text:
GIÁM SÁT THI CÔNG VÀ NGHIỆM THU NỀN VÀ MÓNG CÔNG TRÌNH - PHẦN 2
(Xây nhà trọn gói – sửa nhà trọn gói) Bài viết này trình bày những điều cơ bản về các kiến thức phục vụ cho việc giám sát thi công và nghiệm thu nền và móng công trình.
II. MÓNG TRÊN NỀN TỰ NHIÊN.
1.1. Tiêu chuẩn dùng để kiểm tra thi công nền móng tự nhiên có thể tham khảo :
TCXD 79-1980 : Thi công và nghiệm thu các công tác nền móng;
TCVN 4195 ¸ 4202 : 1995 - Đất xây dựng . Phương pháp thử;
Thí nghiệm đất tại hiện trường : xuyên tĩnh, xuyên động, xuyên tiêu chuẩn và cắt cánh;
TCXD 193 : 1996, 210 và 211 : 1998 - Dung sai trong xây dựng công trình;
Tiêu chuẩn Xây dựng Việt nam TCXDVN 286-2003 " Đóng và ép cọc- Tiêu chuẩn thi công và nghiệm thu do Bộ Xây dựng ban hành ngày 05 tháng 6 năm 2003 theo quyết định số 14/2003/QĐ-BXD của Bộ trưởng Bộ Xây dựng
Công tác trắc địa trong xây dựng
II. MÓNG TRÊN NỀN TỰ NHIÊN.
1.1. Tiêu chuẩn dùng để kiểm tra thi công nền móng tự nhiên có thể tham khảo :
TCXDVN 309 : 2004 " Công tác trắc địa trong xây dựng công trình - Yêu cầu chung ".
1.2. Các thông số và tiêu chí kiểm tra chất lượng hố móng và nền đất đắp ( xem bảng 7.2)
Các sai lệch giới hạn nêu ở cột 3 của bảng 7.2 do thiết kế qui định, nếu không có thì có thể tham khảo ở cột này.
Bảng 7.2. Các thông số và yêu cầu chính dùng để kiểm tra chất lượng nền đất ( theo kiến nghị của [1]).
STT
Thành phần các thông số và yêu cầu kiểm tra
Sai số giới hạn so với thông số và yêu cầu của tiêu chuẩn
1
2
3
Đất và vật liệu dùng làm nền và công trình bằng đất
Thay đổi thiết kế chỉ khi được cơ quan thiết kế và người đặt hàng đồng ý
Tổ chức thoát nước mặt :
- Khi có công trình thoát nước hoặc các kênh tạm và lở đất
Từ cạnh phía trên của hố đào
- Khi có các bờ đắp ở những chỗ thấp
Làm các rãnh thoát ở phía thấp với khoảng cách không thưa hơn 50m ( tuỳ tình hình mưa lũ)
Hạ mực nước ngầm bằng phương pháp nhân tạo
Việc tiêu nước cần phải tiến hành liên tục
4
Kiểm tra tình hình mái dốc và đáy hố/ hào đào khi hạ nước ngầm
Không cho phép nước kéo đất đi và sập lở mái dốc hố móng
Phải theo dõi hàng ngày
5
Kiểm tra độ lún của nhà và công trình trong vùng có hạ nước ngầm
Trắc đạc theo các mốc đặt trên các nhà hoặc công trình. Độ lún không được lớn hơn độ lún cho phép trong tiêu chuẩn thiết kế nền móng.
6
Sai lệch của trục móng so với trục thiết kế
Không được lớn hơn 5cm
7
Kích thước hố móng và hố đào so với kích thước móng
Không được nhỏ hơn kích thước thiết kế
8
Khoảng cách giữa chân mái dốc và công trình ( đối với hố móng đào có mái dốc )
Không nhỏ hơn 30 cm
9
Bề rộng tối thiểu của hào đào:
- Dưới móng băng và kết cấu ngầm khác
Không được nhỏ hơn bề rộng kết cấu có tính đến kích thước cốt pha, lớp cách nước, chống đỡ + 0,2m mỗi bên
- Dưới các đường ống nước (trừ đường ống chính ) theo độ dốc 1:0,5 và dốc hơn
Tuỳ thuộc vào kết cấu các mối nối đường ống
- Dưới các đường ống nước có mái dốc thoải hơn 1 : 0,5
Không được nhỏ hơn đường kính ngoài của ống cộng thêm 0,5m
10
Bảo vệ đáy hố móng/hào đào trong đất mà tính chất của nó bị ảnh hưởng của tác động thời tiết
- Để lại một lớp đất có chiều dày theo thiết kế
Bảo vệ kết cấu tự nhiên của đất khi đào gần đến cốt thiết kế
11
Sai lệch cốt nền đáy móng so với cốt thiết kế
Không lớn hơn 5 cm
12
Sai lệch cốt đáy các hào đặt đường ống nước và đường cáp điện sau khi làm lớp lót
Không được lớn hơn 5 cm và không làm lở thành hào
13
Sai lệch về độ dốc thiết kế của hào đào
Không lớn hơn 0,5 cm/m
14
Bề rộng cho phép của nắp đậy khi thi công hào đào:
- Khi phủ bằng bê tông hoặc asphan
Lớn hơn bề rộng hào đào mỗi bên 10 cm
- Khi nắp đậy không phải đúc sẵn
Lớn hơn bề rộng hào đào mỗi bên 25 cm
- Khi nắp đậy đúc sẵn
Vừa đúng kích thước tấm.
15
Số lượng và kích thước các bậc trong phạm vi hố đào:
- Hố đào trong nhà ở với đất đá cứng
Không lớn hơn 3
- Trong các đất khác
Không lớn hơn 5
Tỷ số chiều cao : rộng của bậc
Không bé hơn 1 : 2 trong đất sét và 1 : 3 trong đất cát
16
Yêu cầu dùng các loại đất đắp khác nhau khi đào hố móng :
- Khi không có giải pháp thiết kế
Không cho phép
- Khi có giải pháp thiết kế
Mặt của lớp đất ít thấm nước ở bên dưới lớp thấm hơn phải có độ dốc 0,04 - 0,1 so với trục biên đất đắp
17
Độ ẩm W của đất đầm chặt khi lu lèn " khô "
AW0 < W < BW0
W0 - độ ẩm tốt nhất
A và B lấy theo bảng 6 của SNiP 3.02.01.87
18
Thí nghiệm đầm chặt đất đắp và đất lấp lại khe móng trong thiết kế không có những chỉ dẫn đặc biệt
Là bắt buộc khi thể tích lớn hơn 10 ngàn m3.
19
Sai số giữa cốt đất lấp khe móng và lớp tôn nền so với thiết kế:
- Phía bên ngoài nhà
- Phía trong nhà ở chỗ cửa đi, cửa sổ, chỗ thu nước, máng nước
Không lớn hơn 20 mm
20
Chênh lệch cốt nền trong các nhà liền kề
Không lớn hơn 10mm
21
Độ cao đất lấp khe móng phía ngoài nhà
Đến cốt đảm bảo thoát được nước mặt
22
Chất lượng lớp phủ lấp đường ống nước và đường cáp khi trong thiết kế không có những chỉ dẫn đặc biệt
Bằng đất mềm : cát, cát sỏi không có hạt lớn hơn 50mm, gồm cả đất sét, loại trừ sét cứng.
23
Bề dày lớp đất lấp đường ống nước và cáp :
- Phía trên đường cáp
Không nhỏ hơn 10 cm
- Phía trên ống sành, ống xi măng amiăng, ống polietilen
Không nhỏ hơn 50 cm
- Phía trên các ống khác
Không nhỏ hơn 20 cm
24
Đất lấp lại cho các hào móng:
- Khi không có tải trọng thêm (trừ trọng lượng bản thân đất )
Có thể không chặt nhưng phải lấy theo tuyến và dùng ru lô đầm
- Trong trường hợp có tải trọng thêm
Đầm từng lớp theo chỉ dẫn của thiết kế
- Trong các khe hẹp, ở đấy không có phương tiện đầm chặt đến độ chặt yêu cầu
Chỉ lấp bằng đất có tính nén thấp (mô đun biến dạng 20 MPa và hơn) đá dăm, hỗn hợp cát sỏi, cát khô và thô trung bình
25
Nền đắp có gia cường cứng các mái dốc hoặc trong trường hợp khi độ chặt của đất ở mái dốc bằng độ chặt của thân nền đắp
Tiến hành theo công nghệ do thiết kế qui định
26
Đắp nền không có đầm chặt
- Theo thiết kế
Chỉ với chiều cao phòng lún;
- Khi không có thiết kế
Theo chỉ dẫn đặc biệt
- Đắp bằng đá
Dự trữ chiều cao 6%
- Đắp bằng đất
Dự trữ chiều cao 9%
27
Đầm chặt từng lớp đất đắp
Lớp sau chỉ được đắp khi lớp trước đã được đầm chặt đạt yêu cầu
28
Lớp chập phủ giữa các vệt đầm bằng cơ giới
0,1 - 0,3m
29
Sai số hình học của nền đắp :
- Vị trí trục nền đường sắt
+ 10 cm
- Trục đường ô tô
+ 20 cm
- Bề rộng nền phía trên và dưới (ở mặt và ở chân )
+ 15 cm
- Cốt cao mặt nền
+ 5 cm
- Độ nghiêng của mái đắp
Không cho phép tăng cao
1.3. Kiểm tra việc bảo vệ môi trường trong thi công công tác đất
Những thông tin cần biết và công việc cần xử lý có liên quan :
- Lớp đất màu dùng để trồng trọt phải được thu gom để tái sử dụng cho việc canh tác sau này. Không cần bóc bỏ lớp đất màu nếu chiều dày bé hơn 10 cm;
- Khi thi công đào đất mà phát hiện các di sản hoặc cổ vật thì phải tạm dừng việc đào đất và báo ngay cho chính quyền địa phương biết để xử lý;
- Điều tra công trình ở gần móng, đề phòng sự cố khi đào ( vỡ hỏng đường ống dẫn điện nước, cáp thông tin, cống rãnh thoát nước, nhà ở gần ....);
- Những hạn chế về tiếng ồn và chấn động ( theo tiêu chuẩn chung và theo qui định của địa phương);
- Thu dọn, xử lý rác, bùn, thực vật mục nát;
- Nơi đổ đất thải ( khi đất bị ô nhiễm );
- Nước thải từ hố móng ( phòng ô nhiễm nguồn nước mặt );
- Bụi bẩn / bùn đất khi vận chuyển.
Một số tiêu chuẩn có liên quan cần tham khảo :
1.4. Kiểm tra việc thi công hố móng sâu
Tập trung vào các việc chính sau đây :
- Kiểm tra phương án thi công hố móng từ việc đào, chắn giữ, chống, neo;
- Phương án thiết kế ( có khi do nhà thầu thực hiện ) gồm kết cấu chắn giữ, hệ thống chống bên trong hoặc neo bên ngoài;
- Biện pháp bảo vệ công trình ở gần và công trình ngầm ( ống cấp và thoát nước, đường dây thông tin, cáp điện vv....);
- Hạ nước ngầm, hệ thống bơm hút, hiện tượng cát chảy ....;
- Quan trắc hố đào và công trình lân cận là một nội dung quan trọng khi thi công hố đào. Tuỳ theo tầm quan trọng về kỹ thuật kinh tế và môi trường mà người thiết kế chỉ định các hạng mục cần quan trắc thích hợp. Có thể tham khảo theo bảng 7.3.
Bảng 7.3. Lựa chọn hạng mục quan trắc hố móng ( kinh nghiệm nước ngoài)
Hạng mục cần quan trắc ở hiện trường
Cấp an toàn công trình hố móng
Cấp I
Cấp II
Cấp III
Điều kiện tự nhiên ( nước mưa, to, nước úng vv...)
D
Chuyển vị ngang ở đỉnh của mái đất dốc
Chuyển vị đứng ở đỉnh của mái đất dốc
O
X
Chuyển vị ngang của kết cấu chống đỡ
Chuyển vị đứng của kết cấu chống đỡ
Lún mặt đất xung quanh hố móng
Nứt mặt đất xung quanh hố móng
Ứ
Nứt kết cấu chống đỡ
Đáy hố móng lún xuống và trồi lên
Mực nước ngầm
Á
Lún của các công trình ở xung quanh
Chuyển vị ngang các công trình ở xung quanh
Nghiêng lệch của các công trình ở xung quanh
Vết nứt các công trình ở xung quanh
Chuyển vị và hư hại các thiết bị trọng yếu ở xung quanh
Tình trạng quá tải của mặt đất ở xung quanh hố móng
Tình hình thấm, dò nước của hố móng
Chú thích :
D - hạng mục bắt buộc phải quan trắc; O - hạng mục nên quan trắc;
X - hạng mục có thể không quan trắc.
Theo tiêu chuẩn thiết kế của Trung Quốc :
- An toàn cấp 1 : Khi hậu quả phá hoại ( người, của cải ) là rất nghiêm trọng;
- An toàn cấp 2 : ... Nghiêm trọng;
- An toàn cấp 3 : ... Hậu quả không nghiêm trọng.
Khi cần chi tiết hơn có thể tham khảo tài liệu [4].
1.5. Kiểm tra thi công móng.
- Định vị trên mặt bằng kích thước và khoảng cách, trục móng.
- Kích thước hình học của ván khuôn ( đối với móng BTCT);
- Lượng, loại và vị trí cốt thép trong móng;
- Bề dày lớp bảo vệ cốt thép trong móng;
- Các lỗ chờ kỹ thuật ( để đặt đường ống điện, nước hoặc thiết bị công nghệ ...) trong thân móng;
- Các bản thép chờ đặt sẵn để liên kết với phần kết cấu khác;
- Lớp chống thấm, cách thi công và vật liệu chống thấm;
- Biện pháp chống ăn mòn kết cấu móng do nước ngầm;
- Lấy mẫu thử, phương pháp bảo dưỡng bê tông.
Nếu móng BTCT đúc sẵn hoặc móng xây bằng gạch đá phải kiểm tra theo tiêu chuẩn kết cấu BTCT hoặc kết cấu gạch đá.
Một số sai sót thường xảy ra trong giai đoạn đào hố móng có thể dẫn đến làm công trình bị lún lớn hoặc lún không đều được trình bày trong bảng 7.4 và cần giám sát cẩn thận.
Bảng 7.4. Một số sai sót thường gặp trong thi công đào móng nơi trống trải và nơi chật hẹp.
No
Nguyên nhân và cách phòng tránh khi đào nơi trống trải
Nguyên nhân và cách phòng tránh khi đào gần công trình lân cận
Đất đáy hố móng bị nhão do nước mưa hoặc nước tràn vào đọng lâu. Bảo vệ đáy hố móng bằng hệ thống thu và bơm nước hoặc chưa nên đào đến cốt thiết kế khi chưa chuẩn bị đủ vật liệu làm lớp lót hoặc làm móng
Biến dạng nhà do đào hố móng hoặc hào ở gần:
Trồi đất ở đáy hố móng mới hay chuyển dịch ngang móng cũ do đất ở đáy hố móng cũ bị trượt. Để đề phòng thường phải đặt móng mới cao hơn móng cũ 0,5m hoặc chống đỡ cẩn thận thành hố móng bằng cọc bản thép hay cọc đất ximăng.
Đất ở đáy móng bị khô và nứt nẻ do nắng hanh sẽ làm hỏng cấu trúc tự nhiên của đất, độ bền của đất sẽ giảm và công trình sẽ bị lún.
Cần che phủ hoặc chưa nên đào đến cốt thiết kế, dừng ở lớp đất cách đáy móng 15-20cm tuỳ theo loại đất.
Biến dạng nhà ở gần do tác động động lực của máy thi công:
Để ngăn ngừa có thể dùng biện pháp giảm chấn động hoặc cọc ép hay cọc nhồi thay cho cọc đóng.
Biến dạng lớp đất sét ở đáy móng do áp lực thuỷ tĩnh.
Cần có hệ thống bơm châm kim để hạ thấp mực nước ngầm quanh móng.
Biến dạng nhà do hút nước ngầm ở hố móng công trình mới, sẽ xẩy ra hiện tượng rửa trôi đất ở đáy móng cũ hoặc làm tăng áp lực của đất tự nhiên (do không còn áp lực đẩy nổi của nước) và dẫn đến lún thêm.
Để phòng tránh, nên dùng các biện pháp để giảm gradient thuỷ lực i < 0,6.
Đáy móng bị bùng ở các lớp sét hoặc á sét do bị giảm áp lực bản thân của đất hoặc do áp lực thuỷ tĩnh của nước.
Phải tính toán để giữ lại lớp đất có chiều dày gây ra áp lực lớn hơn áp lực trương nở. Đối với nước thì phòng tránh giống như nêu ở điểm 3.
Biến dạng của nhà cũ trên cọc ma sát khi xây dựng gần nó nhà mới trên móng bè.
Vùng tiếp giáp nhà mới cọc chịu ma sát âm nền đất bị lún và sức chịu tải của cọc ở đó bị giảm đi. Nên làm hàng tường ngăn cách giữa hai công trình cũ-mới.
Rửa trôi đất trong nền nhất là nền cát mịn hoặc đất yếu.
Cách phòng tránh: dùng tường vây hoặc cần bơm hạ mực nước ngầm, phải xác định cẩn thận tốc độ bơm hút có kể đến hiện tượng rửa trôi để đảm bảo an toàn nền của công trình.
Biến dạng nhà của nhà cũ do đổ vật liệu ở gần nhà hoặc san nền bằng đất đắp nhân tạo làm hỏng cấu trúc tự nhiên của đất, nhất là khi gặp đất sét yếu ở gần đáy móng. Để tránh ảnh hưởng xấu phải quy định nơi đổ vật liệu và tiến độ chất tải (thi công nhà mới theo độ cố kết tăng dần với thời gian).
Bùng nền do tăng áp lực thuỷ động trong đất thấm nước.
Giảm độ dốc (gradient) thuỷ lực (thường i< 0,6) bằng cách kéo sâu tường vây hoặc gia cường đáy móng bằng bơm ép ximăng trước khi đào như nói ở điểm 3.
Hình thành phễu lún của mặt đất do đào đường hầm trong lòng đất. Những công trình ngay ở phía trên hoặc ở cạnh đường hầm sẽ bị biến dạng lún hoặc nứt.
Phòng tránh bằng cách ép đẩy các đoạn ống (thép/bê tông cốt thép) chế tạo sẵn hoặc gia cường vùng phía trên nóc hầm bằng cọc rễ cây hoặc bằng trụ ximăng đất.
CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN THIẾT KẾ VÀ XÂY DỰNG THẠCH BÀN
Thiết kế & Phát triển bởi ICT Group

