markdown:
**CNM365. Chào ngày mới 30 tháng 7**. Năm [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930) – [Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Uruguay) giành ngôi vô địch tại [Giải vô địch bóng đá thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930) (hình) đầu tiên, tổ chức ở thủ đô [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo), Uruguay. Năm [1863](https://vi.wikipedia.org/wiki/1863) – ngày sinh [Henry Ford](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford), Doanh nhân người [Mỹ.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) Năm [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997) – ngày mất [Bảo Đại](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i), vị hoàng đế cuối cùng của [Việt Nam. ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)Năm [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930) – ngày sinh Giáo sư Cao Xuân Hạo.
# 30 tháng 7
Ngày
**30 tháng 7** là ngày thứ 211 (212 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 154 ngày trong năm.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_7) [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_7) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_7) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_7) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_7) [6](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_7) [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_7) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_7) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_7) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_7) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_7) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_7) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_7) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_7) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_7) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_7) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_7) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_7) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_7) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_7) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_7) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_7) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_7) [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_7) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_7) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_7) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_7) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_7) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_7) **30** [31](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_7)
## Mục lục
## Sự kiện
[762](https://vi.wikipedia.org/wiki/762)– [Khalip](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khalip)Al-Mansur ra lệnh xây dựng thành phố [Bagdad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bagdad)để làm thủ đô của [Đế quốc Abbas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Abbas). [1402](https://vi.wikipedia.org/wiki/1402)– Chu Lệ tế Nam giao, lên ngôi hoàng đế [triều Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Minh), tức [Minh Thành Tổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Minh_Th%C3%A0nh_T%E1%BB%95). [1811](https://vi.wikipedia.org/wiki/1811)– Lãnh đạo nổi dậy Mexico là [Miguel Hidalgo y Costilla](https://vi.wikipedia.org/wiki/Miguel_Hidalgo_y_Costilla)bị người Tây Ban Nha hành quyết tại [Chihuahua](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chihuahua_%28th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91%29). [1912](https://vi.wikipedia.org/wiki/1912)– Hoàng thái tử Gia Nhân kế vị [Thiên hoàng Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_ho%C3%A0ng), tức [Thiên hoàng Đại Chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%A1i_Ch%C3%ADnh). [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930)– [Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Uruguay)giành ngôi vô địch tại [Giải vô địch bóng đá thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930)(hình) đầu tiên, tổ chức ở thủ đô [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo), Uruguay. [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Chiến tranh thế giới thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai): Tàu ngầm I-58 của [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)đánh chìm [tuần dương hạm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tu%E1%BA%A7n_d%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A1m) [USS](https://vi.wikipedia.org/wiki/USS_Indianapolis_%28CA-35%29)của *Indianapolis* [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Hoa_K%E1%BB%B3), khiến 883 thủy thủ thiệt mạng. [1956](https://vi.wikipedia.org/wiki/1956)Tổng thống Hoa Kỳ [Dwight D. Eisenhower](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dwight_D._Eisenhower)ký thành luật về việc chọn *làm khẩu hiệu quốc gia.* [In God we trust](https://vi.wikipedia.org/wiki/In_God_we_trust) [2012](https://vi.wikipedia.org/wiki/2012)– [Sự cố mất điện lớn nhất lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%A5t_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_th%C3%A1ng_7_n%C4%83m_2012)diễn ra tại [22 trong tổng số 28 bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99#C.E1.BA.A5p_th.E1.BB.A9_nh.E1.BA.A5t)của [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99).
## Sinh
[1818](https://vi.wikipedia.org/wiki/1818)– [Emily Jane Brontë](https://vi.wikipedia.org/wiki/Emily_Bront%C3%AB), nữ tiểu thuyết gia người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. 1848) [1863](https://vi.wikipedia.org/wiki/1863)– [Henry Ford](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford), Doanh nhân người [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913)– Bộ trưởng Ngoại giao [Việt Nam Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Trần Văn Lắm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_L%E1%BA%AFm) [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Lê Yên](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Y%C3%AAn), nhạc sĩ [tiền chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_chi%E1%BA%BFn)Việt Nam (m. 1998) [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930)– Giáo sư [Cao Xuân Hạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o) [1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– [Arnold Schwarzenegger](https://vi.wikipedia.org/wiki/Arnold_Schwarzenegger), thống đốc bang [California](https://vi.wikipedia.org/wiki/California), diễn viên
## Mất
[1886](https://vi.wikipedia.org/wiki/1886)– [Nguyễn Văn Tường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), đại thần [nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Nguyễn Văn Thạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Th%E1%BA%A1c), liệt sĩ Việt Nam thời hiện đại. [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)– [Bảo Đại](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i), vị hoàng đế cuối cùng của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
## Tham khảo
|
|![]()
[30 tháng 7](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:30_July?uselang=vi)
# Giải vô địch bóng đá thế giới 1930
|1er Campeonato Mundial de Futbol
|(tiếng Tây Ban Nha)
|
|![]()
[Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Flag_of_Uruguay_%28bordered%29.svg) ![ Flag of Uruguay (bordered).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_Uruguay_%28bordered%29.svg/22px-Flag_of_Uruguay_%28bordered%29.svg.png)
![ Flag of Uruguay (bordered).svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Flag_of_Uruguay_%28bordered%29.svg/22px-Flag_of_Uruguay_%28bordered%29.svg.png)
![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Uruguay.svg/22px-Flag_of_Uruguay.svg.png)
[Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Uruguay)(lần thứ 1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Flag_of_Argentina_%28alternative%29.svg/22px-Flag_of_Argentina_%28alternative%29.svg.png)
[Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Argentina) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Flag_of_the_Kingdom_of_Yugoslavia.svg/22px-Flag_of_the_Kingdom_of_Yugoslavia.svg.png)
[Nam Tư](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Nam_T%C6%B0) ![ Argentina](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Flag_of_Argentina_%28alternative%29.svg/23px-Flag_of_Argentina_%28alternative%29.svg.png)
![ Argentina](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Flag_of_Argentina_%28alternative%29.svg/23px-Flag_of_Argentina_%28alternative%29.svg.png)
[Guillermo Stábile](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Guillermo_St%C3%A1bile&action=edit&redlink=1)
(8 bàn)
**Giải vô địch bóng đá thế giới 1930** là [Giải vô địch bóng đá thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) đầu tiên (tên chính thức là **1930 Football World Cup – Uruguay / 1er Campeonato Mundial de Football**) và được tổ chức từ [13 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_7)đến [30 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_7)năm [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930)tại [Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Uruguay). Đây là kỳ World Cup duy nhất mà tất cả các trận đấu được tổ chức ở cùng một thành phố: [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo), thủ đô [Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/Uruguay)
Uruguay được chọn làm nơi đăng cai
**World Cup 1930** vì hai lý do. Thứ nhất là đội tuyển [Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Uruguay) đã xuất sắc giành huy chương vàng ở bộ môn bóng đá tại hai kỳ [Thế vận hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_v%E1%BA%ADn_h%E1%BB%99i) liên tiếp vào các năm [1924](https://vi.wikipedia.org/wiki/1924) và [1928](https://vi.wikipedia.org/wiki/1928). Thứ hai là vào năm [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930), Uruguay kỷ niệm 100 năm ngày giành được độc lập. Nhưng việc giải diễn ra tại [châu Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) khiến hầu hết các đội tuyển [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) đều không muốn gửi đội tham dự giải do hành trình bằng tàu thủy quá dài. Điều này khiến hai tháng trước khi khai mạc giải, vẫn chưa có đội tuyển nào của châu Âu đăng ký tham dự. Bằng một nỗ lực tuyệt vời của [Jules Rimet](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jules_Rimet), chủ tịch [FIFA](https://vi.wikipedia.org/wiki/FIFA) lúc đó và cũng là người sáng lập ra giải, bốn đội tuyển châu Âu là [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Ph%C3%A1p), [Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_B%E1%BB%89), [Romania](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Romania) và [Nam Tư](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Nam_T%C6%B0) cuối cùng chấp nhận tham gia. Bốn đội cùng lên chuyến tàu *Conte Verde* khởi hành ngày [21 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_6) năm [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930) tại [Villefranche-Sur-Mer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Villefranche-Sur-Mer_%28Ph%C3%A1p%29&action=edit&redlink=1), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), tàu dừng lại [Rio de Janeiro](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rio_de_Janeiro) ngày [29 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_6) để đón thêm đội [Brasil](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Brasil) trước khi cập bến tại [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) ngày [4 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_7). Đây cũng là kỳ World Cup duy nhất không có vòng loại.
Sau 18 ngày và 18 trận đấu, chủ nhà Uruguay đã trở thành nhà vô địch thế giới đầu tiên.
## Mục lục
## Các sân vận động
|
|
Giải vô địch bóng đá thế giới 1930 (Uruguay)
|
|[Sân vận động Centenario](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Centenario&action=edit&redlink=1) [Sân vận động Gran Parque Central](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Gran_Parque_Central&action=edit&redlink=1) [Sân vận động Pocitos](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Pocitos&action=edit&redlink=1) [34°53′40,38″N 56°9′10,08″T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930¶ms=34_53_40.38_S_56_9_10.08_W_region:IT_type:landmark&title=Estadio+Centenario) [34°54′4″N 56°9′32″T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930¶ms=34_54_4_S_56_9_32_W_region:IT_type:landmark&title=Estadio+Gran+Parque+Central) [34°54′18,378″N 56°9′22,42″T](https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930¶ms=34_54_18.378_S_56_9_22.42_W_region:IT_type:landmark&title=Estadio+Pocitos) **90,000** **20,000** **1,000** ![ Stad de centario uruguay1930 montevideo.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Stad_de_centario_uruguay1930_montevideo.jpg/200px-Stad_de_centario_uruguay1930_montevideo.jpg)
![ Stad de centario uruguay1930 montevideo.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Stad_de_centario_uruguay1930_montevideo.jpg/200px-Stad_de_centario_uruguay1930_montevideo.jpg)
![ Día del Patrimonio en el Gran Parque Central.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/D%C3%ADa_del_Patrimonio_en_el_Gran_Parque_Central.jpg/175px-D%C3%ADa_del_Patrimonio_en_el_Gran_Parque_Central.jpg)
![ Día del Patrimonio en el Gran Parque Central.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/D%C3%ADa_del_Patrimonio_en_el_Gran_Parque_Central.jpg/175px-D%C3%ADa_del_Patrimonio_en_el_Gran_Parque_Central.jpg)
![ EsquinaEstadio Pocitos.JPG](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/EsquinaEstadio_Pocitos.JPG/100px-EsquinaEstadio_Pocitos.JPG)
## Đội hình
## Trọng tài
|
||
|
## Vòng bảng
### Bảng 1
|Đội||Pld||W||D||L||GF||GA||GD||Pts|
|
|![]()
|3||3||0||0||10||4||+6||
|6
|
|![]()
|3||2||0||1||5||3||+2||
|4
|
|![]()
|3||1||0||2||4||3||+1||
|2
|
|![]()
|3||0||0||3||4||13||−9||
|0
|13 tháng 7, 1930|
|
|![]()
[4–1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_1%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Flag_of_Mexico_%281916-1934%29.svg/22px-Flag_of_Mexico_%281916-1934%29.svg.png)
[México](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_M%C3%A9xico) [Sân vận động Pocitos](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Pocitos&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Argentina) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Flag_of_Argentina.svg/22px-Flag_of_Argentina.svg.png)
[1–0](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_1%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/22px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Ph%C3%A1p) [Sân vận động Parque Central](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Parque_Central&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Chile](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Chile) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Flag_of_Chile.svg/22px-Flag_of_Chile.svg.png)
[3–0](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_1%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Flag_of_Mexico_%281916-1934%29.svg/22px-Flag_of_Mexico_%281916-1934%29.svg.png)
[México](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_M%C3%A9xico) [Sân vận động Parque Central](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Parque_Central&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Chile](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Chile) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Flag_of_Chile.svg/22px-Flag_of_Chile.svg.png)
[1–0](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_1%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/22px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Ph%C3%A1p) [Sân vận động Centenario](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Centenario&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Argentina) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Flag_of_Argentina.svg/22px-Flag_of_Argentina.svg.png)
[6–3](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_1%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Flag_of_Mexico_%281916-1934%29.svg/22px-Flag_of_Mexico_%281916-1934%29.svg.png)
[México](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_M%C3%A9xico) [Sân vận động Centenario](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Centenario&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Argentina) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Flag_of_Argentina.svg/22px-Flag_of_Argentina.svg.png)
[3–1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_1%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Flag_of_Chile.svg/22px-Flag_of_Chile.svg.png)
[Chile](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Chile) [Sân vận động Centenario](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Centenario&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo)
### Bảng 2
|Đội||Pld||W||D||L||GF||GA||GD||Pts|
|
|![]()
|2||2||0||0||6||1||+5||
|4
|
|![]()
|2||1||0||1||5||2||+3||
|2
|
|![]()
|2||0||0||2||0||8||−8||
|0
|14 tháng 7, 1930|
|
|![]()
[2–1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_2%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Flag_of_Brazil_%281889-1960%29.svg/22px-Flag_of_Brazil_%281889-1960%29.svg.png)
[Brasil](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Brasil) [Sân vận động Parque Central](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Parque_Central&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Nam Tư](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Nam_T%C6%B0) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Flag_of_SFR_Yugoslavia.svg/22px-Flag_of_SFR_Yugoslavia.svg.png)
[4–0](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_2%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Flag_of_Bolivia.svg/22px-Flag_of_Bolivia.svg.png)
[Bolivia](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Bolivia) [Sân vận động Parque Central](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Parque_Central&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Brasil](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Brasil) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Flag_of_Brazil_%281889-1960%29.svg/22px-Flag_of_Brazil_%281889-1960%29.svg.png)
[4–0](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_2%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Flag_of_Bolivia.svg/22px-Flag_of_Bolivia.svg.png)
[Bolivia](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Bolivia) [Sân vận động Centenario](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Centenario&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo)
### Bảng 3
|Đội||Pld||W||D||L||GF||GA||GD||Pts|
|
|![]()
|2||2||0||0||5||0||+5||
|4
|
|![]()
|2||1||0||1||3||5||−2||
|2
|
|![]()
|2||0||0||2||1||4||−3||
|0
|14 tháng 7, 1930|
|
|![]()
[3–1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_3%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Flag_of_Peru_%281825-1950%29.svg/22px-Flag_of_Peru_%281825-1950%29.svg.png)
[Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Peru) [Sân vận động Pocitos](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Pocitos&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Uruguay) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Uruguay.svg/22px-Flag_of_Uruguay.svg.png)
[1–0](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_3%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Flag_of_Peru_%281825-1950%29.svg/22px-Flag_of_Peru_%281825-1950%29.svg.png)
[Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Peru) [Sân vận động Pocitos](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Pocitos&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Uruguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Uruguay) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Uruguay.svg/22px-Flag_of_Uruguay.svg.png)
[4–0](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_3%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Flag_of_Romania.svg/22px-Flag_of_Romania.svg.png)
[România](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Rom%C3%A2nia) [Sân vận động Centenario](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Centenario&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo)
### Bảng 4
|Đội||Pld||W||D||L||GF||GA||GD||Pts|
|
|![]()
|2||2||0||0||6||0||+6||
|4
|
|![]()
|2||1||0||1||1||3||−2||
|2
|
|![]()
|2||0||0||2||0||4||−4||
|0
|13 tháng 7, 1930|
|
|![]()
[3–0](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_4%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg/22px-Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg.png)
[Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_B%E1%BB%89) [Sân vận động Parque Central](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Parque_Central&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/US_flag_48_stars.svg/22px-US_flag_48_stars.svg.png)
[3–0](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_4%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Flag_of_Paraguay.svg/22px-Flag_of_Paraguay.svg.png)
[Paraguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Paraguay) [Sân vận động Parque Central](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Parque_Central&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo) [Paraguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Paraguay) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Flag_of_Paraguay.svg/22px-Flag_of_Paraguay.svg.png)
[1–0](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_4%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg/22px-Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg.png)
[Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_B%E1%BB%89) [Sân vận động Centenario](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Centenario&action=edit&redlink=1), [Montevideo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Montevideo)
### Vòng đấu loại trực tiếp
|Bán kết||Chung kết|
|27 tháng 7 – Montevideo (Cenetario)|
|
|![]()
|
|6
|
|![]()
|1|
|30 tháng 7 – Montevideo (Cenetario)|
|
|![]()
|
|4
|
|![]()
|2|
|26 tháng 7 – Montevideo (Cenetario)|
|
|![]()
|
|6
|
|![]()
|1|
#### Bán kết
|
|
26 tháng 7, 1930
14:45 UYT (
|
|![]()
[6–1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28v%C3%B2ng_%C4%91%E1%BA%A5u_lo%E1%BA%A1i_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/US_flag_48_stars.svg/22px-US_flag_48_stars.svg.png)
[Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) [Monti](https://vi.wikipedia.org/wiki/Luis_Monti) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[Scopelli](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alejandro_Scopelli&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[Stábile](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Guillermo_St%C3%A1bile&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[Peucelle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carlos_Peucelle&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[Brown](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jim_Brown_%28c%E1%BA%A7u_th%E1%BB%A7_sinh_n%C4%83m_1908%29&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
|
|
Khán giả: 72,886
Trọng tài:
|
|
27 tháng 7, 1930
14:45 UYT (
|
|![]()
[6–1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28v%C3%B2ng_%C4%91%E1%BA%A5u_lo%E1%BA%A1i_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Flag_of_SFR_Yugoslavia.svg/22px-Flag_of_SFR_Yugoslavia.svg.png)
[Nam Tư](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Nam_T%C6%B0) [Cea](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pedro_Cea&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_note-RSSSF-1) [Anselmo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peregrino_Anselmo&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_note-RSSSF-1) [Iriarte](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Santos_Iriarte&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_note-RSSSF-1) [Vujadinović](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90or%C4%91e_Vujadinovi%C4%87&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_note-RSSSF-1)
|
|
Khán giả: 79,867
Trọng tài:
#### Chung kết
|
|
30 tháng 7, 1930
15:30 UYT (
|
|![]()
[4–2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28v%C3%B2ng_%C4%91%E1%BA%A5u_lo%E1%BA%A1i_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Flag_of_Argentina.svg/22px-Flag_of_Argentina.svg.png)
[Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Argentina) [Dorado](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pablo_Dorado&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[Cea](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pedro_Cea&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_note-RSSSF-1) [Iriarte](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Santos_Iriarte&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[Castro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A9ctor_Castro&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[Peucelle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carlos_Peucelle&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[Stábile](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Guillermo_St%C3%A1bile&action=edit&redlink=1) ![Bàn thắng Bàn thắng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Soccerball_shade.svg/13px-Soccerball_shade.svg.png)
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_note-RSSSF-1)
|
|
Khán giả: 68,346
Trọng tài:
## Vô địch
|
|Vô địch World Cup 1930 ![]()
## Cầu thủ ghi bàn
- 8 bàn
- 5 bàn
- 4 bàn
- 3 bàn
- 2 bàn
- 1 bàn
## Bảng xếp hạng giải đấu
|R||Đội||G||Pld||W||D||L||GF||GA||GD||Pts|
|1||
|![]()
|
|![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Flag_of_Argentina.svg/22px-Flag_of_Argentina.svg.png)
[Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Argentina) [1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_1%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/US_flag_48_stars.svg/22px-US_flag_48_stars.svg.png)
[Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Hoa_K%E1%BB%B3) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_note-wc1930-2) [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_note-3) [4](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_4%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Flag_of_SFR_Yugoslavia.svg/22px-Flag_of_SFR_Yugoslavia.svg.png)
[Nam Tư](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Nam_T%C6%B0) [2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_2%29&action=edit&redlink=1) **Bị loại ở vòng bảng** ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Flag_of_Chile.svg/22px-Flag_of_Chile.svg.png)
[Chile](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Chile) [1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_1%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Flag_of_Brazil_%281889-1960%29.svg/22px-Flag_of_Brazil_%281889-1960%29.svg.png)
[Brasil](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Brasil) [2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_2%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/22px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Ph%C3%A1p) [1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_1%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Flag_of_Romania.svg/22px-Flag_of_Romania.svg.png)
[România](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Rom%C3%A2nia) [3](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_3%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Flag_of_Paraguay.svg/22px-Flag_of_Paraguay.svg.png)
[Paraguay](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Paraguay) [4](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_4%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Flag_of_Peru_%281825-1950%29.svg/22px-Flag_of_Peru_%281825-1950%29.svg.png)
[Peru](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Peru) [3](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_3%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg/22px-Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg.png)
[Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_B%E1%BB%89) [4](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_4%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Flag_of_Bolivia.svg/22px-Flag_of_Bolivia.svg.png)
[Bolivia](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_Bolivia) [2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_2%29&action=edit&redlink=1) ![ ](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Flag_of_Mexico_%281916-1934%29.svg/22px-Flag_of_Mexico_%281916-1934%29.svg.png)
[México](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_tuy%E1%BB%83n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_M%C3%A9xico) [1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930_%28B%E1%BA%A3ng_1%29&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [Đây là một trong những trận đấu mà các chi tiết thống kê đang có tranh chấp. Các chân sút xuất sắc và thời gian thi đấu ở đây là của](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_ref-RSSSF_1-5) **d** [FIFA](https://vi.wikipedia.org/wiki/FIFA). Một số nguồn tin khác, chẳng hạn như RSSSF, nếu một cầu thủ ghi bàn khác nhau, thời gian hoặc cả hai. Xem chi tiết [“World Cup 1930 finals”](http://www.rsssf.com/tables/30full.html). *. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2010.* [Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rec.Sport.Soccer_Statistics_Foundation&action=edit&redlink=1)(RSSSF) **There was no official World Cup third place match in 1930 and no official third place was awarded at the time; both the USA and** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_ref-wc1930_2-0) [Yugoslavia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yugoslavia_national_football_team&action=edit&redlink=1)lost in the semi-finals. However using the overall tournament records, FIFA’s official website lists the United States as the third place finishers in the 1930 World Cup. [[1]](http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/uruguay1930/index.html) **Fifa Bronze medal awarded to** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_1930#cite_ref-3) [Thomas Florie](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thomas_Florie&action=edit&redlink=1)captain of USA team. [[2]](http://books.google.co.uk/books?id=h13PPDl1Le4C&q=medal+florie#v=snippet&q=medal%20florie&f=false)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Giải vô địch bóng đá thế giới 1930](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:FIFA_World_Cup_1930?uselang=vi) [Trang Web chính thức của Liên đoàn Bóng đá thế giới (FIFA)](http://www.fifa.com/) [Trang Web chính thức của FIFA về World Cup](http://www.fifaworldcup.com/)
|
|
|
|
# Henry Ford
|Bài viết này cần thêm
|
|Henry Ford|
|
|![]()
[1919](https://vi.wikipedia.org/wiki/1919) [30 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_7), [1863](https://vi.wikipedia.org/wiki/1863) [Greenfield Township](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Greenfield_Township,_Michigan&action=edit&redlink=1), [Dearborn, Michigan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dearborn,_Michigan), U.S. [07 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/07_th%C3%A1ng_4), [1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/1947)(83 tuổi) [Fair Lane](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fair_Lane&action=edit&redlink=1), [Dearborn, Michigan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dearborn,_Michigan), U.S. [Business](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Business&action=edit&redlink=1), [Engineering](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Engineering&action=edit&redlink=1) ![ Green Arrow Up.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Green_Arrow_Up.svg/10px-Green_Arrow_Up.svg.png)
![ Green Arrow Up.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Green_Arrow_Up.svg/10px-Green_Arrow_Up.svg.png)
**$188.1 billion**, based on information from [Forbes](https://vi.wikipedia.org/wiki/Forbes)– tháng 2 năm 2008. [Protestant Episcopal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=ECUSA&action=edit&redlink=1) [Edsel Ford](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edsel_Ford&action=edit&redlink=1) ![ Henry Ford Signature.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Henry_Ford_Signature.svg/150px-Henry_Ford_Signature.svg.png)
![ Henry Ford Signature.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Henry_Ford_Signature.svg/150px-Henry_Ford_Signature.svg.png)
[Henry Ford (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_Ford_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29&action=edit&redlink=1). **Henry Ford** ( [30 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_7), [1863](https://vi.wikipedia.org/wiki/1863) – [7 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_4), [1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/1947)) là người sáng lập [Công ty Ford Motor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_Ford_Motor&action=edit&redlink=1). Ông là một trong những người đầu tiên áp dụng sản xuất kiểu [dây chuyền lắp ráp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%A2y_chuy%E1%BB%81n_l%E1%BA%AFp_r%C3%A1p&action=edit&redlink=1) trong sản xuất [ô tô](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94_t%C3%B4). Ông không chỉ cách mạng ngành công nghiệp sản xuất ở Hoa Kỳ và châu Âu mà còn có nhiều ảnh hưởng tới kinh tế và xã hội thế kỷ 20 tới mức sự phối hợp giữa sản xuất hàng loạt, tiền lương cao và giá thành sản phẩm thấp cho người tiêu dùng đã được gọi là “ [Chủ nghĩa Ford](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Ford&action=edit&redlink=1).” Ông đã trở thành một trong hai hay ba người giàu nhất thế giới; ông để lại hầu như toàn bộ tài sản của mình cho [Quỹ Ford](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_Ford&action=edit&redlink=1), nhưng vẫn thu xếp để gia đình ông mãi giữ được quyền quản lý công ty.
