text:
KITOÂ
HOÏC TRONG AÙNH SAÙNG THAÙNH LINH
F.X. Durrwell, C.ss.R
[1]
Baøy toû nguyeän voïng, ñoâi luùc khaån
thieát, muoán thaáy
coù ñöôïc moät khoa Kitoâ hoïc ñöôïm nhuaàn baûn saéc
"thaàn khí" vaø goàm haøm nhöõng yeáu toá
caàn cho vieäc tìm
hieåu veà Ñöùc Kitoâ trong töông quan vôùi Thaùnh Linh,
laø moät söï kieän thöôøng gaëp thaáy trong thôøi
ñaïi ngaøy nay.
[2]
Bôûi vì, heã ñaõ ñoïc
Kinh Thaùnh, thì khoâng ai maø khoâng nhaän ra ngay
raèng ñoù laø moät
moái töông quan coát tuûy; tuy theá, thaàn hoïc cuõng
vaãn chöa quan taâm cho laém ñeán vieäc khai trieån
maàu nhieäm cuûa noù.
Theo thaùnh Baxilioâ, thì Thaàn Khí laø "ngöôøi
baïn keo sôn cuûa Ñöùc Kitoâ"
[3]
; duø vaäy, cho ñeán nay,
Kitoâ hoïc vaø Thaùnh Linh hoïc thöôøng tieán
theo nhöõng ñöôøng höôùng traùi ngöôïc nhau,
khoâng quan taâm ñoái
chieáu vôùi nhau, gaây thieät thoøi cho caû ñoâi beân.
I. Moät Khoa Kytoâ Hoïc
Vaéng Boùng Thaàn Khí
Coù moät thôøi, suoát
nhieàu theá kyû daøi, ñaõ töøng
thaáy thònh haønh moät neàn thaàn hoïc veà ôn cöùu
ñoä trong ñoù, khoâng
moät vai troø naøo ñaõ ñöôïc daønh cho Thaàn
Khí. Coâng trình cöùu ñoä chæ ñöôïc coi nhö laø
taùc phaåm cuûa moät con ngöôøi- Chuùa, coù söùc töï
bôûi thieân tính cuûa mình,
mang laïi cho moãi moät haønh ñoäng mình laøm, moät
giaù trò voâ cuøng. Vaø nhö theá, con ngöôøi-Chuùa
coù khaû naêng ñeàn ñaùp thoûa ñaùng cho nhöõng gì coâng
lyù cuûa Thieân Chuùa
ñoøi hoûi, vaø mang laïi cho loaøi
ngöôøi, ôn tha thöù toäi loãi cuõng nhö quyeàn
ñöôïc höôûng söï soáng vónh cöûu.
Neáu nhaän thöùc nhö vaäy,
thì coâng trình cöùu ñoä khoâng coøn
ñöôïc hieåu nhö laø moät maàu nhieäm cuûa Thieân
Chuùa Ba Ngoâi. Thieân Chuùa ñöôïc giôùi thieäu qua dieän
maïo cuûa moät neàn
coâng lyù voâ bieân, caàn phaûi ñöôïc giaûng hoøa, chöù khoâng phaûi vôùi dieän maïo cuûa moät
ngöôøi Cha ñaõ sinh
Con mình ra trong theá gian cho chuùng ta, qua Thaùnh
Linh, cuõng nhö ñaõ ñöa daãn ngöôøi Con aáy ñi qua
con ñöôøng soáng vaø cheát ñeå tieán böôùc vaøo trong
nieàm vieân maõn vónh phuùc cuûa ñaïo laøm Con. Vaø
theo nhaõn quan aáy, Ñöùc Gieâsu ñöôïc giôùi
thieäu nhö laø moät
con ngöôøi mang thieân tính, coù khaû naêng traû
ñuû giaù ñeå "taäu" ôn cöùu ñoä, chöù
khoâng phaûi laø nhö
ngöôøi Con ñaõ ñöôïc thuï thai trong Thaùnh Linh,
vaø ñaõ höôùng theo taùc ñoäng cuûa Thaàn Khí maø
öng thuaän ñi qua con ñöôøng soáng vaø cheát ñuùng
theo toân yù cuûa
ngöôøi Cha sinh mình ra. Thaàn Khí ñaõ khoâng
ñöôïc ñích danh nhaéc tôùi.
Naëng neà vôùi tính chaát
phaùp lyù khe khaét vaø quaù naëc muøi
lyù tính, neàn thaàn hoïc kia ñaõ khoâng theå môû
loái ñöa ñöôøng
haàu daãn tôùi gaàn maàu nhieäm cöùu ñoä hôn ñöôïc.
Vì khoâng bieát nhaän ra cho ñuùng möùc vai troø cuûa
Thaàn Khí, neân neàn
thaàn hoïc kia cuõng ñaõ laõng queân luoân
taàm troïng yeáu cöùu ñoä cuûa söï vieäc soáng
laïi; maø khoâng coù
soáng laïi, thì nhö Phaoloâ ñaõ töøng khaúng ñònh, vieäc
cheát ñi cuõng chaúng coù ñöôïc moät yù nghóa
cöùu ñoä naøo caû
(1Cr 15, 17).
Neáu khoâng ñöôïc ñính
chính laïi ñeå hieåu cho ñuùng, thì neàn thaàn
hoïc kia coù theå trôû thaønh nguyeân côù gaây ra
nhieàu sai laïc. Bôûi vì, neáu moïi söï ñeàu ñöôïc giaûi
quyeát baèng söï
cheát coù ñuû söùc ñeàn ñaùp thoûa ñaùng cho coâng lyù,
thì taïi sao laïi caàn phaûi coù Giaùo Hoäi vôùi
caùc bí tích, taïi
sao laïi caàn phaûi coù noå löïc daán thaán cuûa töøng
caù nhaân qua "caùc vieäc laønh" (xem Ep 2, 10)
laøm chi? Chaúng phaûi
chæ caàn tin raèng Ñöùc Kitoâ ñaõ traû
xong heát nôï cho chuùng ta, vaø chæ caàn tín thaùc
vaøo coâng lyù cuûa
Thieân Chuùa ñaõ ñöôïc giaûng hoøa nhôø giaù
chuoäc aáy, laø ñaõ ñuû laém roài ñoù sao? Taïi sao
coøn phaûi nhaát thieát caàn ñeán vieäc soáng hieäp
thoâng vôùi Ñöùc
Kitoâ?
Khi chæ ñöôïc nhaän thöùc
moät caùch rieâng leû, taùch rôøi
ra khoûi moái töông quan vôùi Thaùnh Linh, thì chaúng
nhöõng coâng trình
cuûa Ñöùc Gieâsu khoâng thoâi, maø caû maàu
nhieäm veà caù nhaân con ngöôøi-Con Thieân Chuùa
cuõng seõ khoâng
ñöôïc nhaän thöùc cho ñaày ñuû theo toaøn boä chieàu
kích ba ngoâi (trinitaire)
cuûa noù. Ñeå leân aùn laïc
thuyeát Nestoârioâ (cho laø trong Ñöùc Gieâsu Kitoâ,
coù hai chuû theå)
vaø laïc giaùo nhaát tính (monophysisme:
chuû tröông raèng
Ñöùc Gieâsu Kitoâ chæ coù moät baûn tính duy nhaát
laø thieân tính), thì Coâng ñoàng chung Canxeâñoânia
chæ caàn khaúng ñònh
raèng nôi Ñöùc Kitoâ, coù hai baûn tính -- töùc
laø nhaân tính vaø thieân tính -- phoái keát chaët
cheõ vôùi nhau trong
cuøng moät ngoâi vò Thieân Chuùa duy nhaát, töùc
laø Ngoâi Hai. Cho duø coù duøng nhöõng khaùi nieäm
khoâng maáy quen thuoäc ñoái vôùi Kinh Thaùnh, lôøi
minh ñònh aáy cuõng
hoaøn toaøn phuø hôïp vôùi caùc döõ
lieäu tìm thaáy trong Kinh Thaùnh. Tuy nhieân, ai cuõng
bieát raèng khoâng moät tín ñieàu naøo coù theå goùi
troïn heát moïi chieàu
kích phong phuù cuûa maàu nhieäm vaøo trong coâng thöùc
coù tính caùch khaùi nieäm cuûa mình ñöôïc. Tín
ñieàu do Coâng ñoàng chung Canxeâñoânia minh ñònh, cuõng khoâng
theå thoaùt khoûi voøng
giôùi haïn cuûa ñònh luaät aáy ñöôïc.
Ñuùng theá, neáu ñeå ra
ngoaøi voøng lieân heä vôùi Thaàn
Khí, thì tín ñieàu veà moät ngoâi vò duy nhaát trong
hai baûn tính vöøa
nhaéc tôùi treân ñaây, chæ mang ñöôïc coù moät tính
chaát tónh ñònh, töùc laø khoâng noùi roõ leân vò
trí cuûa Ñöùc Kitoâ
ôû trong lòch söû, khoâng môû ñöôøng cho
taâm tö nghó tôùi tình traïng khaùc bieät -- dó
nhieân laø chuû yeáu-- giöõa cuoäc soáng döông theá vaø cuoäc
hieän höõu trong vinh quang cuûa Ñöùc Gieâsu, cuõng
nhö khoâng haáp thu
ñöôïc ñaø naêng ñoäng ñaõ töøng thuùc
ñaåy Ñöùc Kitoâ böôùc vaøo cuoäc soáng vaø ñi qua
con ñöôøng cheát
ñeå ñaït tôùi nieàm vieân maõn cuûa nhöõng gì laøm
neân baûn chaát cuûa Ngöôøi ngay töø ñaàu: laøm
Con Thieân Chuùa, laøm Ñaáng mang laïi ôn cöùu ñoä
cho nhaân theá. Vaø
nhö theá, tín ñieàu khoâng neâu roõ khía caïnh cöùu ñoä
cuûa maàu nhieäm Ñöùc Kitoâ. Cho duø Coâng ñoàng
coù tuyeân boá roõ
laø Ñöùc Kitoâ "ñoàng baûn tính vôùi Thieân
Chuùa Cha theo thieân tính",
[4]
thì coâng thöùc minh ñònh cuõng
khoâng neâu roõ tính chaát "laøm
Con" cuûa Ñöùc Gieâsu, töùc laø moái töông
quan coát tuûy Ngaøi coù ñoái vôùi Thieân Chuùa xeùt
theo tö caùch
"laøm Cha." Vaø do ñoù, coâng thöùc tín ñieàu
khoâng noùi gì tôùi tính chaát ba ngoâi cuûa maàu
nhieäm Nhaäp Theå,
maø chæ nhaém baén cho truùng vaøo ñích, töùc laø
vaøo caùc laïc thuyeát caàn phaûi trieät haï, chöù
khoâng nhaèm bieåu
ñaït troïn veïn toaøn boä maàu nhieäm cöùu ñoä.
Coøn caùc hoïc tuyeát thònh
haønh nhaát veà Thieân Chuùa Ba
Ngoâi trong thaàn hoïc, thì khoâng soi saùng ñöôïc
gì nhieàu cho moái töông
quan giöõa Ñöùc Kitoâ vaø Thaàn Khí. Thaäm chí, coøn
coù theå ngôø laø chính chuùng ñaõ thöïc söï
tieáp tay ñeå ñaøo
cho saâu theâm hoá ngaên caùch giöõa Kitoâ hoïc vaø
Thaùnh Linh hoïc. Hoïc thuyeát chuû tröông cho raèng
Thieân Chuùa Cha moät
ñaøng sinh ra Chuùa Con, vaø ñaøng khaùc "thôû
ra/thoåi neân” (spire)
Thaàn Khí, khoâng nhaát thieát phaûi
giaû ñònh baát cöù moät moái lieân heä naøo ôû
giöõa söï vieäc sinh
ra Ngoâi Con vaø söï vieäc nhieäm xuy (spiration)
neân Thaàn Khí. -- Theo moät hoïc thuyeát khaùc, thì
Thaàn Khí nhieäm
xuaát (proceùder) töø
Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con nhö
theå laø töø cuøng moät nguyeân lyù duy nhaát khoâng
phaân hoùa (indiffeùrencieù), cuõng khoâng nhaát thieát
ñoøi phaûi coù moät moái lieân heä coát tuûy naøo
giöõa Ngoâi Con xeùt theo tö theá caù theå, vaø
Thaùnh Linh caû, bôûi
leõ Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con "thoåi neân"
(nhieäm xuy) neân Thaàn Khí, khoâng phaûi theo tö theá
rieâng laø Cha vaø
laø Con (maø laø theo ñòa vò laøm
nguyeân lyù duy nhaát khoâng
phaân hoùa).
[5]
-- Trong caùch
thöùc dieãn dòch baèng bieåu ñoà ñöôøng thaúng,
theo ñoù, Ngoâi Cha
sinh ra Ngoâi Con, vaø qua Ngoâi Con, "thoåi neân"
Thaàn Khí, cuõng chaúng nhaän ra ñöôïc hoaëc laø
cuõng chaúng nhaän ra
ñöôïc maáy baûn chaát cuûa moái lieân heä giöõa Ngoâi Con xeùt theo tieán trình phaùt sinh, vaø
Thaùnh Linh xeùt theo
tieán trình nhieäm xuaát.
Caùc hoïc thuyeát treân
ñaây ñeàu hieåu raèng theo suy luaän loâgíc
cuûa trí tueä con ngöôøi, thì söï vieäc sinh haï
Ngoâi Con xaûy ra
AØtröôùc' haønh ñoäng nhieäm xuy neân Thaàn Khí. Roài,
caû ôû nôi Ngoâi Cha trong chính tö theá laø Cha,
laãn ôû nôi Ngoâi
Con trong chính tö theá laø Con, ñeàu khoâng
thaáy ghi daáu veát aán tín cuûa Thaàn Khí. Coøn
tieán trình hoaït ñoäng trong Thieân Chuùa Ba Ngoâi thì laøm nhö
ñaõ ñaït tôùi
cuøng ñích ôû nôi Thaàn Khí, vaø ngöøng laïi
ôû ñoù. Vaø nhö theá, ngöôøi ta ñaõ khoâng maáy
löu taâm tôùi maàu
nhieäm veà thöïc traïng Ba Ngoâi ôû trong nhau (peùrichoreøse/circumincession= töông taïi tính), cho duø
ñoù chính laø maàu nhieäm maø moïi khoa thaàn hoïc
veà Thieân Chuùa Ba
Ngoâi coù boån phaän phaûi coi troïng; theo maàu nhieäm aáy, nhöõng gì naèm ôû nôi cuøng ñích -- töùc
laø Thaùnh Linh -- thì
cuõng coù maët ngay caû ôû nôi khôûi
ñieåm. Caùc noå löïc toång hôïp vaø caùc cuoäc
tranh caõi ñoái choïi
laãn nhau giöõa caùc hoïc thuyeát thaàn hoïc kia
cho thaáy raèng ñeå minh chöùng cho tính chaát chính
ñaùng vaø chính
thoáng cuûa mình, hình nhö caùc hoïc thuyeát naøy cuõng
chaúng coù theå tìm ra ñöôïc nhöõng yeáu toá caàn
thieát ôû trong caùc
döõ lieäu Kinh Thaùnh lieân quan ñeán Thaùnh Linh,
[6]
cuõng nhö trong maàu nhieäm maø
Kinh Thaùnh xaùc nhaän
laø chuû yeáu: töùc laø maàu nhieäm Vöôït Qua cuûa
Ñöùc Kitoâ, trong ñoù, Thieân Chuùa Cha sinh ra Con
cuûa mình trong Thaùnh
Linh.
[7]
II. Ñöùc Kitoâ Trong Quan
Heä Vôùi Thaàn Khí
Giaùo Hoäi ñaõ, ñang vaø
khoâng ngöøng ñöôïc sinh ra töø
maàu nhieäm Vöôït Qua cuûa Ñöùc Kitoâ; roài cuõng
chính töø ñoù,
ñöùc tin kitoâ ñaõ ñöôïc sinh ra, vaø ñoù chính laø coäi nguoàn phaùt xuaát söï hieåu bieát veà maàu
nhieäm cuûa Thieân Chuùa.
Caùc vaên baûn Taân Öôùc ñaõ truyeàn löu laïi cho chuùng
ta nhöõng bieåu ñeà ñöùc tin coå cöïu hôn caû
chính caùc vaên baûn
aáy; maø caùc tín bieåu (symboles
de la foi) laïi toång
keát toaøn boä chaân lyù ñöùc tin baèng lôøi xaùc quyeát
veà söï kieän Ñöùc Gieâsu ñaõ chòu cheát vaø ñaõ
soáng laïi: "Neáu
anh em tin thaät raèng Ñöùc Gieâsu ñaõ cheát vaø
ñaõ soáng laïi" (1Tx 4,14; xem 1Cr 15,3-5).
[8]
Hoaëc laø baèng moät toång
löôïc ñôn giaûn hôn
vôùi lôøi ñôn thuaàn tuyeân xöng Ñöùc Kitoâ ñaõ soáng
laïi: "Neáu baèng mieäng, baïn tuyeân xöng raèng
Ñöùc Gieâsu laø Chuùa,
vaø neáu töï trong ñaùy loøng baïn tin raèng Thieân
Chuùa ñaõ cho Ngöôøi soáng laïi töø coõi cheát,
thì baïn seõ ñöôïc
cöùu ñoä" (Rm 10, 9). Hay laø ngay caû
baèng caùch tuyeân xöng quyeàn chuû teå cuûa Ñaáng
Phuïc Sinh: "Khoâng
coù theå tuyeân xöng: AØÑöùc Gieâsu laø Chuùa' maø
laïi khoâng phaûi bôûi söùc Thaùnh Linh" (1Cr
12,3; xem Cv 2,36; Pl
2,11). Lôøi xaùc quyeát Ñöùc Kitoâ ñaõ soáng laïi,
thu toùm troïn caû toaøn boä noäi dung ñöùc tin.
Vaäy, neáu maàu nhieäm
Vöôït Qua cuûa Ñöùc Kitoâ laø maàu
nhieäm trung taâm, chuû yeáu, thì laøm sao maø thaàn
hoïc laïi khoâng coù
boån phaän phaûi laáy ñoù laøm khôûi ñieåm cho tieán trình suy tö cuûa mình? Maø Ñöùc Kitoâ,
Ñaáng ñaõ töï maïc
khaûi mình ra qua cuoäc töû naïn vaø phuïc sinh,
laïi ñöôïc ghi daáu ngay ôû trong con ngöôøi vaø
ôû nôi coâng trình
cuûa mình, baèng aán tín cuûa chính Thaàn Khí.
1. Khi laøm cho Ngöôøi soáng
laïi, Thieân Chuùa ñaõ trao
ban cho Ñöùc Kitoâ "danh töôùc troåi vöôït
moïi danh töôùc," danh töôùc Kyrios,
töùc laø Chuùa: moät
danh töôùc chæ
ñöôïc daønh rieâng cho moät mình Thieân Chuùa quyeàn naêng
voâ bieân (xem Pl 2,9-11) maø thoâi. Moïi quyeàn naêng
treân trôøi vaø döôùi ñaát ñaõ ñöôïc trao ban cho Ngöôøi
(xem Mt 28,18). Nhöng
khi laøm cho soáng laïi, Thieân Chuùa ñaõ laøm cho
Ngöôøi soáng laïi trong Thaùnh Linh. Toâng ñoà
Phaoloâ xaùc ñònh ñieàu
ñoù moät caùch maëc nhieân maø chaéc chaén qua nhöõng
gì vieát ôû trong caâu Rm 8,11. Ngaøi cuõng noùi leân
ñieàu ñoù trong moät caùch thöùc töông töï khi
vieát: "Ñöùc Kitoâ ñaõ
chòu ñoùng ñinh vaøo thaäp giaù vì leõ xaùc phaøm
yeáu ñuoái, nhöng Ngöôøi ñang soáng bôûi quyeàn
naêng Thieân Chuùa"
(2Cr 13,4), bôûi vì, ñaâu ñaâu trong toaøn boä
Kinh Thaùnh, Thaàn Khí cuõng xuaát hieän döôùi hình
thaùi quyeàn löïc
toaøn naêng khoâng ngöøng hoaït ñoäng cuûa Thieân
Chuùa: "Anh em seõ nhaän ñöôïc quyeàn löïc cuûa
Thaàn Khí ñeán treân
anh em" (Cv 1,8; Lc 24,49). Thaùnh Phaoloâ cuõng
noùi ñeán söï kieän ñoù ôû trong Rm 6,4:
"Ñöùc Kitoâ ñaõ soáng
laïi töø coõi cheát nhôø bôûi vinh quang Thieân
Chuùa Cha," vì leõ, vinh quang cuûa Thieân Chuùa
maø Kinh Thaùnh noùi
tôùi, töùc laø söï "toûa raïng choùi
loïi cuûa baûn theå Thieân Chuùa",
[9]
hay laø tình traïng bieåu hieän
cuûa quyeàn löïc toaøn naêng trong Thieân Chuùa --
"Vaøo buoåi
saùng, caùc ngöôi seõ xem thaáy vinh quang cuûa Thieân
Chuùa" (Xh 16,7) -- ñöôïc gaén lieàn vôùi Thaàn
Khí Thieân Chuùa ngay
töø trong Cöïu Öôùc (xem Is 63,8-14); coøn trong
Taân Öôùc, thì vinh quang aáy ñöôïc ñoàng nhaát
hoùa vôùi Ngoâi Ba Thieân
Chuùa; thöïc vaäy, Thaàn Khí chính laø quyeàn löïc toû hieän cuûa Thieân Chuùa, laø "Thaàn Khí vinh
quang, Thaàn Khí cuûa
Thieân Chuùa" (1Pr 4,14). Thaùnh Linh, quyeàn löïc
vaø vinh quang caáu thaønh moät nguyeân lyù duy nhaát
qua ñoù, Thieân Chuùa Cha ñaõ laøm cho Ñöùc Gieâsu
soáng laïi. Cuõng
heät nhö vaäy ñoái vôùi vieäc caùc tín höõu soáng laïi:
"trong quyeàn naêng" vaø "trong vinh
quang," hoï soáng laïi "vôùi xaùc thaàn thieâng (khí)"
(1Cr 15,43...).
Vôùi cuoäc soáng laïi,
Ñöùc Kitoâ naém giöõ quyeàn löïc cuûa
Thieân Chuùa: Ngaøi laø "Chuùa Teå vinh quang"
(1Cr 2,8), laø Chuùa
Teå-thaàn khí (2Cr 3,18), laø "thaàn khí
taùc sinh" (1Cr 15,45), bôûi vì Ngaøi soáng baèng
Thaàn Khí cuûa quyeàn
löïc vaø vinh quang; chính trong Thaàn Khí
aáy, Ngaøi ñaõ soáng laïi.
[10]
Neáu theá, thì khoâng theå
ñeà caäp ñeán Ñöùc Kitoâ-Chuùa Teå maø
khoâng baøn tôùi Thaàn Khí, bôûi vì, chính ôû trong
Thaàn Khí aáy, Ñöùc
Kitoâ Soáng Laïi sinh toàn vaø hoaït ñoäng. Neáu
khoâng coù quyeàn löïc vaø vinh quang, nghóa laø neáu
khoâng coù Thaùnh
Linh, thöû hoûi laøm sao Ñöùc Kitoâ coù theå
laøm Chuùa Teå cuûa quyeàn löïc vaø vinh quang
ñöôïc? Maø cuoäc soáng laïi chính laø söï kieän veùn môû
cho thaáy raèng qua
söï cheát, Ñöùc Kitoâ ñaõ ñöôïc bieán ñoåi töø
trong goác reã cuûa baûn theå mình. Chuùa Teå vinh
quang, Ñöùc
Kitoâ-thaàn khí chính laø Ñöùc Gieâsu muoân thuôû ôû
trong traïng thaùi trieån döông troïn veïn cuûa aân
suûng Ngaøi voán coù
töø ban sô.
Cho duø toâng ñoà Phaoloâ
coù nhaán maïnh ñeán thöïc traïng khaùc
bieät giöõa söï yeáu ñuoái xaùc phaøm nôi Ñöùc
Gieâsu taïi theá, vaø
quyeàn löïc vinh quang cuûa Ngaøi, thì ngay
trong cuoäc soáng döông theá cuûa Ngaøi, Thaàn Khí
cuõng ñaõ bieåu
döông söï coù maët ñaày quyeàn löïc cuûa mình ra:
Ñöùc Gieâsu haønh ñoäng vôùi "quyeàn löïc
cuûa Thaàn Khí" (Lc
4,4.18); Ngaøi tröø quyû baèng ngoùn tay cuûa
Thieân Chuùa (Lc 11,20): theo Mattheâu 12,28, ngoùn tay
aáy laø khoâng gì
khaùc hôn ngoaøi chính Thaùnh Linh. Coù nhôø Thaàn
Khí thì môùi caét nghóa vaø thaáu hieåu ñöôïc
cuoäc soáng cuûa Ñöùc
Gieâsu (xem Cv 10,38), vì Thaàn Khí ñaõ ñöôïc ban xuoáng
cho Ngaøi moät caùch khoân löôøng voâ haïn (Ga 3,34).
2. Vôùi cuoäc soáng laïi,
cuøng vôùi danh xöng Chuùa Teå, Ñöùc
Gieâsu cuõng nhaän ñöôïc danh töôùc Meâsia:
"Thieân Chuùa
ñaõ ñaët Ñöùc Gieâsu maø caùc ngöôi töøng ñoùng
ñinh, laøm Chuùa Teå vaø laøm Ñaáng Meâsia" (Cv
2,36). Cuoäc tieán böôùc vaøo trong vinh quang laø
"moät cuoäc xöùc
daàu hoan laïc" (xem Dt 1,9). Nhöng, Ñöùc Gieâsu coù
ñöôïc hieån vinh,
laø hieån vinh trong Thaùnh Linh. Cuoäc xöùc daàu
taán phong laøm Ñaáng Meâsia qua söï vieäc soáng laïi
laø do Thaàn Khí
thöïc hieän. Töø thôøi soáng nôi döông theá,
Ñöùc Gieâsu ñaõ ñöôïc "xöùc daàu baèng
Thaàn Khí vaø quyeàn naêng"
(Cv 10,38); baét ñaàu rao giaûng coâng khai, laø
Ngaøi tuyeân boá ngay raèng: "Thaàn Khí Chuùa ôû
treân toâi, bôûi
Ngöôøi ñaõ xöùc daàu cho toâi" (Lc 4,18).
Laø Chuùa Teå, Ñöùc Gieâsu
cuõng laø Ñaáng Meâsia, bôûi
leõ Ngaøi ñaõ ñöôïc xöùc daàu baèng Thaùnh Linh.
Khoâng theå naøo coù
ñöôïc Ñaáng Meâsia (Ñaáng ñöôïc Xöùc daàu, Ñaáng
Kitoâ) maø laïi khoâng coù vieäc xöùc daàu, maø laïi
khoâng coù Thaùnh
Linh.
3. Baûn
chaát laøm Con Thieân Chuùa vaø quyeàn
Chuùa Teå theo chöùc vuï Meâsia thì chaët cheõ gaén
lieàn vôùi nhau (Mt
16,16; 26,63; Lc 4,41; Ga 1,49). Moät coâng thöùc coå cöïu,
coù tröôùc caùc vaên baûn cuûa Phaoloâ, ghi raèng:
"Tin möøng (Phuùc aâm) cuûa Thieân Chuùa... (quan heä
ñeán) Con cuûa Ngaøi,
Ñaáng xuaát thaân töï doøng gioáng Ñavít theo
xaùc phaøm, vaø ñaõ ñöôïc ñaët laøm Con Thieân
Chuùa trong quyeàn
naêng, theo Thaàn Khí (hay laø: thaàn trí) thaùnh
thieän, qua cuoäc soáng laïi töø coõi cheát" (Rm
1,3tt). Ñaõ coù moät
thôøi, nhieàu taùc giaû quan nieäm moät caùch
sai laàm raèng "thaàn trí thaùnh thieän" aáy
chæ veà baûn tính
Thieân Chuùa nôi Ñöùc Kitoâ, töông öùng vôùi baûn tính
loaøi ngöôøi nôi con
ngöôøi xuaát thaân töø doøng gioáng
Ñavít.
[11]
. Phaàn ñoâng caùc taùc giaû
hieän ñaïi ñeàu cho laø töø ngöõ aáy chæ veà
Thaùnh Linh; coù taùc
giaû laïi nghó laø töø ngöõ aáy muoán noùi
ñeán söï thaùnh thieän "tinh thaàn" (thieâng
lieâng) cuûa Ñöùc
Kitoâ, moät söï thaùnh thieän thuoäc taàm taùc ñoäng cuûa
Thaùnh Linh.
[12]
Duø sao, söï vieäc ñöa Ñöùc
Gieâsu leân ngoâi laøm "Con
Thieân Chuùa trong quyeàn naêng" ñaõ thaønh hieän
thöïc trong Thaùnh Linh: vieäc aáy laø keát quaû cuûa "cuoäc soáng laïi töø coõi cheát" nhôø
Thaùnh Linh nhö chuùng
ta ñaõ bieát (xem Rm 8,11).
Haønh ñoäng Thieân Chuùa
laøm cho Ñöùc Gieâsu soáng laïi laø
moät haønh ñoäng mang tính chaát phuï töû, vì noù
"ñaët Ngaøi laøm
Con Thieân Chuùa trong
quyeàn naêng"; theo
Cv 13,33, thì haøng ñoäng aáy laø haønh ñoäng sinh haï: "Thieân Chuùa ñaõ cho Ñöùc Kitoâ soáng
laïi, nhö lôøi ñaõ
cheùp trong Thaùnh vònh thöù hai raèng: AØNgöôi laø Con
Ta; hoâm nay, Ta sinh ra ngöôi'." Thaùnh vònh naøy
cuõng coù theå ñöôïc hieåu veà moät vì vua traàn theá,
heät nhö lôøi cuûa
tieân tri Natan (2Sm 7,14): "Ta seõ laø Cha noù,
vaø noù seõ laø con Ta." Tuy nhieân, khi aùp duïng
lôøi tieân tri naøy vaøo tröôøng hôïp cuûa Ñöùc
Gieâsu, ñöùc tin kitoâ ñaõ hieåu caâu 2Sm 7,14 theo
nghóa laøm Con theo
thieân tính, laøm Con Moät (Dt 1,5), vaø ñaõ
giaûi thích Tv 2,7 theo yù nghóa cuûa moät haønh ñoäng
sinh haï thöïc söï ôû trong noäi giôùi cuûa chính
baûn tính Thieân
Chuùa (Dt 5,5). Haønh ñoäng sinh haï naøy ñaït
ñeán möùc hoaøn thaønh veïn toaøn ôû trong cuoäc
Ñöùc Gieâsu soáng laïi töø coõi cheát.