markdown:
|
|
|
|
1.3. Kiểm tra việc bảo vệ môi trường trong thi công công tác đất
Những thông tin cần biết và công việc cần xử lý có liên quan :
- Lớp đất màu dùng để trồng trọt phải được thu gom để tái sử dụng cho việc canh tác sau này. Không cần bóc bỏ lớp đất màu nếu chiều dày bé hơn 10 cm;
- Khi thi công đào đất mà phát hiện các di sản hoặc cổ vật thì phải tạm dừng việc đào đất và báo ngay cho chính quyền địa phương biết để xử lý;
- Điều tra công trình ở gần móng, đề phòng sự cố khi đào ( vỡ hỏng đường ống dẫn điện nước, cáp thông tin, cống rãnh thoát nước, nhà ở gần ....);
- Những hạn chế về tiếng ồn và chấn động ( theo tiêu chuẩn chung và theo qui định của địa phương);
- Thu dọn, xử lý rác, bùn, thực vật mục nát;
- Nơi đổ đất thải ( khi đất bị ô nhiễm );
- Nước thải từ hố móng ( phòng ô nhiễm nguồn nước mặt );
- Bụi bẩn / bùn đất khi vận chuyển.
Một số tiêu chuẩn có liên quan cần tham khảo :
1.4. Kiểm tra việc thi công hố móng sâu
Tập trung vào các việc chính sau đây :
- Kiểm tra phương án thi công hố móng từ việc đào, chắn giữ, chống, neo;
- Phương án thiết kế ( có khi do nhà thầu thực hiện ) gồm kết cấu chắn giữ, hệ thống chống bên trong hoặc neo bên ngoài;
- Biện pháp bảo vệ công trình ở gần và công trình ngầm ( ống cấp và thoát nước, đường dây thông tin, cáp điện vv....);
- Hạ nước ngầm, hệ thống bơm hút, hiện tượng cát chảy ....;
- Quan trắc hố đào và công trình lân cận là một nội dung quan trọng khi thi công hố đào. Tuỳ theo tầm quan trọng về kỹ thuật kinh tế và môi trường mà người thiết kế chỉ định các hạng mục cần quan trắc thích hợp. Có thể tham khảo theo bảng 7.3.
Bảng 7.3.
Chú thích :
D - hạng mục bắt buộc phải quan trắc; O - hạng mục nên quan trắc;
X - hạng mục có thể không quan trắc.
Theo tiêu chuẩn thiết kế của Trung Quốc :
- An toàn cấp 1 : Khi hậu quả phá hoại ( người, của cải ) là rất nghiêm trọng;
- An toàn cấp 2 : ... Nghiêm trọng;
- An toàn cấp 3 : ... Hậu quả không nghiêm trọng.
Khi cần chi tiết hơn có thể tham khảo tài liệu [4].
1.5. Kiểm tra thi công móng.
- Định vị trên mặt bằng kích thước và khoảng cách, trục móng.
- Kích thước hình học của ván khuôn ( đối với móng BTCT);
- Lượng, loại và vị trí cốt thép trong móng;
- Bề dày lớp bảo vệ cốt thép trong móng;
- Các lỗ chờ kỹ thuật ( để đặt đường ống điện, nước hoặc thiết bị công
- Các bản thép chờ đặt sẵn để liên kết với phần kết cấu khác;
- Lớp chống thấm, cách thi công và vật liệu chống thấm;
- Biện pháp chống ăn mòn kết cấu móng do nước ngầm;
- Lấy mẫu thử, phương pháp bảo dưỡng bê tông.
Nếu móng BTCT đúc sẵn hoặc móng xây bằng gạch đá phải kiểm tra theo tiêu chuẩn kết cấu BTCT hoặc kết cấu gạch đá.
Một số sai sót thường xảy ra trong giai đoạn đào hố móng có thể dẫn đến làm công trình bị lún lớn hoặc lún không đều được trình bày trong bảng 7.4 và cần giám sát cẩn thận.
Bảng 7.4
|
|
Thiết kế & Phát triển bởi