## Mục lục
[1 Tuổi trẻ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Tu.E1.BB.95i_tr.E1.BA.BB) [2 Công ty ô tô Detroit](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#C.C3.B4ng_ty_.C3.B4_t.C3.B4_Detroit) [3 Công ty Ford Motor](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#C.C3.B4ng_ty_Ford_Motor) [4 Con tàu hòa bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Con_t.C3.A0u_h.C3.B2a_b.C3.ACnh) [5 Chủ nghĩa bài Do Thái và Tờ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Ch.E1.BB.A7_ngh.C4.A9a_b.C3.A0i_Do_Th.C3.A1i_v.C3.A0_T.E1.BB.9D_The_Dearborn_Independent) *The Dearborn Independent* [6 Ford làm ăn với thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Ford_l.C3.A0m_.C4.83n_v.E1.BB.9Bi_th.E1.BA.BF_gi.E1.BB.9Bi) [7 Quỹ Ford](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Qu.E1.BB.B9_Ford) [8 Cái chết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#C.C3.A1i_ch.E1.BA.BFt) [9 Những lời trích dẫn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Nh.E1.BB.AFng_l.E1.BB.9Di_tr.C3.ADch_d.E1.BA.ABn) [10 Những thí dụ phụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Nh.E1.BB.AFng_th.C3.AD_d.E1.BB.A5_ph.E1.BB.A5) [11 Ghi chú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Ghi_ch.C3.BA) [12 Tham khảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Tham_kh.E1.BA.A3o) [13 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Xem_th.C3.AAm) [14 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tuổi trẻ
Ford sinh ra ở một trang trại thịnh vượng ở hạt Springwells (hiện ở thành phố
[Dearborn, Michigan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dearborn,_Michigan)) do cha mẹ ông sở hữu, William Ford (1826-1905) và Mary Litogot (c1839–1876), là những người nhập cư từ [Quận Cork](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Cork&action=edit&redlink=1), [Ireland](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland). Gia đình Ford có nguồn gốc từ tây nước [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) – họ đã buộc phải rời khỏi đất đai ở [Somerset](https://vi.wikipedia.org/wiki/Somerset) và ‘di cư’ đến Ireland. Những anh chị em ruột của ông gồm: Margaret Ford (1867–1868); Jane Ford (c1868–1945); William Ford (1871–1917) và Robert Ford (1873–1934).
Vào mùa hè năm 1873, Henry lần đầu nhìn thấy một cái máy tự chạy trên đường, một cái động cơ hơi nước đứng yên được dùng để đập lúa hay để cung cấp sức lực cho một máy xay. Người điều khiển nó, Fred Reden, chất nó lên trên mấy cái bánh được nối với một sợi xích lái. Henry bị cái máy quyến rũ và trong năm sau Reden dạy Henry cách khởi động và điều khiển cái máy đó. Sau này Ford nói, chính kinh nghiệm đó “đã chỉ cho tôi thấy rằng tôi là một kỹ sư từ trong bản năng.”
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#endnote_Ford1)
Henry đem theo sự đam mê máy móc về nhà. Cha ông đã cho ông một cái đồng hồ đeo tay khi ông bắt đầu sang tuổi thanh niên. Tới mười lăm tuổi, ông đã nổi tiếng là một người sửa chữa đồng hồ giỏi, đã từng tháo ra và lắp lại các loại đồng hồ của bạn bè và hàng xóm hàng chục lần.
[[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#endnote_Ford2)
Mẹ ông chết năm 1876. Đó là một sự kiện làm Henry bị sốc nặng. Cha ông hy vọng rằng cuối cùng Henry sẽ quản lý trang trại của gia đình, nhưng ông không thích nghề nông. Và cùng với cái chết của mẹ, không còn nhiều điều hứng thú có thể giữ ông ở lại trang trại nữa. Sau này ông nói, “Tôi không bao giờ có bất kỳ một tình cảm đặc biệt nào với trang trại. Chính mẹ tôi ở trang trại mới là điều tôi yêu quý.”
[[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#endnote_Ford3)
Năm 1879, ông rời gia đình để đến thành phố gần đó
[Detroit](https://vi.wikipedia.org/wiki/Detroit) và làm việc với tư cách thợ học việc, đầu tiên với James F. Flower & Bros., và sau đó với Detroit Dry Dock Co. Năm 1882, ông quay trở lại Dearborn để làm việc ở trang trại gia đình và trở thành người lão luyện trong việc điều khiển máy hơi nước loại nhỏ Westinghouse. Vì vậy ông được Công ty [Westinghouse](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Westinghouse_Electric_Corporation&action=edit&redlink=1) thuê để bảo dưỡng các loại máy móc.
Lúc ông lấy Clara Bryant năm 1888, Ford tự kiếm sống bằng cách lao động ở trang trại và điều hành một nhà máy cưa. Họ chỉ có một đứa con:
[Edsel Bryant Ford](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edsel_Bryant_Ford&action=edit&redlink=1) (1893–1943).
Năm 1891, Ford trở thành một kỹ sư ở
[Edison Illuminating Company](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edison_Illuminating_Company&action=edit&redlink=1), và sau khi ông được thăng chức lên làm kỹ sư trưởng năm 1893, ông đã có đủ thời gian và tiền bạc để dành cho sự chú tâm của mình tới việc thực nghiệm máy chạy xăng. Những cuộc thực nghiệm đó lên tới đỉnh điểm năm 1896 khi ông hoàn thành một phương tiện tự hành đầu tiên của mình được đặt tên là [Quadricycle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quadricycle&action=edit&redlink=1), ông đã lái thử nó vào ngày 4 tháng 6 cùng năm. Sau nhiều lần lái thử nghiệm, Henry Ford bất chợt nghĩ ra nhiều cách để cải thiện chiếc Quadricycle.
## Công ty ô tô Detroit
Sau thành công ban đầu này, Ford tới Công ty chiếu sáng Edison năm 1899 cùng nhiều nhà đầu tư khác, sau đó họ thành lập
[Công ty ô tô Detroit](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_%C3%B4_t%C3%B4_Detroit&action=edit&redlink=1). Công ty ô tô Detroit nhanh chóng phá sản sau đó bởi vì Ford tiếp tục cải tiến thiết kế, chứ không bán xe. Ford cho xe của mình chạy đua với xe của các công ty khác để thể hiện các ưu thế trong thiết kế của ông. Vì ông chú ý tới xe đua, ông đã thành lập nên một công ty thứ hai, [Công ty Henry Ford](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_Henry_Ford&action=edit&redlink=1). Trong giai đoạn này, chính ông là người lái xe và chiến thắng trong cuộc đua với [Alexander Winton](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Winton&action=edit&redlink=1), một tay đua nổi tiếng và rất được hâm mộ vào ngày [10 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_10) năm [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901). Ford bị các nhà đầu tư buộc phải rời công ty và người thay thế ông là [Henry M. Leland](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_M._Leland&action=edit&redlink=1) năm 1902, và công ty được tổ chức lại thành [Cadillac](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cadillac_%28%C3%B4_t%C3%B4%29&action=edit&redlink=1).
## Công ty Ford Motor
Henry Ford, cùng với mười một nhà đầu tư khác và $28.000 tiền vốn lập ra
[Công ty Ford Motor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_Ford_Motor&action=edit&redlink=1) năm 1903. Ford đã lái một chiếc xe được thiết kế mới hoàn toàn tới một cuộc triển lãm trong đó chiếc xe đã chạy qua khoảng cách một dặm trên mặt băng hồ St. Clair trong 39.4 giây, đó là một [tốc độ kỷ lục trên mặt đất](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_k%E1%BB%B7_l%E1%BB%A5c_tr%C3%AAn_m%E1%BA%B7t_%C4%91%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) mới. Bị thuyết phục bởi thắng lợi này, tay đua nổi tiếng [Barney Oldfield](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Barney_Oldfield&action=edit&redlink=1), người đã đặt tên model “999” mới này của Ford để tỏ lòng trân trọng với một cuộc đua xe lửa mới ngày hôm đó, đã lái chiếc xe chạy vòng quanh đất nước và làm cho thương hiệu Ford trở nên nổi tiếng trên khắp Hoa Kỳ. Henry Ford cũng là một trong những người đầu tiên ủng hộ giải đua [Indianapolis 500](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Indianapolis_500&action=edit&redlink=1). Henry Ford đã làm các nhà tư bản bạn ông sửng sốt khi tăng lương ngày lên gấp đôi cho đa số công nhân của ông vào năm 1914, mười một năm sau khi ông lập nên nhà máy ô tô đầu tiên của ông. Ông biết điều mình đang làm. Khả năng mua sắm của công nhân tăng lên, và nó kích thích nhu cầu tiêu thụ của họ. Ford gọi đó là ‘động cơ lương.’ Việc áp dụng [hệ thống chiều dọc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_chi%E1%BB%81u_d%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) và một số mưu kế kinh doanh khác cũng góp phần vào thành công của công ty.
### Model T
Năm 1908, Công ty Ford tung ra
[Model T](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ford_Model_T&action=edit&redlink=1) được thiết kế bởi một người [Hungary](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hungary), [Jozsef Galamb](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jozsef_Galamb&action=edit&redlink=1). Từ 1909 đến 1913, Ford bước vào tháo rời những chiếc Model T trong các cuộc đua, hoàn thiện trước (mặc dù sau đó không đạt quy cách) trong một cuộc đua “hai đại dương” (xuyên Hoa Kỳ) năm 1909, và thiết lập một kỷ lục tốc độ khi chạy trên đường tròn ở Detroit Fairgrounds năm 1911 với tay đua Frank Kulick. Năm 1913, Ford cố gắng chế tạo lại Model T trong cuộc đua Indianapolis 500, nhưng được thông báo rằng các quy định đòi hỏi chiếc xe phải được tăng thêm trọng lượng 1.000 pounds (450 kg) trước khi nó có thể tham gia đua. Ford bỏ cuộc, và nhanh chóng sau đó từ bỏ hẳn các cuộc đua và chỉ trích rằng ông không hài lòng với các quy định của môn thể thao đó và lúc ấy ông cần dành thời gian cho việc chế tạo Model T đang ngày càng phát triển.
Tới năm 1913, đua xe không còn là cách cần thiết để quảng cáo xe với công chúng nữa bởi vì Model T đã nổi tiếng và có mặt ở mọi nơi trên những con đường nước Mỹ. Chính vào năm này, Henry Ford đã đưa dây chuyền lắp ráp chuyển động vào trong các nhà máy của mình, nó cho phép tăng năng xuất lên rất cao. Mặc dù tên Ford thường gắn liền với các ý tưởng, một số nguồn khác tạm thời cho thấy rằng ý tưởng và sự phát triển của nó bắt nguồn từ từ Clarence Avery,
[Peter E. Martin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_E._Martin&action=edit&redlink=1), [Charles E. Sorensen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_E._Sorensen&action=edit&redlink=1), và C.H. Wills. (Xem [Piquette Plant](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Piquette_Plant&action=edit&redlink=1))
Tới năm 1918, một nửa số ô tô ở Mỹ là Model T. Thiết kế của Model T, vốn được Henry Ford nồng nhiệt tán thưởng và ủng hộ, tiếp tục tồn tại đến năm 1927 (sau khi sự nổi tiếng trong đại chúng của nó đã nguội), với tổng số sản xuất lên đến mười lăm triệu chiếc. Đây là một kỷ lục còn tồn tại trong 45 năm tiếp sau đó. Mọi người cho rằng Ford đã nói, “Bất kỳ khách hàng nào có thể có một chiếc xe được sơn bất kỳ màu ông ta muốn cho tới khi nó vẫn là màu đen,” dù câu chuyện này có vẻ không chính xác. Trước đó Model T được sơn nhiều màu, kể cả màu đỏ cho tới khi sự phát triển của dây chuyền lắp ráp áp đặt màu đen bởi vì nó có thời gian khô khô nhanh hơn,
Tháng 12, 1918, sau khi thua trong cuộc chạy đua chức nghị sỹ, Henry Ford chuyển quyền quản lý Ford Motor cho con trai
[Edsel Ford](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edsel_Ford&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, Henry vẫn giữ quyền quyết định tối hậu và thỉnh thoảng đảo ngược ý kiến của con trai. Henry và Edsel mua tất cả cổ phiếu còn lại từ các nhà đầu tư khác, vì thế gia đình họ sở hữu riêng cả công ty.
Tới giữa thập kỷ 1920, doanh số bán Model T bắt đầu sụt giảm vì sự cạnh tranh đã tăng mạnh. Những nhà sản xuất ô tô khác tung ra các kế hoạch thanh toán giúp khách hàng có thể mua xe của họ, thường là có thêm các đặc tính kỹ thuật hiện đại và kiểu cách mà Model T không có được. Dù có những thúc ép của Edsel, Henry vẫn kiên quyết từ chối tích hợp thêm các tính năng mới vào Model T hay tạo dựng một kế hoạch tài chính khách hàng.
### Model A và thời gian sau đó
Tới năm 1926, doanh số bán thấp kém của Model T đã thuyết phục được Henry về điều Edsel đã nhiều lần nhấn mạnh: cần một model mới. Ông già Ford vẫn theo đuổi kế hoạch về một cải tiến lớn trong thiết kế kỹ thuật động cơ, chassis và các sự cần thiết cơ khí khác, trong khi bỏ phần phát triển thiết kế thân xe cho con trai. Edsel cũng gắng sức thuyết phục cha về sự chống đối lúc đầu của ông trong kết luận về truyền động thay đổi kiểu trượt (sliding-shift transmission). Kết quả rất thành công
[Ford Model A](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ford_Model_A&action=edit&redlink=1), được giới thiệu vào tháng 12, 1927 và được sản xuất tới 1931, với tổng số xuất xưởng hơn bốn triệu chiếc. Sau đó công ty chấp nhận một hệ thống thay đổi model hàng năm và hiện nó vẫn được các nhà sản xuất ô tô áp dụng.
Ford là một người ủng hộ ngành hàng không từ rất sớm. Ông tài trợ rất nhiều cho
[Stout Metal Airplane Company](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Stout_Metal_Airplane_Company&action=edit&redlink=1), công ty này phát triển [Ford Tri-Motor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ford_Tri-Motor&action=edit&redlink=1), một máy bay dân dụng loại lớn đầu tiên.
Trong thập niên ba mươi, Ford cũng đã vượt qua được sự phản đối của mình đối với các công ty tài chính, và Universal Credit Company của Ford đã trở thành một tổ chức tài chính lớn đầu tư vào ngành ô tô.
### Cái chết của Edsel
Tháng 5, 1943, Edsel Ford chết, để trống chiếc ghế chủ tịch công ty. Henry Ford tiến cử
[Harry Bennett](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Harry_Bennett&action=edit&redlink=1) người đã hợp tác với ông từ lâu lên giữ chức này. Vợ góa của Edsel là Eleanor, người đã thừa kế cổ phần của Edsel, muốn con mình là [Henry Ford II](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_Ford_II&action=edit&redlink=1) được nắm vị trí đó. Vấn đề được giải quyết sau một giai đoạn khi chính Henry, lúc ấy đã 79 tuổi, phải đích thân giữ chức đó. Henry Ford II ra khỏi Hải quân và trở thành phó chủ tịch chấp hành, trong khi Harry Bennett có một ghế trong hội đồng và chịu trách nhiệm về nhân sự, các quan hệ lao động và quan hệ đối ngoại.
Công ty đã rơi vào thời kỳ khó khăn trong hai năm sau đó, thua lỗ $10 triệu một tháng. Tổng thống
[Franklin D. Roosevelt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Franklin_D._Roosevelt) đã phải cấp cho Công ty Ford Motor một khoản tiến cứu trợ để việc sản xuất của họ có thể tiếp tục trong thời chiến. Tới năm 1945, tình trạng suy yếu của Henry Ford đã khá rõ ràng và vợ cùng con dâu của ông buộc ông phải từ chức trao quyền cho cháu trai, Henry Ford II.
