markdown:
*Trích: * **Lịch sử văn minh Ấn Độ**
*Tác giả:* WILL DURANT *Người dịch:* Nguyễn Hiến Lê
—o0o—
**CHƯƠNG VIII** **NGHỆ THUẬT ẤN ĐỘ** **I. TIỂU CÔNG NGHỆ**
Thời phát đạt của nghệ thuật Ấn Độ – Tính cách đặc biệt của nghệ thuật Ấn – Mối liên quan với kĩ nghệ – Đồ gốm – Nghệ thuật kim thuộc – Đồ gỗ – Đồ ngà – Đồ châu bảo – Vải vóc.
Khi xét nghệ thuật Ấn Độ, cũng như xét mọi khía cạnh của văn minh Ấn Độ, ta không thể nào không khâm phục dân tộc đó: nghệ thuật của họ phát hiện rất sớm mà lại tiến hoá đều đều. Những đồ cổ đào được ở Mohenjodaro không phải chỉ toàn là những đồ cần thiết thường dùng hằng ngày, mà còn có những tượng đàn ông bằng đá vôi, râu ria xồm xoàm, giống người Sumérien lạ lùng, những hình đàn bà và hình loài vật bằng đất nung; những hạt trai và các đồ trang sức khác bằng hồng-mã-não (cornaline), bằng vàng đánh rất bóng. Một con dấu khắc nổi một con bò mộng, nét rất mạnh mẽ, làm cho ta phải kết luận rằng nghệ thuật ngày nay của chúng ta không tiến bộ hơn cổ nhân mà chỉ thay đổi cách biểu thị thôi.
Từ thời đó tới nay, trải qua năm chục thế kỉ, biết bao cuộc biến thiên, hưng phế, nghệ thuật Ấn đã thay đổi cả trăm lần kĩ thuật mà vẫn giữ được vẻ đẹp riêng của nó. Đôi khi sự tiến triển có vẻ đứt quãng, ta thấy mất vài cái khoen trong sợi dây, nhưng như vậy không phải là vì người Ấn đã ngưng chế tạo, xây cất trong những thời đó mà chỉ vì người Hồi xâm lăng đã cuồng nhiệt phá huỷ biết bao nhiêu công trình kiến trúc và điêu khắc của Ấn, và vì thiếu ngân quĩ, các triều đại sau không đủ sức bảo tồn những công trình may mà thoát khỏi cảnh tàn phá đó.
Mới tiếp xúc lần đầu với nghệ thuật Ấn, chúng ta khó mà thưởng thức được hết cái hay, cái đẹp của nó: nhạc thì có vẻ kì cục, hoạ thì tối tăm, kiến trúc thì hỗn độn mà điêu khắc thì kì quá. Mỗi lúc ta phải nhớ lại rằng giám thức của mình là cái gì không vững, không chắc chắn, do truyền thống cùng ảnh hưởng của xã hội chung quanh gây nên, mà xã hội này luôn luôn hẹp hòi, có thiên kiến, như vậy khi phán đoán các dân tộc khác hoặc phê bình nghệ thuật của họ theo tiêu chuẩn, thành kiến của mình luôn luôn khác hẳn của họ, thì làm sao khỏi bất công với họ được.
Ở xứ nào cũng vậy, mới đầu một thợ thủ công cũng là một nghệ sĩ, rồi mãi sau tinh thần mới thay đổi, thợ thủ công không sản xuất một nghệ phẩm nữa, chỉ chế tạo những đồ dùng tầm thường, coi công việc của mình là một cực hình. Sau trận Plassey
[[1]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn1), xứ Ấn thoi thóp, nhưng trước kia, ở Ấn cũng như ở châu Âu thời Trung cổ, mỗi người thợ thủ công là một nghệ sĩ, món vật nào cũng có nét khéo riêng của người chế tạo. Ngày nay cũng vậy, tuy đâu đâu nhà máy cũng mọc lên thay thế các xưởng công nghệ, mà địa vị của thợ thủ công tụt xuống hàng lao công, nhưng tại các châu thành Ấn vẫn còn vô số cửa hàng nhỏ đầy nghẹt các thợ cặm cụi chạm trổ, làm các đồ trang sức, vẽ, thêu, dệt, hoặc làm các đồ bằng gỗ, bằng ngà. Có lẽ không có một dân tộc nào khác mà các nghệ thuật thủ công phồn thịnh bằng Ấn Độ.
Có điều này hơi lạ là đồ gốm ở Ấn chưa bao giờ đạt tới mức nghệ thuật; chế độ tập cấp cấm dùng hai lần một món đồ để chứa (bát, chén, bình…) trừ vài trường hợp đặc biệt vì vậy mà thợ làm gốm chỉ làm qua loa dùng tạm được thì thôi, tô điểm làm chi cho uổng công. Chỉ khi nào đồ dùng vàng hay bạc, như chiếc bình bạc ở Tanjore, hiện nay bày ở Victoria Institute tại Madras, hoặc cái khay đựng trầu bằng vàng ở Kandy, thì thợ thủ công mới chịu gắng sức làm cho có mĩ thuật. Có vô số đồ dùng làm bằng đồng đập
[[2]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn2): cây đèn, chén, các thứ bình; một hợp kim màu xám đen tên là *bidri*, mà phần chính là kẽm, dùng để làm các hộp, chậu lớn, khay; người ta đắp nhiều lớp kim thuộc lên nhau, hoặc nhận, chạm vàng, bạc lên một vật bằng đồng. Người ta đục đẽo gỗ thành hình cây lá, loài vật đủ các hình thù. Ngà voi dùng để làm mọi đồ vật, từ những tượng thần thánh tới các con thò lò; hoặc để khảm vào các cánh cửa, các đồ bằng gỗ, các hộp, tráp chứa dầu thơm, son phấn. Người nghèo cũng như người giàu đều thích đồ trang sức, để đeo mà cũng để cất, chứa, thành thử nghề kim hoàn thịnh vào bậc nhất: thành phố Jaipur nổi tiếng về thứ men đỏ như lửa trên nền bằng vàng: móc trâm, châu, ngọc, dây đeo, dao, lược, thứ nào cũng rất nhiều kiểu, chạm hình hoa, loài vật hoặc thần thánh; trên một miếng bảo thạch nhỏ xíu để cho một Bà La Môn đeo, mà người ta chạm được hình năm chục vị thần khác nhau.
Còn về vải vóc thì chưa nước nào hơn được Ấn Độ và từ thời César tới nay, khắp thế giới đều quí các hàng Ấn
[[3]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn3). Đôi khi họ tính toán tỉ mỉ và khéo léo lạ lùng, nhuộm trước các sợi đường dọc và đường canh từng đoạn dài ngắn bao nhiêu đó, để khi dệt xong không phân biệt được bề mặt và bề trái. Từ thứ hàng len gọi là Khaddar tới thứ hàng gấm mịn thêu kim tuyến, từ thứ *pyjama* rất đẹp tới những khăn “san” (châle) Cachemire **[4]** [[5]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn5)mà nhìn kĩ cũng không thấy đường khâu [[6]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn6), thứ nào cũng rất đẹp, tỏ rằng nghệ thuật đã có từ lâu đời lắm, tinh vi lắm mà người thợ Ấn cơ hồ bẩm sinh là một nghệ sĩ. **II. ÂM NHẠC** *Một buổi hoà nhạc ở Ấn – Nhạc và vũ – Nhạc công – Các âm giai – Các đề tài – Âm nhạc và triết học.*
Một du khách Mĩ được mời tới dự một buổi hoà nhạc ở Madras. Ông ta ở giữa một đám thính giả gồm khoảng hai trăm người Ấn coi bề ngoài thì có vẻ đều ở trong tập cấp Bà La Môn, người ngồi trên ghế dài, người ngồi trên thảm, hết thảy chăm chú nghe một ban hoà tấu nhỏ; họ thấy các ban hoà tấu ở phương Tây thì chắc cho rằng chúng ta tấu nhạc cho chị Hằng ở cung trăng nghe, nếu không thì sao mà đông đảo, nhiều nhạc khí đến vậy. Du khách mới chân ướt chân ráo tới Ấn Độ, nhìn các nhạc khí của họ, thấy kì cục như vào một khu vườn bỏ hoang từ lâu. Có những cái trống đủ hình, đủ cỡ, những ống sáo, ống tiêu trang sức tỉ mỉ, những cái kèn hình rắn uốn khúc, và rất nhiều thứ đàn. Phần nhiều các nhạc khí đó đều trạm trổ rất tỉ mỉ, có cây nhận ngọc thạch, kim cương nữa. Một chiếc trống gọi là
*mridanga* coi như một thùng rượu nhỏ, hai đầu bịt da cừu, mà nhạc công dùng một cái dây da làm cho mặt trống căng ra hay thun lại tuỳ ý; một mặt trống đã ngâm vào nước cơm, nước trái me và bột man-gan (manganèse) để cho nó phát ra một thanh âm riêng. Nhạc công không dùng dùi trống mà vỗ bằng lòng bàn tay hoặc bằng ngón tay, có khi chỉ gõ bằng đầu ngón tay thôi. Một nghệ sĩ khác chơi cây *tanbura*, tựa như cây “luth” [[7]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn7) mà muốn lên dây thì phải co một miếng da lại hoặc thả cho giãn ra. Một cây đàn tên là *vina* rất du dương và coi bộ chơi rất khó: dây đàn căng trên một tấm kim thuộc mỏng, một đầu cột vào một chiếc trống bằng gỗ mặt bằng da cừu, đầu kia cột vào một quả bầu dùng làm thùng đàn; nhạc công tay phải dùng cái bát (cái móng) để gẫy, còn các ngón tay trái vuốt nhẹ và mau trên các sợi dây. Du khách thành kính ngồi nghe mà chẳng hiểu gì cả.
Âm nhạc của Ấn Độ đã có một lịch sử dài ít nhất là ba ngàn năm. Các thánh ca trong kinh
*Veda* mà ngay cả thơ Ấn cũng là để hát lên; theo nghi thức cổ thì thi và ca, nhạc và vũ chỉ là một. Một người Âu cho vũ Ấn Độ là có vẻ dâm dật, mà người Ấn xét vũ Tây phương thì cũng có cảm giác đó. Trong lịch sử Ấn, rất nhiều thời đại cho vũ là một hình thức sùng bái thần linh, biểu diễn các cử động đẹp đẽ, uyển chuyển, nhịp nhàng để tỏ niềm tôn kính và làm thoả ý các thần linh. Chỉ trong thời Cận đại, các vũ nữ *devadasi* mới ra khỏi các đền chùa mà muá cho hạng thế tục coi. Đối với người Ấn, vũ không phải chỉ nhắm mục đích để hở da thịt cho khán giả coi, mà đôi khi còn là diễn các tiết điệu, vận hành của vũ trụ. Chính Shiva là thần vũ, và vũ khúc Shiva tượng trưng sự vận hành của vũ trụ [[8]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn8).
Các người tấu nhạc, múa, hát cũng như mọi nghệ sĩ ở Ấn, đều thuộc những tập cấp thấp nhất. Một người Bà La Môn ở nhà có thể vừa ca hát vừa gẫy cây
*vina* hoặc một cây đàn nào khác, nhưng không khi nào chịu chơi nhạc vì tiền hoặc đưa một ống sáo, một chiếc kèn lên miệng mà thổi. Cho tới thời mới đây, các buổi hoà nhạc còn rất hiếm ở Ấn Độ; ai thích nhạc thế tục, thì có thể cao hứng hát lên hoặc gẩy một cây đàn; một vài gia đình giàu có hội họp một ít người sành nhạc để nghe nhạc trong nhà cũng như ở châu Âu. Chính vua Akbar cũng giỏi nhạc, và triều đình ông có một ban nhạc trong đó kép hát Tansen nổi tiếng và giàu nhất, chết yểu hồi ba mươi bốn tuổi vì uống rượu quá. Không có hạng tài tử, chỉ có hạng nhà nghề; người ta cho giỏi nhạc không phải là một cái tài và không cha mẹ nào khuyến khích trẻ thành một Beethoven. Công chúng không cần biết chơi nhạc mà chỉ cần biết nghe nhạc thôi.
Vì ở Ấn Độ, biết nghe nhạc là cả một nghệ thuật cần phải luyện tâm hồn và luyện tai rất lâu. Người Âu có thể không hiểu lời ca của Ấn; cũng như ở các xứ khác, chỉ có hai đề tài chính: tôn giáo và ái tình, nhưng trong âm nhạc Ấn, lời ca không quan trọng và kép hát Ấn đôi khi có thể thay bằng những âm vô nghĩa, cũng như các văn sĩ cực kì tân thời của chúng ta
[[9]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn9). Còn nhạc Ấn thì dùng những âm giai tế vi, rắc rối hơn nhạc Âu. Âm giai châu Âu có mười hai âm (ton), người Ấn thêm vào mười “vi âm” (microton) nữa. Người Ấn có thể dùng chữ sanscrit để ghi “nốt” nhạc, nhưng thường thường người soạn nhạc không chép lại cho người diễn tấu đọc, chỉ gẩy cho môn đệ nghe rồi cứ theo cách đó mà chuyền tai nhau từ thế hệ này tới thế hệ sau. Một câu nhạc không chia ra nhiều nhịp mà kéo dài thành một *legato* [[10]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn10) bất tuyệt làm cho người phương Tây bỡ ngỡ. Không có hài âm mà cũng bất chấp cả luật hoà âm, miễn sao cho êm tai thì thôi, có thể là có một thứ bối cảnh âm điệu nào đó. Về điểm đó, nhạc Ấn giản dị, thô sơ hơn nhạc Âu nhiều, nhưng về phương diện âm giai và âm tiết thì lại phức tạp hơn. Số khúc điệu (mélodie) vừa hạn chế mà lại vừa vô hạn; hạn chế vì phải theo một trong ba mươi sáu nhạc chỉ chính; nhưng đồng thời lại vô hạn định vì từ các nhạc chỉ chính đó, nhạc sĩ có thể tạo ra bao nhiêu biến điệu (variation) cũng được, tới vô cùng. Mỗi nhạc chỉ đó, gọi là *raga* [[11]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn11) *,* gồm năm, sáu hay bảy “nốt” nhạc và nhạc sĩ phải dùng đi dùng lại hoài một trong những “nốt” nhạc đó. Tùy tình cảm hay cảnh tượng được diễn trong mỗi *raga*, mà *raga* mang tên là “Bình minh”, “Xuân cảnh”, “Cảnh đẹp hoàng hôn” hay “Say rượu” vân vân, mỗi *raga* liên hệ tới một tháng nào trong năm hay một giờ nào trong ngày. Theo các truyền kì Ấn Độ, các *raga* đó có một năng lực huyền bí; chẳng hạn người ta kể rằng một vũ nữ trẻ miền Bengale hát bản đảo vũ *Megh mallar raga* mà làm cho trời đổ mưa. Các *raga* có từ lâu đời nên mang tính cách linh thiêng; tương truyền chính thần Shiva đã qui định hình thức các *raga* nên nhạc sĩ nào cũng phải theo đúng. Một nhạc sĩ tên là Narada vì không thận trọng khi diễn các *raga*, bị thần Vichnou đày xuống địa ngục để thấy cảnh đàn ông đàn bà khóc lóc thảm thiết vì gẫy chân gẫy tay; Vichmou bảo Narada rằng những *raga* mà Narada đã diễn bậy cũng như các chân tay gẫy đó. Từ đó Narada thận trọng hơn mỗi khi chơi nhạc.
Nhạc sĩ Ấn phải giữ đúng cái
*raga* đã lựa làm nhạc chỉ thì chẳng qua cũng như nhạc sĩ Âu khi soạn một bản so-nat (sonate) hay một bản hoà âm (symphonie) phải giữ đúng ý chính của bản nhạc, chứ không bị câu thúc gì hơn; cả hai tuy mất một chút tự do thì bù lại, bố cục được liên tục hơn, hình thức đăng đối hơn. Nhạc sĩ Ấn cùng ở trong một hoàn cảnh với triết gia Ấn; cũng khởi đầu từ cái hữu hạn để cho “tinh thần bổng lên chỗ vô cùng” nhờ âm tiết, khúc nhạc uyển chuyển tới rồi lui, lui rồi tới, xoắn lấy nhạc chỉ, mà cũng nhờ sự đơn điệu của khúc nhạc nó như thôi miên người nghe, nhạc sĩ riết rồi đạt tới một tâm trạng gần như người tu hành *yoga*, mất cả ý chí, quên cả bản ngã, quên cả vật thể, không gian và thời gian; tâm thần lần lần chìm vào một cõi hoà hợp bí ẩn và thâm thuý với một Bản thể mênh mông và tĩnh, coi thường mọi ý muốn, mọi sự biến đổi, ngay cả sự chết nữa.
Chắc chắn là người phương Tây chúng ta không bao giờ mê được nhạc Ấn, và muốn hiểu nổi nó thì trước hết phải từ bỏ sự gắng sức, sự tấn bộ, sự ham muốn, sự hoạt động để tìm
[cái thực thể, sự bất biến, sự an phận, sự nghỉ ngơi rồi.] **III. HOẠ** *Môn hoạ thời tiền sử – Các bức hoạ ở Ajanta – Các tế hoạ Rajpute – Hoạ phái Mông Cổ – Hoạ sĩ – Lí thuyết gia.*
