markdown:
# Châu Á
|
|![]()
2(17,212,000 dặm vuông) [1st](/w/index.php?title=List_of_continents_by_population&action=edit&redlink=1)) [[1]](#cite_note-1) 2(226/sq mi)] [Danh sách quốc gia](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit&redlink=1)) [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)đến [UTC+12](/wiki/UTC%2B12) [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.asia](/w/index.php?title=.asia&action=edit&redlink=1) **Châu Á** là [châu lục](/wiki/Ch%C3%A2u_l%E1%BB%A5c) lớn nhất và đông dân nhất thế giới nằm ở [Bắc bán cầu](/wiki/B%E1%BA%AFc_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u) và [Đông bán cầu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u). Châu Á chiếm 8.6% tổng diện tích bề mặt [Trái Đất](/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t) (chiếm 29.9% diện tích mặt đất) và có 4 tỉ người, chiếm 60% dân số hiện nay của thế giới.
Sự phân chia ranh giới giữa
**châu Á** và [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) là [eo đất](/wiki/Eo_%C4%91%E1%BA%A5t) [Suez](/wiki/K%C3%AAnh_%C4%91%C3%A0o_Suez) (mặc dù [bán đảo Sinai](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Sinai), một phần của [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), nằm về [phía đông](/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C4%90%C3%B4ng) của [kênh đào](/wiki/K%C3%AAnh_%C4%91%C3%A0o) này thông thường về mặt [địa lý](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD)- [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) được coi là một phần của [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)). Ranh giới giữa châu Á và châu Âu chạy qua [eo biển Dardanelles](/wiki/Dardan%C3%A9llia), [biển Marmara](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Marmara), [eo biển Bosphorus](/wiki/Bosphore), tới [Biển Đen](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en), [dãy núi Kavkaz](/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Kavkaz), [Biển Caspi](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caspi), dọc theo [dãy núi Ural](/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Ural) tới [Biển Kara](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Kara) ở Kara, [Nga](/wiki/Nga).
Châu Á, khi được xem xét theo khía cạnh
[chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), bao gồm một phần của [đại lục Á-Âu](/wiki/L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_%C3%81-%C3%82u) và các [quần đảo](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o) gần kề trong [Ấn Độ Dương](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng) và [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), và thông thường không bao gồm [Nga](/wiki/Nga). 1 số [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) **châu Á** có [lãnh thổ](/wiki/L%C3%A3nh_th%E1%BB%95) vượt ra ngoài **châu Á**.
## Mục lục
[1 Tên gọi](#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di) [2 Ranh giới](#Ranh_gi.E1.BB.9Bi) [3 Địa lý](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [4 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [5 Lịch sử sơ kỳ](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD_s.C6.A1_k.E1.BB.B3) [6 Các quốc gia và vùng lãnh thổ](#C.C3.A1c_qu.E1.BB.91c_gia_v.C3.A0_v.C3.B9ng_l.C3.A3nh_th.E1.BB.95) [7 Tôn giáo](#T.C3.B4n_gi.C3.A1o) [8 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [9 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [10 Tài liệu](#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u) [11 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=1)]
Từ "Asia" lại bắt nguồn từ
[tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p) cổ đại Ασία ( *Asia*; xem thêm [Danh sách các địa chỉ truyền thống của người Hy Lạp](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%8Ba_ch%E1%BB%89_truy%E1%BB%81n_th%E1%BB%91ng_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1)), lần đầu tiên được chứng thực ở [Herodotus](/wiki/Herodotos), ở đó nó được nói đến như là [Tiểu Á](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81), hoặc trong các kết quả của các cuộc [chiến tranh Ba Tư](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ba_T%C6%B0&action=edit&redlink=1), đối với [đế chế Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0) như là sự tương phản với [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) và [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp). [Homer](/wiki/H%C3%B3m%C4%93ros) đã biết đồng minh của [người Troia](/wiki/Troia) (Tờ roa) có tên gọi là [Asios](/w/index.php?title=Asios_Hyrtakides&action=edit&redlink=1), con trai của [Hyrtacus](/w/index.php?title=Hyrtacus&action=edit&redlink=1), một người cai trị nhiều thành thị.
