markdown:
# Hoàng An
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
|![]()
|
|
|
|Situering
|
|[Bắc Giang](/wiki/B%E1%BA%AFc_Giang_(provincie)) [District](/wiki/Districten_van_Vietnam) [Hiệp Hoà](/wiki/Hi%E1%BB%87p_Ho%C3%A0_(B%E1%BA%AFc_Giang)) [Coördinaten](/wiki/Geografische_co%C3%B6rdinaten) [21° 23′ NB, 105° 58′ OL](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=nl¶ms=21_023_016_N_105_058_028_E_type:city_scale:25000_region:VN&pagename=Ho%C3%A0ng_An) **Algemeen** [Oppervlakte](/wiki/Oppervlakte) [Inwoners](/wiki/Bevolking)(2009)
|
|Portaal ![]()
|
|**Hoàng An** is een [xã](/wiki/X%C3%A3) in het [district](/wiki/Districten_in_Vietnam) [Hiệp Hoà](/wiki/Hi%E1%BB%87p_Ho%C3%A0_(B%E1%BA%AFc_Giang)), een van de districten in de [Vietnamese](/wiki/Vietnam) [provincie](/wiki/Provincies_van_Vietnam) [Bắc Giang](/wiki/B%E1%BA%AFc_Giang_(provincie)). De provincie Bắc Giang ligt in het noordoosten van Vietnam, wat ook wel [1] [Vùng Đông Bắc](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_%C4%90%C3%B4ng_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1)wordt genoemd.
|
|Bronnen, noten en/of referenties
|Plaatsen in
|[Thị trấn](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n): [Thắng](/wiki/Th%E1%BA%AFng)
[Xã](/wiki/X%C3%A3): [Bắc Lý](/wiki/B%E1%BA%AFc_L%C3%BD) · [Châu Minh](/wiki/Ch%C3%A2u_Minh) · [Đại Thành](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Th%C3%A0nh) · [Danh Thắng](/wiki/Danh_Th%E1%BA%AFng) · [Đoan Bái](/wiki/%C4%90oan_B%C3%A1i) · [Đông Lỗ](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_L%E1%BB%97) · [Đồng Tân](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_T%C3%A2n) · [Đức Thắng](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BA%AFng) · [Hòa Sơn](/wiki/H%C3%B2a_S%C6%A1n_(B%E1%BA%AFc_Giang)) · **Hoàng An** · [Hoàng Lương](/wiki/Ho%C3%A0ng_L%C6%B0%C6%A1ng) · [Hoàng Thanh](/wiki/Ho%C3%A0ng_Thanh) · [Hoàng Vân](/wiki/Ho%C3%A0ng_V%C3%A2n) · [Hợp Thịnh](/wiki/H%E1%BB%A3p_Th%E1%BB%8Bnh) · [Hùng Sơn](/wiki/H%C3%B9ng_S%C6%A1n) · [Hương Lâm](/wiki/H%C6%B0%C6%A1ng_L%C3%A2m) · [Lương Phong](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Phong) · [Mai Đình](/wiki/Mai_%C4%90%C3%ACnh) · [Mai Trung](/wiki/Mai_Trung) · [Ngọc Sơn](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc_S%C6%A1n_(B%E1%BA%AFc_Giang)) · [Quang Minh](/wiki/Quang_Minh_(B%E1%BA%AFc_Giang)) · [Thái Sơn](/wiki/Th%C3%A1i_S%C6%A1n_(B%E1%BA%AFc_Giang)) · [Thanh Vân](/wiki/Thanh_V%C3%A2n) · [Thường Thắng](/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%E1%BA%AFng) · [Xuân Cẩm](/wiki/Xu%C3%A2n_C%E1%BA%A9m)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: nl

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1055 hit (1), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=01-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Sun, 02 Aug 2015 12:00:00 GMT


markdown:
# Đại học Vũ Hán
|Bài viết này cần thêm
|
|Đại học Vũ Hán|
|Tên bản địa||武汉大学|
|Khẩu hiệu||自强 弘毅 求是 拓新
|
(Get bestirred, Develop perseverance, Aspire after truth and Blaze new trails)
|Thành lập||
|[Nội đô](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_%C4%91%C3%B4&action=edit&redlink=1), 5.600 mu (亩) [Vũ Hán](/wiki/V%C5%A9_H%C3%A1n) [Hồ Bắc](/wiki/H%E1%BB%93_B%E1%BA%AFc), [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) [www.whu.edu.cn](http://www.whu.edu.cn/en/) **Đại học Vũ Hán** ( **WHU**; [chữ Hán giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 武汉大学; [chữ Hán phồn thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 武漢大學; [Pinyin](/wiki/Pinyin): Wǔhàn Dàxué; thông dụng 武大, Pinyin: Wǔdà) là một trường đại học có tiếng tăm ở Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Đây là một trường đại học trực thuộc quản lý của Bộ Giáo dục Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Trường này nằm ở [Vũ Hán](/wiki/V%C5%A9_H%C3%A1n), thủ phủ tỉnh [Hồ Bắc](/wiki/H%E1%BB%93_B%E1%BA%AFc). Thành lập năm 1893, Trường Đại học Vũ Hán là một trong những trường đại học tổng hợp trọng điểm của chính phủ. Trường ngụ tại thành phố Vũ Hán - một thành phố lớn có phong cảnh tuyệt đẹp của Trung Quốc.
Trường có 29 trường cao đẳng và rất nhiều các chuyên ngành học, bao gồm tất cả các ngành khoa học, Kỹ thuật, Nông nghiệp, Dược, Văn học, Lịch sử, Triết học, Luật, Kinh tế, Quản lý giáo dục, 85 chuyên ngành đaị học, 189 các chuyên ngành đào taọ Thạc sỹ, 99 chuyên ngành đào tạo Tiến sỹ, 11 chương trình nghiên cứu sau Tiến sỹ, các phòng thí nghiệm, thực hành thí nghiệm, các trung tâm nghiên cứu kỹ thuật công nghệ,...
Trường có hơn 5.000 giáo viên, trong đó hơn 300 các giáo sư và liên kết với hiệp hội các giáo sư, họ là thành viên trong Viện nghiên cứu Khoa học Trung quốc, Viện Kỹ thuật Trung quốc, và Viện nghiên cứu Âu Á. Trường có hơn 40.000 sinh viên đang theo học các khoá học đại học, trong đó có hơn 600 sinh viên quốc tế và hơn 8.000 sinh viên đã tốt nghiệp và tiếp tục theo học các khoá học Thạc sỹ và Tiến sỹ.
Nhà trường cũng mở một trung tâm học tiếng Trung và có các kỳ thi lấy chứng chỉ HSK dành cho sinh viên quốc tế học tập tại đây. Trường có đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm, chất lượng dạy rất cao và có tính khoa học, 25 giáo viên dạy Tiếng Trung dành cho người nước ngoài trong đó có 15 giáo sư và liên kết với hiệp hội các giáo sư, Hội Ngôn ngữ tiếng Trung Quốc tế dành cho người nước ngoài, và 23 thành viên của Hội ngôn ngữ tiếng Trung Trung Quốc dành cho người nước ngoài.
## Các khoá học đào tạo của trường Đại học Vũ Hán[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_V%C5%A9_H%C3%A1n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_V%C5%A9_H%C3%A1n&action=edit§ion=1)]
- Khoá học tiếng Trung ngắn hạn
- Khoá học dự bị tiếng Trung (1 năm)
- Khoá học lấy bằng cử nhân (4 năm).
- Khoá học Thạc sỹ (2 năm)
- Khoá học Tiến sỹ (3 năm)
|
|![]()

Content-language: vi

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
# 305 Gordonia
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Khám phá|
|Khám phá bởi||
|[Vành đai chính](/w/index.php?title=Asteroid_belt&action=edit&redlink=1) [Đặc trưng quỹ đạo](/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o_m%E1%BA%ADt_ti%E1%BA%BFp) [Kỷ nguyên](/wiki/K%E1%BB%B7_nguy%C3%AAn_(thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc))30 January 2005 ( [JD](/wiki/Ng%C3%A0y_Julius)2453400.5) [Cận điểm quỹ đạo](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Viễn điểm quỹ đạo](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Bán trục lớn](/wiki/B%C3%A1n_tr%E1%BB%A5c_l%E1%BB%9Bn) [Gm](/wiki/Giga)(3.1 [AU](/wiki/%C4%90%C6%A1n_v%E1%BB%8B_thi%C3%AAn_v%C4%83n)) [Độ lệch tâm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_l%E1%BB%87ch_t%C3%A2m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Chu kỳ quỹ đạo](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [d](/wiki/Ng%C3%A0y)(5.46 [a](/wiki/N%C4%83m_Julius_(thi%C3%AAn_v%C4%83n))) [Tốc độ vũ trụ cấp 1](/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_c%E1%BA%A5p_1) [s](/wiki/Gi%C3%A2y) [Độ bất thường trung bình](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_b%E1%BA%A5t_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_trung_b%C3%ACnh) [Độ nghiêng quỹ đạo](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_nghi%C3%AAng_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [°](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_(g%C3%B3c)) [Kinh độ của điểm nút lên](/wiki/Kinh_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_%C4%91i%E1%BB%83m_n%C3%BAt_l%C3%AAn) [Acgumen của cận điểm](/wiki/Acgumen_c%E1%BB%A7a_c%E1%BA%ADn_%C4%91i%E1%BB%83m) [Khối lượng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng) *không biết* [Khối lượng riêng](/wiki/Kh%E1%BB%91i_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ri%C3%AAng)trung bình *không biết* [Hấp dẫn bề mặt](/wiki/H%E1%BA%A5p_d%E1%BA%ABn_b%E1%BB%81_m%E1%BA%B7t) *không biết* [Tốc độ vũ trụ cấp 2](/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_c%E1%BA%A5p_2) *không biết* [Chu kỳ tự quay](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_t%E1%BB%B1_quay) *không biết* [Suất phản chiếu](/wiki/Su%E1%BA%A5t_ph%E1%BA%A3n_chi%E1%BA%BFu) *không biết* [Nhiệt độ](/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99) *không biết* *không biết* [Cấp sao tuyệt đối](/wiki/C%E1%BA%A5p_sao_tuy%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%91i) *(H)* **305 Gordonia** là một [tiểu hành tinh](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) có kích thước khá lớn ở [vành đai chính](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh). Nó được [Auguste Charlois](/w/index.php?title=Auguste_Charlois&action=edit&redlink=1) phát hiện ngày 16.2.1891 ở [Nice](/wiki/Nice), và được đặt theo tên chủ báo [New York Herald](/w/index.php?title=New_York_Herald&action=edit&redlink=1) là [James Gordon Bennett](/w/index.php?title=James_Gordon_Bennett&action=edit&redlink=1), người bảo trợ cho ông. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=305_Gordonia&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=305_Gordonia&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=305_Gordonia&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=305_Gordonia&action=edit§ion=2)]
|
|
|
|
|Danh sách/danh mục
|

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
# 3875 Staehle
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Khám phá và chỉ định|
|Khám phá bởi||
|[Palomar](/wiki/%C4%90%C3%A0i_thi%C3%AAn_v%C4%83n_Palomar) [Tên chỉ định tiểu hành tinh](/w/index.php?title=T%C3%AAn_ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%8Bnh_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh&action=edit&redlink=1) [Tên thay thế](/w/index.php?title=T%C3%AAn_ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%8Bnh_t%E1%BA%A1m_th%E1%BB%9Di_trong_thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) [Đặc trưng quỹ đạo](/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o_m%E1%BA%ADt_ti%E1%BA%BFp) [Kỷ nguyên](/wiki/K%E1%BB%B7_nguy%C3%AAn_(thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc))14 tháng 5, 2008 [Cận điểm quỹ đạo](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Viễn điểm quỹ đạo](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Độ lệch tâm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_l%E1%BB%87ch_t%C3%A2m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Chu kỳ quỹ đạo](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Độ bất thường trung bình](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_b%E1%BA%A5t_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_trung_b%C3%ACnh) [Độ nghiêng quỹ đạo](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_nghi%C3%AAng_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Kinh độ của điểm nút lên](/wiki/Kinh_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_%C4%91i%E1%BB%83m_n%C3%BAt_l%C3%AAn) [Acgumen của cận điểm](/wiki/Acgumen_c%E1%BB%A7a_c%E1%BA%ADn_%C4%91i%E1%BB%83m) [Đặc trưng vật lý](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_tr%C6%B0ng_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit&redlink=1) [Cấp sao tuyệt đối](/wiki/C%E1%BA%A5p_sao_tuy%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%91i) *(H)* **3875 Staehle** (1988 KE) là một [tiểu hành tinh](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) [vành đai chính](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) được phát hiện ngày 17 tháng 5, 1988 bởi [E. F. Helin](/w/index.php?title=E._F._Helin&action=edit&redlink=1) ở [Palomar](/wiki/%C4%90%C3%A0i_thi%C3%AAn_v%C4%83n_Palomar).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=3875_Staehle&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=3875_Staehle&action=edit§ion=1)]
|
|
|
|
|Danh sách/danh mục
|

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
# Bạch Xà truyện
|Bạch Xà truyện|
|
|*Bạch Xà truyện*ở [Di Hòa Viên](/wiki/Di_H%C3%B2a_Vi%C3%AAn), [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) [Phồn thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83) [Giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83)
|Phiên âm|
|
|[Bính âm Hán ngữ](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF) [Tiếng Mân](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_M%C3%A2n) [Bạch thoại tự](/wiki/B%E1%BA%A1ch_tho%E1%BA%A1i_t%E1%BB%B1) [tiếng Phúc Kiến](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%BAc_Ki%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1) [Tiếng Quảng Đông](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng) [Việt bính](/wiki/Vi%E1%BB%87t_b%C3%ADnh) * (白蛇傳), còn có tên là Bạch Xà truyện* *(許仙與白娘子) là một trong bốn truyền thuyết dân gian lớn của* **Hứa Tiên và Bạch Nương Tử** [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Câu chuyện ra đời vào thời [Nam Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)hoặc sớm hơn và được lưu truyền rộng rãi dưới thời [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh), là sản phẩm sáng tác tập thể của dân gian Trung Quốc. Nội dung *Bạch Xà truyện*miêu tả câu chuyện tình yêu giữa một Bạch xà tinh tu luyện thành người (Bạch Nương Tử) và một chàng trai ở trần gian (Hứa Tiên). Câu chuyện đã nhiều lần được chuyển thể thành [Kinh kịch](/wiki/Kinh_k%E1%BB%8Bch), [phim điện ảnh](/wiki/Phim_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh)và [phim truyền hình](/wiki/Phim_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh).