### Triết lý lao động của Ford
Henry Ford có những ý tưởng rất đặc biệt về các quan hệ với công nhân. Ngày
[5 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_1), [1914](https://vi.wikipedia.org/wiki/1914) Ford tuyên bố chương trình 5 dollar một ngày của ông. Chương trình này kêu gọi giảm giờ làm từ 9 giờ xuống còn 8 giờ và nâng lương tối thiểu trên ngày từ $2.34 lên $5 cho các công nhân lành nghề. Ford coi trọng việc tăng đền bù như một hình thức chia lợi nhuận hơn là lương. Lương được trả cho người lao động trên tuổi 22, đã làm việc cho công ty sáu tháng hay hơn, và, một điều rất quan trọng, phải sống theo kiểu mà Ford tán thành. Công ty lập nên một Phòng xã hội học gồm 150 nhà điều tra và nhân viên phụ trợ để kiểm tra điều này. Thậm chí với những yêu cầu như vậy, một phần đông công nhân vẫn đủ tư cách được chia lợi nhuận.
Trái ngược hẳn lại, Ford kiên quyết phản đối các
[liên đoàn lao động](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_lao_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) bên trong các nhà máy của mình. Để sớm ngăn chặn các hoạt động công đoàn, ông ủng hộ [Harry Bennett](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Harry_Bennett&action=edit&redlink=1), cựu boxer hải quân, làm chủ tịch Phòng dịch vụ. Bennett đã sử dụng nhiều mưu kế dọa dẫm để nghiền nát tổ chức công đoàn. Rắc rối nổi tiếng nhất, năm 1937, là một cuộc cãi lộn dẫn tới đổ máu giữa những nhân viên an ninh công ty và những người tổ chức, sau này được gọi là vụ [Trận đánh nhau giữa các Overpass](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_nhau_gi%E1%BB%AFa_c%C3%A1c_Overpass&action=edit&redlink=1).
Ford là nhà sản xuất ô tô cuối cùng ở Detroit công nhận công đoàn
[Liên hiệp công nhân ô tô](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_c%C3%B4ng_nh%C3%A2n_%C3%B4_t%C3%B4&action=edit&redlink=1) UAW). Một cuộc biểu tình ngồi của công đoàn UAW tháng 4 năm 1914 đã đóng cửa [River Rouge Plant](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=River_Rouge_Plant&action=edit&redlink=1). Dưới sức ép của Edsel và vợ và Clara, Henry Ford cuối cùng đã phải đồng ý thu nhận những kiến nghị bên trong các nhà máy của Ford, và hợp đồng đầu tiên với UAW được ký tháng 6, 1941.
## Con tàu hòa bình
Năm 1915, ông hỗ trợ tiền cho một chuyến đi đến Châu Âu, nơi Chiến tranh thế giới thứ nhất đang sắp nổ ra, cho ông và 170 lãnh đạo hòa bình nổi tiếng khác. Ông đã nói với Tổng thống Wilson về chuyến đi này nhưng không nhận được ủng hộ từ phía chính phủ. Nhóm của ông tới nước Thụy Điển và Hà Lan trung lập để gặp gỡ với những nhà hoạt động hòa bình ở đó. Ford, mục tiêu của nhiều sự nhạo báng, đã rời khỏi tàu ngay sau khi nó tới Thụy Điển.
## Chủ nghĩa bài Do Thái và Tờ
*The Dearborn Independent* *The International Jew, the World’s Foremost Problem*. Articles from *The Dearborn Independent*, 1920
Năm 1918 thư ký chính của Ford là Ernst Liebold bị một nhà báo cáo buộc đã nói chuyện bằng tiếng Đức với một nhà báo từ tờ báo tiếng Đức là Chicago. Tình báo quân đội đã điều tra và hủy bỏ vụ việc vì không có cơ sở. Liebold là người chịu trách nhiệm việc sử dụng tên tuổi của Ford năm 1919 và báo chí để chỉ trích người Do Thái (nhiều năm trước khi phong trào Phát xít bắt đầu). Liebold đã sử dụng quyền lực của Ford để bắt đầu một tạp chí,
*, năm 1919. Tờ báo hoạt động trong tám năm, trong thời gian đó Liebold đã tái bản “ The Dearborn Independent* [Protocols of the Learned Elders of Zion](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Protocols_of_the_Elders_of_Zion&action=edit&redlink=1),” vốn hồi đó đã bị tai tiếng là một sự giả mạo. [Hiệp hội sử học Do Thái ở Mỹ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_s%E1%BB%AD_h%E1%BB%8Dc_Do_Th%C3%A1i_%E1%BB%9F_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)coi những ý tưởng trong tờ tạp chí đó là “ [chống nhập cư](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%ADp_c%C6%B0&action=edit&redlink=1), chống lại lao động, chống rượu, và bài Do Thái”. Tháng 2, 1921, tờ [New York World](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=New_York_World&action=edit&redlink=1)in một bài phỏng vấn Ford, trong đó ông nói “ *Lời tuyên bố duy nhất tôi có thể đưa ra về các Protocols là chúng phù hợp với những gì đang diễn ra. Chúng đã mười sáu tuổi, và chúng đã phù hợp với tình hình thế giới cho tới thời điểm này. Hiện chúng đang thích hợp với nó.*”
Tờ
*Independent* cũng cho in, dưới tên Ford, nhiều bài báo chống Do Thái từng được in đầu thập kỷ 1920 dưới hình thức một bộ bốn tập, được tập hợp với cái tên “Người Do Thái trên thế giới, Vấn đề đầu tiên của thế giới.” Bị lên án bởi [Liên đoàn chống phỉ báng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_ch%E1%BB%91ng_ph%E1%BB%89_b%C3%A1ng&action=edit&redlink=1) (ADL), tuy nhiên các bài báo rõ ràng lên án những cuộc thảm sát người Do Thái và bạo lực chống lại họ (Tập 4, Chương 80), thích hợp với việc lên án các vụ bạo lực số đông nhằm vào người Do Thái hơn. Trên thực tế chẳng có bài nào trong số này do Ford viết ra, mặc dù có thể chúng được ông ngụ ý đồng ý.
Việc kiện cáo phỉ báng về vụ bài Do Thái dẫn Ford tới hành động đóng cửa tờ
*Dearborn Independent* tháng 12, 1927. Trong thời gian xử án, tổng biên tập tờ báo của Ford là William Cameron, đã chứng minh rằng Ford chẳng có liên hệ gì tới các công việc tòa soạn mặc dù đúng ra chúng là của ông. Cameron nói ông không bao giờ tranh cãi về nội dung các trang báo hay phải gửi chúng tới để xin ý kiến của Ford. [Lewis, *The Public Image of Henry Ford*, pp. 140–156; Baldwin p 220-221] Ford chính thức rút lui tờ *International Jew* và *Protocols*. Tháng 1, 1942, Ford đã viết một bức thư ngỏ tới ADL phản đối lòng căm ghét với người Do Thái và bày tỏ hy vọng của ông rằng sự căm ghét người Do Thái sẽ giảm bớt đi với thời gian. Tuy nhiên, những nhóm cực đoan thường tái sử dụng lại những thứ đó—dù không được phép; nó vẫn xuất hiện trên những trang web [bài Do Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_b%C3%A0i_Do_Th%C3%A1i) và [Quốc xã mới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_x%C3%A3_m%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1).
## Ford làm ăn với thế giới
Ford đã có một cam kết chắc chắn rằng thương mại quốc tế tạo ra hòa bình quốc tế, và ông đã sử dụng Model T để giúp mở rộng điều ông tin tưởng. [Watts 236-40] Ông đã mở xưởng lắp ráp đầu tiên ở Anh Quốc ngay từ năm 1911, và nhanh chóng trở thành nhà sản xuất lớn nhất ở đó. Ông cũng làm như vậy ở Canada. Năm 1912 ông giúp Agnelli của Fiat ở Italia. Trong thập kỷ 1920 ông mở nhiều nhà máy ở Australia, Ấn Độ thuộc Pháp và Đức. Ông thực nghiệm trồng cao su ở vùng rừng Amazon và gọi nó là
[Fordlândia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fordl%C3%A2ndia&action=edit&redlink=1); đây là một trong số ít những thất bại của ông, và tới năm 1929 ông đã có quan hệ buôn bán thành công trên sáu lục địa. [Wilkins] Năm 1929 Ford chấp nhận lời mời của Stalin để xây một nhà máy hiện đại tại [Gorky](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nizhny_Novgorod)—và ông đã gửi các kỹ sư cùng thợ máy Mỹ, gồm cả nhà lãnh đạo lao động tương lai [Walter Reuther](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Walter_Reuther&action=edit&redlink=1) tới đó. Khi Hoa Kỳ còn đang có hóa bình với quốc gia nào đó, Công ty Ford Motor còn làm ăn với quốc gia đó. Những nhà máy đầu tiên ở Đức được xây dựng trong thập kỷ 1920 với sự ủng hộ của [Herbert Hoover](https://vi.wikipedia.org/wiki/Herbert_Hoover) và Sở thương mại, họ đồng ý với lý thuyết của Ford rằng thương mại quốc tế là mục tiêu căn bản của Ford cho hòa bình thế giới.[Wilkins]
Hình ảnh của Ford làm cho người Châu Âu, đặc biệt là người Đức, kính nể, nó gợi lên “nỗi sợ cho một số người, sự say mê đối với những người khác, và sự mê hoặc cho tất cả” [Nolan tr. 31]. Tất cả những người Đức bàn về chủ nghĩa Ford đều tin rằng nó tượng trưng cho một thứ gì đó thuộc về phần tinh túy của Mỹ. Một nhà lãnh đạo công đoàn đã nhấn mạnh rằng những công việc của Ford—tầm vóc, nhịp độ, sự tiêu chuẩn hoá, và triết lý coi sản xuất là dịch vụ—là điều Mỹ nhất mà ông thấy ở Hoa Kỳ. Cả những người ủng hộ và chỉ trích đều nhấn mạnh rằng chủ nghĩa Ford là hình ảnh thu nhỏ của sự phát triển chủ nghĩa tư bản Mỹ và rằng nền công nghiệp ô tô là then chốt để hiểu được các mối quan hệ kinh tế và xã hội ở Mỹ. Như một người Đức từng giải thích, “Ô tô đã làm thay đổi rất lớn kiểu sống của người Mỹ tới mức hiện nay một người Mỹ khó có thể tưởng tượng rằng anh ta có thể sống mà không có nó. Khó có thể nhớ cuộc sống đã từng thế nào trước khi Ford bắt đầu thuyết giảng học thuyết về sự cứu rỗi.” [Nolan tr. 31]. Đối với nhiều người Đức, Henrry Ford là hiện thân của bản chất của chủ nghĩa Mỹ. Một nhà báo của tờ
*Detroit News* đã phỏng vấn Hitler năm 1931 (hai năm trước khi ông lên nắm quyền) và hỏi ông về tấm ảnh Ford trên bàn của ông; Hitler đã nói với cô, “Tôi coi Henry Ford như người truyền cảm hứng cho mình.” Năm 1928 lãnh sự Đức ở Cleveland đã trao cho Ford và một quan chức cao cấp của General Motors giải thưởng [Grand Cross of the German Eagle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Grand_Cross_of_the_German_Eagle&action=edit&redlink=1) vì đã chế tạo xe hơi cho đại chúng. [A picture of Ford receiving the Cross is available here](http://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/daily/nov98/nazicars30.htm).
## Quỹ Ford
Henry Ford, cùng con trai là Edsel, đã lập ra
[Quỹ Ford](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%B9_Ford&action=edit&redlink=1) năm 1936 với một hiến chương rộng để thúc đẩy sự thịnh vượng của con người. Ford đã chia cổ phần của ông thành những số lượng cổ phần có quyền biểu quyết nhỏ và trao chúng cho gia đình, và một lượng lớn những cổ phần không có quyền biểu quyết cho quỹ. Quỹ đã trở nên to lớn và tới năm 1950, đã trở thành một tổ chức ở tầm thế giới. Nó đã bán tất cả mọi cổ phần của nó trên thị trường chứng khoán và không còn giữ quan hệ với [Công ty Ford Motor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_Ford_Motor&action=edit&redlink=1) và gia đình Ford. [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#endnote_FordFound)
## Cái chết
Ford bị đột quỵ lần đầu tiên năm 1938, sau đó ông chuyển quyền điều hành công ty cho Edsel. Khi Edsel chết, năm 1943, Ford buộc phải tạm ngừng nghỉ ngơi. Trong tình trạng sức khỏe kém, ông đã chuyển quyền lãnh đạo cho cháu trai
[Henry Ford II](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_Ford_II&action=edit&redlink=1) vào tháng 9, 1945, và về nghỉ. Ông chết năm 1947 vì một vụ [xuất huyết não](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt_n%C3%A3o&action=edit&redlink=1) ở tuổi 83 tại Fair Lane, trong lãnh địa của ông ở Dearborn, và được chôn trong nghĩa trang Ford tại Detroit.
## Những lời trích dẫn
Ford rất hay đưa ra lời châm biếm, và đã thuê các nhà văn sản xuất ra những câu cách ngôn để gán cho mình.
- “Lịch sử dù sao cũng là một cái đã qua rồi. Nó là truyền thống. Chúng ta không thích truyền thống. Chúng ta muốn sống trong thực tại, và chỉ duy nhất thứ lịch sử đáng giá bằng một câu chửi thề của người thợ hàn là thứ lịch sử mà chúng ta tạo ra ngày hôm nay.”
- “Những nhà tài chính quốc tế đứng đằng sau mọi cuộc chiến. Họ là những người được gọi là Do Thái quốc tế — Do Thái Đức, Do Thái Pháp, Do Thái Anh, Do Thái Mỹ. Tôi tin rằng ở tất cả các nước đó, trừ Mỹ, những nhà tài chính Do Thái là tối thượng… Ở đây, người Do Thái là một mối đe doạ.”
- “Không có gì là quá khó, nếu bạn chia nó thành từng công việc nhỏ.”
- “Bất kỳ ai dừng học tập đều già, dù anh ta ở tuổi hai mươi hay tám mươi. Bất kỳ ai đang học tập đều trẻ. Điều vĩ đại nhất trong cuộc sống là giữ tâm hồn bạn trẻ trung.”
- “Bất kỳ khách hàng nào cũng có thể có được một chiếc xe sơn bất kỳ màu nào anh ta muốn khi nó còn đang là màu đen.”
- “Đa số mọi người tiêu phí thời gian và sức lực vào việc đi đường vòng để tránh các vấn đề hơn là tìm cách giải quyết chúng.”
- “Tôi không tin vào tình trạng sẵn sàng. Nó giống như một người đang cầm một khẩu súng. Con người và các quốc gia mang súng sẽ gặp rắc rối. Nếu tôi có cách, tôi sẽ ném tất cả thuốc súng xuống biển và lột hết quân phục của mọi binh lính và thủy thủ.”
- “Tôi theo thuyết tái sinh khi tôi hai mươi sáu tuổi. Tín ngưỡng không cống hiến tí gì về vấn đề này. Ngay cả sự nghiệp cũng không thể cho tôi sự mãn nguyện hoàn toàn. Sự nghiệp sẽ vô bổ nếu ta không thể đem cái kinh nghiệm mà ta thu góp trong kiếp này để sử dụng trong kiếp sau. Khi tôi khám phá ra thuyết tái sanh thì thời gian không còn bị hạn chế nữa. Tôi không còn làm nô lệ cho kim đồng hồ nữa… Tôi muốn san sẻ với người khác sự an tịnh mà cái thấy ấy đã đem lại cho ta.”
## Những thí dụ phụ
Henry Ford từ lâu đã chú ý tới sự phát triển các loại nhựa từ các sản phẩm nông nghiệp, đặc biệt là
[đậu nành](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_t%C6%B0%C6%A1ng). Các sản phẩm nhựa từ đậu nành đã được sử dụng ở Công ty ô tô Ford trong thập kỷ 1930 cho những phần nhựa như còi, sơn, vv… Dự án này lên tới đỉnh điểm vào năm 1942, khi Ford được cấp bằng sáng chế một chiếc ô tô hầu như được làm toàn bằng nhựa, được gắn vào một khung hàn hình ống. Nó nhẹ hơn 30% so với xe bằng sắt thép, và được nói là có thể chống lại các lực tác động lớn hơn thép mười lần. Hơn nữa, nó chạy bằng cồn thực vật là ( [ethanol](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%8Atanol)) chứ không dùng xăng. Thiết kế này không bao giờ được ưa chuộng. [Lewis 1995]
Ford giữ một nơi nghỉ dưỡng (được gọi là “Ford Plantation”) ở
[Richmond Hill, Georgia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richmond_Hill,_Georgia&action=edit&redlink=1). Về căn bản ông đóng góp cho cộng đồng, xây một nhà nguyện và một ngôi trường và sử dụng một lượng lớn người địa phương.
Ford chú ý tới việc “
[sưu tập văn minh Mỹ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C6%B0u_t%E1%BA%ADp_v%C4%83n_minh_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)“. Trong thập kỷ 1920s, ông bắt đầu làm việc để biến [Sudbury, Massachusetts](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sudbury,_Massachusetts&action=edit&redlink=1) thành một làng có chủ đề lịch sử. Ông chuyển ngôi trường (mà người ta cho là) được nhắc đến trong bài hát ru, [Mary có một chú cừu nhỏ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mary_c%C3%B3_m%E1%BB%99t_ch%C3%BA_c%E1%BB%ABu_nh%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1) từ [Sterling, Massachusetts](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sterling,_Massachusetts&action=edit&redlink=1) và mua di tích lịch sử [Wayside Inn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wayside_Inn&action=edit&redlink=1). Kế hoạch này không bao giờ thành công, nhưng Ford tiếp tục thực hiện nó với việc sáng tạo ra [Greenfield Village](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Greenfield_Village&action=edit&redlink=1) ở [Dearborn, Michigan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dearborn,_Michigan). Có lẽ nó cũng lấy cảm hứng từ sự sáng tạo [Old Sturbridge Village](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Old_Sturbridge_Village&action=edit&redlink=1). Cùng lúc ấy ông bắt đầu sưu tập các đồ vật cho bảo tàng của mình, nó có chủ đề công nghệ thực tiễn. Nó được mở cửa năm 1929 với tên Viện Edison và hiện vẫn đang mở cửa mặc dù đã được hiện đại hóa hơn nhiều.
Henry Ford đôi khi được coi là tác giả của phát minh ô tô mà nói chung thuộc về
[Karl Benz](https://vi.wikipedia.org/wiki/Carl_Benz), và dây chuyền sản xuất do [Ransom E. Olds](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ransom_E._Olds&action=edit&redlink=1) sáng tạo ra. Những công nhân của Ford đã thực sự phát triển dây chuyền lắp ráp di động đầu tiên dựa trên kỹ thuật băng tải.
## Ghi chú
**Ford,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#ref_Ford1) *My Life and Work*, 22; Nevins and Hill, *Ford: The Times, the Man, the Company*(TMC), 54-55. **Ford,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#ref_Ford2) *My Life and Work*, 22-24; Nevins and Hill, *Ford TMC*, 58. **Ford,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#ref_Ford3) *My Life and Work*, 24; Edward A. Guest “Henry Ford Talks About His Mother,” *American Magazine*, July, 1923, 11-15, 116-120. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#ref_Senate) [Senator “Condemned” for Excessive Campaign Expenditures](http://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Senator_Condemned_for_Excessive_Campaign_Expenditures.htm), United States Senate, Historical Minutes. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#ref_Odyssey) [Henry Ford](http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/btford.html), A Science Odyssey, People and Discoveries. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#ref_Detroit) *Detroit News*, 31 tháng 7, 1938. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Ford#ref_FordFound) [FAQ](http://www.fordfound.org/about/faq_other.cfm), Ford Foundation.
## Tham khảo
|
|![]()
[Wikiquote](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về:
### Những nguồn đầu tiên
- Ford, Henry and Crowther, Samuel;
*, 1922. Bản tiếng Việt:* [My Life and Work](http://www.gutenberg.net/etext/7213) *Henry Ford: Cuộc đời và sự nghiệp của tôi*, Alpha Books & NXB Lao Động, 3/2006
- Ford, Henry and Crowther, Samuel;
*Today and Tomorrow*, 1926
- Ford, Henry and Crowther, Samuel;
*Moving Forward*, 1930
- Bennett, Harry, as told to Paul Marcus.