Thuật ngữ Hy Lạp có lẽ có từ
[Assuwa](/w/index.php?title=Assuwa&action=edit&redlink=1), liên minh của nhiều quốc gia vào [thế kỷ 14 TCN](/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14_TCN&action=edit&redlink=1) ở Anatolia cổ đại. Trong [tiếng Hittite](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Hittite&action=edit&redlink=1) *assu-* "tốt" có lẽ là một thành phần trong tên gọi này. Ngoài ra, ngôn từ cơ bản của thuật ngữ này có thể có nguồn gốc từ chữ *asu* trong [tiếng Akkad](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Akkad), có nghĩa là "đi ra ngoài" hay "mọc", ám chỉ tới hướng của [Mặt Trời](/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) khi nó mọc ở [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng). So sánh giả thiết này với giả thiết về ngôn từ học của * trong châu Âu* [tiếng Semit](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Semit&action=edit&redlink=1) *erebu*"lặn" có thể thấy lý do đặt tên của Châu Á và [Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)là sự tương phản với nhau, tương tự như các thuật ngữ *orient*và *occident*(tên gọi của *và* [Anatolia](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81) *cũng là dấu hiệu của "mặt trời mọc"). Tuy được viện dẫn nhiều nhưng giả thuyết này bị phản đối do thực tế là Anatolia ở Akkad hoặc Semit nói chung không nằm ở phía đông.* [Levant](/wiki/Levant)
## Ranh giới[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=2)]
### Người Hy Lạp[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=3)]
Người Hy Lạp cổ đại đã phân định ranh giới rõ ràng giữa châu Âu và châu Á, là
[biển Aegea](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Aegea), [Dardanelles](/wiki/Dardan%C3%A9llia), [biển Marmara](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Marmara), [Bosporus](/wiki/Bosphore), [biển Đen](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en), [eo biển Kerch](/wiki/Eo_bi%E1%BB%83n_Kerch), và [biển Azov](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Azov). Sông [Nile](/wiki/S%C3%B4ng_Nin) đã từng được sử dụng làm ranh giới giữa châu Á và châu Phi (lúc đó được gọi là Libya), mặc dù một số nhà địa lý Hy Lạp đề nghị ranh giới này là [biển Đỏ](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%E1%BB%8F) thì tốt hơn. [[2]](#cite_note-Myth-2)
### Châu Á - châu Đại Dương[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=4)]
Ranh giới giữa châu Á và châu Đại Dương được xem là thuộc
[quần đảo Malay](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_M%C3%A3_Lai). Thuật ngữ Đông Nam Á và châu Đại Dương được tách ra vào thế kỷ 19 do có sự khác biệt lớn về ý mặt địa lý. Đặc điểm chính để xác định các đảo nào của quần đảo Malay thuộc châu Á là vị trí của quá trình thuộc địa hóa của nhiều đế chế khác nhau tại đây (không phải hoàn toàn từ châu Âu). Lewis và Wigen viết rằng "sự thu hẹp của 'Đông Nam châu Á' đến ranh giới hiện tại đã diễn ra từ từ." [[2]](#cite_note-Myth-2)
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=5)]
Châu Á tự nó được phân chia thành các bộ phận khu vực như sau:
[Bắc Á](/wiki/Nga) [Trung Á](/wiki/Trung_%C3%81) [Đông Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81)(hay Viễn Đông) [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) [Nam Á](/wiki/Nam_%C3%81)(hay tiểu lục địa Ấn Độ) [Tây Nam Á](/wiki/T%C3%A2y_Nam_%C3%81)(hay Tây Á)
### Bắc Á[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=6)]
Thuật ngữ này ít được các nhà địa lý sử dụng, và thông thường nó được nhắc đến để chỉ phần châu Á lớn hơn của Nga, còn được biết đến như là
[Siberi](/wiki/Xibia). Đôi khi các phần miền bắc của các quốc gia châu Á khác, như [Kazakhstan](/wiki/Kazakhstan) cũng được tính vào Bắc Á.
### Trung Á (Trung Đông)[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=7)]
Không có sự nhất trí tuyệt đối trong sử dụng thuật ngữ này. Thông thường, Trung Á bao gồm:
- Các
[nước cộng hòa Trung Á](/wiki/Trung_%C3%81)như [Kazakhstan](/wiki/Kazakhstan)(trừ phần nhỏ lãnh thổ thuộc [châu Âu](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_hai_ch%C3%A2u_l%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1)), [Uzbekistan](/wiki/Uzbekistan), [Tajikistan](/wiki/Tajikistan), [Turkmenistan](/wiki/Turkmenistan)và [Kyrgyzstan](/wiki/Kyrgyzstan). [Afghanistan](/wiki/Afghanistan), [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)và các khu vực phía tây của [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)đôi khi cũng được tính trong khu vực này.
- Các nước
[cộng hòa Xô viết](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)cũ nằm trong khu vực [Caucasus](/wiki/Kavkaz).
Trung Á hiện nay là quan trọng về địa lý chính trị do các tranh chấp và mâu thuẫn quốc tế về các
[ống dẫn dầu](/w/index.php?title=%E1%BB%90ng_d%E1%BA%ABn_d%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1), [Nagorno-Karabakh](/wiki/Nagorno-Karabakh) và [Chechnya](/wiki/Chechnya) cũng như là sự có mặt của [quân đội Mỹ](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3) tại [Afghanistan](/wiki/Afghanistan).
### Đông Bắc Á/Đông Á[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=8)]
Khu vực này bao gồm:
- Các quần đảo trên
[Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)của [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan)và [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). [Bắc Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)và [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c)trên [bán đảo Triều Tiên](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn). [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), nhưng đôi khi chỉ tính các khu vực miền đông.
### Đông Nam Á[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=9)]
Khu vực này bao gồm
[bán đảo Mã Lai](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_M%C3%A3_Lai), [Bán đảo Trung-Ấn](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) và các đảo trong [Ấn Độ Dương](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng) và [Thái Bình Dương](/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Các quốc gia nằm ở đây bao gồm:
- Ở
[Đông Nam Á đại lục](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)có các quốc gia [Myanma](/wiki/Myanmar), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Lào](/wiki/L%C3%A0o), [Campuchia](/wiki/Campuchia)và [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
- Ở
[Đông Nam Á đại dương](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81_h%E1%BA%A3i_%C4%91%E1%BA%A3o)có các quốc gia [Malaysia](/wiki/Malaysia), [Brunei](/wiki/Brunei), [Philippines](/wiki/Philippines), [Singapore](/wiki/Singapore), [Brunei](/wiki/Brunei)và [Indonesia](/wiki/Indonesia)(một phần của quần đảo Indonesia cũng nằm trong khu vực [Melanesia](/wiki/Melanesia)của [châu Đại Dương](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BA%A1i_D%C6%B0%C6%A1ng)). [Đông Timor](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Timor)(cũng thuộc [Melanesia](/wiki/Melanesia)) đôi khi cũng được tính vào đây.
Nước
[Malaysia](/wiki/Malaysia) bị chia thành hai phần qua [biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng) và vì thế có cả hai phần: lục địa và hải đảo.
### Nam Á (
[tiểu lục địa Ấn Độ](/wiki/Ti%E1%BB%83u_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99))[ [sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=10)]
Nam Á còn được nói đến như là
[tiểu lục địa Ấn Độ](/wiki/Ti%E1%BB%83u_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Nó bao gồm:
- Các
[quốc gia Himalaya](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_gia_Himalaya&action=edit&redlink=1)gồm [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Pakistan](/wiki/Pakistan), [Nepal](/wiki/Nepal), [Bhutan](/wiki/Bhutan)và [Bangladesh](/wiki/Bangladesh).