Con người quê mùa là con người phán đoán theo quan niệm hẹp hòi trong miền mình ở, thấy cái gì hơi là lạ thì cho là dã man. Người ta kể chuyện rằng hoàng đế Jehangir – một người sành và sáng suốt về nghệ thuật – lần đầu tiên nhìn một bức tranh của châu Âu, tuyên bố ngay rằng “không thích chỉ vì vẽ bằng sơn dầu”. Câu chuyện đó tỏ rằng một ông vua cũng có thể quê mùa như ai, và Jehangir khó mà thích được một bức tranh sơn dầu cũng như chúng ta khó mà thích được các tế hoạ (bức hoạ nhỏ xíu) của Ấn.
Các bức tranh vẽ loài vật bằng thổ hoàng (ocre) đó, nhất là bức vẽ một cuộc đi săn con tê
[[12]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn12), người ta thấy trong các hang thời tiền sử ở Singanpour và Mirzapua [[13]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn13), chứng tỏ rằng môn hoạ đã có ở Ấn từ mấy ngàn năm trước. Đào những lớp đất đá thời tân thạch khí, người ta còn thấy nhiều bàn để pha màu, ở trên còn dính nhiều thứ đất màu. Nhưng lịch sử ngành hoạ ở Ấn còn nhiều chỗ sót, chúng ta chỉ biết lờ mờ thôi, một phần vì thời tiết nóng nực, ẩm thấp đã làm hư hại nhiều tài liệu cổ, một phần nữa vì bọn Hồi “đập phá ngẫu tượng” từ thời Mahmud tới thời Aureng-Zeb đã huỷ hoại gần hết những bức hoạ còn giữ lại được tới khi họ xâm lăng Ấn Độ. Cuốn *Vinaya Pitaka* (khoảng 300 trước Công nguyên) có chép rằng cung điện vua Pasenada có treo hàng dãy các bức hoạ dọc các hành lang; Pháp Hiển và Huyền Trang cũng tả nhiều lâu đài, đền chùa nổi tiếng về giá trị mĩ thuật của các bức hoạ trên tường; nhưng ngày nay những bức hoạ đó tiêu huỷ hết rồi, không còn gì cả. Một trong những bức bích hoạ cổ nhất của Tây Tạng vẽ một hoạ sĩ đương vẽ hình Phật Tổ; nhiều người cho rằng tới thời Phật Tổ thì ngành hoạ Ấn Độ xuất hiện từ lâu rồi và đương ở giai đoạn toàn thịnh.
Những bức hoạ cổ nhất hiện nay chúng ta có thể định được thời đại, là một loạt bích hoạ đạo Phật (khoảng 100 trước Công nguyên) tìm thấy trên vách một cái hang ở Sirguya, thuộc Trung bộ Ấn. Từ hồi đó, nghệ thuật bích hoạ – vẽ lên mặt phẳng bằng thạch cao mới đắp lên tường và còn ướt – mỗi ngày mỗi tiến, và tới giai đoạn các bích hoạ ở trong các hang Ajanta
[[14]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn14) thì đạt tới mức hoàn hảo mà Giotto và Léonard de Vinci [[15]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn15) cũng không hơn được. Các đền đó đục ngay trong đá trên sườn một ngọn núi, trong khoảng từ thế kỉ thứ nhất tới thế kỉ thứ VII. Sau khi đạo Phật miền đó suy tàn, đền chùa bị bỏ hoang thành rừng; dơi, rắn, và các loài thú vào đó làm hang, cứt chim chóc và sâu bọ làm dơ hết các bức hoạ. Năm 1819 một số người Âu vô tình tìm ra được những cảnh hoang tàn đó, ngạc nhiên thấy những bức bích hoạ hiện nay được coi là những bức đẹp nhất của nhân loại.
Người ta thường gọi các đền chùa đó là hang vì đục ngay trong đá. Hang số XVI chẳng hạn đục vô đá, vuông vức mỗi bề hai mươi mét; có hai mươi cây cột, chung quanh gian giữa có mười sáu phòng nhỏ cho các vị sư, mặt trước có một cái cổng như cái hiên, phía trong cùng là điện thờ. Bức tường nào cũng đầy bích hoạ. Năm 1879, trong số hai mươi chín đền, mười sáu đền còn giữ được bích hoạ; năm 1910, trong số mười sáu đền đó, mười đền đã mất hết bích hoạ, còn những bích hoạ trong sáu đền kia thì hư hại vì người ta đã vụng về muốn trùng tu lại. Trước kia, những màu đỏ, xanh và lam trên các bức hoạ thật rực rỡ; ngày nay người ta tô bậy lên những màu chết hoặc xám xịt. Vài bức bị thời gian huỷ hoại rồi còn bị sửa lại một cách vụng về nữa, khiến cho những người như chúng ta có cái tâm hiểu được những truyền thuyết hoang đường về Phật giáo, nhìn vào thấy thô bỉ và lố bịch; có những bức khác trái lại, còn giữ được nét vẽ mạnh mẽ, duyên dáng hồi xưa, chỉ nhìn qua cũng thấy nghệ thuật của những nghệ sĩ vô danh đó cao tới mức nào.
*Một bức bích hoạ trong hang số XVII ở Ajanta vẽ cảnh Đức Phật đang khất thực tại của nhà mình, đứng trước Ngài là Da Du Ðà La và La Hầu La, tức vợ và con của Ngài*
Mặc dầu bị huỷ hoại như vậy, hang số I còn giữ được nhiều bức rất đẹp. Trên một bức tường, ta thấy hình có lẽ của một vị Bồ Tát, nghĩa là một vị đắc đạo, được lên Niết Bàn nhưng không lên mà tự ý đầu thai hoài để cứu vớt nhân loại. Chưa bao giờ cái vẻ u sầu của sự giác ngộ lại được vẽ bằng những nét mạnh mẽ như vậy, nhìn tranh ta phải tự hỏi bức hoạ đó so với bức phác hoạ đầu Chúa Ki Tô trong công việc dự bị cho bức tranh
*La Cène* [[16]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn16) của Léonard de Vinci, bức nào đẹp hơn. Trên một bức vách khác cũng trong đền đó, vẽ Shiva với vợ là Parvati, cả hai đều đeo đầy châu báu. Gần đó là bốn con hoẵng, trông nét vẽ cũng thấy lòng các Phật tử yêu loài vật ra sao; trên trần là một bức tranh hoa điểu, nét rất khéo. Trên một bức vách trong hang XVII, là một bức nay đã mất một nửa, vẽ thần Vichnou và đám tuỳ tùng từ trên trời bay xuống dự một đại sự nào đó trong đời Phật Tổ; trên một bức vách khác, là bức chân dung một công chúa với các thị nữ, tuy có màu nhưng sơ lược. Lẫn lộn với các danh phẩm đó, là những bức lộn xộn, tầm thường vẽ tuổi xuân của Phật Tổ với lúc Ngài bỏ gia đình ra đi, lúc Ngài bị Ma vương quyến dỗ mà chống lại được.
Vì hiện nay chỉ còn lại một số ít hoạ phẩm, nên chúng ta khó mà phê phán một cách công bình được, không thể đoán đúng được hồi xưa công trình đó ra sao; nhất là một người ngoại quốc thì thế nào cũng thiếu ít nhiều yếu tố để nhận định cho đúng. Nhưng một người phương Tây dù ít kiến thức tới mấy, cũng không thể nào không xúc động trước tính cách cao thượng của đề tài, vẻ tôn nghiêm của chí hướng nghệ sĩ, sự nhất trí trong bố cục, sự sáng sủa, giản dị, rõ ràng của nét vẽ, nhất là cái tài vẽ các bàn tay thì khéo léo lạ lùng, mà bàn tay là cái khó vẽ nhất, đã làm cho bao nhiêu hoạ sĩ vấp váp. Ta thử tưởng tượng một vị sư nghệ sĩ nào đó
[[17]](http://quangduc.com/lichsu/103lichsuvanminhando-08.html#_ftn17), đã quán tưởng trong các trai phòng đó rồi vẽ lên các bức vách và các bức trần kia, lòng tràn ngập một niềm mộ đạo ra sao, vào cái thời mà châu Âu đương chìm đắm trong cảnh tối tăm ở đầu thời Trung cổ. Ở Ajanta, quả là tinh thần tôn giáo đã phối hợp được với kiến trúc, điêu khắc và hoạ một cách rất điều hoà, mà thực hiện được một công trình nghệ thuật đa dạng và nhất trí, đẹp đẽ nhất của Ấn Độ.
Khi các đền chùa bị người Hung Nô và người Hồi phá huỷ hoặc bắt đóng cửa rồi, các hoạ sĩ Ấn đổi hướng, xoay qua một hình thức nghệ thuật khiêm tốn hơn. Ở xứ Rajputana, một hoạ phái được thành lập, chuyên vẽ những hình nhỏ xíu (tế hoạ) về các hồi trong các anh hùng ca
*Mahabharata* và *Ramayana*, hoặc ghi lại các chiến công oanh liệt của các vua chúa trong xứ, nhiều khi họ chỉ vẽ phác vài nét sơ sài thôi, nhưng nét vẽ luôn luôn hoàn hảo, linh động. Ở Viện tàng cổ mĩ thuật tại Boston, còn trưng bày một bức đẹp vẽ các phụ nữ, một cái tháp cao và một nền trời thấp tượng trưng một cái *raga *(ý chỉ của bản nhạc) mà chúng tôi đã nói ở trên. Ở Detroit có một bức khác rất tinh tế vẽ một hoạt cảnh trong cuốn *Gita-Govinda*. Người ta cảm thấy rằng trên những bức tế hoạ đó cũng như trên hầu hết các bức hoạ của Ấn, nghệ sĩ khi vẽ người, không theo mẫu thực, mà chỉ tưởng tượng hoặc nhớ lại hình ảnh cũ thôi. Họ thường dùng thuốc màu hoà bằng nước hồ và lòng trắng trứng, những cây bút bằng lông sóc, lông lạc đà, lông dê, lông chồn đèn, thứ lông cực mịn; và những bức hoạ của họ từ nét vẽ đến cảnh sắc đều tinh xảo lạ lùng, làm cho người ngoại quốc dù không quen nhìn cũng phải thích thú.
Tại các xứ khác ở Ấn, đặc biệt là tại tiểu quốc Kangra, cũng có những tác phẩm như vậy. Ở Delhi, dưới triều đại Mông Cổ, một kĩ thuật tương tự cũng thịnh hành. Hoạ phái Delhi mới đầu phát sinh từ nghệ thuật viết chữ Ba Tư và nghệ thuật tô màu, đồ hình các thủ bản (manuscrit), chẳng bao lâu thành một phái vẽ chân dung các người trong giới quí phái; phái đó không thu nhận nhiều người, lại có khuynh hướng phong nhã, cho nên có thể so sánh với loại nhạc trong phòng các tư gia cũng rất thịnh hành dưới triều đại các vua Mông Cổ. Cũng như các nghệ sĩ Rajpute, hoạ sĩ Mông Cổ thích những nét vẽ rất tinh tế, cho nên có khi họ dùng một ngọn bút chỉ có mỗi một chiếc lông và cũng cố vẽ bàn tay cho thật giống, thật đẹp. Các bức hoạ của họ nhiều màu sắc hơn nhưng thiếu cái vẻ huyền bí; ít khi họ tìm hứng trong tôn giáo hoặc thần thoại; họ thực tế và vẽ đúng cảnh thực trên cõi trần nhưng thận trọng, không muốn làm phật ý ai. Họ vẽ nhiều nhất là chân dung các nhà quí phái mà đức khiêm tốn không phải là đức chính; các vị đại thần đều ngồi cho họ vẽ, tới nỗi Jehangir, ông vua ham chơi tranh, một hôm nhận ra rằng các phòng tranh của mình đầy những chân dung của các vua chúa, các đại thần trong triều ông và triều các tiên vương từ Akbar trở xuống. Chính Akbar là ông vua đầu tiên khuyến khích các hoạ sĩ; theo Abu-I-Fazl thì cuối đời ông, ở Delhi có cả trăm hoạ sĩ và cả ngàn người chơi tranh. Nhờ sự bảo trợ sáng suốt của Jehangir, nguồn hứng mở rộng ra, hoạ sĩ chẳng vẽ riêng chân dung nữa mà còn vẽ thêm phong cảnh, các cuộc săn bắn, nếu vẽ người thì cũng vẽ thêm thiên nhiên làm bối cảnh. Chẳng hạn một bức vẽ nhà vua đi săn, một con sư tử nhảy chồm lên mông con voi, móng suýt quào vào da thịt vua, trong khi một vệ sĩ co giò chạy. Dưới triều vua Jehan, nghệ thuật lên tới tột đỉnh rồi bắt đầu suy; cũng như trường hợp ấn hoạ ở Nhật, nghệ thuật khi đã phổ biến trong dân chúng, số người chơi tranh tăng lên nhiều, hoạ sĩ muốn thoã mãn nhu cầu đó, phải vẽ vội và chiều thị hiếu của khách hàng nên nghệ thuật kém sút. Rồi tới thời Aureng-Zeb, nhà vua lại bắt phải tôn trọng luật Hồi giáo, cấm vẽ hình người và loài vật, thì ngành hoạ tàn tạ.
Nhờ sự bảo trợ rộng rãi và thông minh của các vua Mông Cổ, các hoạ sĩ ở Delhi được biết một thời vàng son mà suốt mấy thế kỉ, những người đi trước họ không được hưởng. Hiệp hội hoạ sĩ có từ thời Phật giáo, lúc đó hồi xuân lại, và một số hoạ sĩ lưu danh lại được, chứ không bị coi thường nữa, vì người Ấn có tục khinh cá thể, chỉ chú ý tới tác phẩm chứ không cần biết tác giả. Trong số mười bảy hoạ sĩ mà mọi người cho là có tài nhất ở triều đại Akbar, thì mười ba nhà gốc Ấn. Hoạ sĩ vẽ cho triều đình Đại đế Mogol, được nhà vua mến nhất, là Dasvanth. Ông vốn thuộc dòng ti tiện, cha làm phu khiêng kiệu, nhưng nhà vua không vì vậy mà không trọng đãi. Hồi trẻ, tính tình ông kì cục: bất kì ở đâu cũng vẽ, hễ có mặt phẳng nào là vẽ lên. Akbar nhận thấy thiên tài của ông, đem về cung, bảo hoạ sư của mình dạy vẽ cho. Chẳng bao lâu ông nổi danh nhất trong nước, nhưng đương khi danh ông lên đến tột đỉnh thì ông tự đâm cổ chết.
Bao giờ cũng vậy, hễ có một số người làm được một nghệ phẩm nào rồi thì luôn luôn có những kẻ khác chẳng làm cái quái gì cả mà nhảy ra giảng giải cho những nghệ sĩ kia, bảo phải làm như vầy, như vầy mới phải. Triết lí Ấn chẳng liên quan gì tới môn “lô-gích” cả, vậy mà người Ấn lại thích “lô-gích”, thích phân tích, tìm những phương pháp tế nhị của mọi nghệ thuật rồi đặt thành những công thức nghiêm nhặt, hợp lí. Vì vậy mà ở đầu Công nguyên, cuốn
*Sandaga* (Ấn hoạ lục chỉ), định sáu “tiêu chuẩn” dưới đây cho môn hoạ (cũng như sau này ở Trung Hoa):
1. Biết rõ hình dáng mỗi vật;
2. Thấy cho đúng, có chừng mực và cấu tạo cho đúng;
3. Tác động của tình cảm tới hình thức;
4. Trình bày, miêu tả cho nghệ thuật;
5. Phải giống;
6. Phải biết dùng ngọn bút và màu sao cho khéo.
Tới thời sau, xuất hiện một bộ qui luật về mĩ học rất tỉ mỉ, tức bộ
*Shilpa-shastra*, trong đó tác giả ghi lại tất cả các luật lệ và truyền thống cho mỗi ngành nghệ thuật, chủ ý là qui định một lần cho vạn đại. Tác giả bảo: nghệ sĩ phải hiểu kĩ các kinh *Veda*, phải “thích thờ phụng Thượng Đế, trung tín với vợ, tránh đừng giao thiệp với những phụ nữ kì cục và thành kính mở mang kiến thức về mọi ngành”.
Muốn hiểu ngành hoạ ở phương Đông thì chúng ta phải nhớ rằng trước hết nó không chủ trương vẽ đúng cảnh vật, mà chủ trương diễn tình cảm, vì vậy chỉ cần gợi ý thôi; rằng nó chú trọng tới đường nét hơn là màu sắc, tới “tâm hồn” hoặc “tinh thần” của người và vật hơn là hình dáng bề ngoài. Chúng tôi đã rán tìm mà không thấy trong môn hoạ của Ấn sự hiểu biết về nghề, sự đa dạng và thâm thuý về quan điểm và cách phô diễn, như trong môn hoạ của Trung Hoa và Nhật Bản. Một số người Ấn đưa ra cách giải thích khó tin này: theo họ, sở dĩ môn hoạ của Ấn suy đồi vì nghệ thuật đó dễ dàng quá, không phải tốn công, không xứng để dâng các thần linh. Có thể rằng môn hoạ chỉ tạo những nghệ phẩm dễ bị huỷ hoại, tạm thời thôi, nên không làm thoả mãn dân tộc Ấn, một dân tộc muốn biểu hiện các thần linh của họ một cách lâu bền kia. Lần lần, đạo Phật càng chịu thờ các hình tượng, và các đền thờ Bà La Môn càng tăng, thì môn hoạ nhường chỗ cho môn đục tượng, màu sắc
[và nét vẽ nhường chỗ cho nét đục trong đá. ]
Đọc tiếp ở
**! đây**
## Trả lời Hủy trả lời