*Ford: We Never Called Him Henry*, 1951
- Sorensen, Charles E., with Samuel T. Williamson.
*My Forty Years with Ford*, 1956; [ISBN 0-915299-36-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0915299364)
### Những tiểu sử
- Bak, Richard.
*Henry and Edsel: The Creation of the Ford Empire*(2003)
- Brinkley, Douglas G.
*Wheels for the World: Henry Ford, His Company, and a Century of Progress*(2003)
- Halberstam, David. “Citizen Ford”
*American Heritage*1986 37(6): 49-64. interpretive essay
- Jardim, Anne.
*The First Henry Ford: A Study in Personality and Business Leadership*Massachusetts Inst. of Technology Press 1970.
- Lacey, Robert.
*Ford: The Men and the Machine*Little, Brown, 1986. popular biography
- Lewis, David I.
*The Public Image of Henry Ford: An American Folk Hero and His Company*Wayne State U Press (1976), [Nevins, Allan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Allan_Nevins&action=edit&redlink=1); Frank Ernest Hill (1954). *Ford: The Times, The Man, The Company*. New York: Charles Scribners’ Sons. [Nevins, Allan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Allan_Nevins&action=edit&redlink=1); Frank Ernest Hill (1957). *Ford: Expansion and Challenge, 1915-1933*. New York: Charles Scribners’ Sons. [Nevins, Allan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Allan_Nevins&action=edit&redlink=1); Frank Ernest Hill (1962). *Ford: Decline and Rebirth, 1933-1962*. New York: Charles Scribners’ Sons.
- Nye, David E.
*Henry Ford: “Ignorant Idealist.”*Kennikat, 1979.
- Watts, Steven.
*The People’s Tycoon: Henry Ford and the American Century*(2005)
### Những nghiên cứu đặc biệt
- Batchelor, Ray.
*Henry Ford: Mass Production, Modernism and Design*Manchester U. Press, 1994.
- Bonin, Huber et al.
*Ford, 1902-2003: The European History*2 vol Paris 2003. [ISBN 2914 369 069](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2914369069)scholarly essays in English; reviewed in * Holden, Len. “Fording the Atlantic: Ford and Fordism in Europe” in *Business History*Volume 47, #1 tháng 1 năm 2005 pp 122–127
- Brinkley, Douglas. “Prime Mover”.
*American Heritage*2003 54(3): 44-53. on Model T
- Bryan, Ford R.
*Henry’s Lieutenants*, 1993; [ISBN 0-8143-2428-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0814324282)
- Bryan, Ford R.
*Beyond the Model T: The Other Ventures of Henry Ford*Wayne State Press 1990.
- Dempsey, Mary A. “Fordlandia,”
*Michigan History*1994 78(4): 24-33. Ford’s rubber plantation in Brazil
- Jacobson, D. S. “The Political Economy of Industrial Location: the Ford Motor Company at Cork 1912-26.”
*Irish Economic and Social History*1977 4: 36-55. Ford and Irish politics
- Kraft, Barbara S.
*The Peace Ship: Henry Ford’s Pacifist Adventure in the First World War*Macmillan, 1978
- Levinson, William A.
*Henry Ford’s Lean Vision: Enduring Principles from the First Ford Motor Plant*, 2002; [ISBN 1-56327-260-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1563272601)
- Lewis, David L. “Ford and Kahn”
*Michigan History*1980 64(5): 17-28. Ford commissioned architect Albert Kahn to design factories
- Lewis, David L. “Henry Ford and His Magic Beanstalk”.
*Michigan History*1995 79(3): 10-17. Ford’s interest in soybeans and plastics
- Lewis, David L. “Working Side by Side”
*Michigan History*1993 77(1): 24-30. Why Ford hired large numbers of black workers
- McIntyre, Stephen L. “The Failure of Fordism: Reform of the Automobile Repair Industry, 1913-1940:
*Technology and Culture*2000 41(2): 269-299. repair shops rejected flat rates
- Meyer, Stephen.
*The Five Dollar Day: Labor Management and Social Control in the Ford Motor Company, 1908-1921*(1981)
- Nolan; Mary.
*Visions of Modernity: American Business and the Modernization of Germany*(1994)
- Daniel M. G. Raff and Lawrence H. Summers (tháng 10 năm 1987). “Did Henry Ford Pay Efficiency Wages?”.
*Journal of Labor Economics* **5**(4): S57–S86.
- Pietrykowski, Bruce. “Fordism at Ford: Spatial Decentralization and Labor Segmentation at the Ford Motor Company, 1920-1950”
*Economic Geography*1995 71(4): 383-401.
- Roediger, David, ed “Americanism and Fordism – American Style: Kate Richards O’hare’s ‘Has Henry Ford Made Good?'”
*Labor History*1988 29(2): 241-252. Socialist praise for Ford in 1916
- Segal, Howard P. “‘Little Plants in the Country’: Henry Ford’s Village Industries and the Beginning of Decentralized Technology in Modern America”
*Prospects*1988 13: 181-223. Ford created 19 rural workplaces as pastoral retreats
- Tedlow, Richard S. “The Struggle for Dominance in the Automobile Market: the Early Years of Ford and General Motors”
*Business and Economic History*1988 17: 49-62. Ford stressed low price based on efficient factories but GM did better in oligopolistic competition by including investment in manufacturing, marketing, and management.
- Thomas, Robert Paul. “The Automobile Industry and its Tycoon”
*Explorations in Entrepreneurial History*1969 6(2): 139-157. argues Ford did NOT have much influence on US industry,
- Valdés, Dennis Nodin. “Perspiring Capitalists: Latinos and the Henry Ford Service School, 1918-1928”
*Aztlán*1981 12(2): 227-239. Ford brought hundreds of Mexicans in for training as managers
- Wilkins, Mira and Frank Ernest Hill,
*American Business Abroad: Ford on Six Continents*Wayne State University Press, 1964
- Williams, Karel, Colin Haslam and John Williams, “Ford versus `Fordism’: The Beginning of Mass Production?”
*Work, Employment & Society*, Vol. 6, No. 4, 517-555 (1992), stress on Ford’s flexibility and commitment to continuous improvements
### Do Thái, chủ nghĩa bài Do Thái và Đức Quốc xã
- Baldwin, Neil;
*Henry Ford and the Jews: The Mass Production of Hate*; PublicAffairs, 2000; [ISBN 1-58648-163-0](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1586481630)
- Foust, James C. “Mass-produced Reform: Henry Ford’s Dearborn Independent”
*American Journalism*1997 14(3-4): 411-424.
- Higham, Charles,
*Trading With The Enemy*1983
- Kandel, Alan D. “Ford and Israel”
*Michigan Jewish History*1999 39: 13-17. covers business and philanthropy
- Lee, Albert;
*Henry Ford and the Jews*; Rowman & Littlefield Publishers, Inc., 1980; [ISBN 0-8128-2701-5](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0812827015)
- Lewis, David L. “Henry Ford’s Anti-semitism and its Repercussions”
*Michigan Jewish History*1984 24(1): 3-10.
- Reich, Simon (1999) “The Ford Motor Company and the Third Reich”
*Dimensions*, 13(2): 15 – 17 [online](http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/ford.html)
- Ribuffo, Leo P. “Henry Ford and the International Jew”
*American Jewish History*1980 69(4): 437-477.
- Sapiro, Aaron L. “A Retrospective View of the Aaron Sapiro-Henry Ford Case”
*Western States Jewish Historical Quarterly*1982 15(1): 79-84.
- Silverstein, K. (2000) “Ford and the Fuhrer”
*The Nation*270(3): 11 – 16
- Wallace, Max
*The American Axis: Henry Ford, Charles Lindbergh, and the Rise of the Third Reich*; [ISBN 0-312-33531-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0312335318)
- Woeste, Victoria Saker. “Insecure Equality: Louis Marshall, Henry Ford, and the Problem of Defamatory Antisemitism, 1920-1929”
*Journal of American History*2004 91(3): 877-905.
## Xem thêm
[Công ty Ford Motor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_Ford_Motor&action=edit&redlink=1) [Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Ford Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ford_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Đường xe lửa Detroit, Toledo và Ironton](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_xe_l%E1%BB%ADa_Detroit,_Toledo_v%C3%A0_Ironton&action=edit&redlink=1) [Edison and Ford Winter Estates](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edison_and_Ford_Winter_Estates&action=edit&redlink=1) [Fair Lane](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fair_Lane&action=edit&redlink=1) [Fordlândia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fordl%C3%A2ndia&action=edit&redlink=1) [William B. Mayo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_B._Mayo&action=edit&redlink=1) [Dodge kiện Công ty Ford Motor](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dodge_ki%E1%BB%87n_C%C3%B4ng_ty_Ford_Motor&action=edit&redlink=1) [Philip Roth](https://vi.wikipedia.org/wiki/Philip_Roth), nhà văn mà tưởng tượng ông Ford là Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong chính quyền tưởng tượng dưới tên Lindbergh trong tiểu thuyết *năm 2005.* [The Plot Against America](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Plot_Against_America&action=edit&redlink=1) [Danh sách những người giàu nhất trong lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_nh%E1%BB%AFng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_gi%C3%A0u_nh%E1%BA%A5t_trong_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Henry Ford](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Henry_Ford?uselang=vi)
- Full text of
*from* [My Life and Work](http://www.gutenberg.net/etext/7213) [Project Gutenberg](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg) [My Life and Work](http://www.opendepth.com/node/545), adapted from the Gutenberg Project version, with contextual links to Wikipedia.
-
[Notable quotations and speech excerpts](http://www.quotationsbook.com/authors/2560/Henry_Ford) [Nevins and Hill tell story of Peace Ship in](http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1958/2/1958_2_65.shtml) *American Heritage* [College student reports on the 1915 Peace Ship expedition](http://www.kuhistory.com/proto/story.asp?id=42) [The Henry Ford Heritage Association](http://www.hfha.org/) [Review of](http://www.detnews.com/2001/hometech/0112/12/d01-364560.htm)Henry Ford and the Jews [American Corporate Support for Nazis](http://web.archive.org/20040825075040/www.historycooperative.org/journals/llt/51/pauwels.html) [Tác phẩm của Henry Ford](http://www.gutenberg.org/author/Henry+Ford+%281863-1947%29)tại [Dự án Gutenberg](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg) [Infobox person using certain parameters when dead](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Infobox_person_using_certain_parameters_when_dead&action=edit&redlink=1) [Sinh 1863](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1863) [Mất 1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1947) [Tỷ phú Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%B7_ph%C3%BA_Hoa_K%E1%BB%B3) [Công ty Ford Motor](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%B4ng_ty_Ford_Motor) [Gia đình Ford](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gia_%C4%91%C3%ACnh_Ford&action=edit&redlink=1) [Người chủ công ty](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_ch%E1%BB%A7_c%C3%B4ng_ty&action=edit&redlink=1) [Chủ nghĩa bài Do Thái](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_b%C3%A0i_Do_Th%C3%A1i) [Người tự học](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_t%E1%BB%B1_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) [Xe cộ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Xe_c%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) [Người Mỹ gốc Ireland](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Ireland) [Doanh nhân Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Doanh_nh%C3%A2n_M%E1%BB%B9) [Chủ nghĩa hòa bình](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_h%C3%B2a_b%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) [Tam Điểm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tam_%C4%90i%E1%BB%83m&action=edit&redlink=1) [Người Mỹ gốc Bỉ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_B%E1%BB%89) [Người Mỹ gốc Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Anh)
# Bảo Đại
[Bảo Đại (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Bảo Đại|
|
| ![ Baodai2.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Baodai2.jpg/250px-Baodai2.jpg)
![ Baodai2.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Baodai2.jpg/250px-Baodai2.jpg)
[Hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) [6 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_11)năm [1925](https://vi.wikipedia.org/wiki/1925)– [30 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_8)năm [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945) [8 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_1)năm [1926](https://vi.wikipedia.org/wiki/1926) [Nguyễn Hoằng Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ho%E1%BA%B1ng_T%C3%B4ng) **Không có**
Chế độ quân chủ chấm dứtHoàng thái tử:
[Nguyễn Phúc Bảo Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_B%E1%BA%A3o_Long) [Quốc trưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) [13 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_6)năm [1949](https://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [25 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_10)năm [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955) [Nguyễn Văn Xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Xu%C3%A2n)
(
[Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam#Nam_K.E1.BB.B3_qu.E1.BB.91c) [Chính phủ Lâm thời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_l%C3%A2m_th%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t_Nam)) [Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) [Thủ tướng Quốc Gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam#Qu.E1.BB.91c_gia_Vi.E1.BB.87t_Nam) [14 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_7)năm [1949](https://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [21 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_1)năm [1950](https://vi.wikipedia.org/wiki/1950) [Nguyễn Văn Xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Xu%C3%A2n)
(
[Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam#Nam_K.E1.BB.B3_qu.E1.BB.91c) [Chính phủ Lâm thời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_l%C3%A2m_th%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t_Nam)) [Nguyễn Phan Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Phan_Long) [Nam Phương hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Ph%C6%B0%C6%A1ng_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)
|[
|[Nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) [Đăng đàn cung](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C4%83ng_%C4%91%C3%A0n_cung) [Nguyễn Hoằng Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ho%E1%BA%B1ng_T%C3%B4ng)
Khải Định hoàng đế
[Từ Cung Hoàng thái hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Cung_Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu) [22 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_10)năm [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913) [Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF), [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [31 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_7), [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)(83 tuổi) [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [Nghĩa trang Passy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%C4%A9a_trang_Passy) **Bảo Đại** ( [22 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_10), [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913) – [31 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_7), [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997)) là vị [Hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) thứ 13 và cuối cùng của [triều đại](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i) [nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n), cũng là vị Hoàng đế cuối cùng của chế độ [quân chủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
Từ
*Bảo Đại* chỉ là niên hiệu của ông, tục lệ nhà Nguyễn các vị Hoàng đế đời trước chỉ giữ một niên hiệu nên dân gian hay dùng niên hiệu để chí vị Hoàng đế đó. Ông đồng thời cũng là [Hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) của [Đế quốc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t_Nam) và là quốc trưởng của [Quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam).
## Mục lục
[1 Tiểu sử và sự nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Ti.E1.BB.83u_s.E1.BB.AD_v.C3.A0_s.E1.BB.B1_nghi.E1.BB.87p) [1.1 Thuở nhỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Thu.E1.BB.9F_nh.E1.BB.8F) [1.2 Đại Nam Hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#.C4.90.E1.BA.A1i_Nam_Ho.C3.A0ng_.C4.91.E1.BA.BF) [1.3 Tuyên bố độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Tuy.C3.AAn_b.E1.BB.91_.C4.91.E1.BB.99c_l.E1.BA.ADp) [1.4 Thoái vị](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Tho.C3.A1i_v.E1.BB.8B) [1.5 Tham gia Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Tham_gia_Ch.C3.ADnh_ph.E1.BB.A7_Vi.E1.BB.87t_Nam_D.C3.A2n_ch.E1.BB.A7_C.E1.BB.99ng_h.C3.B2a) [1.6 Lưu vong sang Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#L.C6.B0u_vong_sang_Trung_Qu.E1.BB.91c) [1.7 Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Qu.E1.BB.91c_tr.C6.B0.E1.BB.9Fng_Qu.E1.BB.91c_gia_Vi.E1.BB.87t_Nam) [1.8 Cuộc sống lưu vong](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Cu.E1.BB.99c_s.E1.BB.91ng_l.C6.B0u_vong) [1.9 Tang lễ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Tang_l.E1.BB.85)
-
[2 Gia quyến](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Gia_quy.E1.BA.BFn) [3 Câu nói nổi tiếng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#C.C3.A2u_n.C3.B3i_n.E1.BB.95i_ti.E1.BA.BFng) [4 Trong thơ ca](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Trong_th.C6.A1_ca) [5 Trong điện ảnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Trong_.C4.91i.E1.BB.87n_.E1.BA.A3nh) [6 Tiền đồng “Bảo Đại thông bảo”](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Ti.E1.BB.81n_.C4.91.E1.BB.93ng_.22B.E1.BA.A3o_.C4.90.E1.BA.A1i_th.C3.B4ng_b.E1.BA.A3o.22) [7 Chú thích](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [8 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tiểu sử và sự nghiệp
### Thuở nhỏ
Hoàng đế sinh ngày
[22 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_10) năm [1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/1913) tại [1] [kinh thành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_th%C3%A0nh) [Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF), là người con trai duy nhất của [Nguyễn Hoằng Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ho%E1%BA%B1ng_T%C3%B4ng)Khải Định hoàng đế, mẹ là [Từ Cung Hoàng thái hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Cung_Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu)Hoàng Thị Cúc. Về thân thế của Bảo Đại Đế cho đến nay vẫn còn nhiều nghi ngờ, vì Khải Định Đế bị mang tiếng là bất lực và không thích gần đàn bà [ *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) . [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-2)
Ngày
[28 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_4) năm [1922](https://vi.wikipedia.org/wiki/1922), khi được 9 tuổi, ông được xác lập làm [Đông cung Hoàng Thái tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_t%E1%BB%AD) . Ngày [3] [15 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_6)năm [1922](https://vi.wikipedia.org/wiki/1922), ông cùng Khải Định Đế lần đầu sang [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)để thưởng ngoạn cuộc triển lãm hàng hóa tại [Marseille](https://vi.wikipedia.org/wiki/Marseille), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p).
Tháng 6 năm
[1922](https://vi.wikipedia.org/wiki/1922), Vĩnh Thụy được vợ chồng cựu [Khâm sứ Trung kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%A2m_s%E1%BB%A9_Trung_k%E1%BB%B3) là [Jean François Eugène Charles](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_Fran%C3%A7ois_Eug%C3%A8ne_Charles&action=edit&redlink=1) nhận làm con nuôi và học ở trường [Lycée Condorcet](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lyc%C3%A9e_Condorcet&action=edit&redlink=1) rồi sau ở trường [Sciences Po](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sciences_Po&action=edit&redlink=1) ( *École libre des sciences politiques*), [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris). Tháng 2 năm [1924](https://vi.wikipedia.org/wiki/1924), ông về nước để dự Lễ Tứ Tuần Đại Khánh của Khải Định Đế, đến [Tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_11) trở lại nước Pháp để tiếp tục học.
Ngày
[6 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_11) năm [1925](https://vi.wikipedia.org/wiki/1925), Khải Định Đế băng hà, Hoàng thái tử Vĩnh Thụy về nước thọ tang. Ngày [8 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_1), Thái tử được tôn lên kế vị làm [Hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) kế nhiệm, ông lấy niên hiệu **Bảo Đại**, lúc này ông mới 12 tuổi. Tháng 3 cùng năm, Bảo Đại Đế trở lại Pháp để tiếp tục học tập. Từ niên khóa [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930), Bảo Đại Đế theo học trường [Khoa học Chính trị](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khoa_h%E1%BB%8Dc_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B&action=edit&redlink=1) (Sciences Po).
Sau 10 năm đào tạo ở Pháp quốc, ngày
[16 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_8) năm [1932](https://vi.wikipedia.org/wiki/1932), Bảo Đại Đế cùng triều quan, xuống tàu [D Artagnan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D_Artagnan&action=edit&redlink=1) về nước. Ngày [19 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_9) năm [1932](https://vi.wikipedia.org/wiki/1932), Bảo Đại Đế ra đạo dụ số một tuyên cáo chấp chính và khẳng định chế độ quân chủ *Đại Nam hoàng triều*. Văn bản này hủy bỏ “Quy ước” ngày [16 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_11) năm [1925](https://vi.wikipedia.org/wiki/1925) lập ra sau khi Hoằng Tông Khải Định Đế băng không lâu.
### Đại Nam Hoàng đế
Bảo Đại Đế đã cải cách công việc trong triều như sắp xếp lại việc nội chính, hành chính. Hoàng đế đã cho bỏ một số tập tục mà các Tiên Đế đã bày ra như thần dân không phải quỳ lạy mà có thể ngước nhìn long nhan Thiên tử khi lễ giá tới, mỗi khi vào chầu các quan Tây không phải chắp tay xá lạy mà chỉ bắt tay vua, các quan ta cũng không phải quỳ lạy.