- Các quốc gia
[Ấn Độ Dương](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng)gồm [Sri Lanka](/wiki/Sri_Lanka)và [Maldives](/wiki/Maldives).
### Tây Nam Á (Tây Á)[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=11)]
Cũng được gọi là
* hay Trung Cận Đông. Trung Đông* *Trung Đông*thông thường cũng được sử dụng để chỉ một số quốc gia ở [Bắc Phi](/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi)(trong một số diễn giải). Tây Nam Á có thể chia nhỏ thành: [Anatolia](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81)(tức [Tiểu Á](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81)), bao gồm [phần châu Á](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_hai_ch%C3%A2u_l%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1)của [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3). [Quốc gia quần đảo](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_gia_qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o&action=edit&redlink=1) [Cyprus](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%ADp)trong [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i). [Levant](/wiki/Levant)hay [Cận Đông](/wiki/C%E1%BA%ADn_%C4%90%C3%B4ng)bao gồm [Syria](/wiki/Syria), [Israel](/wiki/Israel), [Jordan](/wiki/Jordan), [Liban](/wiki/Liban), [Iraq](/wiki/Iraq)và [phần châu Á](/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_hai_ch%C3%A2u_l%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1)của [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp). [Bán đảo Ả Rập](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp)bao gồm [Ả Rập Saudi](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi), [Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất](/wiki/C%C3%A1c_Ti%E1%BB%83u_v%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t), [Bahrain](/wiki/Bahrain), [Qatar](/wiki/Qatar), [Oman](/wiki/Oman), [Yemen](/wiki/Yemen)và thỉnh thoảng là cả [Kuwait](/wiki/Kuwait).
- Khu vực
[Kavkaz](/wiki/Kavkaz)bao gồm [Armenia](/wiki/Armenia), một phần nhỏ của Nga và gần như toàn bộ [Gruzia](/wiki/Gruzia)và [Azerbaijan](/wiki/Azerbaijan). [Cao nguyên Iran](/wiki/S%C6%A1n_nguy%C3%AAn_Iran)bao gồm [Iran](/wiki/Iran)và các phần của các quốc gia lân cận.
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=12)] *Bài chính: Kinh tế châu Á*
|Dân số:||4.001 tỷ (2002)|
|
|[US$](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)18.077 tỷ [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [tiền tệ](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP&action=edit&redlink=1)): [PPP](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_(PPP)_tr%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1)): [tiền tệ](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_(danh_%C4%91%E1%BB%8Bnh)_tr%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1)):
GDP theo đầu người:
[Triệu phú](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_ph%C3%BA&action=edit&redlink=1): [Thất nghiệp](/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p)
(ước tính)
[UNDP](/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)năm 2002, một số số liệu đã loại bỏ một số quốc gia nào đó vì thiếu thông tin. [Kinh tế thế giới](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)- [Kinh tế châu Phi](/w/index.php?title=Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_Phi&action=edit&redlink=1)- [Kinh tế châu Á](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81)- [Kinh tế châu Âu](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%82u)- [Kinh tế Bắc Mỹ](/w/index.php?title=Kinh_t%E1%BA%BF_B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)- [Kinh tế Nam Mỹ](/w/index.php?title=Kinh_t%E1%BA%BF_Nam_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)- [Kinh tế châu Đại Dương](/w/index.php?title=Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BA%A1i_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1)
Trong thuật ngữ của
[GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) theo [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng) thì nền kinh tế lớn nhất châu Á là [Trung Quốc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), tuy nhiên nền kinh tế của [Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) (viết tắt [EU](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u), với một quốc gia của nó nằm ở châu Á là [Síp](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%ADp)), mới là nền kinh tế lớn nhất thế giới. Địa vị của EU như là một thể chế siêu quốc gia, chứ không phải là một quốc gia thông thường, làm cho điều này nằm dưới câu hỏi; đặc biệt là khi so sánh đơn lẻ thì nền kinh tế của Síp là một trong những nền kinh tế nhỏ nhất ở cả EU và châu Á, và nó không lớn hơn nhiều lần so với nền kinh tế của Đông Timor, một quốc gia châu Á với nền kinh tế nhỏ nhất (mặc dù vào năm [2005](/wiki/2005) đã không có số liệu tin cậy cho cả Iraq và Bắc Triều Tiên). Trong những thập niên gần đây thì kinh tế Trung Quốc và Ấn Độ đã phát triển nhanh chóng, cả hai có tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm trên 6%. Theo GDP (PPP) thì Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ ba trên thế giới sau nền kinh tế của EU và Mỹ, tiếp theo là [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) và [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) với vị trí thứ tư và thứ năm (sau đó là các quốc gia trong EU: [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Anh Quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) và [Ý](/wiki/%C3%9D)). Theo thuật ngữ của [tỷ giá hối đoái](/wiki/T%E1%BB%B7_gi%C3%A1_h%E1%BB%91i_%C4%91o%C3%A1i) thì Nhật Bản lại là nền kinh tế lớn nhất ở châu Á và là thứ ba trên thế giới. [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) cũng là một trong những nền kinh tế lớn của châu Á, trong khi [Bắc Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) lại là một trong những nước nghèo nhất.
Các khối thương mại:
[Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương](/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)(APEC) [Hiệp hội các nước Đông Nam Á](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)(ASEAN) [Thỏa thuận cộng tác kinh tế gần](/w/index.php?title=Th%E1%BB%8Fa_thu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%99ng_t%C3%A1c_kinh_t%E1%BA%BF_g%E1%BA%A7n&action=edit&redlink=1)(CEPA) [Cộng đồng các quốc gia độc lập](/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_c%C3%A1c_Qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp)(CIS/СНГ) [Hiệp hội Nam Á vì sự Hợp tác Khu vực](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_Nam_%C3%81_v%C3%AC_s%E1%BB%B1_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Khu_v%E1%BB%B1c)(SAARC) [Hiệp định Thương mại Tự do Nam Á](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_T%E1%BB%B1_do_Nam_%C3%81)(SAFTA) (dự thảo)
### Các nguồn tài nguyên thiên nhiên[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=13)]
Châu Á theo ranh giới (được cho là như thế) là lục địa lớn nhất
[thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) và nó rất giàu các nguồn tài nguyên thiên nhiên, như [dầu mỏ](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) và [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt).