Laø coâng trình cuûa Thieân
Chuùa theo baûn chaát laøm Cha,
vaø laø coâng trình ñöôïc thöïc hieän trong Thaùnh Linh,
cuoäc Ñöùc Gieâsu soáng laïi veùn môû cho thaáy
raèng Thieân Chuùa sinh
ra Con cuûa mình vaøo giöõa theá gian, trong Thaùnh
Linh, vaø raèng Ñöùc Gieâsu laø Ngöôøi Con ñaõ
ñöôïc sinh ra trong
quyeàn naêng Thieân Chuùa, töùc laø trong Thaùnh
Linh, vì quyeàn naêng aáy chính laø Thaùnh Linh.
Khoâng theå coù chuyeän laøm
Con Thieân Chuùa maø laïi khoâng
ñöôïc vinh hieån gioáng nhö Thieân Chuùa Cha
[13]
"Chuùng toâi ñaõ ñöôïc
ngaém nhìn vinh quang cuûa Ngaøi,
vinh quang nhö cuûa Con Moät töï nôi Cha" (Ga 1,14).
Danh töôùc Con ñaõ ñöôïc duøng ñeán trong caùc
ñoaïn trình thuaät
veà nhöõng laàn Ñöùc Kitoâ hieån linh (christophanie): khi Ngaøi chòu pheùp röûa (Mt 3,17, vaø caùc
ñoaïn song song), luùc
Ngaøi bieán hình treân nuùi Tabor (Mt 17,5, vaø
caùc ñoaïn song song), trong cuoäc thaùnh Phaoloâ trôû
laïi, "khi Ngöôøi
(Thieân Chuùa) ñaõ coù nhaõ yù maïc
khaûi Con cuûa Ngöôøi cho..." (Gl 1,16) thaùnh nhaân.
Ñoù cuõng laø danh
töôùc daønh cho Ñöùc Gieâsu trong giaây phuùt Ngaøi
taùi giaùng ngaøy caùnh chung: "Chuùng ta troâng
ñôïi Con cuûa
Ngöôøi töø trôøi ñeán, Ñaáng maø Ngöôøi ñaõ laøm cho soáng laïi töø coõi cheát" (1Tx
1,10); "Thieân
Chuùa... ñaõ ñaõ keâu goïi chuùng ta ñeán chung
phaàn hieäp thoâng vôùi Con cuûa Ngöôøi, laø Ñöùc
Gieâsu Kitoâ, Chuùa
chuùng ta" trong Ngaøy cuûa Ngöôøi (1Cr
1,9).
[14]
"Con Thieân Chuùa" laø
moät danh töôùc vinh
quang. Maø Thaàn Khí laø vinh quang cuûa Thieân Chuùa;
chính trong Ngöôøi, Ñöùc Gieâsu ñaõ soáng laïi --
"Ngaøi ñaõ
ñöôïc vinh quang cuûa Thieân Chuùa Cha laøm cho soáng
laïi" (Rm 6,4). Trong Thaùnh Linh, maàu nhieäm laøm
Con ñaït tôùi möùc
hieån vinh cuûa nieàm vieân maõn phuïc sinh; nhöng,
cuoäc Vöôït Qua cuûa Ñöùc Gieâsu khoâng gì khaùc
hôn laø maàu nhieäm
laøm Con muoân thuôû ñöôïc trieån khai vaø veùn
môû ñeán toät ñoä: cuoäc Vöôït Qua aáy xaùc
chöùng raèng Ñöùc Gieâsu
laø Ngöôøi Con trong Thaùnh Linh, vaø Thieân Chuùa
laø Cha cuûa Ngaøi.
Ñöôïc soi chieáu bôûi
Ñöùc Kitoâ vinh quang, khoâng chuùt chaàn
chöø, caùc tín höõu ñaõ tin nhaän Ñöùc Gieâsu laø
Con Thieân Chuùa ngay töø giaây phuùt baét ñaàu cuoäc
soáng laøm ngöôøi,
vaø töø thuôû ñoù, ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa
sinh haï ra trong quyeàn naêng cuûa Thaàn Khí:
"Thaùnh Linh seõ
ñeán treân baø, vaø quyeàn naêng cuûa Ñaáng Toái Cao seõ rôïp boùng treân baø; vì
theá, treû saép sinh
seõ laø thaùnh, seõ ñöôïc goïi laø Con Thieân
Chuùa" (Lc 1,35). Con treû seõ mang danh töôùc aáy,
bôûi vì ñöôïc sinh
ra do taùc ñoäng cuûa Thaàn Khí. Thaàn Khí laø
quyeàn löïc toaøn naêng ñaày coâng hieäu cuûa Thieân
Chuùa, laø vinh quang
-- ñaùm maây chieáu saùng -- rôïp boùng treân
Ñöùc Maria. Vaø nhö theá, Ñöùc Gieâsu laø con
ngöôøi coù chính
Thieân Chuùa laøm Cha.
Laø theá naøo luùc coøn
trong baøo thai, thì Con Thieân
Chuùa trong Thaùnh Linh cuõng vaãn maõi maõi laø
nhö vaäy. Luùc chòu pheùp röûa, tieáng cuûa Thieân
Chuùa Cha tuyeân boá
coâng nhaän con ngöôøi ñöôïc Thaàn Khí hieän xuoáng
vôùi, chính laø Con cuûa Thieân Chuùa (Mt 3,17, vaø
caùc ñoaïn song song);
Gioan Taåy Giaû ñaõ nhaän ra Ñöùc Gieâsu
laø Con Thieân Chuùa, bôûi vì Thaàn Khí ñaõ löu
laïi treân Ngaøi (Ga
1,32-34). Dó nhieân laø cuõng neân nhaéc tôùi
ñaùm maây saùng choùi ñaõ "rôïp boùng"
treân Ñöùc Gieâsu vaø
hai vò tieân tri, EÂlia vaø Moâseâ, ñaùm maây maø
Kinh Thaùnh goïi laø "vinh quang cuûa Thieân
Chuùa." Töø trong
ñaùm maây, moät tieáng noùi ñaõ vang leân, phaùn
raèng: "Ngaøi laø Con chí aùi cuûa Ta" (Mt
17,5, vaø caùc ñoaïn
song song). Ñòa vò laøm Con Thieân Chuùa vaø
vinh quang thì khoâng theå naøo taùch rôøi khoûi nhau
ñöôïc; coøn ñaùm maây vinh quang thì theá taát laøm
cho lieân töôûng
tôùi Thaùnh Linh. Caùc ñoaïn trình thuaät treân ñaây veà
Truyeàn Tin, veà pheùp röûa chòu töø tay Gioan Taåy
Giaû, vaø veà bieán
coá bieán hình treân nuùi, ñeàu quy höôùng veà vôùi
maàu nhieäm Vöôït Qua maø chuùng tieân baùo: töùc
laø maàu nhieäm veà
söï vieäc Thieân Chuùa Cha laøm cho Ñöùc Gieâsu soáng
laïi trong Thaùnh Linh, ñöa daãn Ngaøi ñaït tôùi
nieàm vieân maõn cuûa
ñòa vò laøm Con.
Theá môùi roõ laø neáu
cöù ñöùng ngoaøi voøng quan
heä ñoái vôùi Thaùnh Linh, thì khoâng theå naøo quan
nieäm noåi veà baûn
chaát laøm Con Thieân Chuùa nôi Ñöùc Kitoâ. Heät nhö moái töông quan vôùi Thieân Chuùa Cha, baûn
chaát aáy laø coát
tuûy ñoái vôùi con ngöôøi Ngaøi, bôûi vì, Ñöùc
Gieâsu laø Con Thieân Chuùa trong Thaàn Khí. Vaø chính
vì laø Con, neân
Ñöùc Gieâsu môùi laø Chuùa Teå-Meâsia. Vì vaäy,
caâu hoûi sau ñaây ñaõ ñöôïc ñaët ra: Thaàn Trí
lieân heä nhö theá
naøo vôùi baûn chaát laøm Con Thieân Chuùa trong
Ñöùc Kitoâ?
III. Thaùnh Linh Trong Quan
Heä Vôùi Con Thieân Chuùa
Do bôûi lieân heä vôùi
Ngoâi Cha trong tö caùch laø Cha vaø
vôùi Ngoâi Con trong tö caùch laø Con, Thaàn Khí haèng
mang tính chaát caù
bieät ñaëc tröng theá naøo, thì trong ñòa vò laøm
Con Thieân Chuùa, Ñöùc Kitoâ cuõng mang aán tín cuûa
Thaàn Khí nhö vaäy.
1. Thaàn Khí cuûa tính
chaát laøm Cha vaø cuûa
tính chaát laøm Con
Trong "saùch ghi laïi
nguoàn goác cuûa Ñöùc Gieâsu Kitoâ"
theo thaùnh Maùttheâu (1,1), vai troø cuûa caùc ngöôøi
cha trong chuoãi gia phaû ñöôïc dieãn taû baèng
ñoäng töø "sinh
haï/sinh ra"; coøn vai troø cuûa
caùc baø meï thì ñöôïc bieåu ñaït baèng keát töø
(giôùi töø) "bôûi"
(ek):
Giuña
sinh Phareâ vaø Dara bôûi Thamar...
Sanmoân sinh Booz bôûi Rahab;
Booz
sinh Gioâbed bôûi Ruth...
Ñavít sinh Xaloâmoân bôûi
vôï cuûa Uria...
Bôûi Maria, Ñöùc Gieâsu
ñaõ ñöôïc (Thieân Chuùa) sinh
ra.
Trong khi ñoù, vai troø cuûa
Thaàn Khí trong vieäc sinh haï
Ñöùc Gieâsu, ñaõ ñöôïc noùi leân hai laàn vôùi
cuøng moät keát töø
”bôûi” (Mt 1,18.20).
Luca 1,35 ghi laø: "Thaùnh
Linh seõ ñeán treân baø... Vì theá, treû saép sinh seõ laø thaùnh, seõ
ñöôïc goïi laø Con Thieân Chuùa." Vai troø cuûa
Thaàn Khí khoâng
phaûi laø vai troø cuûa moät ngöôøi
nam ñoái vôùi baïn ñôøi cuûa mình: cuõng nhö
Maùttheâu, Luca cho
thaáy laø con treû ñaõ ñöôïc chính Thieân Chuùa
sinh haï, vaø seõ ñöôïc goïi laø Con Thieân Chuùa,
chöù khoâng phaûi
laø Con cuûa Thaàn Khí. Thaàn Khí vaø
Ñöùc Maria ñoùng giöõ cuøng moät vai troø trong
cuøng moät coâng
trình hieäp löïc tuyeät haûo: moät beân laø theo
caùch thöùc thieân giôùi, coøn beân kia thì theo
caùch thöùc nhaân theá.
Qua caùch thöùc aáy, moät
con ngöôøi ñaõ sinh ra,
vaø ngöôøi ñoù chính laø Con
cuûa Thieân Chuùa, vì
leõ Thieân Chuùa ñaõ sinh haï con ngöôøi aáy ra töø
bôûi Thaàn Khí vaø bôûi loøng daï cuûa Ñöùc Maria.
Coù ngöôøi seõ baûo: caàn
chi phaûi doàn daäp chaát ñoáng
nhöõng khoái yù nghóa thaàn hoïc naëng tróu leân treân
nhöõng ñoaïn trình
thuaät heát söùc ñôn giaûn nhö theá! Coù theå laø
ñuùng theá. Tuy nhieân, caùc vaên ñoaïn aáy chieáu
phoùng ra cho thaáy tröôùc,
cho thaáy aùnh saùng seõ böøng leân töø maàu nhieäm Vöôït Qua, laø moät maàu nhieäm haøm suùc nhöõng
yù nghóa phong phuù
baát taän. Bieán coá Ñöùc Gieâsu soáng laïi, cho thaáy
raèng: Thieân Chuùa laø Cha; Ñöùc Kitoâ ñöôïc sinh
ra trong nieàm vieân maõn cuûa ñòa vò laøm Con; vaø chính trong
Thaùnh Linh, Thieân
Chuùa ñaõ duøng quyeàn naêng (2Cr 13,4) --
töùc laø Thaàn Khí -- cuøng vinh quang cuûa mình (Rm
6,4) -- cuõng laïi laø Thaàn Khí -- maø laøm
cho Ñöùc Gieâsu soáng laïi. Thaàn Khí laø töïa nhö
"loøng daï"
(ai maø laïi khoâng caàn duøng ñeán hình aûnh
ñeå dieãn ñaït cho roõ raøng?), trong ñoù, Thieân
Chuùa Cha ñaõ laøm
cho Ñöùc Gieâsu soáng laïi, töùc laø trong ñoù, Ngaøi ñaõ sinh haï Con cuûa mình ra.
Vaäy, maàu nhieäm Vöôït Qua
laø maàu nhieäm ñôøi ñôøi
muoân thuôû, nhöng ñaõ ñöôïc thaùp nhaäp vaøo
trong noäi cuïc cuûa
coâng trình taïo döïng, ñöôïc maïc khaûi vaø
ñoàng thôøi ñaõ ñöôïc thöïc hieän ra ôû giöõa
theá giôùi loaøi
ngöôøi. Töï haäu, con ngöôøi ñöôïc bieát raèng
Thieân Chuùa laø Cha, ñaõ theo moät caùch thöùc voâ
taän, sinh ra trong
quyeàn löïc cuûa Thaùnh Linh, moät Ngöôøi Con
voâ bieân. Töïa nhö maët göông saùng, bieán coá
Phuïc Sinh phaûn aùnh
toû maàu nhieäm veà Thieân Chuùa ra tröôùc maét loaøi
ngöôøi.
[15]
Keå töø ñoù, Thieân Chuùa
môùi ñöôïc nhaän bieát laø Cha cuûa
Con Moät; vaø caùc moân ñoà môùi baét ñaàu taùn
döông raèng: "Chuùc tuïng Thieân Chuùa laø Cha Ñöùc Gieâsu Kitoâ, Chuùa
chuùng ta" (2Cr
1,3). Hoï daønh danh xöng Thieân Chuùa ñeå chæ veà Ñaáng
maø thaàn hoïc seõ goïi laø Ngoâi Nhaát trong Thieân
Chuùa Ba Ngoâi (xem 1Cr
8,6)
[16]
laø Ngoâi Vò maø baûn
theå nhieäm maàu ñaëc tröng tieàm aån ôû trong söï
vieäc sinh haï Ngoâi
Con ra. Trong tö theá laø Ngoâi Cha, Ngaøi khoâng
coù sinh hoaït naøo khaùc ngoaøi haønh ñoäng sinh haï
Ngoâi Con (caùc hoaït ñoäng trong coâng cuoäc taïo
döïng laø thuoäc laõnh
vöïc cuûa moái quan heä giöõa Ngoâi Cha vaø
Ngoâi Con). Thöïc theá, trong cuoäc Vöôït Qua cuûa
Ñöùc Gieâsu, baûn
chaát laøm Cha trong Thieân Chuùa ñaõ töï hieän thöïc hoùa vaø bieåu hieän ra trong Thaùnh Linh. Chính ôû
trong Thaàn Khí,
Thieân Chuùa ñaõ laøm cho Ñöùc Kitoâ soáng laïi
(Rm 8,11), "ñuùng nhö lôøi ñaõ vieát trong thaùnh
vònh thöù hai: Ngöôi
laø Con Ta; hoâm nay, Ta ñaõ sinh ra ngöôi"
(Cv 13,33).
Vì maàu nhieäm Vöôït Qua
laø caùnh cöûa môû ra cho thaáy
maàu nhieäm coù töø ñôøi ñôøi trong Thieân Chuùa,
theá neân, thaàn hoïc
coù quyeàn caên cöù vaøo ñoù maø keát luaän raèng trong maàu nhieäm veà Ngoâi Cha sinh haï, vaø
Ngoâi Con ñöôïc sinh
ra, Thaàn Khí laø quyeàn löïc sinh haï trong Thieân
Chuùa. Ngaøi laø Thaàn Khí cuûa Ngoâi Cha trong tö
theá laøm Cha, vaø
laø Thaàn Khí cuûa Ngoâi Con trong ñòa
vò laøm Con. Trong Ngaøi, ñöôïc bieåu ñaït ra
"nhöõng gì (nôi
Ngoâi Cha) laø chính Ngoâi Cha nhaát,
[17]
vaø ñoái vôùi Ngoâi Con, thì
Thaàn Khí cuõng giöõ moät vai troø y heät nhö theá.
Quyeàn löïc cuûa Thieân
Chuùa Cha laø moät tình yeâu voâ bieân.
Laø quyeàn löïc aáy, neân Thaàn Khí chính laø tình
yeâu (xem Rm 5,5).
Ngaøi laø söùc maïnh cuûa khai môû (ouverture), cuûa löu
toaû (effusion) chính
mình.
[18]
Yeâu thöông voâ haïn, Ngoâi Cha soáng
trong theå traïng xuaát
thaàn chính mình trong Con cuûa mình.
[19]
Ngaøi sinh ra baèng con ñöôøng
yeâu thöông: "Ngoâi
Lôøi phaùt sinh töø con tim cuûa Thieân Chuùa
Cha".
[20]
Do ñoù, thaùnh AÂugutinoâ ñaõ
coù theå vieát raèng:
"Theá laø coù Ba Vò: Ñaáng yeâu thöông, Ñaáng
ñöôïc yeâu thöông
vaø Ñaáng laø tình yeâu".
[21]
Chính trong Thaàn
Khí tình yeâu aáy, Ngoâi Cha (hieän höõu theo baûn
chaát ñaëc thuø) laø Ngoâi Cha, vaø Ngoâi Con (hieän höõu theo
baûn chaát ñaëc thuø) laø Ngoâi Con.
Tuy coù tuøy theo möùc ñoä
rieâng cuûa moãi caù nhaân,
thì cuõng vaãn gioáng nhö Ñöùc Gieâsu trong cuoäc
Vöôït Qua cuûa
Ngaøi, caùc tín höõu kitoâ töïa nhö maët göông saùng, phaûn aùnh raïng ngôøi maàu nhieäm coù töø ñôøi
ñôøi trong Thieân
Chuùa. Laø Con Moät, nhöng Ñöùc Kitoâ laïi coù ñoâng
ñaûo anh chò em (xem Rm 8,29) maø Thieân Chuùa ñaõ oâm
troïn vaøo trong cuoäc sinh haï duy nhaát, baèng caùch
laøm cho hoï ñöôïc
troãi daäy trong "quyeàn naêng soáng laïi cuûa
Ngaøi" (Pl 3,10). Thieân Chuùa laøm cho hoï
ñöôïc sinh ra trong
cuoäc soáng laøm con (xem 1Pr 1,3), khoâng phaûi
baèng caùch maõi maõi taùi dieãn haønh ñoäng truyeàn
söùc soáng laïi, nhöng laø baèng caùch laøm cho hoï
"cuøng soáng laïi
vôùi" Ñöùc Kitoâ (Cl 2,12), "cuøng hoài sinh
vôùi" Ngaøi (Ep 2,5...), vaø giöõ vöõng hoï laïi
ôû trong quyeàn naêng cuûa Thaàn Trí; chính trong
cuøng moät Thaàn Trí
aáy, Ñöùc Kitoâ ñaõ soáng laïi. Trong Thaàn Trí, caùc tín höõu kitoâ ñöôïc "nghóa töû
hoùa": "Nhöõng ai
ñöôïc Thaàn Khí Thieân Chuùa ban sinh khí cho, thì ñeàu
laø con caùi cuûa
Thieân Chuùa" (Rm 8,14); chính nhôø Ngaøi
maø hoï ñöôïc thuoäc veà Ñöùc Kitoâ (Rm 8,9), ñeå
cuøng vôùi Ñöùc
Kitoâ, hoï laøm neân moät thaân theå trong Thaàn Khí duy
nhaát (1Cr 12,13.27). Hoï sinh ra töø Thieân Chuùa
"bôûi nöôùc
vaø Thaàn Khí" (Ga 3,5; Tt 3,5): nöôùc laø bieåu
töôïng cuûa nöõ vaø maãu tính, cuõng nhö töôïng
tröng cho Thaùnh Linh.
[22]
.
Ñoái vôùi caùc tín höõu kitoâ cuõng nhö ñoái vôùi
Ñöùc Kitoâ, Thaàn Khí laø söùc maïnh cuûa Thieân Chuùa Cha: bôûi söùc maïnh aáy, Ngoâi Cha sinh haï;
vaø coù theå ví
Thaàn Khí nhö laø loøng daï töø ñoù con caùi Thieân
Chuùa ñöôïc sinh ra. Vaø nhö theá, Giaùo Hoäi sum
hoïp trong Thieân Chuùa Ba Ngoâi, seõ giuùp cho thaáy roõ hôn veà maàu
nhieäm cao caû naøy.
[23]
.
Vaäy, khoâng theå quan nieäm
veà maàu nhieäm Ba Ngoâi theo moät löôïc
ñoà song cöïc ñöôïc, töùc laø quan nieäm raèng
moät ñaøng, Ngoâi Cha
sinh haï Ngoâi Con, coøn ñaøng kia, thì nhieäm xuy
neân Thaàn Khí. Neáu theá, thì hoaëc laø Thieân Chuùa
seõ cuøng luùc laø
Cha caû cuûa Ngoâi Con laãn cuûa
Thaàn Khí -- bôûi leõ theo baûn chaát caù theå ñaëc
tröng cuûa mình, Ngoâi Nhaát laø Cha, laø Thieân Chuùa
trong cöông vò ñaëc thuø laøm Cha -- : ñieàu ñoù ñi
ngöôïc haún laïi
vôùi chaân lyù ñöùc tin veà Con Moät;
hoaëc laø Thieân
Chuùa seõ laø Cha trong haønh ñoäng sinh haï Ngoâi
Con, vaø seõ khoâng phaûi laø Cha trong haønh
ñoäng nhieäm xuy neân Thaàn Khí -- cho duø theo baûn
chaát ñaëc tröng
cuûa mình, Ngoâi Cha vaãn laø Cha -- : nhöng,
suy luaän nhö vaäy laø töông phaûn, laø töï lao mình
vaøo ngoõ cuït phi
lyù. Ñaø sinh ñoäng trong Thieân Chuùa Ba Ngoâi
ñi töø Ngoâi Cha ñeán Ngoâi Con, vaø ñaø sinh ñoäng
aáy chính laø Thaàn
Khí. Ngoâi Cha sinh haï Ngoâi Con trong Thaàn
Khí; Thaàn Khí nhieäm
xuaát töø Ngoâi Cha trong tö theá laø
Cha, maø vaãn khoâng phaûi laø Con: vì Ngaøi laø
quyeàn löïc trong ñoù Ngoâi Cha sinh haï.
Suoát doøng lòch söû, Thaàn
Trí ñaõ luoân luoân bieåu hieän
nhö theá: nhö laø haønh ñoäng, nhö laø quyeàn löïc
haèng hoaït ñoäng. Ngaøi khoâng phaûi laø chuû theå,
vaø cuõng chaúng phaûi laø keát quaû cuûa haønh ñoäng; khoâng phaûi laø chuû theå phaùt
ngoân, vaø cuõng
chaúng phaûi laø Lôøi noùi ra: Ngaøi
laø hôi thôû/hôi thoåi (xuy phaát: souffle)
mang Lôøi phaùt ra;
Ngaøi laø tieáng, laø gioïng qua ñoù, Lôøi
bieåu ñaït chính mình ra. Ngoâi Cha maïc khaûi, vaø
Ngoâi Con laø hình
aûnh ñöôïc maïc khaûi ra cuûa Ngoâi Cha
(2Cr 3,18; Cl 1,15); coøn Thaàn Khí laø haønh ñoäng
maïc khaûi (xem Ga
16,13). Thaàn Trí khoâng phaûi laø Ñaáng
laøm cho vinh hieån, vaø cuõng khoäng phaûi laø
Ñaáng ñöôïc vinh hieån; Ngaøi laø nieàm vinh hieån
trong ñoù, Ñöùc
Gieâsu ñaõ ñöôïc soáng laïi.
[24]
Ngaøi khoâng phaûi
laø Ñaáng xöùc daàu, cuõng chaúng phaûi laø Ñaáng
ñöôïc xöùc daàu; nhöng laø haønh ñoäng xöùc
daàu.
[25]
Thieân Chuùa laø thaùnh,
Ngoâi Con laø thaùnh, vaø caùc tín höõu laø thaùnh
trong Ñöùc Kitoâ; coøn Thaàn Khí laø haønh ñoäng
thaùnh hoùa caùc tín
höõu. Thieân Chuùa "coâng chính hoùa" Ñöùc
Kitoâ baèng caùch laøm cho Ngöôøi soáng laïi (1Tm
3,16), vaø laøm cho
Ngöôøi soáng laïi "nhaèm coâng chính hoùa chuùng
ta" (Rm 4,25); coøn Thaàn Khí chính laø nieàm coâng
chính ñaày söùc
naêng coâng chính hoùa. Theo Kinh Thaùnh, kinh nguyeän khoâng
tröïc tieáp ngoû lôøi leân cuøng Thaàn Khí, bôûi
chính Ngaøi laø
tieáng keâu leân cuûa kinh nguyeän (Rm 8,15;
Gl 4,6), laø tieáng reân ræ khoân taû. Ngoâi Cha laø
Ñaáng yeâu thöông, Ngoâi Con laø Ñaáng ñöôïc yeâu
thöông, vaø Thaàn Khí
laø tình yeâu (xem Rm 5,5). Luoân luoân Thaàn Khí ñöôïc
mieâu taû baèng
nhöõng töø ngöõ bieåu thò haønh ñoäng,
söùc naêng ñoäng. Maø söùc naêng ñoäng chuû yeáu
cuûa Ngoâi Cha laø sinh haï: Ngaøi sinh haï baèng caùch
yeâu thöông, vaø sinh
haï ra trong tình yeâu laø Thaàn Trí.
[26]
Vaäy, thieát töôûng cuõng
coù theå uoán naén laïi caùch thaùnh
AÂugu-tinoâ dieãn ñaït, maø chuùng toâi vöøa tröng
daãn tröôùc ñaây, ñeå noùi raèng: "Theá laø
coù Ba Vò: Ñaáng Sinh
Thaønh, Ñaáng Phaùt Sinh, Coâng Taùc Sinh Haï."
Thaàn Khí laø söùc maïnh, trong ñoù Ngoâi Cha (hieän
höõu theo baûn chaát
ñaëc thuø) laø Ngoâi Cha, vaø Ngoâi
Con (hieän höõu theo baûn chaát ñaëc thuø) laø Ngoâi
Con. Thaàn Khí chaúng nhöõng laø "ngöôøi baïn
keo sôn" cuûa
Ngoâi Con khoâng thoâi, maø coøn laø
Ñaáng ôû trong chính noäi cuïc cuûa maàu nhieäm veà
Ngoâi Con nöõa,
gioáng heät nhö ñoái vôùi maàu nhieäm veà Ngoâi Cha
vaäy. Ngaøi laø con tim cuûa Ngoâi Cha vaø cuûa
Ngoâi Con.
[27]
Trong Thaàn Khí aáy, Cha laø
Ngoâi sinh haï, Con laø Ngoâi
laøm con: Thaàn Khí luoân ñoùng giöõ vai troø ngoâi
vò hoùa (personnali-sant).
Ngay töø ñaàu, Ngaøi ñaõ ñoùng
giöõ vai troø aáy trong coâng trình taïo döïng, vaø
ñaõ töø töø ñöa noù leân ñeán toät ñænh cuûa
coâng trình aáy,
töùc laø ngoâi vò con ngöôøi, laø nhaân vò.
Vaø cuõng chính ôû trong Ngaøi, nhaân tính nôi Ñöùc
Gieâsu ñaõ ñöôïc naâng leân ñeán möùc thaàn linh
do söï vieäc ñöôïc
ngoâi vò hoùa qua Ngoâi Con.
Caùch quan nieäm nhö theá
coù theå laøm daáy leân nhöõng nghi
vaán nhieàu loaïi. Tröôùc heát, thöù töï (taxis)
trong Ba Ngoâi coù veû
nhö bò roái loaïn ñi: Thaàn Khí ñaõ khoâng ñöôïc ñem
ñaët chaén ngang ôû giöõa Ngoâi Cha sinh haï vaø
Ngoâi Con phaùt sinh ñoù sao? Thaàn Khí cuõng ñöôïc ñem
ñaët ngay ôû ñaàu,
vì chuû tröông cho raèng Ngoâi Cha sinh haï trong Thaàn
Khí!
Ñaây laø caâu traû lôøi
cho vaán naïn ñoù: cuõng khoâng
neân coi Thaàn Khí laø Ngoâi Vò cuoái cuøng, laøm nhö
Ngaøi laø Keû ñeán sau, laøm nhö Ngaøi chaúng
khaùc chi laø ngoõ cuït trong ñaø sinh ñoäng nôi
Thieân Chuùa Ba Ngoâi.
Ngaøi khoâng phaûi laø Ngoâi Vò "caèn
coãi"; trong khi ñoù, Ngoâi Cha sinh ra Ngoâi Con,
vaø Ngoâi Cha cuøng
Ngoâi Con nhieäm xuy ra Thaàn Khí.
