Sơn, vòng đến [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-10dmlgtq-32) [Hà Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_B%E1%BA%AFc), tiến vào đột kích thành Bắc Kinh. [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-dongasang262-19) [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-10dmlgtq-32) [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-hongat_838-48)
Quân Minh kháng cự yếu ớt vì bị bất ngờ trước sức cơ động quá nhanh của quân Kim. Vua
[Sùng Trinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_T%C6%B0_T%C3%B4ng)vội vàng tăng cường phòng thủ, vừa hạ lệnh cho quân từ các nơi hỏa tốc về kinh thành hỗ trợ . Tổng binh nhà Minh là Mãn Quế cố gắng chỉ huy chống lại bên ngoài cửa Đức Thắng Môn và An Định Môn. Pháo binh trên thành của nhà Minh liền bắn yểm trợ, nhưng họ lại bắn nhầm vào cả quân đội của mình, khiến quân Minh bị tổn thất không ít, bản thân Mãn Quế cũng bị thương, đành phải dẫn tàn quân lui trở vào thành cố thủ chờ viện binh. [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-49)
Việc quân Hậu Kim bất ngờ tập kích Bắc Kinh nằm ngoài dự liệu của Viên Sùng Hoán, vì vậy, khi biết tin quân Kim vòng qua Liêu Đông, Viên Sùng Hoán vội vàng xuất binh chặn đường tiến quân của Hậu Kim. Tuy nhiên, quân Hậu Kim tiến quá nhanh, liên tục hạ các thành trì trên đường và tiến đến sát ngoại thành Bắc Kinh
. Ông vội vàng hạ lệnh cho 5 vạn binh mã từ thành Ninh Viễn, Cẩm Châu cấp tốc kéo về kinh sư để cứu viện. Đích thân Viên Sùng Hoán dẫn 9.000 quân thiết kỵ, hành quân suốt đêm để vượt lên trước quân Kim và vào thành Bắc Kinh trước. Vua Sùng Trinh liền hạ lệnh cho ông chỉ huy toàn bộ lực lượng của thành Bắc Kinh, hợp với quân các lộ kéo về, nhanh chóng giải tỏa áp lực của quân Kim. [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-hongat_838-48)
Tháng 11 năm 1629, hai bên kịch chiến trước thành Bắc Kinh ở bên ngoài cửa Quảng Cừ Môn. Đích thân Viên Sùng Hoán khoác áo giáp sắt chỉ huy đôn đốc tướng sĩ các lộ tích cực chống trả quân Kim. Sau nửa ngày kịch chiến, quân Minh đã đẩy lui sự tấn công của quân Hậu Kim, bảo vệ được kinh thành Bắc Kinh. Hoàng Thái Cực một lần nữa đành bỏ dở chiến dịch, rút quân ra phía ngoài quan ải. Lần này, tuy thắng trận nhưng Viên Sùng Hoán không đuổi theo mà đóng quân ở lại để bảo vệ thành Bắc Kinh và lăng miếu của Hoàng triều.
[[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-dongasang262-19)
### Ly gián vua tôi nhà Minh
Sau chiến thắng Ninh Viễn lần thứ nhất, Viên Sùng Hoán bị nhiều đồng liêu gièm pha vì việc đã có quan hệ tốt với nhà Kim. Viên Sùng Hoán phải dâng sớ thuật lại mục đích của mình. Tờ sớ giải trình: “
*Ngoài quan ải đất hẹp người đông nên phải xây dựng sửa sang lại ba thành Cẩm Châu, Trung Tả và Đại Lãng để phòng tuyến kéo dài ngoài quan ải đến 400 dặm. Nếu như thành chưa được tu sửa xong mà quân nhà Kim đã đánh thì tất phải thua. Ta đã ở vào thế đánh thì thắng thủ thì bại. Vì thế nhân nhà Kim đánh nhau với Triều Tiên, chúng ta lấy kế hòa để tiến, hoãn binh củng cố thành trì. Khi nhà Kim đến thì chúng ta đã tu sửa tốt thành trì vùng biên để vững chắc thì nhà Kim không thể làm gì được*“.
[Minh Hy Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Hy_T%C3%B4ng) đồng ý với cách lý giải của Viên Sùng Hoán, việc xì xào của triều thần cũng tạm thời lắng xuống, nhưng những nghi ngờ trong lòng họ vẫn chưa dứt hẳn. Mấy năm sau, việc nghị hòa của Viên Sùng Hoán bị khoác lên tội danh tư thông với giặc và phải trả giá bằng mạng sống của mình.
Chiến dịch tấn công Bắc Kinh của Hoàng Thái Cực một lần nữa không thành công. Nguyên nhân chính là vì sự tồn tại của Viên Sùng Hoán một viên tướng tài trí và giàu lòng ái quốc. Biết là Viên Sùng Hoán và đội quân của ông ta sẽ gây trở ngại rất nhiều cho đế nghiệp của mình, Hoàng Thái Cực đã tập trung đối phó với ông, dùng đòn phản gián để triệt hạ cá nhân viên đại tướng này.
Qua mạng lưới tình báo, Hoàng Thái Cực đã nhanh chóng biết tin Triều đình nhà Minh mà đặc biệt là Sùng Trinh đang nghi ngờ Viên Sùng Hoán và cho rằng đây là cơ hội tốt nhất để dùng kế ly gián chia rẽ nội bộ.
Trước hết, ông cho người phao tin có sự gặp gỡ riêng tư giữa ông và Hoàng Thái Cực, về mật ước nghị hòa tại biên giới ba năm về trước, về mật ước việc muốn bán rẻ Bắc Kinh cho nhà Hậu Kim cũng như việc Viên Sùng Hoán biết được những thông tin về cuộc hành quân của Hoàng Thái Cực.
Quả nhiên, vua tôi nhà Minh đều trúng kế. Viên Sùng Hoán bị một số triều thần vu cáo ông là kẻ dẫn Hổ nhập quan, nhằm uy hiếp triều đình, buộc triều đình phải chấp thuận chủ trương nghị hòa với Hậu Kim của ông, và qua đó đôi bên sẽ ký hiệp ước bất bình đẳng trước sự uy hiếp của quân Hậu Kim. Một số khác vu cáo việc quân Hậu Kim vây thành Bắc Kinh lần này hoàn toàn là do Viên Sùng Hoán dẫn về. Khi quân Kim rút lui, ông lại không truy kích, giữa ông và Hoàng Thái Cực thông đồng âm mưu… Bên cạnh đó, Vương Vĩnh Quang cùng đồng đảng lại liên tiếp dâng tấu biểu vu cáo Viên Sùng Hoán cố tình giết Mao Văn Long (là viên tướng trấn giữ vùng biên giới gần với Triều Tiên) để lấy lòng nhà Kim, cấu kết và tư thông với giặc, đề nghị triều đình xử tội
[[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-hongat_838-48) . [50]
Hoàng đế Sùng Trinh là một người độc đoán lại đa nghi, sẵn có lòng nghi ngờ Viên Sùng Hoán không thực sự trung thành, cứu binh chậm trễ, vì vậy, lập tức triệu Viên Sùng Hoán vào triều đình vấn tội, trách cứ ông tại sao đưa viện binh về quá trễ, rồi hạ lệnh bắt ông vào ngục. Tháng 8 năm 1630, sau hơn nửa năm bị giam trong ngục, Viên Sùng Hoán bị xét xử vào tội “dối vua phản quốc”, tội thông đồng với quân địch với lập luận là: quân địch tự ý thoái lui chứ không phải bị Viên Sùng Hóa đánh bại, Viên Sùng Hoán cũng không đuổi theo quân địch mà đóng quân ở lại kinh thành là có ý đồ. Tội danh này phải xử cực hình: Ngũ mã phân thây (5 ngựa xé xác) trước cổng kinh thành, vợ con thì bị bắt đi đày cách xa 3.000 dặm.
[[51]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-27anoan-51)
Đau đớn nhất cho Viên Sùng Hoán là kể cả những người dân chúng kinh thành mà ông hết lòng bảo vệ, cũng cho rằng Viên Sùng Hoán cấu kết và dẫn đường cho giặc Kim vào xâm lược nên ai cũng hận ông đến tận xương tủy. Sau khi ông thọ hình trước cổng thành, nhiều người đã tranh giành thân xác ông như muốn ăn tươi nuốt sống để thỏa nỗi thù hận.
[[51]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-27anoan-51)
Quỷ kế của Hoàng Thái Cực thành công vượt mức mong đợi. Ông vừa loại bỏ được đối thủ quân sự nguy hiểm nhất trong đời cầm quân của mình, vừa gây nên sự nghi kỵ, tâm lý chán nản và bất mãn trong quân dân nhà Minh. Quân Kim từ lúc đó ngày càng chiếm thế chủ động chiến trường. Nhà Minh đã không còn một viên tướng nào đủ tài năng và nhiệt huyết để có thể đọ sức được với Hoàng Thái Cực, đẩy lùi quân Kim. Cũng chính vì sự kiện này mà các nhà quân sự đời sau bình luận rằng nhà Minh mất nước, không mất vì giặc cướp mà mất ngay từ trong cổng ngõ, không mất ở bờ cõi mà mất ngay từ lời xàm tấu Đài quan
[[52]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-52)
### Tung hoành vùng quan ngoại
Tuy diệt trừ được Viên Sùng Hoán, Hoàng Thái Cực vẫn nhận thấy quân Hậu Kim chưa đủ khả năng công phá Đại Minh, cũng như chưa đủ lực lượng để đánh dài ngày với lực lượng đông đảo của Minh triều. Ông quyết định trước mắt phải tiếp tục duy trì thế trận đánh tiêu hao binh lực của nhà Minh, đồng thời với việc tiếp tục phát triển lực lượng. Vì vậy, trên đường rút quân, ông tranh thủ tập kích Lư Câu Kiều, đánh tan rã một lực lượng 4 vạn quân do Mãn Quế và một số tổng binh khác chỉ huy đang đóng tại bên ngoài cửa thành Vĩnh Định Môn.
Cuối năm 1630, Hoàng Thái Cực lại chuyển quân đến Thông Châu, rồi tiến về phía đông để chiếm bốn thành Thông Hóa (Tôn Hóa), Vĩnh Bình (Thủy Bình), Thiên An, Loan Châu (đều nằm trong tỉnh Hà Bắc hiện nay), rồi giao cho Đại Bối lặc A Mẫn phòng giữ bốn thành mới chiếm này
. Ông dự định sẽ dùng bốn ngôi thành để làm căn cứ dưỡng quân, từ đó sẽ xuất kích luân phiên đánh giáp công Sơn Hải Quan. Tuy nhiên, sau khi ông rút quân, Đại học sĩ triều nhà Minh là Tôn Thừa Tông đã tổ chức binh lực chiếm lại bốn ngôi thành này. Đại Bối lặc A Mẫn kinh hoảng, không tổ chức cuộc chống cự mà chỉ ra lệnh rút quân. Đã thế, trước khi tháo chạy, ông ta còn ra lệnh tàn sát, cướp bóc quân dân trong thành. Việc này không chỉ làm đổ vỡ kế hoạch của Hoàng Thái Cực, mà còn gây thất nhân tâm cho công cuộc chinh phục về sau. Khi nhận được tin 4 thành đã mất, Hoàng Thái Cực hết sức giận dữ, ra lệnh tước bỏ mọi danh vị quyền lợi của A Mẫn, tống ngục vĩnh viễn. [9]
Hoàng Thái Cực vì hậu quả hành động của Đại bối lặc A Mẫn nên gặp rất nhiều khó khăn trong việc thu phục các thành trì nhà Minh. Điều này, buộc ông phải tăng cường các biện pháp để chiêu hàng để thu phục đối thủ, thu phục nhân tâm ở những vùng đất chiếm được. Tháng 8 năm 1631, Hoàng Thái Cực bất ngờ tập kích thành Đại Lãng Hà, thực hiện chiến thuật “vây thành diệt viện”. Quân dân nhà Minh giữ thành vì “cạn hết lương thực, nên quân và dân phải ăn thịt lẫn nhau”, rốt cuộc buộc phải đầu hàng. Ông cũng cho một Hán thần có tài ăn nói đến chiêu hàng cứ điểm Tây Sơn, một cứ điểm hiểm yếu mà ông nhiều lần tấn công nhưng vẫn không hạ được
. Năm 1633, ông cho mưu sĩ Phạm Văn Trình thuyết phục Khổng Hữu Đức và Cảnh Trọng Minh, vốn là 2 cựu tướng nhà Minh, nhân tình thế chiêu tập thuộc hạ để xây dựng thế lực cát cứ. Do lo sợ bị nhà Minh tiễu trừ, 2 tướng liền đồng ý quy thuận Hậu Kim. Về sau, Khổng Hữu Đức và Cảnh Trọng Minh đều trở thành những võ tướng có công lớn trong việc giành thiên hạ cho nhà Thanh [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-10dmlgtq-32) , được phong đến tước vương. [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-10dmlgtq-32) [[53]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-53)
Năm 1635, Hoàng Thái Cực kéo quân về Thạnh Kinh (Thẩm Dương) để dưỡng sức binh sĩ, chờ thời cơ đánh chiếm Trung Nguyên
. Đây cũng là giai đoạn ông thực hiện việc chỉnh đốn triều chính, lên ngôi, xưng Đế, đổi tộc hiệu, quốc hiệu, xây dựng kinh đô cho Đế chế Thanh. Chính vì vậy các hoạt động quân sự trong thời gian này tạm dừng. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-ngp_nhq-6)
Năm 1639, triều đình nhà Minh đã cử một tướng lĩnh có công trong việc trấn áp quân Lý Tự Thành là Hồng Thừa Trù, lên quan ải giữ chức vụ Tổng đốc Kế Liêu (Kế Châu và Liêu Đông). Dù không thiên về phòng ngự chủ động như Viên Sùng Hoán, Hồng Thừa Trù cũng đã thực hiện nhiều phương án để củng cố và tăng cường tuyến phòng thủ Sơn Hải quan
. Dù ở thế “án binh bất động”, không có hoạt động quân sự nào đáng kể, quân Minh cũng đủ sức ngăn chặn sự phát triển của quân Thanh xuống phía Nam. [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-10dmlgtq-32)
Nhận định nguyên nhân ba lần đột nhập vùng Quan nội thất bại đều do việc không chiếm được Sơn Hải Quan, tháng 7 năm 1641, Hoàng Thái Cực một lần nữa phái quân bao vây Cẩm Châu, quyết tâm công phá cứ điểm quan trọng này. Hồng Thừa Trừ dẫn thuộc tướng
[Ngô Tam Quế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Tam_Qu%E1%BA%BF)và 13 vạn nhân mã kéo đến tiến ra quan ải, tập kết tại Ninh Viễn, rồi từ đó tiến lên chi viện cho Cẩm Châu.