Một trong những văn bản sớm nhất ghi lại câu chuyện này là
*Bạch Nương Tử vĩnh trấn Lôi Phong tháp* (白娘子永鎮雷峰塔) trong * của Cảnh thế thông ngôn* [Phùng Mộng Long](/wiki/Ph%C3%B9ng_M%E1%BB%99ng_Long), được viết vào thời Minh.
## Mục lục
[1 Tóm tắt nội dung](#T.C3.B3m_t.E1.BA.AFt_n.E1.BB.99i_dung) [2 Lưu truyền](#L.C6.B0u_truy.E1.BB.81n) [3 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [4 Chuyển thể](#Chuy.E1.BB.83n_th.E1.BB.83) [5 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [6 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tóm tắt nội dung[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=1)]
### Truyền thuyết gốc[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=2)]
Truyền thuyết xảy ra vào thời Tống ở
[Hàng Châu](/wiki/H%C3%A0ng_Ch%C3%A2u), [Tô Châu](/wiki/T%C3%B4_Ch%C3%A2u) và [Trấn Giang](/wiki/Tr%E1%BA%A5n_Giang). Nó đuọc lưu truyền đến ngày nay và có nhiều văn bản khác nhau nhưng các tình tiết cơ bản bao gồm: mượn ô, trộm cỏ tiên, nước tràn Kim Sơn, Đoạn Kiều, tháp Lôi Phong, tế tháp.
Một trong các văn bản kể lại như sau:
[Lã Động Tân](/wiki/L%C3%A3_%C4%90%E1%BB%99ng_T%C3%A2n), một trong những bát tiên trong [truyền thuyết](/wiki/Truy%E1%BB%81n_thuy%E1%BA%BFt), bán thuốc ở cầu Đoạn Kiều bên [Tây Hồ](/wiki/T%C3%A2y_H%E1%BB%93). Khi Hứa Tiên còn nhỏ mua một viên thuốc tiên về uống, kết quả ba ngày ba đêm không muốn ăn gì cả, vội vã đi tìm Lã Động Tân. Lã Động Tân phải mang Hứa Tiên đến Đoạn Kiều, dốc ngược hai chân lên, viên thuốc bị thổ ra rớt xuống Tây Hồ. Sau đó bị Bạch Xà (Bạch Nương Tử) tu luyện trong hồ nuốt phải, tăng thêm 500 năm công lực, Bạch Xà nhân đó kết mối nhân duyên với Hứa Tiên. Con rùa đen cũng tu luyện tại đó, sau này là Pháp Hải hòa thượng, vì không nuốt được viên thuốc nên mang lòng căm hận Bạch Xà. Bạch Xà nhìn thấy một người ăn xin cầm trong tay một con Thanh Xà và vì muốn lấy mật rắn bán lấy tiền nên Bạch Xà bèn hóa thân thành người đi mua Thanh Xà (Tiểu Thanh), từ đó Thanh Xà nhận Bạch Nương Tử làm chị. Ngày Thanh minh mười tám năm sau, Bạch Xà biến phàm xuống núi, hóa thân thành Bạch Nương Tử. Nàng và Tiểu Thanh cùng đến Hàng Châu, bên cầu Đoạn Kiều đi chơi nhưng gặp mưa phải mưa. Nhờ có Hứa Tiên cho mượn ô, hai người từ đó quen biết nhau. Bạch Nương Tử và Hứa Tiên không lâu sau thành thân, dời qua [Trấn Giang](/wiki/Tr%E1%BA%A5n_Giang) mở hiệu thuốc. Pháp Hải biết chuyện Bạch Nương Tử và Tiểu Thanh là yêu quái nên nhiều lần phá hoại quan hệ giữa Bạch Nương Tử và Hứa Tiên. Hứa Tiên tin lời Pháp Hải, vào tiết [Đoan Ngọ](/w/index.php?title=%C4%90oan_Ng%E1%BB%8D&action=edit&redlink=1) dùng rượu Hùng hoàng cho Bạch Nương Tử uống say, khiến nàng hiện nguyên hình là rắn. Hứa Tiên thấy vậy kinh hãi mà chết. Bạch Nương Tử vì cứu chồng, mạo hiểm tính mạng đến núi [Côn Luân](/wiki/C%C3%B4n_Lu%C3%A2n) trộm cỏ tiên. Hứa Tiên sống lại bị Pháp Hải bắt nhốt tại [chùa Kim Sơn](/wiki/Ch%C3%B9a_Kim_S%C6%A1n), Trấn Giang, và không cho vợ chồng họ đoàn tụ. Bạch Nương Tử vì muốn cứu Hứa Tiên, cùng Tiểu Thanh đấu pháp với Pháp Hải, dẫn nước Tây Hồ tràn ngập chùa Kim Sơn, nhưng vì Bạch Nương Tử có thai nên không cứu được Hứa Tiên. Hứa Tiên trốn về [Hàng Châu](/wiki/H%C3%A0ng_Ch%C3%A2u), tại Đoạn Kiều gặp lại Bạch Nương Tử. Pháp Hải dùng Phật pháp nhốt Bạch Nương Tử trong tháp Lôi Phong, chia rẽ Hứa Tiên và Bạch Nương Tử, Tiểu Thanh may mắn trốn thoát được. Hai mươi năm sau, con của Bạch Nương Tử đỗ Trạng nguyên, áo gấm về làng tế mẹ. Tiểu Thanh tu luyện đã thành, trở về Kim Sơn, đánh thắng Pháp Hải. Sau đó phá được tháp Lôi Phong và cứu được Bạch Nương Tử. Nước Tây Hồ cạn, Pháp Hải không có chỗ trốn, thân mặc áo bào màu vàng trốn vào bụng cua. Cuối cùng vợ chồng Hứa Tiên đoàn tụ còn Pháp Hải phải sống trong bụng cua, cho nên ngày nay mỡ trong bụng cua mang màu vàng của áo bào hòa thượng.
Các tác phẩm ghi lại truyền thuyết này có thể kể đến:
*:* [Thái Bình quảng ký](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_qu%E1%BA%A3ng_k%C3%BD&action=edit&redlink=1) *Bạch Xà ký*của [Lý Phưởng](/w/index.php?title=L%C3%BD_Ph%C6%B0%E1%BB%9Fng&action=edit&redlink=1)thời [Bắc Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)(?) *thời* [Song ngư phiến trụy](/w/index.php?title=Song_ng%C6%B0_phi%E1%BA%BFn_tr%E1%BB%A5y&action=edit&redlink=1) [Nam Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) *:* [Thanh Bình Sơn Đường thoại bản](/w/index.php?title=Thanh_B%C3%ACnh_S%C6%A1n_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_tho%E1%BA%A1i_b%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) *Tây Hồ tam tháp ký*thời [Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) *:* [Cảnnh thế thông ngôn](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3nnh_th%E1%BA%BF_th%C3%B4ng_ng%C3%B4n&action=edit&redlink=1) *Bạch Nương tử vĩnh trấn Lôi Phong tháp*của [Phùng Mộng Long](/wiki/Ph%C3%B9ng_M%E1%BB%99ng_Long)thời [Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) *thời* [Nghĩa yêu truyện](/w/index.php?title=Ngh%C4%A9a_y%C3%AAu_truy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) [Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) *của* [Lôi Phong tháp truyền kỳ](/w/index.php?title=L%C3%B4i_Phong_th%C3%A1p_truy%E1%BB%81n_k%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Phương Thành Bồi](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_Th%C3%A0nh_B%E1%BB%93i&action=edit&redlink=1)thời [Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) *của* [Lôi Phong tháp kỳ truyện](/w/index.php?title=L%C3%B4i_Phong_th%C3%A1p_k%E1%BB%B3_truy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) [Ngọc Sơn chủ nhân](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%8Dc_S%C6%A1n_ch%E1%BB%A7_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1)thời [Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) *của* [Bạch Nương Tử truyền kỳ](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_N%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD_truy%E1%BB%81n_k%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Mộng Hoa quán chủ](/w/index.php?title=M%E1%BB%99ng_Hoa_qu%C3%A1n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)thời [Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) *của* [Bạch Xà truyện tiền hậu tập](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n_ti%E1%BB%81n_h%E1%BA%ADu_t%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) [Mộng Hoa quán chủ](/w/index.php?title=M%E1%BB%99ng_Hoa_qu%C3%A1n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)thời [Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh) *của* [Bạch Xà toàn truyện](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_to%C3%A0n_truy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) [Mộng Hoa quán chủ](/w/index.php?title=M%E1%BB%99ng_Hoa_qu%C3%A1n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)thời [Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)
### Bạch Nương Tử vĩnh trấn Lôi Phong tháp[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=3)]
Trong tác phẩm
* của Cảnh thế thông ngôn* [Phùng Mộng Long](/wiki/Ph%C3%B9ng_M%E1%BB%99ng_Long)viết vào cuối đời Minh, quyển 28: *Bạch Nương Tử vĩnh trấn Lôi Phong tháp*ghi lại như sau: Vào năm [Thiệu Hưng](/wiki/Thi%E1%BB%87u_H%C6%B0ng)thời Tống, ở [Hàng Châu](/wiki/H%C3%A0ng_Ch%C3%A2u)có một người chủ hiệu thuốc tên là Hứa Tuyên (sau dân gian đổi thành Hứa Tiên), tại [Tây Hồ](/wiki/T%C3%A2y_H%E1%BB%93)gặp được một người con gái đẹp tên Bạch Nương Tử, là bạch xà tu luyện ngàn năm hóa thành, cùng một người tỳ nữ tên Thanh Thanh, là thanh ngư (cá xanh) hóa thành, ba người cùng che chung ô, rồi cùng ở trên thuyền tránh mưa. Sau khi xuống thuyền, Hứa Tiên lấy ô đem cho Bạch Nương Tử mượn, ngày hôm sau như hẹn đến Bạch gia lấy ô, hai người gặp nhau rồi đem lòng yêu nhau, nhờ có Thanh Thanh tác hợp, hai người kết làm vợ chồng.
Sau khi thành thân, Bạch Nương Tử có hành vi quái dị, khiến cho Hứa Tiên khó chịu. Sau đó, Hứa Tiên gặp được hòa thượng Pháp Hải ở chùa Kim Sơn, Pháp Hải lấy một chiếc bát giao cho Hứa Tiên, dặn Hứa Tiên chụp bát vào đầu bạch xà. Bạch Nương Tử và Thanh Thanh bị chụp vào trong bát, hiện ra nguyên hình. Pháp Hải mang bát đặt trước chùa Lôi Phong, dùng đá xếp thành tòa bảo tháp bảy tầng, tên là tháp Lôi Phong. Lưu lại một bài kệ:
*Tây Hồ nước cạn, sông hồ chẳng lên, tháp Lôi Phong đổ, Bạch Xà xuất thế*.
Truyền thuyết này được lưu truyền trong dân gian đã lâu, Phùng Mộng Long chỉ là người ghi lại. Sau khi
* ra đời, nhiều tình tiết được bổ sung vào câu chuyện như: Bạch Nương Tử đến núi Nga My trộm cỏ tiên linh chi, dâng nước ngập tràn chùa Kim Sơn, Pháp Hải trốn vào bụng cua để thoát chết v.v... Bạch Xà lúc đầu không có tên, sau được gọi tên là Bạch Tố Trinh. Cảnh thế thông ngôn*
### Lôi Phong tháp kỳ truyện[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=4)] * dựa trên truyện truyền kỳ Lôi Phong tháp kỳ truyện* *Lôi Phong tháp*được biên soạn dưới thời [Ung Chính](/wiki/Ung_Ch%C3%ADnh), [Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long) [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)cùng với truyền thuyết dân gian cải biên thành, là một trong bốn bộ tiểu thuyết thần ma thời Thanh. Do [Giang Âm Hương](/w/index.php?title=Giang_%C3%82m_H%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)lấy tên *Ngọc Sơn chủ nhân*hoặc *Ngọc Hoa Đường chủ nhân*hiệu đính thành tiểu thuyết trung thiên chương hồi, gồm 5 quyển 13 hồi, đề tựa: *Ngọc Hoa Đường chủ nhân thời Thanh hiệu đính*. Nguyên bản khắc in năm [Gia Khánh](/wiki/Gia_Kh%C3%A1nh)thứ 11 ( [1806](/wiki/1806)) mang tên *Cô Tô nguyên bản*, bên trong đề *Tân bản Bạch Xà tinh ký Lôi Phong tháp*, mục lục đề *Tân biên Lôi Phong tháp kỳ truyện*, lời tựa đề *Lôi Phong mộng sử*. Các bản in sau này như *Toàn Phúc Đường tả khắc bản*, *Ích Hòa Đường san bản*, *Kinh Quốc Đường tả khắc bản*, *Thạch ấn bản Thủy Trúc cư sĩ năm*..., các bản này tên sách hoặc tiêu đề đều không giống nhau, như [Quang Tự](/wiki/Quang_T%E1%BB%B1)thứ 19 *Tăng tượng nghĩa yêu toàn truyện đồ vịnh*, *Bạch Nương Tử xuất thế*... Nội dung dựa vào [thoại bản](/w/index.php?title=Tho%E1%BA%A1i_b%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1), [hý khúc](/w/index.php?title=H%C3%BD_kh%C3%BAc&action=edit&redlink=1), so với *:* [Cảnh thế thông ngôn](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3nh_th%E1%BA%BF_th%C3%B4ng_ng%C3%B4n&action=edit&redlink=1) *Bạch Nương Tử vĩnh trấn Lôi Phong tháp*của [Phùng Mộng Long](/wiki/Ph%C3%B9ng_M%E1%BB%99ng_Long)cuối thời Minh thì kết thúc câu chuyện được thay đổi: bi kịch tình yêu chuyển thành kết cục đại đoàn viên, bổ sung thêm các tình tiết sau khi Bạch Nương Tử bị Pháp Hải nhốt trong Lôi Phong tháp.