text:
Dưới đây là phương pháp luyện nghe của một thầy giáo biết 6 ngôn ngữ. Thấy hay nên chia sẻ cho mọi người cùng tham khảo.
---------------------
Một...
Dưới đây là phương pháp luyện nghe của một thầy giáo biết 6 ngôn ngữ. Thấy hay nên chia sẻ cho mọi người cùng tham khảo.
Một trong những trở ngại lớn nhất của chúng ta khi học một ngoại ngữ ấy là chúng ta quá… thông minh và có quá nhiều kinh nghiệm… Quá thông minh: vì mình không thể nào chấp nhận nghe một câu mà mình không hiểu: cần phải hiểu một câu nói gì trước khi nghe tiếp câu thứ hai, nếu không thì mình không buồn nghe tiếp.
Quá kinh nghiệm: Cuộc đời đã dạy ta không nghe những gì người khác nói mà chỉ hiểu những gì mà nội dung chuyển tải. Nếu không hiểu nội dung, chúng ta không thể lặp lại lời người kia. Cũng vì thế mà – trong giai đoạn đầu học ngoại ngữ – mỗi lần nghe một câu tiếng Anh thì trong đầu phải dịch ra được tiếng Việt thì mới yên tâm, bằng không thì… câu ấy không có nghĩa.
Thế nhưng, đấy là lối học sinh ngữ ngược chiều. Tôi biết được 6 ngôn ngữ, trong đó có ba ngôn ngữ thành thạo nghe nói đọc viết: Việt – Anh – Pháp, và tôi thấy rằng trong các ngôn ngữ tôi biết thì, một cách khách quan, nghe và nói tiếng Việt là khó nhất (vì ở phương tây, không có ngôn ngữ nào mà mình đổi cao độ của một từ thì ý nghĩa từ ấy lại thay đổi: ma – má – mà – mạ – mã – mả). Nhưng các bạn ở forum này, cũng như tôi, đều không có vấn đề gì cả với cái sinh ngữ khó vào bậc nhất ấy!
Thế nhưng những thầy cô dạy chúng ta nghe nói tiếng Việt chẳng phải là những vị chuyên viên ngôn ngữ như các thầy ngoại ngữ mà ta học tại các trường. Thầy dạy tiếng Việt chúng ta là tất cả những người quanh ta từ ngày ta ra đời: cha mẹ, anh chị, hàng xóm, bạn bè… Nghĩa là đại đa số những người chưa có một giờ sư phạm nào cả, thậm chỉ không có một khái niệm nào về văn phạm tiếng Việt. Thế mà ta nghe tiếng Việt thoải mái và nói như sáo. Còn tiếng Anh thì không thể như thế được. Ấy là vì đối với tiếng Việt, chúng ta học theo tiến trình tự nhiên, còn ngoại ngữ thì ta học theo tiến trình phản tự nhiên.
Từ lúc sinh ra chúng ta đã nghe mọi người nói tiếng Việt chung quanh (mà chẳng bao giờ ta phản đối: “tôi chẳng hiểu gì cả, đừng nói nữa”! Mới sanh thì biết gì mà hiểu và phản đối!). Sau một thời gian dài từ 9 tháng đến 1 năm, ta mới nói những tiếng nói đầu tiên (từng chữ một), mà không hiểu mình nói gì. Vài năm sau vào lớp mẫu giáo mới học đọc, rồi vào lớp 1 (sáu năm sau khi bắt đầu nghe) mới tập viết… Lúc bấy giờ, dù chưa biết viết thì mình đã nghe đưọc tất cả những gì người lớn nói rồi (kể cả điều mình chưa hiểu). Như vậy, tiến trình học tiếng Việt của chúng ta là Nghe – Nói – Đọc – Viết. Giai đoạn dài nhất là nghe và nói, rồi sau đó từ vựng tự thêm vào mà ta không bao giờ bỏ thời gian học từ ngữ. Và ngữ pháp (hay văn phạm) thì đến cấp 2 mới học qua loa, mà khi qua hết trung học thì ta đã quên hết 90% rồi.
Nhưng tiến trình ta học tiếng Anh (hay bất cứ ngoại ngữ nào) thì hoàn toàn ngược lại.
Thử nhìn lại xem:
Trước tiên là viết một số chữ và thêm nghĩa tiếng Việt nếu cần. Kể từ đó, học càng nhiều từ vựng càng tốt, kế đến là học văn phạm, rồi lấy từ vựng ráp vào cho đúng với văn phạm mà VIẾT thành câu! Rồi loay hoay sửa cho đúng luật! Sau đó thì tập đọc các chữ ấy trúng được chừng nào hay chừng ấy, và nhiều khi lại đọc một âm tiếng Anh bằng một âm tiếng Việt! (ví dụ fire, fight, five, file… đều được đọc là ‘phai’).
Sau đó mới tới giai đoạn NÓI, mà ‘nói’ đây có nghĩa là Đọc Lớn Tiếng những câu mình viết trong đầu mình, mà không thắc mắc người đối thoại có hiểu ‘message’ của mình hay không vì mình chỉ lo là nói có sai văn phạm hay không. Lúc bấy giờ mới khám phá rằng những câu mình viết thì ai cũng hiểu, nhưng khi mình nói thì chỉ có mình và… Thượng Đế hiểu thôi, còn người bản xứ (tiếng Anh) thì ‘huh – huh’ dài cổ như cổ cò!
Sau thời gian dài thật dài, mình khám phá rằng mình từng biết tiếng Anh, và nói ra thì người khác hiểu tàm tạm, nhưng khi họ nói thì mình không nghe được gì cả (nghĩa là nghe không hiểu gì cả). Lúc bấy giờ mới tập nghe, và rồi đành bỏ cuộc vì cố gắng mấy cũng không hiểu được những gì người ta nói.
Vấn đề là ở đó: chúng ta đã học tiếng Anh ngược với tiến trình tự nhiên, vì quá thông minh và có quá nhiều kinh nghiệm.
Tiến trình ấy là Viết – Đọc – Nói – Nghe!
Vì thế, muốn nghe và nói tiếng Anh, chuyện đầu tiên là phải quên đi kinh nghiệm và trí thông minh, để trở lại trạng thái ‘sơ sinh và con nít’, và đừng sử dụng quá nhiều chất xám để phân tích, lý luận, dịch thuật!
Và đây là bí quyết để Luyện nghe tiếng Anh
A. Nghe thụ động:
1. – ‘Tắm’ ngôn ngữ. Nghe không cần hiểu: Hãy nghe! Đừng hiểu.
Bạn chép vào CD một số bài tiếng Anh (ví dụ từ trên forum này). Mỗi bài có thể dài từ 1 đến 5 phút.
Khi nào bạn ở nhà một mình, thì mở các bài đó ra vừa đủ nghe, và cứ lặp đi lặp lại mãi ra rả như âm thanh nền suốt ngày. Bạn không cần để ý đến nó. Bạn cứ làm việc của mình, đánh răng, rửa mặt, học bài làm bài, vào internet… với tiếng lải nhải của bài tiếng Anh. (thậm chí, trong lúc bạn ngủ cũng có thể để cho nó nói).
Trường hợp bạn có CD player, USB player hay iPod, thì đem theo để mở nghe khi mình có thời gian chết – ví dụ: di chuyển lâu giờ trên xe, đợi ai hay đợi đến phiên mình tại phòng mạch.
Công việc ‘tắm ngôn ngữ’ này rất quan trọng, vì cho ta nghe đúng với từng âm của một ngôn ngữ lạ. Tai của chúng ta bắt rất nhanh một âm quen, nhưng loại trừ những âm lạ. Ví dụ: Nếu bạn nghe câu: ‘mặt trời mọc cánh khi chim voi truy cập chén chó’, một câu hoàn toàn vô nghĩa, nhưng bảo bạn lặp lại thì bạn lặp lại được ngay, vì bạn đã quá quen với các âm ấy. Nhưng khi một người nói một câu bằng chừng ấy âm (nghĩa là 11 âm/vần), trong ngôn ngữ bạn chưa từng học, và bảo bạn lặp lại thì bạn không thể nào lặp lại được, và bảo rằng… không nghe được! (Bạn có điếc đâu! Vấn đề là tai bạn không nhận ra được các âm!) Lối ‘tắm ngôn ngữ’ đó chỉ là vấn đề làm quen đôi tai, và sau một thời gian (lâu đấy chứ không phải vài ngày) bạn sẽ bắt được các âm của tiếng Anh, và thấy rằng âm ấy rất dễ nghe, nhưng hoàn toàn khác với âm Việt.
Đừng nản lòng vì lâu ngày mình vẫn không phân biệt âm: hãy nhớ rằng bạn đã tắm ngôn ngữ tiếng Việt ít ra là 9 tháng liên tục ngày đêm trước khi mở miệng nói được tiếng nói đầu tiên và hiểu được một hai tiếng ngắn của cha mẹ; và sau đó lại tiếp tục ‘tắm ngôn ngữ’ Việt cho đến 4, 5 năm nữa!
2 – Nghe với hình ảnh động.
Nếu có giờ thì xem một số tin tức bằng tiếng Anh (một điều khuyên tránh: đừng xem chương trình tiếng Anh của các đài Việt Nam, ít ra là giai đoạn đầu, vì xướng ngôn viên Việt Nam, phần lớn, nói rất gần với âm Việt Nam (kể cả pronounciation), nên mình dễ quen nghe, và từ đó lỗ tai mình lại hỏng, về sau lại khó nghe người bản xứ nói tiếng Anh – thế là phải học lại lần thứ hai!). Các hình ảnh đính kèm làm cho ta ‘hiểu’ được ít nhiều nội dung bản tin, mà không cần phải ‘dịch’ từng câu của những gì xướng ngôn viên nói. Bạn sẽ yên tâm hơn, sau khi nghe 15 phút tin tức, tự tóm lược lại, thì mình thấy rằng mình đã nắm bắt được phần chính yếu của nội dung bản tin. Và đây là cách thư hai để tắm ngôn ngữ.
B. Nghe chủ động.
1. Bản tin special english: - Thu một bản tin, và nghe lại rồi chép ra nhiều chừng nào hay chừng nấy… nhớ là đừng tra cứu tự điển hay tìm hiểu nghĩa vội. Đoán nghĩa trong nội dung câu, và nhớ lại âm thanh của từ, hay cụm từ đó, sau này tự nó sẽ rõ nghĩa, nếu trở đi trở lại hoài. (Ngày xưa, trên đài VOA, sau mỗi chương trình tôi thường nghe một cụm từ tương tự như: statue, statute hay statu gì đó, mà không biết viết thế nào, tuy vẫn hiểu đại loại là: hãy đợi đấy để nghe tiếp. Mãi sau này tôi mới biết rằng thuật ngữ rất quen thuộc ấy là ’stay tune’, nhưng một thời gian dài, chính tả của chữ ấy đối với tôi không thành vấn đề!). Các bạn có thể luyện nghe tiếng Anh trên VOA tại Listening VOA
2. Chăm chú nghe lại một số bài mình từng nghe trong giai đoạn ‘tắm ngôn ngữ’
- Lấy lại script của những bài mình từng nghe, đọc lại và nhớ lại trong tưởng tượng lời đọc mà mình từng nghe nhiều lần. Sau đó xếp bản script và nghe lại để hiểu. Lần này: tự nhiên mình sẽ nghe rõ từng tiếng và hiểu. Trường hợp không hiểu một từ hay cụm từ, thì gắng lặp lại nhiều lần đúng như mình đã nghe, sau đó lật lại script để so sánh.
3. Nghe nhiều lần, trước khi đọc script.
Sau đó, đọc lại script, chủ yếu kiểm tra những từ mình đã nghe hoặc đoán, hoặc những từ mà mình có thể phát âm lại nhưng không hiểu viết và nghĩa thế nào. Qua việc này, nhiều khi ta phát hiện rằng một từ mình rất quen thuộc mà từ xưa đến nay mình cứ in trí là phải nói một cách nào đó, thì thực ra cần phải nói khác hẳn và phát âm như thế thì mới mong nghe đúng và nói cho người khác hiểu. Sau đó, xếp bản script và nghe lại một hai lần nữa. (Ví dụ: hai chữ tomb, bury, khi xưa tôi cứ đinh ninh là sẽ phát âm là ‘tôm-b(ơ), bơri’ – sau này nghe chữ ‘tum, beri’ tôi chẳng hiểu gì cả – dù cho tôi nghe rõ ràng là tum, beri -cho đến khi xem script thì mới vỡ lẽ!)
4. Học hát tiếng Anh, và hát theo trong khi nghe.
Chọn một số bài hát mà mình thích, tìm lyrics của nó rồi vừa nghe vừa nhìn lyrics. Sau đó học thuộc lòng và hát song song với ca sĩ, và gắng phát âm cũng như giữ tốc độ và trường độ cho đúng. Khi nào buồn buồn cũng có thể tự hát cho mình nghe (nếu không có giọng tốt và hát sai giọng một tí cũng không sao, vì chủ yếu là tập phát âm, tốc độ, trường độ và âm điệu tiếng Anh).
Và nói cho đúng giọng (qua hát) cũng là một cách giúp mình sau này nhạy tai hơn khi nghe, vì thường thường ngôn ngữ trong các bài hát khó nghe hơn những câu nói bình thường rất nhiều. Trước khi tạm dừng topic này, tôi muốn nói thêm một điều.
Có bạn bảo rằng hiện nay mình chưa hiểu, nên cố gắng nghe nhiều cũng vô ích, để mình học thêm, khi nào có nhiều từ vựng để hiểu rồi thì lúc đó sẽ tập nghe sau.
Nghĩ như thế là HOÀN TOÀN SAI. Chính vì bạn chưa hiểu nên mới cần nghe nhiều hơn những người đã hiểu. Muốn biết bơi thì phải nhảy xuống nước, không thể lấy lý do rằng vì mình không thể nổi nên ở trên bờ học cho hết lý thuyết rồi thì mới nhảy xuống, và sẽ biết bơi! Chưa biết bơi mà xuống nước thì sẽ uống nước và ngộp thở đấy, nhưng phải thông qua uống nước và ngộp thở như thế thì mới hy vọng biết bơi.
Muốn biết bơi, thì phải nhảy xuống nước, và nhảy khi chưa biết bơi. Chính vì chưa biết bơi nên mới cần nhảy xuống nước.
Muốn biết nghe và hiểu tiếng Anh thì phải nghe tiếng Anh, nghe khi chưa hiểu gì cả! Và chính vì chưa hiểu gì nên cần phải nghe nhiều.
C. NGHE BẰNG TAI
Khi tôi bảo rằng chúng ta gặp trở ngại khi học ngoại ngữ vì thông minh và có nhiều kinh nghiệm, có người cho rằng đó là nói theo nghĩa bóng. Không phải đâu, tôi nói theo nghĩa đen đó! Qua sự kiện sau (và anh/chị/em (ACE) chắc chắn cũng từng gặp những trường hợp tương tự) ACE sẽ thấy ngay. Một người bạn từng dạy Anh Văn ở Trung Tâm Ngoại Ngữ với tôi, sau này sang định cư ở Mỹ. Anh cùng đi với đứa con 7 tuổi, chưa biết một chữ tiếng Anh nào. 11 năm sau tôi gặp lại hai cha con tại Hoa Kỳ. Con anh nói và nghe tiếng Anh không khác một người Mỹ chính cống.
Trong khi đó anh nói tiếng Anh tuy lưu loát hơn xưa, nhưng rõ ràng là một người nước ngoài nói tiếng Mỹ. Khi xem chương trình hài trên TV, con anh cười đúng với tiếng cười nền trong chương trình, trong khi đó anh và tôi nhiều khi không hiểu họ nói gì đáng cười: rõ ràng là kỹ năng nghe của con anh hơn anh rồi! Điều này chứng tỏ rằng khi sang Mỹ, anh đã có kinh nghiệm về tiếng Anh, và ‘khôn’ hơn con anh vì biết nhiều kỹ thuật, phương pháp học tiếng Anh, nên tiếp tục học tiếng Anh theo tiến trình phản tự nhiên; trong khi con anh, vì không ‘thông minh’ bằng anh, và thiếu kinh nghiệm, nên đã học tiếng Anh theo tiến trình tự nhiên mà không theo một phương pháp cụ thế nào để học vocabulary, grammar, listening, speaking cả.