Với năng suất cao trong
[nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), đặc biệt là trong sản xuất [lúa gạo](/wiki/L%C3%BAa), đã cho phép mật độ dân số cao của các quốc gia trong các khu vực nóng ẩm. Các sản phẩm nông nghiệp chính còn có [lúa mì](/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC) và [thịt gà](/wiki/Th%E1%BB%8Bt_g%C3%A0). [Lâm nghiệp](/wiki/L%C3%A2m_nghi%E1%BB%87p) cũng phát triển trong phạm vi rộng của châu Á, ngoại trừ khu vực Trung và Tây Nam Á. [Nghề cá](/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%81_c%C3%A1&action=edit&redlink=1) là một nguồn chủ yếu cung cấp thực phẩm ở châu Á, cụ thể là ở Nhật Bản.
### Công nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=14)]
Sản xuất công nghiệp ở châu Á theo truyền thống là mạnh nhất ở khu vực Đông và Đông Nam Á, cụ thể là ở
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) và [Singapore](/wiki/Singapore). Các ngành nghề công nghiệp dao động từ sản xuất các mặt hàng rẻ tiền như [đồ chơi](/wiki/%C4%90%E1%BB%93_ch%C6%A1i) tới các mặt hàng công nghệ cao như [máy tính](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh) và [ô tô](/wiki/%C3%94_t%C3%B4). Nhiều công ty ở [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9) và [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) có các sự hợp tác đáng kể ở châu Á đang phát triển để tận dụng các lợi thế so sánh về sức lao động rẻ tiền.
Một trong các lĩnh vực chính của sản xuất công nghiệp ở châu Á là công nghiệp
[may mặc](/w/index.php?title=May_m%E1%BA%B7c&action=edit&redlink=1). Phần lớn việc cung cấp quần áo và giày dép hiện nay của thế giới có nguồn gốc từ Trung Quốc và khu vực Đông Nam Á.
### Tài chính và các dịch vụ khác[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=15)]
Châu Á có 3 trung tâm tài chính lớn. Chúng nằm ở
[Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), [Singapore](/wiki/Singapore) và [Tokyo](/wiki/T%C5%8Dky%C5%8D). Các trung tâm mới nổi ở [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) hay [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) là do sự bùng nổ về sản xuất công nghiệp theo hình thức [gia công](/w/index.php?title=Gia_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) ở các quốc gia này cũng như sự có được của nhiều người trẻ có học vấn cao và nói [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) tốt.
## Lịch sử sơ kỳ[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=16)] *Bài chính: Lịch sử châu Á* [Lịch sử châu Á](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_ch%C3%A2u_%C3%81) có thể được xem xét như là các lịch sử riêng biệt của một số vùng ngoại biên ven biển như [Đông Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81), [Nam Á](/wiki/Nam_%C3%81) và [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng) được liên kết bằng các vùng [thảo nguyên Á-Âu](/w/index.php?title=Th%E1%BA%A3o_nguy%C3%AAn_%C3%81-%C3%82u&action=edit&redlink=1) lớn bên trong.
Những vùng ngoại biên ven biển có thể coi như là quê hương của các nền văn minh, với mỗi nền văn minh trong ba khu vực này đã phát triển rất sớm quanh lưu vực các con sông màu mỡ. Các nền văn minh ở
[Lưỡng Hà](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1ng_H%C3%A0), lưu vực [sông Ấn](/wiki/S%C3%B4ng_%E1%BA%A4n) và [Hoàng Hà](/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0) chia sẻ nhiều điểm tương đồng và có lẽ đã trao đổi với nhau các ý tưởng và công nghệ chẳng hạn như toán học và [bánh xe](/wiki/B%C3%A1nh_xe). Các khái niệm khác như khái niệm về chữ viết có lẽ đã phát triển riêng biệt trong từng khu vực. Các thành thị, nhà nước và đế chế đã phát triển trong các vùng đất thấp này.
Khu vực thảo nguyên đã có thời gian dài là nơi sinh sống của các bộ lạc dân
cư miền núi, và từ các thảo nguyên trung tâm thì họ có thể đi tới tất cả các khu vực khác của châu Á. Sự mở rộng như thế ra ngoài các thảo nguyên sớm nhất được biết là của
[người Ấn-Âu](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A4n-%C3%82u&action=edit&redlink=1), những người đã truyền bá ngôn ngữ của mình tới Trung Đông, Ấn Độ và tới [người Tochari](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tochari&action=edit&redlink=1) ở biên giới Trung Quốc. Phần phía bắc của châu Á, phần lớn là vùng [Siberi](/wiki/Xibia), đã là không thể đi tới được đối với những người dân du mục vùng thảo nguyên do mật độ dày của rừng cũng như các [lãnh nguyên](/wiki/%C4%90%C3%A0i_nguy%C3%AAn). Các khu vực này có rất ít dân cư.