Link: <http://wp.me/pSTxZ-20w>; rel=shortlink


markdown:
**Tác giả: TRẦN HỒNG CHÂU** **G**ần đây, trong những buổi suy nghĩ về bước đường tư tưởng của văn hào Albert Camus, chúng tôi luôn luôn được một kỷ niệm đẹp theo dõi. Đó là hình ảnh trẻ trung của những người bạn đồng song bên tả ngạn sông Seine, những người từ nhiều phương trời, cùng nhau gặp gỡ trong những tòa nhà cổ kính, nơi lai vãng của Tinh Thần, hay trên những thảm cỏ xanh điểm hoa đào phớt hồng của quê hương Albert Camus. Chúng tôi nhớ mãi tia mắt sáng ngời và giọng nói đầy xúc động của những người đó mỗi khi, trong ngọn lửa tranh luận, người ta nghe thấy nhắc đến tên Saint.Exupéry, André Malraux, Jean Paul Sartre, Paul Mounier và Albert Camus…,những thuật sĩ đã chinh phục hơn một tâm hồn trẻ thế kỷ XX. Paul Mounier và Saint Exupery, hay thân mật hơn, St.Ex. đã lặng lẽ ra đi. Giờ đến lượt Albert Camus…Chúng tôi không hiểu những người bạn viễn phương, nhưng vô cùng gần gũi đó, cảm nghĩ ra sao khi được tin Albert Camus từ nay hoàn toàn vĩnh biệt Tư Tưởng. Còn chúng tôi, với phản ứng trầm mặc của người Đông phương, có lẽ không còn biết gì hơn là ngâm ngùi hoài niệm Albert Camus và than thở, như thi sĩ Trung Hoa xưa, cho rằng danh sĩ cũng như giai nhân và danh tướng đều bất hứa nhân gian kiến bạch đầu!
Camus sinh năm 1913 tại Algérie, Bắc Phi, thuộc một gia đình nông dân nghèo. Cha ông, gốc Pháp, chết trong chiến tranh thế giới 1914, ông được mẹ, gốc Tây Ban Nha, nuôi ăn học tại một khu phố bình dân ở Alger. Đậu Cao học Triết. Ông say mê làm việc trong ngành kịch và báo chí.Trong thế chiến thứ hai, ông đứng vào hàng ngũ kháng chiến, hoạt động mạnh và gây nhiều ảnh hưởng. Albert Camus mất năm 1960 vì tai nạn xe hơi, ba năm sau khi được giải thưởng Nobel bởi lý do tác phẩm của Albert Camus
*“đã nêu lên những vấn đề được đặt ra ngày nay cho lương tâm nhân loại”.*
Albert Camus luôn luôn ca ngợi những kỷ niệm đầu đời trên bờ biển Địa Trung Hải. Sống trong nghèo nàn, ông vẫn giàu cả một kho tài sản thiên nhiên. Tuổi thơ con người tư tưởng bừng nở như một bông sa hồng giữa cảnh trời biển bao la. Alger, bạch thành dang tay mở rộng đón biển xanh, Alger với gió sa mạc, sóng bạc đầu và lửa yêu đương hồn nhiên mộc mạc của đám quần chúng miền cận nhiệt đới…Alger là nơi Albert Camus hoàn thành tác phẩm thời thanh xuân,
*“Noces”* *(=Hôn Phối)* vào khoảng 1936-1937. *Noce*s tức là cuộc hôn phối nồng nàn của người trẻ tuổi với khung cảnh thiên nhiên tràn trề hoan lạc vật chất. *“Noces”* là bản trường ca ngợi khen mặt trời, sóng Địa Trung Hải và nhắc nhở lại những phút thần tiên, lúc Albert Camus, như người cổ sơ dìm mình xuống nước biển mặn nồng hay gậm ngấu nghiến một quả đào tươi và nghe máu rồn rập hai bên bờ thái dương, hay lúc cảm thông với lớp thanh niên đồng lứa tuổi mình phơi trên cát vàng, chân dìm nước biển xanh. Những đám thanh niên, lần lượt trong thời gian, thay phiên nhau có mặt trên bãi biển như những lớp sóng tự ngoài khơi lô xô kế tiếp dội vào bờ cát phẳng: *Mỗi năm trên bãi biển lại nở một mùa mới thiếu nữ đương xuân. Năm sau lại có những cánh hoa rực rỡ khác đến thay thế, những cánh hoa mà mùa hè trước đây còn là những cô gái nhỏ mình rắn chắc như búp hoa. Cứ đến mười một giờ sáng cả lớp da thịt trẻ trung đó, quần áo sặc sỡ, hở hang lại từ trên đồi cao tràn xuống bãi biển như một đợt sóng muôn màu..* *.*[1]
Trời, biển, bối cảnh thiên nhiên của người đi tìm hạnh phúc trần gian đó, là một thực tiễn hiển nhiên:
*“Ngoại trừ mặt trời, những cái hôn, và hương hoa thảo dã…, tất cả đối với chúng tôi đều có vẻ phù phiếm vô ích” (Noces * tr.14-15 *)*Albert Camus say đắm mặt trời như André Gide của *Les Nourritures Terrestres (Thực phẩm Trần gian)*, say đắm biển như Swinburne và Heine, nhưng, đối với thi sĩ Anh, tình yêu biển là tình lãng mạn nhuốm đậm mầu thẩm mỹ, còn với Albert Camus thì đó là một tình yêu hồn nhiên nặng về cảm giác vật chất; đối với thi sĩ Đức, biển là Bắc Hải lạnh buốt, sương mù bao phủ, trong khi Địa Trung Hải của Albert Camus rực rỡ màu sắc và chan hòa ánh sáng. [2]
Albert Camus, thời hoa niên, sống vội vã, sống mải mê một cuộc sống nặng về giác quan, về sự vật cụ thể, muốn tận hưởng mảnh đời trần gian hồn nhiên và mộc mạc, lúc nào cũng bồng bột như muốn ghì chặt lấy ngoại giới, và nhất định không mảy may hoài nghi thị giác và xúc giác:
*tôi *thấy * nghĩa là tôi tin tưởng* *…*và ý sống say sưa này *làm tôi hãnh diện về thân phận con người tôi* *. *( *Noces* tr. 21).
Khi Albert Camus nói:
*kho tàng quý báu của con người là làn nước ấm và thân hình rám nắng của những người đàn bà*hay quả quyết *sự thực hiển nhiên nhất là cái mỏi mệt sung sướng sau một ngày hợp hôn với vũ trụ* * (* *Noces* tr. 22), ta nghĩ ngay đến André Gide của tác phẩm *Les Nourritures Terrestres* ( *Thực Phẩm Trần Gian*) và lòng ham sống tràn trề say sưa trong vũ trụ đa thần và đầy nhục cảm của cổ nhân bản Hy-La.
Cổ nhân bản Hy-La vì Albert Camus cũng như Valéry (
*Gió đã lên*…!) đã được thoát thai trong ánh sáng Địa Trung Hải và vì tác giả *Noces* ( *Hôn phối*) đã nói *“phải luôn luôn trở về Hy Lạp”* *,* và đã viếng thăm ven biển Ý Đại Lợi, Pise và Florence, quê hương của sức sống mãnh liệt những pho tượng Michel Ange và niềm sắc dục ngây ngất đọng trên bờ vai những Vệ nữ Botticelli.
Còn André Gide thì các mối liên hệ tinh thần với Albert Camus không phải không chặt chẽ. Vị thần của văn học giới giữa hai cuộc thế chiến đã
*“ngự trị* *trên tuổi xanh của tôi”*theo lời Albert Camus, đã cho Albert Camus hiểu rằng: *“cổ điển phải có nghĩa là lãng mạn được chế ngự và cảm giác còn đẹp hơn cả tư tưởng nữa”* *. *André Gide cũng có một nửa giòng máu Địa Trung Hải, cũng đã có một thời kỳ bệnh hoạn và lúc bình phục đã di dưỡng tinh thần trên giải đất Bắc Phi của Albert Camus. Khi đó André Gide đã bám chặt lấy sự sống, lấy vũ trụ, ca ngợi gió nắng, biển xanh, hoa lá và lòng yêu đời thắm thiết trong *Les Nourritures Terrestres* ( *Thực phẩm trần gian*)như Albert Camus trong *“Noces” (Hôn phối), *chỉ khác là Albert Camus đã viết *“Noces”* * (* *Hôn phối* *) *trước thời lâm bệnh [3].
Albert Camus của thời niên thiếu cũng muốn sống thật mãnh liệt y hệt như Maurice Barrès, nhưng, trong khi Barrès ra đảo Jersey, thờ phụng cái tôi, và thám hiểm nội giới hay lên các ngọn đồi tĩnh tụ vùng Lorraine, nơi đồn trú vẻ vang của tinh thần thì Albert Camus, trên đỉnh đồi Djemila, ra sức tản mát bản thân vào vũ trụ bằng tất cả cảm quan, và một thể xác tươi trẻ, không hề muốn biết sự thực nào ngoài sự thực do giác quan xây dựng nên…Tuổi xanh Albert Camus như vậy chỉ là mợt cuộc sống say mê đuổi theo Hạnh phúc. Sau này trong đời tác giả, người ta luôn luôn thấy ám ảnh đó. Chỉ riêng với lòng yêu đời man mác trong
*Noces (Hôn phối)* gần như là chủ đề tư tưởng toàn bộ tác phẩm của Albert Camus, ta thấy ngay Albert Camus không cùng chia sẻ một vị trí chung với Jean Paul Sartre. **V**ì thấy cuộc đời là phi lý, hư vô và chán nản do một suy luận triết lý sáng suốt về cuộc đời, do cảnh tượng cuộc sống chật vật, nghèo túng, bệnh hoạn, và chiến tranh Albert Camus mới cố đi tìm Hạnh phúc trong khuôn khổ cuộc đời phi lý và xây dựng hạnh phúc trên những sự thực tương đối có thể gọi là hiện hữu:cảnh đẹp thiên nhiên, niềm vui giác quan và hoan lạc vật chất…những sự thực được phô bày một cách cuồng nhiệt trong *Noces*.
Đến tác phẩm
*Caligula *[4] thì tư tưởng phi lý ngự trị hẳn trong tâm tư Albert Camus. Caligula, vị bạo chúa Cổ La Mã, đau khổ vì cái chết của *“người tình em gái”* Drusilla, coi sự vĩnh biệt trần gian của người thanh nữ đang mơn mởn đào tơ, cũng như bệnh hoạn, cũng như chiến tranh, là tột bực của phi lý. Chẳng có gì hữu lý trong cuộc đời này! *“Người ta vẫn chết và chẳng hề được hưởng hạnh phúc…”*
Kết quả đời bạo chúa Caligula chỉ còn là một chuỗi hành vi điên rồ, phi lý, dựa trên quyền hành độc đoán, những hành vi cụ thể hóa một công phẫn lớn lao trước nỗi đời phi lý. Caligula sau khi chính tay tạo ra sự phi lý như vậy, để trả lời sự phi lý của cuộc đời, đã thốt ra lời nói bất hủ sau đây:
*không sao chịu nổi thế giới này vì vậy tôi cần có mặt trăng, hạnh phúc hay sự bất diệt, tôi cần bất cứ một cái gì, có thể là điên rồ, miễn là không phải thuộc trần gian này!*( *Caligula*, tr.115).
Tư tưởng phi lý còn được khai thác trong một cuốn tiểu thuyết đã làm Albert Camus nổi tiếng, cuốn
*L’Étranger* ( *Kẻ Xa lạ*, 1942).Truyện mô tả một con người hoàn toàn dửng dưng trước cuộc đời, sống giữa muôn người nhưng hoàn toàn cô đơn, riêng biệt *“xa lạ”*, không cảm nghĩ thông thường như người khác và không chấp nhận luật pháp của thế giới loài người trong đó hắn đang vật vờ sống…Meursault, người xa lạ, người dửng dưng đó, giết người một cách gần như *“máy móc”*, trong cái nắng oi ả khô cháy, của một bãi biển Bắc Phi. Meursault bị tòa lên lên án xử tử, nhưng vẫn dửng dưng không thèm tự bào chữa, vẫn thản nhiên, *“xa lạ”* loài người trong những phút cuối cùng.
Phân tích
*L’Étranger (Người xa lạ)*, ta sẽ thấy, theo Albert Camus, đời là một mớ chằng chịt hành động và biến cố phi lý, vô nghĩa. Tất cả giao động, kết hợp lại để đưa con người đến kết cấu phi lý của cuộc đời. Tay bấm hay không bấm lên cò súng cũng thế, cũng như nhau…!
Meursault giết người một cách gần như
*“nhưng không”* (gratuit) như Lafcadio trong *Les Caves du Vatican* của André Gide, tuy ở trường hợp Lafcadio ta thấy lý trí nhiều hơn, còn nơi Meursault thì bản năng và những động lực sơ đẳng, thảo mộc của con người chi phối một cách rõ rệt.
Một điểm nữa, đặc biệt ở nửa sau cuốn truyện, là khi đã ý niệm được cái phi lý của cuộc đời, kẻ dửng dưng này vẫn tìm thấy một niềm an ủi làm lòng dịu hẳn lại. Vì hắn vẫn có thể hòa hợp con người thảo mộc của hắn với vũ trụ, với cái
