markdown:
# Herodotos
|Herodotos|
|
|![]()
[Bảo tàng Athene](//fr.wikipedia.org/wiki/Mus%C3%A9e_de_l%27Agora_antique_d%27Ath%C3%A8nes) [Halikarnasseus](/wiki/Halicarnassus), [Caria](/wiki/Caria), [Tiểu Á](/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81) [Thurii](/w/index.php?title=Thurii&action=edit&redlink=1), [Calabria](/wiki/Calabria)(Ý) hoặc [Pella](/wiki/Pella), [Macedon](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia)
Dryo
**Herodotos** xứ [Halikarnasseus](/wiki/Halicarnassus), còn gọi là **Hérodote** hay **Hêrôđôt** ( [1] [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p): Hρόδοτος Aλικαρνασσεύς Hēródotos Halikarnāsseús) là một [nhà sử học](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_s%E1%BB%AD_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1)người [Hy Lạp](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)sống ở thế kỷ 5 trước [Công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn)(khoảng 484 TCN - 425 TCN), ông được coi là "người cha của môn sử học" trong văn hóa phương Tây. Herodotos là nhà sử học đầu tiên sưu tầm tài liệu một cách có hệ thống, kiểm tra độ chính xác ở một mức độ nào đó và sắp xếp thành những thể truyện sống động và có cấu trúc tốt. Ông được biết đến nhiều nhất qua tác phẩm [[2]](#cite_note-2) *(* [Historiai](/w/index.php?title=Historiai&action=edit&redlink=1) [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p): Iστορίαι), một tài liệu ghi chép những cuộc tra cứu của ông về nguồn gốc cuộc [chiến tranh Ba Tư-Hy Lạp](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ba_T%C6%B0-Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1)xảy ra vào giai đoạn từ 490 đến 479 TCN, và, rộng rãi hơn, về huyền sử, lịch sử hoặc phong tục của rất nhiều chủng tộc sinh sống trên ba châu Á, Âu, Phi - những châu lục mà ông đã đi du lịch. [[1]](#cite_note-H.C3.AAr.C3.B4.C4.91.C3.B4t-1)
Herodotus là một trong những nhà
[sử học](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) vĩ đại nhất mọi thời đại. Ông là tác giả đầu tiên đề cập đến lối sống, truyền thống văn hóa, thậm chí bộ máy thống trị và việc làm ăn [3] [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF)của tộc người [Scythia](/wiki/Scythia)- một dân tộc cư ngụ ở phía Bắc [Hắc Hải](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en), từ [sông Danube](/wiki/S%C3%B4ng_Donau)cho đến [sông Đông](/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%B4ng). Ông cũng đã góp phần lập lên danh sách [[1]](#cite_note-H.C3.AAr.C3.B4.C4.91.C3.B4t-1) [bảy kỳ quan thế giới cổ đại](/wiki/B%E1%BA%A3y_k%E1%BB%B3_quan_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i)qua những chuyến du lịch của ông. Một trong các kỳ quan này là [lăng mộ của Mausolus](/wiki/L%C4%83ng_m%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_Mausolus)đã được dựng lên tại [Halikarnasseus](/wiki/Halicarnassus), quê hương của ông, khoảng 70 năm sau khi ông qua đời. Bên cạnh danh tiếng, ông bị chỉ trích là "Ông tổ nói láo" vì ông ghi cả những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết vào sử sách. [[4]](#cite_note-Euben46-4)
## Mục lục
[1 Tiểu sử](#Ti.E1.BB.83u_s.E1.BB.AD) [2 Công trình](#C.C3.B4ng_tr.C3.ACnh) [3 Cách làm việc](#C.C3.A1ch_l.C3.A0m_vi.E1.BB.87c) [4 Danh tiếng và tai tiếng qua các thời đại](#Danh_ti.E1.BA.BFng_v.C3.A0_tai_ti.E1.BA.BFng_qua_c.C3.A1c_th.E1.BB.9Di_.C4.91.E1.BA.A1i) [5 Ngoại hiệu « Cha đẻ của môn Sử học »](#Ngo.E1.BA.A1i_hi.E1.BB.87u_.C2.AB_Cha_.C4.91.E1.BA.BB_c.E1.BB.A7a_m.C3.B4n_S.E1.BB.AD_h.E1.BB.8Dc_.C2.BB) [6 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [7 Các bản dịch](#C.C3.A1c_b.E1.BA.A3n_d.E1.BB.8Bch) [8 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Tài liệu tham khảo](#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o) [10 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=1)]
Người ta biết về tiểu sử ông phần lớn qua sách của ông. Một số chi tiết khác về ông được tìm thấy trong:
- Sách của sử gia và nhà hùng biện
[Dionysius xứ Halikarnasseus](/w/index.php?title=Dionysius_x%E1%BB%A9_Halikarnasseus&action=edit&redlink=1)(60 TCN - 7 CN).
- Sách của nhà viết tiểu sử và luân lý
[Plutarchus](/wiki/Plutarchus)(46 - 125).