Hồng Thừa Trù vốn tính cẩn trọng. Ông ta chủ trương chiến pháp tiến chậm nhưng chắc chắn để giành thắng lợi. Tuy vậy, tân Binh bộ Thượng thư là Trần Tân Giáp đã phái giám trận, giám quân và đốc chiến, thúc Hồng Thừa Trù đẩy nhanh tốc độ hành quân. Vì vậy, kế hoạch tiến chậm và chắc của Hồng Thừa Trù bị phá sản. Nhận thấy sơ hở chết người của quân Minh, tháng 8 năm 1641, Hoàng Thái Cực dẫn đại quân từ Thẩm Dương tiến chiếm khu vực giữa Tùng Sơn và Hạnh Sơn, cắt đứt sự liên hệ của quân Minh giữa hai khu vực này, đồng thời cũng cắt đứt đường rút lui của Hồng Thừa Trù. Tiếp đó, Hoàng Thái Cực lại cho quân đi đoạt hết lương thực tại núi Tháp Sơn. Hồng Thừa Trù hoàn toàn bị động, và bị vây khốn tại Tùng Sơn, vì thế nửa năm sau, Hồng Thừa Trù đã bị Hoàng Thái Cực bắt sống.
Hoàng Thái Cực biết Hồng Thừa Trù sẽ là người có tác dụng hết sức to lớn đối với việc mình tiến vào làm chủ Trung Nguyên, vì vậy, một lần nữa ông sai mưu sĩ Phạm Văn Trình đi chiêu hàng Hồng Thừa Trù. Do sự phân tích thiệt hơn, cũng như thái độ ân cần đối đãi của Hoàng Thái Cực, Hồng Thừa Trù cuối cùng cũng chấp nhận đầu hàng.
### Sự nghiệp dang dở
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/BeilingTripleDecker.jpg/200px-BeilingTripleDecker.jpg)
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/BeilingTripleDecker.jpg/200px-BeilingTripleDecker.jpg)
[Thẩm Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A9m_D%C6%B0%C6%A1ng), tỉnh [Liêu Ninh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAu_Ninh), [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c).
Sau khi Hồng Thừa Trù bị bắt, nhà Minh đã phong cho thuộc tướng của Hồng Thừa Trù là Ngô Tam Quế lên làm trấn thủ Sơn Hải quan. Tuy nhiên, lúc này ở phía Nam, lực lượng của Sấm vương
[Lý Tự Thành](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_T%E1%BB%B1_Th%C3%A0nh) đã phát triển mạnh mẽ, đánh tan các lực lượng đánh dẹp của nhà Minh, chuẩn bị tiến về Bắc Kinh. Hoàng Thái Cực dự tính khi quân Minh bị quân Lý Tự Thành làm cho suy yếu, sẽ lợi dụng thời cơ để công phá Sơn Hải quan, tiến vào tiêu diệt chính quyền nhà Minh.
Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị, Hoàng Thái Cực lâm bệnh và bất ngờ qua đời vào ngày 21 tháng 9 năm 1643 (Năm thứ tám hiệu Sùng Đức)
, hưởng dương 52 tuổi, tại vị được 17 năm (một số ý kiến cho rằng ông mất vào năm 1644, cai trị được 18 năm [3] ). Hoàng Thái Cực chết trước khi kịp thấy sự nghiệp chinh phục Trung Quốc hoàn thành. Tuy nhiên, cái chết của ông không chứng tỏ sự suy yếu tham vọng của người Mãn Châu [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-bnstg-4) . Với những thành quả chuẩn bị của Hoàng Thái Cực, những người kế tục sự nghiệp của ông đã hoàn tất sự nghiệp chinh phục nhà Minh vào năm 1646, mở ra thời đại nhà Thanh cai trị Trung Quốc trong gần 300 năm. [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-Morton_Lewis_179-7)
Trong thời gian tại vị, Hoàng Thái Cực đã đặt 2 niên hiệu Thiên Thông (天聰) từ năm 1627 đến năm 1636, khi ông ở ngôi vị Đại Hãn Kim quốc; và Sùng Đức (崇德) từ năm 1636 đến năm 1643, với tư cách là Hoàng đế Đại Thanh.
Ông mất ở tuổi 52, thi hài của ông được an táng tại Chiêu Lăng.
Cũng như cha mình, Hoàng Thái Cực chết khi chưa kịp chỉ định người nối ngôi. Vì vậy, sau khi ông chết, xảy ra cuộc tranh chấp ngôi vị giữa con trai trưởng của ông là Hào Cách và người em cùng cha khác mẹ Đa Nhĩ Cổn. Cuối cùng, hai bên chấp nhận giải pháp dung hòa là tôn lập Bối lặc Phúc Lâm, người con trai thứ 9 của Hoàng Thái Cực, lên nối ngôi, đặt niên hiệu là Thuận Trị. Sau khi lên ngôi, Hoàng đế Thuận Trị đã phong thụy hiệu cho cha là Ứng thiên Hưng quốc Hoằng đức Chương vũ Khoan ôn Nhân thánh Duệ hiếu Kính mẫn Chiêu định Long đạo Hiển công Văn Hoàng đế (文皇帝).
## Nhận xét
Trong cuộc chiến tranh giữa Mãn Châu và Đại Minh trong thời gian trị vì của Hoàng Thái Cực, ban đầu, với ưu thế pháo binh của mình, nhà Minh liên tục đẩy lùi người Mãn Châu, trong các năm 1627 và 1629. Tuy nhiên, họ không thể chiếm lại được quyền kiểm soát của mình đối với các vùng đất mà người Mãn Châu chiếm giữ. Từ năm 1629 về sau này, nhà Minh dần đến bờ vực của sự sụp đổ với những vụ tranh giành quyền lực bên trong và những vụ tấn công tiên tiếp ở miền bắc từ phía người Mãn Châu; Hoàng Thái Cực đã chủ động chuyển sang chiến thuật đột kích nhằm tránh đối mặt với quân đội Minh trong những trận chiến lớn với ý đồ tiêu diệt dần sinh lực của nhà Minh.
Không thể tấn công trực tiếp vào đầu não nhà Minh, người Mãn Châu chờ đợi cơ hội của mình, phát triển pháo binh của riêng họ và thành lập các liên minh. Hoàng Thái Cực lại có được các quan chức trong triều nhà Minh làm quân sư cho mình và vào năm 1633 họ hoàn thành việc chinh phục Nội Mông, dẫn tới việc tuyển được một số lượng lớn lính Mông Cổ dưới cờ Mãn Châu, cùng với các cuộc cải cách về quân sự, thực lực của quân Thanh đã phát triển và chiếm được một con đường nữa dẫn tới trung tâm đế chế Minh.
Trong cuộc chiến ác liệt này, tổn thất về nhân mạng là rất lớn, quân và dân của nhà Minh thì thiệt mạng trước các cuộc càn quét của kỵ binh Bát kỳ. Nhưng đổi lại, không ít chiến binh Mãn Châu cũng đã thiệt mạng dưới hỏa lực của quân Minh. Tổn thất về vật chất cũng đáng kể, trong giai đoạn này, nhiều thành trì, đường sá, cầu cống cũng bị thiệt hại do các hoạt động quân sự của hai bên, đặc biệt là thiệt hại nặng nề cho nhà Minh vì chiến sự chủ yếu diễn ra tại Trung Quốc.
Nói chung, dù Hoàng Thái Cực có chết một cách đột ngột nhưng những hoạt động quân sự của ông vẫn có ý nghĩa lớn lao. Trước hết, qua hàng loạt chiến dịch, quân Thanh đã chiếm được thế chủ động về quân sự tại vùng Đông Bắc đẩy nhà Minh vào thế chống trả bị động, ngày càng lùi sâu vào nội địa. Cũng qua các chiến dịch quân sự này mà quân Mãn Châu đã rút kinh nghiệm trong việc đối phó với hỏa lực của quân Minh, họ đã có ý thức phát triển pháo binh để công thành, đồng thời phát triển nhiều chiến thuật và phương tiện để đánh chiếm các công sự (bằng việc sử dụng nhiều binh lính người Hán có kinh nghiệm). Cũng qua những chiến dịch của Hoàng Thái Cực, nhiều thành trì, công sự của nhà Minh xây dựng đã bị phá hủy ví dụ như Vạn Lý trường thành, Thành Cẩm Châu, Thành Đại Lãng Hà và nhiều thành khác… Tuy nhiên thành trì vững vàng nhất là Viên Sùng Hoán đã bị loại trừ bằng một kế ly gián.
Hậu thế có nhiều lời đánh giá, khen chê về ông nhưng qua cuộc đời và sự nghiệp của ông, chúng ta có thể đánh giá một cách tổng thể.
- Ở vị trí là một chính trị gia: Với tư cách là một chính trị gia, Hoàng Thái Cực đã thể hiện mình là một người mẫn cán, cơ trí biết đắc nhân tâm, thành thạo các thủ đoạn về quyền biến. Chính vì vậy, trong số các hoàng tử của Nỗ Nhĩ Cáp Xích ứng cử cho chức vụ Đại Hãn, ông đã vượt qua tất cả để lên ngôi tối cao. Sau khi lên ngôi, Hoàng Thái Cực bắt đầu đảm nhiệm trọng trách trị vì Hậu Kim, ông thống soái quân đội báo thù cho cha, kiên quyết bước trên con đường gian khổ, đầy cam go. Chính ông đã kiến lập nên Vương triều Đại Thanh, trở thành vị Hoàng Đế khai quốc đầu tiên của triều Thanh. Khi ở ngôi cao, ông không ngừng dùng các thủ đoạn của mình để loại bỏ các đối thủ cản trở bá nghiệp, trở thành một vị vua nắm thực quyền.
- Một yếu tố không thể không nhắc đến khi bàn về nhân vật này, đó là Hoàng Thái Cực là một vị lãnh tụ rất giỏi về thủ thuật nắm bắt tâm lý, giỏi thu phục lòng người. Ông ta luôn biết “đắc nhân tâm” để thực hiện các ý đồ chính trị của mình trong quá trình củng cố ngôi vị, loại bỏ các thế lực chướng ngại. Khi các đối thủ của ông là A Tế Cách, A Mẫn, Mãng Cổ Nhĩ Thái và Đại Thiện có những hành động sơ hở, ông ta đã chớp cơ hội, khai thác triệt để những vấn đề này, đưa vấn đề này vào chương trình nghị sự để nghiêm trọng hóa nó.
- Trong quá trình nghị sự, bàn bạc, ông đã thuyết phục được mọi người và biết tập hợp những tâm lý phụ họa theo để tạo “Thể đầu rồng” nhằm tranh thủ sự ủng hộ đông đảo đối với các quyết định của mình, qua đó đạt được mục đích chính. Một trong những minh chứng rõ rệt chính là hành động trưng cầu ý kiến của các quần thần về ngai vị Đại Bối lặc ngồi ngang hàng với Đại hãn, qua đó buộc Đại Thiện phải “tự nguyện” rời ngai vị dù không thực tâm muốn như vậy.
- Khi thừa kế di sản do Nỗ Nhĩ Cáp Xích để lại, ông đã dũng cảm đứng ra nhận trách nhiệm phát dương dân tộc Mãn Châu dù phía trước rất nhiều khó khăn đến từ trong lẫn ngoài. Điều này cũng có sự khác biệt nhất định so với các anh em của ông vốn chỉ muốn tranh giành để hưởng thụ quyền lực (điển hình là tập đoàn Đại Thiện, A Mẫn, Mãng Cổ Nhĩ Thái).
- Ở vị trí là một nhà quản lý: Hoàng Thái Cực đã tiếp nối cha củng cố chính quyền Mãn Châu, thành lập nước Đại Thanh. Hoàng Thái Cực xưng đế mở ra triều đại nhà Thanh.
- Trên cương vị là một người đứng đầu đất nước, ông đã có những cải cách quan trọng là tiền đề cho sự hưng thịnh của triều Mãn Thanh sau này. Ông đã đổi tên dân tộc, đổi quốc hiệu của nước nhà để phần nào xóa đi sự hận thù của người Hán đối với người Nữ Chân. Ông xóa bỏ chế độ nông nô, xóa bỏ sự phân biệt Mãn – Hán, trọng dụng những nhân tài xuất thân từ người Hán, cải cách Bát kỳ, qua đó có thể thấy ông là một người có tầm nhìn xa, vượt qua được ranh giới của chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, ích kỷ, luôn lấy đại nghiệp làm trọng.