*lãnh đạm*, *dịu dàng* của tạo vật, vì hắn vẫn có thể thản nhiên nhận đón cuộc đời phi lý như vậy. Đó là trường hợp Meursault. Lúc nằm trong sà lim, đêm đêm mắt thấy các vì sao, mũi ngửi hương đêm, hương đất, hương hoa cỏ dại, tự nhiên hắn thấy một niềm an ủi dào dạt trong lòng và vô cùng bình thản trước cái chết.
Tất cả nỗi niềm phi lý của cuộc đời hỗn mang được mô
tả bằng một lối hành văn đặc biệt, hợp với cái phi lý chán chường trong cốt truyện. Lời văn tuồng như cũng uể oải, dửng dưng, thẫn thờ,
*“phi lý”* như cuộc đời Meursault. Dù sao đó cũng là một lối văn hết sức cô đọng, giản dị, trong sáng nén chặt tình cảm, lối văn cổ điển mà Albert Camus có lẽ đã phần nào thừa hưởng từ André Gide, người cha tinh thần của tác giả *L’Etranger (Người xa lạ)*.
Phải nhận rằng Meursault đối với chúng ta quá xa xôi, không điển hình, đó là một
*“trường hợp biên giới”*, vượt hẳn khuôn khổ bình thường. Vũ trụ của *“người xa lạ”*, như lời George Marcel, là một *“ngục thất giả tạo”*vì sự phi lý trong *L’Étranger (Kẻ xa lạ)* và thái độ bình thản gần như vô hồn của Meursault trước cái phi lý, xem ra ít có vẻ *“người”*. Ta nên nhớ là Camus sẽ tiến đến một phản ứng hợp lý hơn: đó là sự công phẫn trước cái phi lý của cuộc đời. Sự công phẫn đưa tới nổi loạn sẽ thấy rõ hơn ở những tác phẩm kế tiếp và trong hành động ngoài đời của nhà văn.
Tư tưởng
*“phi lý”* nêu trong *L’Etranger (Người xa lạ)* đã được hệ thống hóa trong cuốn *Le Mythe de Sisyphe* (1942) tác phẩm đượm nhiều mầu triết lý nhất của Albert Camus. Sisyphe con người thần thoại cố lăn tảng đá lên đỉnh cao, mặc dầu biết thế nào nó cũng rơi xuống theo một định luật tự nhiên. Nhưng trong khi hành động như vậy, Sisyphe đã ý thức được việc mình làm. Tuy biết nỗ lực là vô ích, nhưng cũng cứ làm cho đỡ băn khoăn, đỡ thắc mắc, vì *cuộc “tranh đấu để leo đến tận đỉnh cao cũng đủ cho con người sung sướng rồi”. *
Albert Camus chú trọng đến giây phút con người ý thức được rằng mọi sự đều phi lý. Khi con người
*“thức tỉnh”* đột nhiên trong một giây phút cảm thấy cái vô nghĩa của đời sống trôi chảy hàng ngày, thấy cái phi lý, đó là lúc *giác ngộ*. Cái phi lý ở đây bắt nguồn từ sự so sánh bi đát giữa cuộc đời phi lý với ý muốn tật tự, hữu lý trong thâm tâm con người. Giác ngộ rồi, sẽ thấy triết lý cao xa nhất là bám chặt lấy cuộc đời đầy phi lý, đi hẳn vào giữa khuôn khổ của hiện hữu, như lời thơ Pindare mà Albert Camus hằng yêu mến *:”Hồn ta ơi đừng nghĩ đến cuối đời bất diệt, hãy tận hưởng, hãy khai thác triệt để để khu vực của khả dĩ, của hiện hữu!”*.
Phải tận hưởng, phải sống nhiều vì thái độ khôn ngoan nhất vẫn là nhìn thẳng vào cái phi lý của cuộc đời, bình tĩnh khai thác tới mức tối đa cái gì là khả dĩ, trong khuôn khổ cuộc đời phi lý. Phải tạo nên một hình ảnh Sisyphe sung sướng trong cái phi lý,
*“phải tưởng tượng Sisyphe sung sướng*” (lời Albert Camus) vì không còn giải pháp nào khác. Lối thoát tự nhiên người ta nghĩ đến trước nhất, khi cảm thấy đời phi lý, có lẽ là tự sát. Nhưng đó không phải là một giải pháp hay. Vì theo Albert Camus, khi biết cuộc đời phi lý, thái độ tự nhiên, thực nhất, tức là sống trong cuộc đời phi lý đó. Tự vẫn, tức là đã gián tiếp bắt cuộc đời phải có một ý nghĩa mà nó không hề có. Phải chăng Albert Camus đã có ít nhiều trách nhiệm trong cuộc sống sa đọa của một số thanh niên hiện đại? Dựa vào ý niệm phi lý của cuộc đời và sự tận hưởng trong khuôn khổ cái phi lý đó, họ đã cố bóp méo tư tưởng nhà văn để bào chữa cho một cuộc sống bản năng, thác loạn… **V**ới cuốn *La Peste *( *Dịch hạch*, hay rõ ràng hơn, *Dịch chuột*) xuất bản năm 1947 và được coi như một tác phẩm giá trị, Albert Camus đã chuyển hướng [5] phần nào, so với những tác phẩm trước. Ta thấy tác giả dường như không chịu đựng nổi cái hư vô, phi lý và tuyệt vọng của cuộc đời nên trong khuôn khổ cái phi lý đó đã trở về truyền thống nhân bản với những ý niệm Công lý và Bác ái. Vì lãnh đạm trước cuộc đời, trước xã hội không đủ và không thể là hạnh phúc. Lãnh đạm sao được khi còn biết bao nhiêu đau khổ trong vũ trụ loài người, khi người đối với người vẫn còn như lũ sói tàn sát nhau trong rừng thẳm.
*“La Peste”* * (* *Dịch hạch* *) *kể chuyện dịch hạch xảy ra ở Bắc Phi và phản ứng dân chúng trước tai họa đó. Dịch tễ đây chỉ là một biểu tượng. Nó là chiến tranh tàn phá và những điều bỉ ổi nhơ nhớp do chiến tranh gây nên hay, nói rộng ra, nó là xấu xa của cuộc đời, là định mệnh mù quáng đè chĩu lên con người. Dịch tễ giết hại một cách bừa bãi không phân biệt kẻ thiện người ác, tốt và xấu, giống như chiến tranh trong đó chúng ta thấy những *“anh hùng tận”* hay những kẻ vô tội chết, một cách thảm thương, còn bọn người xấu, hút máu mủ dân lành thì nhiều khi vẫn nhởn nhơ, đường hoàng sống và hưởng thụ, không hề bị trừng phạt, tỉ dụ Cottard, một tội nhân, gian thương trong *La Peste (Dịch hạch)* *. *
Cái ghê rợn, mù quáng và phi lý của sự tàn phá dịch tễ gây nên, tăng lên từng giờ từng phút đến cực điểm. Rồi dần dần dịu bớt cho tới khi tai nạn qua khỏi. Cảnh tượng đó được mô tả bằng một lối hành văn giản dị, [6]
*“mộc mạc”*, *“cổ điển”*, cô đọng tất cả nỗi bi đát và phi lý của cuộc đời.
Trước cảnh dịch hạch tàn phá như vậy, phản ứng con người ra sao? Ta thấy ai nấy đều vùng dậy, cương quyết, khắng khít đoàn kết với nhau để diệt trừ tai họa như đoàn người trên một con tàu gặp bão, cố gắng tương trợ đấu tranh để đối phó lại định mệnh thảm khốc. Con tàu đó là thành phố Oran ở Bắc Phi, là nước Pháp thời bị chiếm đóng hay vũ trụ sầu thảm trong đó các nhân vật Albert Camus đang quay cuồng, thao thức?
Không biết nữa, nhưng trong không gian bi đát, đen tối của truyện
*“Dịch Hạch” (La Peste)*, ta thấy nổi bật lên vài nhân vật đặc biệt: Tarrou và Rieux, những người nói lên tư tưởng Albert Camus. Họ mải mê tìm hạnh phúc, họ công phẫn trước cái đau khổ, trước cái phi lý. Họ không muốn kẻ khác bị chà đạp, họ kỳ vọng ở Công lý, thiết tha mong ai cũng được liên hoan trong hạnh phúc và cảm thấy không thể sung sướng khi, chung quanh, nhân loại còn quằn quại, đau khổ.
Đó là những người tin tưởng vào giá trị con người, và có ý niệm rõ ràng về sự tương đối trong cõi đời phi lý này. Vũ trụ là cái gì phi lý nhất, nhưng con người khi giác ngộ, khi ý thức cái phi lý, phải làm sao giảm bớt nó đi, tùy theo năng lực và địa hạt hoạt động. Phải cho cuộc đời một chút ý nghĩa, dù chỉ một chút thôi, cho cuộc đời một chút trật tự, hợp với lòng yêu trật tự, lòng yêu cái hữu lý ẩn náu trong thâm tâm bất cứ một người nào.
Tarrou yêu lý tưởng, lúc nào cũng đứng về phía kẻ yếu, gia nhập một đảng chính trị với mục đích tranh đấu cho nhân phẩm con người, rất công phẫn trước hành vi của bọn đầu cơ chính trị hay bọn khát máu đội lốt cách mạng. Còn y sĩ Rieux thì, trong hoàn cảnh đau khổ vì trận dịch tễ, đã gia sức làm tròn nhiệm vụ tuy ông vẫn có quyền bỏ đi xa lánh thành phố bị dịch hạch để sống sung sướng với gia đình ở một nơi khác. Rieux đã bằng lòng hy sinh ở lại giúp dân chúng thành Oran vì ý nghĩa đoàn kết cao cả, vì cũng như Rambert, một nhân vật khác, Albert Camus cảm thấy
*“xấu hổ nếu chỉ sung sướng có một mình”*, vì ông muốn sống thành thực cuộc đời mình, muốn hành nghề theo đúng lương tâm một y sĩ chân chính.
Dịch tễ vẫn có thể trở lại, chiến tranh tàn phá và phi lý vẫn tái diễn như tảng đá của Sisyphe luôn luôn rơi xuống, nhưng vẫn có những vị
*“thánh ngoại đạo”* như Tarrou và Rieux chịu hy sinh cho hạnh phúc chung. Đó là những vị thánh chết cho cái đạo hạnh phúc của Albert Camus, nhà văn yêu đời và yêu người.
Có một dạo người ta đã ghép Albert Camus vào nhóm hiện sinh của Jean Paul Sartre. Hai người đều phản đối, xác nhận rằng trong vũ trụ tư tưởng mỗi người có một chỗ đứng, một vị trí riêng biệt. Sự gán ghép đó có thể là vì cả hai đều ý thức được rõ ràng nỗi bi đát của cuộc đời. Do đó Jean Paul Sartre chán nản cho đời là đáng
*“nôn mửa”*. Albert Camus trái lại có biến chuyển sau khi thấy đời là phi lý, nhờ một suy luận của trí tuệ, *vẫn yêu đời, vẫn lo đuổi theo hạnh phúc*. Jean Paul Sartre nói *:”Địa ngục là kẻ khác.”* Nhưng Abert Camus tuyên bố: *”Tôi có một lòng yêu người và vật rất mạnh và tôi yêu những kẻ sống hôm nay với tôi trên mảnh đất này”* ( *Les Justes* – * Những người chính trực*(tr.77). Jean Paul Sartre nói: *”Người là một sự đam mê vô ích”*trong khi Albert Camus vừa mô tả Sisyphe vừa nói: *“Ta phải tưởng tượng Sisyphe “sung sướng”, sung sướng vì nghĩ rằng công việc mình làm không phải vô ích mặc dầu nó là phi lý “[*7].
Như chúng ta đã thấy, Tarrou,
*“vị thánh ngoại đạo”* trong *La Peste (Dịch hạch)*, gia nhập một tổ chức chính trị để thực hiện đạo Hạnh phúc cho con người, nhưng Tarrou vô cùng thất vọng trước cái phi lý và ngoan cố của những tổ chức chính trị. Albert Camus đã khai thác thêm đề tài này trong hai tác phẩm *Les Justes* ( *Những người chính trực*, 1944) và *L’Homme révolté* ( *Con người công phẫn*), đồng thời tỏ rõ thái độ chính trị của mình.
Kalyayev trong
*Les Justes (Những người chính trực)* có thể coi như đồng chí của Tarrou và Rieux. Khác với bọn cách mạng mù quáng vô nhân đạo, Kalyayev không đồng ý với Đảng khi đảng cho lệnh tàn sát, khủng bố vì một viễn tưởng hạnh phúc mờ ảo…Làm sao người ta lại có thể hy sinh từng lớp người vì một lý tưởng trừu tượng, vì một tương lai vô định, vì một viễn ảnh mông lung. Đây là ý nghĩ Kalyayev: “ *Tôi yêu những người cùng sống hôm nay với tôi trên mảnh đất này. Tôi chào họ, tôi tranh đấu và bằng lòng chết cho họ. Nhưng tranh đấu cho một xã hội mai sau, mơ hồ, mà tôi không chắc đã có thực thì nhất định tôi không chịu tàn sát anh em tôi đâu!”* * (* *Les Justes* * – * *Những người chính trực* * – *tr. * 77). * *Tôi tranh đấu và bằng lòng chết cho họ” *Kalyayev đã ôm bom ném vào mình Bạo Chúa, đã để trôi qua bao mùa xuân tình ái cũng chỉ vì muốn *“cho hiện tại tất cả”*… *L’homme révolté (Người phản kháng)* (1951) đã khai thác thêm đề tài nêu trong *Les Justes* *(Những kẻ chính trực)*. Albert Camus nhấn mạnh rằng hoạt động cách mạng, hay gì đi nữa, cũng phải dựa trên sự tôn trọng nhân phẩm con người, và không ai có thể nhân danh bất cứ cái gì để tổ chức những cuộc tàn sát tập thể.