[28]
Ñaõ ñaønh,
Thaàn Khí khoâng phaûi laø ban sô: danh döï naøy
thuoäc veà Ngoâi Cha;
tuy nhieân, Thaàn Khí cuõng chaúng phaûi laø
chung cuïc cuûa ñaø sinh ñoäng trong Thieân Chuùa, vì
trong ñaø sinh ñoäng
aáy, Ngoâi Cha höôùng veà vôùi Ngoâi Con: caû ôû
nôi böôùc ñaàu laãn ôû
nôi ñieåm keát, ñeàu coù
maët Thaàn Khí, bôûi leõ chính ôû trong Ngaøi,
Ngoâi Cha sinh haï, vaø Ngoâi Con ñöôïc sinh ra.
Khoâng Ngoâi Vò naøo
khaùc phaùt xuaát töø Ngaøi, nhöng, chaúng nhöõng khoâng son seû, Ngaøi chính laø söùc naêng sinh saûn
trong Thieân Chuùa. Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con duø laø
moät, thì cuõng vaãn
dieän ñoái dieän nhau trong moät tö theá khaùc
bieät voâ bieân (alteùriteù
infinie): moät beân laø Cha
voâ bieân, vaø beân kia laø Con, laø Ñaáng thu nhaän
chính baûn theå cuûa
mình moät caùch voâ bieân; Coøn Thaàn Khí
thì khoâng ñöùng ôû tö theá dieän ñoái dieän
vôùi Ngoâi Cha, hay laø
vôùi Ngoâi Con nhö theá: Ngaøi
laø ôû chính trong
noäi giôùi cuûa Hai Vò, laø Thaàn Khí cuûa baûn
chaát laøm Cha cuûa Ngoâi Cha, vaø laø Thaàn Khí cuûa baûn chaát laøm Con cuûa Ngoâi Con.
Trong thöù töï xöôùng danh
Ba Vò, Thaàn Khí thöôøng ñöôïc ñaët
sau hai Ngoâi Cha vaø Con. Cuõng coù theå noùi ñeán
Ngoâi Cha vaø Ngoâi
Con maø khoâng neâu danh Thaàn Khí, nhö Kinh
Thaùnh thöôøng laøm. Bôûi vì, Ngaøi khoâng phaûi
laø Ñaáng yeâu thöông, cuõng chaúng phaûi laø Ñaáng
ñöôïc yeâu thöông; khoâng phaûi laø Ñaáng Sinh
Thaønh, cuõng chaúng
phaûi laø Ñaáng Phaùt Sinh: Ngaøi laø
tình yeâu, laø söùc naêng sinh saûn. Ngaøi cuõng
ñöôïc mieâu taû
nhö laø loøng khieâm haï cuûa Thieân Chuùa,
[29]
vaø ñöôïc hieåu nhö laø Ñaáng
haèng saün saøng phuïc vuï Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con. Vì
vaäy, trong thöù töï
xöôùng danh, Ngaøi ñöùng ôû haøng ba, ôû
haøng sau cuøng: baûn chaát laøm Cha cuûa Ngoâi
Cha quy höôùng troïn veà vôùi Ngoâi Con, trong Thaùnh
Linh.
Ngoaøi ra, khoâng phaûi laø
Kinh Thaùnh (xem Kh 1,4...) cuõng
nhö Thaùnh Truyeàn ñaõ khoâng bieát tôùi ñoà hình
Cha-Thaàn Khí-Con.
[30]
Coù moät hình thaùi thaàn hoïc
maø toâi xin taïm goïi laø thaàn
hoïc tranh aûnh, ñoïc thaáy ôû trong trình thuaät veà
cuoäc Ñöùc Gieâsu chòu pheùp röûa vaø trong nhöõng
aûnh töôïng; trong
ñoù, Thaàn Khí ñöôïc minh hoïa nhö laø xuaát phaùt
töø Thieân Chuùa Cha vaø löu laïi
ôû treân Ngoâi Con.
Phuïng vuï, ñaëc bieät laø phuïng vuï nghi thöùc Hy Laïp,
cho thaáy laø coù neàn taûng raát vöõng chaéc khi ca
ngôïi Chuùa Cha vaø
Chuùa Con trong Thaàn
Khí. Khi chuùng ta laøm
daáu thaùnh giaù, ñoäng taùc ñi töø Ngoâi Cha ñeán Ngoâi Con, coøn Thaàn Khí thì ñöôïc bieåu thò baèng
ñöôøng ñi ngang qua
ñöôøng doïc chaïy töø Ngoâi Cha ñeán Ngoâi Con. Thöù
töï (taxis) khoâng
ñoàng nghóa vôùi loaït noái tieáp. Troïng yeáu hôn
taxis,coøn coù perikhoresis
(tính chaát ôû trong
nhau/töông taïi tính), theo ñoù, nhöõng gì coù ôû
chung cuïc thì cuõng coù ôû ban sô vaø trong khaép
tieán trình. Chính vì
theá maø Thaàn Khí cuøng hieän höõu töø
ñôøi ñôøi vaø ngang haøng vôùi Ngoâi Cha cuõng
nhö vôùi Ngoâi Con; bôûi leõ, Ngoâi Nhaát coù laø
Cha, thì cuõng chæ
laø Cha ôû trong Thaàn Khí, vaø cuõng theá, Ngoâi Hai coù
laø Con, thì cuõng chæ laø Con ôû
trong Thaàn Khí.
Cuõng coøn coù theå hoûi
vaën laïi nhö theá naøy: loái
nhìn treân ñaây aùp duïng khaùi nieäm ngoâi vò cho Thaàn
Khí, theo moät caùch
thöùc khaùc vôùi tröôøng hôïp cuûa Ngoâi Cha
vaø Ngoâi Con. Chính theá, khaùi nieäm ngoâi vò
ñöôïc aùp duïng cho
Thaàn Khí theo moät caùch thöùc khaùc, bôûi vì, moãi moät
Ngoâi trong Ba Vò laø ngoâi vò theo moät caùch rieâng
bieät, ñaëc thuø:
Ngoâi Cha laø ngoâi vò sinh haï; Ngoâi Con laø ngoâi
vò laøm Con, coù söùc naêng thu nhaän voâ cuøng;
Thaàn Khí laø ngoâi
vò-söùc naêng sinh haï, ngoâi vò-tình yeâu. Trong Thieân
Chuùa, moãi Ngoâi mang moät tính chaát ñaëc thuø, voâ
cuøng khaùc bieät so
vôùi hai Ngoâi kia; vaø chính ôû trong nieàm
khaùc bieät voâ bieân aáy, Ba Ngoâi laø Moät. Laøm sao
coù theå quan nieäm
veà moät moái hieäp nhaát tuyeät ñoái ñöôïc, neáu
moãi Ngoâi chæ laø ngoâi vò theo moät caùch thöùc
gioáng heät nhau?
Coù leõ coù ngöôøi laïi
vaën hoûi raèng: chính khaùi nieäm
veà ngoâi vò ñaõ khoâng ñöôïc toân troïng ñoái
vôùi tröôøng hôïp
cuûa Thaùnh Linh. Moïi ngoâi vò ñeàu mang moät dieän maïo:
chính töø Hy Laïp prosopon cuõng haøm suùc yù nghóa
ñoù; vaäy, noùi raèng Thaàn Khí laø haønh ñoäng,
laø tình yeâu, laø
coâng taùc sinh haï, töùc laø khoâng ñeå cho Thaàn
Khí coù ñöôïc moät dieän maïo naøo caû. Chính
theá, trong Kinh
Thaùnh, Thaàn Khí "ñaõ khoâng mang moät dieän maïo naøo
caû; ngay ñeán danh xöng, Thaàn Khí cuõng chaúng coù
moät danh xöng naøo
khaû dó gôïi leân ñöôïc moät dieän maïo nhaân
daïng".
[31]
. Ngaøi khoâng phaûi
laø Ñaáng phaùt ngoân, cuõng chaúng phaûi laø Lôøi, nhöng laø "Hôi thôû/Xuy phaát," laø ñieàu
khoâng noùi ra, laø
nhöõng gì khoân taû: laø nhöõng gì
laøm neân maàu nhieäm trong Thieân Chuùa; nhöng ñoàng
thôøi cuõng chính
Ngaøi laø Ñaáng maø qua ñoù, Thieân Chuùa
töï maïc khaûi mình ra. Ngoâi Cha laø dieän maïo maø
phaûn aùnh laø chính
Ngoâi Con (Dt 1,3), nhöng nhöõng ñaëc neùt
cuûa hai Ngoâi Cha vaø Con laïi ñöôïc hieän roõ leân
ôû trong Thaàn Khí.
Ngöôøi ta cuõng seõ hoûi
raèng: moät ngoâi vò thì luoân
ôû vò theá ñoái dieän vôùi moät tha vò, trong quan heä
vôùi moät ñoái
cöïc. Vaäy, neáu chuû tröông theo caùch thöùc treân
ñaây, thì Thaàn Khí khoâng theå laø moät ngoâi vò
thuoäc noäi giôùi
cuûa maàu nhieäm Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con ñöôïc. Nhöng,
duø Kinh Thaùnh khoâng bao giôø ñaët Thaàn Khí ôû
trong vò theá ñoái
dieän vôùi Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con, vaø cuõng
chaúng bao giôø veùn môû cho thaáy Ngaøi nhö laø
chính noäi giôùi
cuûa hai Ngoâi aáy, thì thöû hoûi thaàn hoïc chaúng coù boån phaän phaûi nhaän raèng tuy ôû trong
noäi giôùi cuûa hai
Ngoâi kia, Thaàn Khí vaãn coù theå laø
moät ngoâi vò thöù ba: ngoâi vò lieân keát hai Ngoâi
Vò aáy ngay taïi trong
nhöõng gì laøm cho hai Ngoâi naøy ôû vaøo
hai ñoái cöïc khaùc nhau, hay sao? Khoâng gì bí nhieäm
cho baèng Thaàn Khí
cuûa Thieân Chuùa!
Toùm laïi: neáu ñuùng Thaàn
Khí chính laø hieän thaân cuûa
quyeàn löïc trong ñoù, Ngoâi Cha sinh haï, vaø cuûa
tình yeâu qua ñoù,
Thieân Chuùa xuaát phaùt ra khoûi chính mình trong Con
cuûa mình, thì aét töø ñoù phaûi suy ra raèng Thaàn
Khí coù moät moái
quan heä toaøn dieän vôùi Ngoâi Cha trong baûn
chaát ñaëc thuø laøm Cha, vaø vôùi Ngoâi Con trong
baûn chaát ñaëc thuø
laøm Con.
[32]
2. Thaàn Khí vaø thieân
tính cuûa Ñöùc Gieâsu, Con
Thieân Chuùa
"Thaàn Khí seõ ngöï
xuoáng treân baø... Chính
vì theá maø con treû sinh ra bôûi baø seõ laø thaùnh,
ñöôïc goïi laø Con Thieân Chuùa" (Lc 1,35).
Thieân Chuùa laø Thaùnh
(1Sm 2,2); Is 6,3; 57,15; Tv 99,3.5). Ñöùc Gieâsu laø
"Ñaáng Thaùnh
cuûa Thieân Chuùa" (Mc 1,24; Cv 3,14; Kh 3,7): "Chuùng
toâi ñaõ tin vaø nhaän bieát chính Ngaøi laø Ñaáng
Thaùnh cuûa Thieân Chuùa" (Ga 6,69). Coù leõ danh
töôùc aáy laø bieåu
thöùc coá cöïu nhaát noùi leân nieàm tin vaøo
thieân tính cuûa Ñöùc Gieâsu; noù coù lieân heä veà
yù nghóa vôùi danh
töôùc Con Thieân Chuùa.
[33]
Theo Luca
1,35, caû hai danh töôùc aáy ñeàu laø danh töôùc
rieâng cuûa Ñöùc
Gieâsu, vì leõ Thaùnh Linh ñaõ ngöï xuoáng treân Ñöùc
Maria. Ñöùc Kitoâ laø thaùnh bôûi ñaõ ñöôïc
Thaàn Khí xöùc daàu:
"Ngöôøi Toâi Tôù thaùnh maø Ngaøi ñaõ
xöùc daàu" (Cv 4,27), maø Ngaøi ñaõ "xöùc
daàu baèng Thaùnh Linh" (Cv 10,38).
Ñeå noùi veà thieân tính
cuûa Ñöùc Gieâsu, thaàn hoïc thöôøng
duøng khaùi nieäm baûn
tính Thieân Chuùa, ñöôïc coi
nhö laø moät thöù khí cuï khoâng theå thieáu
ñöôïc. Kinh Thaùnh cuõng
cho pheùp vaø hôïp thöùc hoùa loái duøng töø
nhö theá, duø khoâng ñích thaân duøng tôùi töø
ngöõ aáy trong vaên
baûn cuûa mình.
[34]
Nhöng Kinh Thaùnh thöøa nhaän
nhöõng gì thaàn hoïc
noùi veà baûn tính Thieân Chuùa, vaø thöøa nhaän
vôùi moät danh nghóa ñaëc bieät: vôùi danh nghóa
cuûa Thaùnh Linh, laø
söï thaùnh thieän cuûa chính Thieân Chuùa.
Thieân Chuùa thaùnh thieän
ngöï treân coõi trôøi cao: "Ñaây
laø lôøi cuûa Ñaáng cao vôøi thaêm thaúm, Ñaáng
ngöï trò muoân
ñôøi, Danh Ngöôøi laø thaùnh: AØTa ngöï cao vôøi
chí thaùnh'" (Is 57,15). Thaàn Khí laø theå caùch
bieåu ñaït cuûa tính
chaát sieâu vieät aáy. Ñeå bieåu hieän chính mình ra, Ngaøi ñaõ ngöï xuoáng: Ngaøi ñaõ ñeán treân caùc
anh huøng daân toäc
Ítraen (Tl 3,10; 11,29; 14,6.9...), treân
Sa-un (1Sm 10,6), treân Ñavít (1Sm 16,13), vaø töø ñoù
veà sau seõ löu laïi
treân vò vua naøy (Is 11,2). Ngaøi "ngöï
xuoáng treân" Ñöùc Maria (Lc 1,35), treân Ñöùc
Gieâsu (Mc 1,10, vaø
caùc caâu song song). Ñöùc Gieâsu caàn phaûi ñi leân (cuøng
Cha) ngoõ haàu ban Thaùnh Linh xuoáng (Ga 16,7; 15,26).
Thaàn Khí ñöôïc
göûi töø treân cao xuoáng (Lc 24,49; 1Pr 1,12) vaø
ñaõ ngöï xuoáng treân caùc Toâng ñoà (Cv 1,8)
"nhö theå tieáng gioù
cuoàng phong töø trôøi thoåi ñeán" (Cv 2,2). Sinh
ra töø Thaàn Khí laø sinh ra töø treân cao, vaø laø
trôû thaønh phaàn töû cuûa Nöôùc Trôøi (Ga 3,5)
theo caùch theå cuûa Ñöùc Gieâsu laø Ñaáng thuoäc
thöôïng giôùi (Ga
8,23). Thaùnh Linh vaø taát caû nhöõng gì laø
"tinh thaàn" ñeàu thuoäc thieân giôùi.
Laø thöôïng giôùi, Thaàn
Khí ôû theá ñoái laäp vôùi "xaùc
phaøm." Khoâng haún laø khoâng coù lyù do -- tuy
laøm theá laø khoâng
ñuùng -- ñeå thænh thoaûng ngöôøi ta
ñoàng nhaát hoùa nhò thöùc tinh
thaàn vaø xaùc phaøm vôùi hai baûn tính trong Ñöùc
Kitoâ, töùc laø thieân
tính vaø nhaân tính;
nhö laø khi giaûi thích ñoaïn Rm 1,3-4
chaúng haïn.
[35]
Xaùc phaøm chæ veà höõu
theå thuï taïo xeùt theo tö theá taùch rôøi ra khoûi
moái quan heä ñoái
vôùi Thieân Chuùa, vaø theo cöông vò kheùp kín ôû
trong voøng töï trò cuûa rieâng mình, nguïp laën trong
yeáu ñuoái vaø trong
caû toäi loãi nöõa. Ñoái laïi vôùi
thaân phaän phuø du mong manh aáy, Thaàn Khí (vaø taát
caû nhöõng gì laø
"tinh thaàn") bieåu döông roõ quyeàn
löïc vaø söï thaùnh thieän cuûa mình. Ngaøi laø
thöïc taïi thieân
giôùi: chaân chính coù moät khoâng hai, vaø duy nhaát
sung maõn yù nghóa. "Xaùc phaøm thì chaúng ích
gì," coøn "nhöõng lôøi" cuûa Ñöùc Gieâsu,
töùc laø caùc thöïc
taïi maø Ngaøi noùi ñeán, "laø
thaàn khí vaø laø söï soáng" (Ga 6,63). Caùc
vieäc phuïng töï
traàn theá, noâng caïn, seõ nhöôøng choã cho vieäc
phuïng thôø "trong thaàn khí vaø söï thaät,"
bôûi vì "Thieân
Chuùa laø thaàn khí" (Ga 4,24), laø baûn
theå sieâu vieät thaàn linh.
Theå ñoái ngaãu thaùnh
Phaoloâ duøng ñeå so saùnh giöõa
vaên töï vaø thaàn khí laø moät thí duï minh hoïa
cuï theå veà thöïc
traïng ñoái choïi giöõa xaùc phaøm vaø Thaàn Khí (tinh thaàn). Ngöôøi ñoïc Kinh Thaùnh vôùi caëp
maét môø ñuïc nhìn
qua maøn che, seõ döøng laïi ôû nôi vaên
töï, ôû nôi nhöõng thöïc taïi noâng caïn maët
ngoaøi, choùng taøn.
Nhöng khi ñaõ bieát quay veà vôùi Chuùa (Kitoâ), thì maøn che rôi xuoáng, ngöôøi ñoïc seõ nhaän ra
ñöôïc thaàn khí,
chieàu saâu vöõng chaõi cuûa lòch söû thaùnh,
"vì Chuùa (Kitoâ) laø thaàn khí".
[36]
Tieáp
theo ñoù, toâng ñoà Phaoloâ ñaõ laäp luaän daây chuyeàn,
baét ñaàu töø Ñöùc Kitoâ laø thaàn khí, ñeå ñi
tôùi cho ñeán Thaùnh
Linh: chieác maøn ñaõ ñöôïc veùn leân, taàm nhìn ñöôïc
töï do phoùng roäng, vì "Thaàn Khí Chuùa (Kitoâ)
ôû ñaâu, thì töï do coù ôû ñoù" (2Cr 3,14-17). Do vaäy,
caùc töø ngöõ nhö:
thaàn khí, thöïc taïi vöõng chaõi cuûa lòch
söû, (töùc laø Ñöùc Kitoâ) laøm cho nghó ngay ñeán
Thaùnh Linh. Ñöùc
Kitoâ chính laø thöïc taïi saâu thaúm aáy, bôûi vì Ngaøi laø "con ngöôøi thuoäc thieân
giôùi," "thaàn
khí taùc sinh" (1Cr 15,45-47); trong Ngaøi, coù
hieän dieän nieàm vinh quang raïng ngôøi cuûa Thieân
Chuùa (2Cr 3,18; 4,4-6),
töùc laø Thaùnh Linh.
Theo Thö göûi tín höõu
Coâloâxeâ (1,19; 2,9), Thieân Chuùa
laøm cho "nieàm vieân maõn löu nguï troïn veïn
(ôû trong Ñöùc
Kitoâ)," "nieàm vieân maõn troïn veïn cuûa thieân tính." Coù theå coi ñoù laø caùch chæ
veà "baûn tính
Thieân Chuùa"; tuy nhieân, nhö baûn dòch ñaïi keát TOB
chuù cöôùc, nieàm sung maõn (pleùroâma)
laø moät khaùi nieäm
coù lieân heä raát gaàn vôùi khaùi nieäm Pneuma
(Thaàn Khí).
[37]
Ñoái vôùi Ñöùc Gieâsu,
"con ngöôøi theo xaùc phaøm tröôùc
kia, vaø nay toaøn dieän laø Thieân Chuùa",
[38]
cuoäc soáng laïi laø moät cuoäc
"thieân chuùa hoùa" toaøn
dieän. Töø nay, caùc tín höõu nhìn nhaän Ngaøi laø
"Chuùa vaø laø Thieân Chuùa" cuûa mình (xem Ga
20,28). Chính ôû trong Thaàn Khí, Ñöùc Ñöùc Gieâsu
ñaõ ñöôïc bieán
ñoåi -- "Ngaøi ñaõ trôû thaønh thaàn
khí taùc sinh" (1Cr 15,45); vaø cuõng chính Thaàn
Khí ñaõ maïc khaûi
Ngaøi ra trong thieân tính cuûa Ngaøi.
Thaàn Khí laø caùch theå bieåu ñaït baûn chaát sieâu
vieät cuûa Thieân
Chuùa.
[39]
Thaàn hoïc keå ra nhieàu
ñaëc tính cuûa "baûn tính Thieân
Chuùa," vaø coi chuùng laø chung cuûa caû ba Ngoâi.
Kinh Thaùnh cho thaáy laø caùc ñaëc tính coá höõu
aáy cuûa Ngoâi Cha
vaø cuûa Ngoâi Con, thì cuõng ñeàu thuoäc veà
Thaàn Khí theo moät danh nghóa ñaëc bieät, ñoù laø:
chuùng laøm nhö
ñöôïc ngoâi vò hoùa (hoùa thaønh ngoâi vò) ôû trong
Ngaøi.
[40]
Thieân Chuùa laø thaùnh, ba laàn thaùnh; Thaàn Khí Thieân Chuùa laø Thaùnh Linh; trong Ngaøi, söï thaùnh thieän
cuûa maàu nhieäm
Thieân Chuùa chí thaùnh ñöôïc bieåu ñaït ra. Ngaøi
ñöôïc goïi "laø söï thaùnh thieän ñaõ hoùa
thaønh ngoâi vò".
[41]
Thieân Chuùa laø Ñaáng Quyeàn naêng; ñoù laø Teân cuûa
Ngaøi: "Ñaáng quyeàn naêng ñaõ laøm cho toâi
nhöõng ñieàu cao caû
laï luøng" (Lc 1,49); "Caùc ngöôi seõ
thaáy Con Ngöôøi ngöï beân höõu Ñaáng Quyeàn
naêng" (Mt 26,64).
Khoâng bao giôø Thaàn Khí ñöôïc goïi laø Ñaáng Quyeàn
naêng, nhöng Ngaøi chính laø quyeàn naêng hieän thaân
cuûa Thieân Chuùa
Quyeàn naêng, laø hoaït ñoäng thaàn tính qua ñoù
Thieân Chuùa thöïc hieän moïi coâng trình cuûa mình.
Thieân Chuùa laø Ñaáng Haèng soáng. Ngaøi noùi: "Ta
haèng soáng" (Tl 8,19; 1Sm 17,26.36; 1V 17,1; 2V 19,16;
Ed ñaây ñoù). Thaàn
Khí laø söï soáng cuûa Thieân Chuùa haèng soáng;
Ngaøi ñöôïc goïi laø "Thaàn Khí söï
soáng" (Rm 8,2). Ñöùc Kitoâ ñaõ ñöôïc taùc sinh bôûi Thaàn Khí
(1Pr 3,18), bôûi
quyeàn löïc (2Cr 13,4) vaø vinh quang (Rm 6,4) cuûa
Thaàn Khí. Nhôø bôûi Thaàn Khí, Ñöùc Kitoâ Phuïc
Sinh cuõng ñaõ trôû
thaønh "thaàn khí taùc sinh" (Cr 15,45).
Caùc tín höõu soáng vaø tieán böôùc trong Thaàn Khí
(Gl 5,25).
Thieân Chuùa laø Ñaáng Vónh haèng (Vaïn ñaïi: St 21,33;
Ñn 6,26; Rm 6,4), vaø chính "nhôø Thaàn Khí vónh
haèng," maø
Ñöùc Kitoâ ñaõ töï hieán thaân mình daâng leân Thieân
Chuùa Cha" (Dt 9,14).
Thieân Chuùa laø Tình yeâu (1Ga 4,8.16), Thaàn Khí cuõng theá: "Tình yeâu Thieân Chuùa ñaõ ñöôïc
tuoân ñoå xuoáng taâm loøng
chuùng ta bôûi Thaàn Khí töøng ñöôïc trao ban cho
chuùng ta" (Rm 5,5). Theo moät caùch noùi luoân
luoân ñöôïc Kinh Thaùnh
duøng tôùi, thì chính Thaàn Khí laø Ñaáng ñaõ ñöôïc
"ñoå xuoáng" (Ge 3,1-2; Is 32,15; 44,3; Dcr 12,10;
Cv 2,18; 10,45; Tt 3,6);
nhôø coù tình yeâu aáy hieän dieän trong taâm
loøng, "loøng caäy troâng seõ khoâng trôû thaønh
tuûi hoå" (Rm 5,5) cho chuùng ta; vaø aán tín Thaàn
Khí ghi saâu trong
taâm loøng chuùng ta chính laø baûo chöùng cuûa ôn cöùu ñoä (Ep 1,13-14; 4,30). Coøn nhieàu
ñoaïn khaùc trong Kinh
Thaùnh, tuy khoâng noùi roõ haún, nhöng cuõng ñeàu
gôïi yù cho thaáy tình yeâu laø moät ñaëc tính caù
theå cuûa Thaàn Khí:
caùc caùch noùi: "trong Thaàn Khí" vaø "trong
tình yeâu/loøng meán" coù theå ñöôïc duøng
ñoåi laãn nhau;
[42]
caùc tín höõu Coâloâxeâ ñaõ
ñöôïc ban khen vì
hoï coù "loøng meán trong Thaàn Khí" (1,8); loøng
meán aáy laø hoa traùi cuûa Thaàn Khí (Gl 5,22); Thaàn
Khí laø quyeàn löïc
cuûa thoâng hieäp (2Cr 13,13) lieân keát Giaùo
Hoäi laïi vôùi Ñöùc Kitoâ (Rm 8,9), ñeå cuøng vôùi
Ngaøi laøm neân moät
thaân theå duy nhaát (1Cr 12,13.27); maø trong ngoân
ngöõ nhaân loaïi, söùc maïnh aáy ñöôïc goïi laø
tình yeâu. Thaàn Khí
thì choáng laïi xaùc phaøm, heät nhö tình yeâu ñoái
ngöôïc laïi vôùi haän thuø (Gl 3,17-23). Ñöùc
Gieâsu, cheát cho xaùc
phaøm yeáu ñuoái (xem Rm 8,3), ñaõ trôû thaønh
"thaàn khí taùc sinh" (1Cr 15,45), thaønh con
ngöôøi ñöôïc
thaàn thieâng hoùa, soáng trong tình traïng töï hieán troïn
veïn: Thaàn Khí laø tình yeâu; Ngaøi ban cho Ñöùc
Kitoâ ñöôïc trôû
thaønh tình yeâu.
[43]
Cuoái cuøng, Thieân Chuùa
laø Moät, laø Duy nhaát. Vieäc
phaân bieät giöõa caùc Ngoâi Vò vaø baûn
tính Thieân Chuùa cho pheùp keát luaän raèng Ngoâi Cha
vaø Ngoâi Con vaø
Thaàn Khí laø moät do bôûi baûn chaát duy
nhaát cuûa baûn tính Ba Vò. Tuy nhieân, vì tính chaát
tam theå giöõa caùc
Ngoâi vò laø thöïc taïi huyeàn bí saâu thaúm
trong maàu nhieäm Thieân Chuùa, cho neân baûn chaát duy
nhaát cuûa thieân
tính cuõng phaûi coù neàn taûng ngay ôû
trong caùc Ngoâi Vò. Khoâng duøng ñeán töø ngöõ
"baûn tính Thieân
Chuùa/thieân tính," Kinh Thaùnh chæ noùi ñeán "moái
thoâng hieäp cuûa Thaùnh Linh" (2Cr 13,13); phuïng
vuï thì chuùc tuïng
Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con "trong nieàm hieäp nhaát
vôùi Thaùnh Linh";
[44]
caùc Giaùo phuï vaø caùc thaàn
hoïc gia ca ngôïi Thaàn Khí
vôùi töôùc hieäu laø "moái giaây hieäp nhaát."
Trong Ñaáng laø Thaàn
Khí chung cuûa mình, Ngoâi Cha vaø Ngoâi
Con lieân keát vôùi nhau trong moái hieäp nhaát ñaëc
thuø cuûa moät ngoâi
vò duy nhaát: moái hieäp nhaát cuûa Thaàn Khí, laø
"moät Ngoâi Vò ôû trong hai Ngoâi Vò kia".
[45]
. Moái keát lieân neân moät naøy
laø moái hieäp nhaát tuyeät
ñoái, vì leõ, ngoâi vò thì baát khaû phaân lieät.
Caùc ñaëc tính aáy thuoäc
veà Ngoâi Cha cuõng nhö Ngoâi Con;
[46]
tuy nhieân, chuùng ñöôïc quy uûy
caû cho Thaàn Khí theo
moät danh nghóa ñaëc bieät, vaø chuùng noùi leân baûn
chaát ñaëc tröng cuûa Ngoâi Vò Ngaøi. Ñoàng nhaát
hoùa Thaàn Khí vôùi
thöïc theå maø ngöôøi ta goïi laø baûn tính
Thieân Chuùa laø moät vieäc laøm phaûn lyù, bôûi vì
theo ñònh nghóa, thieân tính thì phi ngoâi vò (impersonnel).
Nhöng, vieäc caùc döõ lieäu treân ñaây ñoàng quy
veà moät moái, cuõng
gôïi yù cho hieåu raèng trong Thaàn Khí, nhöõng gì ñöôïc
ngoâi vò hoùa cuõng laø nhöõng gì maø thaàn hoïc quy
veà cho baûn tính Thieân Chuùa. Vì vaäy, khoâng laï
gì thaùnh AÂugutinoâ
ñaõ toû ra coù nhieàu thieän caûm ñoái
vôùi moät yù töôûng do caùc tö töôûng gia thôøi
ngaøi ñöa ra nhö theá naøy: "Moät vaøi ngöôøi ñaõ
coù can ñaûm nghó
raèng moái hieäp thoâng giöõa Ngoâi Cha vaø
Ngoâi Con, maø caùc taùc giaû Hy Laïp goïi laø Theoteâs,
laø chính Thaàn Khí...: Vaäy, hoï chuû tröông raèng
thieân tính aáy --
thieân tính maø hoï cuõng muoán hieåu ñoái
vôùi tình yeâu vaø tình meán hoã töông giöõa hai
Ngoâi Cha vaø Con --
ñöôïc goïi laø Thaàn Khí".