- Ông còn thực hiện việc cải cách chế độ quan chức, lấy học vấn làm điều kiện để thăng quan, tổ chức bộ máy nhà nước theo mô hình của Trung Quốc qua đó tăng cường hiệu lực quản lý của nhà nước.
- Ông còn tăng cường tính nghiêm minh trong việc thực thi pháp luật, không vị nể quan hệ trong việc thưởng phạt.
- Những chính sách cải cách của ông đều xuất phát từ lợi ích lâu dài của quốc gia, dân tộc. Việc tập trung quyền lực vào tay nhà vua tuy giúp cho ông có nhiều uy quyền nhưng đây cũng là một yêu cầu khách quan của lịch sử, là một giai đoạn “quá độ” từ bộ lạc, bộ tộc trở thành một xã hội phong kiến của người Mãn Châu.
- Ở vị trí là một thống soái quân đội: Với tư cách là người chỉ huy quân đội, ông đã tỏ ra mình là một viên tướng tài năng, tinh thông binh pháp, đa mưu túc trí. Dưới thời của cha ông, quân Kim vẫn chưa thể vượt qua được Vạn lý Trường thành để xâm nhập quan nội thì với sự thống lĩnh của ông, quân Hậu Kim và sau này là quân Thanh đã nhiều lần xâm nhập Trung Quốc, phá hủy nhiều thành trì, thậm chí còn uy hiếp cả Bắc Kinh. Ông cũng đã dùng kế ly gián để loại bỏ Viên Sùng Hoán, người được xem là chướng ngại trên con đường chinh phục Trung Hoa của dân tộc Mãn Châu. Ngoài ra, những công lao to lớn phải kể đế đó là việc chinh phục Triều Tiên, Mông Cổ và làm chủ vùng Đông Bắc Trung Quốc, tất cả đã tạo ra thời và thế để cho những người kế tục của ông sau này hoàn thành đại nghiệp.
- Và thực sự ông là một kẻ mạnh là một người chịu được mọi sự thử thách và luôn kiên trì cho đến cùng. Trong cuộc chiến với nhà Minh, rất nhiều lần ông đã bị Viên Sùng Hoán đánh bại nhưng ông không đầu hàng mà sau mỗi trận thất bại ông đều chuẩn bị lực lượng cho trận kế tiêp. Cuối cùng ông đã dùng kế loại bỏ Viên Sùng Hoán và tiếp theo đó là một loạt chiến dịch xâm nhập Trung Quốc, thực hiện được một phần nào giấc mộng đế vương của mình. Qua đó có thể thấy tính kiên trì, bền bỉ trong ý chí của ông. Sự kiên nhẫn này đã mang đến cho ông “khả năng duy trì sự bền bỉ để đạt được mục tiêu đã đề ra và theo đuổi ước mơ đến cùng”.
Với tài trí, sự khôn khéo, lòng quyết tâm, tính kiên trì đã giúp ông hoàn thành nên đại nghiệp dù chưa trọn vẹn, là vị Hoàng Đế khai quốc của triều Thanh. [[54]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-54)
## Gia đình
|Tổ tiên của Hoàng Thái Cực|
### Hậu phi
Trong các tài liệu lịch sử ghi lại, ít nhất ông có 15 người vợ:
[Hiếu Đoan Văn hoàng hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_%C4%90oan_V%C4%83n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)( *孝端文皇后*, 1600-1649), nguyên danh: Triết Triết (phiên âm Mông Cổ: *Jerjer*), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc/Bột Nhĩ Chi Cân thị. Bà thuộc quý tộc [Khoa Nhĩ Thấm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khoa_Nh%C4%A9_Th%E1%BA%A5m_b%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)(Khorchin) Mông Cổ, dòng dõi [Thành Cát Tư Hãn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_C%C3%A1t_T%C6%B0_H%C3%A3n), con của bối lặc Mãng Cổ Tư (莽古思). Bà sinh ra ba người con gái là các công chúa Mã Ca Tháp ( *Makata*, 1625-1663), Tịnh Đoan ( *Jingduan*, 1628-1686), Vĩnh An ( *Yungan*, 1634-1692). Về sau ba vị công chúa được gả cho Ngạch Triết, Cơ Tháp Đặc, Ba Nhã Tư Hỗ Lãng. [Hiếu Trang Văn hoàng hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Trang_V%C4%83n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)( *孝莊文皇后*, 1613-1688), nguyên danh: Bố Mộc Bố Thái (phiên âm Mông Cổ: *Bumbutai*), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Hán danh là Đại Ngọc Nhi ( *大玉儿*), còn được gọi [Hiếu Trang thái hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Trang_V%C4%83n_Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%ADu). Bà cũng thuộc Khoa Nhĩ Thấm bộ Mông Cổ, là cháu của Triết Triết, con của bối lặc Trại Tang (寨桑), khi cưới Hoàng Thái Cực được phong là Vĩnh Phúc cung Trang phi, sinh hạ được hoàng tử [Phúc Lâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BAc_L%C3%A2m), về sau trở thành [Thuận Trị đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Tr%E1%BB%8B)và ba công chúa, về sau gả cho Bản Nhĩ Tháp Cáp Nhĩ, Sắc Bố Đằng, Khanh Cát Nhĩ Cách. [Mẫn Huệ Cung Hòa Nguyên phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_Lan_Ch%C3%A2u)( *敏惠恭和元妃*, 1609－1641), nguyên danh: Cáp Nhật Châu Lạp, Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, hán danh: Hải Lan Châu (phiên âm Mông Cổ: Harjol) cũng là người thuộc Khoa Nhĩ Thấm bộ, là chị của Bố Mộc Bố Thái. Khi nhập cung, bà được phong là Thần phi, về sau sinh được một hoàng tử, nhưng bị chết yểu khi mới lên hai tuổi. [Ý Tịnh Đại Quý phi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9D_T%E1%BB%8Bnh_%C4%90%E1%BA%A1i_Qu%C3%BD_phi&action=edit&redlink=1)( *懿靖大贵妃*, ?－1674), nguyên danh: Na Mộc Chung ( *娜木钟*), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị. Khi nhập cung, bà được phong Lân Chỉ cung Quý phi, về sau sinh hạ được một hoàng tử là Bác Mục Bác Quả Nhĩ và một công chúa, về sau gả cho Cát Nhĩ Mã Sách Nặc Mộc.
- Khang Huệ Thục phi (
*康惠淑妃*, ?-?), nguyên danh: Ba Đặc Mã Tảo ( *巴特瑪璪*), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị. Khi mới nhập cung được phong Diễn Khánh cung Thục phi.
- Nguyên phi,
[Nữu Hỗ Lộc](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%AFu_H%E1%BB%97_L%E1%BB%99c)thị, sau sinh hoàng tử Lạc Bác Hội.
- Kế phi,
[Ô Lạp Nạp Lạt](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%A1_L%E1%BA%A1p_th%E1%BB%8B)thị. Bà sinh hạ hai hoàng tử là Hào Cách ( *Hooge*) về sau được phong là Túc Thân Vương Hào Cách, Lạc Cách ( *Loge*) và một công chúa là Ha Dạt, sau gả cho Vương Đệ.
- Trắc phi,
[Diệp Hách Nạp Lạt](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%A1_L%E1%BA%A1p_th%E1%BB%8B)thị. Bà sinh hoàng tử Thạc Tái.
- Trắc phi, Bác Nhĩ Tế Cáp Đặc thị, nhánh Trát Lỗ Đặc, con gái của Đái Thanh bối lặc. Bà sinh được hai công chúa, sau gả cho Khoa Trát, Cáp Thượng.
- Thứ phi,
[Nạp Lạt](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%A1_L%E1%BA%A1p_th%E1%BB%8B)thị, sinh một hoàng tử là Cao Tái và hai công chúa, sau gả cho Huy Tái, Lạp Cáp.
- Thứ phi, Cơ Lũy thị, thuộc
[Sát Cáp Nhĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1t_C%C3%A1p_Nh%C4%A9)bộ Mông Cổ, sinh một công chúa, sau gả cho [Ngô Ứng Hùng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4_%E1%BB%A8ng_H%C3%B9ng&action=edit&redlink=1)(con trai của [Ngô Tam Quế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Tam_Qu%E1%BA%BF)).
- Thứ phi, Nhan Trát thị, sinh hoàng tử Diệp Bố Thư.
- Thứ phi,
[Y Nhĩ Căn Giác La](http://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Nh%C4%A9_C%C4%83n_Gi%C3%A1c_La)thị, sinh hoàng tử Thường Thư.
- Thứ phi, sinh hoàng tử Thao Tái.
- Thứ phi, sinh một công chúa, sau gả cho Ban Đệ.
[[55]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-55)
Trong các bà vợ của ông cũng như của những người anh em, có nhiều bà có quan hệ cận huyết với nhau. Ngoài yếu tố phong tục của người Mãn Châu, ngoài ra việc hôn nhân này cũng có yếu tố chính trị đối với việc củng cố sự thống trị của Hoàng tộc.
Người vợ của ông nổi tiếng nhất là Đại Ngọc Nhi, được xưng tụng là “Đệ nhất mỹ nhân” của tộc Mãn-Mông. Sau khi lấy ông, Ngọc Nhi được phong làm Trang phi ở tại Vĩnh Phúc cung. Bà sinh ra hoàng tử Phúc Lâm sau này là vua Thuận Trị, sau này bà được phong là Hiếu Trang Thái Hoàng Thái Hậu. Tương truyền, bà được cho là có liên quan đối với cái chết của Hoàng Thái Cực vì khi Hoàng Thái Cực chết từng có tin đồn là bà có qua lại với Nhiếp chính vương Đa Nhĩ Cổn. Tuy nhiên, đương thời việc chị dâu lấy em chồng đối với tập tục của người Mãn là rất bình thường.
[[56]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-56)
### Con
Ông có tổng cộng 11 con trai, 14 con gái. Trong đó Bối lặc
[Phúc Lâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BAc_L%C3%A2m) là người được chọn để lên ngôi lấy niên hiệu là [Thuận Trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Tr%E1%BB%8B) Hoàng đế. Trong số 11 hoàng tử của ông chỉ có 7 người sống quá tuổi 16 (trưởng thành), 4 người chết yểu; 13/14 công chúa vượt qua tuổi 16. Tính chung tỷ lệ con cái chết yểu là 20%. [[57]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_note-57)
#### Hoàng nam
[Hào Cách](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0o_C%C3%A1ch&action=edit&redlink=1)( *Hooge*, 1609 – 1648): được phong Túc Võ Thân vương [Lạc Cách](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BA%A1c_C%C3%A1ch&action=edit&redlink=1)( *Loge*, 1611 – 1621) [Lạc Bác Hội](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BA%A1c_B%C3%A1c_H%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1)( *Gebohui*, 1611 – 1617) [Diệp Bố Thư](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Di%E1%BB%87p_B%E1%BB%91_Th%C6%B0&action=edit&redlink=1)( *Yebušu*, 1627 – 1690): được phong Phụ Quốc công [Thạc Tái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%A1c_T%C3%A1i&action=edit&redlink=1)( *Sose*, 1628 – 1655): được phong Thừa Trạch Dụ Thân vương [Cao Tái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cao_T%C3%A1i&action=edit&redlink=1)( *Gaose*, 1637 – 1670): được phong Trấn Quốc Xác Hậu công [Thường Thư](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C6%B0&action=edit&redlink=1)( *Cangšu*, 1637 – 1699): được phong Phụ Quốc công phẩm cấp
- Bát tử (1637 – 1638): con của
[Mẫn Huệ Cung Hòa Nguyên phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_Lan_Ch%C3%A2u) [Phúc Lâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Tr%E1%BB%8B)( *Fulin*, 1638 – 1661): lên nối ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là [Thuận Trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BA%ADn_Tr%E1%BB%8B) [Thao Tái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thao_T%C3%A1i&action=edit&redlink=1)( *Taose*, 1639 – 1695): được phong Phụ Quốc công [Bác Mục Bác Quả Nhĩ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1c_M%E1%BB%A5c_B%C3%A1c_Qu%E1%BA%A3_Nh%C4%A9&action=edit&redlink=1)( *Bombogor*, 1642 – 1656): được phong Tương Chiêu Thân vương.