Tác giả
*L’homme révolte (Người phản kháng)* không dùng từ nhân vị thời thượng nhưng khi nói Công bằng, Bác ái, Nhân phẩm và khi hăng hái chống Tàn bạo, ông làm ta nghĩ đến E. Mounier, mặc dầu điểm xuất phát của tư tưởng hai người không giống nhau. Một người chỉ biết giải đất trần gian, chỉ biết Hiện tại, còn một người tin có những giá trị ngoại trần gian, siêu nhân loại, và có những cuộc đời không phải chỉ là Hiện tại…Nhưng lòng hào hiệp mở rộng như biển lớn, lòng yêu tha nhân, yêu công lý, tôn trọng con người và căm thù những gì xấu xa có thể xúc phạm đến con người hay làm chậm sự thăng tiến của con người…, đó phải chăng là những mẫu số chung của hai tư tưởng dị đồng, những mẫu số, trong một chừng hạn nào, có thể đưa tới sự trao đổi tư tưởng với một tinh thần thân ái và khoan dung giữa những người có bối cảnh tinh thần khác nhau. *Les Justes (Những kẻ chính trực)* và *L’homme révolté (Người phản kháng)* với những ý tưởng cao đẹp là một lời cảnh cáo hùng hồn và can đảm làm sáng tỏ thái độ Albert Camus trước những tổ chức chính trị quá khích và trước vấn đề Algérie…Có lẽ chính vì lòng tôn trọng phẩm giá con người, yêu con người và không bao giờ tuyệt vọng vì con người, lòng yêu Công lý, Bác ái tràn trề trong những tác phẩm sau này mà Albert Camus đã được giải thưởng Nobel văn chương thường vẫn chú ý đến những nhà văn có khuynh hướng đó.
Một trong những tác phẩm mới của Albert Camus là cuốn
*“La Chute”* ( *Sa đọa*, 1956). Truyện xảy ra trong bầu không khí mờ ảo, lạnh lẽo của Hòa Lan, khác hẳn ánh trời và sắc nước Địa Trung Hải của *Noces (Hôn phối)*. Clamence, nhân vật chính, là một luật sư ở Ba Lê có địa vị trong xã hội thượng lưu và thực ra, cũng không có điều gì đáng tự trách trong xã hội đó…Bỗng người ta thấy Clamence bỏ nhà cửa, địa vị để lưu lạc đến bên bờ những dòng sông đào nước tù hãm ở Amsterdam (Hòa Lan), lê mình trong những hộp đêm đặc biệt của thủ đô kinh tế Hòa Lan. Ở đây, Clamence luôn luôn đau khổ, cố quên quá khứ mà vẫn không xong, vì bị lương tâm dày vò, cắn rứt. Clamence không ngớt lời tự buộc tội và buộc tội xã hội phi lý quanh mình, một xã hội đầy tội ác, xấu xa mà con người đau khổ đó từng nhắm mắt làm đồng lõa.
Khi biết mình tội lỗi, ích kỷ, Clamence cố gắng trở nên một kẻ khác, một người mới. Nhưng khốn nỗi, người khách hàng quá quen thuộc của những tửu lâu Amsterdam không còn đủ nghị lực để đi sâu vào tội lỗi cũng như để thẳng tiến trên đường Thiện! Cả hai đằng đều không vươn tay tới được, Clamence như chới vơi
*“trước cửa địa ngục”*!Đặc biệt trong *“La Chute” (Sa đọa)*, ta thấy Albert Camus chú trọng đến các vấn đề đạo đức nhiều hơn. Clamence là một người có ý thức trách nhiệm, thành thực muốn tự cải tạo. Đi từ một điểm có thể gọi là phi luân lý, Camus, sau một thời hoang mang, đã tìm thấy và trở về những giá trị luân lý, đạo đức chăng? **V**ới đây, chúng ta có thể tạm dừng, đưa mắt nhìn lại quá trình tiến triển của tư tưởng Albert Camus. Tư tưởng đó thực ra chưa đi đến đoạn chót, có lẽ sẽ biến chuyển nữa: Albert Camus tương đối còn trẻ đối với một người viết đã có một sự nghiệp rực rỡ như vậy. Nhưng cái chết của nhà văn, phi lý như cái phi lý Albert Camus thường phân tích, đã cho phép chúng ta ghi lại ở đây những đề chính của bản nhạc dang dở.
Albert Camus đã ra đi với một ý muốn tìm hạnh phúc, dầm mình vào tạo vật, sống một cuộc sống hồn nhiên, thảo mộc…, khác với cái trí thức say mê phân tích của André Gide hay Barrès…Vì đã hơi manh nha thấy nỗi phi lý của cuộc đời Albert Camus phải bám chặt lấy hình thức hạnh phúc khả dĩ cảm được đó là hạnh phúc vật chất. Đời thêm túng quẫn, bệnh hoạn lại đến với con người yêu sống đó, đột ngột và phi lý, nên Albert Camus càng thấy thấm thía nỗi phi lý của cuộc đời.
Và ba tác phẩm
*Caligula* *, * *L’Etranger* *, * *Le Mythe de Sisyphe *là những phân tích sâu sắc, nhưng có lúc hơi gò bó về ý niệm phi lý. Phi lý đây theo Albert Camus không phải chỉ là phi lý trong cuộc đời mà còn là sự sai biệt giữa cái phi lý ngoài đời với ý muốn trật tự, hữu lý, tiềm tàng trong lòng người. Lúc giác ngộ tức lúc ý niệm được sự phi lý. Đối với Albert Camus, biết đâu giây phút đặc biệt đó lại chả có giá trị của đêm thao thức bất hủ của Pascal hay nửa khuya mặc khải của Paul Valéry bên bờ Địa Trung Hải mùa gió bão.
Sisyphe lăn đi lăn lại tảng đá, trong cái trôi chảy không ngừng của thời gian không bến đỗ, phải là một Sisyphe
*“sung sướng”*, nghĩa là phải bám chặt lấy cuộc đời phi lý nhìn thẳng vào đó, khai thác đến triệt để cái hữu hạn, cái khả dĩ trong khuôn khổ cuộc đời phi lý.
Nhưng dần dần, Albert Camus thấy như không chịu đựng nổi cái gay gắt, cái bấp bênh của thuyết phi lý trong hình thức nguyên thủy. Cần phải có chỗ đứng, có điểm tựa, phải kiện toàn thêm tư tưởng phi lý. Nếu không thì lại là một phi lý nữa khi Albert Camus đã biết rằng cái hữu lý vẫn còn ẩn náu trong lòng người. Nếu tất cả đều phi lý thì tại sao Albert Camus lại lăn xả vào vòng lửa đạn, lại đứng về bên chiến lũy của những người đã nêu cờ chính nghĩa trong cuộc thế chiến 1939? Albert Camus phải viện nhiều lý lẽ. Nào là
*“hành động tức là gần cuộc đời”* (cho nên Albert Camus đã hành động) nào là *“mầu nhiệm của tình chiến hữu, mặc dầu cuộc chiến đấu có thể là vô nghĩa”* *.* Nhưng, đấy chỉ là những lý lẽ yếu ớt. Lý chính là *“lòng yêu công lý”*. *Tôi muốn có thể vừa yêu Tổ Quốc vừa yêu công lý (Thơ cho một người bạn Đức) và Tôi đã chọn công lý để trung thành với thế giới con người.*
Albert Camus tin là vũ trụ vô nghĩa, phi lý nhưng dù sao vẫn còn niềm khao khát hữu lý tiềm tàng trong thâm tâm con người. Đây là một tiến triển quan trọng trong tư tưởng Camus và chính cuộc thế chiến 1939 đã đưa nhà văn vào con đường đó.
*Đi từ thất vọng, hư vô, phi lý, Albert Camus đã không chịu xây dựng một nhân sinh quan có tính cách tàn phá hay tiêu cực mà trái lại đã đi tới chỗ ca ngợi Công lý và Bác ái, coi đó là những điểm tựa quý giá của cuộc sống trần gian. Albert Camus đã tiến* *tới sự ca ngợi con người, coi con người là mục đích tối cao của vũ trụ, và phẩm giá con người là cái gì không thể khinh thường được.*Albert Camus đã trở về với truyền thống nhân bản, lấy con người làm trọng tâm của mọi sự vật và hoạt động trần gian. Trong cuộc chiến đấu cho Con người, cho Công lý và Bác ái giữa cái phi lý vô cùng của vũ trụ, Tarrou và Rieux trong *La Peste (Dịch hạch)* * , *Kalyayev trong *Les Justes (Những người chính trực) *là những vị anh hùng của nền *“nhân bản ngoại đạo và thực tiễn”* đó.
Trong công cuộc đi tìm hạnh phúc xây dựng cái đạo hạnh phúc, Albert Camus quả là một phản ánh trung thực của thế hệ văn nghệ sĩ gắn bó với cuộc đại chiến 1939, thế hệ giữa lòng thế kỷ, thế hệ của Jean Paul Sartre, Saint Exupery, André Malraux, E. Mounier…
Albert Camus mang nặng di sản tinh thần thế kỷ 20, và có tất cả đặc tính của nhà văn thế kỷ 20. Cũng tất cả nỗi băn khoăn, thắc mắc thời hậu chiến, khi con người nghĩ đến thân phận mình trước niềm bi đát của thời đại (Thời tiền chiến, thế hệ Marcel Proust, Andre Gide tương đối ít xao xuyến hơn!). Cũng tất cả những suy tư nặng chĩu siêu hình của các triết gia đi vào địa hạt văn nghệ như Jean Paul Sartre, Paul Mounier và Simone de Beauvoir hay Samuel Weil,
*“một trí tuệ cao cả”*mà Camus hằng thán phục. Cũng như đa số văn nghệ sĩ thế kỷ 20, Albert Camus là nhà văn nhập thế, sống bằng xương, bằng thịt cuộc thử lửa 1939 và đã băn khoăn đi tìm một lối thoát cho văn minh nhân loại. Cũng tất cả lối hành văn hơi khô khan, lý luận, trừu tượng, bấp bênh như phản chiếu cái bi đát của thời đại và phong cách các triết gia bước vào địa hạt văn nghệ.
Cũng như những trí thức lớn khác đã ngự trị trong tâm tư người thanh niên giữa lòng thế kỷ 20, chúng tôi muốn nói Jean Paul Sartre Sartre, Saint Exupery, André Malraux, Paul Mounier…Albert Camus đã để lại cho hậu thế những lời nhắn nhủ chân thành và ý nghĩa, nhất là thời đại chúng ta hiện đang chứng kiến rất nhiều thế giới của
*giờ thứ hăm lăm*…Albert Camus vụt đến trong bầu trời tư tưởng như một vì sao sáng chói rồi vội tan biến. Tuy vậy, trong khoảnh khắc, mắt chúng ta còn chan hòa ánh sáng vì sao. Trong vừng sáng rực rỡ đó, chúng ta thấy hiện hiển những chữ Công lý, Bác ái, Phẩm giá con người. Chỉ từng ấy thôi nhưng chúng ta thấy dịu hẳn lòng lại, và đủ sức vững tiến thêm trong cuộc chiến đấu chống cái phi lý của cõi đời, trong cuộc chiến đấu cho Con người, vì Con người, để thực hiện cái Đạo Hạnh Phúc, để vươn tới các vùng trời trong sáng hơn, các vùng trời Albert Camus hằng mơ ước.
TRẦN HỒNG CHÂU
[1]-
*Tất cả số trang của tác phẩm Albert Camus đều dựa theo ấn bản của nhà xuất bản Gallimard, Paris. *
[2]-
*Ở trung tâm văn phẩm của tôi có một vầng dương vô định…(Nouvelles Littéraires, 10.5.1959). *
[3]-
*Đương tràn trề sức sống, đương yêu đời như thế bỗng nhiên bị bệnh. Đó là một phi lý phát sinh đau khổ trong lòng Camus như cái phi lý của cuộc thế chiến 1939, của cuộc đời nói chung. *
[4]-
*Soạn trước (1937-1942) in sau L’Etranger (1943) *
[5]-
*Hay đúng hơn tiến đến một thái độ tất nhiên phải có, như Albert Camus tuyên bố trong báo Nouvelles Littéraires, 10.5.1951. Tiến triển đó thấy rõ ràng trong Lettres à un ami Allemand, 1948.*
[6]-
*Giản dị, không lột tới cốt lõi như văn của tác phẩm L’Etranger (Kẻ xa lạ), không bồng bột màu sắc như văn của tác phẩm Noces (Hôn phối). *
[7]-
*Tất cả những điểm “dị biệt “ này đều chỉ là tương đối và đã được giản lược hóa để có thể tiếp nhận dễ dàng.*
(Bản điện tử: Hội văn nghệ sĩ Việt – Mỹ)
## Trả lời Hủy trả lời