Ngày
[8 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_4), năm [1932](https://vi.wikipedia.org/wiki/1932), Bảo Đại Đế đã ban hành một đạo dụ cải tổ nội các, quyết định tự mình chấp chính và sắc phong thêm 5 thượng thư mới xuất thân từ giới học giả và hành chính là [Phạm Quỳnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Qu%E1%BB%B3nh), [Thái Văn Toản](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1i_V%C4%83n_To%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1), [Hồ Đắc Khải](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_%C4%90%E1%BA%AFc_Kh%E1%BA%A3i), [Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) và [Bùi Đằng Đoàn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%B9i_%C4%90%E1%BA%B1ng_%C4%90o%C3%A0n&action=edit&redlink=1) nhằm thay thế các thượng thư già yếu hoặc kém năng lực là [Nguyễn Hữu Bài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_B%C3%A0i), [Tôn Thất Đàn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%B4n_Th%E1%BA%A5t_%C4%90%C3%A0n&action=edit&redlink=1), [Phạm Liệu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A1m_Li%E1%BB%87u&action=edit&redlink=1), [Võ Liêm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B5_Li%C3%AAm&action=edit&redlink=1), [Vương Tứ Đại](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%A9_%C4%90%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) . Ông thành lập Viện Dân biểu để trình bày nguyện vọng lên nhà vua và quan chức bảo hộ Pháp và cho phép Hội đồng tư vấn Bắc Kỳ được thay mặt Nam triều trong việc hợp tác với chính quyền bảo hộ, tháng 12 năm 1933, Bảo Đại ngự du Bắc hà thăm dân chúng. [4]
Ngày
[20 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_3) năm [1934](https://vi.wikipedia.org/wiki/1934), Bảo Đại làm đám cưới với Marie Thérèse [Nguyễn Hữu Thị Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Ph%C6%B0%C6%A1ng) và tấn phong bà làm [Nam Phương hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Ph%C6%B0%C6%A1ng). Đây là một việc làm phá lệ bởi vì kể từ khi vua [Gia Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_Long) khai sáng triều Nguyễn cho đến vua Khải Định, các vợ vua chỉ được phong tước [Hoàng phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_phi), sau khi mất mới được truy phong [Hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu). Ông là nhà vua đầu tiên thực hiện bỏ chế độ cung tần, thứ phi. Cuộc hôn nhân này cũng gặp phải rất nhiều phản đối vì Nguyễn Hữu Thị Lan là người [Công giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) và mang [quốc tịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%8Bch) [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p).
### Tuyên bố độc lập
Sau khi
[Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) đảo chính Pháp và tuyên bố trao trả độc lập cho Việt Nam. Ngày [11 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_3) năm [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945), Bảo Đại ra đạo dụ “Tuyên cáo Việt Nam độc lập”, tuyên bố hủy bỏ [Hòa ước Patenôtre](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Th%C3%A2n_%281884%29) ký với Pháp năm 1884, khôi phục chủ quyền Việt Nam, thống nhất [Bắc Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3), [Trung Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_K%E1%BB%B3) và [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3). [ Trong tuyên bố của Bảo Đại, bãi bỏ các hiệp ước bảo hộ và mất độc lập với Pháp trước đây, độc lập theo tuyên ngôn Đại đông Á, và “ông cũng như Chính phủ Việt Nam tin tưởng lòng trung thực của Nhật Bản và nó được xác định làm việc với các nước để đạt được mục đích” (theo Par Francis AGOSTINI). [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [ *]* [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Ngày
[7 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_4) năm 1945, Bảo Đại đã ký đạo dụ số 5 chuẩn y thành phần [nội các Trần Trọng Kim](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) và ngày [12 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_5) giải thể Viện Dân biểu Trung Kỳ. [ Tháng 6 năm 1945, chính phủ [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Trần Trọng Kim](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tr%E1%BB%8Dng_Kim)đặt quốc hiệu là [Đế quốc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t_Nam).
Ngày 16 tháng 8 năm 1945, Trần Trọng Kim tuyên bố bảo vệ “độc lập” giành được 9 tháng 3, và ngày 18 tháng 8 tạo ra một Ủy ban Giải phóng Dân tộc. Theo lời khuyên của ông Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Bảo Đại gửi thông điệp cho Tổng thống Truman, vua nước Anh, Thống chế Tưởng Giới Thạch, Tướng de Gaulle đề nghị công nhận độc lập của Việt Nam. Tuy nhiên đến 24 tháng 8 ông đã thực hiện câu trả lời Hội đồng Cơ mật quyết định thoái vị “để không phải là một trở ngại cho sự giải phóng của đất nước”.
[[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-St.C3.A9phane_Just_1979-5)
Ngày 18 tháng 8, vua Bảo Đại đã xác nhận độc lập của Việt Nam sau khi Nhật đầu hàng, được công bố vào tháng 3 và đồng thời gửi một thông điệp đến De Gaulle yêu cầu công nhận nền độc lập của Việt Nam. Thông điệp này cho rằng sự độc lập của Việt Nam “
*chỉ có nghĩa là bảo vệ lợi ích của Pháp và ảnh hưởng tinh thần Pháp ở Đông Dương*“. [ Tuy nhiên De Gaulle dự kiến sẽ hậu thuẫn cho một chế độ quân chủ mà người đứng đầu không phải là Bảo Đại, người đã thỏa hiệp với Nhật Bản để được “độc lập”, mà là Vĩnh San, được xem như là một người “Gaullist”. [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-ReferenceA-6)
### Thoái vị
Từ tháng 3 năm
[1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945), Việt Nam rơi vào một tình trạng hỗn loạn do khoảng trống về quyền lực chính trị quá lớn. Người Nhật đang lo chống đỡ các đòn tấn công của quân đội đồng minh Anh-Mỹ. Cả chính phủ của Trần Trọng Kim lẫn triều đình của Bảo Đại đều không đủ lực lượng quân sự và uy tín chính trị để kiểm soát tình hình. Theo Peter A. Pull, chỉ có Việt Minh là lực lượng có tổ chức duy nhất ở nước này có khả năng nắm được quyền chính trị. Chiến tranh đã làm kiệt quệ nền kinh tế, nước Nhật cạn kiệt nguyên liệu nên quân Nhật chiếm lấy lúa gạo và các sản phẩm khác, bắt dân phá lúa trồng đay để phục vụ [7] [chiến tranh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), cộng thêm thiên tai, nạn đói ( [Nạn đói Ất Dậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BA%A1n_%C4%91%C3%B3i_n%C4%83m_%E1%BA%A4t_D%E1%BA%ADu,_1944-1945)) đã xảy ra tại [Bắc kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3)và [Trung kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_Trung_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). Người ta ước tính rằng đã có khoảng hai triệu người chết vì nạn đói này.
Năm
[1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945), [Cách mạng tháng Tám](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m) thành công. Tại các địa phương trên cả nước, Việt Minh buộc chính quyền [Đế quốc Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t_Nam) giao quyền lực cho họ. Trước tình thế đó, Bảo Đại quyết định thoái vị. Bảo Đại không rõ phải liên lạc với ai ở Hà Nội, nên gửi một điện tín tới “Ủy ban Nhân dân Cứu quốc” ở Hà Nội:
“
*Đáp ứng lời kêu gọi của Ủy ban, tôi sẵn sàng thoái vị. Trước giờ quyết định này của lịch sử quốc gia, đoàn kết là sống, chia rẽ là chết. Tôi sẵn sàng hy sinh tất cả mọi quyền lợi, để cho sự đoàn kết được thành tựu, và yêu cầu đại diện của Ủy ban sớm tới Huế, để nhận bàn giao.*“ [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-8)
Sáng ngày 23 tháng 8, hai phái viên của Việt Minh là
[Trần Huy Liệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Huy_Li%E1%BB%87u) và [Cù Huy Cận](https://vi.wikipedia.org/wiki/Huy_C%E1%BA%ADn) đến cung điện Huế. Theo lời yêu cầu của hai ông này, chiều ngày 25 tháng 8, 1945, Bảo Đại đã đọc [Tuyên ngôn Thoái vị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_Tho%C3%A1i_v%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i) trước hàng ngàn người tụ họp trước cửa Ngọ Môn và sau đó trao ấn tín, quốc bảo của hoàng triều cho ông [Trần Huy Liệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Huy_Li%E1%BB%87u). Ông trở thành “công dân Vĩnh Thụy”. Trong bản [Tuyên ngôn Thoái vị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_Tho%C3%A1i_v%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i), ông có câu nói nổi tiếng “ *Trẫm muốn được làm Dân một nước tự do, hơn làm Vua một nước bị trị*“. [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-9)
### Tham gia Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Tháng 9 năm 1945, ông được Chủ tịch Chính phủ Lâm thời nước
[Việt Nam dân chủ cộng hoà](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) mời ra Hà Nội nhận chức “Cố vấn tối cao Chính phủ Lâm thời Việt Nam”, ông là một trong 7 thành viên của Ủy ban dự thảo Hiến pháp do Hồ Chí Minh đứng đầu.
Ngày
[6 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_1) năm [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946), ông được bầu làm đại biểu [Quốc hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) khóa đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
### Lưu vong sang Trung Quốc
Ngày
[16 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_3) năm 1946, ông tham gia phái đoàn [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) sang [Trùng Khánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B9ng_Kh%C3%A1nh) thăm viếng [Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c), nhưng ông không trở về nước, mà về [Côn Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4n_Minh) rồi [Hương Cảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng). Tại Côn Minh, ông đã tiếp xúc với nhiều giới chính trị, trong đó có người Mỹ. Đại tướng [George Marshall](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Marshall), đại diện [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), đã đem bản giao ước với Bảo Đại về trình Tổng thống [Harry S. Truman](https://vi.wikipedia.org/wiki/Harry_S._Truman). Bảo Đại bèn viết thư về nước xin từ chức “Cố vấn tối cao” trong chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
### Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam
#### Đàm phán với chính phủ Pháp
Đầu năm 1947, D’Argenlieu bị triệu hồi về nước do bị người Việt Nam và các đảng phái cánh tả Pháp căm ghét. Trước áp lực của các đảng phái cánh tả Pháp như Đảng Cộng sản Pháp và Đảng Xã hội Pháp, Thủ tướng Ramadier – một đại biểu xã hội chủ nghĩa, thông báo rằng chính phủ của ông ủng hộ nền độc lập và thống nhất cho Việt Nam: “
*Độc lập trong Liên hiệp Pháp [và] liên minh của ba nước An Nam, nếu người dân An Nam mong muốn nó*” và Pháp sẵn sàng đàm phán hòa giải với những đại diện chân chính của Việt Nam . [10]
Để hậu thuẫn cho Bảo Đại đàm phán với Pháp về nền độc lập của Việt Nam, các lực lượng chính trị bao gồm
[Cao Đài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_%C4%90%C3%A0i), [Hoà Hảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_Gi%C3%A1o_H%C3%B2a_H%E1%BA%A3o), [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i), [Đại Việt Quốc dân đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A3ng) và [Việt Nam Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng) liên kết thành lập [Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_Qu%E1%BB%91c_gia_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p). Ngay sau đó, [11] [Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_Qu%E1%BB%91c_gia_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p)quyết định sẽ ủng hộ Bảo Đại đàm phán với Pháp về nền độc lập của Việt Nam. Tháng 5/1947, Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp cử phái đoàn đến Hồng Kông gặp Bảo Đại để thuyết phục ông này thành lập một Chính phủ Trung ương và đàm phán với Pháp về nền độc lập của Việt Nam. Bảo Đại được [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-12) [Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_Qu%E1%BB%91c_gia_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p)bao gồm các lực lượng chính trị [Cao Đài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_%C4%90%C3%A0i), [Hoà Hảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_Gi%C3%A1o_H%C3%B2a_H%E1%BA%A3o), [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i), [Đại Việt Quốc dân đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A3ng)và [Việt Nam Quốc dân Đảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)hậu thuẫn. Đây là những tổ chức chính trị hoặc tôn giáo từng tham gia chính phủ [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-pent5-11) [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)hay hợp tác với Việt Minh chống Pháp nhưng do xung đột với Việt Minh nên chuyển sang ủng hộ Bảo Đại thành lập Quốc gia Việt Nam.
Năm
[1947](https://vi.wikipedia.org/wiki/1947), cựu trùm mật thám Pháp ở [Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) là Cousseau đã tiếp xúc với Bảo Đại tại [Hồng Kông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), ngỏ ý mời ông về nước nắm quyền, hình thành nên “giải pháp Bảo Đại”. Có ý kiến cho rằng việc này nhằm chống lại cuộc chiến giành độc lập của phong trào [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) , cũng có ý kiến cho rằng giải pháp Bảo Đại được đưa ra nhằm phản ứng với xu hướng quốc tế trao trả độc lập cho các thuộc địa đồng thời nhằm chống lại sự mở rộng ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản tại Đông Dương [13] . Còn bản thân Bảo Đại nhận xét rằng [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-14) *“Cái được gọi là giải pháp Bảo Đại hóa ra là giải pháp của người Pháp.”* [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-H._R._McMaster_1998-15)
Mỹ ủng hộ nguyện vọng độc lập dân tộc tại Đông Nam Á trong đó có Việt Nam, nhưng với điều kiện lãnh đạo của những nhà nước mới “không phải là người cộng sản”, Mỹ ủng hộ việc thành lập các “nhà nước phi cộng sản” ổn định trong khu vực tiếp giáp Trung Quốc. Theo
[thuyết Domino](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_domino), Mỹ hỗ trợ những quốc gia đồng minh tại Đông Nam Á vì không hài lòng với điều mà họ cho là “ *lực lượng cộng sản muốn thống trị Châu Á dưới chiêu bài dân tộc*“. Bằng viện trợ, Mỹ ép Pháp phải nhượng bộ chủ nghĩa dân tộc tại Việt Nam. Chính sách của Mỹ là hỗ trợ người Pháp chiến thắng trong cuộc chiến chống [16] [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), sau đó sẽ ép người Pháp rút lui khỏi Đông Dương. Đáp lại, phía Pháp nhận định là Mỹ quá “ngây thơ”, và một người Pháp đã nói thẳng là [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-17) *“những người Mỹ ưa lo chuyện người khác, ngây thơ vô phương cứu chữa, tin tưởng rằng khi quân đội Pháp rút lui, mọi người sẽ thấy nền độc lập của người Việt xuất hiện.”* [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-18)
Ngày 7/12/1947, tại cuộc họp trên tàu chiến Pháp ở
[Vịnh Hạ Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_H%E1%BA%A1_Long), Bảo Đại và Pháp đàm phán rồi ký kết Hiệp ước Vịnh Hạ Long. Hiệp ước thể hiện sự đồng thuận của hai bên về việc thành lập Quốc gia Việt Nam trên cơ sở nguyên tắc độc lập và thống nhất của Việt Nam trong [Liên hiệp Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p), mặc dù nghĩa chính xác của từ “độc lập” và các quyền hạn cụ thể của chính phủ mới vẫn chưa được xác định. Chính phủ hoạt động dưới một hiến chương lâm thời, chọn [cờ vàng ba sọc đỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) làm quốc kỳ và bản “ [Thanh niên Hành Khúc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_ni%C3%AAn_h%C3%A0nh_kh%C3%BAc)” với lời nhạc mới làm [quốc ca](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_ca). Quốc gia Việt Nam sẽ có một quân đội riêng tuy nhiên phải [19] *“sẵn sàng bảo vệ bất cứ phần nào của Liên Hiệp Pháp”*. Sự độc lập chính trị của nhà nước Quốc gia Việt Nam được quy định trong Hiệp ước Vịnh Hạ Long quá nhỏ nên hiệp ước này bị Ngô Đình Diệm và cả những chính trị gia trong [Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_Qu%E1%BB%91c_gia_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p)chỉ trích. [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-pent5-11)
Do bị các chính trị gia trong Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp chỉ trích, Bảo Đại chấm dứt đàm phán với Pháp và đi du lịch Châu Âu trong 4 tháng. Người Pháp cử các nhà ngoại giao theo Bảo Đại để thuyết phục ông tiếp tục đàm phán và thành lập Chính phủ. Tháng 1/1948, Cao ủy Pháp tại Đông Dương E. Bollaert tìm gặp Bảo Đại ở Genève, Thụy Sĩ để thuyết phục ông quay về Việt Nam để tiếp tục đàm phán và thành lập Chính phủ. Bảo Đại tuyên bố nếu Hiệp ước Vịnh Hạ Long không được bổ sung ông sẽ không quay về Việt Nam. Sau đó ông đi Cannes, Paris rồi quay về Hồng Kông.
[[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-20)
#### Thành lập
[Quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam)
Ngày
[24 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_4) năm 1948, thiếu tướng [Nguyễn Văn Xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Xu%C3%A2n) và [Trần Văn Hữu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%E1%BB%AFu) cũng bay tới [Hồng Kông](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng) để gặp Bảo Đại xin thành lập Chính phủ Lâm thời cho Việt Nam, ngày 15 tháng 5, Bảo Đại gửi thông điệp cho tướng Xuân, tán thành sự thành lập Chính phủ Trung ương Lâm thời Việt Nam do tướng Xuân điều khiển “để giải quyết vấn đề Việt Nam đối với Pháp và dư luận Quốc tế”.
Ngày
[5 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_6) năm [1948](https://vi.wikipedia.org/wiki/1948), Bảo Đại đã gặp gỡ Cao ủy Pháp Bollaert ở [vịnh Hạ Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_H%E1%BA%A1_Long), trên chiến hạm Duguay Trouin, để đàm phán về nền độc lập và thống nhất của Việt Nam. Tháng 1 năm 1949, Bản tuyên ngôn Việt – Pháp được công bố, theo đó nước Pháp công nhận nền độc lập và thống nhất của Việt Nam trong khuôn khổ của khối [Liên hiệp Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p).
Việt Minh chỉ trích Bảo Đại là xấu xa, tội lỗi vì đã lấy lại từ người Pháp chữ “độc lập” thần kỳ mà Hồ Chí Minh đã cố gắng giành giật ở Fontainebleu không được. Những người Pháp có tư tưởng thực dân phản đối điều mà họ cho là sự đầu hàng của Bollaert, đồng thời yêu cầu cắt Nam Kỳ ra khỏi phần còn lại của Việt Nam, đòi đưa Việt Nam quay trở lại chế độ Bảo hộ. Các chính trị gia ở Paris ra sức trấn an những người Pháp ủng hộ
[chủ nghĩa thực dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n) và đảm bảo với họ rằng sẽ không có gì thay đổi – cuộc chiến tranh sẽ không chấm dứt. Các lãnh tụ Cộng hoà Bình dân và nhiều người thân cận với Cộng hoà Bình dân lại cho rằng kéo dài chiến tranh sẽ hết sức có lợi và đã đi đến quyết định không để cho cuộc chiến tranh kết thúc sớm . [21]
Sau đó Bảo Đại rút lui khỏi các hoạt động chính trị và đi Châu Âu một lần nữa. Ngày 25/8/1948, từ Saint Germain Bảo Đại báo cho E. Bollaert biết ông sẽ không quay về Việt Nam nếu Pháp không hủy bỏ chế độ thuộc địa tại Nam Kỳ và trao trả Nam Kỳ lại cho Quốc gia Việt Nam cũng như nếu ông không nhận được sự đảm bảo của Pháp cho Việt Nam độc lập.
[[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-22)
Ngày
[8 tháng 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_3) năm [1949](https://vi.wikipedia.org/wiki/1949), [Tổng thống Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p) [Vincent Auriol](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vincent_Auriol&action=edit&redlink=1) và Cựu hoàng Bảo Đại đã ký [Hiệp ước Elysée](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Elys%C3%A9e&action=edit&redlink=1), thành lập một chính quyền Việt Nam trong khối [Liên hiệp Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p), gọi là [Quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam), đứng đầu là Bảo Đại. Bảo Đại yêu cầu Pháp phải trao trả [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) cho Việt Nam và Pháp đã chấp nhận yêu cầu này.
Ngày
[24 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_4) năm [1949](https://vi.wikipedia.org/wiki/1949), Bảo Đại về nước. Hai tháng sau, vào ngày [14 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_6), Bảo Đại tuyên bố tạm cầm quyền cho đến khi tổ chức được tổng tuyển cử và tạm giữ danh hiệu [Hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) để có một địa vị quốc tế hợp pháp. Ngày 20 tháng 6 năm 1949, thủ tướng Nguyễn Văn Xuân đệ đơn từ chức, Chính phủ Lâm thời Nam phần tuyên bố giải tán. Ngày 21 tháng 6, thỏa ước Elyseé được công bố.
Cuối tháng 6 năm 1949, Việt Nam chính thức thống nhất dưới sự quản lý của Quốc gia Việt Nam.