- Đi vào cụ thể từ vựng Anh.
(Những phân tích sau đây là để thuyết phục ACE đi vào tiến trình tự nhiên – và điều này đòi hỏi phải xóa bỏ cái phản xạ lâu ngày của mình là học theo tiến trình ngược – và công việc xóa bỏ cái phản xạ sai này lại làm cho ta mất thêm thì giờ. ACE đọc để tin vào tiến trình tự nhiên, chứ không phải để nhớ những phân tích ‘tào lao’ này, khiến lại bị trở ngại thêm trong quá trình nâng cao kỹ năng của mình.
- Xóa bỏ kinh nghiệm nghe nguyên âm:
Tiếng Anh là tiếng phụ âm.
Tiếng Anh chủ yếu là ngôn ngữ đa âm:
Một từ thường có nhiều âm. Lỗ tai chúng ta đã ‘bị điều kiện hóa’ để nghe âm tiếng Việt. Tiếng Việt là loại tiếng đơn âm, vì thế, mỗi tiếng là một âm và âm chủ yếu trong một từ là nguyên âm. Đổi một nguyên âm thì không còn là từ đó nữa: ‘ma, mi, mơ’ không thể hoán chuyển nguyên âm cho nhau, vì ba từ có ba nghĩa hoàn toàn khác nhau. Mặc khác, tiếng Việt không bao giờ có phụ âm cuối từ. Ngay cả những chữ mà khi viết có phụ âm cuối, thì người việt cũng không đọc phụ âm cuối; ví dụ: trong từ ‘hát’, nguyên âm mới là ‘át’, h(ờ)-át, chứ không phải là h(ờ)-á-t(ơ), trong khi đó từ ‘fat’ tiếng Anh được đọc là f(ờ)-a-t(ờ), với phụ âm ‘t’ rõ ràng.
Trong tiếng Việt hầu như không có những từ với hai phụ âm đi kế tiếp (ngoài trừ ch và tr – nhưng thực ra, ch và tr cũng có thể thay bằng 1 phụ âm duy nhất) vì thế, tai của một người Việt Nam = chưa bao giờ làm quen với ngoại ngữ – không thể nhận ra hai phụ âm kế tiếp. Do đó, muốn cho người Việt nghe được một tiếng nước ngoài có nhiều phụ âm kế tiếp, thì phải thêm nguyên âm (ơ) vào giữa các phụ âm; ví dụ: Ai-xơ-len; Mat-xơ-cơ-va.
Với kinh nghiệm (phản xạ) đó, một khi ta nghe tiếng Anh, ta chờ đợi nghe cho đủ các nguyên âm như mình NHÌN thấy trong ký âm (phonetic signs), và không bao giờ nghe được cả. Ví dụ: khi học từ America ta thấy rõ ràng trong ký âm: (xin lỗi vì không thể ghi phonetic signs vào trang này) ‘ơ-me-ri-kơ’, nhưng không bao giờ nghe đủ bốn âm cả, thế là ta cho rằng họ ‘nuốt chữ’. Trong thực tế, họ đọc đủ cả, nhưng trong một từ đa âm (trong khi viết) thì chỉ đọc đúng nguyên âm ở dấu nhấn (stress) – nếu một từ có quá nhiều âm thì thêm một âm có dấu nhấn phụ (mà cũng có thể bỏ qua) – còn những âm khác thì phải đọc hết các PHỤ ÂM, còn nguyên âm thì sao cũng đưọc (mục đích là làm rõ phụ âm). Có thể chúng ta chỉ nghe: _me-r-k, hay cao lắm là _me-rơ-k, và như thế là đủ, vì âm ‘me’ và tất cả các phụ âm đều hiện diện. Bạn sẽ thắc mắc, nghe vậy thì làm sao hiểu? Thế trong tiếng Việt khi nghe ‘Mỹ’ (hết) không có gì trước và sau cả, thì bạn hiểu ngay, tại sao cần phải đủ bốn âm là ơ-mê-ri-kơ bạn mới hiểu đó là ‘Mỹ’?
Tóm lại: hãy nghe phụ âm, đừng chú ý đến nguyên âm, trừ âm có stress!
Một ví dụ khác: từ interesting! Tôi từng được hỏi, từ này phải đọc là in-tơ-res-ting hay in-tơ-ris-ting mới đúng? Chẳng cái nào đúng, chẳng cái nào sai cả.
Nhưng lối đặt vấn đề sai! Từ này chủ yếu là nói ‘in’ cho thật rõ (stress) rồi sau đó đọc cho đủ các phụ âm là người ta hiểu, vì người bản xứ chỉ nghe các phụ âm chứ không nghe các nguyên âm kia; nghĩa là họ nghe: in-trstng; và để rõ các phụ âm kế tiếp thì họ có thể nói in-tr(i)st(i)ng; in – tr(ơ)st(ơ)ng; in-tr(e)st(ư)ng. Mà các âm (i)(ơ), để làm rõ các phụ âm, thì rất nhỏ và nhanh đến độ không rõ là âm gì nữa. Trái lại, nếu đọc to và rõ in-tris-ting, thì người ta lại không hiểu vì dấu nhấn lại sang ‘tris’!
Từ đó, khi ta phát âm tiếng Anh (nói và nghe là hai phần gắn liền nhau – khi nói ta phát âm sai, thì khi nghe ta sẽ nghe sai!) thì điều tối quan trọng là phụ âm, nhất là phụ âm cuối. Lấy lại ví dụ trước: các từ fire, fight, five, file phải được đọc lần lượt là fai- (ơ)r; fai-t(ơ); fai-v(ơ), và fai- (ơ)l, thì người ta mới hiểu, còn đọc ‘fai’ thôi thì không ai hiểu cả.
Với từ ‘girl’ chẳng hạn, thà rằng bạn đọc gơ-rôl / gơ-rơl (dĩ nhiên chỉ nhấn gơ thôi), sai hẳn với ký âm, thì người ta hiểu ngay, vì có đủ r và l, trong khi đó đọc đúng ký âm là ‘gơ:l’ hay bỏ mất l (gơ) thì họ hoàn toàn không hiểu bạn nói gì; mà có hiểu chăng nữa, thì cũng do context của câu chứ không phải là do bạn đã nói ra từ đó.
- Xóa bỏ kinh nghiệm nghe âm Việt.
Các nguyên âm Việt và Anh không hề giống nhau. Một âm rất rõ trong tiếng Anh sẽ rất nhoè với một lỗ tai người Việt, và một âm rất rõ trong tiếng Việt thì rất nhoè trong lỗ tai người Anh (người bản xứ nói tiếng Anh). Ví dụ: Khi bạn nói: “Her name’s Hương!” Bạn đọc từ Hương thật rõ! Thậm chí la lên thật to và nói thật chậm thì người ấy vẫn không nghe ra. Vì ‘ươ’ đối với họ là âm rất nhoè. Nhưng nói là ‘Hu-ôn-gh(ơ)’ họ nghe rõ ngay; từ đó ta phải hiểu họ khi nói đến cô Huôngh chứ đừng đòi hỏi họ nói tên Hương như người Việt (phải mất vài năm!).
Tương tư như vậy, không có nguyên âm tiếng Anh nào giống như nguyên âm tiếng Việt. Nếu ta đồng hóa để cho dễ mình, là ta sẽ không nghe được họ nói, vì thế giới này không quan tâm gì đến cách nghe của người Việt Nam đối với ngôn ngữ của họ.
Ví dụ: âm ‘a’ trong ‘man’ thì không phải là ‘a’ hay ‘ê’ hay ‘a-ê’ hay ‘ê-a’ tiếng Việt, mà là một âm khác hẳn, không hề có trong tiếng Việt. Phải nghe hàng trăm lần, ngàn lần, thậm chí hàng chục ngàn lần mới nghe đúng âm đó, và rất rõ! Ấy là chưa nói âm ‘a’ trong từ này, được phát âm khác nhau, giữa một cư dân England (London), Scotland, Massachusetts (Boston), Missouri, Texas!
Cũng thế, âm ‘o’ trong ‘go’ không phải là ‘ô’ Việt Nam, cũng chẳng phải là ô-u (như cách phiên âm xưa) hay ơ-u (như cách phiên âm hiện nay), lại càng không phài là ‘âu’, mà là một âm khác hẳn tiếng Việt. Phát âm là ‘gô’, ‘gơu’ hay ‘gâu’ là nhoè hẳn, và do đó những từ dễ như ‘go’ cũng là vấn đề đối với chúng ta khi nó được nói trong một câu dài, nếu ta không tập nghe âm ‘ô’ của tiếng Anh đúng như họ nói.
Một âm nhoè thì không có vấn đề gì, nhưng khi phải nghe một đoạn dài không ngưng nghỉ thì ta sẽ bị rối ngay.
Đây cũng là do một kinh nghiệm tai hại xuất phát từ việc tiếp thu kiến thức. Trong quá trình học các âm tiếng Anh, nhiều khi giáo viên dùng âm Việt để so sánh cho dễ hiểu, rồi mình cứ xem đó là ‘chân lý’ để không thèm nghĩ đến nữa. Ví dụ, muốn phân biệt âm (i) trong sheep và ship, thì giáo viên nói rằng I trong sheep là ‘I dài’ tương tự như I trong tiếng Bắc: ít; còn I trong ship là I ngắn, tương tự như I trong tiếng Nam: ít – ích. Thế là ta cho rằng mình đã nghe được I dài và I ngắn trong tiếng Anh rồi, nhưng thực chất là chưa bao giờ nghe cả! Lối so sánh ấy đã tạo cho chúng ta có một ý niệm sai lầm; thay vì xem đấy là một chỉ dẫn để mình nghe cho đúng âm, thì mình lại tiếp thu một điều sai!
Trong tiếng Anh không có âm nào giống âm I bắc hoặc I nam cả! Bằng chứng: ‘eat’ trong tiếng Anh thì hoàn toàn không phải là ‘ít’ trong tiếng Việt, đọc theo giọng bắc, và ‘it’ trong tiếng Anh hoàn toàn không phải là ‘ít’ trong tiếng Việt, đọc theo giọng nam! Vì thế, phải xóa bỏ những kinh nghiệm loại này, và phải nghe trực tiếp thôi!
- Xóa bỏ kinh nghiệm nghe bằng chữ viết.
Nếu ta hỏi một em bé: cháu nghe bằng gì? Thì nó sẽ trả lời: Nghe bằng tai! Nếu ta bảo: “Cháu phải nghe bằng mắt cơ!” Chắc em bé tưởng ta … trêu cháu! Thế nhưng điều xảy ra cho nhiều người học tiếng nước ngoài là Nghe Bằng Mắt!
Thử nhìn lại xem. Trong giai đoạn đầu tiếp xúc với tiếng Anh, khi ta nghe một người nói: “I want a cup of coffee!”. Tức tốc, chúng ta thấy xuất hiện câu ấy dưới dạng chữ Viết trong trí mình, sau đó mình dịch câu ấy ra tiếng Việt, và ta HIỂU! Ta Nghe bằng MẮT, nếu câu ấy không xuất hiện bằng chữ viết trong đầu ta, ta không Thấy nó, thì ta … Điếc!
Sau này, khi ta có trình độ cao hơn, thì ta hiểu ngay lập tức chứ không cần phải suy nghĩ lâu. Thế nhưng tiến trình cũng chẳng khác nhau bao nhiêu, ta vẫn còn thấy chữ xuất hiện và dịch, cái khác biệt ấy là ta viết và dịch rất nhanh, nhưng từ một âm thanh phát ra cho đến khi ta hiểu thì cũng thông qua ba bước: viết, dịch, hiểu. Khi ta đi đến một trình độ nào đó, thì trong giao tiếp không có vấn đề gì cả, vì các câu rất ngắn, và ba bước đó được ‘process’ rất nhanh nên ta không bị trở ngại, nhưng khi ta nghe một bài dài, thì sẽ lòi ra ngay, vì sau hai, ba, bốn câu liên tục ‘processor’ trong đầu ta không còn đủ thì giờ để làm ba công việc đó.
Trong lúc nếu một người nói bằng tiếng Việt thì ta nghe và hiểu ngay, không phải viết và dịch (tại vì ngày xưa khi ta học tiếng Việt thì quá trình là nghe thì hiểu ngay, chứ không thông qua viết và dịch, vả lại, nếu muốn dịch, thì dịch ra ngôn ngữ nào?), và người nói có nhanh cách mấy thì cũng không thể nào vượt cái khả năng duy nhất của chúng ta là ‘nghe bằng tai’.
Vì thế, một số sinh viên cảm thấy rằng mình tập nghe, và đã nghe được, nhưng nghe một vài câu thì phải bấm ‘stop’ để một thời gian chết – như computer ngưng mọi sự lại một tí để process khi nhận quá nhiều lệnh – rồi sau đó nghe tiếp; nhưng nếu nghe một diễn giả nói liên tục thì sau vài phút sẽ ‘điếc’. Từ đó, người sinh viên nói rằng mình ‘đã tới trần rồi, không thể nào tiến xa hơn nữa! Vì thế giới này không stop cho ta có giờ hiểu kịp’!’
Từ những nhận xét trên, một trong việc phải làm để nâng cao kỹ năng nghe, ấy xóa bỏ kinh nghiệm Nghe bằng Mắt, mà trở lại giai đoạn Nghe bằng Tai, (hầu hết các du học sinh ở nước ngoài, sau khi làm chủ một ngoại ngữ rồi từ trong nước, đều thấy ‘đau đớn và nhiêu khê’ lắm khi buộc phải bỏ thói quen nghe bằng mắt để trở lại với trạng thái tự nhiên là nghe bằng tai! Có người mất cả 6 tháng cho đến 1 năm mới tàm tạm vượt qua).
- Xóa bỏ kinh nghiệm nghe bằng cấu trúc văn phạm.
Khi nghe ai nói, ta viết một câu vào đầu, và sửa cho đúng văn phạm, rồi mới dịch, và sau đó mới hiểu! Ví dụ. Ta nghe ‘iwanago’ thì viết trong đầu là ‘I want to go’, xong rồi mới dịch và hiểu; nếu chưa viết được như thế, thì iwanago là một âm thanh vô nghĩa.
Thế nhưng, nếu ta nghe lần đầu tiên một người nói một câu hằng ngày: igotago, ta không thể nào viết được thành câu được, và vì thế ta không hiểu. Bởi vì thực tế, câu này hoàn toàn sai văn phạm. Một câu đúng văn phạm phải là ‘I am going to go’ hoặc chí ít là ‘I have got to go’. Và như thế, đúng ra thì người nói, dù có nói tốc độ, cũng phải nói hoặc: I’m gona go; hoặc I’ve gota go (tiếng Anh không thể bỏ phụ âm), chứ không thể là I gotta go!
Thế nhưng trong thực tế cuộc sống người ta nói như thế, và hiểu rõ ràng, bất chấp mọi luật văn phạm. Văn phạm xuất phát từ ngôn ngữ sống, chứ không phải ngôn ngữ sống dựa trên luật văn phạm. Vì thế ta cũng phải biết nghe mà hiểu; còn cứ đem văn phạm ra mà tra thì ta sẽ khựng mãi. (Tôi đang nói về kỹ năng nghe, còn làm sao viết một bài cho người khác đọc thì lại là vấn đề khác!).
Tóm lại, trong phần chia sẻ này, tôi chỉ muốn nhắc với ACE rằng, hãy NGHE ĐIỀU NGƯỜI TA NÓI, CHỨ ĐỪNG NGHE ĐIỂU MÌNH MUỐN NGHE, và muốn được như vậy, thì HÃY NGHE BẰNG TAI, ĐỪNG NGHE BẰNG MẮT!
Đánh giá bài viết:
Rất tốt! Thông tin nhanh, nội dung trung thực và khách quan.
Bình thường: Thông tin hữu ích, nội dung không lỗi.
Kém: Nội dung không có giá trị, nhiều lỗi
Giấy phép số 55/GP-TTĐT do Sở Thông Tin và Truyền Thông cấp ngày 05/06/2015.
Cơ quan chủ quản: CÔNG TY TNHH MỘT THÀNH VIÊN ĐẦU TƯ ĐỊA ĐIỂM
Địa chỉ: 215B37 Nguyễn Văn Hưởng, Khu phố 3, P.Thảo Điền, Quận 2, TP.HCM
Điện thoại: 08 73056618 | Fax: 08 73067888 | Email: marketing@yume.vn
Chịu trách nhiệm nội dung: Ngô Diệu Đường
Điều khoản sử dụng-Quy định bảo mật-RSS-game4v.com
Hoặc Đăng ký tài khoản miễn phí.
Để thực hiện chức năng này
Bạn vui lòng Đăng nhập nếu đã có tài khoản tại Yume.vn
Hoặc Đăng ký tài khoản miễn phí.
Tài khoản của bạn đã được kích hoạt
bạn có thể dùng tài khoản này để đăng nhập,