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

X-ac: 1.dca _dca

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Connection: close

Server: nginx

Link: <http://wp.me/pSTxZ-21x>; rel=shortlink

Vary: Cookie

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
# Bán xe Kia Kia khác cũ, mới, giá rẻ tại Thị Xã Dĩ An Bình Dương
Trang rao vặt bán xe ô tô Kia Kia khác cũ, mới, giá rẻ uy tín tại Thị Xã Dĩ An Bình Dương. Thông tin giá xe Kia khác, thông số kỹ thuật, đánh giá tình trạng xe,... cập nhật 24/7 tại muaban.net.
[](https://muaban.net/kia-khac-thi-xa-di-an-l0903-c412499/xe-tai-thaco-k165s-tai-trong-2300-2400-kg-xe-thung-kin-mui-bat-id37358781)
![Xe tải Thaco k165s Tải trọng 2300 2400 kg, Xe thùng kín, mui bạt Xe tải Thaco k165s Tải trọng 2300 2400 kg, Xe thùng kín, mui bạt](https://cdn01.muaban.net/images/thumb-list/201703/23/258/c76921d6c5ba4b22a6c58f1b58fdebf7.jpg)
[](https://muaban.net/kia-khac-thi-xa-di-an-l0903-c412499/xe-tai-thaco-k165s-tai-trong-2300-2400-kg-xe-thung-kin-mui-bat-id37358781)
## Xe tải Thaco k165s Tải trọng 2300 2400 kg, Xe thùng kín, mui bạt334.500.000 đ Thị Xã Dĩ An, Bình Dương 04/04/2017 Xe tải thùng kín, thùng kèo bạt vào được thành phố. Thùng dài 3m5. * Động cơ: + Loại động cơ: Động cơ Diesel, kiểu KIA JT, loại 4 kỳ, 4 xy lanh thẳng hàng, làm mát bằng nước. + Dung tích xy lanh (cc):2.957 + Công suất lớn nhất (ps/vòng phút): 90/4.000 +
Nếu chỉ biết chút ít về xe hơi, lại không có thời gian, cách tốt nhất để sắm cho mình một chiếc ô tô hợp ý, có lẽ nên là tìm đến trang thông tin rao vặt, bán ô tô Kia Kia khác cũ, mới, giá rẻ uy tín tại Thị Xã Dĩ An Bình Dương. Có đầy đủ thông tin của các dòng Kia Kia khác được ưa chuộng. Mua tại hãng, bạn đã loại trừ bớt rất nhiều nguy cơ bởi địa chỉ người mua rõ ràng, hậu mãi chắc chắn hơn, lý lịch xe cũng dễ kiểm tra hơn. Mọi thông tin đều được cập nhật 24/7 tại muaban.net

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
# Bán xe Toyota Yaris cũ, mới, giá rẻ tại Quận Tân Bình TP.HCM
Trang rao vặt bán xe ô tô Toyota Yaris cũ, mới, giá rẻ uy tín tại Quận Tân Bình TP.HCM. Thông tin giá xe Yaris, thông số kỹ thuật, đánh giá tình trạng xe,... cập nhật 24/7 tại muaban.net.
[](https://muaban.net/yaris-quan-tan-binh-l5922-c414424/can-ban-xe-toyota-yaris-e-at-mau-trang-3-2016-xe-dep-moi-id37728001)
![Cần bán xe Toyota Yaris E AT màu trắng 3/2016, xe đẹp, mới Cần bán xe Toyota Yaris E AT màu trắng 3/2016, xe đẹp, mới](https://cdn01.muaban.net/images/thumb-list/201704/12/159/fdcea4e940254d328b7bd4f38181b429.jpg)
[](https://muaban.net/yaris-quan-tan-binh-l5922-c414424/can-ban-xe-toyota-yaris-e-at-mau-trang-3-2016-xe-dep-moi-id37728001)
## Cần bán xe Toyota Yaris E AT màu trắng 3/2016, xe đẹp, mới565.000.000 đ Quận Tân Bình, TP.HCM 24/04/2017 Cần bán xe Toyota Yaris E AT màu trắng 3/2016, có trang bị DVD, camera lùi, vệ tinh dẫn đường, Vietmap, định vị tìm xe, dán phim 3M cách nhiệt, xe cá nhân đứng tên mới mua tại hãng còn bảo hành 2 năm, xe rất ít sử dụng, còn mới 99%, không có 1 lỗi nào hết
[](https://muaban.net/yaris-quan-tan-binh-l5922-c414424/ban-xe-toyota-yaris-1-3-so-tu-dong-nhap-nhat-mau-do-san-xuat-2009-id37823321)
![Bán xe Toyota Yaris 1.3, số tự động, nhập Nhật, màu đỏ, sản xuất 2009 Bán xe Toyota Yaris 1.3, số tự động, nhập Nhật, màu đỏ, sản xuất 2009](https://cdn01.muaban.net/images/thumb-list/201704/17/525/c157b6e48e2d4ccabe0e819e1f66c15d.jpg)
[](https://muaban.net/yaris-quan-tan-binh-l5922-c414424/ban-xe-toyota-yaris-1-3-so-tu-dong-nhap-nhat-mau-do-san-xuat-2009-id37823321)
## Bán xe Toyota Yaris 1.3, số tự động, nhập Nhật, màu đỏ, sản xuất 2009530.000.000 đ Quận Tân Bình, TP.HCM 22/04/2017 Bán xe Toyota Yaris 1.3, số tự động, nhập Nhật, màu đỏ, sản xuất 2009, đăng ký tên cá nhân. Xe rất đẹp, nội thất ghế da, màn hình DVD, điều hòa, đầu CD, AM/FM, radio, kính chỉnh điện, đèn sương mù, mâm đúc... Giá 530 triệu Liên hệ: 0903735913 - Hoa,
-
## Cty Ô Tô Phi Dung chuyên cho thuê ô tô đời mới tự lái, có tài, Quận 6400.000 đ
-
## Mua Ôtô đời mới, chạy Uber hoặc Grab, các loại xe du lịch từ 4-7 chổ
-
## Xe Chevrolet Cruze LT 2017. Hỗ trợ vay 100%. Bao hồ sơ vay589.000.000 đ
-
## Sơn Hoa Auto là trung tâm tư vấn, mua bán trao đổi, ký gửi các loại xe
-
## Cần mua các loại ôtô đã qua sử dụng, giá cao hơn thị trường
Nếu chỉ biết chút ít về xe hơi, lại không có thời gian, cách tốt nhất để sắm cho mình một chiếc ô tô hợp ý, có lẽ nên là tìm đến trang thông tin rao vặt, bán ô tô Toyota Yaris cũ, mới, giá rẻ uy tín tại Quận Tân Bình TP.HCM. Có đầy đủ thông tin của các dòng Toyota Yaris được ưa chuộng. Mua tại hãng, bạn đã loại trừ bớt rất nhiều nguy cơ bởi địa chỉ người mua rõ ràng, hậu mãi chắc chắn hơn, lý lịch xe cũng dễ kiểm tra hơn. Mọi thông tin đều được cập nhật 24/7 tại muaban.net


markdown:
Xu thế tìm kiếm:
[iPhone 7](https://muare.vn/tags/iphone-7/) [iPhone 6 plus](https://muare.vn/tags/iphone-6-plus/) [iPhone 6](https://muare.vn/tags/iphone-6/) [Đồng hồ nam](https://muare.vn/forums/ha-noi/dong-ho-trang-suc-va-phu-kien.14/) [loa vi tính](https://muare.vn/tags/loa-vi-tinh/) [Áo sơ mi nam](https://muare.vn/tags/ao-so-mi-nam/) [thời trang nữ](https://muare.vn/categories/ha-noi/thoi-trang-nu.48/)
# Nơi mua bán rao vặt các sản phẩm Kỹ thuật số
266kTrả lời
53.421Tin đăng
Hà Nội
[Tivi, Đầu KTS, Smartbox](forums/ha-noi/tivi-dau-kts-smartbox.34/)(42.617) [Dàn âm thanh, Amply, Loa](forums/ha-noi/dan-am-thanh-amply-loa.32/)(101k) [Máy ảnh, máy quay,...](forums/ha-noi/may-anh-may-quay-may-ghi-am.31/)(90.143) [Linh kiện, phụ kiện](forums/ha-noi/linh-kien-phu-kien.29/)(31.992)
-
[Tivi, Đầu KTS, Smartbox](forums/ha-noi/tivi-dau-kts-smartbox.34/)(42.617)
-
[Dàn âm thanh, Amply, Loa](forums/ha-noi/dan-am-thanh-amply-loa.32/)(101k)
-
[Máy ảnh, máy quay,...](forums/ha-noi/may-anh-may-quay-may-ghi-am.31/)(90.143)
-
[Linh kiện, phụ kiện](forums/ha-noi/linh-kien-phu-kien.29/)(31.992)
Đang tải...