Khu vực trung tâm và ngoại biên đã bị cách biệt là do các dãy núi và các
[sa mạc](/wiki/Hoang_m%E1%BA%A1c). Các dãy núi như [dãy Kavkaz](/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Kavkaz), [dãy Himalaya](/wiki/Himalaya) hay [sa mạc Karakum](/wiki/Hoang_m%E1%BA%A1c_Karakum) và [sa mạc Gobi](/wiki/Sa_m%E1%BA%A1c_Gobi) tạo ra các cản trở chính làm cho những kỵ binh du mục rất khó khăn trong việc vượt qua chúng. Về mặt kỹ thuật và văn hóa thì những người sống ở các khu vực đồng bằng và đô thị là có ưu thế hơn nhưng về quân sự thì họ làm được ít hơn để bảo vệ khu vực sinh sống và chống lại các bộ lạc du cư miền núi. Tuy nhiên, các vùng đất thấp có rất ít đồng cỏ để duy trì một lượng lớn [ngựa](/wiki/Ng%E1%BB%B1a). Vì thế các bộ lạc đã xâm lăng các quốc gia ở Trung Quốc, Ấn Độ và Trung Đông khi đó đã sớm phải học cách làm quen với sinh hoạt của cộng đồng địa phương.
Toàn bộ Ai Cập, Nga, Kazakhstan, Gruzia, Azerbaijan và Thổ Nhĩ Kỳ được nói đến trong bảng này, mặc dù các nước này chỉ có một phần nằm ở châu Á.
## Các quốc gia và vùng lãnh thổ[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=17)]
|Lịch sử dân số|
|Năm||Dân số||Tỉ lệ|
|1500||243.000.000||—|
|1700||436.000.000||+79.4%|
|1900||947.000.000||+117.2%|
|1950||1.402.000.000||+48.0%|
|1999||3.634.000.000||+159.2%|
|Nguồn:
|
|Tên vùng
| và
lãnh thổ cùng quốc kỳ
|
|
(km²)
[Dân số](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)
(Thống kê 1 tháng 7, 2008)
(theo km²)
[Thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) [Trung Á](/wiki/Trung_%C3%81): ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Flag_of_Kazakhstan.svg/23px-Flag_of_Kazakhstan.svg.png)
[Kazakhstan](/wiki/Kazakhstan) [[4]](#cite_note-4) [Astana](/wiki/Astana) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Flag_of_Kyrgyzstan.svg/23px-Flag_of_Kyrgyzstan.svg.png)
[Kyrgyzstan](/wiki/Kyrgyzstan) [Bishkek](/wiki/Bishkek) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Flag_of_Tajikistan.svg/23px-Flag_of_Tajikistan.svg.png)
[Tajikistan](/wiki/Tajikistan) [Dushanbe](/wiki/Dushanbe) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Flag_of_Turkmenistan.svg/23px-Flag_of_Turkmenistan.svg.png)
[Turkmenistan](/wiki/Turkmenistan) [Ashgabat](/wiki/Ashgabat) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Flag_of_Uzbekistan.svg/23px-Flag_of_Uzbekistan.svg.png)
[Uzbekistan](/wiki/Uzbekistan) [Tashkent](/wiki/Tashkent) [Đông Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81): ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Flag_of_Japan.svg/23px-Flag_of_Japan.svg.png)
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [Tokyo](/wiki/T%C5%8Dky%C5%8D) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Flag_of_Mongolia.svg/23px-Flag_of_Mongolia.svg.png)
[Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) [Ulaanbaatar](/wiki/Ulaanbaatar) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Flag_of_North_Korea.svg/23px-Flag_of_North_Korea.svg.png)
[Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) [Bình Nhưỡng](/wiki/B%C3%ACnh_Nh%C6%B0%E1%BB%A1ng) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/23px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) [[5]](#cite_note-5) [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Flag_of_the_Republic_of_China.svg/23px-Flag_of_the_Republic_of_China.svg.png)
[Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan) [[6]](#cite_note-6) [Đài Bắc](/wiki/%C4%90%C3%A0i_B%E1%BA%AFc) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Flag_of_South_Korea.svg/23px-Flag_of_South_Korea.svg.png)
[Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) [[7]](#cite_note-7) [Seoul](/wiki/Seoul) [Bắc Á](/wiki/B%E1%BA%AFc_%C3%81): ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/23px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](/wiki/Nga) [[8]](#cite_note-8) [Moskva](/wiki/Moskva) [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81): [[9]](#cite_note-ccau-9) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Flag_of_Brunei.svg/23px-Flag_of_Brunei.svg.png)
[Brunei](/wiki/Brunei) [Bandar Seri Begawan](/wiki/Bandar_Seri_Begawan) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Flag_of_Myanmar.svg/23px-Flag_of_Myanmar.svg.png)
[Myanma](/wiki/Myanmar) [Naypyidaw](/wiki/Naypyidaw) [[10]](#cite_note-10) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_Cambodia.svg/23px-Flag_of_Cambodia.svg.png)
[Campuchia](/wiki/Campuchia) [[11]](#cite_note-11) [Phnôm Pênh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Flag_of_East_Timor.svg/23px-Flag_of_East_Timor.svg.png)
[Đông Timor](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Timor) [[12]](#cite_note-12) [Dili](/wiki/Dili) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Flag_of_Indonesia.svg/23px-Flag_of_Indonesia.svg.png)
[Indonesia](/wiki/Indonesia) [[13]](#cite_note-13) [Jakarta](/wiki/Jakarta) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Flag_of_Laos.svg/23px-Flag_of_Laos.svg.png)
[Lào](/wiki/L%C3%A0o) [Viêng Chăn](/wiki/Vi%C3%AAng_Ch%C4%83n) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/23px-Flag_of_Malaysia.svg.png)
[Malaysia](/wiki/Malaysia) [Kuala Lumpur](/wiki/Kuala_Lumpur) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Flag_of_the_Philippines.svg/23px-Flag_of_the_Philippines.svg.png)
[Philippines](/wiki/Philippines) [Manila](/wiki/Manila) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Flag_of_Singapore.svg/23px-Flag_of_Singapore.svg.png)