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close


text:
Trung Quốc cảnh cáo máy bay Mỹ ở Trường Sa: “Đây là Hải Quân Trung Quốc, các anh hãy cút đi!”
Vương quốc khổng lồ muốn chiếm cả thế giới: Trung Quốc tuyên bố muốn lắp đặt và thả neo thêm ba giàn khoan nữa tại biển Đông… Tập đoàn đóng tàu CSIC tuyên bố sẽ sản xuất hàng loạt tàu ngầm có người lái. Chúng có nhiệm vụ đi tìm nguyên liệu, chủ yếu là ở biển Đông.
Nỗi lo của Việt Nam: lần trỗi dậy đầy đe dọa của Trung Quốc: “Leszek Buszynski, giáo sư về chính sách đối ngoại tại Đại học Quốc tế ở Nhật Bản, cho rằng điều chính là Đảng Cộng sản Việt Nam phải giải phóng mình khỏi đảng anh em Trung Quốc.”
Búa liềm và Internet: Nước Việt Nam cộng sản thúc đẩy ngành công nghiệp giải trí, nhưng thuộc vào trong số những địch thủ tàn bạo nhất của tự do ngôn luận. Các nhà hoạt động trong Internet mạo hiểm rất nhiều.
Trung Quốc sau Thảm sát Thiên An Môn: Cường quốc của sự sợ hãi Đó không phải là dấu hiệu của sức mạnh mà là của sự sợ hãi. Đó là một dấu hiệu, rằng cái nền tảng đó mong manh cho tới đâu, cái nền tảng mà sự thống trị của Đảng đang dựa ở trên đó.
Loạt bài về Con đường Miến Điện: Từ ngục tù trở về với cuộc sống
Loạt bài về Con đường Miến Điện: Rường cột màu đỏ
Loạt bài về Con đường Miến Điện: Còn đang bắt đầu
Loạt bài về Con đường Miến Điện: O-Burma
Loạt bài về Con đường Miến Điện: Gần có quyền lực
Loạt bài về Con đường Miến Điện: Mềm yếu một cách anh hùng
Loạt bài về Con đường Miến Điện: Không có quân phục
Loạt bài về Con đường Miến Điện: Cánh cổng mở rộng
Loạt bài về Con đường Miến Điện: Tương lai bất ngờ
Hòn đảo của những kẻ ăn thịt người: Để thanh lọc những người được cho là chống chính quyền ra khỏi các thành phố, năm 1933 nhà độc tài Xô viết Stalin đã vứt tròn 6000 người lên hòn đảo hoang Nasino trên sông Ob. Đói ăn và sợ chết đã đẩy những người bị tù đày đó tới những hành động tuyệt vọng ghê sợ
Tunisia: Nơi cuộc cách mạng nằm trong cát bụi: Thành phố nhỏ bé Redeyef, sâu trong miền thôn quê của Tunisia, chỉ biết trước hết là bụi bặm, nóng bức và phosphat: lâu trước khi thế giới theo dõi cuộc Cách mạng Hoa lài, những cuộc nổi dậy chống lại chế độ của Ben Ali đã bắt đầu ở đây hai năm trước. Phong trào này đã có những tác động nào?
Bắc Triều Tiên: quả bom nguyên tử tiếp theo: Sau lần phóng tên lửa thành công, thế giới phải dự tính với những khiêu khích tiếp theo của nhà độc tài trẻ tuổi: người ta cho rằng có thể là một lần thử bom nguyên tử
Tham vọng cường quốc (phần 1, hết): Hầu như không có nơi nào khác mà chi tiêu cho quốc phòng lại tăng nhanh như ở Trung Quốc – với Khổng Tử và Tôn Tử, Bắc Kinh cũng khởi động một cuộc chiến ý thức hệ.
Trong vương quốc của Kim Jong Un (phần 1, hết): Giới lãnh đạo của đất nước nghèo nàn này không còn có thể tránh né sự toàn cầu hóa được nữa. Người dân mong chờ chế độ mở cửa và cải cách. Người trẻ tuổi đứng đầu nhà nước ra vẻ an cần với dân chúng, nhưng bộ máy của ông ấy vẫn còn giám sát tất cả mọi việc.
Rösler ở Việt Nam: Ngôi sao nhạc Pop trong một khoảng khắc: Phó Thủ tướng Philipp Rösler viếng thăm lần đầu tiên như bộ trưởng đất nước là nơi sinh của ông ấy, Việt Nam.
Philipp Rösler: “Việt Nam là một phần của cuộc đời tôi”: báo Spiegel phỏng vấn Philipp Rösler trước chuyến thăm viếng Việt Nam của ông ấy.
Điều kỳ diệu của chính trị hiện đại (phần 1, phần 2, hết): Đan Mạch được xem là quốc gia kiểu mẫu cho việc cầm quyền có hiệu quả. Điều đấy thể hiện không ở đâu tốt hơn là ở bước đường chiến thắng của năng lượng tái tạo.
Hoa Kỳ: khi lý trí không còn nữa (phần 1, phần 2, hết): Quốc Hội Hoa Kỳ hiện nay là quốc hội làm việc kém hiệu quả nhất kể từ Đệ nhị Thế chiến, nó đã trở thành biểu tượng cho cuộc khủng hoảng của chính phủ Mỹ.
Người Cộng Sản và các kế hoạch năm năm (phần 1, phần 2, hết): Trung Quốc là một nhà nước độc tài, nhưng việc sử dụng chuyên gia và các thử nghiệm đã làm mềm đi các cơ chế của quyền lực
Brazil: một nhà nước mạnh (phần 1, phần 2, hết): Báo chí tự do, thị trường mở cửa – nhưng là một nhà nước mạnh, giúp đỡ những người nghèo nhất: những người đang cầm quyền của Brazil đã thành công trong việc hưởng lợi từ sự toàn cầu hóa và đồng thời lại triệt tiêu các quy luật của nó.
Nghề cai trị: Chính phủ nào là chính phủ tốt nhất?
Ngọn đuốc sống (phần 1, hết): Một người Tây Tạng lưu vong trẻ tuổi tự đốt cháy thân thể mình và chạy trên đường phố như một ngọn đuốc sống. Bức ảnh, được tình cờ chụp lại, trở thành thần tượng của cuộc chống đối và tấm gương cho những người tự thiêu khác.
Cái nôi của dân tộc Trung Quốc (phần 1, phần 2, hết): Dòng sông mang tên Hoàng Hà uốn lượn hơn 5000 kilômét từ Cao nguyên Tây Tạng cho tới cửa sông ở Vịnh Bột Hải. Một chuyến đi dọc theo bờ của nó cho thấy cường quốc thế giới này đẩy mạnh sự thăng tiến của nó nhanh cho tới đâu – và tàn nhẫn cho tới đâu
Cưỡng bức lao động cho người bất đồng chính kiến: Một nhà bất đồng chính kiến được trả tự do tường thuật lại đoạn đường đau khổ của mình trong trại giam.
Trần Quang Thành: “Tôi không có tự do”: Nhà bất đồng chính kiến Trần Quang Thành về lần quản thúc tại gia và số phận không chắc chắn của mình sau khi rời Đại sứ quán Mỹ ở Bắc Kinh
Nhà phản cách mạng: Moscow phản ứng lại các cuộc biểu tình vào cuối tuần bằng cách bắt bớ hàng loạt – Putin trở về với chức vụ tổng thống là một sự quay ngược trở lại cho nước Nga: ông ấy sẽ đảo ngược lại các cải cách hiếm hoi của người tiền nhiệm Dmitrij Medvedev.
Một chuyến đi vào vương quốc của Kim Jong Un: Có những cái mới ở Bình Nhưỡng: ô tô hiện đại, nhà ở cao tầng nhiều màu, hàng triệu cây táo. Nhà cầm quyền trẻ tuổi Kim Jong Un muốn gần gũi với nhân dân. Những con người đấy cứ tiếp tục lạnh run và đói ăn. Một du ký.
Chơi trò chiến tranh ở biển Đông: … Những dấu hiệu báo trước cho một cuộc Chiến tranh Lạnh ở châu Á.
Miến Điện hy vọng vào một tương lai xán lạn: Khách sạn hầu như không thể đáp ứng hết yêu cầu được nữa, giá cả tăng vọt: du lịch bùng nổ – và làm đảo lộn cả thành phố lớn Yangon của Miến Điện, nhiều người dân của nó phát hiện cơ hội để được thịnh vượng nhiều hơn nữa. Lần bầu cử Quốc Hội vào cuối tuần sẽ tiếp tục cổ vũ cho bầu không khí khởi đầu này.
Trung quốc: Trận đánh của các cán bộ: Giới lãnh đạo Cộng sản đấu đá tranh giành quyền lực và hy vọng rằng người dân không hay biết gì. Bây giờ còn có cả tin đồn đảo chính. Chúng cho thấy: chế độ này thiếu một phương cách để thay đổi chính phủ một cách có trật tự.
Tranh cử ở Myanmar: “Sợ hãi tan biến vì bà ấy đến” (phần 1, hết): Ở những nơi bà ấy xuất hiện, con người phản ứng với sự tôn kính và niềm hân hoan: nữ lãnh tụ đối lập Aung San Suu Kyi đi khắp đất nước của mình mà không biết mệt, tuyên truyền cho tự do và dân chủ – nhưng phải đến cuộc bầu cử vào ngày 1 tháng 4 mới biết được liệu chính phủ có thật sự muốn biến đổi hòa bình hay không.
Thời lập nghiệp ở Havanna (phần 1, hết): Tổng thống Raúl Castro đang tiến hành những cải cách đoạn tuyệt với các lý tưởng của Cách mạng – Chủ nghĩa Tư bản lặng lẽ bước vào. Nhà thờ Công giáo muốn tăng tốc lần mở cửa của đất nước này, Giáo Hoàng Benedikt sẽ đến thăm vào tuần sau.
Trung Quốc: “Cứ như trong Địa Ngục”: Hơn chục người Tây Tạng đã tự thiêu trong những tháng vừa qua – một phản kháng tuyệt vọng chống lại sự đàn áp dân tộc họ. Nhà nước phản ứng cứng rắn không khoan nhượng.
Cũng là nhờ ơn ông đấy, Mao thân mến: Ông ấy đã có 20, cần phải là 100: triệu phú người Trung Quốc Fan Jianchuan sưu tập viện bảo tàng như người ta sưu tập tem thư. Ở trong đó, ông trưng bày bộ sưu tập khổng lồ của mình về lịch sử mới đây của Trung Quốc. Đối với ông, đấy không phải là để kinh doanh, mà là lời phê phán chế độ – khiến cho những người kiểm duyệt hết sức khó chịu.
Cuộc đấu tranh giành Moscow: Những người chống điện Kreml tiếp tục biểu tình. Nhưng để làm gì? Tranh cãi đã bùng phát vì điều này. Mục đích kế đến: đầu tiên là phải chiếm lấy quyền lực trong thủ đô.
“Đừng là bầy cừu”: Nhạc sĩ rock người Nga Yuri Shevchuk nói về những cuộc biểu tình phản đối ở Moscow, về một lần tranh cãi với Putin, gái mại dâm ở Ural và những đĩa nhạc Stones từ Phương Tây.
Nga: tiến lên quá khứ (phần 1, phần 2, phần 3, hết): Ứng cử viên tổng thống Vladimir Putin không học gì từ phong trào chống đối cả, ông ấy sống trong một thế giới khác, không có một viễn cảnh nào cho đất nước của mình. Vị thủ tướng có thể sẽ thắng cuộc bầu cử vào ngày Chủ Nhật tới đây – nhưng ông ấy sẽ trở thành một nguyên thủ quốc gia tạm thời.
Cuba: Những cái bóng của ngày hôm qua: Lại có một thời kỳ băng hà thống trị giữa các chính phủ ở Washington và Havanna. Một vụ điệp viên đã ngăn cản tất cả các cố gắng làm giảm căng thẳng.
Sự im lặng của những chiếc máy bay ném bom: Tại sao Phương Tây không đấu tranh nhất quán cho hình ảnh con người của nó.
Trung Quốc: Đi khỏi đây càng sớm càng tốt: Tuy kinh tế phát triển, nhưng nhiều doanh nhân và thương gia vẫn di cư sang Phương Tây. Họ e ngại sự độc đoán của nhà nước Cộng hòa Nhân dân.
Đối lập ở Belarus: Trong cái bẫy của Lukashenko: Nhà cai trị dài hạn Lukashenko của Belarus để cho bầu cử. Thế nhưng con số ít ỏi của các nhà dân chủ không có cơ hội và đang cân nhắc để tẩy chay bầu cử, vì họ không muốn còn tặng cho ông ấy cả sự hợp thức hóa nữa. Không thể chờ đợi sự giúp đỡ nào từ bên ngoài – Liên minh châu Âu đã quay lưng lại với đất nước này từ lâu.
Cuộc nổi loạn của giới Punk ở Myanmar: Có một giới Punk ở trong vòng bí mật, dám to tiếng phản đối những người cầm quyền: các buổi biểu diễn nhạc đều diễn ra trong bí mật, những hình phạt đều cứng rắn. Punk ở đây không phải là phong cách sống – mà thật sự là nổi loạn.
“Không có đối lập”: Vua của Bahrain, Hamad Bin Issa Al Chalifa, lấy làm tiếc về lần đàn áp cuộc nổi dậy trước đây một năm và khuyên Tổng thống Syria Bashar al-Assad hãy nghe theo người dân của ông ấy.
Lần ra mắt của một hoàng tử: Với lần viếng thăm Tòa Nhà Trắng lần đầu tiên trong tuần này, người đứng đầu nhà nước và đảng trong tương lai, Tập Cận Bình, tự giới thiệu mình với cả thế giới. Ông ấy dẫn dắt cường quốc mới đi đến đâu vẫn còn là điều chưa rõ.
Những đứa con nghịch ngợm của Putin: Giới trẻ của nước Nga lớn lên trong tự do như chưa từng bao giờ có. 20 năm sau khi Chủ nghĩa Cộng sản chấm dứt, thế hệ hậu Xô viết đầu tiên đang biến đổi đất nước – dù có vừa lòng hay không vừa lòng người đã và sẽ là nguyên thủ quốc gia.
Cuộc nổi dậy của cánh tả ở đâu rồi? Fukuyama: … nền dân chủ Phương Tây vẫn còn là mô hình thành công duy nhất trên toàn cầu, mặc cho những điểm yếu.
Mùa Xuân Ả Rập – Cuộc thử nghiệm ở Ai Cập: Một đất nước, thêm vào đấy là một đất nước Hồi giáo, có thể một mình tìm đến dân chủ qua bầu cử tự do hay không? Hay là để làm được việc đấy, nó phải cần đến một cuộc cách mạng thứ hai, quét sạch đi tất cả các thể chế tham nhũng, cảnh sát, đài truyền hình quốc gia, cơ quan nhà nước, những cái vẫn còn hoạt động theo các quy luật cũ?
Quả của Mohammed: Vào ngày 17 tháng 12, người bán trái cây Mohammed Bouazizi đã tự thiêu sau lần cãi nhau với một nữ nhân viên nhà nước. Hành động này là nguồn gốc của cuộc cách mạng Ả Rập. Tại sao nó lại xuất phát từ một thành phố nhỏ của Tunesia? Và người dân nhận thấy gì từ sự tự do mới?
Giấc mơ Trung Quốc: Vấn đề chỉ còn là thời gian, cho tới khi Trung Quốc thay thế Hoa Kỳ trở thành cường quốc số một. Sau cuộc rượt đuổi để bắt kịp về kinh tế, những người đang thống trị ở Bắc Kinh giờ đây đang bắt đầu biến đổi sức mạnh vừa mới có được sang chính trị. Ai phải sợ hãi trước một Vương quốc Trung tâm mới?
Giúp đỡ có ẩn ý: Người Trung Quốc lợi dụng sự suy yếu của châu Âu để mở rộng ảnh hưởng của họ trên châu lục. Họ lôi kéo bằng đầu tư và bằng cách mua trái phiếu của những nước đang suy yếu trong khu vực đồng Euro – và qua đó tạo cho mình những đồng chí liên minh trong EU.
“Đỏ hơn đỏ”: Cho tới nay người ta không biết nhiều về Tập Cận Bình, nguyên thủ quốc gia tương lai của Trung Quốc – thế nhưng Hoa Kỳ đã có thể khai thác được một nguồn tin ngay sát cạnh ông ấy. Những bức điện tín giờ đây đã bị lộ phác họa chân dung của một người mà đối với ông ấy tiền bạc lẫn cải cách dân chủ cũng đều không quan trọng.
Phi vụ kín đáo cho một cuộc chiến tranh nhỏ: Có đôi lúc thế giới xấu xa đến mức nó lại trở thành buồn cười. Ví dụ như khi giới tội phạm lại đi cướp giật dân buôn lậu vũ khí, khi sau đó giới chính khách nói dối và rồi bị những người được cho là bạn của mình bỏ rơi – những người cũng làm y như vậy trong vòng bí mật.
Nô lệ của những gánh xiếc: Cô S. làm việc mà có người đã bảo rằng điều đó đồng nghĩa với cái chết của cô. Cô thuật lại câu chuyện của mình.
Đánh mất một thập niên (Phần I, Phần 2, Phần 3, Phần 4, Phần 5, Phần 6): Thập niên đầu tiên chịu nhiều ảnh hưởng của các cuộc khủng hoảng lớn. Những người Hồi giáo cực đoan đã tập kích New York, hệ thống tài chính sụp đổ, khí hậu đe dọa một thảm họa, dân chủ không còn được coi trọng. Tất cả những điều đó cộng lại đã trở thành một thảm bại cho Phương Tây.
Báo chí Đức trong cơn khủng hoảng: Nhật báo Đức đang lâm vào cơn khủng hoảng trầm trọng. Doanh thu quảng cáo giảm mạnh nên các ban biên tập thưa người dần và đồng thời giá báo lại tăng lên.
Lỗ hổng nguyên liệu: Một ngọn đồi màu xám thật to vươn cao giữa quang cảnh mênh mông của thảo nguyên Nội Mông. Ngọn đồi nhân tạo này là niềm hãnh diện của người Trung Quốc, và thế giới đang ganh tỵ với họ về việc này, ít nhất là thế giới của những người buôn nguyên liệu.
Sẽ thiếu đất: Các chuyên gia nói đấy là chủ nghĩa thực dân mới: nước giàu thuê đất nông nghiệp của nước nghèo – với nhiều hệ lụy khó lường về sinh thái và xã hội.
Chính sách “cây gậy và củ cà rốt”: Những quy định bảo vệ hệ sinh thái nghiêm ngặt ở Đức đã bị chỉ trích suốt một thời gian dài. Ngày nay, ngành công nghiệp bảo vệ môi trường tạo ra hàng trăm ngàn việc làm mới.
Mỹ: Kết thúc một giấc mơ: Từ hơn 30 năm nay thành phố ô tô huyền thoại Detroit lâm vào một cuộc khủng hoảng dài hạn, nhưng cuộc khủng hoảng này lại khác. Bây giờ là thời điểm sống còn.
Điều kỳ diệu kinh tế lần thứ nhất: Trước đây hơn một thế kỷ, những tập đoàn như Siemens, AEG, Bayer, BASF hay Bosch đã tạo cơ sở cho thành tựu lớn lao của nền kinh tế Đức. Họ đặc biệt dựa vào mối liên kết mật thiết với khoa học. Nước Đức vẫn còn dựa vào đấy cho đến ngày nay.
Những đứa bé đi tìm thiên đường về đêm: Từ khi EU tăng cường đóng kín cửa ngăn chận người di dân từ phía nam, ngày càng có nhiều gia đình gửi con của họ đi trước. Trong thành phố Tanger (Maroc) hằng trăm đứa bé cố trốn sang Tây Ban Nha, là trẻ vị thành niên chúng được bảo vệ ở đó – nếu như gặp đúng người.
Gửi phản hồi