#### Hoàng nữ
- Ngao Hán Cố Luân công chúa (敖漢固倫公主, 1621 – 1654): con của Kế phi Ô Lạt Na Lạp thị. Năm 1633 thành thân với Quận vương Ban Đệ (Bandi) thuộc tộc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc, Mông Cổ
- Ôn Trang Cố Luân Trưởng công chúa (固倫溫莊長公主, 1625 – 1663): tên là Mã Khách Tháp (
*Makata*, 馬喀塔), con của [Hiếu Đoan Văn hoàng hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_%C4%90oan_V%C4%83n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu). Năm 1635 thành thân với Ngạch Triết (Eje), con của Lâm Đan – hãn của Sát Kha Nhĩ bộ, Mông Cổ. Năm 1661, Ngạch Triết qua đời, Mã Khách Tháp tái giá với em chồng là A Bố Nại (Abunai)
- Tĩnh Đoan Cố Luân Trưởng công chúa (固倫靖端長公主, 1628 – 1686): con của
[Hiếu Đoan Văn hoàng hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_%C4%90oan_V%C4%83n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu). Năm 1639 thành thân với Kì Tháp Đặc (Jitate) thuộc Khoa Nhĩ Thấm bộ, Mông Cổ
- Ung Mục Cố Luân Trưởng công chúa (固倫雍穆長公主, 1629 – 1678): tên là Nhã Đồ (
*Yatu*, 雅圖), con của [Hiếu Trang Văn hoàng hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Trang_V%C4%83n_Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%ADu). Năm 1641 thành thân với anh họ là Bật Nhĩ Tháp Cáp Nhĩ (Birtakhar) thuộc Khoa Nhĩ Thấm bộ, Mông Cổ
- Thục Tuệ Cố Luân Trưởng công chúa (固倫淑慧長公主, 1632 – 1700): tên là A Đồ (
*Atu*, 阿圖), con của [Hiếu Trang Văn hoàng hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Trang_V%C4%83n_Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%ADu). Đầu tiên thành thân với Tác Nhĩ Cáp thuộc Chính Hoàng Kì của Mãn Châu, sau đó vào năm 1648 tái giá với Sắc Bố Đằng thuộc Ba Lâm bộ, Mông Cổ
- Cố Luân công chúa (1633 – 1649): con của Trắc phi Bác Nhĩ Tể Cát Đặc thị. Năm 1644 thành thân với Khoa Trát thuộc tộc Mãn Châu
- Thục Triết Cố Luân Trưởng công chúa (固倫淑哲長公主, 1633 – 1648): con của
[Hiếu Trang Văn hoàng hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Trang_V%C4%83n_Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%ADu). Năm 1645 thành thân với con của Nội đại thần Ngạc Tề Nhĩ Tang là Khanh Cát Nhĩ Cách thuộc Tương Hoàng Kì của Mãn Châu
- Vĩnh An Cố Luân Trưởng công chúa (固倫永安長公主, 1634 – 1692): con của
[Hiếu Đoan Văn hoàng hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_%C4%90oan_V%C4%83n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu). Năm 1645 thành thân với vương tử Ba Nhã Tư Hộ Lãng, con của Tạ Đồ – hãn của Khoa Nhĩ Thấm bộ, Mông Cổ
- Cửu nữ (1635 – 1652): con của Trắc phi Bác Nhĩ Tể Cát Đặc thị. Năm 1648 thành thân với Cáp Thượng thuộc tộc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc, Mông Cổ
- Thập nữ (1635 – 1661): con của Trắc phi Nạp Lạt thị. Năm 1651 thành thân với Huy Tắc thuộc họ Qua Nhĩ Giai của Mãn Châu
- Đoan Thuận Cố Luân Trưởng công chúa (固倫端順長公主, 1636 – 1650): con của Ý Tĩnh Đại quý phi Bác Nhĩ Tể Cát Đặc thị. Năm 1647 thành thân với Cát Nhĩ Mã Tác Nặc Mộc thuộc tộc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc, Mông Cổ
- Thập nhị nữ (1637 – 1678): năm 1651 thành thân với Thị lang Lí Phiên viện là Ban Đệ, thuộc tộc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc, Mông Cổ
- Thập tam nữ (1638 – 1657): con của Trắc phi Nạp Lạt thị. Năm 1652 thành thân với Cáp Lạp thuộc tộc Qua Nhĩ Giai của Mãn Châu
- Khác Thuần Hoà Thạc Trưởng công chúa (和碩恪純長公主, 1641 – 1704): còn được gọi là Kim Phúc công chúa, Kiến Ninh Hoà Thạc Trưởng công chúa, con của Thứ phi Sát Cáp Nhĩ Cơ Luỹ thị. Năm 1653 thành thân với Ngô Ứng Hùng, con trai của Bình Tây vương
[Ngô Tam Quế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Tam_Qu%E1%BA%BF). Đây là công chúa nhà Thanh duy nhất thành hôn với người Hán
## Thông tin khác
Hoàng Thái Cực nhân vật được phản ánh qua các bộ phim truyền hình, đặc biệt là trong loạt phim truyền hình về thời kỳ nhà Thanh của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc. Ngoài ra một số bộ phim khác cũng đề cập về nhân vật này như:
- Phim “Hiếu Trang bí sử” (2002) của hai đạo diễn Vưu Tiểu Cương, Lưu Đức Khải. Biên kịch: Vương Hải Vi với sự tham gia của các diễn viên nổi tiếng như: Ninh Tịnh trong vai Đại Ngọc Nhi (Hiếu Trang hoàng hậu), Lưu Đức Khải trong vai Hoàng Thái Cực, Mã Cảnh Đào trong vai
[Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n), Thu Sướng trong vai Đồng Tiểu Uyển, Hồ Tịnh trong vai Tô Mạt Nhi.
- Phim “Nhất đại Hoàng hậu” (Empress Da Yu Er, 一代皇后大玉兒) do
[Đài Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan)sản xuất năm 1992 với các diễn viên: [Phan Nghinh Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Nghinh_T%E1%BB%AD)vai Đại Ngọc Nhi, Lưu Thanh Vân trong vai Hoàng Thái Cực, Nhi Đông Thăng trong vai [Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n), cùng các diễn viên như: Trương Chấn Hoàng, Bào Chánh Phương.
- Phim “Sóng Gió Đại Thanh” (Daqing Fengyun – 大清风云) do
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)sản xuất năm 2006. Đạo diễn: Trần Gia Lâm. Với các diễn viên nổi tiếng: [Khương Văn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n)vai Hoàng Thái Cực, [Hứa Tịnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%A9a_T%C3%ACnh)vai [Hiếu Trang Hoàng Hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFu_Trang_V%C4%83n_Ho%C3%A0ng_H%E1%BA%ADu), Trương Phong Nghị vai [Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n).
- Phim “Sơn hà luyến – Mỹ nhân vô lệ” (Shan ha lian – Mei ren wu lei – 山河恋·美人无泪)) do
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)sản xuất năm 2012. Đạo diễn: Lương Thắng Tuyền. Với các diễn viên: Viên San San trong vai Đại Ngọc Nhi, Hàn Đống trong vai Đa Nhĩ Cổn, Lưu Khải Uy trong vai Hoàng Thái Cực, Trương Mông trong vai Hải Lan Châu,Thái Thiếu Phân trong vai Triết Triết.
- Ngoài ra còn có thể kể đến bộ phim “Võ tướng Viên Sùng Hoán” do Đài Truyền hình tỉnh
[Quảng Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng)sản xuất với sự tham gia của các diễn viên Mạc Thiếu Thông, Lương Tiểu Băng…
Hoàng Thái Cực còn là một nhân vật trong bộ truyện tranh võ hiệp có tên là
**Thiên Hạ Vô Địch** của tác giả Hồ Thiệu Quyền. Bộ truyện tranh này được xuất bản tại Việt Nam vào năm 1999 bởi Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, sau đó Nhà xuất bản Phương Đông tái bản vào năm 2008.
## Tài liệu tham khảo
|
|![]()
[Hoàng Thái Cực](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Huang_Taiji?uselang=vi) *Thanh Cung mười ba Hoàng triều*, Nguyên tác: Hứa Khiếu Thiên, dịch giả: Nguyễn Hữu Lượng, Nhà xuất bản Văn học, năm 2001 *Thuật mưu quyền*, Quang Thiệu – Quang Ninh, Nhà xuất bản Lao động – Xã hội, năm 2006 *Mười đại mưu lược gia Trung Quốc*, Tang Du (chủ biên), người dịch: Phong Đảo, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2000 *Tướng soái cổ đại Trung Hoa*, tập 4, Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, Nhà xuất bản Lao động, năm 2006 *Tám tố chất trí tuệ quyết định cuộc đời người đàn ông*, Phan Quốc Bảo, Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội, năm 2008 *Những nhân vật quân sự nổi tiếng thế giới*, Kha Xuân Kiều, Hà Nhân Học, Biên dịch: Phan Quốc Bảo, Hà Kim Sinh, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2000 *Lịch sử và văn hóa Trung Quốc*, Scott Morton và CM. Lewis, biên dịch: Tri thức Việt, Nhà xuất bản Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, năm 2008. *Đại Sử từ vụ nổ lớn đến hiện tại Big History*, Cyntha Stokes Browm, người dịch Phan Triều Anh, Nhà Xuất bản Trẻ, năm 2009 *Biên niên xử thế giới – Từ tiền sử cho đến hiện đại*, Nguyễn Văn Dâu biên soạn, Nhà xuất bản tri thức, Hà Nội năm 2009. *Lịch sử châu Á giải yếu*, Đỗ Đức Thịnh, Nhà xuất bản Thế giới, năm 2007. *5000 năm lịch sử Trung Quốc*, Hồ Ngật, người dịch: Việt Thư, Nhà xuất bản Thời Đại, năm 2010 *Lịch sử Trung Quốc*, Nguyễn Gia Phu và Nguyễn Huy Quý, Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội, năm 2007 *Bạo Chúa Trung Hoa*, Đông A Sáng, Nhà xuất bản Giáo dục, năm 1997 *Nho Sử Trung Hoa – Gương sang danh nhân – Trung*, Tống Nhất Phu và Hà Sơn, Nhà xuất bản Hà Nội, năm 2009 *Binh thư yếu lược*, [Trần Hưng Đạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_H%C6%B0ng_%C4%90%E1%BA%A1o), người dịch: Nguyễn Ngọc Tĩnh, Đỗ Mộng Khương, hiệu đính: Gs [Đào Duy Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0o_Duy_Anh), Nhà xuất bản Công an Nhân dân, năm 2001
## Chú thích
**Hồ Ngật, sđd, trang 836** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-1)
- ^
**a** [Kha Xuân Kiều, Hà Nhân Học, sđd.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-kxk_hnh_2-1) **ă**
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [W. Scott Morton và C.M. Lewis, sđd, trang 178](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-Morton_Lewis_178_3-5) **d**
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [Biên niên xử thế giới – Từ tiền sử cho đến hiện đại, sđd, trang 413 – 420](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-bnstg_4-6) **đ** **Sự sai biệt này xảy ra do cách tính quy đổi giữa năm Dương lịch và năm Âm lịch** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-5)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Nguyễn Gia Phu và Nguyễn Huy Quý, sđd.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-ngp_nhq_6-4) **c**
- ^
**a** **ă** **â** **b** [W. Scott Morton và C.M. Lewis, sđd, trang 179](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-Morton_Lewis_179_7-4) **c**
- ^
**a** [Đỗ Đức Thịnh, sđd, trang 425](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-ddt_425_8-1) **ă**
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Quang Thiệu – Quang Ninh, sđd.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-quangthieu_quangninh_9-5) **d**
- ^
**a** [Hồ Ngật, sđd, trang 840](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-hongat840_10-1) **ă** **Cyntha Stokes Browm, sđd, trang 285-286** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-11) **Đỗ Đức Thịnh, sđd, trang 192-193** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-12) **Lưu ý tự dạng 2 chữ Hoàng khác nhau.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-13) **Giovanni Stary, “The emperor ‘Abahai’: Analysis of a Historical Mistake,”** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-14) *Central Asiatic Journal*, vol. 28, Nos. 3-4 (1984), pp. 296-9. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-15) [“Hoàng Thái Cực kỳ thực chính là Hoàng Thai Cát？”](http://news.sina.com/oth/chinesedaily/301-000-101-113/2008-05-30/05192942523.html). [tiếng Trung](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung): {{{1}}} **Trong tiếng Mãn có nghĩa là “vợ”, hoặc “phu nhân”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-16) **Tức ngôi vợ thứ.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-17) **Những người anh em khác của Hoàng Thái Cực cũng có nhiều vợ là người của bộ tộc Borjigin, như Đa Nhĩ Cổn về sau cũng có 5 người vợ thuộc bộ tộc này.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-18)
- ^
**a** **ă** **â** [Đông A Sáng, sđd, trang 262](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-dongasang262_19-3) **b** **Bốn vị Hòa thạc Bối lặc bấy giờ là Đại Bối lặc Đại Thiện, Nhị Bối lặc A Mẫn, Tam Bối lặc Mãng Cổ Nhĩ Thái, Tứ Bối lặc Hoàng Thái Cực.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-20)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Quang Thiệu – Quang Ninh, sđd, trang 41](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-quangthieu_quangninh_41_21-4) **c** **“Mãn văn lão đương”, quyển 6** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-22) **“Đại Thanh Thái Tông Văn Hoàng đế thực lục”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-23) **Có lẽ do danh hiệu này mà nhiều học giả Phương Tây nhầm lẫn đấy là tên tự của ông.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-24) **Theo Quang Thiệu – Quang Ninh, sđd, thì sau khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích chết, Hoàng Thái Cực đã phân bổ vị trí các kỳ chủ như sau: “Đại Thiện nắm Chính Hồng kỳ và Tương Hồng kỳ, A Mẫn nắm Chính Bạch kỳ, Mãng Cổ Nhĩ Thái nắm Chính Lam kỳ,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-25) [Đa Nhĩ Cổn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90a_Nh%C4%A9_C%E1%BB%95n)nắm Chính Hoàng kỳ, Đa Đồ được giao Tương Hoàng Kỳ, A Tế Cách nắm giữ Chính Bạch Kỳ và Tương Bạch kỳ”.