[Singapore](/wiki/Singapore) [Singapore](/wiki/Singapore) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Flag_of_Thailand.svg/23px-Flag_of_Thailand.svg.png)
[Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) [Bangkok](/wiki/Bangkok) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Flag_of_Vietnam.svg/23px-Flag_of_Vietnam.svg.png)
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Nam Á](/wiki/Nam_%C3%81): ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Afghanistan.svg/23px-Flag_of_Afghanistan.svg.png)
[Afghanistan](/wiki/Afghanistan) [Kabul](/wiki/Kabul) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Flag_of_Bangladesh.svg/23px-Flag_of_Bangladesh.svg.png)
[Bangladesh](/wiki/Bangladesh) [Dhaka](/wiki/Dhaka) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Flag_of_Bhutan.svg/23px-Flag_of_Bhutan.svg.png)
[Bhutan](/wiki/Bhutan) [Thimphu](/wiki/Thimphu) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_India.svg/23px-Flag_of_India.svg.png)
[Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) [[14]](#cite_note-14) [[15]](#cite_note-Theo_UN_2007-15) [New Delhi](/wiki/New_Delhi) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Flag_of_Maldives.svg/23px-Flag_of_Maldives.svg.png)
[Maldives](/wiki/Maldives) [Malé](/wiki/Mal%C3%A9) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Flag_of_Nepal.svg/16px-Flag_of_Nepal.svg.png)
[Nepal](/wiki/Nepal) [Kathmandu](/wiki/Kathmandu) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Flag_of_Pakistan.svg/23px-Flag_of_Pakistan.svg.png)
[Pakistan](/wiki/Pakistan) [[15]](#cite_note-Theo_UN_2007-15) [Islamabad](/wiki/Islamabad) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Flag_of_Sri_Lanka.svg/23px-Flag_of_Sri_Lanka.svg.png)
[Sri Lanka](/wiki/Sri_Lanka) [Sri Jayawardenepura Kotte](/wiki/Sri_Jayawardenepura_Kotte) [Tây Á](/wiki/T%C3%A2y_Nam_%C3%81): ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Flag_of_Armenia.svg/23px-Flag_of_Armenia.svg.png)
[Armenia](/wiki/Armenia) [[16]](#cite_note-16) [Yerevan](/wiki/Yerevan) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Flag_of_Azerbaijan.svg/23px-Flag_of_Azerbaijan.svg.png)
[Azerbaijan](/wiki/Azerbaijan) [[17]](#cite_note-17) [Baku](/wiki/Baku) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Flag_of_Bahrain.svg/23px-Flag_of_Bahrain.svg.png)
[Bahrain](/wiki/Bahrain) [Manama](/wiki/Manama) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Flag_of_Cyprus_%28bordered%29.svg/23px-Flag_of_Cyprus_%28bordered%29.svg.png)
[Síp](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%ADp) [[18]](#cite_note-18) [Nicosia](/wiki/Nicosia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Flag_of_Georgia.svg/23px-Flag_of_Georgia.svg.png)
[Gruzia](/wiki/Gruzia) [[19]](#cite_note-19) [Tbilisi](/wiki/Tbilisi) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Flag_of_Iraq.svg/23px-Flag_of_Iraq.svg.png)
[Iraq](/wiki/Iraq) [Baghdad](/wiki/Bagdad) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Flag_of_Iran.svg/23px-Flag_of_Iran.svg.png)
[Iran](/wiki/Iran) [Tehran](/wiki/Tehran) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Flag_of_Israel.svg/21px-Flag_of_Israel.svg.png)
[Israel](/wiki/Israel) [Jerusalem](/wiki/Jerusalem) [[20]](#cite_note-20) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Flag_of_Jordan.svg/23px-Flag_of_Jordan.svg.png)
[Jordan](/wiki/Jordan) [Amman](/wiki/Amman) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Flag_of_Kuwait.svg/23px-Flag_of_Kuwait.svg.png)
[Kuwait](/wiki/Kuwait) [Thành phố Kuwait](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Kuwait) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Flag_of_Lebanon.svg/23px-Flag_of_Lebanon.svg.png)
[Liban](/wiki/Liban) [Beirut](/wiki/Beirut) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Flag_of_Oman.svg/23px-Flag_of_Oman.svg.png)
[Oman](/wiki/Oman) [Muscat](/wiki/Muscat,_Oman) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Flag_of_Palestine.svg/23px-Flag_of_Palestine.svg.png)
[Palestine](/wiki/Palestine) [Ramallah](/wiki/Ramallah) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Flag_of_Qatar.svg/23px-Flag_of_Qatar.svg.png)
[Qatar](/wiki/Qatar) [Doha](/wiki/Doha) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Flag_of_Saudi_Arabia.svg/23px-Flag_of_Saudi_Arabia.svg.png)
[Ả Rập Saudi](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi) [Riyadh](/wiki/Riyadh) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Flag_of_Syria.svg/23px-Flag_of_Syria.svg.png)
[Syria](/wiki/Syria) [Damas](/wiki/Damas) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Flag_of_Turkey.svg/23px-Flag_of_Turkey.svg.png)
[Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) [[21]](#cite_note-21) [Ankara](/wiki/Ankara) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg/23px-Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg.png)
[Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất](/wiki/C%C3%A1c_Ti%E1%BB%83u_v%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t) [Abu Dhabi](/wiki/Abu_Dhabi) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Flag_of_Yemen.svg/23px-Flag_of_Yemen.svg.png)
[Yemen](/wiki/Yemen) [Sanaá](/wiki/Sana%27a) *Ghi chú*: Một phần của [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp)( [Bán đảo Sinai](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Sinai)) thuộc về Tây Á về mặt địa lý.
## Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=18)]
Phần lớn dân số thế giới theo các niềm tin tôn giáo khởi nguồn từ châu Á.