Set-Cookie: muare1_session=88bbf1aaf6abe3e1cec8b7fa8e32dcd8; path=/; secure; HttpOnly; domain=.muare.vn; secure; httponly

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-Page-Speed: I don't know

Cache-Control: max-age=0, no-cache

Server: Zamba VCCorp

X-Content-Type-Options: nosniff

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown:
Xu thế tìm kiếm:
[iPhone 7](https://muare.vn/tags/iphone-7/) [iPhone 6 plus](https://muare.vn/tags/iphone-6-plus/) [iPhone 6](https://muare.vn/tags/iphone-6/) [Đồng hồ nam](https://muare.vn/forums/ha-noi/dong-ho-trang-suc-va-phu-kien.14/) [loa vi tính](https://muare.vn/tags/loa-vi-tinh/) [Áo sơ mi nam](https://muare.vn/tags/ao-so-mi-nam/) [thời trang nữ](https://muare.vn/categories/ha-noi/thoi-trang-nu.48/)
Dịch vụ du lịch, cho thuê xe | Hà Nội
# Nơi cung cấp các dịch vụ du lịch, cho thuê xe du lịch
3.672Trả lời
2.601Tin đăng
Hà Nội
### Chia sẻ trang này
### Chia sẻ trang này
Trang 1 của 74 trang
[Lên đầu trang](#)

Set-Cookie: muare1_session=e3f47e166d3a861de6c0b5250faa0aba; path=/; secure; HttpOnly; domain=.muare.vn; secure; httponly


markdown:
Những khu rừng mưa nhiệt đới nguyên sinh cần được ưu tiên bảo tồn hàng đầu khi nói đến bảo vệ động vật hoang dã – báo cáo đánh giá toàn diện mới được công bố trên tạp chí Nature.
Một nghiên cứu đươc thực hiện bởi Luke Gibson – Đại học Quốc gia Singapore, Tien Ming Lee – Đại học California (San Diego) cùng với các nhà khoa học từ các tổ chức quốc tế đã kiểm tra 138 nghiên cứu khoa học trên 28 quốc gia nhiệt đới. Nghiên cứu chứng minh rằng độ đa dạng sinh học thường thấp hơn đáng kể tại các khu rừng rừng đã bị tác động và xáo trộn. Ông Gibson tuyên bố trong một báo cáo rằng “Không có sự thay thế nào có thể thay thế cho rừng nhiệt đới nguyên sinh khi đa dạng sinh học giảm sút do bị tác động”.
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng một số nhóm đối tượng nhất định ở rừng nhiệt đới nguyên sinh chịu ảnh hưởng nhiều hơn do sự suy thoái rừng so với các nhóm khác. Thí dụ như, các loài động vật có vú dễ thích nghi hơn so với chim và côn trùng. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã không đánh giá tác động của suy thoái đến các loài cá nước ngọt, bò sát và lưỡng cư – các nhóm đối tượng đặc biệt nhạy cảm với sự thay đổi sinh thái.
Mặc dù rừng nguyên sinh có vai trò quan trọng như vậy nhưng hiện nay lại bị tàn phá nghiêm trọng và diễn ra với tốc độ nhanh. Theo FAO, độ che phủ của các khu rừng già/rừng nguyên sinh đã suy giảm ít nhất 42 triệu ha (162.000m2) – gần bằng diện tích của California – trong suốt những năm 2000. Nguyên nhân phần lớn rừng nguyên sinh mất đi là do khai thác gỗ có chọn lọc – một phương thức tác động ít gây tổn hại đến đa dạng sinh học hơn so với việc chuyển đổi hoàn toàn sang nông nghiệp tuy nhiên vẫn làm tăng tính dễ bị tổn thương bởi sự cháy rừng và phá rừng.
Một số tác giả khác cũng đồng ý rằng các khu rừng có khai thác chọc lọc có giá trị bảo tồn và đáng được bảo vệ. Một nghiên cứu đầu tháng 9 này trên Conservation Letters cũng tranh luận cùng vấn đề này. Đồng tác giả Lian Pin Koh của ETH Zurich cho rằng “Khi việc khai thác gỗ có chọn lọc được mở rộng khắp vùng nhiệt đới, việc phục hồi sinh thái của các vùng này có thể là một chiến lược hiệu quả để giảm bớt mối đe dọa đối với đa dạng sinh học”. Vì vậy để bảo tồn bền vững đa dạng sinh học, các tác giả đã cho rằng các khu rừng già nên là đối tượng ưu tiên hàng đầu.
Tính đa dạng sinh học vùng nhiệt đới không thể được duy trì khi các khu rừng nguyên sinh mất đi, nhưng trong thực tế thì một số lượng lớn các khu dự trữ đang bị suy thoái và thu hẹp”. Vì vậy, việc giữ lại những vùng rừng nguyên sinh lớn nhất trong các khu bảo tồn hiện có sẽ là một phần quan trọng của nhiệm vụ bảo tồn trong thế kỷ này” phát biểu bởi đồng tác giả Carlos Peres, đại học Đông Anglia.
Trong nghiên cứu này, các tác giả cũng đã kết luận rằng: “Việc cải thiện cơ chế cung cấp và duy trì hỗ trợ xã hội, tài chính và kỹ thuật cần thiết để đạt được các mục tiêu bảo tồn vẫn tiếp tục được xem là những thách thức lớn nhất để bảo tồn đa dạng sinh học nhiệt đới trong thế kỷ 21”.
**Sunf lược dịch.** *(Nguồn: Mongabay.com)*

Link: <http://wp.me/p1fVoJ-9e>; rel=shortlink


markdown:
Sự kiên trì là bí quyết của mọi chiến thắng. (Perseverance, secret of all triumphs.)Victor Hugo
Tôi chưa bao giờ học hỏi được gì từ một người luôn đồng ý với tôi. (I never learned from a man who agreed with me. )Dudley Field Malone
Sống chạy theo vẻ đẹp, không hộ trì các căn, ăn uống thiếu tiết độ, biếng nhác, chẳng tinh cần; ma uy hiếp kẻ ấy, như cây yếu trước gió.Kinh Pháp cú (Kệ số 7)
Những người hay khuyên dạy, ngăn người khác làm ác, được người hiền kính yêu, bị kẻ ác không thích.Kinh Pháp cú (Kệ số 77)
Hạnh phúc không tạo thành bởi số lượng những gì ta có, mà từ mức độ vui hưởng cuộc sống của chúng ta. (It is not how much we have, but how much we enjoy, that makes happiness.)Charles Spurgeon
Dễ thay thấy lỗi người, lỗi mình thấy mới khó.Kinh Pháp cú (Kệ số 252)
Mỗi cơn giận luôn có một nguyên nhân, nhưng rất hiếm khi đó là nguyên nhân chính đáng. (Anger is never without a reason, but seldom with a good one.)Benjamin Franklin
Chưa từng có ai trở nên nghèo khó vì cho đi những gì mình có. (No-one has ever become poor by giving.)Anne Frank
Tôi tìm thấy hy vọng trong những ngày đen tối nhất và hướng về những gì tươi sáng nhất mà không phê phán hiện thực. (I find hope in the darkest of days, and focus in the brightest. I do not judge the universe.)Đức Đạt-lai Lạt-ma XIV
Ngủ dậy muộn là hoang phí một ngày;tuổi trẻ không nỗ lực học tập là hoang phí một đời.Sưu tầm
Chúng ta không thể giải quyết các vấn đề bất ổn của mình với cùng những suy nghĩ giống như khi ta đã tạo ra chúng. (We cannot solve our problems with the same thinking we used when we created them.)Albert Einstein
[Trang chủ](Home.html) »»
[Danh mục](danh-muc_thu-vien_tongquat_rong-mo-tam-hon.html) »»
[Từ điển đa ngôn ngữ Hán Anh Việt Pháp](tu-dien_da-ngon-ngu_none_rong-mo-tam-hon.html) »»
Đang xem mục từ: learn »»
**Hiện đang có tổng cộng
354.286 mục từ.
**
* ngoại động từ learnt /lə:nt/
- học, học tập, nghiên cứu
- nghe thất, được nghe, được biết
=> to learn a piece of news from someone+ biết tin qua ai
- (từ cổ,nghĩa cổ);(đùa cợt), guộc duỵu âm phâng nội động từ
- học, học tập
!to learn by heart
- học thuộc lòng
!to learn by rate
- học vẹt
!I am (have) yet to learn
- tôi chưa biết như thế nào, để còn xem đã
Chọn từ điển để xem theo vần A, B, C...
Để giới hạn kết quả tìm kiếm chính xác hơn, quý vị có thể nhập 2 hoặc 3 chữ cái đầu vần. Ví dụ, để tìm những chữ như thiền, thiện... quý vị nên nhập
**thi** thay vì **t**... sẽ cho một kết quả gần với yêu cầu của quý vị hơn.
**Quý vị đang truy cập từ IP 54.161.44.176 và chưa ghi danh hoặc đăng nhập trên máy tính này. **Nếu là thành viên, quý vị chỉ cần đăng nhập một lần duy nhất trên thiết bị truy cập, bằng email và mật khẩu đã chọn.
Chúng tôi khuyến khích việc
**ghi danh thành viên **,để thuận tiện trong việc chia sẻ thông tin, chia sẻ kinh nghiệm sống giữa các thành viên, đồng thời quý vị cũng sẽ nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ Ban Quản Trị trong quá trình sử dụng website này.
** Việc ghi danh là hoàn toàn miễn phí và tự nguyện**.
Ghi danh hoặc đăng nhập

Server: nginx/1.4.6 (Ubuntu)