[47]
Coù moät laõnh vöïc (laõnh
vöïc cuoäc soáng caùc tín höõu)
trong ñoù, caùc Giaùo phuï vaø thaàn hoïc gia nhaát
trí vôùi nhau ñeå
nhaän raèng ñöôïc ban cho aân hueä laõnh nhaän Thaàn Khí
laø ñöôïc thoâng
döï vaøo thöïc theå hoï goïi laø baûn tính
Thieân Chuùa: "Laøm theá naøo ñeå taïo vaät cuûa
Thieân Chuùa ñöôïc
thoâng döï vaøo chính baûn tính cuûa Thieân
Chuùa? Baèng caùch laõnh nhaän Thaùnh Linh."
"Hoï thoâng döï
vaøo baûn tính (Thieân Chuùa cuûa Ñöùc Kitoâ) vì ñaõ nhaän laõnh Thaàn Khí." "Ngoâi Lôøi...daãn
nhaäp vaøo trong caùc
thaùnh moät hình thaùi quan heä thaân toäc ñoái
vôùi baûn tính cuûa Ngöôøi baèng caùch ban Thaàn
Khí cho hoï".
[48]
Lôøi khaúng ñònh aáy ñaõ
ñöôïc noùi leân trong caâu
Ga 3,6, theo moät caùch dieãn ñaït coù hôi khaùc:
"Nhöõng gì sinh
bôûi xaùc phaøm laø xaùc phaøm, vaø nhöõng
gì sinh bôûi Thaàn Khí laø thaàn khí," töùc laø
mang baûn chaát thieân
giôùi, vaø thoâng döï vaøo baûn
tính Thieân Chuùa; ñoù laø ñieàu phuø hôïp vôùi
lôøi thaùnh Phaoloâ
phaùt bieåu noùi raèng: "Anh em khoâng soáng trong xaùc
phaøm, maø laø trong Thaàn Khí, neáu thöïc coù Thaàn
Khí Thieân Chuùa cö
nguï trong anh em" (Rm 8,9).
Trong nhöõng theá kyû ñaàu,
töøng coù moät truyeàn thoáng
döïa treân cô sôû caùc chöùng cöù vöõng chaéc,
ñaõ song song ñoái
chieáu Thaàn Khí vôùi thieân tính cuûa Ñöùc Gieâsu:
"Thaàn Khí thöôøng ñöôïc quan nieäm nhö laø
thöïc theå voâ hình,
tieàn hieän höõu, vaø moät caùch naøo ñoù nhö
laø phöông dieän thaàn linh trong Ñöùc Kitoâ".
[49]
Coù moät thôøi, ngöôøi ta cuõng
ñaõ noùi raèng:
"Ñoái vôùi Inhaõ (AÊntioâkia) cuõng nhö
ñoái vôùi caùc taùc giaû trong nhöõng theá kyû
ñaàu, pneuma (thaàn khí)
trong Ñöùc Kitoâ chæ veà baûn tính Thieân Chuùa cuûa
Ngaøi".
[50]
Thaùnh Ireâneâ vieát
raèng: "Ngaøi (Ngoâi Con) ñaõ hieän ra giöõa
döông theá vaø ñaõ soáng giöõa loaøi ngöôøi, baèng
caùch hoøa nhaäp vaø
nhaøo troän Thaàn Khí Thieân Chuùa Cha
vôùi xaùc theå do Thieân Chuùa naén neân...".
[51]
Cuõng coøn
nhieàu chöùng töø töông töï ñoïc thaáy ôû trong
caùc baøi giaûng veà
Phuïc sinh; thí duï: "Nhôø maùu ñaõ ñoå
ra, chuùng ta ñöôïc nhaän Thaùnh Linh: bôûi vì, maùu
vaø Thaàn Khí ñaõ
ñöôïc keát hôïp vôùi nhau ngoõ haàu, nhôø maùu
cuûa baûn tính chuùng ta, chuùng ta coù theå nhaän
ñöôïc Thaàn Khí
laø Ñaáng tröôùc ñoù, haèng xa laï ñoái vôùi chuùng
ta".
[52]
Thaùnh Atanaxioâ
haún ñaõ laáy laïi loái duøng ngoân ngöõ nhö theá,
khi vieát: "Vì
theá, Ngoâi Lôøi vaø Con cuûa Thieân Chuùa
Cha keát hôïp vôùi xaùc theå, ñaõ trôû thaønh xaùc
theå, con ngöôøi
toaøn veïn, ñeå nhôø ñoù, nhöõng ai keát
hôïp vôùi Thaàn Khí thì cuõng ñöôïc trôû thaønh
thaàn khí. Thieân Chuùa ñaõ hoùa thaønh keû mang xaùc phaøm (sarcophoros)
ñeå con ngöôøi coù theå trôû thaønh ngöôøi
mang thaàn khí (pneumatophoros)".
[53]
Truyeàn thoáng aáy coù theå
ñöôïc coi laø ñaõ ñaët cô sôû
treân tính caùch bieåu tröng cuûa maùu vaø nöôùc
chaûy ra töø caïnh
söôøn Ñöùc Gieâsu treân thaäp giaù. Ñoái vôùi phuùc aâm gia, bieán coá aáy coù moät taàm höôûng
troïng yeáu ñeán
ñoä ngaøi ñaõ caûm thaáy caàn phaûi noùi leân
moät lôøi long troïng ñoan theä nhaèm xaùc minh veà
tính chaát trung
thöïc cuûa noù: "Ngöôøi aáy (Ñöùc Kitoâ) bieát laø
ngöôøi vieát noùi thaät ñeå caû anh em nöõa cuõng
tin nhö theá" (Ga 19,34...), ngoõ haàu anh em coù
ñöôïc ñöùc tin.
Thaät theá, Phuùc aân theo thaùnh Gioan ñaõ ñöôïc vieát ra
"ngoõ haàu anh em tin raèng Ñöùc Gieâsu laø
Ñaáng Kitoâ, Con
Thieân Chuùa" (Ga 20,31).
Ñöùc Gieâsu laø Ngoâi
Lôøi ñaõ hoùa thaønh xaùc phaøm
(Ga 1,14); maùu xaùc minh cho baûn chaát thöïc söï
nhaân loaïi cuûa con
ngöôøi Ñöùc Gieâsu. Nhöng Ngaøi cuõng laø
moät höõu theå thieân giôùi: "Ta thuoäc thieân
giôùi" (Ga 8,23),
nöôùc xaùc minh cho ñieàu aáy, vì nöôùc laø bieåu
töôïng cuûa theá
giôùi treân cao; bôûi pheùp röûa, con ngöôøi
ñöôïc sinh ra töø treân cao (Ga 3,5); nöôùc maø
Ñöùc Gieâsu trao ban,
seõ traøo phuùn ñeán söï soáng ñôøi ñôøi
thuoäc thieân giôùi (Ga 4,14). Tuy nhieân, trong Kinh
Thaùnh, nöôùc cuõng
laø bieåu tröng cuûa Thaàn Khí Thieân Chuùa: ñöôïc
sinh ra töø treân cao laø ñöôïc cuøng moät traät
sinh ra töø Thaàn
Khí, vaø nöôùc töôïng tröng cho Thaàn Khí (Ga 3,6; Tt 3,5). Ñoaïn Ga 7,37-39 cho thaáy raèng nöôùc
haèng soáng, nöôùc
seõ phuùn traøo töø cung loøng Ñöùc Kitoâ, ñaõ
ñöôïc hieåu laø chính Thaàn Khí maø caùc tín höõu
seõ laõnh nhaän
ñöôïc, moät khi Ñöùc Gieâsu ñaõ ñöôïc toân vinh.
Vaø ñaây, Ñöùc Gieâsu ñaõ ñöôïc caát leân khoûi
ñaát, treo treân
thaäp giaù; ñoù laø luùc, theo bieåu tröng, Ngaøi
ñöôïc toân vinh tröôùc toân nhan Thieân Chuùa:
nöôùc chaûy ra töø
caïnh söôøn, chæ veà Thaàn Khí saép ñöôïc ban ra, cuõng
nhö chæ veà phöông dieän thieân giôùi cuûa maàu
nhieäm Ñöùc Gieâsu, "ngoõ haàu anh em tin." Caâu keát cuûa ñoaïn
trình thuaät töông
öùng raát chænh vôùi lôøi khaúng ñònh ban ñaàu:
"Chính Ngaøi laø
Ñaáng thanh taåy trong Thaùnh
Linh; coøn toâi,
toâi ñaõ xem thaáy vaø xin ñoan chöùng raèng: chính
Ngaøi laø Con Thieân
Chuùa" (Ga 1,34).
Trong khi Phuùc aâm thöù tö
ñaëc bieät nhaán maïnh ñeán thieân tính
cuûa Ñöùc Gieâsu, thì Thö thöù nhaát cuûa cuøng
moät taùc giaû Gioan laïi löu taâm thaät nhieàu tôùi baûn
chaát ñích thöïc
nhaân loaïi cuûa Ngaøi (xem 1Ga 4,2): "Chính Ngaøi
laø Ñaáng ñaõ ñeán bôûi nöôùc vaø maùu: Ñöùc
Gieâsu Kitoâ; khoâng
chæ vôùi nöôùc maø thoâi, nhöng laø vôùi nöôùc vaø maùu" (1Ga 5,6). Nöôùc vaø maùu noùi leân
tính chaát ñaëc thuø
cuûa söï vieäc Ñöùc Gieâsu ñeán trong theá gian,
vaø nhö theá cuõng noùi leân baûn tính cuûa con
ngöôøi Ngaøi. Ngaøi
khoâng chæ ñeán nhö moät Ñaáng xuoáng töø
thieân giôùi maø thoâi, nhöng coøn ñeán ôû trong
thaân xaùc cuûa moät
con ngöôøi nöõa. "Thaàn Khí chöùng
giaùm veà ñieàu aáy, vì Thaàn Khí laø söï
thaät" (1Ga 5,6). Ngaøi
laøm chöùng ôû giöõa loøng Giaùo Hoäi (Ga
15,26) vaø giuùp cho moïi ngöôøi nhaän ra raèng ñoù
chính laø söï thaät.
Nhöng, theo Luaät Moâseâ, caàn phaûi coù lôøi
khai aên khôùp nhau cuûa hai hoaëc ba nhaân chöùng thì
môùi ñuû. Vì vaäy,
taùc giaû Gioan ñaõ xuaát trình theâm hai nhaân chöùng
khaùc: "Vì coù ba nhaân chöùng (veà söï vieäc
Ñöùc Gieâsu ñeán bôûi nöôùc vaø maùu): Thaàn Khí, nöôùc vaø
maùu, vaø caû ba
ñeàu nhaát trí vôùi nhau trong cuøng moät lôøi
chöùng" (1Ga 5,8). Vaø laàn naøy, nöôùc vaø maùu
khoâng coøn phaûi
ñôn thuaàn laø nhöõng aån duï nöõa
-- nhöõng aån duï gôïi leân söï vieäc ñeán töø
hai phía ñaát vaø
trôøi -- vì chæ caùc thöïc taïi môùi coù uy tín
ñeå laøm chöùng: maùu vaø nöôùc ñaõ leân tieáng
khi tuoân traøo ra
töø caïnh söôøn cuûa Ñöùc Kitoâ, "ngoõ
haàu anh em tin" vaøo Ñöùc Kitoâ, laø Ñaáng ñaõ
töøng ñeán bôûi
nöôùc vaø maùu.
Vaäy, nöôùc chaûy ra töø
caïnh söôøn Ñöùc Gieâsu chæ veà
Thaàn Khí, laø Ñaáng maø Ga 7,37-39 noùi laø seõ phun
traøo ra nhö nöôùc, töø loøng Ñöùc Kitoâ; nhöng
nöôùc aáy cuõng
veùn môû cho thaáy phöông dieän thieân giôùi cuûa
maàu nhieäm Ñöùc Kitoâ. Thaùnh Linh vaø tính chaát
sieâu vieät cuûa
Ñöùc Gieâsu ñaõ ñöôïc bieåu ñaït bôûi cuøng moät
bieåu töôïng!
[54]
Tuy nhieân, cuõng ñöøng
neân laãn loän. Moät khi ñaõ
xaùc ñònh veà söï vieäc Ñöùc Gieâsu ñeán bôûi
nöôùc vaø maùu, nhö
laø Ñaáng vöøa thuoäc thieân giôùi vöøa thuoäc ñòa giôùi, thì ngay sau ñoù, böùc thö cuûa Gioan cuõng
ñaõ vieän daãn
chöùng töø cuûa Thaùnh Linh (1Ga 5,6-8). Nhö
vaäy, Thaùnh Linh laø khaùc vôùi Ñöùc Kitoâ xeùt
theo phöông dieän tính
chaát thieân giôùi. Thaùnh Phaoloâ cuõng laøm heät nhö
theá: sau khi ñaõ coâng boá "Chuùa (Kitoâ) laø
thaàn khí," thaùnh
nhaân nhaän ñònh tieáp ngay laø: "ÔÛ ñaâu coù Thaàn Khí cuûa Chuùa (Kitoâ), thì ôû ñoù coù töï
do" (2Cr 3,17).
Ngoâi Con xeùt veà maët thieân tính, vaø Thaàn Khí thì
khoâng rôøi khoûi nhau ñöôïc (baát khaû phaân ly),
nhöng vaãn laø hoaøn toaøn khaùc bieät nhau.
Ngaøy nay, khoâng coøn coù
vaán ñeà trôû laïi ñaèng sau
vôùi loái duøng ngoân ngöõ thaàn hoïc thôøi sô
khai, khoâng theå boû
qua moät beân ñöôïc nhöõng giaûi thích chính xaùc vaø roõ raøng veà vieäc daønh töø Pneuma ñeå chæ rieâng veà Ngoâi Vò Thaàn Khí. Tuy nhieân,
cuõng neân löu yù
tôùi söï kieän naøy laø töø aáy ñaõ töøng
ñöôïc duøng ñeå chæ veà Thaàn Khí, cuõng nhö veà
tính chaát thaàn linh
cuûa maàu nhieäm Ñöùc Gieâsu. Neáu töø aáy ñaõ
ñöôïc duøng nhö theá, thì chính laø vì giöõa hai
Vò, haèng coù moät
moái töông quan maät thieát keát chaët.
Vaäy, Kitoâ hoïc coù boån
phaän phaûi chuù troïng ñeán moái quan
heä kia ñoái vôùi Thaùnh Linh, caàn phaûi coi ñoù
laø moät nhaân toá
coát tuûy trong maàu nhieäm Ñöùc Gieâsu. Chæ caàn löu
yù ñeán söï kieän naøy khoâng thoâi, thì cuõng ñuû
thaáy vieäc löu taâm
kia laø ñieàu taát yeáu, ñoù laø: maàu nhieäm
Ñöùc Gieâsu mang baûn chaát Thieân Chuùa Ba Ngoâi,
nghóa laø lieân heä
ñeán caû Ngoâi Cha laãn Thaàn Khí. Ñöùc Gieâsu soáng
trong moät moái töông nhaäp töông taùc laãn (osmose/thaám
nhaäp vaøo nhau vaø coù aûnh höôûng ñoái vôùi nhau)
vôùi Thaàn Khí, cuõng nhö Ngaøi soáng laøm moät
vôùi Thieân Chuùa
Cha. Ngaøi laø Con trong Thaàn Khí, vaø cuõng
trong Thaàn Khí, Ngaøi laø Thieân Chuùa, vì Thaàn Khí
laø söùc naêng sinh
haï trong Thieân Chuùa, vaø taát caû nhöõng
gì lyù trí con ngöôøi coù theå hieåu bieát veà baûn
tính Thieân Chuùa thì
ñeàu ñöôïc ngoâi vò hoùa trong Thaàn Khí, thì ñeàu laø
chính Ngoâi Vò Thaàn Khí. Ñöôïc sinh haï trong cung
loøng Thaàn Khí aáy,
Ngoâi Con ñöôïc Ngoâi Cha ñem taát caû söï phong phuù voâ bieân cuûa thieân tính maø baûo döôõng cuõng
taïi trong cung loøng aáy. Coù ôû trong cung loøng aáy,
Ñöùc Gieâsu môùi laø Ngoâi Con, môùi laø Thieân
Chuùa.
Ñoái vôùi Ñöùc Kitoâ,
moái quan heä vôùi Thaàn Khí coát tuûy ñeán
ñoä coù theå goïi Thaàn Khí laø "Thaàn Khí cuûa
(Ngoâi) Con" (Gl
4,6), "Thaàn Khí cuûa Chuùa (Kitoâ)" (2Cr
3,17), "Thaàn Khí cuûa Ñöùc Kitoâ" (Rm 8,9),
"Thaàn Khí cuûa
Ñöùc Gieâsu Kitoâ" (Pl 1,19). Goïi nhö theá laø Phaoloâ muoán khaúng ñònh veà thieân tính cuûa
Ñöùc Gieâsu; neáu khoâng,
thì seõ heát söùc töông phaûn, vì leõ, cöù noùi
Thaàn khí laø cuûa Ñöùc Gieâsu, maø laïi khoâng
chòu tin nhaän Ngaøi
coù "nieàm vieân maõn troïn veïn cuûa
thieân tính ôû trong Ngaøi" (Cl 2,9). Quaû theá,
Thaàn Khí laø nieàm
vieân maõn troïn veïn cuûa thieân tính.
Nhöng trong Ñöùc Kitoâ, nieàm vieân maõn aáy mang
tính chaát laøm Con
trong Thaàn Khí: vì leõ chính trong Thaàn Khí aáy, Ñöùc
Kitoâ ñaõ ñöôïc
sinh haï.
Nhöõng gì vöøa nhaän ñònh
treân ñaây, coù theå giuùp soi saùng
ñeå thaáu hieåu theâm veà chính Thieân Chuùa. Neáu
Thaàn Khí laø söùc
naêng sinh haï cuûa Thieân Chuùa, vaø neáu taát caû
nhöõng gì thaàn hoïc noùi veà baûn tính Thieân Chuùa
ñeàu ñöôïc ngoâi
vò hoùa, ñeàu thuoäc veà Ngoâi Vò Thaàn Khí, thì theo
baûn theå, Thieân Chuùa (chuû yeáu) laø Cha. Baûn
theå cuûa Ngaøi laø theá, laø ôû trong vieäc sinh
haï voâ taän khai sinh ra Ngoâi Con voâ bieân. Thaàn
hoïc gia Eckhart ñaõ
nhaän ñònh raèng: "Khaùt voïng tuyeät ñænh cuûa Thieân
Chuùa laø sinh haï".
[55]
Khoâng theå quan nieäm maàu nhieäm
Thieân Chuùa chæ nhö laø "moät ñieàu cao caû hôn taát
caû nhöõng gì con
ngöôøi coù theå suy töôûng ra ñöôïc";
Thieân Chuùa laø Ñaáng töï trao ban chính mình, vaø
ñoù chính laø haønh
ñoäng vó ñaïi hôn taát caû nhöõng gì coù
theå suy töôûng ra ñöôïc. Ngaøi laø Cha trong haønh
ñoäng sinh haï voâ taän khai sinh ra Ngoâi Con voâ
bieân. Thieân tính cuûa
Ngaøi laø coát taïi ôû nôi baûn chaát laøm
Cha, heät nhö thieân tính cuûa Ñöùc Kitoâ laø coát
taïi ôû nôi baûn
chaát laøm Con.
IV. Ñöùc Kitoâ vaø Thaàn
Khí Trong Coâng Trình Cöùu Ñoä
Moät moái thoâng hieäp maät
thieát nhö theá vôùi Thaàn Khí -- moái
thoâng hieäp ñaëc tröng cuûa baûn theå thaàn linh vaø
baûn chaát laøm Con nôi Ñöùc Kitoâ -- taát seõ laøm
cho tieân löôïng ñöôïc raèng coâng trình cöùu
ñoä duø chuû yeáu
laø thuoäc veà Ñöùc Kitoâ, thì cuõng ñaõ ñöôïc thöïc
hieän do moät söï hôïp löïc chaët cheõ cuûa caû hai
Ngoâi.
1. Thaàn hoïc theo moâ hình
phaùp lyù, quan nieän raèng neáu Ñöùc
Kitoâ ñaõ thuû ñaéc ñöôïc ôn cöùu ñoä cho loaøi
ngöôøi, thì chính
laø nhôø Ngöôøi ñaõ daâng hieán caùc khoå
ñau cuûa mình ñeå ñeàn buø toäi loãi, chöù Thaàn
Khí khoâng coù can
thieäp hay can döï gì vaøo ñoù caû. Nhöng, Ñöùc Gieâsu
khoâng nhöõng ñaõ thuû
ñaéc ôn cöùu ñoä cho chuùng
ta maø thoâi, Ngaøi coøn "trôû
thaønh ... chính söï cöùu ñoä cuûa chuùng ta" (1Cr
1,30) nöõa. Khoâng
nhöõng Ngaøi ñaõ chòu cheát, maø Ngaøi coøn soáng laïi cho chuùng ta nöõa (xem 2Cr 5,15);
moät mình cuoäc töû
naïn khoâng thoâi seõ khoâng coù hieäu naêng mang
laïi ôn cöùu ñoä: "Neáu Ñöùc Kitoâ ñaõ
khoâng soáng laïi...thì anh em vaãn coøn ôû trong toäi loãi cuûa mình"
(1Cr 15,17). Cuoäc töû naïn cuûa Ñöùc Gieâsu chæ coù
ñöôïc hieäu naêng
cöùu ñoä khi ñöôïc gaén chaët vaøo vôùi cuoäc soáng
vinh quang: "Ta trao ban maïng soáng cuûa Ta, ñeå
roài laáy laïi"
(Ga 10,17). Thaùnh AÂugutinoâ ñaõ giaûi thích
veà caâu aáy nhö theá naøy: "Ta cheát ñeå maø
soáng laïi".
[56]
Ñöùc Gieâsu ñaõ nguyeän xin cho
mình ñöôïc vinh hieån, vì coù
theá, Ngaøi môùi coù theå chu toaøn söù maïng
"ban söï soáng
cho moïi xaùc phaøm" (xem Ga 17,1-3); "moät khi
ñaõ thaønh hoaøn haûo (toân vinh), thì Ngaøi trôû
neân nguyeân nhaân cöùu roãi ñôøi ñôøi" (Dt
5,9). Qua cuoäc töû
naïn ñeå ñöôïc toân vinh nhaèm möu caàu vinh quang
cho moïi ngöôøi, Ngaøi thaät laø Ñaáng Cöùu ñoä
cuûa toaøn theå nhaân loaïi: coâng cuoäc cöùu ñoä laø maàu
nhieäm cuûa caù nhaân Ñöùc Gieâsu trong haønh
trình vöôït qua, ñi
töø theá gian naøy maø veà vôùi Thieân Chuùa Cha.
Maø chính trong Thaùnh Linh,
Ñöùc Gieâsu ñaõ cheát ñeå ñi
veà cuøng Thieân Chuùa Cha, "ñaõ hieán daâng mình
trong Thaàn Khí vónh
cöõu" (Dt 9,14); vaø cuõng chính trong Thaàn Khí aáy, Ngaøi ñaõ ñöôïc laøm cho soáng
laïi (Rm 8,11) nhôø
bôûi vinh quang Thieân Chuùa Cha (Rm 6,4), töùc
laø Thaàn Khí, nhôø bôûi quyeàn naêng Thieân Chuùa
(2Cr 13,4), cuõng laïi
laø Thaàn Khí. Cuoäc soáng vaø cuoäc töû naïn cuûa Ñöùc Gieâsu ñeàu quy höôùng troïn
veà vôùi nieàm soáng
laïi: "taát caû ñeàu gia coâng ñeå nhaèm tôùi bieán
coá soáng laïi cuûa Ngaøi,"
[57]
bôûi vì "Ngaøi laø Ñaáng
ñöôïc xöùc daàu baèng Thaàn
Khí vaø quyeàn naêng" (xem Cv 10,38).
Coâng trình cöùu ñoä laø
coâng trình cuûa Ba Ngoâi; trong
ñoù, moãi Ngoâi ñoùng giöõ vai troø ñaëc thuø cuûa
mình. Ngoâi Cha sinh haï Ngoâi Con ra trong theá gian,
vaø ñöa daãn Con
mình ñi qua söï soáng vaø söï cheát ñeå ñaït tôùi
tình traïng vieân maõn cuûa baûn chaát laøm Con:
"Ngaøi ñaõ laøm
cho Con mình soáng laïi, nhö ñaõ vieát trong
thaùnh vònh thöù hai raèng: Ngöôi laø Con Ta, hoâm nay
Ta sinh haï ra
Ngöôi" (Cv 13,33). Vai troø cuûa Ñöùc Kitoâ laø
laøm Con, ñeå söû duïng töï do con ngöôøi cuûa
mình maø öng nhaän
Thieân Chuùa laøm Cha mình, vaø ñeå nhôø
ñoù maø ñöôïc Ngoâi Cha ñoùn nhaän troïn veïn:
ñoù laø ñieàu maø
Kinh Thaùnh goïi laø loøng vaâng phuïc cho ñeán cheát;
theo thaùnh Gioan, thì loøng vaâng phuïc aáy laø caùch
thöùc bieåu ñaït
baûn chaát laøm Con cuûa Ñöùc Gieâsu. Trong
cuoäc töû naïn, Ñöùc Gieâsu ñaõ ñoàng yù laø
khoâng tieáp tuïc
soáng (hieän höõu) nöõa, neáu khoâng phaûi laø
nhôø bôûi Cha mình; thöïc vaäy, Ngaøi ñaõ phoù
troïn con ngöôøi
mình vaøo trong tay Cha mình, laø Ñaáng ñaõ
xaùc nhaän raèng: "Ngöôi laø Con Ta, Ta sinh haï ra
Ngöôi." Vai troø
cuûa Thaàn Khí laø laøm söùc naêng sinh haï
cuûa Thieân Chuùa trong Ngoâi Cha; vaø trong Ngoâi Con,
thì laøm "Thaàn
Khí vónh haèng" trong ñoù, Ñöùc Gieâsu töï
hieán toaøn thaân cho Thieân Chuùa Cha (Dt 9,14), cuõng
nhö bôûi ñoù, Ngoâi
Cha laøm cho Ñöùc Gieâsu soáng laïi.
Ñöùc Gieâsu ñaõ ñöôïc
Ngoâi Cha sinh ra trong Thaàn Khí ngay töø ñaàu
(Lc 1,35), nhöng Ngaøi coøn caàn phaûi trôû thaønh
thöïc theå troïn veïn cuûa con ngöôøi mình trong
quyeàn naêng cuûa
Thaàn Khí; cuõng töông töï nhö trong tröôøng hôïp
cuûa ngöôøi kitoâ: suoát trong caû cuoäc ñôøi,
ngöôøi kitoâ caàn
phaûi trôû neân ngaøy caøng ñaày ñuû
troïn veïn hôn, nhöõng gì caáu thaønh baûn chaát
cuûa mình ngay töø
khi chòu pheùp thanh taåy. Thaät vaäy, chính Thaàn
Khí, taùc nhaân cuûa lòch söû thaùnh,
[58]
laø söùc naêng ñoäng trong ñaø
dieãn bieán cuûa tieán trình cöùu ñoä. Hôn nöõa,
böôùc ñöôøng töï
hieän thöïc hoùa cuûa con ngöôøi Ñöùc Gieâsu -- böôùc
ñöôøng ñi ngang qua söï soáng vaø söï cheát nhö
theá -- laø moät
tieán trình ngoâi vò hoùa, trong ñoù, vôùi taát caû
töï do cuûa moät con ngöôøi döông theá, Ñöùc
Gieâsu saún saøng ñeå
cho mình ñöôïc ngoâi vò hoùa toaøn veïn theo tö theá laø
Con cuûa Ngoâi Cha, cho ñeán traïng thaùi vieân maõn
cuûa baûn chaát laøm
Con, töùc laø cho ñeán cheát vaø soáng
laïi. Nhöng chính Thaàn Khí laïi laø nguyeân lyù cuûa
moïi coâng trình
ngoâi vò hoùa.
[59]
Trong Thieân Chuùa, Thaàn Khí laø
thöïc theå trong ñoù,
Ngoâi Cha hieän höõu theo ngoâi vò laøm Cha, vaø
Ngoâi Con hieän höõu theo ngoâi vò laøm Con.
Khoâng gì khaùc hôn laø
chính maàu nhieäm Ñöùc Gieâsu trong cöông
vò laøm Con, coâng cuoäc cöùu ñoä laø coâng trình
cuûa Ngoâi Cha sinh
haï Ngoâi Con ra trong theá gian, laø coâng trình
cuûa Ngoâi Con öng nhaän Ngoâi Cha laøm Cha mình, vaø
laø coâng trình ñöôïc thöïc hieän do Thaàn Khí laø
söùc naêng sinh haï trong Thieân Chuùa.
2. Duø laø thuoäc rieâng veà
Ñöùc Kitoâ, maàu nhieäm aáy cuõng
coù hieäu naêng mang ôn cöùu ñoä ñeán cho toaøn
theå loaøi ngöôøi;
bôûi vì, ngay ôû trong caùch thöùc thöïc hieän
noù, Ñöùc Kitoâ ñaõ môû roäng mình ra vaø ñaõ
töï trao ban chính
mình cho heát caû theá giôùi loaøi ngöôøi:
"Vì moïi ngöôøi, Ngaøi ñaõ cheát vaø ñaõ
soáng laïi" (2Cr
5,15) trong quyeàn naêng cuûa Thaùnh Linh.