- ^
**a** [Đỗ Đức Thịnh, sđd, trang 185](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-ddt_185_26-1) **ă** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-27) [“Minh sử”, quyển 320](http://zh.wikisource.org/wiki/%E6%98%8E%E5%8F%B2/%E5%8D%B7320). [tiếng Trung](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung): {{{1}}}
- ^
**a** **ă** [“Thanh sử cảo”, quyển 526](http://zh.wikisource.org/wiki/%E6%B8%85%E5%8F%B2%E7%A8%BF/%E5%8D%B7526). [tiếng Trung](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung): {{{1}}}
- ^
**a** **ă** [“Triều Tiên vương triều thực lục”, phần “Nhân Tổ thực lục, ngũ niên”](http://sillok.history.go.kr/inspection/insp_king.jsp?id=wpa_105&tabid=w). **(tiếng Triều Tiên)** **Tức làm con tin.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-30) **“Đại Thanh Thái tôn Văn Hoàng đế thực lục”, quyển 25.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-31)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** [Mười đại mưu lược gia Trung Quốc, sđd.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-10dmlgtq_32-9) **g** **Về sau là vua** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-33) [Triều Tiên Hiếu Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_Hi%E1%BA%BFu_T%C3%B4ng). **Ngày nay là bia Samjeondo, nằm ở Seokchon-dong, Songpa-gu,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-34) [Seoul](http://vi.wikipedia.org/wiki/Seoul), [Hàn Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c). Mặt trước được viết bằng chữ Mãn và chữ Mông Cổ. Mặt sau viết bằng chữ Hán. **Chính vì vậy trong nhiều tài liệu chép là “nhà Mãn Thanh”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-35) **Đông A Sáng, sđd, trang 265** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-36) **Biên niên xử thế giới – Từ tiền sử cho đến hiện đại, sđd, trang 420** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-37) **Kha Xuân Kiều, Hà Nhân Học, sđd, trang 198** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-38) **hay còn gọi bằng tên khác là Thạnh Kinh (盛京) hay Phụng Thiên (奉天)** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-39) **Nỗ Nhĩ Cáp Xích rất căm giận người Hán vì triều Minh trước đó đã áp dụng các chính sách chia rẽ, gây mâu thuẫn giữa các bộ tộc Nữ Chân, gây nên cái chết của cha và ông nội của ông ta. Điều này đã được thể hiện rõ trong “Thất đại hận thư”, với nội dung tố cáo chính sách chia rẽ dân tộc của nhà Minh.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-40) **Người Kim trong giai đoạn này ở vào thời kỳ quá độ lên phong kiến cho nên hình thức sở hữu nô lệ vẫn còn khá phổ biến.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-41) **Tuy nhiên, việc sử dụng ngoại tộc cũng chỉ giới hạn trong các chức vụ tham mưu, phụ tá. Các chức vụ thực quyền vẫn do các quý tộc Mãn Châu nắm giữ. Điều này chứng tỏ Hoàng Thái Cực không thực tâm bình đẳng sắc tộc mà chỉ là động thái phục vụ cho mưu đồ chính trị của ông ta mà thôi.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-42)
- ^
**a** **ă** [Hồ Ngật, sđd.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-hongat_43-2) **â** **“Đại Thanh Thái tôn Văn Hoàng đế thực lục”, quyển 22.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-44)
- ^
**a** [Tướng soái cổ đại Trung Hoa, sđd, tập 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-tscdth_45-1) **ă** **Hồ Ngật, sđd, trang 833** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-46) **Nay là gồm các tỉnh** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-47) [Liêu Ninh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAu_Ninh), [Cát Lâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1t_L%C3%A2m)(Jilin 吉林) và [Hắc Long Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%AFc_Long_Giang).
- ^
**a** **ă** [Hồ Ngật, sđd, trang 838](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-hongat_838_48-2) **â** **Tống Nhất Phu và Hà Sơn, sđd.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-49) **Đông A Sáng, sđd.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-50)
- ^
**a** [Lâm Kiên, sđd.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-27anoan_51-1) **ă** **tức quan Ngự sử, có trách nhiệm can gián.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-52) **Đây là 2 trong 4 người người Hán được phong tước Vương của nhà Thanh. Đó là Bình Tây vương Ngô Tam Quế, Định Nam vương Khổng Hữu Đức, Tĩnh Nam vương Cảnh Trọng Minh, Bình Nam vương Thượng Khả Hỷ. Đây là những trường hợp đặc biệt, do khi mới nhập quan, nhà Thanh phải phong tước vương nhằm vỗ về và dùng họ trong việc bình định Nam Trung Quốc. Đến thời** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-53) [Khang Hy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khang_Hi), sau khi triệt Tam phiên, thì tước hiệu Vương không được phong cho người Hán nữa. **M.J.Ryan, The power of patience – Sức mạnh lòng kiên nhẫn, Nhà xuất bản trẻ, năm 2009, trang 24** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-54) **Vương Bội Hoàn, “Thanh cung hậu phi”, Liêu Trữ Đại học xuất bản xã, Thẩm Dương, 1993.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-55) [ISBN 7-5610-2144-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7561021445) **Tập tục vẫn còn tồn tại ở một số dân tộc thiểu số miền núi của Việt Nam, gọi là tục “nối dây”.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-56) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Th%C3%A1i_C%E1%BB%B1c#cite_ref-57) [Những Hoàng đế Mãn Thanh tuyệt tự](http://tintuc.xalo.vn/00-1849766566/nhung_hoang_de_man_thanh_tuyet_tu.html)
|
|
|
|
[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Chiến tranh Trung-Ấn
|
|
|.
|
Địa điểm Nguyên nhân bùng nổ Trung Quốc: Quân Ấn Đội xâm nhập vào phía bắc của Ấn Độ: , do Trung Quốc muốn trả đũa Ấn Độ hỗ trợ cho Kết quả Thay đổi lãnh thổ |Tham chiến
|![]()
|
|![]()
[Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) ![ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
![ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Trương Quốc Hoa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Qu%E1%BB%91c_Hoa&action=edit&redlink=1) ![ Ấn Độ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_India.svg/23px-Flag_of_India.svg.png)
![ Ấn Độ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_India.svg/23px-Flag_of_India.svg.png)
[Brij Mohan Kaul](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Brij_Mohan_Kaul&action=edit&redlink=1) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_note-4) [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_note-5) [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_note-Chinese_Cas-6) [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_note-7)
Bị thương 569
[[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_note-Chinese_Cas-6) [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_note-8)
3.123 bị bắt
[[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_note-Calvin-3)
1,047
-1.697 [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_note-Strategic_Studies_Institute-9) bị thương [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_note-10)
1.696 mất tích
[[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_note-Strategic_Studies_Institute-9) **Chiến tranh Trung-Ấn** ( [giản thể](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_v%C4%83n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): [中](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E4%B8%AD) [印](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E5%8D%B0) [边](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E8%BE%B9) [境](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E5%A2%83) [战](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E6%88%98) [争](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E4%BA%89), [phồn thể](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): [中](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E4%B8%AD) [印](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E5%8D%B0) [邊](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E9%82%8A) [境](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E5%A2%83) [戰](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E6%88%B0) [爭](http://vi.wiktionary.org/wiki/%E7%88%AD); [bính âm](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): Zhōng-Yìn Biānjìng Zhànzhēng; [Hindi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hindi): भारत-चीन युद्ध *Bhārat-Chīn Yuddh*), cũng gọi là **Xung đột biên giới Trung-Ấn**, là một cuộc chiến tranh giữa [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) và [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Nguyên nhân chính của cuộc chiến là việc tranh chấp khu vực biên giới [Aksai Chin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Himalaya) và bang [Arunachal Pradesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Arunachal_Pradesh), mà Trung Quốc gọi là *Nam Tây Tạng*. Ngoài ra, còn những nguyên nhân khác như hàng loạt các cuộc xung đột biên giới diễn ra sau cuộc [nổi dậy Tây Tạng năm 1959](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%95i_d%E1%BA%ADy_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng_1959), và Ấn Độ trao qui chế tị nạn chính trị cho [Đạt Lai Lạt Ma](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1t-l%E1%BA%A1i_L%E1%BA%A1t-ma). Ấn Độ cũng thực hiện chính sách thiết lập một số tiền đồn dọc biên giới, gồm cả một số vị trí nằm ở phía bắc [tuyến McMahon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuy%E1%BA%BFn_McMahon&action=edit&redlink=1), là phần phía đông của đường kiểm soát trên thực tế do Trung Quốc tuyên bố năm 1959.
Giao tranh bắt đầu ngày
[20 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_10) năm [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962) giữa [Quân Giải phóng Nhân dân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) và [Quân đội Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C5%A9_trang_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Quân Trung Quốc đồng loạt mở các cuộc tấn công tại [Ladakh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ladakh&action=edit&redlink=1) và dọc theo tuyến McMahon ngày 20 tháng 10 năm 1962, trùng hợp với cuộc [khủng hoảng tên lửa Cuba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_Cuba). Quân Trung Quốc tràn qua các vị trí của quân Ấn Độ tại cả hai mặt trận, đánh chiếm được [Rezang la](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rezang_la&action=edit&redlink=1) tại [Chushul](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chushul&action=edit&redlink=1) ở mặt trận phía tây, cũng như [Tawang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tawang) ở mặt trận phía đông. Cuộc chiến kết thúc khi Trung Quốc đơn phương tuyên bố ngưng bắn vào ngày [20 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_11) năm [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962), và rút khỏi phần lớn các khu vực chiếm được.
Cuộc chiến tranh Trung Ấn đáng chú ý vì đây là cuộc chiến sơn cước quy mô lớn ở độ cao trên 4250 mét.
đặt ra nhiều vấn đề hậu cần cho cả hai bên tham chiến. Cuộc chiến cũng đáng ghi nhớ bởi việc cả hai bên không sử dụng không quân hay hải quân tham chiến. [3]
Hệ quả của cuộc chiến là Ấn Độ thay đổi toàn diện quân đội để chuẩn bị cho các xung đột tương tự trong tương lai và đã đặt áp lực lên Thủ tướng Ấn Độ
[Jawaharlal Nehru](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jawaharlal_Nehru), người bị cho là chịu trách nhiệm vì đã không tiên liệu cuộc xâm lấn của Trung Quốc.
## Mục lục
## Địa điểm
## Bối cảnh
Mọi quan hệ giữa
[Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) đều bị chi phối bởi vấn đề biên giới vẫn chưa giải quyết từ hơn 50 năm nay. [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) giáp nhau trên 3 550 cây số, được phân cách bởi dãy núi [Himalaya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Himalaya) hiểm trở và vùng [cao nguyên Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Thanh_T%E1%BA%A1ng). Trong nhiều thế kỷ, [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) là vùng đệm giữa hai nước. Sau khi Trung Quốc chiếm Tây Tạng năm 1950, hai vùng đệm hiện nay là hai nước [Nepal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nepal) và [Bhutan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bhutan), nằm ở phía nam dãy Himalaya. Ba khu vực ngày nay vẫn là điểm nóng của sự xung đột giữa [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c): [Aksai Chin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aksai_Chin) ở tụ điểm của biên giới ba nước [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan), [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Arunachal Pradesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Arunachal_Pradesh), ở sát biên giới Đông Bắc của Ấn Độ và [Kashmir](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kashmir), ở [Tây Bắc Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1).
[Aksai Chin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aksai_Chin) hiện thuộc quyền quản lý của Trung Quốc nhưng [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) coi như thuộc về mình và đòi lại. Ngược lại, [Arunachal Pradesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Arunachal_Pradesh) là một tiểu bang của [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) nhưng [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) lại coi là thuộc về [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) và đòi Ấn Độ trả lại. Kashmir là vùng tranh chấp giữa Ấn Độ và Pakistan, mỗi bên chiếm một nửa và đòi bên kia phải trả phần còn lại. Mâu thuẫn giữa Ấn Độ và Trung Quốc ở Kashmir là vì Trung Quốc ủng hộ Pakistan.
Trong những thế kỷ trước Trung Quốc và Ấn Độ rất ít quan hệ vì địa lý cản trở. Khi hai nước giành độc lập và thoát khỏi ách ngoại bang vào cùng thời điểm, những đường biên giới do các nước thực dân ấn định trở thành đầu mối cho những xung đột có khi dẫn đến chiến tranh. Bản tuyên ngôn độc lập năm 1947 cũng chia cắt lãnh thổ Ấn Độ thành hai nước Pakistan và Liên bang Ấn Độ. Một sự phân chia đẫm máu: từ 300,000 đến 500,000 người bị thảm sát trong các cuộc chém giết lẫn nhau của hai cộng đồng hồi giáo và ấn độ giáo, và từ 10 đến 15 triệu người di cư từ vùng này sang vùng kia. Sự chia cắt đất nước và ba cuộc
[Chiến tranh Ấn Độ – Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_-_Pakistan) tiếp nối nhau (1947-1948, 1965, 1971) để giành giựt vùng [Kashmir](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kashmir) vẫn là vết thương nhức nhối truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác tại Ấn Độ. Việc Trung Quốc ngay từ đầu và cho đến ngày nay luôn là đồng minh đắc lực của Pakistan chỉ có thể thêm một ung nhọt cho quan hệ đã căng thẳng giữa hai nước. Trung Quốc cũng không ngần ngại dùng [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan) để cảnh báo Ấn Độ ngay cả những lúc hai bên vui vẻ với nhau nhất: ngay sau khi viếng thăm Ấn Độ [tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006), chủ tịch [Hồ Cẩm Đào](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_C%E1%BA%A9m_%C4%90%C3%A0o) bay sang [Pakistan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pakistan), như để nhắc lại một trong những điểm bất di bất dịch của đường lối ngoại giao mình. Chính sách “tay đấm tay xoa” này cũng thể hiện qua việc đại sứ Trung Quốc tại Ấn Độ Sun Yuxi, chỉ một tuần trước khi ông Hồ Cẩm Đào sang, tuyên bố: “Quan điểm của chúng tôi là toàn bộ tiểu bang [Arunachal Pradesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Arunachal_Pradesh) thuộc lãnh thổ [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Chúng tôi đòi lại tất cả.” Khiến cho bộ trưởng ngoại giao Ấn Độ [Pranab Mukherjee](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pranab_Mukherjee) phải đối đáp lại: ” Arunachal là một bộ phận của Ấn Độ”.