Content-Type: text/html


markdown:
**VẺ ĐẸP CỦA VĂN XUÔI TRUNG ĐẠI QUA ** **MỘT SỐ TÁC PHẨM ĐÃ HỌC** __I. Khái niệm văn xuôi trung đại:__
– Văn xuôi trung đại là những tác phẩm văn xuôi ra đời từ thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XIX, hết thế kỉ XIX
– Là những tác phẩm văn xuôi ra đời và phát triển trong môi tường xã hội phong kiến trung đại qua nhiều giai đoạn.
– Văn xuôi ở thời kì trung đại có nhiều đặc điểm chung về tư tưởng, về quan điểm thẩm mĩ, về ngôn ngữ.
– Văn xuôi trung đại có những giai đoạn phát triển mạnh mẽ, kết tinh được thành tựu ở những tác giả lớn, những tác phẩm xuất sắc cả về chữ Hán và chữ Nôm.( Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Dữ, Ngô Gia Văn Phái…)
__II. Những tác giả, tác phẩm văn xuôi trung đại đã học trong chương trình ngữ văn THCS: __
–
* – Lí Công Uẩn Chiếu dời đô*
–
[– Trần Quốc Tuấn. Hịch tướng sĩ ](https://soanbaionline.net/2015/12/luyen-de-hich-tuong-si.html)
–
* – Nguyễn Trãi. Đại cáo Bình Ngô*
–
[– Nguyễn Dữ Chuyện người con gái Nam Xương ](https://soanbaionline.net/2015/06/soan-bai-chuyen-nguoi-con-gai-nam-xuong.html)
–
* – Ngô gia Văn Phái. Hoàng Lê Nhất thống chí*
–
[ – Phạm Đình Hổ. Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh](https://soanbaionline.net/2015/08/soan-bai-chuyen-cu-trong-phu-chua-trinh.html) **III. Vẻ đẹp về nội dung và nghệ thuật của văn xuôi trung đại qua một số tác phẩm cụ thể:** __1. “ Chuyện người con gái Nam Xương__ __” của __ __Nguyễn Dữ:__
*
**: Nội dung**
– Chuyện người con gái Nam Xương là một trong hai mươi tác phẩm của Truyền kì mạn lục.
– Qua câu chuyện về cuộc sống và cái chết thương tâm của Vũ Nương Chuyện người con gái Nam Xương thể hiện niềm thương cảm đối với số phận oan nghiệt của người phụ nữ Việt nam dưới chế độ phong kiến; đồng thời khẳng định vẻ đẹp truyền thống của họ.
– Qua cuộc đời của Vũ Nương, Nguyễn Dữ tố cáo cuộc chiến tranh phi nghĩa đã làm tan vỡ hạnh phúc lứa đôi, đồng thời thể hiện sự cảm nhận sâu sắc với khát vọng cũng như bi kịch của người phụ nữ trong xã hội xưa.
– Tác phẩm cũng là sự suy ngẫm , day dứt trước sự mỏng manh của hạnh phúc trong kiếp người đầy bất trắc.
**: * Nghệ thuật**
– Tác phẩm là một áng văn hay, thành công về nghệ thuật xây dựng truyện, miêu tả nhân vật, tự sự kết hợp với trữ tình.
– Tác phẩm cho thấy nghệ thuật XD tính cách nhân vật già dặn. Sự đan xen thực – ảo một cách nghệ thuật, mang tính thẩm mĩ cao.
– Yếu tố kì ảo, có ý nghĩa hoàn chỉnh thêm nét đẹp của nhân vật VN:
+ Nàng vẫn nặng tình với cuộc đời, với chồng con, với quê nhà…
+ Khao khát được phục hồi danh dự ( dù không còn là con người của trần gian)
+ Những yếu tố kì ảo đã tạo nên một kết thúc có hậu cho truyện, thể hiện ước mơ ngàn đời của nhân dân về lec công bằng( Người tốt dù bị oan khuất cuối cùng đã được đèn trả xứng đáng, cái thiện bao giờ cũng chiến thắng)
+ Tuy vậy kết thúc có hậu ấy cũng không làm giảm đi tính bi kịch của câu chuyện: Nàng chỉ trở về trong chốc lát, thấp thoáng, lúc ẩn, lúc hiện giữa dòng sông rồi biến mất không phải chỉ vì cái nghĩa với Linh Phi, mà điều chủ yếu là ở nàng chẳng còn gì để về, đàn giải oan chỉ là một chút an ủi với người bạc phận chứ không thể làm sống lại tình xư, nỗi oan được giải, nhưng hạnh phúc thực sự đâu có thể tìm lại được.
+ VN không quay trở về, biểu hiện thái độ phủ định , tố cáo xã hội PK bất công đương thời không có chỗ dung thân cho người phụ nữ èKhẳng định niềm thương cảm của tác giả đối với số phận bi thương của người phụ nữ trong chế độ PK.
+ Kết thúc truyện như vậy sẽ càng làm tăng thêm sự trừng phạt đối với T. Sinh. VN không trở cề TS càng phải cắn dứt, ân hận vì lỗi lầm của mình.
2. “
__Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh”__ **của Phạm Đình Hổ.**
*
__Nội dung:__ __– Tái hiện cuộc sống xa hoa bề ngoài và sự mục ruỗng của kỉ __
cương phép nước mục ruỗng của kỉ cương phép nước thời chúa Trịnh:
+ Chúa Trịnh Sâm ham mê tuần du triền miên, hết ngự li cung…
+ Biết ý chúa thích chơi “ Trân cầm dị thú, cổ mộc quái thạch, và chậu hoa cây cảnh ở chôn dân gian”, bọn hoạn quan thừa gió bẻ măng gây ra không biết bao nhiêu tai họa cho dân.
– Tỏ thái độ phê phán đối với thói hư tật xấu của vương triều trước, đồng thời nhắc nhở cảnh tỉnh với triều đại đương thời.
*
**: Nghệ thuật**
– Bài văn được ghi chép theo thể tùy bút:
+ Ghi chép người thực việc thực một cách chân thực, sinh động, qua đó tác giả bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ, nhận thức, đánh giá về con người và cuộc sống.
+ Nhà văn ghi chép tùy hứng, tản mạn, không cần theo hệ thống, cấu trúc nào cả, nhưng vẫn nhất quán theo cảm hứng chủ đạo, giàu chất trữ tình.
( Truyện thuộc loại văn tự sự, có cốt truyện, hệ thống nhân vật được khắc họa nhờ hệ thống chi tiết nghệ thuật phong phú, đa dạng bao gồm các sự kiện, các sung đột, chi tiết miêu tả nội tâm, ngoại hình, khắc họa tính cách nhân vật).
__3. “Hoàng Lê nhất thống chí” – Hồi thứ __ **.** __mười bốn của Ngô Gia Văn Phái__
*
**: Nội dung**
– Kể lại chiến công oanh liệt, sức mạnh và tài năng quân sự của quang Trung tiêu diệt hai mươi vạn quân Thanh.
– Khắc họa chân thực sự hèn nhát, bất lực của quận Thanh và vua tôi Lê Chiêu Thống.
** * Nghệ thuật:** – Nghệ thuật tương phảnà khắc họa rõ nét , sắc sảo tính cách nhân vật è Người đọc thấy được tính khách quan, tinh thần dân tộc và thái độ phê phán của tác giả. __IV. Cách phân tích một tác phẩm truyện trung đại:__
– Khi phân tích một tác phẩm truyện cần chú ý về nhân vật, về chủ đề, về giá trị nội dung, hay giá trị nghệ thuật của truyện.
– Cần biết đưa ra những nhận xét đánh giá một cách rõ ràng, có luận cứ và lập luận thuyết phục.
– Trong quá trình phân tích cần thể hiện sự cảm thụ và ý kiến riêng của mình về tác phẩm .
– Bài nghị luận về tác phẩm truyện cần đảm bảo các ý sau:
a)
__Mở bài:__ + Giới thiệu tác phẩm ( Đôi nét về tác giả, tác phẩm, …)
+ Đánh giá sơ bộ về tác phẩm.
b)
__Thân bài__:
– Phân tích các giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. ( có luận cứ luận chứng cho từng luận điểm)
c)
__Kết bài:__ Tổng kết nhận định, đánh giá chung về tác phẩm, khẳng định ý nghĩa của truyện đối với đời sống. **: 2. Luyện tập** __BT1__: Em hãy phân tích “ Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ để nêu bật giá trị tố cáo xã hội và giá trị nhân đạo sâu sắc của tác phẩm này. *** Dàn ý:**
a)
__MB__: giới thiệu tác giả và tác phẩm.
VD: + “CNCGNX” là truyện ngắn hay trong “Truyện truyền kì mạn lục”, một tác phẩm văn xuôi bằng chữ Hán ở Việt Nam TKXVI.
+ Truyện được Nguyễn Dữ trên cơ sở một truyện DGVN có truyện và nhân vật gắn với một không gian, một chứng tích cụ thể để phản ánh một vấn đề bức thiết của xã hội đương thời, đó là thân phận con người nói chung, người phụ nữ trong XHPK.
b)
__TB:__
*
*Giá trị tố cáo xã hội của truyện thể hiện qua* :
– Cuộc đời bất hạnh của nhân vật VN
– Những nguyên nhân xã hooijtaoj nên nỗi bất hạnh đó.
*
*Giá trị nhân đạo*:
– Đề cao phẩm giá, ca ngợi tài đức và những tình cảm cao đẹp của VN.
– Xót xa trước bất hạnh của nàng, ao ước cho nàng được sống hạnh phúc.
c)
__KB__: – Đánh giá nội dung và nghệ thuật của truyện.
– Ý nghĩa của truyện đối với đời sống.

Cache-Control: public, max-age=0

Vary: Accept-Encoding,Accept-Encoding

Accept-Ranges: bytes


markdown:
![ ](https://thuephongtro.com/Style/images/banner.gif)
# Cần tìm 02 bạn nữ ở ghép,
Ngày cập nhật: 19/08/2015
Mã tin: 130049
Lượt xem: 291
Tin đăng đã hết hạn.
Giá thuê:
500,000 vnđ
Diện tích:
25 m²
Địa chỉ:
119/13 Nguyễn Văn Luông, Phường 10, Quận 6
Thông tin mô tả
Hiện mình đang ở 1 mình, mình là nhân viên văn phòng, đang có nhu cầu tìm 02 bạn nữ ở ghép để share tiền phòng, phòng rộng rãi thoáng mát, có chỗ phơi đồ rộng, có nhà bếp riêng để nấu ăn, chỗ để xe rộng rãi an toàn,gần chợ, trường học, trạm xe buýt chào đón các bạn nữ hiền lành,sạch sẽ ,gọn gàng,vui tính, ưu tifn các bạn khu vực tây nguyên (daklak, gia lai, kontum.lâm đồng...)
Liên hệ Thu: 0965.896.038
## Tin đăng cùng khu vực
-
[Cần nam ở ghép quận 6](/phong-tro/92803/can-nam-o-ghep-quan-6.html)Địa chỉ: Nguyễn Văn Luông F10 Q6650,000 **Quận 6**17/02/2017
-
[Cần 1 bạn Nữ ở ghép, Bến Phú Lâm, Q.6 (Gần chợ Cây Gõ)](/phong-tro/127247/can-1-ban-nu-o-ghep-ben-phu-lam-q-6-gan-cho-cay-go.html)Địa chỉ: 441, Bến Phú Lâm, P.9, Q.6800,000 **Quận 6**09/11/2015
-
[Cần nữ ở ghép,ưu tiên sinh viên và nhân viên văn phòng](/phong-tro/129990/can-nu-o-ghep-uu-tien-sinh-vien-va-nhan-vien-van-phong.html)Địa chỉ: Nguyễn Văn Luông, Quận 6500,000 **Quận 6**15/08/2015
-
[Cần nam ở ghép để chia tiền trọ](/phong-tro/129921/can-nam-o-ghep-de-chia-tien-tro.html)Địa chỉ: Gần cty Bitis quận 6Thỏa thuận **Quận 6**10/08/2015
-
[Cần nam ở ghép để chia tiền trọ](/phong-tro/129820/can-nam-o-ghep-de-chia-tien-tro.html)Địa chỉ: Gần cty Bitis quận 6500,000 **Quận 6**05/08/2015
-
[cần 2 bạn nam ở ghép](/phong-tro/129712/can-2-ban-nam-o-ghep.html)Địa chỉ: 389 Nguyễn Văn Luông, P.12, Quận 6870,000 **Quận 6**31/07/2015
-
[cần tìm nam ở ghép, phòng đẹp, có giường, thoáng mát](/phong-tro/129585/can-tim-nam-o-ghep-phong-dep-co-giuong-thoang-mat.html)Địa chỉ: 82 đường số 10 cư xá ra đa quận 6900,000 **Quận 6**24/07/2015
-
[cần tìm nam ở ghép, phòng đẹp, có giường, thoáng mát](/phong-tro/129568/can-tim-nam-o-ghep-phong-dep-co-giuong-thoang-mat.html)Địa chỉ: 82 đường số 10 cư xá ra đa quận 6900,000 **Quận 6**23/07/2015
-
[cần tìm nam ở ghép, phòng đẹp, có giường, thoáng mát](/phong-tro/129497/can-tim-nam-o-ghep-phong-dep-co-giuong-thoang-mat.html)Địa chỉ: 82 đường số 10 cư xá ra đa quận 6900,000 **Quận 6**19/07/2015
-
[cần tìm nam ở ghép, phòng đẹp, có giường, thoáng mát](/phong-tro/129395/can-tim-nam-o-ghep-phong-dep-co-giuong-thoang-mat.html)Địa chỉ: 82 đường số 10 cư xá ra đa quận 6900,000 **Quận 6**14/07/2015 ![](/uploads/images/ads/viphqc.gif)
![](/uploads/images/ads/viphqc.gif)
## Tìm người ở ghép tại Quận 6
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 1](/tim-nguoi-o-ghep/1c/quan-1.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 2](/tim-nguoi-o-ghep/2c/quan-2.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 3](/tim-nguoi-o-ghep/3c/quan-3.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 4](/tim-nguoi-o-ghep/4c/quan-4.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 5](/tim-nguoi-o-ghep/5c/quan-5.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 6](/tim-nguoi-o-ghep/6c/quan-6.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 7](/tim-nguoi-o-ghep/7c/quan-7.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 8](/tim-nguoi-o-ghep/8c/quan-8.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 9](/tim-nguoi-o-ghep/9c/quan-9.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 10](/tim-nguoi-o-ghep/10c/quan-10.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 11](/tim-nguoi-o-ghep/11c/quan-11.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Quận 12](/tim-nguoi-o-ghep/12c/quan-12.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Tân Bình](/tim-nguoi-o-ghep/13c/tan-binh.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Thủ Đức](/tim-nguoi-o-ghep/14c/thu-duc.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Gò Vấp](/tim-nguoi-o-ghep/15c/go-vap.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Bình Tân](/tim-nguoi-o-ghep/16c/binh-tan.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Bình Thạnh](/tim-nguoi-o-ghep/17c/binh-thanh.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Tân Phú](/tim-nguoi-o-ghep/18c/tan-phu.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Phú Nhuận](/tim-nguoi-o-ghep/19c/phu-nhuan.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Bình Chánh](/tim-nguoi-o-ghep/54c/binh-chanh.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Nhà Bè](/tim-nguoi-o-ghep/55c/nha-be.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Hóc Môn](/tim-nguoi-o-ghep/56c/hoc-mon.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Cần Giờ](/tim-nguoi-o-ghep/57c/can-gio.html)
-
[Tìm người ở ghép tại Củ Chi](/tim-nguoi-o-ghep/58c/cu-chi.html)

X-Powered-By-Plesk: PleskWin