markdown:
**: “Đây là Hải Quân Trung Quốc, các anh hãy cút đi!” Trung Quốc cảnh cáo máy bay Mỹ ở Trường Sa** [ Trung Quốc tuyên bố muốn lắp đặt và thả neo thêm ba giàn khoan nữa tại biển Đông… Tập đoàn đóng tàu CSIC tuyên bố sẽ sản xuất hàng loạt tàu ngầm có người lái. Chúng có nhiệm vụ đi tìm nguyên liệu, chủ yếu là ở biển Đông. Vương quốc khổng lồ muốn chiếm cả thế giới:](https://phanba.wordpress.com/2014/07/10/vuong-quoc-khong-lo-muon-chiem-ca-the-gioi) ** “Leszek Buszynski, giáo sư về chính sách đối ngoại tại Đại học Quốc tế ở Nhật Bản, cho rằng điều chính là Đảng Cộng sản Việt Nam phải giải phóng mình khỏi đảng anh em Trung Quốc.” Nỗi lo của Việt Nam: lần trỗi dậy đầy đe dọa của Trung Quốc:** **Nước Việt Nam cộng sản thúc đẩy ngành công nghiệp giải trí, nhưng thuộc vào trong số những địch thủ tàn bạo nhất của tự do ngôn luận. Các nhà hoạt động trong Internet mạo hiểm rất nhiều. Búa liềm và Internet: ** [ Đó không phải là dấu hiệu của sức mạnh mà là của sự sợ hãi. Đó là một dấu hiệu, rằng cái nền tảng đó mong manh cho tới đâu, cái nền tảng mà sự thống trị của Đảng đang dựa ở trên đó. Trung Quốc sau Thảm sát Thiên An Môn: Cường quốc của sự sợ hãi](//phanba.wordpress.com/2014/06/04/trung-quoc-sau-tham-sat-thien-an-mon-cuong-quoc-cua-su-so-hai)
Loạt bài về Con đường Miến Điện:
[Từ ngục tù trở về với cuộc sống](https://phanba.wordpress.com/2014/01/08/tu-nguc-tu-tro-ve-voi-cuoc-song/)
Loạt bài về Con đường Miến Điện:
[Rường cột màu đỏ](https://phanba.wordpress.com/2014/01/05/ruong-cot-mau-do/)
Loạt bài về Con đường Miến Điện:
[Còn đang bắt đầu](https://phanba.wordpress.com/2014/01/02/con-dang-bat-dau/)
Loạt bài về Con đường Miến Điện:
[O-Burma](https://phanba.wordpress.com/2013/12/27/o-burma/)
Loạt bài về Con đường Miến Điện:
[Gần có quyền lực](https://phanba.wordpress.com/2013/12/20/gan-co-quyen-luc/)
Loạt bài về Con đường Miến Điện:
**Mềm yếu một cách anh hùng**
Loạt bài về Con đường Miến Điện:
[Không có quân phục](https://phanba.wordpress.com/2013/12/14/khong-co-quan-phuc/)
Loạt bài về Con đường Miến Điện:
[Cánh cổng mở rộng](https://phanba.wordpress.com/2013/12/11/canh-cong-mo-rong/)
Loạt bài về Con đường Miến Điện:
[Tương lai bất ngờ](https://phanba.wordpress.com/2013/12/08/tuong-lai-bat-ngo/) **Để thanh lọc những người được cho là chống chính quyền ra khỏi các thành phố, năm 1933 nhà độc tài Xô viết Stalin đã vứt tròn 6000 người lên hòn đảo hoang Nasino trên sông Ob. Đói ăn và sợ chết đã đẩy những người bị tù đày đó tới những hành động tuyệt vọng ghê sợ Hòn đảo của những kẻ ăn thịt người: ** [ Thành phố nhỏ bé Redeyef, sâu trong miền thôn quê của Tunisia, chỉ biết trước hết là bụi bặm, nóng bức và phosphat: lâu trước khi thế giới theo dõi cuộc Cách mạng Hoa lài, những cuộc nổi dậy chống lại chế độ của Ben Ali đã bắt đầu ở đây hai năm trước. Phong trào này đã có những tác động nào? Tunisia: Nơi cuộc cách mạng nằm trong cát bụi:](https://phanba.wordpress.com/2013/01/08/tunisia-noi-cuoc-cach-mang-nam-trong-cat-bui) [ Sau lần phóng tên lửa thành công, thế giới phải dự tính với những khiêu khích tiếp theo của nhà độc tài trẻ tuổi: người ta cho rằng có thể là một lần thử bom nguyên tử Bắc Triều Tiên: quả bom nguyên tử tiếp theo:](https://phanba.wordpress.com/2012/12/18/bac-trieu-tien-qua-bom-nguyen-tu-tiep-theo) ** Hầu như không có nơi nào khác mà chi tiêu cho quốc phòng lại tăng nhanh như ở Trung Quốc – với Khổng Tử và Tôn Tử, Bắc Kinh cũng khởi động một cuộc chiến ý thức hệ.Tham vọng cường quốc ( phần 1, hết):** **Trong vương quốc của Kim Jong Un ( phần 1, hết):** Giới lãnh đạo của đất nước nghèo nàn này không còn có thể tránh né sự toàn cầu hóa được nữa. Người dân mong chờ chế độ mở cửa và cải cách. Người trẻ tuổi đứng đầu nhà nước ra vẻ an cần với dân chúng, nhưng bộ máy của ông ấy vẫn còn giám sát tất cả mọi việc. [: Phó Thủ tướng Philipp Rösler viếng thăm lần đầu tiên như bộ trưởng đất nước là nơi sinh của ông ấy, Việt Nam. Rösler ở Việt Nam: Ngôi sao nhạc Pop trong một khoảng khắc](https://phanba.wordpress.com/2012/09/18/rosler-o-viet-nam-ngoi-sao-nhac-pop-trong-mot-khoang-khac) [: báo Spiegel phỏng vấn Philipp Rösler trước chuyến thăm viếng Việt Nam của ông ấy.](https://phanba.wordpress.com/2012/09/14/philipp-rosler-viet-nam-la-mot-phan-cua-cuoc-doi-toi) ![Bộ trưởng Bộ Kinh tế và Phó Thủ tướng Philipp Roesler Bộ trưởng Bộ Kinh tế và Phó Thủ tướng Philipp Roesler](https://phanba.files.wordpress.com/2012/09/rc3b6sler-1.jpg?w=150&h=97)
**Điều kỳ diệu của chính trị hiện đại (phần 1, phần 2, hết):** Đan Mạch được xem là quốc gia kiểu mẫu cho việc cầm quyền có hiệu quả. Điều đấy thể hiện không ở đâu tốt hơn là ở bước đường chiến thắng của năng lượng tái tạo. **Hoa Kỳ: khi lý trí không còn nữa ( phần 1, phần 2, hết): **Quốc Hội Hoa Kỳ hiện nay là quốc hội làm việc kém hiệu quả nhất kể từ Đệ nhị Thế chiến, nó đã trở thành biểu tượng cho cuộc khủng hoảng của chính phủ Mỹ. **Trung Quốc là một nhà nước độc tài, nhưng việc sử dụng chuyên gia và các thử nghiệm đã làm mềm đi các cơ chế của quyền lựcNgười Cộng Sản và các kế hoạch năm năm ( phần 1, phần 2, hết): **
**Brazil: một nhà nước mạnh ( phần 1, phần 2, hết):** Báo chí tự do, thị trường mở cửa – nhưng là một nhà nước mạnh, giúp đỡ những người nghèo nhất: những người đang cầm quyền của Brazil đã thành công trong việc hưởng lợi từ sự toàn cầu hóa và đồng thời lại triệt tiêu các quy luật của nó. [ Chính phủ nào là chính phủ tốt nhất? Nghề cai trị:](https://phanba.wordpress.com/2012/07/18/nghe-cai-tri/) ** Một người Tây Tạng lưu vong trẻ tuổi tự đốt cháy thân thể mình và chạy trên đường phố như một ngọn đuốc sống. Bức ảnh, được tình cờ chụp lại, trở thành thần tượng của cuộc chống đối và tấm gương cho những người tự thiêu khác.Ngọn đuốc sống ( phần 1, hết):** **Cái nôi của dân tộc Trung Quốc ( phần 1, phần 2, hết):** Dòng sông mang tên Hoàng Hà uốn lượn hơn 5000 kilômét từ Cao nguyên Tây Tạng cho tới cửa sông ở Vịnh Bột Hải. Một chuyến đi dọc theo bờ của nó cho thấy cường quốc thế giới này đẩy mạnh sự thăng tiến của nó nhanh cho tới đâu – và tàn nhẫn cho tới đâu [ Một nhà bất đồng chính kiến được trả tự do tường thuật lại đoạn đường đau khổ của mình trong trại giam. Cưỡng bức lao động cho người bất đồng chính kiến:](https://phanba.wordpress.com/2012/05/26/cuong-buc-lao-dong-cho-nguoi-bat-dong-chinh-kien) ** Nhà bất đồng chính kiến Trần Quang Thành về lần quản thúc tại gia và số phận không chắc chắn của mình sau khi rời Đại sứ quán Mỹ ở Bắc Kinh Trần Quang Thành: “Tôi không có tự do”:** [ Moscow phản ứng lại các cuộc biểu tình vào cuối tuần bằng cách bắt bớ hàng loạt – Putin trở về với chức vụ tổng thống là một sự quay ngược trở lại cho nước Nga: ông ấy sẽ đảo ngược lại các cải cách hiếm hoi của người tiền nhiệm Dmitrij Medvedev. Nhà phản cách mạng:](https://phanba.wordpress.com/2012/05/10/nha-phan-cach-mang/) [ Có những cái mới ở Bình Nhưỡng: ô tô hiện đại, nhà ở cao tầng nhiều màu, hàng triệu cây táo. Nhà cầm quyền trẻ tuổi Kim Jong Un muốn gần gũi với nhân dân. Những con người đấy cứ tiếp tục lạnh run và đói ăn. Một du ký.](https://phanba.wordpress.com/2012/05/01/một-chuyến-di-vao-vương-quốc-của-kim-jong-un) ![Trung tâm Bình Nhưỡng Trung tâm Bình Nhưỡng](https://phanba.files.wordpress.com/2012/05/spiegel-02-18-2012.jpg?w=150&h=82)
![(Đọc tiếp...) ](https://phanba.wordpress.com/wp-includes/js/tinymce/plugins/wordpress/img/trans.gif)
[: … Những dấu hiệu báo trước cho một cuộc Chiến tranh Lạnh ở châu Á. Chơi trò chiến tranh ở biển Đông](https://phanba.wordpress.com/2012/04/27/chơi-tro-chiến-tranh-ở-biển-dong) [ Khách sạn hầu như không thể đáp ứng hết yêu cầu được nữa, giá cả tăng vọt: du lịch bùng nổ – và làm đảo lộn cả thành phố lớn Yangon của Miến Điện, nhiều người dân của nó phát hiện cơ hội để được thịnh vượng nhiều hơn nữa. Lần bầu cử Quốc Hội vào cuối tuần sẽ tiếp tục cổ vũ cho bầu không khí khởi đầu này. Miến Điện hy vọng vào một tương lai xán lạn:](https://phanba.wordpress.com/2012/04/03/miến-diện-hy-vọng-vao-một-tương-lai-xan-lạn) [ Giới lãnh đạo Cộng sản đấu đá tranh giành quyền lực và hy vọng rằng người dân không hay biết gì. Bây giờ còn có cả tin đồn đảo chính. Chúng cho thấy: chế độ này thiếu một phương cách để thay đổi chính phủ một cách có trật tự. Trung quốc: Trận đánh của các cán bộ:](https://phanba.wordpress.com/2012/03/30/trung-quốc-trận-danh-của-cac-can-bộ) **Tranh cử ở Myanmar: “Sợ hãi tan biến vì bà ấy đến” ( phần 1, hết):** Ở những nơi bà ấy xuất hiện, con người phản ứng với sự tôn kính và niềm hân hoan: nữ lãnh tụ đối lập Aung San Suu Kyi đi khắp đất nước của mình mà không biết mệt, tuyên truyền cho tự do và dân chủ – nhưng phải đến cuộc bầu cử vào ngày 1 tháng 4 mới biết được liệu chính phủ có thật sự muốn biến đổi hòa bình hay không. ** Tổng thống Raúl Castro đang tiến hành những cải cách đoạn tuyệt với các lý tưởng của Cách mạng – Chủ nghĩa Tư bản lặng lẽ bước vào. Nhà thờ Công giáo muốn tăng tốc lần mở cửa của đất nước này, Giáo Hoàng Benedikt sẽ đến thăm vào tuần sau.Thời lập nghiệp ở Havanna ( phần 1, hết):** [ Hơn chục người Tây Tạng đã tự thiêu trong những tháng vừa qua – một phản kháng tuyệt vọng chống lại sự đàn áp dân tộc họ. Nhà nước phản ứng cứng rắn không khoan nhượng. Trung Quốc: “Cứ như trong Địa Ngục”:](https://phanba.wordpress.com/2012/03/22/trung-quốc-cứ-như-trong-dịa-ngục) ** Ông ấy đã có 20, cần phải là 100: triệu phú người Trung Quốc Fan Jianchuan sưu tập viện bảo tàng như người ta sưu tập tem thư. Ở trong đó, ông trưng bày bộ sưu tập khổng lồ của mình về lịch sử mới đây của Trung Quốc. Đối với ông, đấy không phải là để kinh doanh, mà là lời phê phán chế độ – khiến cho những người kiểm duyệt hết sức khó chịu.** ![Vật chứng của một sự tôn sùng cá nhân ở khắp mọi nơi: bức chân dung nổi tiếng của Mao ở Thiên An Môn. Ảnh: Reuters. Vật chứng của một sự tôn sùng cá nhân ở khắp mọi nơi: bức chân dung nổi tiếng của Mao ở Thiên An Môn. Ảnh: Reuters.](https://phanba.files.wordpress.com/2012/03/mao-1.jpg?w=121&h=150)
[ Những người chống điện Kreml tiếp tục biểu tình. Nhưng để làm gì? Tranh cãi đã bùng phát vì điều này. Mục đích kế đến: đầu tiên là phải chiếm lấy quyền lực trong thủ đô. Cuộc đấu tranh giành Moscow:](https://phanba.wordpress.com/2012/03/15/cuộc-dấu-tranh-gianh-moscow/) [ Nhạc sĩ rock người Nga Yuri Shevchuk nói về những cuộc biểu tình phản đối ở Moscow, về một lần tranh cãi với Putin, gái mại dâm ở Ural và những đĩa nhạc Stones từ Phương Tây. “Đừng là bầy cừu”:](https://phanba.wordpress.com/2012/03/08/dừng-la-bầy-cừu/) ** Ứng cử viên tổng thống Vladimir Putin không học gì từ phong trào chống đối cả, ông ấy sống trong một thế giới khác, không có một viễn cảnh nào cho đất nước của mình. Vị thủ tướng có thể sẽ thắng cuộc bầu cử vào ngày Chủ Nhật tới đây – nhưng ông ấy sẽ trở thành một nguyên thủ quốc gia tạm thời.Nga: tiến lên quá khứ ( phần 1, phần 2, phần 3, hết):** [ Lại có một thời kỳ băng hà thống trị giữa các chính phủ ở Washington và Havanna. Một vụ điệp viên đã ngăn cản tất cả các cố gắng làm giảm căng thẳng. Cuba: Những cái bóng của ngày hôm qua:](https://phanba.wordpress.com/2012/02/27/cuba-những-cai-bong-của-ngay-hom-qua) **Tại sao Phương Tây không đấu tranh nhất quán cho hình ảnh con người của nó. Sự im lặng của những chiếc máy bay ném bom: ** **Tuy kinh tế phát triển, nhưng nhiều doanh nhân và thương gia vẫn di cư sang Phương Tây. Họ e ngại sự độc đoán của nhà nước Cộng hòa Nhân dân. Trung Quốc: Đi khỏi đây càng sớm càng tốt: ** ** Nhà cai trị dài hạn Lukashenko của Belarus để cho bầu cử. Thế nhưng con số ít ỏi của các nhà dân chủ không có cơ hội và đang cân nhắc để tẩy chay bầu cử, vì họ không muốn còn tặng cho ông ấy cả sự hợp thức hóa nữa. Không thể chờ đợi sự giúp đỡ nào từ bên ngoài – Liên minh châu Âu đã quay lưng lại với đất nước này từ lâu. Đối lập ở Belarus: Trong cái bẫy của Lukashenko:** **Có một giới Punk ở trong vòng bí mật, dám to tiếng phản đối những người cầm quyền: các buổi biểu diễn nhạc đều diễn ra trong bí mật, những hình phạt đều cứng rắn. Punk ở đây không phải là phong cách sống – mà thật sự là nổi loạn. Cuộc nổi loạn của giới Punk ở Myanmar: ** [ Vua của Bahrain, Hamad Bin Issa Al Chalifa, lấy làm tiếc về lần đàn áp cuộc nổi dậy trước đây một năm và khuyên Tổng thống Syria Bashar al-Assad hãy nghe theo người dân của ông ấy. “Không có đối lập”:](https://phanba.wordpress.com/2012/02/15/khong-co-dối-lập/) ** Với lần viếng thăm Tòa Nhà Trắng lần đầu tiên trong tuần này, người đứng đầu nhà nước và đảng trong tương lai, Tập Cận Bình, tự giới thiệu mình với cả thế giới. Ông ấy dẫn dắt cường quốc mới đi đến đâu vẫn còn là điều chưa rõ. Lần ra mắt của một hoàng tử:** **Giới trẻ của nước Nga lớn lên trong tự do như chưa từng bao giờ có. 20 năm sau khi Chủ nghĩa Cộng sản chấm dứt, thế hệ hậu Xô viết đầu tiên đang biến đổi đất nước – dù có vừa lòng hay không vừa lòng người đã và sẽ là nguyên thủ quốc gia. Những đứa con nghịch ngợm của Putin: ** [Cuộc nổi dậy của cánh tả ở đâu rồi?](http://wp.me/pAdtY-h5) **Fukuyama:** … nền dân chủ Phương Tây vẫn còn là mô hình thành công duy nhất trên toàn cầu, mặc cho những điểm yếu. ** Một đất nước, thêm vào đấy là một đất nước Hồi giáo, có thể một mình tìm đến dân chủ qua bầu cử tự do hay không? Hay là để làm được việc đấy, nó phải cần đến một cuộc cách mạng thứ hai, quét sạch đi tất cả các thể chế tham nhũng, cảnh sát, đài truyền hình quốc gia, cơ quan nhà nước, những cái vẫn còn hoạt động theo các quy luật cũ?** ![ ](https://i1.wp.com/www.boxitvn.net/wp-content/uploads/2012/02/image0025-570x454.jpg)
** Vào ngày 17 tháng 12, người bán trái cây Mohammed Bouazizi đã tự thiêu sau lần cãi nhau với một nữ nhân viên nhà nước. Hành động này là nguồn gốc của cuộc cách mạng Ả Rập. Tại sao nó lại xuất phát từ một thành phố nhỏ của Tunesia? Và người dân nhận thấy gì từ sự tự do mới? Quả của Mohammed:** ** Vấn đề chỉ còn là thời gian, cho tới khi Trung Quốc thay thế Hoa Kỳ trở thành cường quốc số một. Sau cuộc rượt đuổi để bắt kịp về kinh tế, những người đang thống trị ở Bắc Kinh giờ đây đang bắt đầu biến đổi sức mạnh vừa mới có được sang chính trị. Ai phải sợ hãi trước một Vương quốc Trung tâm mới? Giấc mơ Trung Quốc:** [ Người Trung Quốc lợi dụng sự suy yếu của châu Âu để mở rộng ảnh hưởng của họ trên châu lục. Họ lôi kéo bằng đầu tư và bằng cách mua trái phiếu của những nước đang suy yếu trong khu vực đồng Euro – và qua đó tạo cho mình những đồng chí liên minh trong EU. Giúp đỡ có ẩn ý:](https://phanba.wordpress.com/2010/12/26/giup-dỡ-co-ẩn-y/) ** Cho tới nay người ta không biết nhiều về Tập Cận Bình, nguyên thủ quốc gia tương lai của Trung Quốc – thế nhưng Hoa Kỳ đã có thể khai thác được một nguồn tin ngay sát cạnh ông ấy. Những bức điện tín giờ đây đã bị lộ phác họa chân dung của một người mà đối với ông ấy tiền bạc lẫn cải cách dân chủ cũng đều không quan trọng. “Đỏ hơn đỏ”:** [ Có đôi lúc thế giới xấu xa đến mức nó lại trở thành buồn cười. Ví dụ như khi giới tội phạm lại đi cướp giật dân buôn lậu vũ khí, khi sau đó giới chính khách nói dối và rồi bị những người được cho là bạn của mình bỏ rơi – những người cũng làm y như vậy trong vòng bí mật. Phi vụ kín đáo cho một cuộc chiến tranh nhỏ:](http://wp.me/pAdtY-kI) ** Cô S. làm việc mà có người đã bảo rằng điều đó đồng nghĩa với cái chết của cô. Cô thuật lại câu chuyện của mình. Nô lệ của những gánh xiếc:** **Đánh mất một thập niên ( Phần I, Phần 2, Phần 3, Phần 4, Phần 5, Phần 6): **Thập niên đầu tiên chịu nhiều ảnh hưởng của các cuộc khủng hoảng lớn. Những người Hồi giáo cực đoan đã tập kích New York, hệ thống tài chính sụp đổ, khí hậu đe dọa một thảm họa, dân chủ không còn được coi trọng. Tất cả những điều đó cộng lại đã trở thành một thảm bại cho Phương Tây. ** Nhật báo Đức đang lâm vào cơn khủng hoảng trầm trọng. Doanh thu quảng cáo giảm mạnh nên các ban biên tập thưa người dần và đồng thời giá báo lại tăng lên. Báo chí Đức trong cơn khủng hoảng:** [ Một ngọn đồi màu xám thật to vươn cao giữa quang cảnh mênh mông của thảo nguyên Nội Mông. Ngọn đồi nhân tạo này là niềm hãnh diện của người Trung Quốc, và thế giới đang ganh tỵ với họ về việc này, ít nhất là thế giới của những người buôn nguyên liệu. Lỗ hổng nguyên liệu:](https://phanba.wordpress.com/2009/11/29/lỗ-hổng-nguyen-liệu/) ** Các chuyên gia nói đấy là chủ nghĩa thực dân mới: nước giàu thuê đất nông nghiệp của nước nghèo – với nhiều hệ lụy khó lường về sinh thái và xã hội. Sẽ thiếu đất:** ** Những quy định bảo vệ hệ sinh thái nghiêm ngặt ở Đức đã bị chỉ trích suốt một thời gian dài. Ngày nay, ngành công nghiệp bảo vệ môi trường tạo ra hàng trăm ngàn việc làm mới. Chính sách “cây gậy và củ cà rốt”:** [ Từ hơn 30 năm nay thành phố ô tô huyền thoại Detroit lâm vào một cuộc khủng hoảng dài hạn, nhưng cuộc khủng hoảng này lại khác. Bây giờ là thời điểm sống còn. Mỹ: Kết thúc một giấc mơ:](https://phanba.wordpress.com/2009/02/07/mỹ-kết-thuc-một-giấc-mơ/) [ Trước đây hơn một thế kỷ, những tập đoàn như Siemens, AEG, Bayer, BASF hay Bosch đã tạo cơ sở cho thành tựu lớn lao của nền kinh tế Đức. Họ đặc biệt dựa vào mối liên kết mật thiết với khoa học. Nước Đức vẫn còn dựa vào đấy cho đến ngày nay. Điều kỳ diệu kinh tế lần thứ nhất:](https://phanba.wordpress.com/2009/02/06/diều-kỳ-diệu-kinh-tế-lần-thứ-nhất) [: Từ khi EU tăng cường đóng kín cửa ngăn chận người di dân từ phía nam, ngày càng có nhiều gia đình gửi con của họ đi trước. Trong thành phố Tanger (Maroc) hằng trăm đứa bé cố trốn sang Tây Ban Nha, là trẻ vị thành niên chúng được bảo vệ ở đó – nếu như gặp đúng người. Những đứa bé đi tìm thiên đường về đêm](https://phanba.wordpress.com/2008/07/15/những-dứa-be-di-tim-thien-dường-về-dem)
## Gửi phản hồi Hủy trả lời