Coâng thöùc "vì chuùng
ta" muoán noùi raèng Ñöùc Kitoâ ñaõ
cheát vaø ñaõ soáng laïi nhaèm mang laïi aân hueä,
nhaèm möu ích cho
chuùng ta. Nhöng coâng thöùc aáy coøn haøm suùc nhöõng
yù nghóa saâu roäng hôn nöõa. YÙ nghóa cuûa noù
bieåu hieän roõ nhaát
laø trong boái caûnh cuûa vieäc laäp
bí tích Thaùnh Theå: "Naøy laø mình Ta, (saép
chòu hy sinh) vì caùc ngöôi" (1Cr 11,24). Ñeå chæ veà
söï vieäc mình saép cheát,
Ñöùc Gieâsu beû baùnh
ra vaø trao ban; Ngaøi ñaõ chòu hieán teá chính mình nhaèm
möu ích cho loaøi ngöôøi,
vaø trong cuoäc hieán teá aáy, nhaân loaïi ñaõ
ñöôïc ñoùn nhaän: "Baùnh maø Ta seõ cho, chính
laø thòt Ta (hieán
teá) vì söï soáng theá gian" (Ga 6,51). Loaøi
ngöôøi ñöôïc nuoâi döôõng vaø soáng maïnh nhôø
chính thòt aáy.
Ñöôïc thöïc hieän qua
cuoäc töû naïn vaø phuïc sinh, neân
coâng trình cöùu ñoä thuoäc rieâng veà caù nhaân
Ñöùc Kitoâ: chính Ngaøi
ñaõ cheát, vaø cuoäc sinh ra trong thieân tính laø
cuûa rieâng Ngaøi. Tuy nhieân, cuõng nhö, neáu khoâng
phaûi laø moät cuoäc tieán vaøo trong vinh quang, thì
cuoäc töû naïn seõ khoâng coù yù nghóa gì cho Ngaøi
caû; cuõng theá, neáu
trong coâng cuoäc cöùu ñoä ñöôïc thöïc hieän
nôi con ngöôøi Ngaøi, nghóa laø trong söï cheát ñöa
tôùi quang vinh,
Ñöùc Kitoâ ñaõ khoâng ñöôïc trao ban cho chuùng ta,
thì cuoäc töû naïn vaø phuïc sinh cuûa Ngaøi seõ
khoâng coù ñöôïc moät hieäu löïc naøo ñoái vôùi
chuùng ta. "Vaäy, haõy
caàm laáy maø aên," ngoõ haàu caùc ngöôi ñöôïc
trôû thaønh cuøng moät thaân theå vôùi Ta, qua vieäc
chia seû coâng ôn
cöùu ñoä ñaõ ñöôïc thöïc hieän trong Ta. Trong
cuoäc töû naïn vaø phuïc sinh cuûa Ngaøi, Ñöùc
Kitoâ laø-vì-chuùng-ta; chính vì theá, Ngaøi
thöïc söï laø ôn
cöùu ñoä cuûa chuùng ta: laø Ñaáng ñaõ cheát
vaø ñaõ soáng laïi vì
chuùng ta.
Töï baåm sinh, Ñöùc Gieâsu
laø moät con ngöôøi vì ngöôøi
khaùc, ñöôïc daønh, töï trong chính baûn thaân cuûa
mình, ñeå möu caàu
ôn cöùu ñoä cho theá gian. Trong Ga 10,36, Ngaøi töï giôùi thieäu mình laø: "Ngöôøi ñaõ
ñöôïc Cha thaùnh hieán
vaø phaùi göûi ñi." Ngaøi laø Ngöôøi Con ñaõ ñöôïc sinh ra trong theá gian vaø cho theá
gian. Nhöng, caàn
phaûi ñi qua cuoäc töû naïn ñöa tôùi vinh quang, Ngaøi
môùi toaøn veïn trôû thaønh Ngöôøi Con ñöôïc
phaùi göûi ñi,
Ñaáng "tieàn hieän höõu" ngay töø ñaàu.
Tröôùc tieân, Ngaøi ñaõ soáng moät cuoäc soáng
"trong xaùc
phaøm," mang thaân phaän toâi ñoøi (xem Pl 2,7),
theo ñieàu kieän giam haõm goø boù coá höõu cuûa
"xaùc phaøm";
Ngaøi ñaõ laøm ngöôøi nhö moïi ngöôøi,
soáng giöõa moïi ngöôøi, töïa nhö moät haït gioáng
(luùa mì) ñôn ñoäc
(xem Ga 12,24). Roài Ngaøi ñaõ cheát vaø ñaõ
soáng laïi theo baûn chaát troïn veïn cuûa ñòa vò
laøm Con, trong nieàm
vieân maõn cuûa Thaàn Khí, vaø ñaõ
ñi qua moät traïng thaùi trieån döông voâ bieân, theo
kích thöôùc cuûa
Thaàn Khí. Töø nay, Ngaøi ñöôïc meänh danh Laø
vì ôn cöùu ñoä cuûa theá gian naøy, vaø ñaõ
trôû thaønh Chuùa
cuûa vuõ truï (Pl 2,9-11), Ñaáng
höôùng-hieän höõu
phoå quaùt (pro-existant universel), Con Thieân Chuùa
cho moïi ngöôøi.
[60]
Bôûi vì, Thaàn Khí maø
Ñöùc Kitoâ nhaän ñöôïc traøn ñaày,
laø tình yeâu, laø töï hieán. Vì theá, ñaõ töøng
ñöôïc sinh ra töø
Thieân Chuùa, trong Thaàn Khí aáy (Lc 1,35), ñaõ töøng ñöôïc höôùng daãn bôûi Thaàn Khí (Lc
4,1.14.18), vaø khoâng
maûy may kheùp kín vò kyû, thì baây giôø
Ñöùc Gieâsu ñöôïc bieán ñoåi trong Thaàn Khí ñeå
"trôû thaønh thaàn
khí taùc sinh" (1Cr 15,45), trôû thaønh moät höõu
theå-coäi nguoàn coù söùc naêng ban söï soáng maø
mình ñang soáng, baèng
caùch töï trao hieán chính toaøn thaân mình. Trong Thaàn Khí vôùi söùc naêng khai phaùt voâ bieân aáy,
Ñöùc Kitoâ coù ñuû naêng
löïc ñeå tieáp nhaän ngöôøi ngöôøi haèng haø vaøo
taän trong coõi loøng saâu thaúm cuûa con ngöôøi
mình. Ñöôïc chính
Ngaøi taùc ñoäng moät caùch "thaàn khí," ngöôøi
kitoâ cuõng môû loøng ra ñeå ñoùn nhaän Ngaøi vaøo
taän trong con ngöôøi (caùi Toâi/baûn ngaõ) saâu kín
cuûa mình, ñeán ñoä
coù theå xaùc quyeát ñöôïc raèng: "Ñöùc Kitoâ ñang
soáng trong toâi" (Gl 2,20). Thaàn Khí, trong ñoù
Ngoâi Cha vaø Ngoâi
Con laøm moät vaø hieän dieän ôû trong nhau, laø
chính Ñaáng ban cho Ñöùc Kitoâ vaø caùc kitoâ höõu
thöïc hieän ñöôïc
ñieàu maø loøng meán cuûa hoï mong öôùc, ñoù laø
tình ñoaøn keát trong cuøng moät moái hieän dieän hoã
töông ngay nôi taâm loøng moãi ngöôøi: "Trong
ngaøy aáy, caùc
ngöôi seõ bieát ñöôïc laø... caùc ngöôi ôû trong
Ta, vaø Ta ôû trong caùc ngöôi" (Ga 14,20; 17,23).
Ñeå chæ veà cuøng
moät thöïc taïi aáy, Thaùnh Phaoloâ ñaõ coù
theå töï do duøng thay theá cho laãn nhau, caùc coâng
thöùc: "Anh em
ôû trong Ñöùc Kitoâ," vaø "Ñöùc Kitoâ
ôû trong anh em." "Trong moät Thaàn Khí duy
nhaát," heát
thaûy caùc tín höõu cuøng laøm neân moät thaân
mình duy nhaát vôùi Ñöùc Kitoâ (xem 1Cr 12,13, gioáng
nhö Ngoâi Cha vaø
Ngoâi Con laø moät trong Thaùnh Linh.
Baèng caùch thöùc aáy, ôn
cöùu ñoä lan roäng daàn ra. Khoâng phaûi
laø baèng caùch "aùp duïng" coâng traïng,
hoaëc laø "phaân
phaùt" nhöõng aân hueä ñaõ ñöôïc thu tích,
maø laø baèng caùch nhôø vaøo Ñaáng Cöùu Theá, laø
Ñaáng ñaõ trao taëng chính con ngöôøi mình. Ñöùc
Kitoâ-thaàn khí töï
thoâng truyeàn chính mình, vaø thoâng truyeàn Thaàn Khí
lai laùng ra, vì trong Thaàn Khí, chính Ñöùc Kitoâ
ñöôïc thoâng truyeàn ra.
[61]
Caùc tín höõu thuoäc veà caû hai
Vò: thuoäc veà Ñöùc
Kitoâ vaø ñoàng thôøi cuõng thuoäc veà Thaàn Khí:
"Ai khoâng coù Thaàn Khí Ñöùc Kitoâ, thì keû
aáy khoâng thuoäc veà
Ngaøi" (Rm 8,9); vaø hoï vöøa ñöôïc thaàn khí
hoùa vöøa ñöôïc laøm cho trôû thaønh nhöõng
ngöôøi con (Gl 4,4-6).
"Trong Ñöùc Kitoâ" vaø "trong Thaàn
Khí" laø hai caùch noùi ñi lieàn, khoâng taùch
rôøi nhau, tuy vaãn
khaùc nhau vaø khoâng theå thay theá cho nhau ñöôïc,
vì Phaoloâ khoâng maûy may ñoàng nhaát hoùa Ñöùc
Kitoâ vinh hieån vôùi Thaàn Khí. Coøn caùc khí cuï cuûa ôn cöùu
ñoä --nhö: Giaùo
Hoäi, lôøi daïy caùc toâng ñoà, caùc bí tích... -- heát
thaûy, chuùng ñeàu mang aán tín cuûa Ñöùc Kitoâ vaø
cuûa Thaàn Khí.
Ñöùc Kitoâ töï trao hieán
chính mình vaø ñoàng hoùa loaøi
ngöôøi vôùi chính mình ngay trong cuoäc töû naïn qua
ñoù, Ngaøi ñöôïc
toân vinh, nghóa laø ngay trong
tieán trình thöïc
hieän coâng cuoäc cöùu ñoä. Chính taïi ñoù, ôû trong
söï cheát daãn ñöa tôùi quang vinh, Ngaøi ñaõ cuøng
moät traät, ñöôïc vónh cöõu hoùa (eùterniseù)
vaø trao hieán, trong
nieàm vieân maõn cuûa Thaàn Khí: trong nieàm
vieân maõn aáy, Ngaøi ñaõ ñi qua caûnh cheát höôùng
veà vôùi Thieân Chuùa Cha, vaø ñaõ sinh ra trong Ngoâi
Cha. Coøn caùc tín höõu kitoâ thì ñöôïc
cuøng-cheát-vôùi vaø cuøng-soáng-laïi-vôùi
(Ñöùc Kitoâ) (Rm 6,3-8; Ep 2,5-6; Cl 2,12)
"nhôø bôûi quyeàn naêng soáng laïi cuûa
Ngaøi" (Pl
3,10), töùc laø nhôø bôûi Thaàn Khí.
Coøn coù moät vaán naïn
khaùc: laøm sao con ngöôøi coù
theå thoâng hieäp vôùi Ñöùc Gieâsu trong caûnh
cheát, ñeå roài sinh
ra cuøng vôùi Ngaøi ñöôïc? Khoâng gì khoù coù theå chia
seû ñöôïc vôùi ngöôøi khaùc cho baèng söï cheát.
Tuy nhieân, söï cheát
cuûa Ñöùc Gieâsu chính laø Ñöùc Gieâsu "ñöôïc
hieán daâng trong Thaàn Khí vónh toàn" (Dt 9,16) (=
cuoäc Ngaøi töï
hieán thaân mình trong Thaùnh Linh); chính laø Ngöôøi
Con ñang quy höôùng veà vôùi Cha mình trong quyeàn
naêng voâ bieân cuûa Thaàn Khí mình, ñeå neân ñôn thuaàn laø moät
vôùi Cha mình. Thaàn
Khí söï soáng, Thaàn Khí quyeàn naêng voâ bieân, Thaàn
Khí söùc naêng cuûa vieäc sinh haï haèng höõu: chính
Thaàn Khí aáy laø
Thaàn Khí cuûa söï cheát maø Ñöùc Kitoâ ñaõ
öng nhaän traûi qua, laø haønh ñoäng Ngaøi cheát-quy-veà-vôùi-Thieân
Chuùa Cha. Trong Thaàn Khí söï cheát cuûa Ngaøi,
Ñöùc Gieâsu ñaõ
sinh ra giöõa nieàm vieân maõn cuûa baûn chaát
laøm Con; Ngaøi laø Chuùa-Cöùu Tinh cuûa moïi
ngöôøi, coù söùc naêng oâm
troïn vaøo trong haønh ñoäng cheát
toaøn naêng cuûa mình, heát thaûy moïi ngöôøi mang
thaân phaän laøm-ngöôøi-phaûi-cheát, ñeå laøm
cho hoï ñöôïc cuøng
vôùi Ngaøi, sinh ra trong söï soáng cuûa
Thieân Chuùa.
Nhö vaäy, Ñöùc Kitoâ vaø
Thaàn Khí khaéng khít keát hôïp vôùi
nhau trong tieán trình hoaït ñoäng khoâng theå naøo
phaân caùch ñöôïc,
nhaèm mang ôn cöùu ñoä ñeán cho nhaân theá.
[62]
Moái lieân keát trong haønh
ñoäng nhö theá laø heä quaû cuûa moái thoâng hieäp
ñaâm reã töø trong
noäi giôùi saâu thaúm cuûa ngoâi vò, trong
ñoù, Ngoâi Con vaø Thaàn Khí keát hôïp keo sôn vôùi
nhau vaø khoâng theå
naøo rôøi nhau ñöôïc: khoâng laøm sao quan
nieäm ñöôïc veà Ngoâi Con vaø Thaàn Khí, maø khoâng
phaûi nhaän laø coù
moät moái töông quan coát tuûy giöõa hai
Ngoâi Vò.
Ñöùc
Gieâsu laø ngöôøi maø Thieân Chuùa Cha sinh haï trong quyeàn löïc vónh cöõu cuûa söùc naêng sinh
haï laø chính Thaàn
Khí, vaø ñöôïc Cha Ngaøi ñöa daãn ñi qua cuoäc
soáng döông theá vaø cuoäc töû naïn, ñeå ñaït
tôùi tình traïng vieân
maõn cuûa baûn chaát laøm Con, cuõng trong
chính quyeàn löïc Thaàn Khí aáy, ngoõ haàu moïi
ngöôøi trong nhaân
loaïi ñöôïc thoâng phaàn vaøo ñòa vò laøm Con Thieân
Chuùa cuûa Ngöôøi (Ñöùc Gieâsu).
Nhaän ñònh nhö theá laø xaùc
nhaän thieân tính cuûa Ñöùc Gieâsu vaø nhaân tính cuûa
Ngöôøi, xaùc nhaän thieân tính laøm Con cuûa Ngöôøi
vaø maàu nhieäm cöùu ñoä, laø maàu nhieäm laøm neân
lyù do coát tuûy trong
cuoäc hieän höõu cuûa baûn thaân
Ngöôøi. Vaäy thì, Kitoâ hoïc caàn phaûi nhaän raèng
Thaàn Khí thoâng
hieäp chính laø nguyeân lyù cuûa coâng taùc toång
hôïp maø mình ra söùc tieán haønh.
Gaày döïng leân cho ñöôïc
moät khoa Kitoâ hoïc döïa theo Thaùnh Linh,
khoâng phaûi laø chuyeän deã. Vì trong ñoù, lyù trí
seõ thöôøng xuyeân
ñoái ñaàu vôùi nhöõng thaùch ñoá haèng haø,
bôûi leõ, chìa khoùa môû ñöôøng daãn loái cho
trí tueä laø Thaàn Khí; maø Thaàn Khí laø moâi
tröôøng hieän höõu
cho Ñöùc Gieâsu, ñeå trong ñoù, Ngaøi coù ñöôïc
baûn chaát laøm Con vaø laøm Ñaáng Cöùu Theá; vaø
hôn nöõa, Thaàn Khí laø maàu nhieäm saâu thaúm trong
Thieân Chuùa. Nhö
theá, laøm coâng taùc noùi treân coù nghóa laø
coá gaéng ñeå suy giaûi veà maàu nhieäm Ñöùc Kitoâ
baèng maàu nhieäm
saâu kín nhaát trong caùc maàu nhieäm! Khoâng ngôi, lyù trí
seõ vaêng vaúng nghe voïng laïi lôøi nhaén nhuû haõy
soáng thaùi ñoä khieâm haï; bôûi vì coù theá, môùi
thaáy roõ raèng chæ
khi coù ñöôïc moät loøng tin cuùi ñaàu toân thôø
ñeå böôùc theo Thaàn Khí höôùng daãn, thì môùi
coù ñieàu kieän maø
tieán tôùi treân ñöôøng tìm kieám. Cuõng coù theå
coù lyù ñeå quan nieäm nhö theá naøy: cöù baét tay
vaøo laøm coâng taùc
gaày döïng noùi treân, roài, nhôø ôn Chuùa giuùp vaø nhôø ñöôïc ñoäng vieân bôûi nhöõng ñoøi hoûi
do tieán trình nghieân
cöùu ñaët ra, thaàn hoïc seõ tieán ñeán choã
bieát ñeå taâm chieâm nieäm hôn laø chæ lyù luaän
suoâng, tieán ñeán choã hoaøn thaønh ñöôïc coâng taùc döïng
xaây neân moät khoa
Kitoâ hoïc (mang baûn saéc) thaàn khí thöïc söï.
Baøi vieát naøy khoâng nhaèm
chuû ñích trình baøy veà
moät "khoa Kitoâ hoïc döïa theo Thaàn Khí" (Kitoâ
hoïc Thaàn Khí), maø
chæ muoán neâu leân vaán ñeà vaø khai môû
moät vaøi höôùng ñi cho vieäc tìm toøi nghieân
cöùu. Mong raèng
nhöõng trang khaûo luaän naøy seõ giuùp heù
môû cho thaáy laø suy tö cuûa trí tueä coù theå kín
muùc ra ñöôïc khoâng bieát bao nhieâu laø aùnh saùng soi
daãn, töø nguoàn
phong phuù bao la cuûa vieäc chieâm ngaém Ñaáng
maø Gioan Taåy Giaû ñaõ chæ veà, khi ñoan chöùng
raèng: "Toâi ñaõ
troâng thaáy Thaàn Khí töïa nhö chim caâu ñaùp xuoáng
töø trôøi vaø ñaõ löu laïi treân Ngaøi... Toâi
ñaõ ñöôïc xem thaáy vaø xin ñoan chöùng: chính
Ngaøi laø Con Thieân
Chuùa" (Ga 1,32.34).
Ngöôøi dòch: Nguyeãn Theá
Minh.
[1]
Ñaây laø baøi vieát nguyeân
vaên Phaùp ngöõ cuûa linh muïc F.X. Durrwell, Doøng
Chuùa Cöùu Theá,
mang töïa ñeà Pour une
christologie selon l'Esprit Saint,
ñaêng trong taïp chí Nouvelle
Revue Theùologique, taäp
114 (1992) 653-677. Taùc giaû hieän ñang laøm giaùo sö
thaàn hoïc taïi Strasbourg, Phaùp. Xin löu yù: töø Esprit
Saint seõ ñöôïc dòch baèng töø Thaùnh
Linh; coøn töø Esprit/esprit
thì baèng töø Thaàn
Khí/thaàn khí
[2]
Naêm 1979, qua moät loaït
"Caùc caâu hoûi choïn
loïc veà Kitoâ hoïc"(Questions
choisies de christologie),
ñaêng trong taäp Vaên
baûn vaø Vaên kieän (Textes
et Documents), UÛy Ban Thaàn Hoïc Quoác Teá ñaõ
noùi leân öôùc
voïng muoán thaáy "chieàu kích Thaùnh Linh hoïc trong
Kitoâ hoïc" ñöôïc ñaët naëng nhieàu hôn vaø coi
troïng hôn nöõa; trong
cuoán Jeùsus le Christ, Paris, Cerf, 1976, W. Kasper
cuõng ñaõ ñeà cao vaø coå xuùy cho chieàu kích
thaàn hoïc aáy;
coøn H.U. Von Balthasar thì ñaõ baøn roäng veà chieàu
kích aáy trong taùc phaåm Theologik,
III Der Geist der Wahrheit,
Einsiedeln, Johannes Verlag 1987.
[3]
Th. Baxilioâ, Traiteù
du Saint-Esprit, XVI, 39, SC
17, tr. 180.
[4]
Denzinger-Schonmetzer=Dz-Sch 301.
[5]
Ñieåm nhaän ñònh
pheâ bình naøy khoâng nhaèm gì tôùi hoaït ñoäng
cuûa Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con
trong haønh ñoäng nhieäm xuy neân
Thaàn Khí, maø chæ nhaèm tôùi tính chaát khoâng
phaân hoùa cuûa
hoaït ñoäng aáy, trong ñoù, theo chuû tröông cuûa
moät soá hoïc thuyeát, caû Ngoâi Cha laãn Ngoâi Con
ñeàu khoâng haønh
ñoäng theo tö theá caù theå cuûa mình, töùc laø
theo tö theá laøm Cha vaø laøm Con
[6]
Coù nhöõng thaàn hoïc gia ñaõ
phaûi thuù nhaän raèng caû
ñeán Kinh Thaùnh, hoï cuõng khoâng tham khaûo tôùi,
ít nhaát laø ñoái
vôùi nhöõng gì lieân quan ñeán laõnh vöïc chuû
yeáu aáy cuûa thaàn hoïc veà Thieân Chuùa Ba Ngoâi,
töùc laø lieân quan
ñeán moái töông quan giöõa Thaàn Khí vaø Chuùa
Con; xin xem P. Evdokimov, Preùsence
de l'Esprit dans la tradition orthodoxe,
coll. Foi Vivante, Paris, Cerf, 1977, tr. 49. M. A.
Chevallier cuõng ñaõ laáy laøm tieác maø ghi nhaän
nhö vaäy; xem L'Evangile de Jean et le Filioque, trong RSR 57(1963)93.
[7]
Xin cho toâi ñöôïc pheùp trích
daãn taùc phaåm cuûa toâi:
L'Esprit du Peøre et du Fils, Paris,
Meùdiaspaul, 1989, vaø baøi vieát cuûa G. Reùmy, Une theùologie pascale de
l'Esprit Saint. AØ propos d'un ouvrage reùcent, ñaêng trong NRT
112 (1990) 731-734.
[8]
Caùc nhaø
chuù giaûi Kinh Thaùnh nhaän ñònh raèng 1Tx 4,14 laø
moät trong nhöõng
tín bieåu coå cöïu nhaát. Ñoù laø moät bieåu
ñeà ñöùc tin coù tröôùc thôøi Phaoloâ vieát
caùc thö, coå xöa hôn
böùc thö 1Tx
[9]
D. Mollat, töø
Gloire trong Vocabulaire
de theùologie biblique, Paris,
Cerf, 1971, coät 505.
[10]
J. Guillet, töø Esprit
de Dieu, ibid. coät 399: Thaàn Khí laø "AØvinh
quang cuûa Chuùa
Teå' phuïc sinh (2Cr 3,18). AÂn hueä cuûa Thaùnh Linh chính laø söï hieän dieän cuûa vinh quang Chuùa Teå,
Ñaáng bieán ñoåi
chuùng ta neân hình aûnh cuûa Ngaøi".
[11]
M.-J. Lagrange, EÙpitre
aux Romains, coll. EÙtudes
Bibliques, Paris, Gabalda, 1916, tr. 8 (moät caùch uyeån
chuyeån tinh vi); J.
Huby, Saint Paul. EÙpitre aux Romains, coll. Verbum
Salutis, Paris, Beauchesne, 1940, tr. 46
[12]
Thöôøng thì khoù maø xaùc
ñònh cho roõ ñöôïc yù nghóa cuûa töø Thaàn Khí/thaàn trí (Esprit/esprit), vaø khoù maø phaân bieät ñöôïc giöõa yù
nghóa chæ veà chính
Thaùnh Linh hay laø chæ veà moät thöïc taïi tinh
thaàn/thieâng lieâng
thuoäc laõnh vöïc hoaït ñoäng cuûa Thaàn Khí. "Ngoâi
vò Thaàn Khí hay laø phaïm vi thaàn linh cuûa Thaàn
Khí...: khoâng phaûi
luùc naøo cuõng coù theå xaùc chæ roõ
giôùi möùc cuûa moät ngoân töø ñöôïc; hay laø
cuõng chaúng coù
ích gì maø laøm chuyeän ñoù" (L. Cerfaux, Le
Christ dans la theùologie de saint Paul, Paris, Cerf,
1951, tr. 223).
[13]
Tuy nhieân, nieàm
vinh quang vaø tình traïng gioáng nhau aáy khoâng
khuoân raäp theo tieâu chí "xaùc phaøm"; caû thaäp giaù
Ñöùc Kitoâ nöõa
cuõng chính laø quyeàn naêng vaø vinh quang (1Cr
1,24). Nhö theá laø vì cuoäc töû naïn vaø cuoäc
phuïc sinh laø hai
beà maët cuûa cuøng moät maàu nhieäm duy nhaát.
[14]
L. Cerfaux, Le
Christ..., tröng daãn treân kia,
tr. 330: "Khaùi nieäm veà taùi giaùng keùo theo
danh töôùc Con Thieân
Chuùa.”
[15]
"Nhieäm cuc," lòch söû
cöùu ñoä ñaõ thöïc
söï môû loái daãn con ngöôøi tôùi choã nhaän
bieát maàu nhieäm saâu kín trong Thieân Chuùa. Ai
khoâng ñoàng yù veà
ñieåm ñoù, hoaëc chuû tröông ngöôïc laïi, taát coù
boån phaän phaûi
chöùng minh laøm sao ñeå cho thaáy laø ngöôøi
kitoâ coù theå ñaït tôùi choã tin nhaän maàu
nhieäm Thieân Chuùa Ba
Ngoâi, baèng moät con ñöôøng khaùc vôùi loái ngoõ vöøa
noùi. Chuùng ta nhaän bieát Thieân Chuùa laø Thieân
Chuùa Ba Ngoâi, vaø
neáu chuùng ta ñöôïc bieát nhö vaäy, thì chính laø
nhôø Ñöùc Kitoâ
Phuïc Sinh, Ñaáng laøm trung gian cho ñöùc tin chuùng
ta (xem G. Reùmy, Une theùologie pascale..., tröng daãn treân kia, tr. 735).
[16]
Tröø moät vaøi tröôøng hôïp:
töùc laø nhöõng khi hoï goïi Ñöùc Kitoâ baèng
danh xöng Thieân Chuùa;
tuy nhieân, caùc tröôøng hôïp naøy khoâng laøm
cho luaät chung noùi treân maát bôùt giaù trò ñi;
sôû dó Ñöùc Gieâsu
ñöôïc goïi baèng danh xöng aáy, laø vì Ngaøi cuøng
thoâng phaàn vaøo moät thieân tính duy nhaát cuûa
Thieân Chuùa-Cha Ngaøi;
xem K. Rahner, Dieu dans le
Nouveau Testament, EÙcrits theùologiques,
cuoán 1, Paris, DDB, 1959, tt. 11-111. Cuõng
xin xem F.X. Durrwell, Le
Peøre, Dieu en son mysteøre,
Paris, Cerf, 1987, tt. 13-18.:
[17]
ÔÛ ñaây,
toâi xin laáy laïi moät caâu cuûa J. Guillet vieát
trong baøi giaûi
thích veà töø Esprit de
Dieu, ôû coät 388 cuûa
cuoán Vocabulaire de
theùologie biblique, trích daãn
tröôùc ñaây; taùc giaû ñaõ thöû ñöa ra moät
caùch hieåu veà yù
nghóa toång quaùt cuûa töø esprit
nhö sau: "Luoân luoân,
töø < khí nhaèm
tôùi yù nghóa chæ veà yeáu toá coát
tuûy vaø khoâng theå naém chaéc ñöôïc ôû trong
moät höõu theå...
chæ veà nhöõng gì laø chính höõu theå ñoù nhaát."
Phuï chuù cuûa ngöôøi dòch: chuùng toâi coá traùnh
nhöõng caùch noùi
nhö laø: nhöõng gì laøm
neân...caáu thaønh... vaø
chæ duøng töø laø, xeùt vì ôû ñaây ñang
noùi veà Thieân Chuùa, laø Ñaáng Ta
coù, laø Ñaáng töï höõu/haèng höõu (Xh 3,14), laø Ñaáng Ta chính laø Ta, Ta laø
Ñaáng coù (Ñnl 32,39), laø Ñaáng Chính
laø Ta (Ga 8,24). Taùc giaû baøi vieát cuõng duøng
ñoäng töø est.
[18]
H. Schlier,
Der Roemerbrief,
Freiburg, Herder, 1977, tr. 268: taùc giaû
giaûi thích veà Thaùnh Linh nhö theá naøy: "Die
Kraft der
Selbsterschliessung Gottes", quyeàn löïc khai môû cuûa
Thieân Chuùa.
[19]
Th. Toâma, Toång
Luaän Thaàn Hoïc, cuoán II, taäp I, caâu hoûi 28,
ñoaïn 3 sed
contra; thaùnh nhaân ñaõ laáy laïi tö töôûng
cuûa Ñioânixioâ Maïo
Danh, vaø vieát: "Bôûi yeâu thöông, neân Ngaøi
xuaát thaàn.”
[20]
Th. Ambroâxioâ, De
Fide, IV, 10, 132, CSEL
78, tr. 204.
[21]
Th. AÂugutinoâ,
De Trinitate, 8,
14, CCSL 50, tr. 29
[22]
Cöïu Öôùc cuõng ñaõ duøng
nöôùc ñeå
töôïng tröng cho Thaàn Khí: Is 32,15; 44,3; Ed 36,25-27; Ge
3,1...; Dcr 12,10
[23]
Xem Th. Xyprianoâ, De
Orat. Dom., 23, CCSL taäp IIIa, tr. 105
[24]
Th. Atanaxioâ, Thö
thöù nhaát göûi
cho Xeârapioân, 19, SC
15, tr. 116...: "Ngoâi Cha
laø aùnh saùng, Ngoâi Con laø aùnh choùi... Thaàn Khí laø haønh ñoäng qua ñoù chuùng ta ñöôïc soi
saùng" (ñöôïc Y.