13 hồi của tác phẩm:
- Hồi 1:
*Mưu sinh kế kiều dung thác đệ, tư trần giới Bạch Xà hàng phàm*
- Hồi 2:
*Du Tây Hồ hỷ phùng nhị mỹ, phối Cô Tô hoạch tội tam thiên*
- Hồi 3:
*Ngô viên ngoại kiến thư bảo hữu, Bạch Trân Nương lữ điếm thành thân*
- Hồi 4:
*Bạch Trân Nương lữ điếm đấu phép, Hứa Hán Văn kinh xà vẫn mệnh*
- Hồi 5:
*Mạo bách hiểm Dao Trì đạo đan, quyết song thai phủ đường nghị chứng*
- Hồi 6:
*Ngoan lang trung thiết kế tái bảo, từ thái thú hoài tình nghĩ khinh*
- Hồi 7:
*Xảo Trân Nương* [Trấn Giang](/wiki/Tr%E1%BA%A5n_Giang)mại dược, si Hán Văn trường nhai nhận thê
- Hồi 8:
*Nhiễm tương tư Từ Can cầu kế*
- Hồi 9:
*Du Kim Sơn Pháp Hải thị yêu*
- Hồi 10:
*Yêm Kim Sơn nhị xà đấu phép, điệp Mộc Kiều lưỡng quái tự tình*
- Hồi 11:
*Nộ ngoan ngoan mao đạo hạ sơn, hỷ tư tư văn tinh giáng thế*
- Hồi 12:
*Pháp Hải sư phụng Phật thu yêu, Quan Thế Âm hóa đạo trị bệnh*
- Hồi 13:
*Tiêu hoàng bảng danh chấn kim nhai, kết hoa chúc nhất gia đoàn tụ*
### Bạch Xà toàn truyện[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=5)]
Một văn bản khác được nhiều người yêu thích là
* của Bạch Xà toàn truyện* [Mộng Hoa quán chủ](/w/index.php?title=M%E1%BB%99ng_Hoa_qu%C3%A1n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)(tên thật là Giang Âm Hương) viết vào cuối đời Thanh: Bạch Tố Trinh là bạch xà tu luyện ngàn năm, do uống tiên đơn của hòa thượng Pháp Hải nên tu luyện thành yêu tinh thần thông quảng đại. Vì muốn báo đáp ơn cứu mạng của thư sinh Hứa Tiên ở kiếp trước nên hóa thân thành người, sau đó gặp Thanh Xà tinh Tiểu Thanh, hai người kết bạn. Khi Bạch Tố Trinh thi triển pháp lực, bày diệu kế quen biết được Hứa Tiên, rồi lấy chàng ta. Hòa thượng Pháp Hải ở chùa Kim Sơn vì muốn báo thù chuyện Bạch Tố Trinh ăn trộm tiên đơn, nên thuyết phục Hứa Tiên vào tiết Đoan Ngọ cho Bạch Tố Trinh uống rượu Hùng hoàng. Bạch Tố Trinh không thể không hiện nguyên hình, làm cho Hứa Tiên kinh hãi mà chết. Bạch Tố Trinh lên thiên đình trộm cỏ tiên cứu sống Hứa Tiên. Pháp Hải lừa Hứa Tiên đến chùa Kim Sơn rồi giam lỏng chàng, Bạch Tố Trinh cùng Tiểu Thanh đấu phép với Pháp Hải làm nước tràn chùa Kim Sơn và làm hại rất nhiều sinh linh. Bạch Tố Trinh vì vi phạm luật trời, sau khi sinh con bị Pháp Hải thu vào trong bát, đem nhốt dưới tháp Lôi Phong. Sau này con trai Bạch Tố Trinh lớn lên thi đỗ trạng nguyên, đến trước tháp tế mẹ, cứu thoát Bạch Tố Trinh, cả nhà đoàn tụ. Bộ phim truyền hình [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan) *năm* [Tân Bạch Nương Tử truyền kỳ](/w/index.php?title=T%C3%A2n_B%E1%BA%A1ch_N%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD_truy%E1%BB%81n_k%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [1992](/wiki/1992)dựa theo bản này. * có tên đầy đủ là Bạch Xà toàn truyện* *Ngụ ngôn phúng thế thuyết bộ tiền hậu Bạch Xà toàn truyện*, [Mộng Hoa quán chủ](/w/index.php?title=M%E1%BB%99ng_Hoa_qu%C3%A1n_ch%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)đã kết hợp truyền thuyết dân gian cùng hí khúc dân gian biên soạn thành tiểu thuyết bạch thoại chương hồi. Nội dung và tình tiết của tác phẩm rất đồ sộ và dựa trên cơ sở truyền thuyết nên làm tăng thêm rất nhiều tình tiết mới, khiến cho nội dung thêm phong phú và toàn diện. Phần tiền truyện gồm 48 hồi, phần hậu truyện gồm 16 hồi.
|
|
## Tiền Bạch Xà truyện[
|
|
## Hậu Bạch Xà truyện[
## Lưu truyền[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=8)] *Bạch Xà truyện* được lưu truyền rộng rãi ở [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), ban đầu là truyền miệng, sau đó nhiều hình thức truyền bá dân gian xuất hiện như [bình thoại](/w/index.php?title=B%C3%ACnh_tho%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1), [thuyết thư](/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_th%C6%B0&action=edit&redlink=1), [đàn từ](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0n_t%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1) xuất hiện, dần dần được chuyển thể thành [kịch](/wiki/K%E1%BB%8Bch). Sau này còn có [tiểu thuyết](/wiki/Ti%E1%BB%83u_thuy%E1%BA%BFt), sau Dân quốc còn có [ca kịch](/wiki/Opera), [kịch Đài Loan](/w/index.php?title=K%E1%BB%8Bch_%C4%90%C3%A0i_Loan&action=edit&redlink=1), [truyện tranh](/wiki/Truy%E1%BB%87n_tranh). Đến hiện đại *Bạch Xà truyện* còn được quay thành [điện ảnh](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh), cải biên thành múa hiện đại, tiểu thuyết kiểu mới... Tên gọi *Bạch Xà truyện* có thể xuất hiện vào cuối thời Thanh, trước đó không có tên gọi cố định nào. *Bạch Xà truyện* không chỉ phổ biến ở Trung Quốc, ở [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) còn được chuyển thể thành [phim hoạt hình](/wiki/Anime). Có ý kiến cho rằng truyền thuyết *Bạch Xà truyện* có liên quan đến [Ấn Độ giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o). Chuyện sáng thế trong Ấn Độ giáo cũng bắt đầu từ hai con [rắn](/wiki/R%E1%BA%AFn) lớn ( [Naga](/w/index.php?title=Naga&action=edit&redlink=1)) khuấy động sữa biển. Ở [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) cũng có các câu chuyện tương tự như *Bạch Xà truyện*, ví dụ như [Chu Đạt Quan](/wiki/Chu_%C4%90%E1%BA%A1t_Quan) ở thời Nguyên trong tác phẩm * có ghi chép chuyện quốc vương Chân Lạp phong thổ ký* [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p)có một *"thiên cung"*, đêm đêm lên tòa tháp vàng ở thiên cung giao hợp cùng nữ nhân do xà tinh hóa thành , là nguyên mẫu của chuyện người và rắn giao cấu với nhau. Ngoài ra, nhân vật [[1]](#cite_note-1) [Lamia](/wiki/Lamia)của [John Keats](/wiki/John_Keats)năm [1819](/wiki/1819)là do rắn biến thành. Sau đó cùng thanh niên [Menippus Lycius](/w/index.php?title=Menippus_Lycius&action=edit&redlink=1)kết làm vợ chồng, trong đêm cưới [De Vita Apollonius](/w/index.php?title=De_Vita_Apollonius&action=edit&redlink=1)khám phá ra [Lamia](/wiki/Lamia)là rắn.
Ngoài ra, trong các
[thoại bản](/w/index.php?title=Tho%E1%BA%A1i_b%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) của những người kể chuyện cung đình thời [Nam Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng) có chuyện *, trong đó đề cập đến Bạch Xà và Thanh Ngư tu luyện thành tinh dưới đáy Song ngư phiến trụy* [Tây Hồ](/wiki/T%C3%A2y_H%E1%BB%93), gặp và yêu Hứa Tuyên (không phải Hứa Tiên), trộm bạc của quan, mở hiệu thuốc... các tình tiết tương tự như *Bạch Xà truyện*sau này. Trong các tác phẩm văn học khác cũng có các câu chuyện tương tự, vì vậy một số học giả rằng *Bạch Xà truyện*có thể là do truyền thuyết Trung Quốc pha trộn với thần thoại [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)mà thành.
Nhà
[Hán học](/wiki/H%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc) [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Stanislas Julien](/w/index.php?title=Stanislas_Julien&action=edit&redlink=1) đã từng dịch *Bạch Xà truyện* sang [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p).
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=9)]
Do
*Bạch Xà truyện* ban đầu chủ yếu được truyền miệng trong dân gian nên phát sinh nhiều văn bản và tình tiết không giống nhau. Có bản đến chuyện Bạch Tố Trinh bị nhốt vào tháp Lôi Phong là kết thúc, có bản thêm tình tiết Bạch Xà sinh con, lại có bản thêm chuyện con của Bạch Xà thi đỗ trạng nguyên, tế tháp cứu mẹ thành kết cục đại đoàn viên. Tuy nhiên, các tình tiết cơ bản của câu chuyện thường được cho là đã hoàn chỉnh vào thời [Nam Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng).
Dưới thời
[Đường](/wiki/Nh%C3%A0_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), đã có chuyện truyền kỳ kể về quan hệ giữa rắn hóa thành người và con người. Đến thời Tống mới xuất hiện chuyện xà tinh và người kết hôn.
Điều đáng chú ý là trong các bản kể đầu tiên, Tiểu Thanh không phải do Thanh Xà biến thành mà là do Thanh Ngư biến thành. Sau này mới cải biên thành
**Bạch Linh Xà** và **Thanh Trúc Xà** ở núi Nga My tu luyện thành tiên đến [Tây Hồ](/wiki/T%C3%A2y_H%E1%BB%93) du ngoạn rồi gặp gỡ Hứa Tiên. Điều này trong *Song ngư phiến trụy*, *Bạch Nương Tử vĩnh trấn Lôi Phong tháp* có miêu tả rõ ràng. Nhân vật Hứa Tiên ban đầu là Hứa Tuyên, sau này mới dần dần được đổi thành Hứa Tiên. *Bạch Xà truyện* được tìm thấy sớm nhất trong tác phẩm * của Cảnh thế thông ngôn* [Phùng Mộng Long](/wiki/Ph%C3%B9ng_M%E1%BB%99ng_Long), quyển 28: *Bạch Nương Tử vĩnh trấn Lôi Phong tháp*. Tác phẩm *(xem Sơn Các bản) của* [Lôi Phong tháp](/w/index.php?title=L%C3%B4i_Phong_th%C3%A1p&action=edit&redlink=1) [Hoàng Đồ Tất](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BB%93_T%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1)đầu thời [Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)là bản chỉnh lý sớm nhất các hý khúc được sáng tác và lưu truyền, trong bản này chỉ kể đến đoạn Bạch Xà bị trấn áp trong tháp Lôi Phong, không có tình tiết sinh con tế tháp. Sau này lại xuất hiện Lê Viên cựu sao bản (khả năng là cha con [Trần Gia Ngôn](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_Gia_Ng%C3%B4n&action=edit&redlink=1)sáng tác, hiện bản còn lưu giữ được không đầy đủ), là văn bản được lưu truyền rộng rãi, có thêm tình tiết Bạch Xà sinh con.
Vào thời
[Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long), [Phương Thành Bồi](/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_Th%C3%A0nh_B%E1%BB%93i&action=edit&redlink=1) cải biên thành * (Thủy Trúc Cư bản) bao gồm 34 màn, bao gồm 4 quyển: quyển 1 từ Lôi Phong tháp truyền kỳ* *Sơ sơn*, *Thu Thanh*đến *Chu ngộ*, *Đính minh*; quyển 2 là *Đoan Dương*, *Cầu thảo*; quyển 3 là *Yết thiện*, *Thủy môn*; quyển 4 từ *Đoạn Kiều*đến *Tế tháp*là hết. Các tình tiết chủ yếu của *Bạch Xà truyện*đến đây có thể nói là cơ bản hoàn thành. Bản kịch này được dâng lên vua Càn Long khi tuần du Giang Nam, do đó có đóng dấu ngự lãm của Càn Long, làm cho tất cả các tầng lớp trong xã hội không ai không biết đến *Bạch Xà truyện*. Sau này vào năm [Gia Khánh](/wiki/Gia_Kh%C3%A1nh)thứ 11, [Ngọc Sơn chủ nhân](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%8Dc_S%C6%A1n_ch%E1%BB%A7_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1)lại xuất bản bộ tiểu thuyết trung thiên *, năm Gia Khánh thứ 14 lại xuất bản đàn từ* [Lôi Phong tháp kỳ truyện](/w/index.php?title=L%C3%B4i_Phong_th%C3%A1p_k%E1%BB%B3_truy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) *. Đến đây, hình tượng xà tinh đã hoàn toàn thay đổi: từ một yêu quái chỉ đơn thuần mê hoặc con người trở thành một người con gái có tình có nghĩa.* [Nghĩa yêu truyện](/w/index.php?title=Ngh%C4%A9a_y%C3%AAu_truy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1)
Từ giữa thời Thanh về sau,
*Bạch Xà truyện* là vở kịch thường xuyên được công diễn, xem trong *Cúc bộ quần anh* vào thời [Đồng Trị](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_Tr%E1%BB%8B) thì đương thời diễn xuất *Bạch Xà truyện* là [Kinh kịch](/wiki/Kinh_k%E1%BB%8Bch) lẫn với [Côn khúc](/wiki/C%C3%B4n_kh%C3%BAc) nhưng vẫn lấy Côn khúc làm chủ yếu, đồng thời có thể nhận thấy thời đại xảy ra tình tiết tế tháp trong *Bạch Xà truyện* là khá muộn.