- Sách của nhà hùng biện và nhà văn châm biếm
[Lucian xứ Samosata](/w/index.php?title=Lucian_x%E1%BB%A9_Samosata&action=edit&redlink=1)(125 - 180).
- Sách của
[Marcellinus](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Marcellin%C3%B4)về tiểu sử của sử gia [Thucydides](/wiki/Thucydides).
- Bách khoa tự điển
[Suda](/w/index.php?title=Suda&action=edit&redlink=1), soạn vào thế kỷ 11 trong [đế quốc Đông La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3).
Các tài liệu gốc có vài chỗ mâu thuẫn nhau, rồi các tài liệu phụ cũng thế, nên những sự kiện chính trong đời ông là đề tài tranh cãi về sự hiện hữu, cũng như về năm tháng.
Đại khái người ta biết đến và tranh cãi về các sự việc sau đây:
**Herodotos** sinh tại thành bang [Halikarnasseus](/wiki/Halicarnassus) vào năm 486 TCN, nay là thành phố hải cảng [Bodrum](/wiki/Bodrum) ở [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3), trong một gia đình quý tộc. Ông là con của ông Lyxes và bà Dryo, có anh/em tên là Theodoros, và họ hàng với [Panyassis](/w/index.php?title=Panyassis&action=edit&redlink=1), một nhà thơ đương thời, tác giả của hai thiên anh hùng ca [Heracleia](/w/index.php?title=Heracleia&action=edit&redlink=1) và [Ionica](/w/index.php?title=Ionica&action=edit&redlink=1). Có tài liệu cho rằng Herodotos chào đời vào năm 484 TCN, khi đó vị Nữ hoàng - chiến binh [Artemisia I](/w/index.php?title=Artemisia_I&action=edit&redlink=1) trị vì xứ Halikarnasseus. [[5]](#cite_note-Bhat4tra-5)
Bị bạo chúa Lygdamis đày biệt xứ, gia đình ông phải từ giả Halikarnasseus đi đến đảo
[Samos](/wiki/Samos) (cách đó khoảng 100 km về phía tây bắc) sinh sống một thời gian. Có lẽ sự kiện này xảy ra lúc ông khoảng 20 tuổi, và thúc đẩy ông khởi sự đi du lịch, thực hiện hoài bão tìm hiểu lịch sử các dân tộc, và đặc biệt là sưu tập dữ liệu về cuộc [chiến tranh Ba Tư-Hy Lạp](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ba_T%C6%B0-Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1). Là một nhà [yêu nước](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_y%C3%AAu_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) Hy Lạp, nhưng ông cũng quan tâm không kém đến các dân tộc khác. Không khác chi những người Hy Lạp khác, ông muốn tìm hiểu về các phong tục tập quán của người phương Đông, và bộ sử của ông có viết về tục ăn thịt người của người Massagetae, hay sự bán rẻ thiêng liêng các cô gái đền đài Babylon, v.v... [6] Nhưng, qua bộ sử của mình, ông cũng thể hiện mong muốn rằng những chiến công hào hùng của nhân dân Hy Lạp vẫn trường tồn mãi mãi theo thời gian. [[7]](#cite_note-7) Bộ lịch sử của Herodotos chấm dứt sau những thắng lợi này. [[5]](#cite_note-Bhat4tra-5) [[8]](#cite_note-FAves527-8)
Ông viếng thăm nước
[Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), ở đó khá lâu và từ đó sang viếng thành bang [Cyrene](/w/index.php?title=Cyrene&action=edit&redlink=1) (nay ở [Libya](/wiki/Libya)) của người Hy Lạp. Từ Ai Cập, ông sang xứ [Palestine](/wiki/Palestine), rồi đến thành [Týros](/wiki/T%C3%BDros) (thuộc [Liban](/wiki/Liban) ngày nay). Vượt qua xứ [Syria](/wiki/Syria), ông đến [Babylon](/wiki/Babylon) ở [Iraq](/wiki/Iraq), có lẽ là thành phố lớn nhất thế giới thời bấy giờ. Các đất [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), [Palestine](/wiki/Palestine), [Syria](/wiki/Syria) và [Iraq](/wiki/Iraq) đều nằm trong [đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0) thời bấy giờ, nên ông cũng học hỏi thêm nhiều về lịch sử và văn hóa Ba Tư. Dù vậy, ông chưa từng đến vùng [Trung Á](/wiki/Trung_%C3%81) bao giờ, khi viết về người [Massagetae](/w/index.php?title=Massagetae&action=edit&redlink=1) trong bộ sử " [Historiai](/w/index.php?title=Historiai&action=edit&redlink=1)" của mình, ông chỉ dựa theo những thông tin mà ông nghe được về họ. Ngày nay, chúng ta biết đến tộc người này chủ yếu là qua tác phẩm của ông. [[9]](#cite_note-9)
Để kiểm chứng rằng người xứ
[Colchis](/wiki/Colchis) ở vùng núi [Caucasus](/wiki/Kavkaz) có phải là người gốc [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), hậu duệ của một phần quân đội của pharaon [Sesostris](/wiki/Sesostris) như người ta vẫn nói Ai Cập cổ, ông đi đến xứ Colchis, rồi từ đó đi về phía tây bắc, ngang qua đất của người [Scythia](/wiki/Scythia) và người [Getae](/w/index.php?title=Getae&action=edit&redlink=1). Có lẽ ông đã đến [Olbia](/wiki/Olbia), nay là thành phố [Odessa](/wiki/Odessa) ở [Ukraina](/wiki/Ukraina). Ông đến miền [Thrace](/wiki/Thracia), rồi vương quốc [Macedonia](/wiki/Macedonia), rồi vùng [Epirus](/w/index.php?title=Epirus&action=edit&redlink=1) (nay là [Albania](/wiki/Albania)) trước khi về đảo Samos.