Pháp chuyển giao những chức năng hành chính cho Quốc gia Việt Nam một cách chậm chạp, hai chức năng quan trọng nhất và tài chính và quân đội thì vẫn phụ thuộc vào Pháp. [11]
#### Thành lập Chính phủ
Ngày
[1 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_7) năm [1949](https://vi.wikipedia.org/wiki/1949), Chính phủ Lâm thời của [Quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) được thành lập theo sắc lệnh số 1-CP của thủ tướng, tấn phong Bảo Đại là [Quốc trưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia), trung tướng [Nguyễn Văn Xuân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Xu%C3%A2n) làm Thủ tướng kiêm Tổng trưởng Quốc phòng (Có tài liệu ghi Bảo Đại là Quốc trưởng kiêm Thủ tướng, Nguyễn Văn Xuân là phó Thủ tướng kiêm Tổng trưởng Quốc phòng [23] ). Theo đánh giá của người Mỹ, Bảo Đại ít tham gia vào công việc của chính phủ, giành nhiều thời gian cho nghỉ mát [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-24) . [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-25)
Tháng 1 năm 1950, Bảo Đại chỉ định
[Nguyễn Phan Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Phan_Long) làm Thủ tướng. Ngày 27 tháng 4 năm 1950, giải tán chính phủ Nguyễn Phan Long và ủy nhiệm Thủ hiến [Trần Văn Hữu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%E1%BB%AFu) thành lập chính phủ mới. Tính đến đầu năm 1950, có 35 quốc gia công nhận Quốc gia Việt Nam. [[26]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-26)
Từ tháng 6 cho đến tháng 10 năm 1950, Quốc gia Việt Nam và Pháp họp tại Pau (Pháp) để bàn về việc chuyển giao các chức năng quản lý xuất nhập cảnh, quan hệ ngoại giao, ngoại thương, hải quan và tài chính cho Quốc gia Việt Nam. Tài chính là vấn đề gây nhiều tranh cãi nhất bao gồm việc kiểm soát lợi nhuận từ hoạt động ngoại hối. Kết quả tất cả các chức năng trên đã được Pháp chuyển giao cho Quốc gia Việt Nam. Thủ tướng Quốc gia Việt Nam
[Trần Văn Hữu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%E1%BB%AFu) sau khi ký thỏa thuận với Pháp đã tuyên bố: “ *Nền độc lập của chúng tôi hiện nay thật tuyệt vời*“. Các quan chức Pháp phàn nàn về Bảo Đại: “ *Ông ấy tập trung quá mức vào việc lấy lại từ chúng tôi những gì có thể thay vì tìm kiếm sự ủng hộ từ nhân dân… Lịch sử sẽ phán xét ông ấy vì quá chú tâm vào chuyện này*“. Tuy nhiên người Pháp vẫn dành cho mình quyền quan sát và can thiệp đối với những vấn đề liên quan đến toàn bộ Liên Hiệp Pháp. Người Pháp còn có quyền tiếp cận mọi thông tin nhà nước, tham dự vào tất cả các quyết định của chính phủ và nhận một khoản nhỏ từ lợi tức quốc gia của Việt Nam. [[11]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-pent5-11)
Ngày 8/12/1950, Quốc gia Việt Nam và Pháp ký Hiệp định quân sự thành lập Quân đội Quốc gia Việt Nam bằng cách đặt một số đơn vị quân đội Pháp tại Việt Nam dưới quyền chỉ huy của Quốc gia Việt Nam. Dự kiến quân đội này sẽ bao gồm 120.000 quân và 4.000 sĩ quan. Tất cả sĩ quan đều phải là người Việt.
Pháp có trách nhiệm hỗ trợ Quốc gia Việt Nam thành lập những đơn vị mới do sĩ quan Việt Nam chỉ huy và đào tạo sĩ quan người Việt thay thế dần những sĩ quan Pháp đang hiện diện trong Quân đội Quốc gia Việt Nam. Nhà sử học [27] [Spencer C. Tucker](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Spencer_C._Tucker&action=edit&redlink=1)cho rằng [Quân đội Quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam)được huấn luyện kém và không có sĩ quan chỉ huy cấp cao người Việt, Pháp chỉ đơn giản là đưa những người lính mới tuyển mộ được vào các quân đoàn Viễn chinh của chính Pháp, tại đó, người chỉ huy là các sĩ quan Pháp. [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-ReferenceA-6) [Archimedes L.A Patti](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Archimedes_L.A_Patti&action=edit&redlink=1) nhận xét: *“Tất nhiên họ (Quốc gia Việt Nam) đã lầm, không bao giờ Pháp cho Việt Nam độc lập để mất Đông Dương. Bảo Đại trở về Việt Nam và cho rằng ông ta đã làm hết sức mình để người Pháp phải giữ lời cam kết. Ông sẽ chờ và xem. Có thể người Mỹ sẽ khích lệ giúp đỡ. Nhưng sau một ngày ở Sài Gòn, thấy Pháp từ chối không cho ông sử dụng dinh Norodom, trụ sở chính quyền thuộc địa Pháp, Bảo Đại liền rút lui về nhà ở Đà Lạt. Sự việc này cho thấy rõ tình hình chẳng có gì thay đổi cả”*. [[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-28)
Tướng
[Georges Revers](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Georges_Revers&action=edit&redlink=1), Tổng Tham mưu trưởng quân đội Pháp, được phái sang Việt Nam để nghiên cứu tình hình (tháng 5, 6 năm 1949) và sau đó đã viết: *“Hồ Chí Minh đã có khả năng chống cự lại với sự can thiệp của Pháp lâu đến như thế, chính là vì nhà lãnh đạo Việt Minh đã biết tập hợp chung quanh mình một nhóm những người thực sự có năng lực… Ngược lại, Bảo Đại đã có một chính phủ gồm độ 20 đại biểu của toàn các đảng phái ma, trong số đó đảng mạnh nhất cũng khó mà đếm được 25 đảng viên”* . [29]
Người Pháp trì hoãn một cách có tính toán việc thi hành thoả hiệp Élysée với Quốc gia Việt Nam. Quân đội của họ tiếp tục tham chiến tại Việt Nam, nhân viên hành chính tiếp tục làm việc ở các cấp chính quyền; Quốc gia Việt Nam chẳng được trao cho một chút quyền hành thực sự nào, như bấy giờ người ta nói, Quốc gia Việt Nam chỉ là một sự nguỵ trang cho nền cai trị của Pháp.
. [30]
#### Thay đổi Thủ tướng
Chính phủ do
[Trần Văn Hữu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%E1%BB%AFu) làm Thủ tướng tồn tại đến ngày 6 tháng 6 năm 1952 thì phải cáo lui, nhường chỗ cho [Nguyễn Văn Tâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%C3%A2m_%28Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng%29) lên làm thủ tướng cùng thành phần tổng, bộ trưởng đa số là người do Pháp đào tạo.
Ngày 20 tháng 11 năm 1953, hoàng thân
[Bửu Lộc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_B%E1%BB%ADu_L%E1%BB%99c) từ Pháp về [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) lập chính phủ thay thế chính phủ Nguyễn Văn Tâm. Thời gian này, Quốc trưởng Bảo Đại sống và làm việc tại biệt điện ở [Đà Lạt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t). Xung quanh nơi ở của Bảo Đại có cả một trung đoàn Ngự lâm quân bảo vệ và có cả một đoàn xe riêng gọi là “công xa biệt điện”, lại có cả một đội [máy bay](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay) riêng do các [phi công](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phi_c%C3%B4ng) người Pháp lái phục vụ.
Ngày 11 tháng 1 năm 1954, Chính phủ mới do Bửu Lộc thành lập trình diện Bảo Đại nhưng đến ngày 16 tháng 6 năm 1954, Bửu Lộc từ chức. Quốc trưởng Bảo Đại mời
[Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) về nước, ngày 6 tháng 7, Ngô Đình Diệm thành lập chính phủ mới.
Sau
[Hiệp định Genève](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954) [1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954), Pháp phải rút khỏi [Đông Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), chính quyền và quân đội Quốc gia Việt Nam tập kết ở miền Nam [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) chờ tổng tuyển cử để thống nhất [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). [Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) tiến hành cải tổ chính phủ lần thứ nhất vào ngày 24 tháng 9 năm 1954 và lần thứ hai vào ngày 10 tháng 5 năm 1955.
#### Bị phế truất
Tháng 9 năm 1954, tướng
[Nguyễn Văn Hinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Hinh) không chịu dưới quyền chỉ huy của [Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) nên đánh điện sang Pháp nhờ Bảo Đại can thiệp. Bảo Đại điện về Sài Gòn triệu tập Diệm sang [Cannes](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cannes) gặp Bảo Đại để bàn lại việc sắp xếp nhân sự nhưng Diệm không đi. Bảo Đại quyết định điện về [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) cách chức thủ tướng của [Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m).
Tuy nhiên, ngày 4 tháng 10 năm
[1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955), Ủy ban trưng cầu dân ý thành lập đưa ý kiến đòi truất phế Quốc trưởng Bảo Đại và đưa Thủ tướng [Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) lên làm Quốc trưởng. Khi cử tri đi đến nơi bỏ phiếu, họ thấy rằng nơi đây đã bị những người ủng hộ Ngô Đình Diệm kiểm soát. Một cử tri sau khi bỏ phiếu đã nói rằng “Người chỉ đạo nói cho chúng tôi hiểu rằng ở đây chỉ có hai sự lựa chọn, hoặc là phiếu đỏ (Ngô Đình Diệm) sẽ được bỏ vào hòm phiếu hoặc phiếu xanh sẽ bị loại đi”. Trong trường hợp này Bảo Đại đã mất cơ hội trở về chính quốc với 5.721.735 phiếu truất còn [31] [Ngô Đình Diệm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m)được suy tôn lên chức vị Quốc trưởng, Bảo Đại sống lưu vong ở Pháp khi mới 40 tuổi cho đến khi qua đời vào ngày [31 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_7)năm 1997 tại Paris. [[32]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-32) [[33]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-stnn-33)
### Cuộc sống lưu vong
Ông sống tại
[Cannes](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cannes), sau đó chuyển đến [vùng Alsace](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_Alsace&action=edit&redlink=1). Bảo Đại giao du với Jean de Beaumont, cựu [nghị sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%8B_s%C4%A9) [Nam Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3), một tay săn bắn có hạng. Bị cơ quan thuế để mắt tới, không còn tiền tài trợ của chính phủ Pháp, ông phải bán dần tài sản của mình. Năm [1963](https://vi.wikipedia.org/wiki/1963), Nam Phương hoàng hậu qua đời ở [Chabrignac](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chabrignac). Năm [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972), khi đã tiêu pha hết cả tài sản, Bảo Đại sống với Monique Baudot, một phụ nữ Pháp kém Bảo Đại hơn 30 tuổi (Monique Baudot sinh năm 1946), đến năm 1982 thì kết hôn. Bảo Đại nhập đạo [Công giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) lấy [tên thánh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t_Nam#Thi.C3.AAn_Ch.C3.BAa_gi.C3.A1o) là Jean-Robert.
Trong thời gian này, ảnh hưởng của Bảo Đại tại các khu vực như
[Quảng Trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B) và [Thừa Thiên-Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_-_Hu%E1%BA%BF) vẫn còn rất lớn. Chính vì vậy phía [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) (VNDCCH) đã phái các đại diện sang Pháp nhằm thuyết phục Bảo Đại tham gia một chính phủ liên hiệp nhằm thống nhất Việt Nam, nhờ đó thông qua Bảo Đại thì miền Bắc có thể thu hút thêm những người ủng hộ tại các địa phương mà Bảo Đại có ảnh hưởng. Dưới ảnh hưởng của các cuộc gặp mặt này, trong những buổi phát biểu công khai Bảo Đại đã thể hiện lập trường chống lại sự hiện diện của quân đội Hoa Kỳ tại Việt Nam, chỉ trích chính phủ [Nguyễn Văn Thiệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u) và kêu gọi thành lập một chính phủ liên hiệp tự do, trung lập và hòa bình tại Việt Nam [. [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Năm
[1982](https://vi.wikipedia.org/wiki/1982), nhân khai trương Hội Hoàng tộc ở hải ngoại, Bảo Đại lần đầu tiên sang thăm [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) với tư cách cá nhân. Trong chuyến đi này ông đã nhận tên cha để làm lại giấy khai sinh cho những người con ngoại hôn trước đây không ghi tên cha. Tại thị trấn [Sacramento](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sacramento,_California), ông được tặng chiếc chìa khóa vàng tượng trưng cho thị trấn này. Ông cũng được bà thị trưởng thành phố [Westminster, California](https://vi.wikipedia.org/wiki/Westminster,_California) tặng danh hiệu “công dân danh dự” của thành phố. Ông cũng thăm viếng và chúc mừng các buổi lễ của cộng đồng [Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) và [Đạo Cao đài](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1o_Cao_%C4%91%C3%A0i&action=edit&redlink=1) người Việt ở [California](https://vi.wikipedia.org/wiki/California) cùng các cộng đồng [người Mỹ gốc Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t) ở [Texas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Texas). Bảo Đại cũng nhân dịp này thăm dò ý kiến của các cộng đồng người Việt sống ở Hoa Kỳ, từ đó tìm ra giải pháp cho việc hòa giải dân tộc.
### Tang lễ
Cựu hoàng Bảo Đại là vị vua thọ nhất
[nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n). Ông [qua đời](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BFt) vào 5 giờ sáng ngày [31 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_7) năm [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997) tại Quân y viện [Val-de-Grâce](https://vi.wikipedia.org/wiki/Val-de-Gr%C3%A2ce) , hưởng thọ 85 tuổi. Ông cũng là [34] [một phế đế](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_ph%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BA%BF_%E1%BB%9F_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_XIX_v%C3%A0_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_XX&action=edit&redlink=1)sống thọ nhất trên thế giới thời hiện đại. Trước đó ông có nhận lời về tham dự Hội nghị thượng đỉnh [Cộng đồng Pháp ngữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1p_ng%E1%BB%AF)( *La Francophonie*) được tổ chức tại [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)vào [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997). [[35]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-35)
Đám tang Bảo Đại được tổ chức một cách lặng lẽ vào lúc 11 giờ ngày 6 tháng 8 năm 1997 tại nhà thờ Saint-Pierre de chaillot số 35 đại lộ Marceau, quận 16 Paris và linh cữu được mai táng tại nghĩa địa Passy trên đồi Trocadero.
[[34]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-H.C3.B9ng_1999-34)
Trả lời
[BBC](https://vi.wikipedia.org/wiki/BBC) về sự kiện này, bà Monique nói: “ *Ngày hôm nay tôi rất đau buồn. Dĩ nhiên rồi, trước hết và trên hết là vì chồng tôi vừa qua đời. Nhưng hôm nay trang sử của triều Nguyễn Việt Nam cũng được chấm dứt. Tôi cầu nguyện cho chồng tôi*“. [[36]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-36)
## Gia quyến
- Tổ phụ:
[Cảnh Tông Thuần hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%E1%BA%A3nh_T%C3%B4ng)Nguyễn Phúc Ưng Kỷ.
- Tổ mẫu:
[Hựu Thiên Thuần hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%B1u_Thi%C3%AAn_Thu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Dương thị (佑天純皇后楊氏; [18 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_4), [1868](https://vi.wikipedia.org/wiki/1868)– [17 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_9), [1944](https://vi.wikipedia.org/wiki/1944)), được tôn phong *Khôn Nghi Xương Đức Thái hoàng thái hậu*(坤儀昌德太皇太后), còn gọi là *Đức Tiên Cung*(德仙宮). Khi Bảo Đại Đế còn bé đều do Thái hoàng thái hậu nuôi dưỡng.
- Cha:
[Hoằng Tông Tuyên hoàng đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ho%E1%BA%B1ng_T%C3%B4ng)Nguyễn Phúc Bửu Đảo.
- Mẹ:
[Đoan Huy Hoàng thái hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Cung_Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu)Hoàng thị (端暉皇太后黃氏; [28 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_1), [1890](https://vi.wikipedia.org/wiki/1890)– [9 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_11), [1980](https://vi.wikipedia.org/wiki/1980)), còn gọi là *Đức Từ Cung*(德慈宮). Bà vốn là Cung nhân, xuất thân thấp kém, sau mang thai Bảo Đại Đế mà được tấn phong *Huệ phi*(惠妃).
- Hậu phi:
[Nam Phương hoàng hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Ph%C6%B0%C6%A1ng_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu)Nguyễn Hữu thị (南芳皇后阮友氏; [14 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_12), [1914](https://vi.wikipedia.org/wiki/1914)– [16 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_9), [1963](https://vi.wikipedia.org/wiki/1963)), tên húy là *Lan*(蘭), con gái của [Nguyễn Hữu Hào](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_H%E1%BB%AFu_H%C3%A0o)và phu nhân [Lê Thị Bính](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AA_Th%E1%BB%8B_B%C3%ADnh&action=edit&redlink=1), con gái của [Lê Phát Đạt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Huy%E1%BB%87n_S%E1%BB%B9). Quê [Gò Công](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%C3%B2_C%C3%B4ng), [Tiền Giang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_Giang), [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), có hôn thú, có 5 người con [Bùi Mộng Điệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_M%E1%BB%99ng_%C4%90i%E1%BB%87p)(裴夢蝶; [22 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_6), [1924](https://vi.wikipedia.org/wiki/1924)– [26 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_6), [2011](https://vi.wikipedia.org/wiki/2011)), quê [Bắc Ninh](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh), không hôn thú, có 3 người con. [Ánh phi Lê thị](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Th%E1%BB%8B_Phi_%C3%81nh)(暎妃黎氏) ở [Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF), ( [24 tháng 06](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_06), [1925](https://vi.wikipedia.org/wiki/1925)– [15 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_12), [1986](https://vi.wikipedia.org/wiki/1986): 61 tuổi) không hôn thú, có 2 người con, Bảo Đại Đế biểu muội, được phong làm *Ánh phi*(暎妃) vào năm [1935](https://vi.wikipedia.org/wiki/1935). Về sau đều gọi bà là *Lê Phi Ánh*(黎妃暎). [Lý Lệ Hà](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_L%E1%BB%87_H%C3%A0), quê [Thái Bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh), vũ nữ, không hôn thú, không có con [Hoàng Tiểu Lan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Ti%E1%BB%83u_Lan&action=edit&redlink=1)(黄小兰), còn tên khác là *Jenny Woong*, vũ nữ [Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Trung_Qu%E1%BB%91c)lai Pháp, không hôn thú, có 1 con gái, sau này cũng có đưa về Đà Lạt, cũng có một biệt thự như các bà thứ phi người Việt.
- Quý bà
[Vicky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vicky&action=edit&redlink=1)( [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)), không hôn thú, có 1 con gái. [Clément](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cl%C3%A9ment&action=edit&redlink=1)(?), [vũ nữ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C5%A9_n%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1)và [buôn lậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bu%C3%B4n_l%E1%BA%ADu)ở xóm [Cigalle](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cigalle&action=edit&redlink=1)(Pháp), không hôn thú [Monique Marie Eugene Baudot](https://vi.wikipedia.org/wiki/Monique_Marie_Eugene_Baudot)(莫尼克·博多), người [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), sinh tại [Lorraine](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lorraine)vào ngày [30 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_4), năm [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946). Năm [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)vào [tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_2), bà kết hôn với Bảo Đại Đế, được xưng danh *Hoàng phi*(皇妃; Imperial Princess). Sau khi Bảo Đại Đế băng hà, bà tự xưng làm *Thái Phương hoàng hậu*(泰芳皇后). [[37]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-37)
- Hậu duệ: Bảo Đại hoàng đế có 5 hoàng tử và 7 hoàng nữ, tổng cộng 12 người con.
-
- Hoàng tử:
[Nguyễn Phúc Bảo Long](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_B%E1%BA%A3o_Long), sinh ngày [4 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_1)năm [1936](https://vi.wikipedia.org/wiki/1936), mất ngày [28 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_7)năm [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007). Mẹ là Nam Phương hoàng hậu. [Nguyễn Phúc Bảo Thắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_B%E1%BA%A3o_Th%E1%BA%AFng), sinh ngày [9 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_12)năm [1943](https://vi.wikipedia.org/wiki/1943). Mẹ là Nam Phương hoàng hậu. [Nguyễn Phúc Bảo Ân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_B%E1%BA%A3o_%C3%82n), sinh năm [1951](https://vi.wikipedia.org/wiki/1951)đang sống tại [Westminster](https://vi.wikipedia.org/wiki/Westminster), là người con nối dõi nhà Nguyễn. Ông Bảo Ân có hai con, gái là Nguyễn Phúc Thụy Sĩ, sinh năm [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976)và trai là Nguyễn Phúc Quý Khang sinh năm [1977](https://vi.wikipedia.org/wiki/1977). Như vậy, [Nguyễn Phúc Quý Khang](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_Qu%C3%BD_Khang&action=edit&redlink=1)là cháu đức tôn của Cựu Hoàng Bảo Ðại. . Mẹ là Lê Phi Ánh. [[38]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-38) [Nguyễn Phúc Bảo Hoàng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_B%E1%BA%A3o_Ho%C3%A0ng&action=edit&redlink=1), sinh năm ( [1954](https://vi.wikipedia.org/wiki/1954)– [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955)), chết khi một tuổi. Mẹ là Bùi Mộng Điệp. [Nguyễn Phúc Bảo Sơn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_B%E1%BA%A3o_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1), sinh năm ( [1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [1987](https://vi.wikipedia.org/wiki/1987)), chết khi 30 tuổi vì tử nạn tại [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt). Mẹ là Bùi Mộng Điệp.