Hiện nay,
*Bạch Xà truyện* được chuyển thể thành bộ [phim truyền hình](/wiki/Phim_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh) [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan) *, cơ bản dựa theo các tình tiết có sẵn và bổ sung thêm một số nội dung. Ngoài ra, còn có tiểu thuyết Tân Bạch Nương Tử truyền kỳ* *của nữ tác giả* [Thanh Xà](/w/index.php?title=Thanh_X%C3%A0&action=edit&redlink=1) [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) [Lý Bích Hoa](/w/index.php?title=L%C3%BD_B%C3%ADch_Hoa&action=edit&redlink=1)được sáng tác dựa theo *Bạch Xà truyện*, sau đó được đạo diễn nổi tiếng Hồng Kông [Từ Khắc](/wiki/T%E1%BB%AB_Kh%E1%BA%AFc)đưa lên màn ảnh. [Đoàn ca kịch Minh Hoa Viên](/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_ca_k%E1%BB%8Bch_Minh_Hoa_Vi%C3%AAn&action=edit&redlink=1)của Đài Loan thường biểu diễn *Bạch Xà truyện*ngoài trời vào trước sau [Tết Đoan ngọ](/wiki/T%E1%BA%BFt_%C4%90oan_ng%E1%BB%8D), nội dung câu chuyện không được cải biên nhiều, nhưng thiết kế sân khấu có nhiều đột phá so với truyền thống, trong đoạn *nước ngập chùa Kim Sơn*huy động cả xe phun nước của đội cứu hỏa, lại còn thiết kế dây cáp để tạo cảm giác Bạch Xà và Thanh Xà đằng vân giá vụ. Ngoài ra, tác phẩm này còn được Hãng phim hoạt hình Toei của [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)cải biên thành bộ phim hoạt hình mang tên *(phát hành năm* [Bạch Xà truyện](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n_(phim_ho%E1%BA%A1t_h%C3%ACnh)&action=edit&redlink=1) [1958](/wiki/1958)), là bộ phim hoạt hình màu đầu tiên của Nhật, đánh dấu một cột mốc trong lịch sử phim hoạt hình Nhật Bản (đáng chú ý là bộ phim căn cứ theo nguyên bản: Tiểu Thanh là thanh ngư, không phải thanh xà).
Qua gần một ngàn năm hình thành và phát triển của
*Bạch Xà truyện*, ngoài việc làm phong phú thêm các tình tiết, tính cách nhân vật cũng dần dần được thay đổi và phát triển.
## Chuyển thể[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=10)]
### Kịch[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=11)] *Bạch Xà truyện* đã được chuyển thể nhiều lần thành [Kinh kịch](/wiki/Kinh_k%E1%BB%8Bch), [Việt kịch](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87t_k%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) và các loại hình [hý khúc](/w/index.php?title=H%C3%BD_kh%C3%BAc&action=edit&redlink=1) khác.
Các vở
[nhạc kịch](/wiki/Opera) được thực hiện tại [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) bao gồm: *Bạch Nương Nương*do [Cố Gia Huy](/w/index.php?title=C%E1%BB%91_Gia_Huy&action=edit&redlink=1)và [Hoàng Triêm](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Tri%C3%AAm&action=edit&redlink=1)sản xuất. Công chiếu năm [1972](/wiki/1972), đánh dấu mở đầu nền công nghiệp nhạc kịch Hồng Kông *Bạch Xà, Thanh Xà*(2005) do [Christopher Wong](/w/index.php?title=Christopher_Wong&action=edit&redlink=1)sản xuất *Bạch Xà truyện*do [Cao Thế Chương](/w/index.php?title=Cao_Th%E1%BA%BF_Ch%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)và [Chris Shum](/w/index.php?title=Chris_Shum&action=edit&redlink=1)sản xuất
Năm
[2010](/wiki/2010), một vở [opera](/wiki/Opera) mang tên [Madame White Snake](http://madamewhitesnake.org/), nhạc [Chu Long](/w/index.php?title=Chu_Long&action=edit&redlink=1), lời [Cerise Lim Jacobs](/w/index.php?title=Cerise_Lim_Jacobs&action=edit&redlink=1) được Hãng [Opera Boston](/w/index.php?title=Opera_Boston&action=edit&redlink=1) sản xuất và công chiếu . [2]
### Phim điện ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=12)] *: Phim do* [Bạch Xà truyện](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n_(phim_1962)&action=edit&redlink=1) [Thiệu thị huynh đệ](/wiki/Thi%E1%BB%87u_th%E1%BB%8B_huynh_%C4%91%E1%BB%87)ở [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng)sản xuất năm [1962](/wiki/1962), [Lâm Đại](/wiki/L%C3%A2m_%C4%90%E1%BA%A1i)thủ vai chính *: Phim điện ảnh hoạt hình do Hãng phim Toei của* [Bạch Xà truyện](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n_(phim_ho%E1%BA%A1t_h%C3%ACnh)&action=edit&redlink=1) [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)sản xuất năm [1958](/wiki/1958), là bộ phim điện ảnh hoạt hình màu đầu tiên của Nhật Bản *: Phim năm* [Chân Bạch Xà truyện](/w/index.php?title=Ch%C3%A2n_B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) [1978](/wiki/1978)do [Lâm Thanh Hà](/wiki/L%C3%A2m_Thanh_H%C3%A0)thủ vai chính *: Phim năm* [Tân Bạch Xà truyện](/w/index.php?title=T%C3%A2n_B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) [1982](/wiki/1982)do [Lâm Thanh Hà](/wiki/L%C3%A2m_Thanh_H%C3%A0)thủ vai chính, nối tiếp theo *Chân Bạch Xà truyện* *: Phim năm* [Bạch Xà đại náo thiên cung](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_%C4%91%E1%BA%A1i_n%C3%A1o_thi%C3%AAn_cung&action=edit&redlink=1) [1975](/wiki/1975)do [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan)sản xuất, [Tôn Dương](/w/index.php?title=T%C3%B4n_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)đạo diễn *: Phim* [Thanh Xà](/w/index.php?title=Thanh_X%C3%A0_(phim)&action=edit&redlink=1) [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng)năm [1993](/wiki/1993)do [Từ Khắc](/wiki/T%E1%BB%AB_Kh%E1%BA%AFc)đạo diễn, các diễn viên: [Trương Mạn Ngọc](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_M%E1%BA%A1n_Ng%E1%BB%8Dc), [Vương Tổ Hiền](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%95_Hi%E1%BB%81n), [Triệu Văn Trác](/wiki/Tri%E1%BB%87u_V%C4%83n_Tr%C3%A1c), [Ngô Hưng Quốc](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_H%C6%B0ng_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1) *: Phim 3D năm* [Truyền thuyết Bạch Xà](/wiki/Truy%E1%BB%81n_thuy%E1%BA%BFt_B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0) [2011](/wiki/2011)do [Trình Tiểu Đông](/wiki/Tr%C3%ACnh_Ti%E1%BB%83u_%C4%90%C3%B4ng)đạo diễn, các diễn viên: [Lý Liên Kiệt](/wiki/L%C3%BD_Li%C3%AAn_Ki%E1%BB%87t), [Huỳnh Thánh Y](/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_Th%C3%A1nh_Y), [Lâm Phong](/wiki/L%C3%A2m_Phong), [Thái Trác Nghiên](/wiki/Th%C3%A1i_Tr%C3%A1c_Nghi%C3%AAn)
### Phim truyền hình[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=13)] *: Phim Hồng Kông năm* [Kỳ ảo nhân gian thế](/w/index.php?title=K%E1%BB%B3_%E1%BA%A3o_nh%C3%A2n_gian_th%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) [1990](/wiki/1990), do [TVB](/wiki/TVB)sản xuất, các diễn viên: [Trần Mỹ Kỳ](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_M%E1%BB%B9_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1), [Thiệu Mỹ Kỳ](/w/index.php?title=Thi%E1%BB%87u_M%E1%BB%B9_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1), [Ngô Đại Dung](/w/index.php?title=Ng%C3%B4_%C4%90%E1%BA%A1i_Dung&action=edit&redlink=1) [Bạch Xà và Trương thiên sư](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_v%C3%A0_Tr%C6%B0%C6%A1ng_thi%C3%AAn_s%C6%B0&action=edit&redlink=1) *: Phim Đài Loan năm* [Tân Bạch Nương Tử truyền kỳ](/w/index.php?title=T%C3%A2n_B%E1%BA%A1ch_N%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD_truy%E1%BB%81n_k%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [1992](/wiki/1992), các diễn viên: [Triệu Nhã Chi](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_Nh%C3%A3_Chi&action=edit&redlink=1), [Diệp Đồng](/w/index.php?title=Di%E1%BB%87p_%C4%90%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1), [Trần Mỹ Kỳ](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_M%E1%BB%B9_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) *: Phim* [Bạch Xà hậu truyện: Nhân gian hữu ái](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_h%E1%BA%ADu_truy%E1%BB%87n:_Nh%C3%A2n_gian_h%E1%BB%AFu_%C3%A1i&action=edit&redlink=1) [Singapore](/wiki/Singapore)năm [1995](/wiki/1995), các diễn viên: [Lưu Thu Thiên](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Thu_Thi%C3%AAn&action=edit&redlink=1), [Đinh Lam](/w/index.php?title=%C4%90inh_Lam&action=edit&redlink=1), [Vương Dụ Hương](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_D%E1%BB%A5_H%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), [Nghiêm Bính Lượng](/w/index.php?title=Nghi%C3%AAm_B%C3%ADnh_L%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1), [Tào Quốc Huy](/w/index.php?title=T%C3%A0o_Qu%E1%BB%91c_Huy&action=edit&redlink=1), [Lâm Ích Thịnh](/w/index.php?title=L%C3%A2m_%C3%8Dch_Th%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1), [Hoàng Tố Phương](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_T%E1%BB%91_Ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) *: Phim Hồng Kông năm* [Ta và cương thi có ước hẹn](/w/index.php?title=Ta_v%C3%A0_c%C6%B0%C6%A1ng_thi_c%C3%B3_%C6%B0%E1%BB%9Bc_h%E1%BA%B9n&action=edit&redlink=1) [1998](/wiki/1998)do [ATV](/wiki/ATV)sản xuất *(còn có tên là* [Thanh Xà và Bạch Xà](/w/index.php?title=Thanh_X%C3%A0_v%C3%A0_B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0&action=edit&redlink=1) *Bạch Xà tân truyện*): Phim năm [2001](/wiki/2001)do Đài Loan và Singapore hợp tác sản xuất, các diễn viên: [Phạm Văn Phương](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_Ph%C6%B0%C6%A1ng), [Trương Ngọc Yến](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%C6%A1ng_Ng%E1%BB%8Dc_Y%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1), [Lý Minh Thuận](/wiki/L%C3%BD_Minh_Thu%E1%BA%ADn), [Tiêu Ân Tuấn](/wiki/Ti%C3%AAu_%C3%82n_Tu%E1%BA%A5n) *: Phim truyền hình Trung Quốc năm* [Bạch Xà truyện](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n_(phim_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_2005)&action=edit&redlink=1) [2005](/wiki/2005), các diễn viên: [Lưu Đào](/wiki/L%C6%B0u_%C4%90%C3%A0o), [Phan Việt Minh](/w/index.php?title=Phan_Vi%E1%BB%87t_Minh&action=edit&redlink=1), [Trần Tử Hàm](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_T%E1%BB%AD_H%C3%A0m&action=edit&redlink=1), [Lưu Tiểu Phong](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Ti%E1%BB%83u_Phong&action=edit&redlink=1) *: Phim truyền hình Trung Quốc năm* [Bạch Xà hậu truyện](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_h%E1%BA%ADu_truy%E1%BB%87n_(phim_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_2010)&action=edit&redlink=1) [2010](/wiki/2010), nối tiếp theo *(2005), các diễn viên:* [Bạch Xà truyện](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n_(phim_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_2005)&action=edit&redlink=1) [Phó Miểu](/w/index.php?title=Ph%C3%B3_Mi%E1%BB%83u&action=edit&redlink=1), [Khưu Tâm Chí](/w/index.php?title=Kh%C6%B0u_T%C3%A2m_Ch%C3%AD&action=edit&redlink=1), [Trì Soái](/w/index.php?title=Tr%C3%AC_So%C3%A1i&action=edit&redlink=1), [Lưu Thi Thi](/wiki/L%C6%B0u_Thi_Thi) *: Phim truyền hình Trung Quốc năm* [Gặp Lại Bạch Nương Tử](/w/index.php?title=G%E1%BA%B7p_L%E1%BA%A1i_B%E1%BA%A1ch_N%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) [2011](/wiki/2011), nối tiếp theo *, các diễn viên:* [Tân Bạch Nương Tử truyền kỳ](/w/index.php?title=T%C3%A2n_B%E1%BA%A1ch_N%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AD_truy%E1%BB%81n_k%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) [Nhậm Tuyền](/w/index.php?title=Nh%E1%BA%ADm_Tuy%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1), [Tả Tiểu Thanh](/w/index.php?title=T%E1%BA%A3_Ti%E1%BB%83u_Thanh&action=edit&redlink=1), [Thẩm Hiểu Hải](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A9m_Hi%E1%BB%83u_H%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1), [Đới Quân Trúc](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%9Bi_Qu%C3%A2n_Tr%C3%BAc&action=edit&redlink=1)
### Phim hoạt hình[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=14)] *, Trung Quốc sản xuất* [Nước ngập Kim Sơn](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_ng%E1%BA%ADp_Kim_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1)
### Múa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=15)] *Bạch Xà truyện*: năm [1982](/wiki/1982), do [La Văn](/w/index.php?title=La_V%C4%83n&action=edit&redlink=1), [Uông Minh Thuyên](/w/index.php?title=U%C3%B4ng_Minh_Thuy%C3%AAn&action=edit&redlink=1), [Mễ Tuyết](/w/index.php?title=M%E1%BB%85_Tuy%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)thủ vai chính *Bạch Xà truyện*: do Đoàn múa Vân Môn của [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan)sản xuất
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=16)] [^](#cite_ref-1) [Chu Đạt Quan](/wiki/Chu_%C4%90%E1%BA%A1t_Quan), *Chân Lạp phong thổ ký hiệu chú: cung thất*, [Hạ Nãi](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_N%C3%A3i&action=edit&redlink=1)hiệu chú, Trung Hoa thư cục, [ISBN 7-101-02028-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7101020283) [^](#cite_ref-2) *Boston Globe*: ["Curtain rises on ancient Chinese myth," ngày 1 tháng 3 năm 2010](http://www.boston.com/ae/theater_arts/articles/2010/03/01/curtain_rises_on_ancient_myth_in_opera_bostons_madame_white_snake/), accessed ngày 2 tháng 3 năm 2010
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A1ch_X%C3%A0_truy%E1%BB%87n&action=edit§ion=17)]
|
|![]()

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
*Callistemon subulatus*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Callistemon subulatus
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Myrtales](/wiki/B%E1%BB%99_%C4%90%C3%A0o_kim_n%C6%B0%C6%A1ng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Myrtaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_%C4%90%C3%A0o_kim_n%C6%B0%C6%A1ng) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Callistemon](/w/index.php?title=Callistemon&action=edit&redlink=1) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. subulatus** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Callistemon subulatus* [Cheel](/w/index.php?title=Cheel&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-NSW-1) [Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) *Melaleuca subulata*(Cheel) Craven * là một loài Callistemon subulatus* [thực vật có hoa](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa)trong [Họ Đào kim nương](/wiki/H%E1%BB%8D_%C4%90%C3%A0o_kim_n%C6%B0%C6%A1ng). Loài này được Cheel mô tả khoa học đầu tiên năm 1925. [[2]](#cite_note-2)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Callistemon_subulatus&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Callistemon_subulatus&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-NSW_1-0) [“](http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=sp&name=Callistemon~subulatus). *Callistemon subulatus*” *PlantNET - New South Wales Flora Online*. Royal Botanic Gardens & Domain Trust, Sydney Australia. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2009. **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-2) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-31511). Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013. *Callistemon subulatus*”
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Callistemon_subulatus&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Callistemon_subulatus&action=edit§ion=2)]
Phương tiện liên quan tới
[Callistemon subulatus](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Callistemon_subulatus)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Callistemon subulatus](//species.wikimedia.org/wiki/Callistemon_subulatus)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Callistemon subulatus”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=591424-1). *. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index)


markdown:
# Celles-sur-Aisne
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [49°24′25″B 3°28′57″Đ / 49,406944°B 3,4825°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Celles-sur-Aisne¶ms=49.406944_N_3.4825_E_region:FR_type:city)
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Picardy](/wiki/Picardy) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Aisne](/wiki/Aisne) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Soissons](/wiki/Soissons_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Liên xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p#Li.C3.AAn_x.C3.A3) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008-2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 75 m/246 ft)
1 2(2,38 sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [02148](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=02148-COM)/ [02370](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) **Celles-sur-Aisne** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_t%E1%BB%89nh_Aisne) ở [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Aisne](/wiki/Aisne), vùng [Picardie](/wiki/Picardie) thuộc miền bắc nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p).