Mâu thuẫn giữa Trung Quốc và Ấn Độ trong vùng Kashmir cũng không chỉ vì Pakistan mà còn vì một khu vực hai bên trực tiếp tranh giành nhau. Aksai Chin là một vùng đất rộng 38,000 km², ở độ cao 5 000 thước, hoang vu và khô cằn, rất ít dân cư nhưng ở vị trí chiến lược giữa ba nước Pakistan, Ấn Độ và Trung Quốc. Aksai Chin ngày xưa thuộc về vương quốc
[Ladakh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ladakh&action=edit&redlink=1) nhưng được sát nhập vào Ấn Độ thuộc [Đế quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Anh) khi [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) ở [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) (lúc ấy còn độc lập) ký hiệp ước năm 1904, ấn định biên giới giữa Tây Tạng và Ấn Độ theo đường ranh giới McMahon. Trung Quốc lúc ấy không công nhận Tây Tạng là nước độc lập nên cũng không công nhận đường McMahon. Vì vị trí chiến lược của Aksai Chin, nằm trên quốc lộ 219 của Ấn Độ nối [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) và tỉnh [Tân Cương](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2n_C%C6%B0%C6%A1ng), Trung Quốc nhất định giữ quyền kiểm soát khu vực này.
Trung Quốc cũng đòi lại một khu vực rộng khoảng 82,000
[km²](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng) ở Đông Bắc Ấn Độ hiện là tiểu bang Arunachal Pradesh nhưng Trung Quốc thường gọi là Zangnan (Tạng Nam). Arunachal Pradesh có hơn 1 triệu dân, đại đa số gốc [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng), [Miến Điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanmar) và [người Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i), chỉ khoảng 15% là di dân từ các vùng khác của Ấn Độ, đặc biệt là hai tiểu bang lân cận [Assam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Assam) và [Nagaland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nagaland). Tại hội nghị [Simla](http://vi.wikipedia.org/wiki/Simla) năm 1913-1914, thống đốc Anh [Sir Henry McMahon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sir_Henry_McMahon&action=edit&redlink=1) ấn định biên giới giữa Ấn Độ và Tây Tạng theo một đường ranh giới mệnh danh là “đường McMahon” (McMahon Line) nhằm nới rộng vùng kiểm soát của [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) và tạo ra một số vùng đệm. Các đại diện Anh và Tây Tạng tại hội nghị thông qua đường ranh giới này nhưng Trung Quốc chối từ ký hiệp định vì khẳng định Tây Tạng thuộc chủ quyền của mình và đường McMahon vô giá trị. Năm 1950, thấy Trung Quốc sửa soạn chiếm Tây Tạng, Ấn Độ đơn phương ấn định biên giới theo đường McMahon tuy Trung Quốc phản đối. Trong hơn 10 năm sau đó, vấn đề lắng dịu nhờ không khí hoà hoãn giữa hai nước, nhưng bùng lên trở lại với cuộc chiến tranh biên giới Ấn-Trung năm 1962. Trung Quốc kéo quân sang chiếm đa số khu vực này nhưng sau khi tuyên bố chiến thắng, rút trở lại sau đường McMahon.
## Diễn biến trước khi Trung Quốc tấn công
[Tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) năm [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962), các lực lượng [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) thành lập một tiền đồn ở [Dohla](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dohla&action=edit&redlink=1) trên sườn phía nam của [Thagla](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thagla&action=edit&redlink=1). Thagla nằm ở phía bắc của đường McMahon nhưng lại nằm ở phía nam rặng núi mà Ấn Độ giải thích rằng đường McMahon đã thể hiện. Vào tháng tám [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) đã ban hành các phản đối ngoại giao và bắt đầu chiếm các vị trí ở Thagla, vào ngày 8 tháng 9 (PLA) đã cử 60 đơn vị mạnh xuống khống chế một vị trí quan trọng ở phía nam sườn núi.
Những bài viết của báo chí Ấn Độ nói rằng họ không được thông báo gì về điều đó nhưng Thủ tướng Nehru đã trấn an giới truyền thông rằng quân đội đã được lệnh “có thể hành động tự do trên lãnh thổ của mình”và quân đội đã đưa ra quyết định sử dụng vũ lực. Ngày
[11 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_9), giới truyền thông đã được phía quân đội cho biết rằng ” tất cả các cuộc tuần tra của quân đội đã được lệnh nổ súng lên bất kỳ trang bị nào của [người Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) xâm nhập vào lãnh thổ [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)“.
Tuy nhiên các hoạt động để chiếm Thagla theo chỉ thị của Nehru rõ ràng là đẫ được thực hiện rất chậm vì mỗi người lính Ấn phải mang 35 kg hành lý trên một chặng đường rất dài làm cho kế hoạch này bị chậm lại.thời điểm tiểu đoàn Ấn Độ đến địa điểm của cuộc xung đột thì các đơn vị TQ đã kiểm soát cả hai bờ
[sông Chunamka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Chunamka&action=edit&redlink=1). Ngày 20 tháng 9, quân đội [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) ném lựu đạn vào binh lính Ấn Độ và một vụ đọ súng đã lan rộng gây ra một loạt các vụ xung đột kéo dài đến hết tháng 9.
Ngày 3 tháng 10,
[Chu Ân Lai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_%C3%82n_Lai) viếng thăm Nehru ở [Newdelhi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Newdelhi&action=edit&redlink=1) hứa hẹn sẽ không có chiến tranh, ngày 4 tháng 10, Kaul (chỉ huy quân đội Ấn tại Thagla) được giao một số lực lượng với việc đảm bảo an ninh ở phía nam Thagla, Kaul quyết định việc đầu tiên là phải đảm bảo an toàn cho [Yumtso La](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yumtso_La&action=edit&redlink=1), một vị trí chiến lược quan trọng trước khi lấy lại các vùng thuộc Dhola đã bị mất. Một thời gian sau đó Kaul đã nhận ra rằng các cuộc tiến công sẽ là tuyệt vọng và chính phủ Ấn Độ phải cố gắng để ngăn chặn chiến sự có thể leo thang thành một cuộc chiến toàn diện. Ông hài hước nói rằng [quân đội Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C5%A9_trang_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) đã đị du lịch đến Thagla trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt mà trước đó họ chưa từng trải qua, hai quân nhân trong đơn vị của ông đã chết vì bệnh phù phổi.
Ngày 10 tháng 10, một đội tuần tra 50 quân
[Punjab](http://vi.wikipedia.org/wiki/Punjab) của Ấn Độ đến Yumtso La đã gặp một đơn vị [quân đội Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) khoảng 1000 binh sỹ, quân đội Ấn Độ dã không có được vị trí chiến đấu tốt, ở Yumtso La với độ cao khoảng 16.000 feet (4.900 m) trên mực nước biển, không có hỗ trợ của pháo binh. Quân Trung Quốc đã nổ súng vào đơn vị tuần tra của Ấn Độ với niềm tin rằng họ đang ở phía bắc của đường McMahon, quân Ấn Độ bị bao vây bởi các đơn vị Trung Quốc, họ tổ chức cuộc tấn công đầu tiên gây thương vong nặng nề cho binh lính Ấn Độ. Đến thời điểm quân Ấn đã ở một vị trí có thể đẩy lui quân Trung Quốc với súng cối và súng máy,tuy nhiên chuẩn úy Dalvi chọn phương án không đánh tiếp vì có nhiều binh sỹ Ấn hy sinh,họ chăm chú theo dõi quân Trung Quốc chuẩn bị cho một cuộc tiến công thứ hai. Quân Ấn Độ bắt đầu rút lui khi nhận thấy tình hình trở nên vô vọng. Đội tuần tra Ấn 25 binh sỹ bị thương vong con số này phía Trung Quốc là 33, quân Trung Quốc đã tổ chức cứu chữa các binh sỹ của họ khi người Ấn rút lui sau dó chôn cất người chết. Đây là lần đầu tiên có sự xuất hiện của vũ khí chiến đấu hạng nặng.
Cuộc tấn công này đã có tác động nghiêm trọng đối với Ấn Độ và Nehru cố gắng để giải quyết vấn đề. Ngày
[18 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_10), đã được mô tả rõ ràng rằng người Trung Quốc đang chuẩn bị cho một cuộc tấn công vào Ấn Độ. Một đường dài các con la và phu khuân vác đã được quan sát thấy đang tham gia vận chuyển và gia cố các vị trí quân sự phía nam núi Thagla.
### Trung Quốc chuẩn bị
Hai yếu tố chính dẫn đến xung đột của Trung Quốc với Ấn Độ là:
- Lập trường của
[Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)về tranh chấp biên giới.
- Trung Quốc muốn làm suy yếu, trừng phạt và kết thúc những nỗ lực của
[Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)kiểm soát Tây Tạng, những nỗ lực đó có mục tiêu là khôi phục lại [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng)như trước năm 1949.
Một nhận thức khác là “Trung Quốc muốn trừng phạt Ấn Độ vì đã xâm lược lãnh thổ Trung Quốc dọc theo biên giới”. John W. Garver lập luận rằng những nguyên nhân đầu tiên có thể là không chính xác, tuy nhiên nguyên nhân thứ hai theo cách nói của ông là “đáng kể và chính xác”.
Một yếu tố khác ảnh hưởng tới quyết định của Trung Quốc trong cuộc chiến tranh với Ấn Độ là để ngăn chặn một sự bao vây của
[Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)– [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)– [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) cô lập Trung Quốc. Quan hệ của [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) – [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) và [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) đã được cải thiện mạnh mẽ vào thời gian này, Trung Quốc đã tính toán thời điểm [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) bị sa vào cuộc khủng hoảng tên lửa tại [Cuba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba) sẽ không thể can thiệp vào chiến tranh Trung – Ấn. Thực tế cho thấy rằng Trung Quốc đã tính toán chính xác. Trong thời gian chiến tranh, song song với những hành động quân sự, Trung Quốc vẫn quan sát hành động của người Mỹ để tránh bất kỳ sự tham gia nào của [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) vào cuộc chiến khi Mỹ và Liên Xô đã tập trung các lực lượng của họ xung quanh Cuba.
Trong ngày diễn ra đụng độ lớn đầu tiên tại Dohla diễn ra vào ngày 20 tháng 10 trùng khớp chính xác với việc Hoa Kỳ huy động một cuộc phong tỏa chống
[Cuba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba) cũng vào ngày 20 tháng 10. Garver lập luận rằng người Trung Quốc đánh giá một cách chính xác các chính sách biên giới của Ấn Độ đặc biệt là chính sách chuyển tiếp, ông lập luận rằng một trong những yếu tố chính dẫn đến quyết định của Trung Quốc chiến tranh với Ấn Độ là vấn đề Tây Tạng. Nghiên cứu từ Trung Quốc xuất bản vào những năm 1990 xác nhận rằng nguyên nhân sâu xa là sự cảm nhận về một cuộc xâm lược của Ấn Độ ở Tây Tạng, với chính sách chuyển tiếp đơn giản là tạo chất xúc tác cho các phản ứng của Trung Quốc. Các lãnh đạo Trung Quốc tin rằng họ đã bảo vệ lãnh thổ mà họ cho rằng hợp pháp mà theo thực tế Trung Quốc đã chiếm đóng trước và coi chính sách chuyển tiếp tại Ấn Độ nhằm mục đích dần dần sát nhập Tây Tạng về mình. [Mao Trach Đông](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mao_Trach_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) tự so sánh chính sách chuyển tiếp của Ấn Độ như là một nước đi chiến lược trong bàn cờ Trung Quốc.
Ông nói “nước đi của họ (ý nói Ấn Độ) tiếp tục đẩy về phía trước như những quân cờ qua sông thì chúng tôi phải làm gì? chúng tôi cũng có thể đặt ra một vài con cờ về phía sông của chúng tôi.Nếu họ không vượt qua thì đó là tuyệt vời,nếu họ vượt sông chúng tôi sẽ ăn chúng.Tất nhiên chúng tôi sẽ không ăn chúng một cách mù quáng,thiếu sự kiên nhẫn trong những vấn đề nhỏ sẽ làm rối loạn một kế hoạch lớn”.
Các động cơ của chính sách chuyển tiếp là để cắt đứt các tuyến đường cung cấp cho quân đội Trung Quốc trong vùng Aksai Chin. Theo
[lịch sử Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) chính sách tiến về phía trước được tiếp tục là do những thành công ban đầu của nó,nó cho rằng quân đội TQ rút lui khi họ gặp phải các khu vực đã bị chiếm đóng bởi quân đội Ấn Độ. Nó cũng cho rằng chính sách chuyển tiếp đã thành công trong việc cắt giảm các đường cung cấp của quân đội Trung Quốc tiến đến phía nam của đường McMahon.
Tuy nhiên chính sách chuyển tiếp ngủ quên trên giả định là Trung Quốc “không có khả năng sử dụng vũ lực chống lại bất kỳ lực lượng nào của chúng tôi ngay cả khi họ đã ở một vị trí có thể làm như vậy”.Đã không có đánh giá lại nghiêm túc chính sách này. Nehru tự tin là sự khó khăn của Trung Quốc để cung cấp cho khu vực tranh chấp trên địa hình núi cao với khoảng cách dài hơn 5000 km từ đó tới khu vực đông dân cư của Trung Quốc.
Đến đầu năm 1962, lãnh đạo Trung Quốc bắt đầu lo sợ rằng Ấn Độ dự định khởi động một cuộc tấn công lớn chống lại quân đội Trung Quốc và rằng giới lãnh đạo Ấn Độ muốn có một cuộc chiến tranh.