Congar trích daãn ôû trong cuoán Je
crois en l'Esprit Saint,
taäp III, Paris, Cerf, 1980, tr. 52). Ximeâoân (vôùi bieät
danh) Nhaø Thaàn Hoïc Môùi, Cateùch.,
33. SC 113,
tr. 257: "Cöûa ra vaøo: laø Ngoâi Con...chìa
khoùa cuûa cöûa
aáy: laø Thaàn Khí".
[25]
Th. Ireâneâ,
Adv. haer., III,
18, 3 SC 211, tr. 350:
"Chính Ngoâi Cha
laø Ñaáng xöùc daàu; chính Ngoâi Con laø Ñaáng ñöôïc
xöùc daàu trong
Thaàn Khí, laø chính haønh ñoäng xöùc daàu... Nhö
Ngoâi Lôøi ñaõ noùi leân ñieàu aáy qua mieäng
cuûa tieân tri Isaia
laø: AØThaàn Khí Thieân Chuùa ôû treân toâi, bôûi
Ngöôøi ñaõ xöùc daàu cho toâi'; vì noùi theá coù
nghóa laø cuøng
moät luùc muoán chæ veà Ngoâi Cha laø Ñaáng xöùc daàu,
vaø Ngoâi Con laø Ñaáng ñöôïc xöùc daàu, vaø
Thaàn Khí laø haønh
ñoäng xöùc daàu".
[26]
Duø
coù höôùng theo moät vieãn aûnh hôi khaùc, thì
nhöõng haøng vieát
sau ñaây cuõng noùi leân cuøng moät yù nghóa nhö theá: "Tình yeâu dòu hieàn aáy -loøng daï
Thieân Chuùa Cha -
trong ñoù, Ngaøi ñaët Ngoâi Con cuûa mình naèm, chính
laø Thaàn Khí... Chæ coù moät Cha sinh ra Con mình
trong tình yeâu, roài laáy tình yeâu maø vaán boïc Con mình,
vaø laøm cho Con
mình löu nguï ôû trong chính mình" (M.-J. Le Guillou,
Le mysteøre du Peøre,
Paris, 1973, tr. 267). Taùc giaû
cuõng ñaõ noùi ñeán "vai troø laøm meï cuûa
Thaàn Khí".
[27]
L. Bouyer, Le
Consolateur, Paris, Cerf, 1980,
tr. 439: "Chính vì theá, Thaàn Khí laø, nhö danh
xöng cho thaáy, hôi
thôû/hôi thoåi cuûa söï soáng trong Thieân Chuùa,
hoaëc, - neáu muoán vaø cuõng khoâng coù gì laø
khaùc caû, - laø
nhö con tim cuûa thieân tính: con tim cuûa
Ngoâi Cha cuõng nhö cuûa Ngoâi Con."
[28]
Veà "noãi
son seû hieám hoi - chí thaùnh, thaàn linh aáy - cuûa
Thaùnh Linh", thöû hoûi coøn coù gì maø ngöôøi ta
ñaõ khoâng noùi? Xem P. De Beùrulle, Grandeurs
de Jeùsus, IV, 2;
M. Dupuy, l'Esprit Saint et Marie dans l'EÙcole francaise,
trong EÙtudes mariales
26(1969) 27
[29]
Theo toâi bieát, thì ngöôøi
ñaàu tieân noùi tôùi loøng khieâm
haï cuûa Thaàn Khí laø Th. Preiss, Le
teùmoignage inteùrieur du
Saint-Esprit, baøi ñaêng trong Cahiers
de l'actualiteù protestante
13(1946) 26.
[30]
B. Bobrinskoy, Le
Mysteøre de la Triniteù,
Paris, Cerf, 1925, tr. 78; taùc giaû vieát raèng:
"Giaùo Hoäi luoân
giöõ thaùi ñoä ngaäp ngöøng do döï, ñaëc bieät
laø trong kinh nghieäm soáng cuûa mình vaø trong khoa
bí tích hoïc, khoâng
bieát phaûi choïn ñoà hình naøo trong
hai ñoà hình veà Thieân Chuùa Ba Ngoâi, töùc laø
ñoà hình Cha-Con-Thaàn Khí,
vaø ñoà hình Cha-Thaàn Khí-Con” (chính taùc giaû
ñaõ coá yù nhaán
maïnh ñeán nhöõng ñieàu ghi baèng chöõ xieân).
[31]
J. Guillet, töø Esprit
de Dieu, trong taùc phaåm
tröng daãn treân kia, tr. 390
[32]
Quan nieäm naøy xem ra ñang
ngaøy caøng ñöôïc giaù trong giôùi caùc thaàn
hoïc gia. Ñaây laø
moät vaøi daãn chöùng: J.-M. Garrigues, La
theùologie du Saint Esprit dans le dialogue oecumeùnique; Document Foi
et constitution, soá 103, Paris, Centurion et Presses de
Taizeù, 1981, tr. 168: "YÙ
nghóa duy nhaát thöïc söï coù tính caùch tín lyù, maø
töø ngöõ Filioque
coù theå muoán noùi leân trong lôøi
tuyeân xöng ñöùc tin cuûa Giaùo Hoäi döïa treân
cô sôû cuûa Kinh
Thaùnh cuõng nhö cuûa ñoaøn nguõ caùc Giaùo Phuï,
laø Thaùnh Linh xuaát phaùt... töø Ngoâi Cha trong tö theá laø Cha,
nghóa laø trong tö theá laø Ñaáng sinh haï
Ngoâi Con duy nhaát”(chính taùc giaû ñaõ coá
yù nhaán maïnh
ñeán nhöõng gì ghi baèng chöõ xieân); B. Bobrinskoy, ibid,
tr. 158: "Ngoâi Con (laø)... Ñaáng trong Ngaøi,
Ngoâi Cha vaø Thaàn Khí nghæ ngôi"; trong cuoán Le
Mysteøre de la
Triniteù, taùc giaû coøn noùi roõ hôn raèng:
"Vaäy, Ngoâi Con seõ laø lyù do hieän höõu cuûa
vieäc nhieäm xuy Thaàn Khí, laø Thaàn Khí cuûa Ngoâi
Cha vaø cuøng luùc,
cuõng laø Thaàn Khí cuûa Ngoâi Con"
(tr. 298). "Duø chæ laø thuoäc laõnh vöïc quan
nieäm hoaëc laø
khaùi nieäm, thì moïi hình thöùc du nhaäp tính chaát
coù tröôùc (anteùrioriteù)
cuûa söï vieäc Ngoâi Con sinh
ra vaøo trong quan heä so saùnh vôùi söï vieäc Thaàn
Khí nhieäm xuaát,
cuõng ñeàu ñöa tôùi tình traïng bieán maàu nhieäm
Thieân Chuùa Ban
Ngoâi trôû thaønh moät ñoái töôïng naèm trong taàm
khaû naêng nhaän thöùc cuûa lyù trí con
ngöôøi..." (tr.
305).
[33]
Xin thöû so saùnh caùc caâu: Mc
1,24 vaø 3,11; cuõng nhö Ga 6,69 vaø Mt 16,16.
[34]
Töø aáy chæ ñöôïc duøng
tôùi ôû trong moät vaên baûn thuoäc thôøi cuoái
trong tieán trình
hình thaønh Taân Öôùc (2Pr 1,4), vaø raát coù
theå laø do aûnh höôûng cuûa tö töôûng Hy Laïp;
xin xem Grundmann, TWNT
II, tr. 310; Koster. TWNT
IX, tt. 264-269.
[35]
M.-J. Lagrange, EÙpitre
aux Romains, boä EÙtudes
Bibliques, Paris, Ga-balda, 1916, tr. 8; J. Huby, Saint
Paul. EÙpitre aux Romains, boä Verbum Salutis, Paris,
Beauchesne, 1940, tr.
46. Ngöôøi ta cuõng ñaõ töøng nghó raèng
"thaàn khí vónh haèng" nhôø ñoù Ñöùc
Kitoâ ñaõ töï hieán
teá chính mình (Dt 9,14), laø töø ngöõ duøng
ñeå chæ veà baûn tính Thieân Chuùa
[36]
Trong caâu Cl 2,17,
Ñöùc Kitoâ chính laø thaân theå ñaõ phoùng xuaát
boùng hình cuûa
mình tröôùc xa, vaøo taän trong giao öôùc thöù nhaát
[37]
Xem chuù cöôùc cuûa baûn dòch
ñaïi keát Traduction Oecumeùnique de
la Bible veà caâu Cl 1,19. B. Bobrinskoy, Le
mysteøre de la Triniteù, tröng daãn treân kia, tr.
73 (cuõng xin xem
caùc trang 77-81); taùc giaû vieát: "Khi Phuùc AÂm vaø caùc Giaùo Phuï noùi raèng Thaàn Khí löu laïi
treân Ñöùc Kitoâ, thì
ñieàu ñoù cuøng moät luùc muoán chæ veà söï hieän
dieän theo ngoâi vò (hypostatique)
cuûa Thaùnh Linh cuõng nhö
veà nieàm vieân maõn cuûa thieân tính. Coù moät quan
heä töông öùng
saâu xa ôû giöõa caùc caùch thöùc dieãn ñaït vöøa
noùi cuûa Phuùc AÂm trong ñoù, Thaàn Khí ñöôïc
neâu ñích danh, vaø
caâu cuûa Phaoloâ vieát raèng: AØCoù ôû trong Ngaøi
nieàm vieân maõn troïn veïn cuûa thieân tính'"
(Cl 1,19; 2,9). Veà
moái quan heä töông öùng giöõa Thaùnh Linh vaø "baûn
tính chung cuûa Ba Ngoâi Vò", xin ñoïc V. Lossky, AØ
l'image et aø la ressemblance de Dieu, Paris,
Aubier-Montaigne, 1967,
tr. 70.
[38]
Th.
Ambroâxioâ, De
excessu fratris sui Satyri, 91, CCSL
73, tr. 299: "Tunc secundum carnem homo, nunc per omnia
Deus."
[39]
Toâi xin ñöôïc pheùp tröng
daãn ñoaïn sau ñaây, trích töø cuoán La
Reùsurrection de Jeùsus, mysteøre
de salut, Le Puy-Paris, Mappus, 1950, tr. 152: "Vì
laø ngöôøi-thaàn
khí, neân Ñöùc Gieâsu toû roõ mình laø
Ngöôøi-Chuùa. Ñeå bieåu ñaït baûn tính Thieân
Chuùa, Kinh Thaùnh
duøng caùc töø Pneuma
(Thaàn Khí) thaùnh, vaø doxa
(vinh quang) cuûa Ñöùc Kitoâ; thöïc ra, doxa
cuõng mang yù nghóa gioáng heät nhö Pneuma.”
[40]
E. Jacob, La
Theùologie de l'Ancien Testament, Neuchaâtel,
Delachaux et Niestleù, 1955, tr. 100; taùc giaû nhaän
thaáy raèng trong
Kinh Thaùnh, "Thaàn Khí laøm noåi roõ ñaëc tính
cuûa taát caû nhöõng gì maø töø Thieân
Chuùa haøm suùc.”
[41]
P. Evdokimov, Le
mysteøre de l'Esprit Saint,
Paris, Mame, 1968, tr. 92; B. Bobrinskoy, Le
mysteøre de la Triniteù,tröng
daãn tröôùc ñaây, tr. 282: "Thaùnh Basilioâ
cho raèng söï Thaùnh thieän laø ñaëc tính caù theå
cuûa Thaàn Khí".
[42]
Xin Thöû so saùnh Rm 8,4.14 vaø
Ep 5,2; Rm 15,16 vaø
Ep 1,4.
[43]
Ngöôøi Ta thöôøng chaát
vaán raèng: tình yeâu khoâng theå laø moät ñaëc
tính thuoäc rieâng ngoâi
vò Thaàn Khí ñöôïc, bôûi vì Thieân Chuùa toaøn theå
laø tình yeâu, nhö ñaõ vieát trong caâu 1Ga 4,8.
Nhöng, neân löu yù
laø trong caâu sau ñaây, thaùnh Gioan cho thaáy lôøi
khaúng ñònh vöøa noùi coù nghóa laø Thieân Chuùa yeâu thöông theá gian cho ñeán noãi ñaõ ban Con Moät
cuûa mình cho theá
gian (xem Ga 3,16). Vaäy, neáu Thieân Chuùa yeâu thöông
döôøng aáy, thì caâu vaên treân ñaây vaãn coù
theå cho pheùp hieåu raèng Thaàn Khí, con tim cuûa Thieân Chuùa yeâu
thöông, chính laø
tình yeâu hieän thaân trong moät ngoâi vò.
[44]
Vinh tuïng ca trong Kinh nguyeän
Thaùnh Theå.
[45]
Ñoù laø
loái dieãn ñaït xem ra hôi laï thöôøng, nhöng laïi
ñöôïc H. Muehlen,
öa chuoäng: Der Heilige
Geist als Person, Muenster,
Aschendorff, 1963, tr. 164. Trong Thaàn Khí, moái hieäp
nhaát ñöôïc hieän
thöïc, nhöng ñoàng thôøi tính chaát khaùc bieät cuõng
thaønh töïu: chính ôû trong Thaàn Khi, Ngoâi Cha sinh
haï, vaø Ngoâi Con
hieän höõu trong tö theá laø Con. Cuõng
nhö tình yeâu loaøi ngöôøi ñaët caùc nhaân vò
ôû nhöõng cöông
vò ñoái dieän, nhöng ñoàng thôøi cuõng lieân keát
chuùng laïi
[46]
Th. AÂugutinoâ, De
Trinitate, XV, 19, CCSL
50 A, tr. 523...
[47]
Th. AÂugutinoâ,
De fide et symbolo,
1, 19, CSEL
41, tr. 23.
[48]
Th. Xyriloâ thaønh Aleâxanñria, Commentaire
de l'eùvangile de Jean,
14, 17; 15, 1, PG 74, tr.
260, 333. - Thaùnh
Ireâneâ ñaõ chaúng phaùt bieåu töông töï nhö theá ñoù
sao, khi ngaøi vieát: "Cuõng chính vì theá maø
Chuùa (Kitoâ) ñaõ
höùa phaùi göûi Ñaáng Baøo Chöõa UÛi
An ñeán, laø Ñaáng seõ laøm cho chuùng ta neân
thích hôïp vôùi
Thieân Chuùa" (Adv.
haer., III, 17, 2, SC
211, tr. 332)?
[49]
F. Bolgiani,
La theùologie de l'Esprit Saint de la fin du premier
sieøcle apreøs
Jeùsus-Christ au concile de Constantinople (381),
trong Les quatre fleuves,9, Paris, Beauchesne, 1979, tr. 91.
- Ngay caû neàn thaàn hoïc thôøi haäu toâng ñoà
cuõng ñaõ töøng
bò nghi ngôø laø "coù tính caùch thieân
veà nhò vò nhieàu hôn laø tam vò," vì ñaõ
ñoàng nhaát hoùa
Ngoâi Lôøi vôùi Thaàn Khí, laøm nhö theå laø chính
Thaàn Khí ñaõ nhaäp theå. L. Bouyer, Le Consolateur,
tröng daãn treân
kia, tt. 137-140, trích daãn nhöõng ñoaïn vaên
thaät khoâng ngôø noåi, nhöng ñaõ bieát ñaët
chuùng vaøo trong
boái caûnh chung cuûa tö töôûng caùc taùc giaû,
vaø boái caûnh naøy cho thaáy hoï laø nhöõng
ngöôøi tin vaøo
maàu nhieäm Thieân Chuùa Ba Ngoâi. Vì theá, L. Bouyer
ñaõ coù theå keát luaän raèng: "Vaäy, tuyeät
nhieân khoâng phaûi
laø Ngoâi Con khoâng khaùc bieät vaø khoâng ñöôïc
phaân bieät roõ vôùi Thaùnh Linh, nhöng ñôn thuaàn
laø, nhö chuùng
toâi ñaõ noùi tröôùc ñaây, Ñöùc Gieâsu chính laø
"thieân tính"
nhaäp theå, hay laø "baûn tính Thieân Chuùa,"
hoaëc noùi moät caùch mô hoà hôn, laø AØsöï soáng
Thieân Chuùa' nhaäp
theå".>
[50]
Th. Camelot, Ignace
d'Antioche, SC 10, tr. 29.
Xem Magn. 1, 2; Smyrn. 3, 2.
[51]
Th. Ireâneâ,
Deùmonstration,
97, SC 62, tr. 167
[52]
Th. Ireâneâ, In
Pascha. Sermo 2, PG 59, 726.
[53]
Th. Atanaxioâ, De Incarnatione, 8,
PG 26, 996.
[54]
Xem cöôùc chuù 39 tröôùc
ñaây: La Reùsurrection
de Jeùsus..., tr. 105.
[55]
Sermo
11. Impletum est tempus Elisabeth:
"Gottes hoechstes Streben ist gebaeren"; xem
Meiter Eckhardts
Predigten, cuoán 1, Stuttgart, Kohlhammer,
1958, tr. 177 vaø 472.
[56]
Th. AÂugutinoâ, In
Joh. Tract. 47, 7, CCSL 36, tr. 407.
[57]
Th. AÂugutinoâ, Sermo
Guelferb. XII, nhaø xuaát baûn G. Morin, cuoán I, tr.
479.
[58]
Baumgaertel, TWNT
IV, tr. 354: "Ruah [tieáng Hy baù, gioáng nhö töø pneuma trong tieáng Hy
laïp=Thaàn Khí] cuûa Giaveâ laøm neân lòch
söû"; xem F.-X. Durrwell, L'Esprit
Saint de Dieu, Paris, Cerf,
1983, tt. 33-36.
[59]
Xem ibid.
tr. 54, 86, 109, 122, 139,
146, 151-153, 160...; Le
Peøre, Dieu en son mysteøre, tröng daãn nôi cöôùc chuù
18, tt. 73, 87, 91, 102, 121..., 145,
155, 158, 246
[60]
M. Deneken, Pour
une christologie de la pro-existence,
ñaêng trong RSR 62(1988)
266-290; taùc giaû quan
nieäm raát hôïp lyù, cho laø khoa Kitoâ hoïc coù theå
ñöôïc canh taân,
neáu bieát nhìn theo nhaõn quan cuûa tính chaát höôùng-hieän höõu nôi Ñöùc Kitoâ. Nhöng tính
chaát aáy chæ tìm thaáy
ñöôïc moät loái minh giaûi thích ñaùng ôû trong moät
khoa Kitoâ hoïc theo Thaùnh Linh (moät khoa Kitoâ hoïc
Thaàn Khí).
[61]
Maàu nhieäm Phuïc sinh mang tính
chaát quang laâm: ñoù laø
maàu nhieäm cuûa vieäc phaùi göûi vaøo trong theá
gian (Cv 3,25...),
cuûa vieäc ñeán (Ga 14,28) vaø hieän dieän trong
theá gian (Mt 28,20); xin xem baøi vieát Mysteøre
pascal et parousie,
cuûa chuùng toâi, ñaêng trong NRT
95(1973) 253-278
[62]
Ngoaøi lòch
söû cöùu ñoä ra, thaàn hoïc cuõng coøn caàn phaûi
thaêm doø veà maàu nhieäm coâng trình taïo döïng,
trong ñoù, Thieân Chuùa
haønh ñoäng baèng Lôøi vaø hôi thôû cuûa
mình, nhö laø baèng "hai baøn tay”: töùc laø
baèng Ngoâi Con vaø
Thaàn Khí; xem Th. Ireâneâ, Adv.
haer., IV, Praef.
4; 20,1; V, 1,3; 6,1; Dem.,
11, SC 100, tt. 391, 627;
153, tt. 29,73; 62, tr. 48.

markdown:
|
|
KITOÂ HOÏC TRONG AÙNH SAÙNG THAÙNH LINH
|
|
F.X. Durrwell, C.ss.R
Baøy toû nguyeän voïng, ñoâi luùc khaån
thieát, muoán thaáy
coù ñöôïc moät khoa Kitoâ hoïc ñöôïm nhuaàn baûn saéc
"thaàn khí" vaø goàm haøm nhöõng yeáu toá
caàn cho vieäc tìm
hieåu veà Ñöùc Kitoâ trong töông quan vôùi Thaùnh Linh,
laø moät söï kieän thöôøng gaëp thaáy trong thôøi
ñaïi ngaøy nay.
I. Moät Khoa Kytoâ Hoïc Vaéng Boùng Thaàn Khí
Coù moät thôøi, suoát nhieàu theá kyû daøi, ñaõ töøng thaáy thònh haønh moät neàn thaàn hoïc veà ôn cöùu ñoä trong ñoù, khoâng moät vai troø naøo ñaõ ñöôïc daønh cho Thaàn Khí. Coâng trình cöùu ñoä chæ ñöôïc coi nhö laø taùc phaåm cuûa moät con ngöôøi- Chuùa, coù söùc töï bôûi thieân tính cuûa mình, mang laïi cho moãi moät haønh ñoäng mình laøm, moät giaù trò voâ cuøng. Vaø nhö theá, con ngöôøi-Chuùa coù khaû naêng ñeàn ñaùp thoûa ñaùng cho nhöõng gì coâng lyù cuûa Thieân Chuùa ñoøi hoûi, vaø mang laïi cho loaøi ngöôøi, ôn tha thöù toäi loãi cuõng nhö quyeàn ñöôïc höôûng söï soáng vónh cöûu.
Neáu nhaän thöùc nhö vaäy, thì coâng trình cöùu ñoä khoâng coøn ñöôïc hieåu nhö laø moät maàu nhieäm cuûa Thieân Chuùa Ba Ngoâi. Thieân Chuùa ñöôïc giôùi thieäu qua dieän maïo cuûa moät neàn coâng lyù voâ bieân, caàn phaûi ñöôïc giaûng hoøa, chöù khoâng phaûi vôùi dieän maïo cuûa moät ngöôøi Cha ñaõ sinh Con mình ra trong theá gian cho chuùng ta, qua Thaùnh Linh, cuõng nhö ñaõ ñöa daãn ngöôøi Con aáy ñi qua con ñöôøng soáng vaø cheát ñeå tieán böôùc vaøo trong nieàm vieân maõn vónh phuùc cuûa ñaïo laøm Con. Vaø theo nhaõn quan aáy, Ñöùc Gieâsu ñöôïc giôùi thieäu nhö laø moät con ngöôøi mang thieân tính, coù khaû naêng traû ñuû giaù ñeå "taäu" ôn cöùu ñoä, chöù khoâng phaûi laø nhö ngöôøi Con ñaõ ñöôïc thuï thai trong Thaùnh Linh, vaø ñaõ höôùng theo taùc ñoäng cuûa Thaàn Khí maø öng thuaän ñi qua con ñöôøng soáng vaø cheát ñuùng theo toân yù cuûa ngöôøi Cha sinh mình ra. Thaàn Khí ñaõ khoâng ñöôïc ñích danh nhaéc tôùi.
Naëng neà vôùi tính chaát phaùp lyù khe khaét vaø quaù naëc muøi lyù tính, neàn thaàn hoïc kia ñaõ khoâng theå môû loái ñöa ñöôøng haàu daãn tôùi gaàn maàu nhieäm cöùu ñoä hôn ñöôïc. Vì khoâng bieát nhaän ra cho ñuùng möùc vai troø cuûa Thaàn Khí, neân neàn thaàn hoïc kia cuõng ñaõ laõng queân luoân taàm troïng yeáu cöùu ñoä cuûa söï vieäc soáng laïi; maø khoâng coù soáng laïi, thì nhö Phaoloâ ñaõ töøng khaúng ñònh, vieäc cheát ñi cuõng chaúng coù ñöôïc moät yù nghóa cöùu ñoä naøo caû (1Cr 15, 17).
Neáu khoâng ñöôïc ñính chính laïi ñeå hieåu cho ñuùng, thì neàn thaàn hoïc kia coù theå trôû thaønh nguyeân côù gaây ra nhieàu sai laïc. Bôûi vì, neáu moïi söï ñeàu ñöôïc giaûi quyeát baèng söï cheát coù ñuû söùc ñeàn ñaùp thoûa ñaùng cho coâng lyù, thì taïi sao laïi caàn phaûi coù Giaùo Hoäi vôùi caùc bí tích, taïi sao laïi caàn phaûi coù noå löïc daán thaán cuûa töøng caù nhaân qua "caùc vieäc laønh" (xem Ep 2, 10) laøm chi? Chaúng phaûi chæ caàn tin raèng Ñöùc Kitoâ ñaõ traû xong heát nôï cho chuùng ta, vaø chæ caàn tín thaùc vaøo coâng lyù cuûa Thieân Chuùa ñaõ ñöôïc giaûng hoøa nhôø giaù chuoäc aáy, laø ñaõ ñuû laém roài ñoù sao? Taïi sao coøn phaûi nhaát thieát caàn ñeán vieäc soáng hieäp thoâng vôùi Ñöùc Kitoâ?
Khi chæ ñöôïc nhaän thöùc
moät caùch rieâng leû, taùch rôøi
ra khoûi moái töông quan vôùi Thaùnh Linh, thì chaúng
nhöõng coâng trình
cuûa Ñöùc Gieâsu khoâng thoâi, maø caû maàu
nhieäm veà caù nhaân con ngöôøi-Con Thieân Chuùa
cuõng seõ khoâng
ñöôïc nhaän thöùc cho ñaày ñuû theo toaøn boä chieàu
kích ba ngoâi
Ñuùng theá, neáu ñeå ra
ngoaøi voøng lieân heä vôùi Thaàn
Khí, thì tín ñieàu veà moät ngoâi vò duy nhaát trong
hai baûn tính vöøa
nhaéc tôùi treân ñaây, chæ mang ñöôïc coù moät tính
chaát tónh ñònh, töùc laø khoâng noùi roõ leân vò
trí cuûa Ñöùc Kitoâ
ôû trong lòch söû, khoâng môû ñöôøng cho
taâm tö nghó tôùi tình traïng khaùc bieät -- dó
nhieân laø chuû yeáu-- giöõa cuoäc soáng döông theá vaø cuoäc
hieän höõu trong vinh quang cuûa Ñöùc Gieâsu, cuõng
nhö khoâng haáp thu
ñöôïc ñaø naêng ñoäng ñaõ töøng thuùc
ñaåy Ñöùc Kitoâ böôùc vaøo cuoäc soáng vaø ñi qua
con ñöôøng cheát
ñeå ñaït tôùi nieàm vieân maõn cuûa nhöõng gì laøm
neân baûn chaát cuûa Ngöôøi ngay töø ñaàu: laøm
Con Thieân Chuùa, laøm Ñaáng mang laïi ôn cöùu ñoä
cho nhaân theá. Vaø
nhö theá, tín ñieàu khoâng neâu roõ khía caïnh cöùu ñoä
cuûa maàu nhieäm Ñöùc Kitoâ. Cho duø Coâng ñoàng
coù tuyeân boá roõ
laø Ñöùc Kitoâ "ñoàng baûn tính vôùi Thieân
Chuùa Cha theo thieân tính",
Coøn caùc hoïc tuyeát thònh
haønh nhaát veà Thieân Chuùa Ba
Ngoâi trong thaàn hoïc, thì khoâng soi saùng ñöôïc
gì nhieàu cho moái töông
quan giöõa Ñöùc Kitoâ vaø Thaàn Khí. Thaäm chí, coøn
coù theå ngôø laø chính chuùng ñaõ thöïc söï
tieáp tay ñeå ñaøo
cho saâu theâm hoá ngaên caùch giöõa Kitoâ hoïc vaø
Thaùnh Linh hoïc. Hoïc thuyeát chuû tröông cho raèng
Thieân Chuùa Cha moät
ñaøng sinh ra Chuùa Con, vaø ñaøng khaùc "thôû
ra/thoåi neân”
Caùc hoïc thuyeát treân
ñaây ñeàu hieåu raèng theo suy luaän loâgíc
cuûa trí tueä con ngöôøi, thì söï vieäc sinh haï
Ngoâi Con xaûy ra
AØtröôùc' haønh ñoäng nhieäm xuy neân Thaàn Khí. Roài,
caû ôû nôi Ngoâi Cha trong chính tö theá laø Cha,
laãn ôû nôi Ngoâi
Con trong chính tö theá laø Con, ñeàu khoâng
thaáy ghi daáu veát aán tín cuûa Thaàn Khí. Coøn
tieán trình hoaït ñoäng trong Thieân Chuùa Ba Ngoâi thì laøm nhö
ñaõ ñaït tôùi
cuøng ñích ôû nôi Thaàn Khí, vaø ngöøng laïi
ôû ñoù. Vaø nhö theá, ngöôøi ta ñaõ khoâng maáy
löu taâm tôùi maàu
nhieäm veà thöïc traïng Ba Ngoâi ôû trong nhau
II. Ñöùc Kitoâ Trong Quan
Heä Vôùi Thaàn Khí
Giaùo Hoäi ñaõ, ñang vaø
khoâng ngöøng ñöôïc sinh ra töø
maàu nhieäm Vöôït Qua cuûa Ñöùc Kitoâ; roài cuõng
chính töø ñoù,
ñöùc tin kitoâ ñaõ ñöôïc sinh ra, vaø ñoù chính laø coäi nguoàn phaùt xuaát söï hieåu bieát veà maàu
nhieäm cuûa Thieân Chuùa.
Caùc vaên baûn Taân Öôùc ñaõ truyeàn löu laïi cho chuùng
ta nhöõng bieåu ñeà ñöùc tin coå cöïu hôn caû
chính caùc vaên baûn
aáy; maø caùc tín bieåu
Vaäy, neáu maàu nhieäm Vöôït Qua cuûa Ñöùc Kitoâ laø maàu nhieäm trung taâm, chuû yeáu, thì laøm sao maø thaàn hoïc laïi khoâng coù boån phaän phaûi laáy ñoù laøm khôûi ñieåm cho tieán trình suy tö cuûa mình? Maø Ñöùc Kitoâ, Ñaáng ñaõ töï maïc khaûi mình ra qua cuoäc töû naïn vaø phuïc sinh, laïi ñöôïc ghi daáu ngay ôû trong con ngöôøi vaø ôû nôi coâng trình cuûa mình, baèng aán tín cuûa chính Thaàn Khí.