markdown:
# De Havilland Sea Vixen
|DH.110 Sea Vixen|
|
|![]()
[Máy bay tiêm kích](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch)hoạt động trên tàu sân bay [Hãng sản xuất](/wiki/H%C3%A3ng_ch%E1%BA%BF_t%E1%BA%A1o_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5) [de Havilland](/w/index.php?title=De_Havilland&action=edit&redlink=1) [26 tháng 9](/wiki/26_th%C3%A1ng_9)- [1951](/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_n%C4%83m_1951) [[1]](#cite_note-neal_179-1) ![ Flag of the United Kingdom.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/22px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
![ Flag of the United Kingdom.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Flag_of_the_United_Kingdom.svg/22px-Flag_of_the_United_Kingdom.svg.png)
[Hải quân Hoàng gia](/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh) **de Havilland DH.110 Sea Vixen** là một loại [máy bay tiêm kích](/wiki/M%C3%A1y_bay_ti%C3%AAm_k%C3%ADch) phản lực hai chỗ của [Vương quốc Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh) được trang bị cho [Không quân Hải quân Hoàng gia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia&action=edit&redlink=1), do hãng [de Havilland](/w/index.php?title=De_Havilland&action=edit&redlink=1) thiết kế chế tạo. Được phát triển từ mẫu tiêm kích phản lực thế hệ đầu tiên trước đó, Sea Vixen là một máy bay tiêm kích phòng thủ hạm đội trang bị trên [tàu sân bay](/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay). Ban đầu nó được hãng de Havilland sản xuất, sau này khi de Havilland sát nhập vào [Hawker Siddeley](/w/index.php?title=Hawker_Siddeley&action=edit&redlink=1) thì nó có tên gọi là **Hawker Siddeley Sea Vixen**.
## Mục lục
## Phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=1)]
Máy bay này có tên gọi ban đầu là
*DH.110*; nó là loại tiêm kích mọi thời tiết hai động cơ, được phát triển bắt đầu vào năm 1946 sau các cuộc thảo luận với Hải quân về yêu cầu của họ đối với loại tiêm kích phản lực hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết. Thiết kế của De Havilland có cùng kiểu xà đuôi kép với [1] [de Havilland Vampire](/wiki/De_Havilland_Vampire), có cấu trúc kim loại và cánh xuôi sau. Nó được trang bị 2 động cơ [Rolls-Royce Avon](/w/index.php?title=Rolls-Royce_Avon&action=edit&redlink=1), mỗi chiếc tạo lực đẩy 7.500 lbf (33 kN), cho phép máy bay đạt vận tốc siêu âm khi bổ nhào quãng đường ngắn. Vũ khí gồm 4 khẩu [[1]](#cite_note-neal_179-1) [pháo ADEN](/w/index.php?title=Ph%C3%A1o_ADEN&action=edit&redlink=1)30 mm. Tháng 1/1947, chỉ tiêu kỹ thuật N.40/46 và F.44/46 được Bộ hàng không Anh ban hành về những loại tiêm kích đêm trang bị cho Không quân hải quân (FAA) và [Không quân Hoàng gia](/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh)(RAF), có 9 mẫu thử được RAF đặt hàng (cùng với 4 mẫu thử của loại [[1]](#cite_note-neal_179-1) [Gloster Javelin](/wiki/Gloster_Javelin)cạnh tranh) và 4 mẫu thử khác được FAA đặt hàng. [[2]](#cite_note-AI_ap91_p194-2) Năm 1949, Hải quân Hoàng gia lại quyết định mua [[3]](#cite_note-Jackson_dh_p470-3) [de Havilland Sea Venom](/wiki/De_Havilland_Sea_Venom), nó được phát triển từ loại máy bay hiện có rẻ hơn và đáp ứng nhanh chóng cho nhu cầu trước mắt của hải quân về loại máy bay tiêm kích đêm trang bị động cơ phản lực, nhằm thay thế [de Havilland Sea Hornet](/wiki/De_Havilland_Hornet)động cơ piston, trong khi đó RAF cắt giảm từ 9 chiếc xuống còn 2 chiếc. Mặc dù vậy, de Havilland vẫn tiếp tục với đề án. [[1]](#cite_note-neal_179-1) [[4]](#cite_note-AI_ap91_p195_8-4)
Mẫu thử bay lần đầu ngày 26/9/1951, do
[John Cunningham](/w/index.php?title=John_Cunningham_(s%C4%A9_quan_RAF)&action=edit&redlink=1) điều khiển; hiệu năng của nó vượt quá sự mong đợi, năm 1952 trong các chuyến bay thử nghiệm nó thường bay vượt vận tốc âm thanh. [3] Tuy nhiên, bi kịch đã xảy ra khi nó đang biểu diễn tại [[1]](#cite_note-neal_179-1) [Triển lãm hàng không Farnborough](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%83n_l%C3%A3m_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_Farnborough&action=edit&redlink=1)ngày 6/9/1952. Sau khi bay vượt âm, nó đâm xuống đất và giết chết 31 người, gồm cả 2 phi công điều khiển là [[5]](#cite_note-BBC_archive-5) [John Derry](/w/index.php?title=John_Derry&action=edit&redlink=1)và Tony Richards. Tai nạn xảy ra do thiết kế lỗi phần dầm chính của cánh, khiến máy bay mất điều khiển khi lộn vòng ở vận tốc lớn. Máy bay đâm xuống đất khiến một động cơ văng vào khu vực đông khán giả ở cuối đường băng, gây nên nhiều thương vong, một số người khác bị thương bởi mảnh vụn từ buồng lái. Sự việc này dẫn tới thay đổi lớn các quy định an toàn đối với triển lãm hàng không ở Anh và từ tai nạn này không có khán giả nào bị thiệt mạng do tai nạn trong triển lãm ở Anh. [[5]](#cite_note-BBC_archive-5) [[5]](#cite_note-BBC_archive-5)
Do sự cố này, mẫu thử thứ hai đã được sửa đổi ở nhiều bộ phận, trong đó có đuôi, sau khi sửa đổi xong đến tận năm 1954 nó mới tiếp tục được bay.
Thời gian này, RAF đã từ bỏ mối quan tâm đối với DH.110, họ đã chọn Javelin [6] nhưng Không quân hải quân quyết định chọn DH.110 thay thế cho Sea Venom. Sea Vixen không được trang bị súng, nó được trang bị các [[7]](#cite_note-7) [tên lửa không đối không](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_kh%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%91i_kh%C3%B4ng) [de Havilland Firestreak](/w/index.php?title=De_Havilland_Firestreak&action=edit&redlink=1)ngoài hệ thống vũ khí tích hợp. [[1]](#cite_note-neal_179-1) Năm 1955, một mẫu thử biến thể bán hải quân được chế tạo, thay đổi trong cấu tạo cánh cũng như gia cố cánh, [[8]](#cite_note-AI_ap91_p198-9-8) nó bay lần đầu năm 1955. Năm 1956, nó thực hiện chuyến bay có hạ cánh trên tàu sân bay đầu tiên, nó hạ cánh xuống tàu [[9]](#cite_note-neal_180-9) [HMS](/wiki/HMS_Ark_Royal_(R09)). *Ark Royal* Phiên bản Sea Vixen thực sự đầu tiên là [[8]](#cite_note-AI_ap91_p198-9-8) *Sea Vixen FAW.20*(tiêm kích mọi thời tiết, sau này định danh là *FAW.1*) bay lần đầu ngày 20/3/1957; ngày 2/7/1959, chiếc Sea Vixen đầu tiên được trang bị cho không quân hải quân Anh. [[9]](#cite_note-neal_180-9) [[10]](#cite_note-Jackson_dh_p472-10) ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Sea_vixens_refuelling_arp.jpg/220px-Sea_vixens_refuelling_arp.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Sea_vixens_refuelling_arp.jpg/220px-Sea_vixens_refuelling_arp.jpg)
[Triển lãm hàng không Farnborough](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%83n_l%C3%A3m_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_Farnborough&action=edit&redlink=1)
## Thiết kế[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=2)]
Sea Vixen có xà đuôi kép, giống như
[de Havilland Sea Vampire](/wiki/De_Havilland_Vampire) và [Sea Venom](/wiki/De_Havilland_Sea_Venom). Sea Vixen là máy bay đầu tiên của Anh được vũ trang chỉ với tên lửa, rocket và bom. Sea Vixen FAW.1 trang bị 4 [tên lửa không đối không](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_kh%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%91i_kh%C3%B4ng) [de Havilland Firestreak](/w/index.php?title=De_Havilland_Firestreak&action=edit&redlink=1), 2 thùng rocket không điều khiển 2 inch (51 mm) và có thể mang 4 quả bom 500 lb (227 kg) hoặc 2 quả 1,000 lb (454 kg). Nó được trang bị 2 động cơ tuabin [Rolls-Royce Avon](/w/index.php?title=Rolls-Royce_Avon&action=edit&redlink=1) có lực đẩy 11,230 lbf (50,0 kN) mỗi chiếc, có tốc độ 690 mph (1.110 km/h) và tầm bay đạt 600 dặm (1.000 km). Thiết kế DH.110 ban đầu chào hàng cho RAF có pháo, tuy nhiên pháo bị loại bỏ và đưa vào trang bị toàn bộ tên lửa. Chỗ ngồi của phi công quan sát đặt ở bên phải chìm trong thân máy bay. [9] [[9]](#cite_note-neal_180-9) [[N 1]](#cite_note-11) *Sea Vixen FAW.2* là phiên bản kế thừa của FAW.1 với nhiều cải tiến. Ngoài tên lửa Firestreak, nó có thể mang theo tên lửa không đối không [Red Top](/w/index.php?title=Hawker_Siddeley_Red_Top&action=edit&redlink=1), 4 thùng rocket [SNEB](/w/index.php?title=SNEB&action=edit&redlink=1) và tên lửa không đối đất [AGM-12 Bullpup](/w/index.php?title=AGM-12_Bullpup&action=edit&redlink=1). Phần xà đuôi kép lớn hơn cho phép đặt thêm thùng nhiên liệu, nó được lắp đặt thêm các hệ thống điện tử khác. Tuy nhiên các thay đổi về mặt khí động học khiến nó không thể mang bom 1.000 lb.
FAW.2 bay lần đầu năm 1962 và đưa vào trang bị ở các phi đoàn tiền tuyến năm 1964, có 29 chiếc được chế tạo và 67 chiếc FAW.1 được nâng cấp lên chuẩn FAW.2. FAW.1 bắt đầu ngừng hoạt động năm 1966. Năm 1972, Sea Vixen FAW.2 cũng ngừng hoạt động. Theo kế hoạch thì
[F-4 Phantom II](/wiki/McDonnell_Douglas_F-4_Phantom_II) sẽ thay thế cho Sea Vixen, đồng thời tàu [HMS Ark Royal](/wiki/HMS_Ark_Royal_(R09)) và [cũng được tân trạng lại để nhận máy bay mới. Nhưng do cắt giảm ngân sách và sau khi HMS](/wiki/HMS_Eagle_(R05)) *Eagle* *Eagle*ngừng hoạt động thì chỉ có *Ark Royal*được chuyển đổi để nhận máy bay mới.