Các tôn giáo lớn trên thế giới hầu hết đều khởi nguồn từ châu Á và với phần lớn những người theo ngày nay đang sống ở châu Á bao gồm:
[Baha'i giáo](/wiki/Bah%C3%A1%27%C3%AD), khởi nguồn ở [Israel](/wiki/Israel)vào giữa [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19). [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), khởi nguồn ở [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)vào [thế kỷ thứ 6](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6) [TCN](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). [Ấn giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o), khởi nguồn ở [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)vào khoảng 1500 năm TCN. [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), khởi nguồn ở [Ả Rập Xê Út](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi)vào [thế kỷ thứ 7](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7)sau Công nguyên. [Jaina giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Jaina), khởi nguồn ở [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)vào [thế kỷ thứ 6](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6) [TCN](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). [Đạo Shinto](/wiki/Th%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A1o), khởi nguồn ở [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)trước [Công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). [Đạo Sikh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Sikh), khởi nguồn ở [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)vào [thế kỷ 15](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15). [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o), khởi nguồn ở [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)vào [thế kỷ thứ 6](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6) [TCN](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). [Đạo giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o), khởi nguồn ở [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)vào [thế kỷ thứ 5](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5)hoặc [thế kỷ thứ 6](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6) [TCN](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). [Hỏa giáo](/wiki/H%E1%BB%8Fa_gi%C3%A1o), khởi nguồn ở [Iran](/wiki/Iran)khoảng hơn 1000 năm trước Công Nguyên. [Cao Đài giáo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_Cao_%C4%90%C3%A0i), khởi nguồn ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)vào năm 1926 của [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20). [Đạo Hòa Hảo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_Gi%C3%A1o_H%C3%B2a_H%E1%BA%A3o), khởi nguồn ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)vào năm 1939 của thế kỷ 20 và được xem là một nhánh của [Tịnh Độ tông](/wiki/T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99_t%C3%B4ng), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), khởi nguồn ở [Israel](/wiki/Israel)vào những năm đầu [Công Nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). Sau này Kitô giáo bị phân rẽ ra thành ba nhánh chính: [Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), [Chính Thống giáo Đông phương](/wiki/Ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng)và [Kháng Cách](/wiki/Tin_L%C3%A0nh). [Do Thái giáo](/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o), khởi nguồn ở [Israel](/wiki/Israel)khoảng năm 2000 trước Công nguyên.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=19)] [Danh sách các quốc gia châu Á theo GDP danh nghĩa 2012](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%81_theo_GDP_danh_ngh%C4%A9a_2012) [Danh sách các quốc gia Châu Á theo GDP danh nghĩa 2009](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_Ch%C3%A2u_%C3%81_theo_GDP_danh_ngh%C4%A9a_2009) [Danh sách các quốc gia châu Á theo nội tệ](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%81_theo_n%E1%BB%99i_t%E1%BB%87&action=edit&redlink=1) [Danh sách các quốc gia châu Á theo ngôn ngữ chính thức](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%81_theo_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Danh sách các quốc gia Châu Á theo diện tích](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_Ch%C3%A2u_%C3%81_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Danh sách các quốc gia Châu Á theo chiều dài đường bờ biển](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_Ch%C3%A2u_%C3%81_theo_chi%E1%BB%81u_d%C3%A0i_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n) [Danh sách các quốc gia châu Á theo tỉ lệ mặt nước](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%81_theo_t%E1%BB%89_l%E1%BB%87_m%E1%BA%B7t_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) [Assuwa](/w/index.php?title=Assuwa&action=edit&redlink=1) [Tiểu Á](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=20)] [^](#cite_ref-1) [List of continents by population](http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm)
- ^
**a** **ă** [Lewis & Wigen 1997](#CITEREF_Lewis_Wigen_1997), tr. 170–173 **Continental regions as per** [^](#cite_ref-3) [UN categorisations (map)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/08/United_Nations_geographical_subregions.png), except 12. Depending on definitions, various territories cited below (notes 6, 11-13, 15, 17-19, 21-23) may be in [one or both of](/w/index.php?title=Transcontinental_nation&action=edit&redlink=1)Asia and Europe, Africa, or [Oceania](/w/index.php?title=Oceania&action=edit&redlink=1). [^](#cite_ref-4) [Kazakhstan](/wiki/Kazakhstan)đôi khi được coi là một quốc gia xuyên lục địa tại Trung Á và Đông Âu; số liệu diện tích và dân số chỉ tính phần thuộc châu Á. **"** [^](#cite_ref-5) [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa)" thường được gọi một cách vắn tắt là "Trung Quốc". Số liệu chỉ tính [Trung Quốc đại lục](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BA%A1i_l%E1%BB%A5c), không bao gồm [Hồng Kông](/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), [Ma Cao](/wiki/Ma_Cao)và [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan). **Số liệu cho khu vực nằm dưới quyền kiểm soát trên thực tế của** [^](#cite_ref-6) [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c), thường được gọi là [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan) **Cục thống kê Hàn Quốc** [^](#cite_ref-7) **Russia được coi là một quốc gia xuyên lục địa tại Đông Âu và Bắc Á; số liệu dân số và diện tích tính trên bình diện cả nước.** [^](#cite_ref-8) **Không tính** [^](#cite_ref-ccau_9-0) [Đảo Christmas](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Christmas)và [Quần đảo Cocos (Keeling)](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Cocos_(Keeling)) **Thủ đô hành chính của Myanma chính thức chuyển từ** [^](#cite_ref-10) [Yangon (Rangoon)](/wiki/Yangon)tời một khu vực phía tây [Pyinmana](/wiki/Pyinmana)vào năm 2005. [^](#cite_ref-11) [General Population Census of Cambodia 2008 - Provisional population totals, National Institute of Statistics, Ministry of Planning, released 3rd September, 2008](http://www.stat.go.jp/english/info/meetings/cambodia/pdf/pre_rep1.pdf) [^](#cite_ref-12) [Đông Timor](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Timor)được coi là một quốc gia xuyên lục địa giữa Đông Nam Á và [châu Đại Dương](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BA%A1i_D%C6%B0%C6%A1ng). [^](#cite_ref-13) [Indonesia](/wiki/Indonesia)thường được coi là một quốc gia xuyên lục địa tại Đông Nam Á và [châu Đại Dương](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BA%A1i_D%C6%B0%C6%A1ng); số liệu không bao gồm [Irian Jaya](/wiki/Irian_Jaya)và [quần đảo Maluku](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Maluku), thường được liệt là thuộc châu Đại Dương ( [Melanesia](/wiki/Melanesia)/ [Australasia](/wiki/Australasia)). **Bao gồm** [^](#cite_ref-14) [Jammu and Kashmir](/wiki/Jammu_v%C3%A0_Kashmir), lãnh thổ tranh cãi giữa Ấn Độ, [Pakistan](/wiki/Pakistan), và Trung Quốc.