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <http://wp.me/PAdtY-gW>; rel=shortlink

Content-Encoding: gzip

X-ac: 1.dca _dca


text:
7393 Luginbuhl
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
7393 Luginbuhl (1984 SL3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 9, 1984 bởi B. A. Skiff ở trạm Anderson Mesa thuộc Đài thiên văn Lowell.
7393 Luginbuhl (1984 SL3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 28 tháng 9, 1984 bởi B. A. Skiff ở trạm Anderson Mesa thuộc Đài thiên văn Lowell.

markdown:
# 7393 Luginbuhl
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Khám phá và chỉ định|
|Khám phá bởi||
|[trạm Anderson Mesa thuộc đài thiên văn Lowell](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A1m_Anderson_Mesa_thu%E1%BB%99c_%C4%91%C3%A0i_thi%C3%AAn_v%C4%83n_Lowell&action=edit&redlink=1) [Tên chỉ định tiểu hành tinh](/w/index.php?title=T%C3%AAn_ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%8Bnh_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh&action=edit&redlink=1) [Tên thay thế](/w/index.php?title=T%C3%AAn_ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%8Bnh_t%E1%BA%A1m_th%E1%BB%9Di_trong_thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) [Đặc trưng quỹ đạo](/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o_m%E1%BA%ADt_ti%E1%BA%BFp) [Kỷ nguyên](/wiki/K%E1%BB%B7_nguy%C3%AAn_(thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc))14 tháng 5, 2008 [Cận điểm quỹ đạo](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Viễn điểm quỹ đạo](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Độ lệch tâm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_l%E1%BB%87ch_t%C3%A2m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Chu kỳ quỹ đạo](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Độ bất thường trung bình](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_b%E1%BA%A5t_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_trung_b%C3%ACnh) [Độ nghiêng quỹ đạo](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_nghi%C3%AAng_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Kinh độ của điểm nút lên](/wiki/Kinh_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_%C4%91i%E1%BB%83m_n%C3%BAt_l%C3%AAn) [Acgumen của cận điểm](/wiki/Acgumen_c%E1%BB%A7a_c%E1%BA%ADn_%C4%91i%E1%BB%83m) [Đặc trưng vật lý](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%B7c_tr%C6%B0ng_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD&action=edit&redlink=1) [Cấp sao tuyệt đối](/wiki/C%E1%BA%A5p_sao_tuy%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%91i) *(H)* **7393 Luginbuhl** (1984 SL3) là một [tiểu hành tinh](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) [vành đai chính](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) được phát hiện ngày 28 tháng 9, 1984 bởi [B. A. Skiff](/w/index.php?title=B._A._Skiff&action=edit&redlink=1) ở trạm Anderson Mesa thuộc [Đài thiên văn Lowell](/wiki/%C4%90%C3%A0i_thi%C3%AAn_v%C4%83n_Lowell).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=7393_Luginbuhl&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=7393_Luginbuhl&action=edit§ion=1)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=7393_Luginbuhl&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=7393_Luginbuhl&action=edit§ion=2)]
|
|
|
|

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1067 hit (1), cp1068 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=29-Aug-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Wed, 30 Sep 2015 00:00:00 GMT


text:
Bản thảo cương mục
Bản thảo cương mục (phồn thể: 本草綱目; giản thể: 本草纲目; bính âm: 'Běncǎo Gāngmù'; Wade-Giles: 'Pen-ts'ao Kang-mu') là một từ điển bách khoa của Trung Quốc về dược vật học được thầy thuốc Lý Thời Trân biên soạn vào thế kỷ 16 đầu thời nhà Minh. Đây được coi là tác phẩm y học hoàn chỉnh và chi tiết nhất trong lịch sử Đông y. Tại kỳ họp ở Ma Cao ngày 9 tháng 3 năm 2010, Bản thảo cương mục đã được MOWCAP (Kí ức thế giới khu vực châu Á-Thái Bình Dương) của UNESCO ghi danh là di sản tư liệu thế giới[1] của Trung Quốc, cùng Hoàng Đế nội kinh[1].
Lịch sử biên soạn[sửa | sửa mã nguồn]
Ước tính Lý Thời Trân đã bỏ ra 27 năm để sưu tầm trên 800 tài liệu khác nhau và đích thân đến các địa phương để khảo sát các loại cây cỏ, loài vật và những thứ có thể dùng làm thuốc trong Đông y. Sự hết mình vì nghề thuốc khiến Lý Thời Trân được so sánh với Thần Nông, nhân vật huyền thoại trong Lịch sử Trung Quốc từng dạy nghề nông và nghề y cho người dân. Trải qua 3 lần viết lại, Bản thảo cương mục được ông hoàn thành vào năm Vạn Lịch thứ 6 đời nhà Minh, tức năm 1578. Đây được coi là bộ sách dược vật hoàn chỉnh nhất của Đông y, tiếp nối tài liệu tham khảo chính của Lý Thời Trân là Chứng loại bản thảo (证类本草) của Đường Thận Vy đời nhà Tống. Năm 30 thời Càn Long nhà Thanh, tức năm 1765, nhà dược vật học Triệu Học Mẫn đã soạn sách Bản thảo cương mục thập di (本草綱目拾遺) với mục đích bổ chính cho Bản thảo cương mục, tác phẩm này đã bổ sung thêm 716 loại cây thuốc, 161 loại đơn thuốc và chỉnh sửa 34 lỗi trong bộ sách ban đầu của Lý Thời Trân.
Kết cấu[sửa | sửa mã nguồn]
Bản thảo cương mục có tổng cộng 52 quyển tập hợp 1892 chủng loại cây, con, vật thuốc khác nhau trong đó có 374 loại do đích thân Lý Thời Trân tìm ra. Bộ sách liệt kê 11.096 đơn thuốc (phương tễ) trong đó có 8.000 do Lý Thời Trân sưu tập mới hoặc tự sáng chế. Ước tính toàn bộ sách có tới 160 vạn chữ được chia thành 16 bộ, 60 loại, từng chủng loại cây, con, vật thuốc đều được chú rõ tên, tập tính, lịch sử khai thác, phương pháp chế biến, đặc tính, công dụng.
Giá trị[sửa | sửa mã nguồn]
Bản thảo cương mục là tác phẩm có tầm quan trọng bậc nhất trong việc phân loại thuốc của Đông y. Tác phẩm này cũng góp phần chính xác hóa cách sử dụng và tên gọi các loại cây, con thuốc ở Trung Quốc cũng như điều chỉnh các đơn thuốc để tránh những nhầm lẫn xảy ra trong quá trình điều trị. Nội dung đồ sộ của Bản thảo cương mục còn có giá trị vượt quá phạm vi dược vật học vì nó cung cấp rất nhiều thông tin đa dạng khác về sinh vật học, địa lý học, khoáng vật học và cả lịch sử xoay quanh các loại cây, con thuốc. Bộ sách sau đó đã được dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau và cho đến nay vẫn được coi là tác phẩm tham khảo rất có giá trị về Đông y.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Luo Xiwen, tr. Bencao Gangmu: Compendium of Materia Medica. 6 vols. Foreign Languages Press. 2003. ISBN 7-119-03260-7. (Review, Edward B. Jelks)
- Unschuld, Paul U. Medicine in China: A History of Pharmaceutics. University of California Press. 1986. ISBN 0-520-05025-8
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Bản thảo cương mục trên trang ChinaKnowledge
- Bản thảo cương mục, bản in 1672

markdown:
*Bản thảo cương mục*
|Bản thảo cương mục|
|
|本草纲目
|
|![]()
[1593](/wiki/1593) [Lý Thời Trân](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BB%9Di_Tr%C3%A2n) [Nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh) [Tiếng Trung Quốc](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c) [dược vật học](/w/index.php?title=D%C6%B0%E1%BB%A3c_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) [1578](/wiki/1578) * ( Bản thảo cương mục* [phồn thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 本草綱目; [giản thể](/wiki/Trung_v%C4%83n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 本草纲目; [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m): ' **Běncǎo Gāngmù'**; [Wade-Giles](/wiki/Wade-Giles): ' **Pen-ts'ao Kang-mu'**) là một [từ điển bách khoa của Trung Quốc](/wiki/B%C3%A1ch_khoa_to%C3%A0n_th%C6%B0_Trung_Qu%E1%BB%91c)về [dược vật học](/w/index.php?title=D%C6%B0%E1%BB%A3c_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)được thầy thuốc [Lý Thời Trân](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BB%9Di_Tr%C3%A2n)biên soạn vào [thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16)đầu thời [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh). Đây được coi là tác phẩm y học hoàn chỉnh và chi tiết nhất trong lịch sử [Đông y](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_y). Tại kỳ họp ở [Ma Cao](/wiki/Ma_Cao)ngày 9 tháng 3 năm 2010, Bản thảo cương mục đã được MOWCAP (Kí ức thế giới khu vực châu Á-Thái Bình Dương) của UNESCO ghi danh là di sản tư liệu thế giới của Trung Quốc, cùng [[1]](#cite_note-MOWCAP4-1) [Hoàng Đế nội kinh](/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%BF_n%E1%BB%99i_kinh&action=edit&redlink=1) . [[1]](#cite_note-MOWCAP4-1)
## Lịch sử biên soạn[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&action=edit§ion=1)]
Ước tính
[Lý Thời Trân](/wiki/L%C3%BD_Th%E1%BB%9Di_Tr%C3%A2n) đã bỏ ra 27 năm để sưu tầm trên 800 tài liệu khác nhau và đích thân đến các địa phương để khảo sát các loại cây cỏ, loài vật và những thứ có thể dùng làm thuốc trong Đông y. Sự hết mình vì nghề thuốc khiến Lý Thời Trân được so sánh với [Thần Nông](/wiki/Th%E1%BA%A7n_N%C3%B4ng), nhân vật huyền thoại trong [Lịch sử Trung Quốc](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Trung_Qu%E1%BB%91c) từng dạy nghề nông và nghề y cho người dân. Trải qua 3 lần viết lại, *Bản thảo cương mục* được ông hoàn thành vào năm [Vạn Lịch](/w/index.php?title=V%E1%BA%A1n_L%E1%BB%8Bch&action=edit&redlink=1) thứ 6 đời [nhà Minh](/wiki/Nh%C3%A0_Minh), tức năm [1578](/wiki/1578). Đây được coi là bộ sách dược vật hoàn chỉnh nhất của Đông y, tiếp nối tài liệu tham khảo chính của Lý Thời Trân là * (证类本草) của Chứng loại bản thảo* [Đường Thận Vy](/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%E1%BA%ADn_Vy&action=edit&redlink=1)đời [nhà Tống](/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng). Năm 30 thời [Càn Long](/wiki/C%C3%A0n_Long) [nhà Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh), tức năm [1765](/wiki/1765), nhà dược vật học [Triệu Học Mẫn](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%87u_H%E1%BB%8Dc_M%E1%BA%ABn&action=edit&redlink=1)đã soạn sách *(本草綱目拾遺) với mục đích bổ chính cho* [Bản thảo cương mục thập di](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c_th%E1%BA%ADp_di&action=edit&redlink=1) *Bản thảo cương mục*, tác phẩm này đã bổ sung thêm 716 loại cây thuốc, 161 loại đơn thuốc và chỉnh sửa 34 lỗi trong bộ sách ban đầu của Lý Thời Trân.
## Kết cấu[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&action=edit§ion=2)] *Bản thảo cương mục* có tổng cộng 52 quyển tập hợp 1892 chủng loại cây, con, vật thuốc khác nhau trong đó có 374 loại do đích thân Lý Thời Trân tìm ra. Bộ sách liệt kê 11.096 đơn thuốc ( [phương tễ](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_t%E1%BB%85)) trong đó có 8.000 do Lý Thời Trân sưu tập mới hoặc tự sáng chế. Ước tính toàn bộ sách có tới 160 vạn [chữ](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) được chia thành 16 bộ, 60 loại, từng chủng loại cây, con, vật thuốc đều được chú rõ tên, tập tính, lịch sử khai thác, phương pháp chế biến, đặc tính, công dụng.
## Giá trị[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&action=edit§ion=3)] *Bản thảo cương mục* là tác phẩm có tầm quan trọng bậc nhất trong việc phân loại thuốc của [Đông y](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_y). Tác phẩm này cũng góp phần chính xác hóa cách sử dụng và tên gọi các loại cây, con thuốc ở [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) cũng như điều chỉnh các đơn thuốc để tránh những nhầm lẫn xảy ra trong quá trình điều trị. Nội dung đồ sộ của *Bản thảo cương mục* còn có giá trị vượt quá phạm vi [dược vật học](/w/index.php?title=D%C6%B0%E1%BB%A3c_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) vì nó cung cấp rất nhiều thông tin đa dạng khác về [sinh vật học](/wiki/Sinh_h%E1%BB%8Dc), [địa lý học](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD), [khoáng vật học](/wiki/Kho%C3%A1ng_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc) và cả [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) xoay quanh các loại cây, con thuốc. Bộ sách sau đó đã được dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau và cho đến nay vẫn được coi là tác phẩm tham khảo rất có giá trị về Đông y.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&action=edit§ion=4)]
- Luo Xiwen, tr.
*Bencao Gangmu: Compendium of Materia Medica*. 6 vols. Foreign Languages Press. 2003. [ISBN 7-119-03260-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/7119032607). ( [Review](http://www.china.org.cn/english/2006/Sep/180652.htm), Edward B. Jelks)
- Unschuld, Paul U.
*Medicine in China: A History of Pharmaceutics*. University of California Press. 1986. [ISBN 0-520-05025-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520050258)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_th%E1%BA%A3o_c%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BB%A5c&action=edit§ion=5)] [trên trang ChinaKnowledge](http://www.chinaknowledge.de/Literature/Science/bencaogangmu.html) *Bản thảo cương mục* [, bản in 1672](http://www.nlm.nih.gov/hmd/chinese/images/017c.jpg) *Bản thảo cương mục*

X-Cache: cp1055 hit (2), cp1068 frontend miss (0)


text:
Eleutherodactylus octavioi
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Eleutherodactylus octavioi là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Brasil. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- da Rocha, C.F., Van Sluys, M., Potsch de Carvalho-e-Silva, S. & Telles, A.M. 2004. Eleutherodactylus octavioi. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Truy cập 22 tháng 7 2007.

markdown:
*Eleutherodactylus octavioi*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Eleutherodactylus octavioi
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Amphibia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_l%C6%B0%E1%BB%A1ng_c%C6%B0) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Anura](/wiki/B%E1%BB%99_Kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Leptodactylidae](/wiki/Leptodactylidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Eleutherodactylus](/wiki/Eleutherodactylus) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **E. octavioi** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Eleutherodactylus octavioi*
(
[Bokermann](/w/index.php?title=Werner_C.A._Bokermann&action=edit&redlink=1), 1965) * là một loài Eleutherodactylus octavioi* [ếch](/wiki/B%E1%BB%99_Kh%C3%B4ng_%C4%91u%C3%B4i)trong họ [Leptodactylidae](/wiki/Leptodactylidae). Chúng là loài [đặc hữu](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_h%E1%BB%AFu)của [Brasil](/wiki/Brasil). Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu [rừng](/wiki/R%E1%BB%ABng)ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu [rừng](/wiki/R%E1%BB%ABng)vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Eleutherodactylus_octavioi&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Eleutherodactylus_octavioi&action=edit§ion=1)]
- da Rocha, C.F., Van Sluys, M., Potsch de Carvalho-e-Silva, S. & Telles, A.M. 2004.
[Eleutherodactylus octavioi](http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/56805/0). [2006 IUCN Red List of Threatened Species.](http://www.iucnredlist.org)Truy cập 22 tháng 7 2007.