Một số lượng nhỏ Sea Vixen sau đó phục vụ với vai trò làm máy bay không người lái, được định danh lại thành
*Sea Vixen D.3*. Chỉ có 4 chiếc được chuyển đổi thành chuẩn D.3. Chiếc Sea Vixen (XP924) cuối cùng có thể bay được là một chiếc D.3. [11] Một số chiếc Sea Vixen trở thành máy bay kéo bia bay và được định danh lại thành [[11]](#cite_note-UKSerials-12) *TT.2*.
## Lịch sử hoạt động[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=3)]
Sea Vixen không tham gia bất kỳ cuộc chiến tranh thực sự nào trong sự nghiệp của mình với FAA, dù nó đã thực hiện rất nhiều chiến dịch. Năm 1961, Tổng thống
[Iraq](/wiki/Iraq) là [Abdul Karim Kassem](/w/index.php?title=Abdul_Karim_Kassem&action=edit&redlink=1) đe dọa thôn tính [Kuwait](/wiki/Kuwait) giàu tài nguyên dầu mỏ. Kuwait đã nhờ đến sự trợ giúp từ bên ngoài, Anh đã gửi một số tàu chiến đến, trong đó có 2 hạm đội tàu sân bay. Sea Vixen trên 2 tàu sân bay đã thực hiện các chuyến bay tuần tra trong khu vực, do sự hiện diện của quân đội Anh nên hành động của Kassem đã dừng lại, do đó ngăn ngừa được một cuộc chiến vùng vịnh trên đất Kuwait.
Tháng 1/1964, rắc rối bùng phát ở quốc gia
[Đông Phi](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Phi) là [Tanganyika](/wiki/Tanganyika) sau khi các trung đoàn súng trường Tanganyika số 1 và 2 nổi dậy chống lại các sĩ quan người Anh và NCO. Những người nổi dậy bắt giữ Cao ủy Anh và chiếm sân bay ở thủ đô [Dar-es-Salaam](/w/index.php?title=Dar-es-Salaam&action=edit&redlink=1). Anh phản ứng lại bằng cách gửi hạm đội tàu sân bay hạng nhẹ [HMS Centaur](/w/index.php?title=HMS_Centaur_(R06)&action=edit&redlink=1) tới, cùng với 45 lính commando thuộc lực lượng thủy quân lục chiến hoàng gia. Sea Vixen từ tàu *Centaur*đã thực hiện các nhiệm vụ như yểm trợ cho lực lượng thủy quân lục chiến đổ bộ bằng [trực thăng](/wiki/M%C3%A1y_bay_tr%E1%BB%B1c_th%C4%83ng)vào Tanganyika. Chiến dịch "khôi phục ổn định Tanganyika" sau đó đã thành công, lực lượng nổi dậy đã bị tiêu diệt. Cùng năm này, Sea Vixen thuộc *HMS Centaur*đã tham chiến một lần nữa ở [Vịnh Ba Tư](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ba_T%C6%B0), như tấn công, hỗ trợ quân Anh đàn áp lại những người dân địa phương bất mãn vì thuế ở [Radfan](/w/index.php?title=Radfan&action=edit&redlink=1). Sau đó vào năm 1964, phi đoàn 897 của tàu HMS Centaur đến đóng quân ngoài khơi Indonesia, đã ngăn chặn sự leo thang của cuộc đối đầu Indonesia–Malaysia của tổng thống Sukarno. [[12]](#cite_note-13)
Sea Vixen còn tham gia các nhiệm vụ khác vào thập niên 1960, như chiến dịch
[Beira Patrol](/w/index.php?title=Beira_Patrol&action=edit&redlink=1), đây là một chiến dịch của hải quân Anh để ngăn chặn dầu đến [Rhodesia](/w/index.php?title=Rhodesia&action=edit&redlink=1) qua thuộc địa [Mozambique](/wiki/Mozambique) của Bồ Đào Nha. Sea Vixen cũng có mặt ở [Viễn Đông](/wiki/Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng). Năm 1967, ở Vịnh Ba Tư, Sea Vixen đã hỗ trợ việc di tản khỏi [Aden](/wiki/Aden). Có một số tàu chiến của hải quân Anh tham gia như tàu sân bay [HMS Albion](/w/index.php?title=HMS_Albion_(R07)&action=edit&redlink=1), *Bulwark*và *Eagle*(mang Sea Vixen) và tàu đổ bộ [HMS](/w/index.php?title=HMS_Fearless_(L10)&action=edit&redlink=1). *Fearless*
Sea Vixen cũng tham gia biểu diễn nhào lộn trên không, thuộc 2 đội biểu diễn của hải quân Anh: "
[Simon's Sircus](/w/index.php?title=Simon%27s_Sircus&action=edit&redlink=1)" (sic) và "Fred's Five".
Một số chiếc Sea Vixen được gửi tới FR Aviation tại sân bay Tarrant Rushton để chuyển đổi thành máy bay không người lái D.3, một số thử nghiệm diễn ra ở
[RAF Llanbedr](/w/index.php?title=S%C3%A2n_bay_Llanbedr&action=edit&redlink=1) trước khi chương trình D.3 bị ngừng. [[13]](#cite_note-AI_ap91_p201-14) Trong số đó có chiếc Sea Vixen XP924, giờ là G-CVIX, là chiếc Sea Vixen duy nhất còn bay được, nó đang sơn màu của phi đoàn 899 không quân hải quân. Hiện nó thuộc sở hữu của [14] [De Havilland Aviation](/w/index.php?title=De_Havilland_Aviation&action=edit&redlink=1).
## Quốc gia sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=4)]
### Quân sự[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=5)]
### Dân sự[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=6)]
## Những chiếc còn sót lại[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=7)]
Chỉ có 1 chiếc Sea Vixen hiện vẫn bay được:
- Sea Vixen D.3 XP924 (
*giờ là G-CVIX*), [De Havilland Aviation](/w/index.php?title=De_Havilland_Aviation&action=edit&redlink=1), [Sân bay Bournemouth](/wiki/S%C3%A2n_bay_Bournemouth), [Dorset](/wiki/Dorset).
Một số chiếc khác:
- Sea Vixen FAW.1 XJ481,
[Bảo tàng Không quân Hải quân](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1), [RNAS Yeovilton](/w/index.php?title=RNAS_Yeovilton&action=edit&redlink=1), [Somerset](/wiki/Somerset).
- Sea Vixen FAW.1 XJ482,
[Bảo tàng Hàng không Norfolk và Suffolk](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_Norfolk_v%C3%A0_Suffolk&action=edit&redlink=1), [Suffolk](/wiki/Suffolk).
- Sea Vixen FAW.2 XJ490,
[Bảo tàng Hàng không Queensland](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_Queensland&action=edit&redlink=1), [Caloundra](/w/index.php?title=Caloundra&action=edit&redlink=1), [Australia](/wiki/%C3%9Ac).
- Sea Vixen FAW.2 XJ494,
[Bruntingthorpe Aerodrome](/w/index.php?title=Bruntingthorpe_Aerodrome&action=edit&redlink=1), [Leicestershire](/wiki/Leicestershire).
- Sea Vixen FAW.2 XJ560,
[Bảo tàng Hàng không Newark](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_Newark&action=edit&redlink=1), [Nottinghamshire](/wiki/Nottinghamshire).
- Sea Vixen FAW.2 XJ565,
[Trung tâm di sản máy bay de Havilland](/w/index.php?title=Trung_t%C3%A2m_di_s%E1%BA%A3n_m%C3%A1y_bay_de_Havilland&action=edit&redlink=1), [Hertfordshire](/wiki/Hertfordshire).
- Sea Vixen FAW.2 XJ571,
[Solent Sky](/w/index.php?title=Solent_Sky&action=edit&redlink=1), [Hampshire](/wiki/Hampshire).
- Sea Vixen FAW.2 XJ580,
[Bảo tàng Hàng không Quân sự Tangmere](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Tangmere&action=edit&redlink=1), [West Sussex](/wiki/West_Sussex).
- Sea Vixen FAW.2 XN685,
[Bảo tàng Hàng không Midland](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_Midland&action=edit&redlink=1), Coventry.
- Sea Vixen FAW.2 XS576,
[IWM Duxford](/w/index.php?title=IWM_Duxford&action=edit&redlink=1), [Cambridgeshire](/wiki/Cambridgeshire).
- Sea Vixen TT.2 XS587 (
*giờ là G-VIXN*), [Bảo tàng Hàng không Gatwick](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_Gatwick&action=edit&redlink=1), [Surrey](/wiki/Surrey).
- Sea Vixen FAW.2 XS590,
[Bảo tàng Không quân Hải quân](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1), [RNAS Yeovilton](/w/index.php?title=RNAS_Yeovilton&action=edit&redlink=1), [Somerset](/wiki/Somerset).
Ngoài ra còn một số thuộc các bộ sưu tập cá nhân và công cộng trên khắp thế giới.
## Tính năng kỹ chiến thuật (Sea Vixen FAW.2)[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=8)]
Dữ liệu lấy từ
*The Great Book of Fighters* [[16]](#cite_note-17)
### Đặc điểm riêng[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=9)] **Tổ lái**: 2 **Chiều dài**: 55 ft 7 in (16,94 m) **: 51 ft 0 in (15,54 m)** [Sải cánh](/wiki/S%E1%BA%A3i_c%C3%A1nh) **Chiều cao**: 10 ft 9 in (3,28 m) **Diện tích cánh**: 648 ft² (60,2 m²) **Trọng lượng rỗng**: 27.950 lb (12.680 kg) **Trọng lượng có tải**: 41.575 lb (18.860 kg) **: 46.750 lb (21.205 kg)** [Trọng lượng cất cánh tối đa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_c%E1%BA%A5t_c%C3%A1nh_t%E1%BB%91i_%C4%91a&action=edit&redlink=1) [[17]](#cite_note-18) **Động cơ**: 2 động cơ tuanbin [Rolls-Royce Avon](/w/index.php?title=Rolls-Royce_Avon&action=edit&redlink=1)Mk.208, lực đẩy 50 kN (11.000 lbf) mỗi chiếc
### Hiệu suất bay[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=10)] **: Mach 0,91 (690 mph, 1.110 km/h)** [Vận tốc cực đại](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_V&action=edit&redlink=1) **: 790 mi (1.270 km) với nhiên liệu bên trong** [Tầm bay](/w/index.php?title=T%E1%BA%A7m_bay&action=edit&redlink=1) **: 48.000 ft (15.000 m)** [Trần bay](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_bay&action=edit&redlink=1) **: 9.000 ft/phút (46 m/s)** [Vận tốc lên cao](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_l%C3%AAn_cao&action=edit&redlink=1) **: 64,2 lb/ft² (313 kg/m²)** [Lực nâng của cánh](/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_n%C3%A2ng_c%E1%BB%A7a_c%C3%A1nh&action=edit&redlink=1) **: 0,54** [Lực đẩy/trọng lượng](/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_l%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BA%A9y-tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1)
### Vũ khí[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=11)]
- 6 giá treo ngoài mang được:
- Rocket: 4 thùng rocket Matra với 18 đạn phản lực
[SNEB](/w/index.php?title=SNEB&action=edit&redlink=1)68 mm mỗi thùng
- Tên lửa: 4
[tên lửa không đối không](/wiki/T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_kh%C3%B4ng_%C4%91%E1%BB%91i_kh%C3%B4ng) [Red Top](/w/index.php?title=Hawker_Siddeley_Red_Top&action=edit&redlink=1)hoặc [Firestreak](/w/index.php?title=De_Havilland_Firestreak&action=edit&redlink=1)
- Bom: 2 quả bom 500 lb (227 kg)
- Rocket: 4 thùng rocket Matra với 18 đạn phản lực
### Hệ thống điện tử[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=12)]
- Radar
[GEC](/w/index.php?title=General_Electric_Company_plc&action=edit&redlink=1)AI.18 Air Interception
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=13)]
### Máy bay có cùng sự phát triển[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=14)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=15)]
- Ghi chú
**"Người quan sát" (Observer) là thuật ngữ của** [^](#cite_ref-11) [Không quân Hải quân Hoàng gia](/w/index.php?title=Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia&action=edit&redlink=1)để chỉ sĩ quan điều khiển radar/dẫn đường – tên gọi này tương đương với từ sĩ quan điều hành tác chiến radar (RIO - radar intercept officer) trong Hải quân Mỹ.
- Chú thích
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [Neal 1960, p. 179.](#cite_ref-neal_179_1-6) **đ** **Birtles 1991, p. 194.** [^](#cite_ref-AI_ap91_p194_2-0)
- ^
**a** [Jackson 1987, p. 470.](#cite_ref-Jackson_dh_p470_3-1) **ă** **Birtles 1991, pp. 195, 198.** [^](#cite_ref-AI_ap91_p195_8_4-0)
- ^
**a** **ă** **â** ["On This Day - 1952: Dozens die in air show tragedy."](http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/6/newsid_2981000/2981786.stm) *BBC News,*ngày 6 tháng 9 năm 1952. **Jackson 1987, p. 471.** [^](#cite_ref-Jackson_dh_p471_6-0) **Neal 1960, pp. 179-180.** [^](#cite_ref-7)
- ^
**a** [Birtles 1991, pp. 198–199.](#cite_ref-AI_ap91_p198-9_8-1) **ă**
- ^
**a** **ă** **â** [Neal 1960, p. 180.](#cite_ref-neal_180_9-3) **b** **Jackson 1987, p. 472.** [^](#cite_ref-Jackson_dh_p472_10-0)
- ^
**a** [The aircraft converted to D.3 standard were: XN657, XP924, XS577 and XS587. The aircraft sent to Farnborough for conversion but not converted were: XJ494, XN658, XN688. See](#cite_ref-UKSerials_12-1) **ă** ["UK Serials."](http://www.ukserials.com/) *UK Serials.com.*Retrieved: 27 September 2010. **McCart 1997, p. 96.** [^](#cite_ref-13) **Birtles 1991, p. 201.** [^](#cite_ref-AI_ap91_p201_14-0) **Jackson 1987, p. 474.** [^](#cite_ref-Jackson_dh_p474_15-0) [^](#cite_ref-16) ["Sea Vixen: G-CVIX."](http://www.airliners.net/search/photo.search?regsearch=G-CVIX) *airliners.net.*Retrieved: ngày 8 tháng 8 năm 2010. **Green, William and Gordon Swanborough.** [^](#cite_ref-17) *The Great Book of Fighters*. St. Paul, Minnesota: MBI Publishing, 2001. [ISBN 0-7603-1194-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0760311943). **"Sea Vixen FAW Mk.2 Flight Reference Cards AP101B-3002-14."** [^](#cite_ref-18) *Ministry of Technology,*1968, rev. 1970.