-
- Hoàng nữ:
[Nguyễn Phúc Phương Mai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Ph%C6%B0%C6%A1ng_Mai), sinh ngày [1 tháng 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_8)năm [1937](https://vi.wikipedia.org/wiki/1937)tại [Đà Lạt](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t). [Nguyễn Phúc Phương Liên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Ph%C6%B0%C6%A1ng_Li%C3%AAn), sinh ngày [3 tháng 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_11)năm [1938](https://vi.wikipedia.org/wiki/1938). Mẹ là Nam Phương hoàng hậu. [Nguyễn Phúc Phương Dung](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Ph%C6%B0%C6%A1ng_Dung), sinh ngày [5 tháng 2](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_2)năm [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942). Mẹ là Nam Phương hoàng hậu. [Nguyễn Phúc Phương Thảo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Ph%C6%B0%C6%A1ng_Th%E1%BA%A3o), sinh ngày [4 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_6), [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946)hiện nay đang sống ở [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). Mẹ là Bùi Mộng Điệp. [Nguyễn Phúc Phương Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Ph%C6%B0%C6%A1ng_Minh), sinh ngày [15 tháng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_1), [1949](https://vi.wikipedia.org/wiki/1949), bà lấy chồng và lập nghiệp ở [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), rồi ly dị, trước [Tháng 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_4)năm [1975](https://vi.wikipedia.org/wiki/1975)về [Sài Gòn](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n)thăm mẹ và bị kẹt lại đây, sau đó được bảo lãnh sang [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)lập nghiệp và qua đời tại [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)vào năm [2012](https://vi.wikipedia.org/wiki/2012). Mẹ là Lê Phi Ánh. [Nguyễn Phúc Phương An](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Ph%C6%B0%C6%A1ng_An&action=edit&redlink=1), sinh năm [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955), hiện nay đang sống ở [Hawaii](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hawaii), Hoa Kỳ [[39]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-39) . Mẹ là Hoàng Tiểu Lan. [[40]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-40) [Nguyễn Phúc Phương Từ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BB%AB&action=edit&redlink=1), sinh năm [1955](https://vi.wikipedia.org/wiki/1955) , hiện đang sống ở [[41]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-41) [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). Mẹ là Quý bà Vicky.
Bảo Đại hoàng đế còn có một người con do bà
[Từ Cung Hoàng thái hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_Cung_Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_h%E1%BA%ADu) nuôi từ nhỏ, nhưng không rõ là con bà nào do ông không tiết lộ. . [42]
## Câu nói nổi tiếng
*Ta không muốn một quân đội nước ngoài làm đổ máu thần dân ta.* phát biểu khi từ chối sự bảo vệ của quân Nhật chống lại nguy cơ đảo chính của [[43]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-V45-43) [Việt Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh) *Làm dân một nước độc lập hơn làm vua một nước nô lệ*. [[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-44) *Cái được gọi là giải pháp Bảo Đại hóa ra là giải pháp của người Pháp.* [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-H._R._McMaster_1998-15) *Đã đến lúc kết thúc cuộc chiến huynh đệ tương tàn và ít nhất là phục hồi hòa bình cùng sự hòa hợp.* phát biểu năm 1972 nhằm kêu gọi hòa bình và hòa hợp dân tộc ở Việt Nam [[45]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-45) *Xin cho tôi được sống và chết trong bình yên.* [[46]](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_note-46)
## Trong thơ ca
Khi Bảo Đại sang Trung Quốc, nhà thơ Việt Nam đương thời
[Tú Mỡ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%BA_M%E1%BB%A1) có bài thơ châm biếm về việc này.
## Trong điện ảnh
Hình tượng Bảo Đại được dựng thành bộ phim “
*” năm 2004 do diễn viên Ngọn nến Hoàng cung* [Huỳnh Anh Tuấn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hu%E1%BB%B3nh_Anh_Tu%E1%BA%A5n&action=edit&redlink=1)đóng.
## Tiền đồng “Bảo Đại thông bảo”
Tiền đồng Bảo Đại thông bảo (保大通寶) là loại tiền đồng Việt Nam kiểu cổ sau cùng được chế tạo. Có ba loại tiền Bảo Đại Thông bảo: loại tiền đúc cỡ nhỏ, loại tiền đúc cỡ lớn mặt sau có nổi chữ “mười văn” và loại tiền đúc lớn có mặt sau “trơn”. Tất cả được phát hành vào năm 1933.
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-1) [“Birth of Emperor Bao Dai of Vietnam”](http://www.historytoday.com/richard-cavendish/birth-emperor-bao-dai-vietnam). Truy cập 17 tháng 2 năm 2015. **Xem thêm bài “Vua Bảo Đại con ai” của Võ Hương An** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-2) **Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả, NXB Thuận Hóa, 1995, Tr 405** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-3) **Việc này được Hoài Nam** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-4) [Nguyễn Trọng Cẩn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Tr%E1%BB%8Dng_C%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1)ghi lại trong bài thơ sau: *Năm trụ khi không rớt cái ình,* *Đất trời sấm dậy thảy đều kinh.* *Bài không đeo nữa đem dâng Lại,* *Đàn nỏ ai nghe khéo dấu Hình.* *Liệu thế không xong Binh chẳng được,* *Liêm đằng giữ tiếng Lễ đừng rinh.* *Công danh thôi thế là hưu hỉ,* *Đại sự xin nhường lớp hậu sinh.* *Nguyễn Phúc Tộc gia phả*, NXB Thuận Hóa, 1995, tr. 405
-
**Stéphane Just: A propos d’une possibilité théorique et de la lutte pour la dictature du prolétariat trên La Vérité” n°588 (Septembre 1979)** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-St.C3.A9phane_Just_1979_5-0)
- ^
**a** [Paul-Marie de La GORCE:De Gaulle-Leclerc: de Londres à l’Indochine Espoir n°132, 2002](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-ReferenceA_6-1) **ă** **Peter A. Pull. Nước Mỹ và Đông Dương-Từ Roosevelt đến Nixon. NXB Thông tin lý luận. Hà Nội. 1986. trang 23.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-7) **Bảo Đại, Con Rồng Việt Nam, Nguyễn Phước Tộc Xuất Bản, 1990, trang 185** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-8) **Bảo Đại, Con Rồng Việt Nam, Nguyễn Phước Tộc Xuất Bản, 1990, trang 186-188** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-9) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 644** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-10)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [The Pentagon Papers, Chapter 2, “U.S. Involvement in the Franco-Viet Minh War, 1950-1954”, U.S. POLICY AND THE BAO DAI REGIME](http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent5.htm) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 646 – 647** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-12) **Quỳnh Cư-Đỗ Đức Hùng, Các triều đại Việt Nam, NXB Thanh niên, 1999, trang 384** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-13) **The first Indochina war: French and American policy 1945-54 – Ronald E Irving – London: Croom Helm, 1986** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-14)
- ^
**a** [H. R. McMaster (1998).](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-H._R._McMaster_1998_15-1) **ă** *Dereliction of Duty: Johnson, McNamara, the Joint Chiefs of Staff, and the Lies That Led to Vietnam*. New York, New York: HarperCollins Publishers, Inc. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-16) [The Pentagon Papers, Chapter 2, “U.S. Involvement in the Franco-Viet Minh War, 1950-1954”, MEMORANDUM FOR THE PRESIDENT – Harry S. Truman President](http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent5.htm), trích “Recognition by the United States of the three legally constituted governments of Vietnam, Laos’ and Cambodia appears desirable and in accordance with United States foreign policy for several reasons. *Among them are: encouragement to national aspirations under non-Communist leadership for peoples of colonial areas in Southeast Asia; the establishment of stable non-Communist governments in areas adjacent to Communist China*; *support to a friendly country which is also a signatory to the North Atlantic Treaty; and as a demonstration of displeasure with Communist tactics which are obviously aimed at eventual domination of Asia, working under the guise of indigenous nationalism*.” [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-17) [The Pentagon Papers, Chapter 2, “U.S. Involvement in the Franco-Viet Minh War, 1950-1954”](http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent5.htm), Trích “ *The U.S.-French ties in Europe (NATO, Marshall Plan, Mutual Defense Assistance Program) only marginally strengthened U.S. urgings that France make concessions to Vietnamese nationalism.*Any leverage from these sources was severely limited by the broader considerations of U.S. policy for the containment of communism in Europe and Asia. NATO and the Marshall Plan were of themselves judged to be essential to our European interests. To threaten France with economic and military sanctions in Europe in order to have it alter its policy in Indochina was, therefore, not plausible. Similarly, to reduce the level of military assistance to the French effort in Indochina would have been counter-productive, since it would have led to a further deterioration in the French military position there. *In other words, there was a basic incompatibility in the two strands of U.S. policy: (1) Washington wanted France to fight the anti-communist war and win, preferably with U.S. guidance and advice; and (2) Washington expected the French, when battlefield victory was assured, to magnanimously withdraw from Indochina.*“ **Alfred McCoy.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-18) [South Vietnam: Narcotics in the Nation’s Service](http://www.drugtext.org/The-Politics-of-Heroin-in-Southeast-Asia/5-south-vietnam-narcotics-in-the-nations-service.html). Trích dẫn: “ *The French had little enthusiasm for this emerging nation and its premier, and so the French had to go. Pressured by American military aid cutbacks and prodded by the Diem regime, the French stepped up their troop withdrawals. By April 1956 the once mighty French Expeditionary Corps had been reduced to less than 5,000 men, and American officers had taken over their jobs as advisers to the Vietnamese army. The Americans criticized the french as hopelessly “colonialist” in their attitudes, and French officials retorted that the Americans were naive During this difficult transition period one French official denounced “the meddling Americans who, in their incorrigible guilelessness, believed that once the French Army leaves, Vietnamese independence will burst forth for all to see.” Although this French official was doubtlessly biased, he was also correct. There was a certain naiveness, a certain innocent freshness, surrounding many of the American officials who poured into Saigon in the mid 1950s.”*“ **Dương Kiền.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-19) *Việt Nam thế kỷ 20 biên niên sử*. Falls Church, VA: Tiếng Quê Hương, 2005. tr 57 **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 648 – 649** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-20) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 649** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-21) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 650** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-22) **Xem thêm “Giai thoại và sự thật về Bảo Đại, vua cuối cùng Triều Nguyễn”, tác giả Lý Nhân Phan Thứ Lang,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-23) [Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_V%C4%83n_Ngh%E1%BB%87_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 2006. Trang 229,287 **Xem chú thích 121, bài** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-24) [“Ngô Đình Diệm, thời chưa năm quyền”](http://www.hopluu.net/PHUTRANGDACBIET/DIEM-FINAL1.htm) **He divided his time among the pleasure of the resort towns of Dalat, Nha Trang, and Banmethuout, and for all practical purposes, remained outside the process of government – United States – Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense/II. A. U.S., France and Vietnamese Nationalism** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-25) **Hoàng Cơ Thụy. Trang 2301.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-26) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-rvnaf_27-0) [A Brief Overview of the Vietnam National Army and the Republic of Vietnam Armed Forces (1952-1975), PERSPECTIVES ON RVNAF FROM FRUS, Stephen Sherman and Bill Laurie](http://www.buttondepress.com/secretstuff/ttu2006/rvnaf.htm) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 655** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-28) **Why Viet Nam?: Prelude to America’s Albatross, Archimedes L.A Patti, University of California Press, 1982, trang 399** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-29) **Why Viet Nam?: Prelude to America’s Albatross, Archimedes L.A Patti, University of California Press, 1982, trang 398** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-30) **Hoàng Cơ Thụy. tr 2753** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-31) **Xem thêm “Giai thoại và sự thật về Bảo Đại, vua cuối cùng Triều Nguyễn”, tác giả Lý Nhân Phan Thứ Lang,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-32) [Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_V%C4%83n_Ngh%E1%BB%87_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 2006. Trang 284-292 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-stnn_33-0) [1954年：越南末代皇帝抵达河内](http://blog.stnn.cc/oldplc/Efp_Bl_1004600864.aspx)
- ^
**a** [Quỳnh Cư-Đỗ Đức Hùng, Các triều đại Việt Nam, NXB Thanh niên, 1999, trang 386](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-H.C3.B9ng_1999_34-1) **ă** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-35) [“Vua Bảo Đại từng bị Tây bắn gãy chân vì… ghen”](http://tintuc.xalo.vn/00-1736880576/Vua_Bao_Dai_tung_bi_Tay_ban_gay_chan_vi_ghen.html). Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2012. **Xem thêm “Giai thoại và sự thật về Bảo Đại, vua cuối cùng Triều Nguyễn”, tác giả Lý Nhân Phan Thứ Lang,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-36) [Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_V%C4%83n_Ngh%E1%BB%87_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 2006. Trang 268,269 **Theo tác giả Lý Nhân Phan Thứ Lang, trong cuốn** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-37) [Giai thoại và sự thật về Bảo Đại, vua cuối cùng Triều Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Giai_tho%E1%BA%A1i_v%C3%A0_s%E1%BB%B1_th%E1%BA%ADt_v%E1%BB%81_B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i,_vua_cu%E1%BB%91i_c%C3%B9ng_Tri%E1%BB%81u_Nguy%E1%BB%85n&action=edit&redlink=1), [Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_V%C4%83n_Ngh%E1%BB%87_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 2006, thì những người vợ và tình nhân của Bảo Đại gồm: **Huy Phương (18 tháng 3 năm 2013).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-38) [“Gặp gỡ “Mệ” Bảo Ân, con trai út của Cựu Hoàng Bảo Ðại”](http://www.nguoi-viet.com/absolutenm2/templates/viewarticlesNVO.aspx?articleid=163296&zoneid=1). *Người Việt*. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-39) [“Gác Thọ Lộc”](http://www.gactholoc.net/c29/t29-357/2013-nho-ong-vua-nguyen-voi-6-con-so-13.html). Truy cập 17 tháng 2 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-40) [“Cuộc đời bi thảm, Bảo Đại vẫn không thể thiếu đàn bà”](http://m.nguoiduatin.vn/cuoc-doi-bi-tham-bao-dai-van-khong-the-thieu-dan-ba-a105649.html). Báo điện tử Người đưa tin. Truy cập 17 tháng 2 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-41) [“Vicky”](http://www.geneall.net/F/per_page.php?id=2078533). Truy cập 17 tháng 2 năm 2015. **Xem thêm “Giai thoại và sự thật về Bảo Đại, vua cuối cùng** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-42) [Triều Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n)“, tác giả Lý Nhân Phan Thứ Lang, [Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_V%C4%83n_Ngh%E1%BB%87_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 2006. Trang 264 **David George Marr (1995).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-V45_43-0) *Vietnam 1945: The Quest for Power*. London, England: University of California Press, Ltd. **Câu “Trẫm ưng làm dân một nước độc lập hơn làm vua một nước nô lệ” và câu “Trẫm lấy làm vui được làm dân một nước độc lập” được Bảo Đại tập đọc và đọc tại buổi lễ thoái vị; và câu “làm dân một nước độc lập hơn làm vua một nước nô lệ” được Bảo Đại viết trong chiếu gửi cho hoàng tộc. Hai chiếu trên Bảo Đại đã nhờ ông Phạm Khắc Hòe soạn hộ và Bảo Đại ký tên, đóng ấn tín vào và ra lệnh dán “chiếu thoái vị” tại Phu Văn Lâu, một chiếu gửi cho hoàng tộc. Theo hồi ký** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-44) [Phạm Khắc Hòe](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Kh%E1%BA%AFc_H%C3%B2e), phần trích lại tại trang 126, 153, 154 cuốn “Giai thoại và sự thật về Bảo Đại, vua cuối cùng Triều Nguyễn”, tác giả Lý Nhân Phan Thứ Lang, [Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_V%C4%83n_Ngh%E1%BB%87_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), 2006. **Philip Shenon (2 tháng 8 năm 1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-45) [“Bảo Đại, 83, of Vietnam; Emperor and Bon Vivant”](http://www.cs.wisc.edu/%7Evu/vnsa/1997/vnsa29/msg00350.html). New York Times. **Năm 1996, khi các bác sĩ người Pháp giải phẫu mắt cho ông, nhiều đoàn thể và tổ chức chính trị đến chúc mừng và mời ông tham dự với tư cách lãnh tụ, ông khoát tay và nói như van nài:** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i#cite_ref-46) *“S’ il vous plaît, laissez- moi vivre et mourir en paix”*. Xem Tư liệu (kỳ 9): *Hỏi chuyện tình bà “thứ phi” Mộng Điệp với cựu hoàng Bảo Đại*của Nguyễn Đắc Xuân, bài được đăng trên tạp chí *Kiến thức ngày nay*, số 527, tháng 3 năm 2005.
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Bảo Đại](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Emperor_B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i?uselang=vi) [Bảo Đại](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=26897)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bao Dai (Vietnamese emperor)](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/700820)tại [Encyclopædia Britannica](https://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)** [Sa Majesté BAO-DAI](http://www.dragonvert.com/voyages/bao_dai/dernier_emp.html)(Tiếng Pháp). [Bảo Đại](http://www.vietnamgiapha.com/XemChiTietTungNguoi/51/186/giapha.html)trên trang Việt Nam Gia phả [10 ngày cuối cùng của triều Nguyễn](http://hanoi.vnn.vn/chuyen_de/0008/chuyenmotthoi/bai_1.html) [Vua Bảo Đại thích chơi thể thao ngày Tết](http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/vua-bao-dai-thich-choi-the-thao-ngay-tet-2216014.html), Nguyễn Đông, VnExpress, 25/1/2012
|
|
|
|
|
|
Bảo Đại |Bộ máy cai trị Pháp
||Người cộng tác
|[Sinh 1913](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1913) [Mất 1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1997) [Vua nhà Nguyễn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Vua_nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) [Thủ tướng Quốc gia Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Người Huế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hu%E1%BA%BF) [Người Pháp gốc Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p_g%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t) [Bảo Đại](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i) [Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_trong_chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)
# Cao Xuân Hạo
|Cao Xuân Hạo|
|
|![]()
[30 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_7), [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930) [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [16 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_10), [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007)(77 tuổi) [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) **Cao Xuân Hạo** ( [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930)– [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007)) là một nhà [ngôn ngữ học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%8Dc) người Việt với nhiều đóng góp trong việc định hình phương pháp phân tích cấu trúc câu [tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t). Ngoài ra, ông còn là một dịch giả, giáo sư văn chương uyên bác.
## Mục lục
## Tiểu sử
Cao Xuân Hạo sinh ngày
[30 tháng 7](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_7) năm [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930) tại [Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) . Cha ông, [1] [Cao Xuân Huy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_Huy), cũng là một học giả nổi tiếng. Dòng họ Cao Xuân của ông (Diễn Châu, Nghệ An) nổi tiếng có nhiều danh sĩ. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng với giai thoại tự học nghe, nói và viết thành thạo [tiếng Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p)chỉ từ việc chơi với một người bạn [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). Ông từng làm giảng viên ngôn ngữ học, khi đó ông đảm nhận phần lớn công việc dịch sách và hiệu đính các sách dịch tại bộ môn ngôn ngữ học, tại [Đại học Tổng hợp Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_T%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p_H%C3%A0_N%E1%BB%99i). Ông nổi tiếng cả với tư cách nhà ngôn ngữ học và dịch giả, và là thành viên [Hội Nhà văn Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Nh%C3%A0_v%C4%83n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Giáo sư Cao Xuân Hạo đã được trao tặng Giải thưởng về dịch thuật năm 1985 của Hội Nhà văn Việt Nam.
Giáo sư Cao Xuân Hạo từ trần lúc 19h 40 phút ngày
[16 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_10) năm [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007) tại [Bệnh viện Thống Nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%87nh_vi%E1%BB%87n_Th%E1%BB%91ng_Nh%E1%BA%A5t), [Thành phố Hồ Chí Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) sau hai tuần nằm bệnh từ một cơn đột quỵ.