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1068 frontend miss (0)


text:
Enzym giới hạn
Enzyme giới hạn (restriction enzyme, RE) là một enzyme endonuclease có vị trí nhận biết điểm cắt DNA đặc hiệu. Những enzyme này phân huỷ liên kết phosphodieste của bộ khung DNA mạch đôi mà không gây tổn hại đến bases. Các liên kết hóa học mà bị enzyme này cắt có thể được nối trở lại bằng loại enzyme khác là các ligases, vì thế các phân đoạn giới hạn (sản phẩm của phản ứng cắt RE) mà bị cắt từ các nhiễm sắc thể hoặc gene khác nhau có thể được ghép cùng nhau nếu có trình tự đầu dính bổ sung với nhau (xem chi tiết phía dưới). Nhiều kỹ thuật sinh học phân tử và kỹ thuật di truyền đều dựa vào các enzyme giới hạn. Thuật ngữ giới hạn xuất phát từ việc các enzyme này được khám phá từ các chủng E. coli mà đang hạn chế sự phát triển của các ²thực khuẩn thể". Vì thế enzyme giới hạn được cho là cơ chế của vi khuẩn nhằm ngăn chặn sự tấn công của virus và giúp loại bỏ các trình tự của virus.
Mục lục
Phân loại enzyme giới hạn[sửa | sửa mã nguồn]
Các nhà sinh hóa chia enzyme cắt giới hạn nói chung thành 3 loại, gọi là Loại I, Loại II và Loại III. Đối với hai loại I và III, cả hoạt tính phân giải acid nucleic hay phân giải nhóm methyl đều thực hiện chung bởi một phức hợp enzyme lớn. Mặc dù những enzyme thuộc 2 loại này cũng nhận biết những trình tự DNA đặc hiệu, vị trí cắt thường cách xa vị trí nhận biết, có khi đến cả trăm base. Chúng cũng cần ATP để hoạt động. Những enzyme này bắt đầu bằng việc kiểm tra tình trạng methyl hóa của 2 adenine trong vùng nhận biết. Nếu cả hai adenine đều không được methyl hóa (dấu hiện cho thấy đây là DNA ngoại lai), phức hợp enzyme thay đổi cấu hình và thực hiện hoạt tính phân giải. Tuy nhiên, nếu một trong hai adenine được methyl hóa, chứng tỏ là DNA của tế bào, enzyme khi đó sẽ thực hiện chức năng của một enzyme methyl hóa cho gốc adenine còn lại để duy trì sự ổn định cho DNA bộ gene. Với enzyme giới hạn loại II, chức năng phân giải của nó không liên quan đến chức năng methyl hóa hay phân giải nhóm methyl, và vị trí cắt cũng nằm ngay bên trong hay kế cạnh vị trí nhận biết. Ngày nay người ta biết rất nhiều enzyme khác nhau loại này và chúng là một trong những công cụ sinh học phân tử thiết yếu, đặc biệt thường gặp trong các ứng dụng dòng hóa gene hay phân tích DNA.
Vị trí điểm cắt[sửa | sửa mã nguồn]
Enzyme giới hạn chỉ cắt các trình tự lặp đối xứng khi đọc theo chiều 5´-3´ trên mạch DNA (palindrome) gọi là trình tự nhận biết. Vị trí điểm cắt của enzyme giới hạn có thể nằm trong hoặc ngoài trình tự nhận biết này.
Một số enzyme tạo ra các vết cắt trên mạch đối diện tức thời, tạo ra các đoạn DNA "đầu bằng (blunt)". Hầu hết các en đều tạo ra các vết cắt hơi chéo nhau (hình chữ chi), tạo ra các "đầu dính". Các enzyme giới hạn có ba chức năng quan trọng, mỗi chức năng cắt DNA bằng các cơ chế khác nhau.
Đoạn bổ sung và đoạn nối[sửa | sửa mã nguồn]
Vì các enzyme giới hạn khác nhau ở các trình tự nhận biết và điểm cắt, nên chiều dài và trình tự chính xác của đầu dính "nhô ra", cũng như không biết nó có phải là mạch đầu 5' hay đầu 3' mà những phần nhô ra phụ thuộc vào enzyme tạo ra sản xuất ra nó. Tính bổ sung giữa những phần nhô ra và các trình tự bổ sung cho phép hai phân đoạn có thể nhập lại với nhau hay "splice" bởi DNA ligase. Phân đoạn có đầu dính có thể được gắn không chỉ với phân đoan lúc mới bị cắt đầu tiên, mà còn với bất kỳ phân đoạn nào mà có đầu dính thích hợp. Kiến thức về điểm cắt cho phép các nhà sinh học phân tử dự đoán được cách mà các phân đoạn có thể gắn kết và từ đó, có thể chọn ra enzyme thích hợp.
Cách sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]
- See the main article on restriction digests.
Các trình tự nhận biết điển hình dài từ 4-12 nucleotide. Do chỉ có một số cách để sắp xếp 4 nucleotide—A, C, G và T-- thành 4 hoặc 8 hoặc 12 trình tự nucleotide, nên các trình tự nhận biết có khuynh hướng "crop up" bằng cách thay đổi bất kỳ trình tự dài nào. Hơn nữa, RE đặc hiệu với hàng trăm trình tự đã được nhận dạng và tổng hợp để cung cấp cho các phòng thí nghiệm. Kết quả, "các điểm giới hạn" tiềm ẩn xuất hiện trong hầu hết các gene hoặc nhiễm sắc thể. Trong khi đó, trên các "plasmid" nhân tạo thường bao gồm đoạn nối "linker" chứa hàng tá trình tự nhận biết RE bên trong đoạn DNA rất ngắn. Vì thế, dù một gene có được khảo sát dưới dạng nào, gần như người ta luôn luôn có thể tìm ra một hay một vài trình tự nhận biết để xử lý nó bằng enzyme giới hạn nhằm phục vụ cho mục đích dòng hóa.
Nhiều trình tự nhận biết là palindromic[sửa | sửa mã nguồn]
Các trình tự nhận biết rất đa dạng, một số trong chúng là palindromic; đó có nghĩa là trình tự trên một chuỗi đọc theo chiều ngược lại với chuỗi bổ sung. Nghĩa của "palindromic" trong bài này khác với những gì được mong đợi trong cách sử dụng của nó: GTAATG không phải là trình tự DNA palindromic, mà là GTATAC.
Tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]
Enzym giới hạn được gọi tên dựa vào vi khuẩn mà chúng được phân lập theo cách dưới đây
Thí dụ minh hoạ[sửa | sửa mã nguồn]
Enzyme Source Recognition Sequence Cut
EcoRI Escherichia coli 5'GAATTC 5'---G AATTC---3' 3'CTTAAG 3'---CTTAA G---5'
BamHI Bacillus amyloliquefaciens 5'GGATCC 5'---G GATCC---3' 3'CCTAGG 3'---CCTAG G---5'
HindIII Haemophilus influenzae 5'AAGCTT 5'---A AGCTT---3' 3'TTCGAA 3'---TTCGA A---5'
MstII Microcoleus species 5'CCTNAGG 3'GGANTCC
TaqI Thermus aquaticus 5'TCGA 5'---T CGA---3' 3'AGCT 3'---AGC T---5'
NotI Nocardia otitidis 5'GCGGCCGC 3'CGCCGGCG
HinfI Haemophilus influenzae 5'GANTC 3'CTNAG
AluI* Arthrobacter luteus 5'AGCT 5'---AG CT---3' 3'TCGA 3'---TC GA---5' * = đầu bằng

markdown:
# Enzym giới hạn
|Bài viết này cần thêm
|**Enzyme giới hạn** ( *restriction enzyme*, **RE**) là một [enzyme](/wiki/Enzym) [endonuclease](/w/index.php?title=Endonuclease&action=edit&redlink=1) có vị trí nhận biết điểm cắt [DNA](/wiki/ADN) đặc hiệu. Những enzyme này phân huỷ liên kết phosphodieste của bộ khung [DNA](/wiki/ADN) mạch đôi mà không gây tổn hại đến [bases](/wiki/Nucleotide). Các [liên kết hóa học](/wiki/Li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt_h%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) mà bị enzyme này cắt có thể được nối trở lại bằng loại enzyme khác là các [ligases](/w/index.php?title=DNA_ligase&action=edit&redlink=1), vì thế các **phân đoạn giới hạn** (sản phẩm của phản ứng cắt RE) mà bị cắt từ các [nhiễm sắc thể](/wiki/Nhi%E1%BB%85m_s%E1%BA%AFc_th%E1%BB%83) hoặc [gene](/wiki/Gen) khác nhau có thể được [ghép](/w/index.php?title=Gh%C3%A9p&action=edit&redlink=1) cùng nhau nếu có trình tự đầu dính bổ sung với nhau (xem chi tiết phía dưới). Nhiều kỹ thuật [sinh học phân tử](/wiki/Sinh_h%E1%BB%8Dc_ph%C3%A2n_t%E1%BB%AD) và [kỹ thuật di truyền](/wiki/K%C4%A9_thu%E1%BA%ADt_di_truy%E1%BB%81n) đều dựa vào các enzyme giới hạn. Thuật ngữ *giới hạn* xuất phát từ việc các enzyme này được khám phá từ các chủng * mà đang hạn chế sự phát triển của các ² E. coli* [thực khuẩn thể](/w/index.php?title=Th%E1%BB%B1c_khu%E1%BA%A9n_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1)". Vì thế enzyme giới hạn được cho là cơ chế của vi khuẩn nhằm ngăn chặn sự tấn công của virus và giúp loại bỏ các trình tự của virus.
## Mục lục
## Phân loại enzyme giới hạn[
[sửa](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&action=edit§ion=1)]
Các nhà sinh hóa chia enzyme cắt giới hạn nói chung thành 3 loại, gọi là Loại I, Loại II và Loại III. Đối với hai loại I và III, cả hoạt tính phân giải acid nucleic hay phân giải nhóm methyl đều thực hiện chung bởi một phức hợp enzyme lớn. Mặc dù những enzyme thuộc 2 loại này cũng nhận biết những trình tự DNA đặc hiệu, vị trí cắt thường cách xa vị trí nhận biết, có khi đến cả trăm base. Chúng cũng cần ATP để hoạt động. Những enzyme này bắt đầu bằng việc kiểm tra tình trạng methyl hóa của 2 adenine trong vùng nhận biết. Nếu cả hai adenine đều không được methyl hóa (dấu hiện cho thấy đây là DNA ngoại lai), phức hợp enzyme thay đổi cấu hình và thực hiện hoạt tính phân giải. Tuy nhiên, nếu một trong hai adenine được methyl hóa, chứng tỏ là DNA của tế bào, enzyme khi đó sẽ thực hiện chức năng của một enzyme methyl hóa cho gốc adenine còn lại để duy trì sự ổn định cho DNA bộ gene. Với enzyme giới hạn loại II, chức năng phân giải của nó không liên quan đến chức năng methyl hóa hay phân giải nhóm methyl, và vị trí cắt cũng nằm ngay bên trong hay kế cạnh vị trí nhận biết. Ngày nay người ta biết rất nhiều enzyme khác nhau loại này và chúng là một trong những công cụ sinh học phân tử thiết yếu, đặc biệt thường gặp trong các ứng dụng dòng hóa gene hay phân tích DNA.
## Vị trí điểm cắt[
[sửa](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&action=edit§ion=2)]
Enzyme giới hạn chỉ cắt các trình tự lặp đối xứng khi đọc theo chiều 5´-3´ trên mạch DNA (palindrome) gọi là trình tự nhận biết. Vị trí điểm cắt của enzyme giới hạn có thể nằm trong hoặc ngoài trình tự nhận biết này.
Một số enzyme tạo ra các vết cắt trên mạch đối diện tức thời, tạo ra các đoạn DNA "
**". Hầu hết các en đều tạo ra các vết cắt hơi chéo nhau (hình chữ chi), tạo ra các " đầu bằng (blunt)** **". Các enzyme giới hạn có ba chức năng quan trọng, mỗi chức năng cắt DNA bằng các cơ chế khác nhau.** [đầu dính](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A7u_d%C3%ADnh&action=edit&redlink=1)
## Đoạn bổ sung và đoạn nối[
[sửa](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&action=edit§ion=3)]
Vì các enzyme giới hạn khác nhau ở các trình tự nhận biết và điểm cắt, nên chiều dài và trình tự chính xác của đầu dính "
**nhô ra**", cũng như không biết nó có phải là mạch [đầu 5'](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A7u_5%27&action=edit&redlink=1) hay [đầu 3'](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A7u_3%27&action=edit&redlink=1) mà những phần nhô ra phụ thuộc vào enzyme tạo ra sản xuất ra nó. Tính bổ sung giữa những phần nhô ra và các trình tự bổ sung cho phép hai phân đoạn có thể nhập lại với nhau hay "splice" bởi [DNA ligase](/w/index.php?title=DNA_ligase&action=edit&redlink=1). Phân đoạn có đầu dính có thể được gắn không chỉ với phân đoan lúc mới bị cắt đầu tiên, mà còn với bất kỳ phân đoạn nào mà có đầu dính thích hợp. Kiến thức về điểm cắt cho phép các nhà sinh học phân tử dự đoán được cách mà các phân đoạn có thể gắn kết và từ đó, có thể chọn ra enzyme thích hợp.
## Cách sử dụng[
[sửa](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&action=edit§ion=4)] *See the main article on* [restriction digests](/w/index.php?title=Restriction_digest&action=edit&redlink=1).
Các trình tự nhận biết điển hình dài từ 4-12 nucleotide. Do chỉ có một số cách để sắp xếp 4 nucleotide—A, C, G và T-- thành 4 hoặc 8 hoặc 12 trình tự nucleotide, nên các trình tự nhận biết có khuynh hướng "crop up" bằng cách thay đổi bất kỳ trình tự dài nào. Hơn nữa, RE đặc hiệu với hàng trăm trình tự đã được nhận dạng và tổng hợp để cung cấp cho các phòng thí nghiệm. Kết quả, "
**các điểm giới hạn**" tiềm ẩn xuất hiện trong hầu hết các [gene](/wiki/Gen) hoặc nhiễm sắc thể. Trong khi đó, trên các " [plasmid](/wiki/Plasmid)" nhân tạo thường bao gồm đoạn nối " **linker**" chứa hàng tá trình tự nhận biết RE bên trong đoạn DNA rất ngắn. Vì thế, dù một [gene](/wiki/Gen) có được khảo sát dưới dạng nào, gần như người ta luôn luôn có thể tìm ra một hay một vài trình tự nhận biết để xử lý nó bằng enzyme giới hạn nhằm phục vụ cho mục đích dòng hóa.
## Nhiều trình tự nhận biết là palindromic[
[sửa](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&action=edit§ion=5)]
Các trình tự nhận biết rất đa dạng, một số trong chúng là
[palindromic](/w/index.php?title=Palindrome&action=edit&redlink=1); đó có nghĩa là trình tự trên một chuỗi đọc theo chiều ngược lại với chuỗi bổ sung. Nghĩa của "palindromic" trong bài này khác với những gì được mong đợi trong cách sử dụng của nó: GTAATG không phải là trình tự DNA palindromic, mà là GTATAC.
## Tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&action=edit§ion=6)]
Enzym giới hạn được gọi tên dựa vào vi khuẩn mà chúng được phân lập theo cách dưới đây
|
|E |
|Escherichia |(giống)|
|
|co |
|coli |(loài)|
|R||RY13||(chủng)|
|I||First identified||Order ID'd in bacterium|
## Thí dụ minh hoạ[
[sửa](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Enzym_gi%E1%BB%9Bi_h%E1%BA%A1n&action=edit§ion=7)]
Enzyme Source Recognition Sequence Cut
[EcoRI] [Escherichia coli]5'GAATTC 5'---G AATTC---3' 3'CTTAAG 3'---CTTAA G---5'
BamHI Bacillus amyloliquefaciens 5'GGATCC 5'---G GATCC---3' 3'CCTAGG 3'---CCTAG G---5'
HindIII Haemophilus influenzae 5'AAGCTT 5'---A AGCTT---3' 3'TTCGAA 3'---TTCGA A---5'
MstII Microcoleus species 5'CCTNAGG 3'GGANTCC
TaqI
[Thermus aquaticus]5'TCGA 5'---T CGA---3' 3'AGCT 3'---AGC T---5'
NotI Nocardia otitidis 5'GCGGCCGC 3'CGCCGGCG
HinfI Haemophilus influenzae 5'GANTC 3'CTNAG
AluI* Arthrobacter luteus 5'AGCT 5'---AG CT---3' 3'TCGA 3'---TC GA---5' * = đầu bằng

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1068 frontend miss (0)