- Tài liệu
- Birtles, Philip.
*Postwar Military Aircraft 5: de Havilland Vampire, Venom and Sea Vixen*. London: Ian Allan, 1986, [ISBN 0-7110-1566-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/071101566X).
- Birtles, Philip. "Sea Vixen: Britain's first missile specialist".
*, April 1991, Vol. 40, No. 4, pp. 194–201. Stamford, UK: Key Publishing. ISSN 0306-5634.* [Air International](/w/index.php?title=Air_International&action=edit&redlink=1)
- Donald, David and Jon Lake, eds.
*Encyclopedia of World Military Aircraft*. London: AIRtime Publishing, 1996. [ISBN 1-880588-24-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1880588242).
- Fiddler, Brian.
*Sea Vixen*. Ilchester, Somerset, UK: The Society of Friends of the Fleet Air Arm Museum, Fleet Air Arm Museum RNAS Yeovilton, 1985, [ISBN 0-948251-03-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0948251034).
- Gunston, Bill.
*Fighters of the Fifties*. North Branch, Minnesota: Specialty Press Publishers & Wholesalers, Inc., 1981. [ISBN 0-933424-32-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0933424329).
- Hobbs, Lt Cdr David.
*Aircraft of the Royal Navy Since 1945.*Liskeard, UK: Maritime Books, 1982, ISBN 0-907771-06-08.
- Jackson, A.J.
*De Havilland Aircraft since 1909*. London: Putnam,, Third edition 1987. [ISBN 0-85177-802-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/085177802X).
- McCart, Neil.
*HMS "Centaur", 1943-72.*Cheltenham, Gloucestershire, UK: Fan Publications, 1997. [ISBN 978-0951953891](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780951953891).
- Neal, Molly.
["Sea Vixen."](http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1960/1960%20-%200179.html) *Flight*, ngày 5 tháng 2 năm 1960, pp. 179–186.
- Taylor, John W. R. "De Havilland Sea Vixen". Combat Aircraft of the World from 1909 to the Present. New York: G.P. Putnam's Sons, 1969.
[ISBN 0-425-03633-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0425036332).
- Winchester, Jim, ed. "De Havilland DH.110 Sea Vixen."
*Military Aircraft of the Cold War*(The Aviation Factfile). London: Grange Books plc, 2006. [ISBN 1-84013-929-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1840139293).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=De_Havilland_Sea_Vixen&action=edit§ion=16)]
|
|![]()
[De Havilland Sea Vixen](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:de_Havilland_Sea_Vixen?uselang=vi) [De Havilland Aviation Ltd - operates airworthy de Havilland jet aircraft, including the world's last airworthy Sea Vixen](http://www.dehavillandaviation.com) *British Unveil Twin-Boom Jet*, early 1951 article on DH.110 [SeaVixen.org Contains information on the aircraft, the squadrons and carriers and those that flew them](http://www.seavixen.org) [The 1952 Farnborough Air Show crash (with pictures)](http://homepages.ihug.co.nz/~russells/nzrafaa/sbac.html) [Eyewitness accounts of Farnborough crash (BBC)](http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/witness/september/6/newsid_4219000/4219540.stm) [Aeroplane Naval Aircraft Archive - De Havilland Sea Vixen](http://www.condor49ers.org.uk/vixen.htm) [Thunder & Lightnings - De Havilland Sea Vixen](http://www.thunder-and-lightnings.co.uk/seavixen/index.html) [Interview with Sea Vixen display pilot - Lt Cdr Matt Whitfield](http://www.globalaviationresource.com/reports/2009/mattwhitfield.php)
|
|
|
|

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
# Lịch
|Bài viết này cần thêm
|
|
|Lịch
|(
|[Thiên văn](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_s%E1%BB%91_n%C4%83m_thi%C3%AAn_v%C4%83n&action=edit&redlink=1)• [Gregorius](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregorius)• [Hồi giáo](/wiki/L%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)• [ISO](/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_tu%E1%BA%A7n_ISO&action=edit&redlink=1) [Âm dương](/wiki/%C3%82m_d%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch)• [Dương](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch)• [Âm](/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch) [Assyria](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Assyria)• [Armenia](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Armenia)• [Attica](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Attica&action=edit&redlink=1)• [(](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Aztec&action=edit&redlink=1) *Aztec* [Tonalpohualli](/w/index.php?title=Tonalpohualli&action=edit&redlink=1)– [Xiuhpohualli](/w/index.php?title=Xiuhpohualli&action=edit&redlink=1)) • [Babylon](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Babylon&action=edit&redlink=1)• [Bahá'í](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Bah%C3%A1%27%C3%AD&action=edit&redlink=1)• [Bengal](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Bengal&action=edit&redlink=1)• [Berber](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Berber)• [Bikram Samwat](/w/index.php?title=Bikram_Samwat&action=edit&redlink=1)• [Phật](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_l%E1%BB%8Bch)• [Celt](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Celt&action=edit&redlink=1)• [Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Trung_Qu%E1%BB%91c)• [Alexandria](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Alexandria&action=edit&redlink=1)• [Ai Cập](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Ai_C%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1)• [Ethiopia](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Ethiopia&action=edit&redlink=1)• [Calendrier Républicain](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1)• [Đức](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)• [Do Thái](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Do_Th%C3%A1i)• [Hellenic](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Hellenic&action=edit&redlink=1)• [Hindu](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Hindu&action=edit&redlink=1)• [Ấn Độ](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_qu%E1%BB%91c_gia_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)• [Iran](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Iran&action=edit&redlink=1)• [Ireland](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Ireland&action=edit&redlink=1)• [Nhật Bản](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1)• [Java](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Java&action=edit&redlink=1)• [Juche](/wiki/Juche#L.E1.BB.8Bch)• [Julius mới](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Julius_s%E1%BB%ADa_%C4%91%E1%BB%95i&action=edit&redlink=1)• [Triều Tiên](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1)• [Litva](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Litva&action=edit&redlink=1)• [Malayalam](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Malayalam&action=edit&redlink=1)• [(](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Maya) *Maya* [Tzolk'in](/w/index.php?title=Tzolk%27in&action=edit&redlink=1)– [Haab'](/w/index.php?title=Haab%27&action=edit&redlink=1)) • [Dân quốc](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_D%C3%A2n_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)• [Nanakshahi](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Nanakshahi&action=edit&redlink=1)• [Nepal Sambat](/w/index.php?title=Nepal_Sambat&action=edit&redlink=1)• [Pawukon](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Bali&action=edit&redlink=1)• [Pentecontad](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Pentecontad&action=edit&redlink=1)• [Rapa Nui](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Rapa_Nui&action=edit&redlink=1)• [La Mã](/wiki/L%E1%BB%8Bch_La_M%C3%A3)• [Rumi](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Rumi&action=edit&redlink=1)• [Xô viết](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)• [Tamil](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Tamil&action=edit&redlink=1)• *Thái*( [Âm](/w/index.php?title=%C3%82m_l%E1%BB%8Bch_Th%C3%A1i&action=edit&redlink=1)– [Dương](/w/index.php?title=D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch_Th%C3%A1i&action=edit&redlink=1)) • [Tây Tạng](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng&action=edit&redlink=1)• [Myanma](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Myanma_truy%E1%BB%81n_th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1)• [Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Vi%E1%BB%87t_Nam)• [Xhosa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Xhosa&action=edit&redlink=1)• [Zoroaster](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Zoroaster&action=edit&redlink=1) [Run](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Run&action=edit&redlink=1)• [(](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Trung_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) *Trung Mỹ* [Đếm dài](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_%C4%91%E1%BA%BFm_d%C3%A0i_Trung_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)– [Vòng tròn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_V%C3%B2ng_tr%C3%B2n&action=edit&redlink=1)) [Julius](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius)• [Năm phụng vụ](/wiki/N%C4%83m_ph%E1%BB%A5ng_v%E1%BB%A5)( [Chính thống giáo](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_ph%E1%BB%A5ng_v%E1%BB%A5_Ch%C3%ADnh_th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)) • [Lịch các thánh](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_c%C3%A1c_th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1) [Darius](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Darius&action=edit&redlink=1)• [Discordia](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Discordia&action=edit&redlink=1) [Lịch vĩnh cửu](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_v%C4%A9nh_c%E1%BB%ADu&action=edit&redlink=1)• [Lịch vạn niên](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_v%E1%BA%A1n_ni%C3%AAn&action=edit&redlink=1)• [Lịch bàn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_b%C3%A0n&action=edit&redlink=1)• [Lịch treo tường](/wiki/L%E1%BB%8Bch_treo_t%C6%B0%E1%BB%9Dng)• [Lịch kinh tế](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_kinh_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) **Lịch** là một hệ thống để đặt tên cho các chu kỳ thời gian, thông thường là theo các [ngày](/wiki/Ng%C3%A0y). Các tên gọi này được biết đến như là tên của ngày tháng cụ thể nào đó trong từng loại lịch (ví dụ ngày 19 tháng Hai năm 2005). Các ngày tháng cụ thể có thể dựa trên sự chuyển động thấy được của các [thiên thể](/wiki/Thi%C3%AAn_th%E1%BB%83). Lịch cũng là một thiết bị vật lý (thông thường là trên [giấy](/wiki/Gi%E1%BA%A5y)) để minh họa cho hệ thống (ví dụ- *lịch để bàn*) – và đây cũng là cách hiểu thông dụng nhất của từ **lịch**.
Như là một tập hợp con, 'lịch' được sử dụng để biểu thị danh sách của một tập hợp cụ thể nào đó của các sự kiện đã được lập kế hoạch (ví dụ,
*lịch xét xử*).
## Mục lục
[1 Các hệ thống lịch](#C.C3.A1c_h.E1.BB.87_th.E1.BB.91ng_l.E1.BB.8Bch) [2 Các phân chia trong lịch](#C.C3.A1c_ph.C3.A2n_chia_trong_l.E1.BB.8Bch) [3 Các loại lịch khác](#C.C3.A1c_lo.E1.BA.A1i_l.E1.BB.8Bch_kh.C3.A1c) [4 Sử dụng](#S.E1.BB.AD_d.E1.BB.A5ng) [5 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [6 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [7 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Các hệ thống lịch[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=1)]
Các loại lịch được sử dụng hiện nay trên
[Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) phần lớn là [dương lịch](/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch), [âm lịch](/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch), [âm dương lịch](/wiki/%C3%82m_d%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch) hay *lịch tùy ý*.
- Âm lịch được đồng bộ theo chuyển động của
[Mặt Trăng](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng)(các [tuần trăng](/w/index.php?title=Tu%E1%BA%A7n_tr%C4%83ng&action=edit&redlink=1)); một ví dụ là [lịch Hồi giáo](/wiki/L%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o).
- Dương lịch dựa trên thay đổi thấy được theo
[mùa](/wiki/M%C3%B9a), được đồng bộ theo chuyển động biểu kiến của [Mặt Trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di); một ví dụ là [lịch Ba Tư](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Ba_T%C6%B0&action=edit&redlink=1).
- Âm dương lịch là lịch được đồng bộ theo cả chuyển động của Mặt Trăng và chuyển động biểu kiến của Mặt Trời; một ví dụ là
[lịch Do Thái](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Do_Th%C3%A1i).
- Lịch tùy ý không được đồng bộ theo Mặt Trăng hay Mặt Trời; ví dụ như
[tuần](/wiki/Tu%E1%BA%A7n)hay [ngày Julius](/wiki/Ng%C3%A0y_Julius)được sử dụng bởi các nhà thiên văn học.
Đã từng có một vài loại lịch có lẽ được đồng bộ theo chuyển động của
[Kim Tinh](/wiki/Sao_Kim), chẳng hạn như các loại lịch Ai Cập cổ đại; việc đồng bộ theo chuyển động của Kim Tinh chủ yếu diễn ra ở các nền văn minh gần đường xích đạo.
### Dương lịch[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=2)]
#### Các ngày sử dụng trong dương lịch[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=3)]
Dương lịch gắn mỗi ngày tháng cụ thể cho từng
[ngày mặt trời](/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1). Một ngày có thể là chu kỳ giữa [bình minh](/wiki/R%E1%BA%A1ng_%C4%91%C3%B4ng) và [hoàng hôn](/wiki/Ho%C3%A0ng_h%C3%B4n), với chu kỳ kế tiếp là [đêm](/wiki/%C4%90%C3%AAm), hoặc nó có thể là chu kỳ của hai sự kiện giống nhau và kế tiếp nhau, chẳng hạn hai hoàng hôn kế tiếp. Độ dài khoảng thời gian kế tiếp nhau của hai sự kiện như vậy có thể cho phép thay đổi chút ít trong suốt cả [năm](/w/index.php?title=N%C4%83m_(thi%C3%AAn_v%C4%83n)&action=edit&redlink=1), hoặc nó có thể là trung bình của [ngày mặt trời trung bình](/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_m%E1%BA%B7t_tr%E1%BB%9Di_trung_b%C3%ACnh&action=edit&redlink=1). Các dạng khác của lịch có thể sử dụng ngày mặt trời.
#### Các lịch Julius và Gregory[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=4)]
Dưới thời
[Cộng hòa La Mã](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_La_M%C3%A3), dương [lịch Julius](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius) đã được chấp thuận. Số ngày trong tháng của nó là dài hơn so với chu kỳ của Mặt Trăng, vì thế nó không thuận tiện để theo dõi các pha của Mặt Trăng, nhưng nó là đủ tốt để theo dõi thay đổi của các mùa. Mỗi năm trong lịch có 365 ngày, ngoại trừ mỗi năm thứ tư là năm nhuận có 366 ngày. Vì thế năm trung bình của lịch này là 365,25 ngày.