1. Khi laøm cho Ngöôøi soáng
laïi, Thieân Chuùa ñaõ trao
ban cho Ñöùc Kitoâ "danh töôùc troåi vöôït
moïi danh töôùc," danh töôùc
Vôùi cuoäc soáng laïi,
Ñöùc Kitoâ naém giöõ quyeàn löïc cuûa
Thieân Chuùa: Ngaøi laø "Chuùa Teå vinh quang"
(1Cr 2,8), laø Chuùa
Teå-thaàn khí (2Cr 3,18), laø "thaàn khí
taùc sinh" (1Cr 15,45), bôûi vì Ngaøi soáng baèng
Thaàn Khí cuûa quyeàn
löïc vaø vinh quang; chính trong Thaàn Khí
aáy, Ngaøi ñaõ soáng laïi.
Neáu theá, thì khoâng theå ñeà caäp ñeán Ñöùc Kitoâ-Chuùa Teå maø khoâng baøn tôùi Thaàn Khí, bôûi vì, chính ôû trong Thaàn Khí aáy, Ñöùc Kitoâ Soáng Laïi sinh toàn vaø hoaït ñoäng. Neáu khoâng coù quyeàn löïc vaø vinh quang, nghóa laø neáu khoâng coù Thaùnh Linh, thöû hoûi laøm sao Ñöùc Kitoâ coù theå laøm Chuùa Teå cuûa quyeàn löïc vaø vinh quang ñöôïc? Maø cuoäc soáng laïi chính laø söï kieän veùn môû cho thaáy raèng qua söï cheát, Ñöùc Kitoâ ñaõ ñöôïc bieán ñoåi töø trong goác reã cuûa baûn theå mình. Chuùa Teå vinh quang, Ñöùc Kitoâ-thaàn khí chính laø Ñöùc Gieâsu muoân thuôû ôû trong traïng thaùi trieån döông troïn veïn cuûa aân suûng Ngaøi voán coù töø ban sô.
Cho duø toâng ñoà Phaoloâ coù nhaán maïnh ñeán thöïc traïng khaùc bieät giöõa söï yeáu ñuoái xaùc phaøm nôi Ñöùc Gieâsu taïi theá, vaø quyeàn löïc vinh quang cuûa Ngaøi, thì ngay trong cuoäc soáng döông theá cuûa Ngaøi, Thaàn Khí cuõng ñaõ bieåu döông söï coù maët ñaày quyeàn löïc cuûa mình ra: Ñöùc Gieâsu haønh ñoäng vôùi "quyeàn löïc cuûa Thaàn Khí" (Lc 4,4.18); Ngaøi tröø quyû baèng ngoùn tay cuûa Thieân Chuùa (Lc 11,20): theo Mattheâu 12,28, ngoùn tay aáy laø khoâng gì khaùc hôn ngoaøi chính Thaùnh Linh. Coù nhôø Thaàn Khí thì môùi caét nghóa vaø thaáu hieåu ñöôïc cuoäc soáng cuûa Ñöùc Gieâsu (xem Cv 10,38), vì Thaàn Khí ñaõ ñöôïc ban xuoáng cho Ngaøi moät caùch khoân löôøng voâ haïn (Ga 3,34).
2. Vôùi cuoäc soáng laïi,
cuøng vôùi danh xöng Chuùa Teå, Ñöùc
Gieâsu cuõng nhaän ñöôïc danh töôùc
Laø Chuùa Teå, Ñöùc Gieâsu cuõng laø Ñaáng Meâsia, bôûi leõ Ngaøi ñaõ ñöôïc xöùc daàu baèng Thaùnh Linh. Khoâng theå naøo coù ñöôïc Ñaáng Meâsia (Ñaáng ñöôïc Xöùc daàu, Ñaáng Kitoâ) maø laïi khoâng coù vieäc xöùc daàu, maø laïi khoâng coù Thaùnh Linh.
3.
Haønh ñoäng Thieân Chuùa
laøm cho Ñöùc Gieâsu soáng laïi laø
moät haønh ñoäng mang tính chaát phuï töû, vì noù
"ñaët Ngaøi laøm
Laø coâng trình cuûa Thieân Chuùa theo baûn chaát laøm Cha, vaø laø coâng trình ñöôïc thöïc hieän trong Thaùnh Linh, cuoäc Ñöùc Gieâsu soáng laïi veùn môû cho thaáy raèng Thieân Chuùa sinh ra Con cuûa mình vaøo giöõa theá gian, trong Thaùnh Linh, vaø raèng Ñöùc Gieâsu laø Ngöôøi Con ñaõ ñöôïc sinh ra trong quyeàn naêng Thieân Chuùa, töùc laø trong Thaùnh Linh, vì quyeàn naêng aáy chính laø Thaùnh Linh.
Khoâng theå coù chuyeän laøm
Con Thieân Chuùa maø laïi khoâng
ñöôïc vinh hieån gioáng nhö Thieân Chuùa Cha
Ñöôïc soi chieáu bôûi
Ñöùc Kitoâ vinh quang, khoâng chuùt chaàn
chöø, caùc tín höõu ñaõ tin nhaän Ñöùc Gieâsu laø
Con Thieân Chuùa ngay töø giaây phuùt baét ñaàu cuoäc
soáng laøm ngöôøi,
vaø töø thuôû ñoù, ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa
sinh haï ra trong quyeàn naêng cuûa Thaàn Khí:
"Thaùnh Linh seõ
ñeán treân baø, vaø quyeàn naêng cuûa Ñaáng Toái Cao seõ rôïp boùng treân baø;
Laø theá naøo luùc coøn trong baøo thai, thì Con Thieân Chuùa trong Thaùnh Linh cuõng vaãn maõi maõi laø nhö vaäy. Luùc chòu pheùp röûa, tieáng cuûa Thieân Chuùa Cha tuyeân boá coâng nhaän con ngöôøi ñöôïc Thaàn Khí hieän xuoáng vôùi, chính laø Con cuûa Thieân Chuùa (Mt 3,17, vaø caùc ñoaïn song song); Gioan Taåy Giaû ñaõ nhaän ra Ñöùc Gieâsu laø Con Thieân Chuùa, bôûi vì Thaàn Khí ñaõ löu laïi treân Ngaøi (Ga 1,32-34). Dó nhieân laø cuõng neân nhaéc tôùi ñaùm maây saùng choùi ñaõ "rôïp boùng" treân Ñöùc Gieâsu vaø hai vò tieân tri, EÂlia vaø Moâseâ, ñaùm maây maø Kinh Thaùnh goïi laø "vinh quang cuûa Thieân Chuùa." Töø trong ñaùm maây, moät tieáng noùi ñaõ vang leân, phaùn raèng: "Ngaøi laø Con chí aùi cuûa Ta" (Mt 17,5, vaø caùc ñoaïn song song). Ñòa vò laøm Con Thieân Chuùa vaø vinh quang thì khoâng theå naøo taùch rôøi khoûi nhau ñöôïc; coøn ñaùm maây vinh quang thì theá taát laøm cho lieân töôûng tôùi Thaùnh Linh. Caùc ñoaïn trình thuaät treân ñaây veà Truyeàn Tin, veà pheùp röûa chòu töø tay Gioan Taåy Giaû, vaø veà bieán coá bieán hình treân nuùi, ñeàu quy höôùng veà vôùi maàu nhieäm Vöôït Qua maø chuùng tieân baùo: töùc laø maàu nhieäm veà söï vieäc Thieân Chuùa Cha laøm cho Ñöùc Gieâsu soáng laïi trong Thaùnh Linh, ñöa daãn Ngaøi ñaït tôùi nieàm vieân maõn cuûa ñòa vò laøm Con.
Theá môùi roõ laø neáu cöù ñöùng ngoaøi voøng quan heä ñoái vôùi Thaùnh Linh, thì khoâng theå naøo quan nieäm noåi veà baûn chaát laøm Con Thieân Chuùa nôi Ñöùc Kitoâ. Heät nhö moái töông quan vôùi Thieân Chuùa Cha, baûn chaát aáy laø coát tuûy ñoái vôùi con ngöôøi Ngaøi, bôûi vì, Ñöùc Gieâsu laø Con Thieân Chuùa trong Thaàn Khí. Vaø chính vì laø Con, neân Ñöùc Gieâsu môùi laø Chuùa Teå-Meâsia. Vì vaäy, caâu hoûi sau ñaây ñaõ ñöôïc ñaët ra: Thaàn Trí lieân heä nhö theá naøo vôùi baûn chaát laøm Con Thieân Chuùa trong Ñöùc Kitoâ?
III. Thaùnh Linh Trong Quan
Heä Vôùi Con Thieân Chuùa
Do bôûi lieân heä vôùi Ngoâi Cha trong tö caùch laø Cha vaø vôùi Ngoâi Con trong tö caùch laø Con, Thaàn Khí haèng mang tính chaát caù bieät ñaëc tröng theá naøo, thì trong ñòa vò laøm Con Thieân Chuùa, Ñöùc Kitoâ cuõng mang aán tín cuûa Thaàn Khí nhö vaäy.
1. Thaàn Khí cuûa tính chaát laøm Cha vaø cuûa tính chaát laøm Con
Trong "saùch ghi laïi
nguoàn goác cuûa Ñöùc Gieâsu Kitoâ"
theo thaùnh Maùttheâu (1,1), vai troø cuûa caùc ngöôøi
cha trong chuoãi gia phaû ñöôïc dieãn taû baèng
ñoäng töø "sinh
haï/sinh ra"; coøn vai troø cuûa
caùc baø meï thì ñöôïc bieåu ñaït baèng keát töø
(giôùi töø) "bôûi"
Giuña sinh Phareâ vaø Dara bôûi Thamar...
Sanmoân sinh Booz bôûi Rahab;
Booz sinh Gioâbed bôûi Ruth...
Ñavít sinh Xaloâmoân bôûi vôï cuûa Uria...
Bôûi Maria, Ñöùc Gieâsu ñaõ ñöôïc (Thieân Chuùa) sinh ra.
Trong khi ñoù, vai troø cuûa
Thaàn Khí trong vieäc sinh haï
Ñöùc Gieâsu, ñaõ ñöôïc noùi leân hai laàn vôùi
cuøng moät keát töø
”
Luca 1,35 ghi laø: "Thaùnh
Linh seõ ñeán treân baø...
Coù ngöôøi seõ baûo: caàn chi phaûi doàn daäp chaát ñoáng nhöõng khoái yù nghóa thaàn hoïc naëng tróu leân treân nhöõng ñoaïn trình thuaät heát söùc ñôn giaûn nhö theá! Coù theå laø ñuùng theá. Tuy nhieân, caùc vaên ñoaïn aáy chieáu phoùng ra cho thaáy tröôùc, cho thaáy aùnh saùng seõ böøng leân töø maàu nhieäm Vöôït Qua, laø moät maàu nhieäm haøm suùc nhöõng yù nghóa phong phuù baát taän. Bieán coá Ñöùc Gieâsu soáng laïi, cho thaáy raèng: Thieân Chuùa laø Cha; Ñöùc Kitoâ ñöôïc sinh ra trong nieàm vieân maõn cuûa ñòa vò laøm Con; vaø chính trong Thaùnh Linh, Thieân Chuùa ñaõ duøng quyeàn naêng (2Cr 13,4) -- töùc laø Thaàn Khí -- cuøng vinh quang cuûa mình (Rm 6,4) -- cuõng laïi laø Thaàn Khí -- maø laøm cho Ñöùc Gieâsu soáng laïi. Thaàn Khí laø töïa nhö "loøng daï" (ai maø laïi khoâng caàn duøng ñeán hình aûnh ñeå dieãn ñaït cho roõ raøng?), trong ñoù, Thieân Chuùa Cha ñaõ laøm cho Ñöùc Gieâsu soáng laïi, töùc laø trong ñoù, Ngaøi ñaõ sinh haï Con cuûa mình ra.
Vaäy, maàu nhieäm Vöôït Qua
laø maàu nhieäm ñôøi ñôøi
muoân thuôû, nhöng ñaõ ñöôïc thaùp nhaäp vaøo
trong noäi cuïc cuûa
coâng trình taïo döïng, ñöôïc maïc khaûi vaø
ñoàng thôøi ñaõ ñöôïc thöïc hieän ra ôû giöõa
theá giôùi loaøi
ngöôøi. Töï haäu, con ngöôøi ñöôïc bieát raèng
Thieân Chuùa laø Cha, ñaõ theo moät caùch thöùc voâ
taän, sinh ra trong
quyeàn löïc cuûa Thaùnh Linh, moät Ngöôøi Con
voâ bieân. Töïa nhö maët göông saùng, bieán coá
Phuïc Sinh phaûn aùnh
toû maàu nhieäm veà Thieân Chuùa ra tröôùc maét loaøi
ngöôøi.
Keå töø ñoù, Thieân Chuùa
môùi ñöôïc nhaän bieát laø Cha cuûa
Con Moät; vaø caùc moân ñoà môùi baét ñaàu taùn
döông raèng: "Chuùc tuïng Thieân Chuùa laø Cha Ñöùc Gieâsu Kitoâ, Chuùa
chuùng ta" (2Cr
1,3). Hoï daønh danh xöng Thieân Chuùa ñeå chæ veà Ñaáng
maø thaàn hoïc seõ goïi laø Ngoâi Nhaát trong Thieân
Chuùa Ba Ngoâi (xem 1Cr
8,6)
Vì maàu nhieäm Vöôït Qua
laø caùnh cöûa môû ra cho thaáy
maàu nhieäm coù töø ñôøi ñôøi trong Thieân Chuùa,
theá neân, thaàn hoïc
coù quyeàn caên cöù vaøo ñoù maø keát luaän raèng trong maàu nhieäm veà Ngoâi Cha sinh haï, vaø
Ngoâi Con ñöôïc sinh
ra, Thaàn Khí laø quyeàn löïc sinh haï trong Thieân
Chuùa. Ngaøi laø Thaàn Khí cuûa Ngoâi Cha trong tö
theá laøm Cha, vaø
laø Thaàn Khí cuûa Ngoâi Con trong ñòa
vò laøm Con. Trong Ngaøi, ñöôïc bieåu ñaït ra
"nhöõng gì (nôi
Ngoâi Cha) laø chính Ngoâi Cha nhaát,
Quyeàn löïc cuûa Thieân
Chuùa Cha laø moät tình yeâu voâ bieân.
Laø quyeàn löïc aáy, neân Thaàn Khí chính laø tình
yeâu (xem Rm 5,5).
Ngaøi laø söùc maïnh cuûa khai môû
Tuy coù tuøy theo möùc ñoä
rieâng cuûa moãi caù nhaân,
thì cuõng vaãn gioáng nhö Ñöùc Gieâsu trong cuoäc
Vöôït Qua cuûa
Ngaøi, caùc tín höõu kitoâ töïa nhö maët göông saùng, phaûn aùnh raïng ngôøi maàu nhieäm coù töø ñôøi
ñôøi trong Thieân
Chuùa. Laø Con Moät, nhöng Ñöùc Kitoâ laïi coù ñoâng
ñaûo anh chò em (xem Rm 8,29) maø Thieân Chuùa ñaõ oâm
troïn vaøo trong cuoäc sinh haï duy nhaát, baèng caùch
laøm cho hoï ñöôïc
troãi daäy trong "quyeàn naêng soáng laïi
Vaäy, khoâng theå quan nieäm
veà maàu nhieäm Ba Ngoâi theo moät löôïc
ñoà song cöïc ñöôïc, töùc laø quan nieäm raèng
moät ñaøng, Ngoâi Cha
sinh haï Ngoâi Con, coøn ñaøng kia, thì nhieäm xuy
neân Thaàn Khí. Neáu theá, thì hoaëc laø Thieân Chuùa
seõ cuøng luùc laø
Cha caû cuûa Ngoâi Con laãn cuûa
Thaàn Khí -- bôûi leõ theo baûn chaát caù theå ñaëc
tröng cuûa mình, Ngoâi Nhaát laø Cha, laø Thieân Chuùa
trong cöông vò ñaëc thuø laøm Cha -- : ñieàu ñoù ñi
ngöôïc haún laïi
vôùi chaân lyù ñöùc tin veà Con
Suoát doøng lòch söû, Thaàn
Trí ñaõ luoân luoân bieåu hieän
nhö theá: nhö laø haønh ñoäng, nhö laø quyeàn löïc
haèng hoaït ñoäng. Ngaøi khoâng phaûi laø chuû theå,
vaø cuõng chaúng phaûi laø keát quaû cuûa haønh ñoäng; khoâng phaûi laø chuû theå phaùt
ngoân, vaø cuõng
chaúng phaûi laø Lôøi noùi ra: Ngaøi
laø hôi thôû/hôi thoåi (xuy phaát:
Vaäy, thieát töôûng cuõng
coù theå uoán naén laïi caùch thaùnh
AÂugu-tinoâ dieãn ñaït, maø chuùng toâi vöøa tröng
daãn tröôùc ñaây, ñeå noùi raèng: "Theá laø
coù Ba Vò: Ñaáng Sinh
Thaønh, Ñaáng Phaùt Sinh, Coâng Taùc Sinh Haï."
Thaàn Khí laø söùc maïnh, trong ñoù Ngoâi Cha (hieän
höõu theo baûn chaát
ñaëc thuø) laø Ngoâi Cha, vaø Ngoâi
Con (hieän höõu theo baûn chaát ñaëc thuø) laø Ngoâi
Con. Thaàn Khí chaúng nhöõng laø "ngöôøi baïn
keo sôn" cuûa
Ngoâi Con khoâng thoâi, maø coøn laø
Ñaáng ôû trong chính noäi cuïc cuûa maàu nhieäm veà
Ngoâi Con nöõa,
gioáng heät nhö ñoái vôùi maàu nhieäm veà Ngoâi Cha
vaäy. Ngaøi laø con tim cuûa Ngoâi Cha vaø cuûa
Ngoâi Con.
Trong Thaàn Khí aáy, Cha laø
Ngoâi sinh haï, Con laø Ngoâi
laøm con: Thaàn Khí luoân ñoùng giöõ vai troø ngoâi
vò hoùa
Caùch quan nieäm nhö theá
coù theå laøm daáy leân nhöõng nghi
vaán nhieàu loaïi. Tröôùc heát, thöù töï
Ñaây laø caâu traû lôøi
cho vaán naïn ñoù: cuõng khoâng
neân coi Thaàn Khí laø Ngoâi Vò cuoái cuøng, laøm nhö
Ngaøi laø Keû ñeán sau, laøm nhö Ngaøi chaúng
khaùc chi laø ngoõ cuït trong ñaø sinh ñoäng nôi
Thieân Chuùa Ba Ngoâi.
Ngaøi khoâng phaûi laø Ngoâi Vò "caèn
coãi"; trong khi ñoù, Ngoâi Cha sinh ra Ngoâi Con,
vaø Ngoâi Cha cuøng
Ngoâi Con nhieäm xuy ra Thaàn Khí.
Trong thöù töï xöôùng danh
Ba Vò, Thaàn Khí thöôøng ñöôïc ñaët
sau hai Ngoâi Cha vaø Con. Cuõng coù theå noùi ñeán
Ngoâi Cha vaø Ngoâi
Con maø khoâng neâu danh Thaàn Khí, nhö Kinh
Thaùnh thöôøng laøm. Bôûi vì, Ngaøi khoâng phaûi
laø Ñaáng yeâu thöông, cuõng chaúng phaûi laø Ñaáng
ñöôïc yeâu thöông; khoâng phaûi laø Ñaáng Sinh
Thaønh, cuõng chaúng
phaûi laø Ñaáng Phaùt Sinh: Ngaøi laø
tình yeâu, laø söùc naêng sinh saûn. Ngaøi cuõng
ñöôïc mieâu taû
nhö laø loøng khieâm haï cuûa Thieân Chuùa,
Ngoaøi ra, khoâng phaûi laø
Kinh Thaùnh (xem Kh 1,4...) cuõng
nhö Thaùnh Truyeàn ñaõ khoâng bieát tôùi ñoà hình
Cha-Thaàn Khí-Con.
Cuõng coøn coù theå hoûi vaën laïi nhö theá naøy: loái nhìn treân ñaây aùp duïng khaùi nieäm ngoâi vò cho Thaàn Khí, theo moät caùch thöùc khaùc vôùi tröôøng hôïp cuûa Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con. Chính theá, khaùi nieäm ngoâi vò ñöôïc aùp duïng cho Thaàn Khí theo moät caùch thöùc khaùc, bôûi vì, moãi moät Ngoâi trong Ba Vò laø ngoâi vò theo moät caùch rieâng bieät, ñaëc thuø: Ngoâi Cha laø ngoâi vò sinh haï; Ngoâi Con laø ngoâi vò laøm Con, coù söùc naêng thu nhaän voâ cuøng; Thaàn Khí laø ngoâi vò-söùc naêng sinh haï, ngoâi vò-tình yeâu. Trong Thieân Chuùa, moãi Ngoâi mang moät tính chaát ñaëc thuø, voâ cuøng khaùc bieät so vôùi hai Ngoâi kia; vaø chính ôû trong nieàm khaùc bieät voâ bieân aáy, Ba Ngoâi laø Moät. Laøm sao coù theå quan nieäm veà moät moái hieäp nhaát tuyeät ñoái ñöôïc, neáu moãi Ngoâi chæ laø ngoâi vò theo moät caùch thöùc gioáng heät nhau?
Coù leõ coù ngöôøi laïi
vaën hoûi raèng: chính khaùi nieäm
veà ngoâi vò ñaõ khoâng ñöôïc toân troïng ñoái
vôùi tröôøng hôïp
cuûa Thaùnh Linh. Moïi ngoâi vò ñeàu mang moät dieän maïo:
chính töø Hy Laïp
Ngöôøi ta cuõng seõ hoûi raèng: moät ngoâi vò thì luoân ôû vò theá ñoái dieän vôùi moät tha vò, trong quan heä vôùi moät ñoái cöïc. Vaäy, neáu chuû tröông theo caùch thöùc treân ñaây, thì Thaàn Khí khoâng theå laø moät ngoâi vò thuoäc noäi giôùi cuûa maàu nhieäm Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con ñöôïc. Nhöng, duø Kinh Thaùnh khoâng bao giôø ñaët Thaàn Khí ôû trong vò theá ñoái dieän vôùi Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con, vaø cuõng chaúng bao giôø veùn môû cho thaáy Ngaøi nhö laø chính noäi giôùi cuûa hai Ngoâi aáy, thì thöû hoûi thaàn hoïc chaúng coù boån phaän phaûi nhaän raèng tuy ôû trong noäi giôùi cuûa hai Ngoâi kia, Thaàn Khí vaãn coù theå laø moät ngoâi vò thöù ba: ngoâi vò lieân keát hai Ngoâi Vò aáy ngay taïi trong nhöõng gì laøm cho hai Ngoâi naøy ôû vaøo hai ñoái cöïc khaùc nhau, hay sao? Khoâng gì bí nhieäm cho baèng Thaàn Khí cuûa Thieân Chuùa!
Toùm laïi: neáu ñuùng Thaàn
Khí chính laø hieän thaân cuûa
quyeàn löïc trong ñoù, Ngoâi Cha sinh haï, vaø cuûa
tình yeâu qua ñoù,
Thieân Chuùa xuaát phaùt ra khoûi chính mình trong Con
cuûa mình, thì aét töø ñoù phaûi suy ra raèng Thaàn
Khí coù moät moái
quan heä toaøn dieän vôùi Ngoâi Cha trong baûn
chaát ñaëc thuø laøm Cha, vaø vôùi Ngoâi Con trong
baûn chaát ñaëc thuø
laøm Con.
2. Thaàn Khí vaø thieân tính cuûa Ñöùc Gieâsu, Con Thieân Chuùa
"Thaàn Khí seõ ngöï
xuoáng treân baø...
Ñeå noùi veà thieân tính
cuûa Ñöùc Gieâsu, thaàn hoïc thöôøng
duøng khaùi nieäm
Thieân Chuùa thaùnh thieän ngöï treân coõi trôøi cao: "Ñaây laø lôøi cuûa Ñaáng cao vôøi thaêm thaúm, Ñaáng ngöï trò muoân ñôøi, Danh Ngöôøi laø thaùnh: AØTa ngöï cao vôøi chí thaùnh'" (Is 57,15). Thaàn Khí laø theå caùch bieåu ñaït cuûa tính chaát sieâu vieät aáy. Ñeå bieåu hieän chính mình ra, Ngaøi ñaõ ngöï xuoáng: Ngaøi ñaõ ñeán treân caùc anh huøng daân toäc Ítraen (Tl 3,10; 11,29; 14,6.9...), treân Sa-un (1Sm 10,6), treân Ñavít (1Sm 16,13), vaø töø ñoù veà sau seõ löu laïi treân vò vua naøy (Is 11,2). Ngaøi "ngöï xuoáng treân" Ñöùc Maria (Lc 1,35), treân Ñöùc Gieâsu (Mc 1,10, vaø caùc caâu song song). Ñöùc Gieâsu caàn phaûi ñi leân (cuøng Cha) ngoõ haàu ban Thaùnh Linh xuoáng (Ga 16,7; 15,26). Thaàn Khí ñöôïc göûi töø treân cao xuoáng (Lc 24,49; 1Pr 1,12) vaø ñaõ ngöï xuoáng treân caùc Toâng ñoà (Cv 1,8) "nhö theå tieáng gioù cuoàng phong töø trôøi thoåi ñeán" (Cv 2,2). Sinh ra töø Thaàn Khí laø sinh ra töø treân cao, vaø laø trôû thaønh phaàn töû cuûa Nöôùc Trôøi (Ga 3,5) theo caùch theå cuûa Ñöùc Gieâsu laø Ñaáng thuoäc thöôïng giôùi (Ga 8,23). Thaùnh Linh vaø taát caû nhöõng gì laø "tinh thaàn" ñeàu thuoäc thieân giôùi.
Laø thöôïng giôùi, Thaàn
Khí ôû theá ñoái laäp vôùi "xaùc
phaøm." Khoâng haún laø khoâng coù lyù do -- tuy
laøm theá laø khoâng
ñuùng -- ñeå thænh thoaûng ngöôøi ta
ñoàng nhaát hoùa nhò thöùc
Theå ñoái ngaãu thaùnh
Phaoloâ duøng ñeå so saùnh giöõa
vaên töï vaø thaàn khí laø moät thí duï minh hoïa
cuï theå veà thöïc
traïng ñoái choïi giöõa xaùc phaøm vaø Thaàn Khí (tinh thaàn). Ngöôøi ñoïc Kinh Thaùnh vôùi caëp
maét môø ñuïc nhìn
qua maøn che, seõ döøng laïi ôû nôi vaên
töï, ôû nôi nhöõng thöïc taïi noâng caïn maët
ngoaøi, choùng taøn.
Nhöng khi ñaõ bieát quay veà vôùi Chuùa (Kitoâ), thì maøn che rôi xuoáng, ngöôøi ñoïc seõ nhaän ra
ñöôïc thaàn khí,
chieàu saâu vöõng chaõi cuûa lòch söû thaùnh,
"vì Chuùa (Kitoâ) laø thaàn khí".
Theo Thö göûi tín höõu
Coâloâxeâ (1,19; 2,9), Thieân Chuùa
laøm cho "nieàm vieân maõn löu nguï troïn veïn
(ôû trong Ñöùc
Kitoâ)," "nieàm vieân maõn troïn veïn cuûa thieân tính." Coù theå coi ñoù laø caùch chæ
veà "baûn tính
Thieân Chuùa"; tuy nhieân, nhö baûn dòch ñaïi keát
Ñoái vôùi Ñöùc Gieâsu,
"con ngöôøi theo xaùc phaøm tröôùc
kia, vaø nay toaøn dieän laø Thieân Chuùa",
Thaàn hoïc keå ra nhieàu
ñaëc tính cuûa "baûn tính Thieân
Chuùa," vaø coi chuùng laø chung cuûa caû ba Ngoâi.
Kinh Thaùnh cho thaáy laø caùc ñaëc tính coá höõu
aáy cuûa Ngoâi Cha
vaø cuûa Ngoâi Con, thì cuõng ñeàu thuoäc veà
Thaàn Khí theo moät danh nghóa ñaëc bieät, ñoù laø:
chuùng laøm nhö
ñöôïc ngoâi vò hoùa (hoùa thaønh ngoâi vò) ôû trong
Ngaøi.
Thieân Chuùa laø
Thieân Chuùa laø Ñaáng
Thieân Chuùa laø Ñaáng
Thieân Chuùa laø Ñaáng
Thieân Chuùa laø
Cuoái cuøng, Thieân Chuùa
laø
Caùc ñaëc tính aáy thuoäc
veà Ngoâi Cha cuõng nhö Ngoâi Con;
Coù moät laõnh vöïc (laõnh
vöïc cuoäc soáng caùc tín höõu)
trong ñoù, caùc Giaùo phuï vaø thaàn hoïc gia nhaát
trí vôùi nhau ñeå
nhaän raèng ñöôïc ban cho aân hueä laõnh nhaän Thaàn Khí
laø ñöôïc thoâng
döï vaøo thöïc theå hoï goïi laø baûn tính
Thieân Chuùa: "Laøm theá naøo ñeå taïo vaät cuûa
Thieân Chuùa ñöôïc
thoâng döï vaøo chính baûn tính cuûa Thieân
Chuùa? Baèng caùch laõnh nhaän Thaùnh Linh."
"Hoï thoâng döï
vaøo baûn tính (Thieân Chuùa cuûa Ñöùc Kitoâ) vì ñaõ nhaän laõnh Thaàn Khí." "Ngoâi Lôøi...daãn
nhaäp vaøo trong caùc
thaùnh moät hình thaùi quan heä thaân toäc ñoái
vôùi baûn tính cuûa Ngöôøi baèng caùch ban Thaàn
Khí cho hoï".