- ^
**a** [Theo UN 2007](#cite_ref-Theo_UN_2007_15-1) **ă** [^](#cite_ref-16) [Armenia](/wiki/Armenia)đôi khi được coi là một quốc gia xuyên lục địa: về mặt địa lý thuộc [Tây Á](/wiki/T%C3%A2y_Nam_%C3%81), song có liên kết về lịch sử và chính trị-xã hội với châu Âu. [^](#cite_ref-17) [Azerbaijan](/wiki/Azerbaijan)thường được coi là một quốc gia xuyên lục địa giữa Tây Á và Đông Âu; số liệu dân số và diện tích chỉ tính phần thuộc châu Á. Số liệu bao gồm cả [Nakhchivan](/wiki/Nakhchivan), một lãnh thổ bị tách rời của Azerbaijan giáp với [Armenia](/wiki/Armenia), [Iran](/wiki/Iran)và [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3). **Hòn đảo** [^](#cite_ref-18) [Cyprus](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%ADp)đôi khi được coi là một lãnh thổ xuyên lục địa. Nằm ở Đông [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i), phía nam [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3), phía bắc của [Sinai](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Sinai), và phía tây của [Liban](/wiki/Liban)và [Syria](/wiki/Syria), có một số liên kết xã hội-chính trị với châu Âu. Tuy nhiên, [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)coi Síp thuộc Tây Á, trong khi [CIA](/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_(Hoa_K%E1%BB%B3))xem quốc đảo thuộc vùng [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng). **Gruzia thường được coi là một quốc gia xuyên lục địa tại Tây Á và Đông Âu; số liệu dân số và diện tích chỉ tính phần thuộc châu Á.** [^](#cite_ref-19) **Năm 1980,** [^](#cite_ref-20) [Jerusalem](/wiki/Jerusalem)được tuyên bố là thủ đô của nước Israel thống nhất, sau sự thôn tính của nước này với khu vực do người Ả Rập chiếm ưu thế tại [Đông Jerusalem](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Jerusalem)trong [Chiến tranh Sáu ngày 1967](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_S%C3%A1u_ng%C3%A0y). [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)và nhiều quốc gia khác không công nhận điều này, hầu hết các nước duy trì đại sứ quán tại [Tel Aviv](/wiki/Tel_Aviv). [^](#cite_ref-21) [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3)thường được coi là một quốc gia xuyên đại lục tại Tây Á và Nam Âu; số liệu diện tích và dân số chỉ tính phần thuộc châu Á, không bao gồm tỉnh [Istanbul](/wiki/Istanbul_(t%E1%BB%89nh)).
## Tài liệu[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=21)]
- Lewis, Martin W.; Wigen, Kären (1997),
*The myth of continents: a critique of metageography*, Berkeley and Los Angeles: University of California Press, [ISBN](/wiki/ISBN) [0-520-20743-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-520-20743-2)
- Ventris, Michael; Chadwick, John (1973).
*Documents in Mycenaean Greek*(ấn bản 2). Cambridge: University Press.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81&action=edit§ion=22)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[Châu Á](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=29800)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Châu Á](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/38479)tại [Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [Các bản đồ châu Á](http://www.lib.utexas.edu/maps/asia.html) [Bản đồ tự do](http://www.freeworldmaps.net/asia/index.html) [Allo' Expat](http://www.asia.alloexpat.com/) **(tiếng Đức)** [Asia zone](http://www.asia-zone.de/)
|
|

X-Cache: cp1068 hit(1), cp1054 frontend miss(0)


markdown:
# Dolní Žandov
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Dolní Žandov|
|—
|![ Dolní Žandov (Cheb).jpg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Doln%C3%AD_%C5%BDandov_%28Cheb%29.jpg/250px-Doln%C3%AD_%C5%BDandov_%28Cheb%29.jpg)
![ Dolní Žandov (Cheb).jpg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Doln%C3%AD_%C5%BDandov_%28Cheb%29.jpg/250px-Doln%C3%AD_%C5%BDandov_%28Cheb%29.jpg)
|
|![]()
**Ấn chương** ![ Dolni Zandov CH CZ.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Dolni_Zandov_CH_CZ.png/250px-Dolni_Zandov_CH_CZ.png)
![ Dolni Zandov CH CZ.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Dolni_Zandov_CH_CZ.png/250px-Dolni_Zandov_CH_CZ.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Flag_of_the_Czech_Republic.svg/23px-Flag_of_the_Czech_Republic.svg.png)
[Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) [Vùng](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Karlovarský](/wiki/Karlovy_Vary_(v%C3%B9ng)) [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) [Cheb](/wiki/Cheb_(huy%E1%BB%87n)) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_chu%E1%BA%A9n_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_M%C3%B9a_h%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [NUTS 5](/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) **Dolní Žandov** là một [làng](/w/index.php?title=L%C3%A0ng_c%E1%BB%A7a_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c&action=edit&redlink=1) thuộc huyện [Cheb](/wiki/Cheb_(huy%E1%BB%87n)), vùng [Karlovarský](/wiki/Karlovy_Vary_(v%C3%B9ng)), [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c). [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Doln%C3%AD_%C5%BDandov&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Doln%C3%AD_%C5%BDandov&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls”](http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/). Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1067 miss(0), cp1054 frontend miss(0)

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8