Năm 1961, quân đội Ấn Độ được gửi tới thành
[Goa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Goa) một khu vực nhỏ thuộc địa của Bồ Đào nha không có biên giới quốc tế với nước nào khác ngoài Ấn Độ, sau khi [Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) từ chối trả thuộc địa này lại cho Ấn Độ. Mặc dù hành động này đã gặp ít hoặc không có kháng nghị quốc tế và của phe đối lập, Trung Quốc đã nhìn thấy nó như là một ví dụ về tính chất bành trướng của Ấn Độ. Bộ trưởng Ấn Độ tuyên bố “nếu Trung Quốc không rút khỏi các khu vực chiếm đóng Ấn Độ sẽ phải lặp lại những gì đã làm ở Goa, Ấn độ chắc chắn sẽ đánh đuổi các lực lượng Trung Quốc”. Trong khi một thành viên khác trong một kỳ đại hội tại Ấn Độ đã phát biểu “Ấn Độ sẽ thực hiện các bước để kết thúc sự xâm lược của Trung Quốc trên đất Ấn Độ cũng giống như đã kết thúc sự xâm lược của Bồ Đào Nha ở Goa”.
Đến giữa năm 1962, các lãnh đạo Trung Quốc nhận thấy rõ ràng rằng các cuộc đàm phán đã không đạt được bất kỳ tiến bộ nào và chính sách chuyển tiếp ngày càng được nhận thức như là một mối đe dọa nghiêm trọng. Dehli ngày càng gửi quân thăm dò sâu hơn vào các đường biên giới và cắt đứt các đường cung cấp của Trung Quốc. Nguyên soái
[Trần Nghị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ngh%E1%BB%8B) nhận xét tại cuộc họp cấp cao nhất giữa hai chính phủ “chính sách chuyển tiếp của Nehru là một con dao mà ngài muốn đặt nó trong tim của chúng tôi.Chúng tôi không thể nhắm mắt của chúng tôi lại và chờ đợi cái chết”, các lãnh đạo Trung Quốc tin rằng những hạn chế của họ về mặt địa lý đã được phía Ấn Độ coi là điểm yếu dẫn đến hành động khiêu khích tiếp tục và rằng một chính sách quân sự là cần thiết để ngăn chặn sự xâm lược của Ấn Độ.
Xu Yan, giáo sư lịch sử quân sự Trung Quốc và là giáo sư đại học quân sự quốc phòng quốc gia tham vấn cho quyết định của lãnh đạo Trung Quốc để đi đến chiến tranh. Đến cuối tháng 9 năm 1962, lãnh đạo Trung Quốc đã bắt đầu xem xét lại chính sách chuyển tiếp, vấn đề
[Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) và quyết định về một cuộc tấn công lớn.
Các lãnh đạo Trung Quốc lúc đầu tiên có được một cái nhìn thiện cảm đối với Ấn Độ đã từng là thuộc địa của
[Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh). Tuy nhiên chính sách chuyển tiếp của Nehru thuyết phục các lãnh đạo Trung Quốc rằng các lãnh đạo giành độc lập của Ấn Độ là hóa thân của chủ nghĩa [đế quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Anh). Vì vậy chính phủ Ấn Độ phải được dạy một bài học khó quên, [Mao Trạch Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mao_Tr%E1%BA%A1ch_%C4%90%C3%B4ng) đã nói “thay vì liên tục bị cáo buộc xâm lược tốt hơn hết hãy để cho thế giới biết những gì xảy ra khi Trung Quốc thực sự chuyển động các cơ bắp của nó”.
### Ấn Độ lập kế hoạch quân sự
Phía Ấn Độ tin tưởng chiến tranh sẽ không được kích hoạt và chuẩn bị ít, Ấn Độ chỉ có hai sư đoàn trong khu vực xung đột. Trong
[tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m) năm [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962), du kích [Palit](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Palit&action=edit&redlink=1) tuyên bố rằng một cuộc [chiến tranh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh) với Trung Quốc trong một tương lai gần có thể được loại trừ. ngay cả trong tháng 9 năm 1962 khi quân đội Ấn được lệnh “trục xuất người [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)” khỏi Thagla, thiếu tá JS Dhillon bày tỏ ý kiến cho rằng “kinh nghiệm ở Ladakh đã chỉ ra rằng một vài viên đạn bắn vào người Trung Quốc sẽ gây ra sự sợ hãi cho họ để họ chạy đi” bởi vì điều này [quân đội Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C5%A9_trang_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) đã hoàn toàn không được chuẩn bị khi cuộc tấn công tại [Yumtso La](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yumtso_La&action=edit&redlink=1) xảy ra.
Gần đây, giải mật tài liệu của
[CIA](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29) được biên soạn vào thời điểm đó cho thấy Ấn Độ ước tính các khả năng của [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) làm cho họ bỏ bê quân sự để tập trung tăng trưởng [kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF). Nếu Nehru có nhiều hơn những tướng quân sự cùng chí hướng thì [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) sẽ có nhiều khả năng sẵn sàng đối phó với một cuộc tấn công xuất phát từ Trung Quốc.
Ngày
[6 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_10) năm [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962), lãnh đạo Trung Quốc triệu tập cuộc họp,Lâm Bưu báo cáo rằng các đơn vị tình báo PLA đã xác định rằng quân đội Ấn Độ có thể tấn công các vị trí của Trung Quốc tại Thagla vào ngày 10 tháng 10 (chiến dịch nón rơm).Các lãnh đạo Trung Quốc và hội đồng quân sự trung ương quyết định khởi động một cuộc tấn công quân sự quy mô lớn để trừng phạt sự xâm lược từ Ấn Độ. Tại [Bắc Kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), một cuộc hop lớn hơn của [quân đội Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) đã được triệu tập để lập kế hoạch cho cuộc xung đột sắp tới.
[Mao Trạch Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mao_Tr%E1%BA%A1ch_%C4%90%C3%B4ng) và các lãnh đạo Trung Quốc đã ban hành một chỉ thị đặt ra mục tiêu cho cuộc chiến tranh. Một cuộc tấn công chính sẽ diễn ra tại khu vực phía đông phối hợp với một cuộc tấn công nhỏ hơn ở khu vực phía tây. Tất cả quân đội Ấn Độ trong lãnh thổ mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền ở phía đông sẽ bị trục xuất, chiến tranh sẽ kết thúc với một thỏa thuận ngừng bắn đơn phương, Trung Quốc sẽ thu hồi các vị trí trước chiến tranh, tiếp theo là quay trở lại bàn thương lượng.
Ấn Độ là lãnh đạo
[Phong trào không liên kết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_kh%C3%B4ng_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt), Nehru với uy tín quốc tế lớn và Trung Quốc với một quân đội lớn hơn có thể sẽ được miêu tả như là một kẻ xâm lược. Tuy nhiên Mao Trạch Đông nói rằng một cuộc chiến tranh “sẽ đảm bảo ít nhất là 30 năm hòa bình với Ấn Độ” và xác định các lợi ích để bù đắp chi phí.
Ngày
[8 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_10), các đơn vị đã bổ sung các cựu binh ưu tú từ Thành đô (Tứ xuyên) và quân khu [Lan Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lan_Ch%C3%A2u) để chuẩn bị di chuyển vào [Tây Tạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng).
Ngày
[12 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_10), Nehru tuyên bố rằng ông đã ra lệnh cho quân đội ” bảo vệ lãnh thổ Ấn Độ trước sự tấn công của quân xâm lược Trung Quốc”.
Ngày
[14 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_10), một bài xã luận trên Nhân dân nhật báo ban hành cảnh báo cuối cùng của Trung Quốc với Ấn Độ “có vẻ như ông Nehru đã hạ quyết tâm của mình để tấn công lính gác biên giới Trung Quốc trên một quy mô lớn hơn” rằng quân đội Trung Quốc anh hùng với truyền thống vẻ vang chống ngoại xâm không bao giờ có thể để bất cứ ai xóa được truyền thống đó trong việc bảo vệ lãnh thổ của riêng mình, nếu vẫn còn một số người liều lĩnh bỏ qua các lời khuyên của chúng tôi thì đây là một dịp thử tốt, lịch sử sẽ phán quyết tại thời điểm lịch sử quan trọng này chúng tôi vẫn muốn cảnh báo một lần nữa tới ông Nehru: Hãy kiềm chế tốt hơn khi hai bên đã ở bên bờ vực của chiến tranh và không nên sử dụng cuộc sống của binh lính quân đội Ấn Độ như là các con bài trong canh bạc của ông”.
Nguyên soái
[Lưu Bá Thừa](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_B%C3%A1_Th%E1%BB%ABa) đứng đầu một nhóm để xác định chiến lược cho cuộc chiến,ông kết luận rằng việc chống lại quân đội Ấn độ một cách tốt nhất và để đạt được chiến thắng sẽ yêu cầu quân đội triển khai tập trung lực lượng để đạt được chiến thắng quyết định.
Ngày
[16 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_10), kế hoạch chiến tranh này đã được thông qua và ngày 18 đã được [Quốc vụ viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_v%E1%BB%A5_vi%E1%BB%87n) phê duyệt cho một phản công tự vệ vào ngày [20 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_10) năm [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962).
## Trung Quốc mở chiến dịch tấn công
Ngày 20 tháng 10 năm 1962 quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) phát động hai cuộc tấn công trên một chiều dài hơn 1000 km từ đông sang tây, ở phía đông PLA đã tìm cách chiếm hai bờ
[sông Chu Namka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Chu_Namka&action=edit&redlink=1). Một số xung đột cũng diễn ra tại đèo [Nathula](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nathula&action=edit&redlink=1) bang [Sikkim](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sikkim) (một vùng thuộc sự bảo hộ của Ấn Độ vào thời điểm đó). Pháo binh Trung Quốc đã dội bão lửa vào quân Ấn Độ, sau bốn ngày chiến đấu ác liệt ba trung đoàn của quân đội Trung Quốc đã thành công đáng kể trong việc chiếm một phần lãnh thổ tranh chấp.
Tại các khu vực tranh chấp ở phía đông quân Trung Quốc phát động cuộc tấn công lên bờ nam của sông Chu Namka, ngày 20 tháng 10 các lực lượng Ấn Độ chỉ điều tới một tiểu đoàn để bảo vệ trong khi quân Trung Quốc có ba trung đoàn. Về phía bắc của sông lực lượng Trung Quốc dự kiến sẽ vượt qua năm cầu bắc qua sông để bảo vệ những giao cắt, tuy nhiên các lực lượng PLA đã bí mật lợi dụng lúc sông đang cạn, nước nông vào tháng 10 để bơi qua. Họ thành lập ra từng tiểu đoàn bí mật dọc theo bờ sông mỗi tiểu đoàn được giao chống lại một nhóm riêng biệt của quân đội Ấn Độ.
Lúc 05h14′ bão lửa pháo binh Trung Quốc bắt đầu tấn công các vị trí của Ấn Độ, đồng thời cắt đường dây điện thoại của Ấn Độ, ngăn ngừa các lực lượng phòng thủ liên hệ với sở chỉ huy của họ, vào khoảng 6h30′ bộ binh Trung Quốc đã phát động một cuộc tấn công bất ngờ từ phía sau và buộc các lực lượng địa phương Ấn Độ phải rời khỏi chiến hào của họ.
Quân đội Trung Quốc tràn ngập (như trong các cuộc diễn tập) toàn bộ phía nam của đường McMahon từ Chu Namka. Sợ tổn thất tiếp tục nhiều binh lính quân đội Ấn Độ đã trốn thoát vào
[Bhutan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bhutan),lực lượng Trung Quốc dừng lại ở biên giới Butan không đuổi theo, bây giờ Trung Quốc đã chiếm lại được tất cả các lãnh thổ tranh chấp tại Thagla, nhưng họ vẫn tiếp tục tiến vào phần còn lại của NEFA.
Ngày 22 tháng 10 lúc 0h15′ PLA bắn súng cối vào
[Walong](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walong&action=edit&redlink=1) trên đường McMahon,lúc 4h PLA bắt đầu bắn vào những trận địa pháo của Ấn Độ. Pháo binh của quân đội Ấn Độ bị thiệt hại nhiều xung quanh thung lũng, ngày hôm sau người Ấn đã cố gắng dùng súng cối của họ chống lại Trung Quốc, các cuộc đụng độ của quân Trung Quốc với các lực lượng địa phương Ấn Độ kết quả hơn 200 binh sỹ Trung Quốc chết và bị thương, các lực lượng Ấn Độ cũng chịu thương vong nặng nề.
Ngày 23 tháng 10 quân đội Trung Quốc đã phát động cuộc tấn công chia làm 3 mũi trên
[Tawang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tawang),quân Ấn Độ đã rút lui mà không có kháng cự nào.
### Khu vực phía tây
Các khu vực lãnh thổ tranh chấp ở phía tây, PLA đã tìm cách trục xuất các lực lượng Ấn Độ từ
[thung lũng Chip Chap](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Chip_Chap&action=edit&redlink=1) ở Aksai Chin, vùng này đã bị Trung Quốc kiểm soát hầu hết. Lực lượng Trung Quốc nhanh chóng truy quét các khu vực còn lại của quân đội Ấn Độ. Cuối ngày [19 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_10) quân đội Trung Quốc đưa ra một loạt trận tiến công trên khắp miền tây, đến ngày 22 tháng 10 tất cả các khu vực của bắc [Chushul](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chushul&action=edit&redlink=1) đã bị chiếm.