Trong nhöõng theá kyû ñaàu,
töøng coù moät truyeàn thoáng
döïa treân cô sôû caùc chöùng cöù vöõng chaéc,
ñaõ song song ñoái
chieáu Thaàn Khí vôùi thieân tính cuûa Ñöùc Gieâsu:
"Thaàn Khí thöôøng ñöôïc quan nieäm nhö laø
thöïc theå voâ hình,
tieàn hieän höõu, vaø moät caùch naøo ñoù nhö
laø phöông dieän thaàn linh trong Ñöùc Kitoâ".
Truyeàn thoáng aáy coù theå ñöôïc coi laø ñaõ ñaët cô sôû treân tính caùch bieåu tröng cuûa maùu vaø nöôùc chaûy ra töø caïnh söôøn Ñöùc Gieâsu treân thaäp giaù. Ñoái vôùi phuùc aâm gia, bieán coá aáy coù moät taàm höôûng troïng yeáu ñeán ñoä ngaøi ñaõ caûm thaáy caàn phaûi noùi leân moät lôøi long troïng ñoan theä nhaèm xaùc minh veà tính chaát trung thöïc cuûa noù: "Ngöôøi aáy (Ñöùc Kitoâ) bieát laø ngöôøi vieát noùi thaät ñeå caû anh em nöõa cuõng tin nhö theá" (Ga 19,34...), ngoõ haàu anh em coù ñöôïc ñöùc tin. Thaät theá, Phuùc aân theo thaùnh Gioan ñaõ ñöôïc vieát ra "ngoõ haàu anh em tin raèng Ñöùc Gieâsu laø Ñaáng Kitoâ, Con Thieân Chuùa" (Ga 20,31).
Ñöùc Gieâsu laø Ngoâi
Lôøi ñaõ hoùa thaønh xaùc phaøm
(Ga 1,14); maùu xaùc minh cho baûn chaát thöïc söï
nhaân loaïi cuûa con
ngöôøi Ñöùc Gieâsu. Nhöng Ngaøi cuõng laø
moät höõu theå thieân giôùi: "Ta thuoäc thieân
giôùi" (Ga 8,23),
nöôùc xaùc minh cho ñieàu aáy, vì nöôùc laø bieåu
töôïng cuûa theá
giôùi treân cao; bôûi pheùp röûa, con ngöôøi
ñöôïc sinh ra töø treân cao (Ga 3,5); nöôùc maø
Ñöùc Gieâsu trao ban,
seõ traøo phuùn ñeán söï soáng ñôøi ñôøi
thuoäc thieân giôùi (Ga 4,14). Tuy nhieân, trong Kinh
Thaùnh, nöôùc cuõng
laø bieåu tröng cuûa Thaàn Khí Thieân Chuùa: ñöôïc
sinh ra töø treân cao laø ñöôïc cuøng moät traät
sinh ra töø Thaàn
Khí, vaø nöôùc töôïng tröng cho Thaàn Khí (Ga 3,6; Tt 3,5). Ñoaïn Ga 7,37-39 cho thaáy raèng nöôùc
haèng soáng, nöôùc
seõ phuùn traøo töø cung loøng Ñöùc Kitoâ, ñaõ
ñöôïc hieåu laø chính Thaàn Khí maø caùc tín höõu
seõ laõnh nhaän
ñöôïc, moät khi Ñöùc Gieâsu ñaõ ñöôïc toân vinh.
Vaø ñaây, Ñöùc Gieâsu ñaõ ñöôïc caát leân khoûi
ñaát, treo treân
thaäp giaù; ñoù laø luùc, theo bieåu tröng, Ngaøi
ñöôïc toân vinh tröôùc toân nhan Thieân Chuùa:
nöôùc chaûy ra töø
caïnh söôøn, chæ veà Thaàn Khí saép ñöôïc ban ra, cuõng
nhö chæ veà phöông dieän thieân giôùi cuûa maàu
nhieäm Ñöùc Gieâsu, "ngoõ haàu anh em tin." Caâu keát cuûa ñoaïn
trình thuaät töông
öùng raát chænh vôùi lôøi khaúng ñònh ban ñaàu:
"Chính Ngaøi laø
Ñaáng thanh taåy trong
Trong khi Phuùc aâm thöù tö ñaëc bieät nhaán maïnh ñeán thieân tính cuûa Ñöùc Gieâsu, thì Thö thöù nhaát cuûa cuøng moät taùc giaû Gioan laïi löu taâm thaät nhieàu tôùi baûn chaát ñích thöïc nhaân loaïi cuûa Ngaøi (xem 1Ga 4,2): "Chính Ngaøi laø Ñaáng ñaõ ñeán bôûi nöôùc vaø maùu: Ñöùc Gieâsu Kitoâ; khoâng chæ vôùi nöôùc maø thoâi, nhöng laø vôùi nöôùc vaø maùu" (1Ga 5,6). Nöôùc vaø maùu noùi leân tính chaát ñaëc thuø cuûa söï vieäc Ñöùc Gieâsu ñeán trong theá gian, vaø nhö theá cuõng noùi leân baûn tính cuûa con ngöôøi Ngaøi. Ngaøi khoâng chæ ñeán nhö moät Ñaáng xuoáng töø thieân giôùi maø thoâi, nhöng coøn ñeán ôû trong thaân xaùc cuûa moät con ngöôøi nöõa. "Thaàn Khí chöùng giaùm veà ñieàu aáy, vì Thaàn Khí laø söï thaät" (1Ga 5,6). Ngaøi laøm chöùng ôû giöõa loøng Giaùo Hoäi (Ga 15,26) vaø giuùp cho moïi ngöôøi nhaän ra raèng ñoù chính laø söï thaät. Nhöng, theo Luaät Moâseâ, caàn phaûi coù lôøi khai aên khôùp nhau cuûa hai hoaëc ba nhaân chöùng thì môùi ñuû. Vì vaäy, taùc giaû Gioan ñaõ xuaát trình theâm hai nhaân chöùng khaùc: "Vì coù ba nhaân chöùng (veà söï vieäc Ñöùc Gieâsu ñeán bôûi nöôùc vaø maùu): Thaàn Khí, nöôùc vaø maùu, vaø caû ba ñeàu nhaát trí vôùi nhau trong cuøng moät lôøi chöùng" (1Ga 5,8). Vaø laàn naøy, nöôùc vaø maùu khoâng coøn phaûi ñôn thuaàn laø nhöõng aån duï nöõa -- nhöõng aån duï gôïi leân söï vieäc ñeán töø hai phía ñaát vaø trôøi -- vì chæ caùc thöïc taïi môùi coù uy tín ñeå laøm chöùng: maùu vaø nöôùc ñaõ leân tieáng khi tuoân traøo ra töø caïnh söôøn cuûa Ñöùc Kitoâ, "ngoõ haàu anh em tin" vaøo Ñöùc Kitoâ, laø Ñaáng ñaõ töøng ñeán bôûi nöôùc vaø maùu.
Vaäy, nöôùc chaûy ra töø
caïnh söôøn Ñöùc Gieâsu chæ veà
Thaàn Khí, laø Ñaáng maø Ga 7,37-39 noùi laø seõ phun
traøo ra nhö nöôùc, töø loøng Ñöùc Kitoâ; nhöng
nöôùc aáy cuõng
veùn môû cho thaáy phöông dieän thieân giôùi cuûa
maàu nhieäm Ñöùc Kitoâ. Thaùnh Linh vaø tính chaát
sieâu vieät cuûa
Ñöùc Gieâsu ñaõ ñöôïc bieåu ñaït bôûi cuøng moät
bieåu töôïng!
Tuy nhieân, cuõng ñöøng neân laãn loän. Moät khi ñaõ xaùc ñònh veà söï vieäc Ñöùc Gieâsu ñeán bôûi nöôùc vaø maùu, nhö laø Ñaáng vöøa thuoäc thieân giôùi vöøa thuoäc ñòa giôùi, thì ngay sau ñoù, böùc thö cuûa Gioan cuõng ñaõ vieän daãn chöùng töø cuûa Thaùnh Linh (1Ga 5,6-8). Nhö vaäy, Thaùnh Linh laø khaùc vôùi Ñöùc Kitoâ xeùt theo phöông dieän tính chaát thieân giôùi. Thaùnh Phaoloâ cuõng laøm heät nhö theá: sau khi ñaõ coâng boá "Chuùa (Kitoâ) laø thaàn khí," thaùnh nhaân nhaän ñònh tieáp ngay laø: "ÔÛ ñaâu coù Thaàn Khí cuûa Chuùa (Kitoâ), thì ôû ñoù coù töï do" (2Cr 3,17). Ngoâi Con xeùt veà maët thieân tính, vaø Thaàn Khí thì khoâng rôøi khoûi nhau ñöôïc (baát khaû phaân ly), nhöng vaãn laø hoaøn toaøn khaùc bieät nhau.
Ngaøy nay, khoâng coøn coù
vaán ñeà trôû laïi ñaèng sau
vôùi loái duøng ngoân ngöõ thaàn hoïc thôøi sô
khai, khoâng theå boû
qua moät beân ñöôïc nhöõng giaûi thích chính xaùc vaø roõ raøng veà vieäc daønh töø
Vaäy, Kitoâ hoïc coù boån
phaän phaûi chuù troïng ñeán moái quan
heä kia ñoái vôùi Thaùnh Linh, caàn phaûi coi ñoù
laø moät nhaân toá
coát tuûy trong maàu nhieäm Ñöùc Gieâsu. Chæ caàn löu
yù ñeán söï kieän naøy khoâng thoâi, thì cuõng ñuû
thaáy vieäc löu taâm
kia laø ñieàu taát yeáu, ñoù laø: maàu nhieäm
Ñöùc Gieâsu mang baûn chaát Thieân Chuùa Ba Ngoâi,
nghóa laø lieân heä
ñeán caû Ngoâi Cha laãn Thaàn Khí. Ñöùc Gieâsu soáng
trong moät moái töông nhaäp töông taùc laãn (
Ñoái vôùi Ñöùc Kitoâ, moái quan heä vôùi Thaàn Khí coát tuûy ñeán ñoä coù theå goïi Thaàn Khí laø "Thaàn Khí cuûa (Ngoâi) Con" (Gl 4,6), "Thaàn Khí cuûa Chuùa (Kitoâ)" (2Cr 3,17), "Thaàn Khí cuûa Ñöùc Kitoâ" (Rm 8,9), "Thaàn Khí cuûa Ñöùc Gieâsu Kitoâ" (Pl 1,19). Goïi nhö theá laø Phaoloâ muoán khaúng ñònh veà thieân tính cuûa Ñöùc Gieâsu; neáu khoâng, thì seõ heát söùc töông phaûn, vì leõ, cöù noùi Thaàn khí laø cuûa Ñöùc Gieâsu, maø laïi khoâng chòu tin nhaän Ngaøi coù "nieàm vieân maõn troïn veïn cuûa thieân tính ôû trong Ngaøi" (Cl 2,9). Quaû theá, Thaàn Khí laø nieàm vieân maõn troïn veïn cuûa thieân tính. Nhöng trong Ñöùc Kitoâ, nieàm vieân maõn aáy mang tính chaát laøm Con trong Thaàn Khí: vì leõ chính trong Thaàn Khí aáy, Ñöùc Kitoâ ñaõ ñöôïc sinh haï.
Nhöõng gì vöøa nhaän ñònh
treân ñaây, coù theå giuùp soi saùng
ñeå thaáu hieåu theâm veà chính Thieân Chuùa. Neáu
Thaàn Khí laø söùc
naêng sinh haï cuûa Thieân Chuùa, vaø neáu taát caû
nhöõng gì thaàn hoïc noùi veà baûn tính Thieân Chuùa
ñeàu ñöôïc ngoâi
vò hoùa, ñeàu thuoäc veà Ngoâi Vò Thaàn Khí, thì theo
baûn theå, Thieân Chuùa (chuû yeáu) laø Cha. Baûn
theå cuûa Ngaøi laø theá, laø ôû trong vieäc sinh
haï voâ taän khai sinh ra Ngoâi Con voâ bieân. Thaàn
hoïc gia Eckhart ñaõ
nhaän ñònh raèng: "Khaùt voïng tuyeät ñænh cuûa Thieân
Chuùa laø sinh haï".
IV. Ñöùc Kitoâ vaø Thaàn
Khí Trong Coâng Trình Cöùu Ñoä
Moät moái thoâng hieäp maät thieát nhö theá vôùi Thaàn Khí -- moái thoâng hieäp ñaëc tröng cuûa baûn theå thaàn linh vaø baûn chaát laøm Con nôi Ñöùc Kitoâ -- taát seõ laøm cho tieân löôïng ñöôïc raèng coâng trình cöùu ñoä duø chuû yeáu laø thuoäc veà Ñöùc Kitoâ, thì cuõng ñaõ ñöôïc thöïc hieän do moät söï hôïp löïc chaët cheõ cuûa caû hai Ngoâi.
1. Thaàn hoïc theo moâ hình
phaùp lyù, quan nieän raèng neáu Ñöùc
Kitoâ ñaõ thuû ñaéc ñöôïc ôn cöùu ñoä cho loaøi
ngöôøi, thì chính
laø nhôø Ngöôøi ñaõ daâng hieán caùc khoå
ñau cuûa mình ñeå ñeàn buø toäi loãi, chöù Thaàn
Khí khoâng coù can
thieäp hay can döï gì vaøo ñoù caû. Nhöng, Ñöùc Gieâsu
khoâng nhöõng ñaõ
Maø chính trong Thaùnh Linh,
Ñöùc Gieâsu ñaõ cheát ñeå ñi
veà cuøng Thieân Chuùa Cha, "ñaõ hieán daâng mình
trong Thaàn Khí vónh
cöõu" (Dt 9,14); vaø cuõng chính trong Thaàn Khí aáy, Ngaøi ñaõ ñöôïc laøm cho soáng
laïi (Rm 8,11) nhôø
bôûi vinh quang Thieân Chuùa Cha (Rm 6,4), töùc
laø Thaàn Khí, nhôø bôûi quyeàn naêng Thieân Chuùa
(2Cr 13,4), cuõng laïi
laø Thaàn Khí. Cuoäc soáng vaø cuoäc töû naïn cuûa Ñöùc Gieâsu ñeàu quy höôùng troïn
veà vôùi nieàm soáng
laïi: "taát caû ñeàu gia coâng ñeå nhaèm tôùi bieán
coá soáng laïi cuûa Ngaøi,"
Coâng trình cöùu ñoä laø coâng trình cuûa Ba Ngoâi; trong ñoù, moãi Ngoâi ñoùng giöõ vai troø ñaëc thuø cuûa mình. Ngoâi Cha sinh haï Ngoâi Con ra trong theá gian, vaø ñöa daãn Con mình ñi qua söï soáng vaø söï cheát ñeå ñaït tôùi tình traïng vieân maõn cuûa baûn chaát laøm Con: "Ngaøi ñaõ laøm cho Con mình soáng laïi, nhö ñaõ vieát trong thaùnh vònh thöù hai raèng: Ngöôi laø Con Ta, hoâm nay Ta sinh haï ra Ngöôi" (Cv 13,33). Vai troø cuûa Ñöùc Kitoâ laø laøm Con, ñeå söû duïng töï do con ngöôøi cuûa mình maø öng nhaän Thieân Chuùa laøm Cha mình, vaø ñeå nhôø ñoù maø ñöôïc Ngoâi Cha ñoùn nhaän troïn veïn: ñoù laø ñieàu maø Kinh Thaùnh goïi laø loøng vaâng phuïc cho ñeán cheát; theo thaùnh Gioan, thì loøng vaâng phuïc aáy laø caùch thöùc bieåu ñaït baûn chaát laøm Con cuûa Ñöùc Gieâsu. Trong cuoäc töû naïn, Ñöùc Gieâsu ñaõ ñoàng yù laø khoâng tieáp tuïc soáng (hieän höõu) nöõa, neáu khoâng phaûi laø nhôø bôûi Cha mình; thöïc vaäy, Ngaøi ñaõ phoù troïn con ngöôøi mình vaøo trong tay Cha mình, laø Ñaáng ñaõ xaùc nhaän raèng: "Ngöôi laø Con Ta, Ta sinh haï ra Ngöôi." Vai troø cuûa Thaàn Khí laø laøm söùc naêng sinh haï cuûa Thieân Chuùa trong Ngoâi Cha; vaø trong Ngoâi Con, thì laøm "Thaàn Khí vónh haèng" trong ñoù, Ñöùc Gieâsu töï hieán toaøn thaân cho Thieân Chuùa Cha (Dt 9,14), cuõng nhö bôûi ñoù, Ngoâi Cha laøm cho Ñöùc Gieâsu soáng laïi.
Ñöùc Gieâsu ñaõ ñöôïc
Ngoâi Cha sinh ra trong Thaàn Khí ngay töø ñaàu
(Lc 1,35), nhöng Ngaøi coøn caàn phaûi trôû thaønh
thöïc theå troïn veïn cuûa con ngöôøi mình trong
quyeàn naêng cuûa
Thaàn Khí; cuõng töông töï nhö trong tröôøng hôïp
cuûa ngöôøi kitoâ: suoát trong caû cuoäc ñôøi,
ngöôøi kitoâ caàn
phaûi trôû neân ngaøy caøng ñaày ñuû
troïn veïn hôn, nhöõng gì caáu thaønh baûn chaát
cuûa mình ngay töø
khi chòu pheùp thanh taåy. Thaät vaäy, chính Thaàn
Khí, taùc nhaân cuûa lòch söû thaùnh,
Khoâng gì khaùc hôn laø chính maàu nhieäm Ñöùc Gieâsu trong cöông vò laøm Con, coâng cuoäc cöùu ñoä laø coâng trình cuûa Ngoâi Cha sinh haï Ngoâi Con ra trong theá gian, laø coâng trình cuûa Ngoâi Con öng nhaän Ngoâi Cha laøm Cha mình, vaø laø coâng trình ñöôïc thöïc hieän do Thaàn Khí laø söùc naêng sinh haï trong Thieân Chuùa.
2. Duø laø thuoäc rieâng veà Ñöùc Kitoâ, maàu nhieäm aáy cuõng coù hieäu naêng mang ôn cöùu ñoä ñeán cho toaøn theå loaøi ngöôøi; bôûi vì, ngay ôû trong caùch thöùc thöïc hieän noù, Ñöùc Kitoâ ñaõ môû roäng mình ra vaø ñaõ töï trao ban chính mình cho heát caû theá giôùi loaøi ngöôøi: "Vì moïi ngöôøi, Ngaøi ñaõ cheát vaø ñaõ soáng laïi" (2Cr 5,15) trong quyeàn naêng cuûa Thaùnh Linh.
Coâng thöùc "vì chuùng
ta" muoán noùi raèng Ñöùc Kitoâ ñaõ
cheát vaø ñaõ soáng laïi nhaèm mang laïi aân hueä,
nhaèm möu ích cho
chuùng ta. Nhöng coâng thöùc aáy coøn haøm suùc nhöõng
yù nghóa saâu roäng hôn nöõa. YÙ nghóa cuûa noù
bieåu hieän roõ nhaát
laø trong boái caûnh cuûa vieäc laäp
bí tích Thaùnh Theå: "Naøy laø mình Ta, (saép
chòu hy sinh) vì caùc ngöôi" (1Cr 11,24). Ñeå chæ veà
söï vieäc mình saép cheát,
Ñöùc Gieâsu beû
Ñöôïc thöïc hieän qua
cuoäc töû naïn vaø phuïc sinh, neân
coâng trình cöùu ñoä thuoäc rieâng veà caù nhaân
Ñöùc Kitoâ: chính Ngaøi
ñaõ cheát, vaø cuoäc sinh ra trong thieân tính laø
cuûa rieâng Ngaøi. Tuy nhieân, cuõng nhö, neáu khoâng
phaûi laø moät cuoäc tieán vaøo trong vinh quang, thì
cuoäc töû naïn seõ khoâng coù yù nghóa gì cho Ngaøi
caû; cuõng theá, neáu
trong coâng cuoäc cöùu ñoä ñöôïc thöïc hieän
nôi con ngöôøi Ngaøi, nghóa laø trong söï cheát ñöa
tôùi quang vinh,
Ñöùc Kitoâ ñaõ khoâng ñöôïc trao ban cho chuùng ta,
thì cuoäc töû naïn vaø phuïc sinh cuûa Ngaøi seõ
khoâng coù ñöôïc moät hieäu löïc naøo ñoái vôùi
chuùng ta. "Vaäy, haõy
caàm laáy maø aên," ngoõ haàu caùc ngöôi ñöôïc
trôû thaønh cuøng moät thaân theå vôùi Ta, qua vieäc
chia seû coâng ôn
cöùu ñoä ñaõ ñöôïc thöïc hieän trong Ta. Trong
cuoäc töû naïn vaø phuïc sinh cuûa Ngaøi,
Töï baåm sinh, Ñöùc Gieâsu
laø moät con ngöôøi vì ngöôøi
khaùc, ñöôïc daønh, töï trong chính baûn thaân cuûa
mình, ñeå möu caàu
ôn cöùu ñoä cho theá gian. Trong Ga 10,36, Ngaøi töï giôùi thieäu mình laø: "Ngöôøi ñaõ
ñöôïc Cha thaùnh hieán
vaø
Bôûi vì, Thaàn Khí maø Ñöùc Kitoâ nhaän ñöôïc traøn ñaày, laø tình yeâu, laø töï hieán. Vì theá, ñaõ töøng ñöôïc sinh ra töø Thieân Chuùa, trong Thaàn Khí aáy (Lc 1,35), ñaõ töøng ñöôïc höôùng daãn bôûi Thaàn Khí (Lc 4,1.14.18), vaø khoâng maûy may kheùp kín vò kyû, thì baây giôø Ñöùc Gieâsu ñöôïc bieán ñoåi trong Thaàn Khí ñeå "trôû thaønh thaàn khí taùc sinh" (1Cr 15,45), trôû thaønh moät höõu theå-coäi nguoàn coù söùc naêng ban söï soáng maø mình ñang soáng, baèng caùch töï trao hieán chính toaøn thaân mình. Trong Thaàn Khí vôùi söùc naêng khai phaùt voâ bieân aáy, Ñöùc Kitoâ coù ñuû naêng löïc ñeå tieáp nhaän ngöôøi ngöôøi haèng haø vaøo taän trong coõi loøng saâu thaúm cuûa con ngöôøi mình. Ñöôïc chính Ngaøi taùc ñoäng moät caùch "thaàn khí," ngöôøi kitoâ cuõng môû loøng ra ñeå ñoùn nhaän Ngaøi vaøo taän trong con ngöôøi (caùi Toâi/baûn ngaõ) saâu kín cuûa mình, ñeán ñoä coù theå xaùc quyeát ñöôïc raèng: "Ñöùc Kitoâ ñang soáng trong toâi" (Gl 2,20). Thaàn Khí, trong ñoù Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con laøm moät vaø hieän dieän ôû trong nhau, laø chính Ñaáng ban cho Ñöùc Kitoâ vaø caùc kitoâ höõu thöïc hieän ñöôïc ñieàu maø loøng meán cuûa hoï mong öôùc, ñoù laø tình ñoaøn keát trong cuøng moät moái hieän dieän hoã töông ngay nôi taâm loøng moãi ngöôøi: "Trong ngaøy aáy, caùc ngöôi seõ bieát ñöôïc laø... caùc ngöôi ôû trong Ta, vaø Ta ôû trong caùc ngöôi" (Ga 14,20; 17,23). Ñeå chæ veà cuøng moät thöïc taïi aáy, Thaùnh Phaoloâ ñaõ coù theå töï do duøng thay theá cho laãn nhau, caùc coâng thöùc: "Anh em ôû trong Ñöùc Kitoâ," vaø "Ñöùc Kitoâ ôû trong anh em." "Trong moät Thaàn Khí duy nhaát," heát thaûy caùc tín höõu cuøng laøm neân moät thaân mình duy nhaát vôùi Ñöùc Kitoâ (xem 1Cr 12,13, gioáng nhö Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con laø moät trong Thaùnh Linh.
Baèng caùch thöùc aáy, ôn
cöùu ñoä lan roäng daàn ra. Khoâng phaûi
laø baèng caùch "aùp duïng" coâng traïng,
hoaëc laø "phaân
phaùt" nhöõng aân hueä ñaõ ñöôïc thu tích,
maø laø baèng caùch nhôø vaøo Ñaáng Cöùu Theá, laø
Ñaáng ñaõ trao taëng chính con ngöôøi mình. Ñöùc
Kitoâ-thaàn khí töï
thoâng truyeàn chính mình, vaø thoâng truyeàn Thaàn Khí
lai laùng ra, vì trong Thaàn Khí, chính Ñöùc Kitoâ
ñöôïc thoâng truyeàn ra.
Ñöùc Kitoâ töï trao hieán
chính mình vaø ñoàng hoùa loaøi
ngöôøi vôùi chính mình ngay trong cuoäc töû naïn qua
ñoù, Ngaøi ñöôïc
toân vinh, nghóa laø ngay
Coøn coù moät vaán naïn
khaùc: laøm sao con ngöôøi coù
theå thoâng hieäp vôùi Ñöùc Gieâsu trong caûnh
cheát, ñeå roài sinh
ra cuøng vôùi Ngaøi ñöôïc? Khoâng gì khoù coù theå chia
seû ñöôïc vôùi ngöôøi khaùc cho baèng söï cheát.
Tuy nhieân, söï cheát
cuûa Ñöùc Gieâsu chính laø Ñöùc Gieâsu "ñöôïc
hieán daâng trong Thaàn Khí vónh toàn" (Dt 9,16) (=
cuoäc Ngaøi töï
hieán thaân mình trong Thaùnh Linh); chính laø Ngöôøi
Con ñang quy höôùng veà vôùi Cha mình trong quyeàn
naêng voâ bieân cuûa Thaàn Khí mình, ñeå neân ñôn thuaàn laø moät
vôùi Cha mình. Thaàn
Khí söï soáng, Thaàn Khí quyeàn naêng voâ bieân, Thaàn
Khí söùc naêng cuûa vieäc sinh haï haèng höõu: chính
Thaàn Khí aáy laø
Thaàn Khí cuûa söï cheát maø Ñöùc Kitoâ ñaõ
öng nhaän traûi qua,
Nhö vaäy, Ñöùc Kitoâ vaø
Thaàn Khí khaéng khít keát hôïp vôùi
nhau trong tieán trình hoaït ñoäng khoâng theå naøo
phaân caùch ñöôïc,
nhaèm mang ôn cöùu ñoä ñeán cho nhaân theá.
Gaày döïng leân cho ñöôïc moät khoa Kitoâ hoïc döïa theo Thaùnh Linh, khoâng phaûi laø chuyeän deã. Vì trong ñoù, lyù trí seõ thöôøng xuyeân ñoái ñaàu vôùi nhöõng thaùch ñoá haèng haø, bôûi leõ, chìa khoùa môû ñöôøng daãn loái cho trí tueä laø Thaàn Khí; maø Thaàn Khí laø moâi tröôøng hieän höõu cho Ñöùc Gieâsu, ñeå trong ñoù, Ngaøi coù ñöôïc baûn chaát laøm Con vaø laøm Ñaáng Cöùu Theá; vaø hôn nöõa, Thaàn Khí laø maàu nhieäm saâu thaúm trong Thieân Chuùa. Nhö theá, laøm coâng taùc noùi treân coù nghóa laø coá gaéng ñeå suy giaûi veà maàu nhieäm Ñöùc Kitoâ baèng maàu nhieäm saâu kín nhaát trong caùc maàu nhieäm! Khoâng ngôi, lyù trí seõ vaêng vaúng nghe voïng laïi lôøi nhaén nhuû haõy soáng thaùi ñoä khieâm haï; bôûi vì coù theá, môùi thaáy roõ raèng chæ khi coù ñöôïc moät loøng tin cuùi ñaàu toân thôø ñeå böôùc theo Thaàn Khí höôùng daãn, thì môùi coù ñieàu kieän maø tieán tôùi treân ñöôøng tìm kieám. Cuõng coù theå coù lyù ñeå quan nieäm nhö theá naøy: cöù baét tay vaøo laøm coâng taùc gaày döïng noùi treân, roài, nhôø ôn Chuùa giuùp vaø nhôø ñöôïc ñoäng vieân bôûi nhöõng ñoøi hoûi do tieán trình nghieân cöùu ñaët ra, thaàn hoïc seõ tieán ñeán choã bieát ñeå taâm chieâm nieäm hôn laø chæ lyù luaän suoâng, tieán ñeán choã hoaøn thaønh ñöôïc coâng taùc döïng xaây neân moät khoa Kitoâ hoïc (mang baûn saéc) thaàn khí thöïc söï.
Baøi vieát naøy khoâng nhaèm chuû ñích trình baøy veà moät "khoa Kitoâ hoïc döïa theo Thaàn Khí" (Kitoâ hoïc Thaàn Khí), maø chæ muoán neâu leân vaán ñeà vaø khai môû moät vaøi höôùng ñi cho vieäc tìm toøi nghieân cöùu. Mong raèng nhöõng trang khaûo luaän naøy seõ giuùp heù môû cho thaáy laø suy tö cuûa trí tueä coù theå kín muùc ra ñöôïc khoâng bieát bao nhieâu laø aùnh saùng soi daãn, töø nguoàn phong phuù bao la cuûa vieäc chieâm ngaém Ñaáng maø Gioan Taåy Giaû ñaõ chæ veà, khi ñoan chöùng raèng: "Toâi ñaõ troâng thaáy Thaàn Khí töïa nhö chim caâu ñaùp xuoáng töø trôøi vaø ñaõ löu laïi treân Ngaøi... Toâi ñaõ ñöôïc xem thaáy vaø xin ñoan chöùng: chính Ngaøi laø Con Thieân Chuùa" (Ga 1,32.34).
Ngöôøi dòch: Nguyeãn Theá Minh.

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: LiteSpeed

Pragma: public

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: max-age=30, public, must-revalidate, proxy-revalidate

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html

X-Powered-By: W3 Total Cache/0.9.4.5