## Tác phẩm
### Sách ngôn ngữ
*Tiếng Việt – Mấy vấn đề ngữ âm, ngữ pháp và ngữ nghĩa*. Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục. 1998. *Tiếng Việt – Văn Việt – Người Việt*. Nhà xuất bản Trẻ. 2001. *Tiếng Việt sơ thảo ngữ pháp chức năng*. Nhà xuất bản Khoa học xã hội và Công ty văn hóa Phương Nam. Quý II năm 2006.
### Sách dịch
[Người con gái viên đại uý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_con_g%C3%A1i_vi%C3%AAn_%C4%91%E1%BA%A1i_%C3%BAy)(truyện 1959). [Chiến tranh và hòa bình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_v%C3%A0_h%C3%B2a_b%C3%ACnh)(tiểu thuyết 1962).
- Truyện núi đồi và thảo nguyên (tập truyện ngắn, dịch chung, 1963).
- Trên những nẻo đường chiến tranh (tiểu thuyết 1964).
- Truyện ngắn Goócki (1966).
- Con đường đau khổ (tiểu thuyết 1973).
- Tội ác và hình phạt (tiểu thuyết – xuất bản năm 1983 với tên
[Tội ác và trừng phạt](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%99i_%C3%A1c_v%C3%A0_tr%E1%BB%ABng_ph%E1%BA%A1t)do BTV tự ý sửa).
- Đèn không hắt bóng (1986).
- Papillon (1988).
- Khải hoàn môn (1988).
- Nô tỳ Isaura (tiểu thuyết 19??).
- Âm vị học & Tuyến tính (Phonologie et linéarité – Nguyên bản tiếng Pháp được GS viết năm 1980, bản dịch do chính GS thực hiện, xuất bản năm 2006)
### Bài viết quan trọng
- “Hai cách miêu tả hệ thống thanh điệu của tiếng Việt”.
- “Chiết đoạn và siêu đoạn trong ngôn ngữ học phương Tây và trong tiếng Việt” và “Nguyên lý tuyến tính của năng biểu” trong âm vị học”, Phonologie et linéarité: réflexions critiques sur les postulats de la phonologie contemporaine, 1985 – viết bằng tiếng Pháp, do Hội Ngôn ngữ học và Nhân loại học Pháp (SELAF) xuất bản.
- “Vấn đề âm vị trong tiếng Việt”.
- “Trọng âm và các quan hệ ngữ pháp trong tiếng Việt” (1978).
- “Về cương vị ngôn ngữ học của tiếng”.
- “Nhận xét về các nguyên âm của một phương ngữ ở tỉnh Quảng Nam”.
- “Một số biểu hiện của cách nhìn Âu châu đối với cấu trúc tiếng Việt”.
- “Về cách phân tích âm vị học một số vận mẫu có nguyên âm ngắn trong tiếng Việt”.
- “Thêm mấy giải pháp âm vị học cho các vận mẫu có nguyên âm ngắn của tiếng Việt”.
- “Sợ hơn bão táp”, Báo Văn Nghệ.
## Tư tưởng
- “…Nhược điểm của chữ Quốc ngữ không phải ở chỗ nó chưa thật là một hệ thống phiên âm âm vị học, mà chính là ở chỗ nó có tính chất thuần tuý ghi âm, và hoàn toàn bất lực trước nhiệm vụ biểu hiện nghĩa mà lẽ ra nó phải đảm đương, và nhược điểm ấy lộ rõ nhất và tai hại nhất là trong các từ đồng âm vốn có rất nhiều trong tiếng Việt…Bỏ chữ Hán và chữ Nôm là một tai hoạ không còn hoán cải được nữa, nhưng ta có thể bổ cứu cho sự mất mát này bằng cách dạy chữ Hán như một môn học bắt buộc ở trường phổ thông…”
. [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_note-2)
- “Chẳng hạn, từ những năm 20 của thế kỷ XX những người làm từ điển Anh – Việt đã thấy ngay rằng (lạ thay!) tiếng Việt không có “tính từ”, là vì nếu có thì không thể nào hiểu nổi tại sao người Việt nói Cha tôi già rồi mà không cần và không thể dùng một “động từ” như
*to be*xen vào giữa (tức nói Cha tôi là già rồi)” . [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_note-3)
- “Câu là mệnh đề được thể hiện bằng ngôn từ thực hiện ngay trong lúc nó được phát ra”
. [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_note-4)
- “Những cuốn sách đầu tiên viết về ngữ pháp tiếng Việt, – trừ một số ngoại lệ hiếm hoi như những tác phẩm của Trương Vĩnh Ký, Trần Trọng Kim, Phạm Duy Khiêm (đó là những người không phải chỉ biết tiếng Pháp), – đều do những người chỉ được học một thứ ngữ pháp duy nhất là ngữ pháp tiếng Pháp, hay có chăng cũng lại là một thứ tiếng châu Âu nào đó khác, cho nên dễ tưởng rằng đó là thứ ngữ pháp duy nhất mà một ngôn ngữ có thể có được. Thế là từ đó trở đi các thế hệ sau, tuy hầu hết không biết tiếng Pháp, đều coi sách vởi của các bậc tiền bối như là hiện thân của chân lý và không có mấy ai thấy cần nghiên cứu lời ăn tiếng nói của người Việt nữa. Ngữ pháp sao chép từ tiếng Pháp trở thành một thứ tôn giáo nghiệt ngã: bất kỳ một nhận định nào về tiếng Việt cho thấy một cái gì không giống tiếng Pháp đều bị coi là tà thuyết. Từ đó, ta có thể hiểu tại sao 75% những câu thông dụng nhất của tiếng Việt không bao giờ được dạy ở nhà trường”
. [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_note-5)
- “Họ [học sinh] chỉ được học những kiểu câu nào hoàn toàn giống câu tiếng Pháp, còn những kiểu câu có thật trong tiếng Việt (vốn chiếm khoảng 75% tổng số câu), thì không có sách nào viết lấy một dòng. Chính ca dao tục ngữ – những câu tiếng Việt mẫu mực nhất, kết tinh những phẩm chất đáng tự hào nhất của linh hồn dân tộc – nằm trong cái số 75% kiểu câu bị loại ra khỏi nội dung giảng dạy ấy. 25% là một tỷ lệ quá ít ỏi để có thể nói rằng học sinh đã học xong ngữ pháp tiếng Việt. Những cách hành văn như ca dao, tục ngữ thường được coi là “lỗi thời” và “không chuẩn” chỉ vì đó chính là cách hành văn thuần tuý Việt nam, cho nên không giống tiếng Pháp, mà đã không giống câu tiếng Pháp thì tất nhiên là sai chuẩn, là vô văn hoá tồi, còn học làm gì cho nó hư người đi?”
. [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_note-6)
## Nhận định
*“Cao Xuân Hạo thuộc vào số rất ít nhà ngữ học Việt Nam vượt lên khỏi cái địa vị thuần túy cung cấp tư liệu minh họa cho các lý thuyết ngữ học của phương Tây, để đĩnh đạc tranh luận với giới ngữ học quốc tế”*(nhà ngữ học Hoàng Dũng). *“Hình như trong cuộc đời ông cũng chịu không ít bầm dập. Nhưng tôi cho là may mà đời có ông. Ông chân thực vô tư mà minh triết như chú bé trong ngụ ngôn Andersen đã nói huỵch toẹt: hoàng đế cởi truồng. Không hiểu sao tôi có liên tưởng ngộ nghĩnh: một chiều gió bấc, một con đường mòn xa tít hun hút tới chân trời. Trên đó chàng kỵ sĩ gầy, mái đầu muối tiêu, nách cắp cây thương, cưỡi trên con ngẽo cà khổ. Đó là ông, Cao Xuân Hạo, chàng kỹ sĩ độc hành. Trong chiều tà, ngọn bút của ông được phản quang phóng to thành cây thương. Một người một ngựa, ông trơ trọi đi trong chiều vắng. Trước mắt, những hồn ma bóng quế chập chờn. Nhưng ông vui vì tin rằng một ngày mai những con chữ Việt sẽ tưng bừng trong cuộc hoan ca chào đón ông – người giải phóng…”*(Hà Văn Thuỳ). *“Hình như không có lúc nào mà trong tâm trí ông lại không bận rộn chuyện về phương cách, biện pháp phải làm thế nào để miêu tả đúng bản chất tiếng Việt để người Việt vận dụng cho chính xác. Theo cá nhân tôi, Cao Xuân Hạo là một nhà ngữ học chuyên thông của Việt Nam chúng ta…”*(Học giả An Chi). *“Chính nhờ sự thấu hiểu tuyệt vời của mình về tiếng mẹ đẻ, kết hợp với sự tham khảo sâu rộng, sáng suốt và không bao giờ mệt mỏi của mình ở nhiều công trình hữu quan thuộc loại mới nhất của nước ngoài; nên Cao Xuân Hạo chẳng những có nhiều cống hiến to lớn cho Việt ngữ học mà còn buộc người ta hoài nghi nền ngữ học đại cương bằng cống hiến độc đáo và đặc sắc của mình về bản chất của âm vị trong tiếng Việt (và các ngôn ngữ khác cùng loại hình). Lâu nay, người ta cứ mê đắm trong cái biển ngập ngụa chất muối “Âu châu tâm điểm” của ngữ học đại cương mà miêu tả rồi định nghĩa âm vị tiếng Việt chẳng khác gì âm vị trong các ngôn ngữ Âu châu. Cao Xuân Hạo chứng minh rằng làm như thế là không đúng với bản chất của đơn vị này trong tiếng Việt: của tiếng Việt là trường âm vị (macrophonématique) còn của các ngôn ngữ Âu Châu là đoản âm vị (microphonématique). Điều này buộc ngữ học đại cương phải định nghĩa lại khái niệm “âm vị” để cho nó có thể thích hợp với các loại hình ngôn ngữ”*(Học giả An Chi). *“Lối dịch văn học của Cao Xuân Hạo vừa sáng vừa chuẩn nhưng vừa mờ ảo. Đó là điều không hề dễ dàng với bất cứ dịch giả nào, khi bản dịch không xấu hổ có thể đứng đàng hoàng bên cạnh nguyên tác, không hề “phản” cũng không hề hạ thấp chất văn trong nguyên tác mà lại thăng hoa chất văn trong Việt ngữ. Có được thành công ấy, vì Cao Xuân Hạo trong sâu thẳm tâm hồn mình là một nghệ sĩ, một nghệ sĩ ngôn từ, nghệ sĩ của tiếng Việt”*(nhà thơ Thanh Thảo).
## Chú thích
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_ref-1) [Nhà nghiên cứu ngôn ngữ Cao Xuân Hạo qua đời](http://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/gioi-sao/trong-nuoc/nha-nghien-cuu-ngon-ngu-cao-xuan-hao-qua-doi-1894529.html) **Tiếng Việt Văn Việt Người Việt, Nhà xuất bản Trẻ, 2001, bài “Mấy nhận xét về chữ Quốc ngữ”** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_ref-2) **Nguyễn Đức Dương, “Lời giới thiệu cuốn** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_ref-3) *Tìm về linh hồn tiếng Việt*“, Nhà xuất bản Trẻ 2003, trang 7 **Nguyễn Đức Dương, Tìm về linh hồn tiếng Việt** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_ref-4) *“, Nhà xuất bản Trẻ 2003, trang 152* **Nguyễn Đức Dương, “Lời giới thiệu cuốn** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_ref-5) *Tìm về linh hồn tiếng Việt*“, Nhà xuất bản Trẻ 2003, trang 10 **Nguyễn Đức Dương, “Lời giới thiệu cuốn** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_Xu%C3%A2n_H%E1%BA%A1o#cite_ref-6) *Tìm về linh hồn tiếng Việt*“, Nhà xuất bản Trẻ 2003, trang 11
## Liên kết ngoài
- Cao Xuân Hạo,
[Suy nghĩ về dịch thuật](http://vnn.vietnamnet.vn/vanhoa/chuyende/2006/01/533571/)
- Cao Xuân Hạo,
[Chứng vĩ cuồng: hiện tượng và căn nguyên](http://vannghe.free.fr/caoxuanhao/chung-vi-cuong.html)
- Hà Văn Thuỳ,
[Cao Xuân Hạo – chàng Don Quijote độc hành](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=5630&rb=06)
- Hoàng Dũng,
[Cao Xuân Hạo – Nhà ngữ học](http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=5116&rb=06)
- Thanh Thảo,
[Người đồng hành cùng tiếng Việt](http://web.archive.org/web/20071017151225/http://www1.thanhnien.com.vn/Chaobuoisang/2007/10/17/212648.tno) [Sinh 1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1930) [Mất 2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_2007) [Nhà giáo Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_gi%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Người Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Nhà ngôn ngữ học Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Dịch giả Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:D%E1%BB%8Bch_gi%E1%BA%A3_Vi%E1%BB%87t_Nam)
- Dòng họ Cao Xuân Hạo
**Bài mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Lê Phụng Hiểu truyện hay nhớ mãi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/le-phung-hieu-truyen-hay-nho-mai-2/) [Chào ngày mới 29 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/chao-ngay-moi-29-thang-7-2/) [Ông Hồ Sáu làm kinh tế giỏi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/ong-ho-sau-lam-kinh-te-gioi/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/28/bien-dong-van-dam-9/) [Chào ngày mới 28 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/27/chao-ngay-moi-28-thang-7-2/) [Bài thơ không thể nào quên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/27/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Chào ngày mới 27 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/26/chao-ngay-moi-27-thang-7-2/) [Nhớ bạn](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/26/nho-ban/) [Chào ngày mới 26 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/25/chao-ngay-moi-26-thang-7-2/) [Gọi đôi](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/25/goi-doi/) [Chào ngày mới 25 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/24/chao-ngay-moi-25-thang-7-2/) [Mảnh đạn trong người](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/24/manh-dan-trong-nguoi/) [Chào ngày mới 24 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/23/chao-ngay-moi-24-thang-7-2/) [Năm tháng đó là em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/23/nam-thang-do-la-em/) [Chào ngày mới 23 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/chao-ngay-moi-23-thang-7-2/) [Chào ngày mới 22 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/chao-ngay-moi-22-thang-7-2/) [Thăm Borlaug và Hemingway ở CIANO](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/22/tham-borlaug-va-hemingway-o-ciano/) [Chào ngày mới 20 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/20/chao-ngay-moi-20-thang-7-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/20/bien-dong-van-dam-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/18/chao-ngay-moi-19-thang-7-2/) [Chào ngày mới 18 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-18-thang-7-2/) [Chào ngày mới 17 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-17-thang-7-2/) [Lớp học trên đồng ĐăkGlong Oxfam](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/lop-hoc-tren-dong-dakglong-oxfam/) [Chào ngày mới 16 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/chao-ngay-moi-16-thang-7-2/) [Từ Mekong nhớ Neva](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/17/tu-mekong-nho-neva/) [Chào ngày mới 15 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/14/chao-ngay-moi-15-thang-7-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/14/ngay-moi-yeu-thuong-5/) [Chào ngày mới 14 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/13/chao-ngay-moi-14-thang-7-2/) [Chào ngày mới 13 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/cha0-ngay-moi-13-thang-7/) [Mạc triều trong sử Việt](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/mac-trieu-trong-su-viet/) [Chào ngày mới 12 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/chao-ngay-moi-12-thang-7-2/) [Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/12/thay-ban-la-loc-xuan-cuoc-doi-2/) [Giấc mơ tình yêu cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/11/giac-mo-tinh-yeu-cuoc-song/) [Chào ngày mới 11 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/chao-ngay-moi-11-thang-7-2/) [Khoảnh khắc tuyệt đẹp](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/khoanh-khac-tuyet-dep/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/10/tieng-anh-cho-em-5/) [Tháng Bảy mưa Ngâu](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/09/thang-bay-mua-ngau-2/) [Chào ngày mới 10 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/09/chao-ngay-moi-10-thang-7-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/bien-dong-van-dam-7/) [Chào ngày mới 9 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/chao-ngay-moi-9-thang-7-2/) [Đợi mưa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/doi-mua/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/08/ngay-moi-yeu-thuong-4/) [Chào ngày mới 8 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/07/chao-ngay-moi-8-thang-7-2/) [Chào ngày mới 7 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/chao-ngay-moi-7-thang-7-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/chao-ngay-moi-6-thang-7-2/) [Dưới đáy đại dương là Ngọc](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/06/duoi-day-dai-duong-la-ngoc/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/05/loc-xuan-cuoc-doi-10/) [Chào ngày mới 5 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/chao-ngay-moi-5-thang-7-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/ngay-moi-yeu-thuong-3/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/bien-dong-van-dam-6/) [Chào ngày mới 4 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/chao-ngay-moi-4-thang-7-2/) [Trần Thánh Tông](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/04/tran-thanh-tong/) [Bà Đen](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/03/ba-den/) [L](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/03/ba-den/) [ộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/02/loc-xuan-cuoc-doi-9/) [Đọc lại và suy ngẫm 2](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/02/doc-lai-va-suy-ngam-2/) [Chào ngày mới 2 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/chao-ngay-moi-2-thang-7-2/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/tieng-anh-cho-em-4/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/01/bien-dong-van-dam-5/) [Chào ngày mới 1 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/chao-ngay-moi-1-thang-7-2/) [Lời vàng của Anbe Anhstanh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/loi-vang-cua-anbe-anhstanh/) [Quà tặng cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/30/qua-tang-cuoc-song-3/) [Chào ngày mới 30 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/chao-ngay-moi-30-thang-6-2/) [Đêm nhớ Phan Huỳnh Điểu, Phan Nhân](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/dem-nho-phan-huynh-dieu-phan-nhan/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/ngay-moi-yeu-thuong-2/) [Chào ngày mới 29 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/29/chao-ngay-moi-29-thang-6-2/) [Quà tặng cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/28/qua-tang-cuoc-song-2/) [Chào ngày mới 28 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/chao-ngay-moi-28-thang-6-2/) [Thạch Lam hạt ngọc đời nay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/thach-lam-hat-ngoc-doi-nay/) [Helen Keller người mù điếc huyền thoại](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/helen-keller-nguoi-mu-diec-huyen-thoai/) [Chào ngày mới 27 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/27/chao-ngay-moi-27-thang-6-2/) [Chào ngày mới 26 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/chao-ngay-moi-26-thang-6-2/) [Chào ngày mới 25 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/chao-ngay-moi-25-thang-6-2/) [GS Trần Văn Khê người Thầy nhạc Việt](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/gs-tran-van-khe-nguoi-thay-am-nhac/) [Nguyễn Hiến Lê học và viết](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/25/nguyen-hien-le-hoc-va-viet-2/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/24/loc-xuan-cuoc-doi-8/) [Quà tặng cuộc sống](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/24/qua-tang-cuoc-song/) [Chào ngày mới 24 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/23/chao-ngay-moi-24-thang-6-2/) [Ngày mới yêu thương](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/23/ngay-moi-yeu-thuong/) [Chào ngày mới 23 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/22/chao-ngay-moi-23-thang-6-2/) [Lộc xuân cuộc đời](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/22/loc-xuan-cuoc-doi-7/) [Chào ngày mới 22 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/21/chao-ngay-moi-22-thang-6-2/) [Chào ngày mới 21 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/chao-ngay-moi-21-thang-6-2/) [Biển Đông vạn dặm](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/bien-dong-van-dam-3/) [Con là nguồn hạnh phúc đầu tiên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/con-la-nguon-hanh-phuc-dau-tien/) [Chào ngày mới 20 tháng 6](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/20/chao-ngay-moi-20-thang-6-2/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/19/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Ngày mới Mạnh Hạo Nhiên](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/06/19/ngay-moi-manh-hao-nhien/)
-
**Video nhạc tuyển**
**Ban Mai**
[MAR AKRAM – Dancing with the wind♥](https://youtu.be/3r99DIRPE2s)
[KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính**
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)
Pingback: Henry Ford và Thượng Đế | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Rằm Xuân Hà Nội | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Khổng Tử đọc lại và suy ngẫm | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ong và Hoa | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Ta về trời đất Hồng Lam | Khát khao xanh
Pingback: Đến với những bài thơ hay | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Học để làm ở Ấn Độ | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Quản lý sắn bền vững ở châu Á | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Thơ tình Hồ Núi Cốc | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Tháng bảy mưa Ngâu | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Bài thơ không thể nào quên | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 23 tháng 8 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Y học bốn phương | Khát khao xanh
Pingback: Mai Hoa Thi Thiệu Ung | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Trí tuệ bậc Thầy | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Anh cùng em đến bên tượng Goethe | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Chào ngày mới 13 tháng 1 | Tình yêu cuộc sống
Pingback: Vùng trời nhân văn | Tình yêu cuộc sống