Ngày 20 tháng 10, người Trung Quốc dễ dàng lấy
[Chip Chap Valley](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chip_Chap_Valley&action=edit&redlink=1), [Galwan Valley](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Galwan_Valley&action=edit&redlink=1) và [Pangong](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pangong&action=edit&redlink=1), nhiều tiền đồn và đơn vị đồn trú đã không thể chống lại quân Trung Quốc bao vây xung quanh. Hầu hết các đơn vị quân đội Ấn Độ đã kháng cự nhưng đều bị thiệt mạng hoặc bắt làm tù binh. Ấn Độ hỗ trợ cho các vị trí tiền tiêu này không hiệu quả một ví dụ chứng minh là khu vực Galwan vốn đã bị bao vây bởi các lực lượng đối phương từ tháng 8 mọi nỗ lực để phá thế bị bao vây đều không có kết quả nên sau cuộc tấn công ngày 20 tháng 10 Galwan đã thất thủ.
Ngày 24 tháng 10, các lực lượng Ấn Độ đã chiến đấu để giữ
[Rezang La Ridge](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rezang_La_Ridge&action=edit&redlink=1), họ cố gắng ngăn chặn một đường băng sân bay ở gần đó rơi vào tay quân Trung Quốc.
kết quả quân Trung Quốc chết và bị thương 1000 binh sỹ, con số này phía Ấn Độ là chết 109 người. Sau các cuộc tấn công này phía Ấn Độ đã cho rút nhiều tiền đồn bị cô lập về phía đông nam đường ranh giới nơi mà quân Trung Quốc chưa tiếp cận được để củng cố lực lượng đề phòng quân Trung Quốc tấn công tiếp.
## Tiếp tục chiến tranh
Sau khi nhận được thư từ chối của Nehru các trận chiến lại tiếp tục nổ ra, Ngày 14 tháng 11 (ngày sinh nhật của Nehru) quân đội Ấn Độ dưa quân vào Walong tấn công vị trí phòng thủ của Trung Quốc tại Sela gây nhiều thiệt hại về người cho phía Trung Quốc, đáp lại phía Trung Quốc tấn công tại Aksai Chin, ngày 17 tháng 11 PLA tấn công sư đoàn 4 của Ấn Độ bảo vệ SeLa và
[Bomdi La](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bomdi_La&action=edit&redlink=1) thay vì tấn công trực diện quân Trung Quốc đi vòng theo đường núi cắt đứt một tuyến đường chính dẫn tới [Sela](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sela&action=edit&redlink=1) cô lập 10.000 quân Ấn Độ tại đây.
Trên mặt trận phía tây ngày 18 tháng 11 PLA phát động cuộc tấn công lớn của bộ binh, lúc 4h35′ lợi dụng lúc sương mù dày đặc quân Trung Quốc tiếp cận mục tiêu,tới 5h45′ lúc sương mù tan họ tràn lên tấn công 2 trung đội quân Ấn Độ phòng thủ tại
[Gurung Hill](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gurung_Hill&action=edit&redlink=1), quân Ấn Độ bị bất ngờ, thông tin bị cắt khiến họ không thể gọi pháo binh hỗ trợ nên đến 9h họ buộc phải rút lui. Tại [Rezang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rezang&action=edit&redlink=1) quân Trung Quốc bị tấn công bởi 118 quân Ấn Độ, lúc 5h05′ quân Trung Quốc phản công súng máy của họ bắn vào các trận địa phòng thủ của Ấn Độ. Lúc 6h55 mặt trời mọc trên 8 trung đội quân Trung Quốc tiếp tục tấn công, 10 phút sau trận chiến kết thúc, do không được tiếp tế hậu cần đầy đủ nên quân Ấn Độ chịu thất thủ,phía Trung Quốc cho phép phía Ấn Độ chôn cất người chết theo một tang lễ theo kiểu nhà binh, quân Ấn Độ buộc phải rút về các vị trí trên núi cao, quân Trung Quốc tuyên bố ngưng bắn chấm dứt đổ máu.
Phía Ấn Độ chịu thương vong nặng nề, rất nhiều quân nhân bị chết cóng, cơ thể vùi trong băng giá đông cứng lại với vũ khí trong tay, phía Trung Quốc cũng bị thương vong nặng nề đặc biệt là tai Rezang La, chiến tranh kết thúc ở Aksai Chin nhưng Trung Quốc đã đạt được yêu cầu của họ, binh lính Ấn Độ đã rút khỏi khu vực. Phía Trung Quốc nói rằng quân Ấn Độ còn muốn tiếp tục chiến đấu nữa tuy nhiên họ nên rút lui để tránh thêm thương vong.
PLA thâm nhập ngoại ô
[Tezpur Asam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tezpur_Asam&action=edit&redlink=1) một thị trấn nằm cách biên giới 50 km về phía đông bắc, chính quyền địa phương đã ra lệnh di tản thường dân, các nhà tù được mở,các cơ sở vật chất bị phá hủy, ngoại tệ được mang đi để khỏi rơi vào tay người Trung Quốc.
## Ngưng bắn
Sau chiến tranh Trung-Ấn bản đồ vùng tranh chấp Kasmir đã bị sửa đổi, Trung Quốc thông báo Aksai Chin đã thuộc Trung Quốc quản lý phía Trung Quốc đã đạt được yêu cầu vì vậy PLA đã không tiến xa hơn, ngày 19 tháng 11 Chu Ân Lai tuyên bố đơn phương ngừng bắn, lệnh ngừng bắn bắt đầu vào nửa đêm 20 rạng sáng ngày
[21 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_11) năm [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962). Người phát ngôn của Chu Ân Lai nói rằng bắt đầu từ 21/11 binh lính Trung Quốc sẽ ngừng bắn trên dọc tuyến biên giới Trung Quốc-Ấn Độ, quân đội Trung Quốc sẽ lùi về phía sau 20 km tính từ đường kiểm soát thực tế đã tồn tại từ ngày [7 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_11) năm [1959](http://vi.wikipedia.org/wiki/1959). Ở phía đông TQ đã lấy lại 20 km kể từ đường ranh giới McMahon mà họ cho rằng bất hợp pháp,ở phía tây TQ sẽ thu hồi 20 km kể từ đường kiểm soát ranh giới như thực tại.
Chu Ân Lai tuyên bố ngừng bắn còn một nguyên nhân khác, đó là:
Ngày 19 tháng 11 phía Ấn Độ yêu cầu
[Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) hỗ trợ bằng không quân, các [tàu sân bay](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay) Mỹ được lệnh áp sát bờ biển Ấn Độ nhưng do 24h sau đó Trung Quốc đã tuyên bố đơn phương ngừng bắn để tránh sự can thiệp của Mỹ,các tàu sân bay được lệnh quay trở lại,một cuộc đối đầu Trung-Mỹ đã được tránh. Mặc dù còn một số đụng độ lẻ tẻ diễn ra do một số nơi ở Aksai Chin chưa nhận được lệnh ngừng bắn nhung nhìn chung không bên nào muốn tiếp tục chiến sự, thực tế cuộc chiến đã kết thúc.
Vào cuối cuộc chiến tranh, Ấn Độ tăng cường hỗ trợ cho những người tị nạn Tây Tạng, một số họ đã định cư tại Ấn Độ, Ấn Độ huấn luyện cho (các lực lượng vũ trang Tây Tạng) nhằm chống lại một kẻ thù chung là Trung Quốc, cũng kể từ đây CIA bắt đầu hoạt động nhằm mang lại sự thay đôi chính quyền tại Tây Tạng.
## Tham khảo
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_ref-1) [Calvin](http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/CJB.htm). Cuộc chiến đã không được tuyên bố do đó thời điểm bắt đầu cuộc chiến là một điều tranh cãi. Theo James Barnard Calvin’s Timeline, cuộc giao tranh nặng đầu tiên diễn ra ngày 10 tháng 10. Chương của Calvin ghi chi tiết cuộc chiến tranh biên giới này cũng cho là ngày bắt đầu là ngày 10 tháng 10. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_ref-2) [Chu Ân Lai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_%C3%82n_Lai): “Đương nhiên chúng tôi không phái quân ra khỏi biên giới để đánh dân nước khác. Chúng tôi thậm chí không đánh đuổi quân Ấn ra khỏi khu vực phía nam của tuyến McMahon, mà Trung Quốc không công nhận, bằng vũ lực. Nhưng nếu quân (Ấn Độ) tiến đến phía bắc của tuyến McMahon, và vượt sâu hơn vào lãnh thổ Trung Quốc, làm sao chúng tôi lại kiềm chế không trả đũa? Chúng tôi đã gửi 3 bức điện cho Nehru đề nghị ông ấy trả lời công khai nhưng ông đã từ chối. Ông cũng quá bất nhã, không thèm trả lời lại chúng tôi theo phép lịch sự do đó chúng tôi không còn lựa chọn nào khác là phải đánh bật quân của ông ta ra.” [“China”](http://web.archive.org/web/20060906205124/http://www.state.gov/documents/organization/70143.pdf), USA Department of State.
- ^
**a** **ă** [Calvin, James Barnard (April năm 1984).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_ref-Calvin_3-2) **â** [“The China-India Border War”](http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/CJB.htm). Marine Corps Command and Staff College. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2006. **H.A.S.C. bởi Quốc hội Hoa Kỳ. House Committee on Armed Services — 1999, p. 62** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_ref-4) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_ref-5) *War at the Top of the World: The Struggle for Afghanistan, Kashmir, and Tibet*by Eric S. Margolis, p. 234.
- ^
**a** [Dù Calvin nói rằng Trung Quốc không đưa ra con số chính thức, hai nguồn của Trung Quốc viz “The Red Walls Witness”](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_ref-Chinese_Cas_6-1) **ă** [摘自《红墙见证录》](http://military.china.com/zh_cn/history4/62/20050317/12174607.html)， [当代中国出版社尹家民](http://product.dangdang.com/product.aspx%3Fproduct_id%3D8776496)pub 2004 and 中印边疆自卫反击作战史 *History of the Sino-India Border Self Defensive War* **ít nhất 2 người bị bắt theo các cuộc hồi trả năm 2001. Tuy nhiên, có những báo cáo trên truyền thông trong thời gian 2001-03 rằng 2 tù binh chiến tranh Trung Quốc đang bị giam giữ tại một Bệnh viện Thần kinh ở Ranchi, Ấn Độ. Sau này họ đã được trao trả về nước dù Chính phủ Ấn Độ bác bỏ rằng họ là tù binh chiến tranh. Tuy nhiên, truyền thông Trung Quốc nói rằng hai người này đã được xếp hạng coi như Mất tích-coi như đã Chết và được tuyên bố là liệt sỹ tại quê nhà ở tỉnh Tứ Xuyên.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_ref-7) [Washington Times](http://www.washtimes.com/world/20030727-104257-8893r.htm), World, 2003-07-27. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_ref-8) [This tallies](http://www.amar-jawan.org/querypage.asp?forceid=1)closely with the 1383+1696 which Calvin said were killed and missing. This datamined the original Indian Army site for these details. Of these, 2420 were killed in NEFA.
- ^
**a** [The US Army](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_ref-Strategic_Studies_Institute_9-1) **ă** [[1]](http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB52.pdf)says Indian wounded were 1,047 and attributes it to Indian Defence Ministry’s 1965 report, but this report also included a lower estimate of killed. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-%E1%BA%A4n#cite_ref-10) [Official GoI answer](http://164.100.24.219/rsq/quest.asp?qref=60605)to a question raised in the Indian Parliament. However, [the US Army](http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB52.pdf)says Indian wounded were 1047 and attributes it to Indian Defence Ministry’s 1965 report, but this report also included a lower estimate of killed. **Video yêu thích ** [http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính**
[hoangkim vietnam](https://plus.google.com/+hoangkimvietnamdayvahoc/posts), [hoangkim](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim), [hoangkimvietnam](https://sites.google.com/site/hoangkimvietnam/), [Hoàng Kim](http://hoangkimvn.wordpress.com/), [Ngọc Phương Nam](http://hoangkimlong.blogspot.com/), [Chào ngày mới](http://chaongaymoi365.blogspot.com/) [Thung dung](http://thovanhoangkim.blogspot.com/), [Dạy và học](http://dayvahoc.blogspot.com/), [Cây Lương thực](http://cayluongthuc.blogspot.com/), [Tin Nông nghiệp Việt Nam](http://tinnongnghiepvietnam.blogspot.com/), [Food Crops](http://foodcrops.blogspot.com/), [Cassava in Vietnam](http://cassavaviet.blogspot.com/), [VietnamAfricaCassavaRice](http://vietnamafricacassavarice.blogspot.com/), [Khát khao xanh](http://khatkhaoxanh.wordpress.com/), [Dayvahoc](http://dayvahoc.blogtiengviet.net/), [Học mỗi ngày](http://hocmoingay.blogspot.com/) [,](http://diemchinh.blogspot.com/) [Danh nhân Việt](http://danhnhanviet.blogspot.com/) , [Food Crops News](http://foodcropsnews.blogspot.com/), [Điểm chính](http://diemchinh.blogspot.com/), [CNM365](http://cnm365.wordpress.com/), [Kim LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops), [KimTwitter](https://twitter.com/hoangkimvietnam), [KimFaceBook](http://facebook.com/daihocnonglam) [Đọc lại và suy ngẫm](http://doclaivasuyngam.blogspot.com/), [Việt Nam tổ quốc tôi](http://vietnamtoquoctoi.blogspot.com/), [Tình yêu cuộc sống](http://thungdung.blogspot.com/), [Thơ cho con](http://thochocon.wordpress.com/)

X-ac: 1.dca _dca

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Vary: Cookie