Không may là
[năm chí tuyến](/wiki/N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn) Trái Đất là nhỏ hơn một chút so với 365,25 ngày (nó xấp xỉ 365,2422 ngày), vì thế lịch này mặc dù chậm nhưng cũng lệch dần với sự đồng bộ theo mùa. Vì lý do này, sau này [lịch Gregory](/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory) đã được chấp thuận bởi phần lớn các quốc gia ở phương Tây, bắt đầu từ năm [1582](/wiki/1582), và từ đó nó đã trở thành lịch phổ biến và thông dụng nhất trên thế giới. Đáng chú ý là đế chế Nga đã từ chối thay đổi từ lịch Julius sang lịch Gregory cho đến tận cuộc [Cách mạng tháng Mười Nga](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di) năm [1917](/wiki/1917), khi những người [bôn sê vích](/w/index.php?title=B%C3%B4n_s%C3%AA_v%C3%ADch&action=edit&redlink=1) đã chuyển sang sử dụng lịch Gregory. Vì thế, ngày tháng trong lịch sử Nga hoặc được ghi cả hai số liệu của hai loại lịch này hoặc được ghi chú rõ là theo lịch nào để tránh nhầm lẫn.
#### Cải cách trong tương lai[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=5)]
Có nhiều đề nghị cải cách lịch, chẳng hạn như
[lịch thế giới](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) hay [lịch cố định quốc tế](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_c%E1%BB%91_%C4%91%E1%BB%8Bnh_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) ( *lịch vĩnh viễn quốc tế*). [Liên hiệp quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) đã cân nhắc đến việc xem xét các loại lịch cải cách này trong những năm thập niên [1950](/wiki/1950), nhưng các đề nghị này đã đánh mất phần lớn sự phổ biến của chúng.
### Âm lịch[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=6)]
Không phải tất cả các loại lịch đều sử dụng năm mặt trời như là đơn vị tính.
[Âm lịch](/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch) là một trong số các loại lịch khác đó mà ngày trong tháng được tính theo các pha trong chu kỳ của Mặt Trăng. Vì độ dài của tháng Mặt Trăng không phải là một phần thập phân hữu tỷ của độ dài năm chí tuyến nên năm âm lịch thuần túy nhanh chóng sai lệch với sự thay đổi mùa. Tuy nhiên nó là bất biến khi xem xét trong tương quan với một số hiện tượng khác, chẳng hạn như [thủy triều](/wiki/Th%E1%BB%A7y_tri%E1%BB%81u) ( *con nước*). Âm dương lịch là một biến thái của âm lịch nhưng có tính đến sự bù lại cho các sai lệch này bằng cách bổ sung thêm một tháng để có thể điều chỉnh các tháng tương đối phù hợp theo mùa.
Âm lịch được cho là lịch cổ nhất được phát minh bởi loài người. Những người
[Cro-Magnon](/w/index.php?title=Cro-Magnon&action=edit&redlink=1) được coi là đã phát minh ra âm lịch vào khoảng 32.000 năm TCN.
### Lịch tài chính[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=7)]
Lịch tài chính (chẳng hạn như lịch 5/4/4) cố định mỗi tháng ở một con số cụ thể của tuần để thuận tiện trong so sánh từ tháng qua tháng, từ năm qua năm. Tháng Một luôn luôn có chính xác 5 tuần (từ
[Chủ Nhật](/wiki/Ch%E1%BB%A7_nh%E1%BA%ADt) đến [thứ Bảy](/wiki/Th%E1%BB%A9_B%E1%BA%A3y)), tháng Hai có 4 tuần, tháng Ba có 4 tuần, v.v. Lưu ý rằng loại lịch này nói chung cần bổ sung tuần thứ 53 cứ sau mỗi 5 đến 6 năm, nó có thể được thêm vào tháng Mười Hai hoặc không, phụ thuộc vào cách thức mà tổ chức sử dụng những ngày này. Có một tiêu chuẩn quốc tế để thực hiện điều này ( [tuần ISO](/w/index.php?title=Tu%E1%BA%A7n_ISO&action=edit&redlink=1)). Tuần ISO chạy từ thứ Hai đến Chủ Nhật và tuần 1 luôn luôn là tuần chứa ngày 4 tháng 1 của lịch Gregory.
## Các phân chia trong lịch[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=8)]
Gần như mọi loại lịch đều nhóm một số các ngày kế tiếp nhau thành "tháng" và các tháng thành "năm". Trong dương lịch, năm xấp xỉ bằng
[năm chí tuyến](/wiki/N%C4%83m_ch%C3%AD_tuy%E1%BA%BFn) Trái Đất (là khoảng thời gian Trái Đất cần để thực hiện đủ một chu kỳ các mùa), thông thường được sử dụng để làm thuận tiện cho việc lập kế hoạch của các hoạt động sản xuất trong [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p). Trong âm lịch, tháng có độ dài xấp xỉ một chu kỳ của Mặt Trăng.
Các ngày kế tiếp nhau có thể được nhóm thành các chu kỳ khác, chẳng hạn như tuần.
Vì số lượng ngày trong năm chí tuyến không phải là một số nguyên, dương lịch phải có số lượng ngày khác nhau tùy theo từng năm. Điều này có thể thực hiện được với
[năm nhuận](/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn). Điều tương tự cũng diễn ra với tháng của âm lịch hay của âm dương lịch. Tất cả những cái này được gọi chung là [nhuận](/wiki/Nhu%E1%BA%ADn).
Các nền văn hóa có thể định nghĩa các đơn vị thời gian khác, chẳng hạn như
[tuần](/wiki/Tu%E1%BA%A7n) hay [quý](/w/index.php?title=Qu%C3%BD_(l%E1%BB%8Bch)&action=edit&redlink=1), để phục vụ cho mục đích lập biểu thời gian để điều chỉnh các hoạt động cơ bản mà trong trường hợp đó tháng hay năm không phù hợp cho lắm.
## Các loại lịch khác[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=9)]
### Lịch hoàn thiện và không hoàn thiện[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=10)]
Lịch có thể là hoàn thiện hay không hoàn thiện. Lịch hoàn thiện là lịch cung cấp cách để đặt tên cho từng ngày kế tiếp nhau, trong khi lịch không hoàn thiện thì không làm được như vậy. Lịch sớm nhất của người La Mã chẳng hạn đã không có cách để gọi ngày trong các tháng mùa đông, ngoài cách gọi cả mớ là "mùa đông", là một ví dụ của lịch không hoàn thiện, trong khi lịch Gregory là một ví dụ của lịch hoàn thiện.
### Lịch thực dụng, lý thuyết và hỗn hợp[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=11)]
Lịch có thể là thực dụng, lý thuyết hay hỗn hợp.
- Lịch thực dụng là lịch dựa trên các quan sát, một ví dụ là lịch tôn giáo của đạo Hồi và lịch tôn giáo của đạo Do Thái trong thời kỳ Thánh Đường. Những loại lịch như thế còn gọi là
*lịch quan sát*hay *lịch thiên văn*. Ưu điểm: là nó có độ chính xác hoàn hảo và vĩnh cửu. Khuyết điểm: là một ngày tháng cụ thể nào đó diễn ra khi nào rất khó xác định trước.
- Lịch lý thuyết là loại lịch dựa trên một tập hợp các quy tắc chặt chẽ; một ví dụ là lịch Do Thái. Những loại lịch như thế còn gọi là
*lịch quy tắc*hay *lịch số học*. Ưu điểm: là dễ dàng tìm thấy khi nào diễn ra một ngày cụ thể nào đó. Khuyết điểm: là có độ chính xác không hoàn hảo. Ngoài ra, nếu cố gắng tạo ra lịch chính xác hơn, thì độ chính xác của nó cũng bị sai theo thời gian do sự thay đổi của sự tự quay của Trái Đất. Điều này giới hạn thời gian sống của lịch lý thuyết chỉ trong vài nghìn năm. Sau đó, các quy tắc cần phải được sửa đổi theo các quan sát có từ khi phát minh ra lịch, tạo ra một loại lịch hỗn hợp.
- Lịch hỗn hợp tổ hợp các nét đặc trưng của lịch thực dụng và lịch lý thuyết. Nó thông thường có nguồn gốc là lịch lý thuyết nhưng được điều chỉnh một cách thực dụng khi một số các loại hình bất đồng bộ xuất hiện rõ nét; sự chuyển đổi từ lịch Julius sang lịch Gregory là một ví dụ.
Lịch Gregory, như là một ví dụ cuối cùng, là một loại dương lịch hoàn thiện và hỗn hợp.
## Sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=12)]
Sử dụng cơ bản nhất của lịch là để xác định ngày: để có thể thông báo và/hoặc chấp thuận các sự kiện tương lai và ghi chép lại các sự kiện đã xảy ra. Các ngày có thể có ý nghĩa đối với các mùa thông thường, tôn giáo hay xã hội. Ví dụ, lịch cung cấp cách thức để xác định ngày nào là những ngày lễ tôn giáo hay ngày lễ công cộng, những ngày nào đánh dấu sự bắt đầu hay kết thúc của các chu kỳ hoạt động sản xuất-kinh doanh, cũng như ngày nào là có giá trị pháp lý như ngày hết hạn trong các hợp đồng hay ngày nộp thuế. Cũng có lịch còn cung cấp thêm thông tin khác có ích chẳng hạn như thông tin về ngày hay mùa của nó.
Lịch được sử dụng như là một phần của hệ thống duy trì thời gian hoàn hảo: ngày tháng và thời gian của một ngày cùng nhau chỉ ra các thời điểm theo thời gian. Trong thế giới hiện đại, các loại lịch đã không còn là một phần quan trộng trong hệ thống ấy, do sự ra đời của các loại
[đồng hồ](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_h%E1%BB%93) có độ chính xác cao đã làm cho khả năng ghi chép thời gian là độc lập với các sự kiện thiên văn.
### Sử dụng hiện tại[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=13)]
Lịch được sử dụng rộng rãi nhất ngày nay là lịch Gregory, trên thực tế nó là tiêu chuẩn quốc tế, và nó được sử dụng ở mọi nơi trên khắp thế giới cho các mục đích thông thường, bao gồm cả
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) là những quốc gia trước đây sử dụng lịch khác. Lịch Do Thái là lịch chính thức của chính quyền [Israel](/wiki/Israel), nhưng lịch Gregory được sử dụng rộng rãi hơn trong kinh doanh ở Israel và càng ngày càng được ưa chuộng hơn. Lịch Ba Tư được sử dụng ở [Iran](/wiki/Iran) và [Afghanistan](/wiki/Afghanistan). Lịch Hồi giáo được sử dụng bởi những người theo đạo Hồi trên toàn thế giới. Các loại lịch Trung Quốc, Hêbrơ, Hindu và lịch Julius cũng được sử dụng rộng rãi trong các mục đích tôn giáo và/hoặc xã hội.
Mặc dù nói chung lịch Gregory được sử dụng rộng rãi nhưng các loại lịch khác cũng được sử dụng, chẳng hạn như lịch tài chính.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=14)] [Danh sách lịch](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_l%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) [Năm phụng vụ](/wiki/N%C4%83m_ph%E1%BB%A5ng_v%E1%BB%A5) [Lịch các thánh](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_c%C3%A1c_th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1) [Lịch Kitô giáo](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Kit%C3%B4_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) [Tính ngày trong tuần](/w/index.php?title=T%C3%ADnh_ng%C3%A0y_trong_tu%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1) [Chu kỳ](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3) [Lịch Run](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_Run&action=edit&redlink=1) [Lịch Cộng hòa Pháp](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) [Lịch tường](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_t%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) [Wikipedia:WikiProject Calendars](/w/index.php?title=Wikipedia:WikiProject_Calendars&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=15)]
- Calendrical Calculations; Nachum Dershowitz and Edward M. Reingold; Cambridge University Press, 1997;
[ISBN 0-521-56474-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521564743); [Book Info](http://emr.cs.iit.edu/home/reingold/calendar-book/second-edition/); [Online Calculator](http://emr.cs.iit.edu/home/reingold/calendar-book/Calendrica.html)
- A comparative Calendar of the Iranian, Muslim Lunar, and Christian Eras for Three Thousand Years; Ahmad Birashk; Mazda Publishers, 1993;
[ISBN 0-939214-95-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0939214954)
- The Comprehensive Hebrew Calendar; Arthur Spier; Feldheim Publishers, 1986;
[ISBN 0-87306-398-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0873063988)
- High Days and Holidays in Iceland; Árni Björnsson; Mál og menning, 1995;
[ISBN 9979-3-0802-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9979308028)
- Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac; P. Kenneth Seidelmann, ed.; University Science Books, 1992;
[ISBN 0-935702-68-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0935702687); [Chapter 12: Calendars by L. E. Doggett](http://astro.nmsu.edu/~lhuber/leaphist.html)
- Sun, Moon, and Sothis; Lynn E. Rose; Kronos Press, 1999;
[ISBN 0-917994-15-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0917994159)
- Untersuchungen zur Geschichte der Tibetischen Kalenderrechnung; Dieter Schuh; Franz Steiner Verlag GMBH, 1973
- Frequently Asked Questions about Calendars:
[[1]](http://www.tondering.dk/claus/calendar.html)
- DMOZ Calendars and Timekeeping category:
[[2]](http://dmoz.org/Science/Astronomy/Calendars_and_Timekeeping/)
- DateDex:
[Calendar Directory](http://www.datedex.com/results.asp) [A calendar](http://www.timeanddate.com/calendar/).
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch&action=edit§ion=16)] [Event Calendar](http://calendar.intelipedia.com)based on Wikipedia Content [Lịch sử cuốn lịch trên vietsciences](http://vietsciences.free.fr/lichsu/lichsu-lich.htm) [Lịch vạn niên](http://huyenbi.net)
|
|![]()

X-Cache: cp1067 hit (1), cp1065 frontend miss (0)