Máu anh hùng thúc đẩy ông trở về
[Halikarnasseus](/wiki/Halicarnassus) tham gia cuộc lật đổ bạo chúa Lygdamis năm 457 TCN. Nhưng Lygdamis xuống rồi, Halikarnasseus bị xâu xé bởi các phe phái tranh quyền nhau. Quá chán ngán trước tình thế đó, ông rời bỏ quê hương một lần nữa và vượt biển đi về phương tây.
Năm 456 TCN, tại [[Thế vận hội trên núi
[Olympía](/w/index.php?title=Olymp%C3%ADa&action=edit&redlink=1) lần thứ 81, ông đọc trước công chúng một đoạn trong bộ lịch sử " [Historiai](/w/index.php?title=Historiai&action=edit&redlink=1)" của ông. Có lẽ do sự khen tặng và được đề nghị trong dịp đó, ông đã chia bộ sử thành 9 quyển và lấy tên 9 vị [Muse (thần thoại)](/wiki/Muse) đặt cho các quyển ấy.
Ông đến sinh sống tại thành bang
[Athena](/wiki/Athena). Tất cả những nhân tài thành Athena đều mến mộ ông. Tại đây, ông kết bạn với nhà soạn bi kịch [5] [Sophocles](/wiki/Sophocles), và được Sophocles đặt một bài thơ tặng ông năm 450 TCN. Nhân dân Athena yêu thích nghe ông đọc sử. Ông tiếp tục đi chu du các nước thuộc tộc Hy Lạp, và hoàn chỉnh bộ " [[10]](#cite_note-Bhat5-10) [Historiai](/w/index.php?title=Historiai&action=edit&redlink=1)". Trong dịp lễ Panathenea ngày 10 tháng 8 năm 444 TCN, ông đọc sách của ông trước công chúng [Athena](/wiki/Athena)và được góp tặng một món tiền thưởng là 10 *talent* . Phần lớn các học giả tin rằng bộ lịch sử này được xuất bản trong khoảng từ năm 430 TCN cho đến năm 424 TCN, nhưng có người cho rằng bộ lịch sử này được xuất bản vào năm 421 TCN. [[11]](#cite_note-11) [[8]](#cite_note-FAves527-8)
Thành bang
[Athena](/wiki/Athena) lúc ấy sống trong thời kỳ thịnh trị nhất dưới sự lãnh đạo của [Pericles](/wiki/Perikles) (461 TCN - 429 TCN). Do sự phát động của Pericles, một số người di cư sang đảo [Sicilia](/wiki/Sicilia) lập một thành bang mới là [Thurii](/w/index.php?title=Thurii&action=edit&redlink=1) năm 443 TCN. **Herodotos** có mặt trong đoàn người này, và sau đó ông coi Thurii là « quê hương thứ hai ».
Chưa rõ là ông qua đời vào năm nào,
có thể là năm 425 hoặc 420 TCN, tại Thurii, hoặc tại [10] [Pella](/wiki/Pella), kinh đô xứ [Macedonia](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Macedonia)thời bấy giờ. Phần lớn các học giả đồng ý là vào năm 424 TCN tại Thurii. [[8]](#cite_note-FAves527-8)
## Công trình[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=2)]
Người ta không biết đến một công trình nào của ông ngoài bộ sử "
[Historiai](/w/index.php?title=Historiai&action=edit&redlink=1)", viết bằng [tiếng Hy Lạp cổ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95), theo phương ngữ [Ionian](/w/index.php?title=Ionian&action=edit&redlink=1). Bộ sử này đã cho tên cho môn sử học trong tiếng Anh ( *history*), Pháp ( *histoire*), Tây Ban Nha ( *historia*), v.v... [Historiai](/w/index.php?title=Historiai&action=edit&redlink=1) thường được dịch ngắn gọn là *Cuộc tra cứu* ( *The Inquiry* tiếng Anh, *L'Enquête* tiếng Pháp), nhưng cũng có nghĩa là "Sự khảo cứu, cuộc thám hiểm". Theo tiếng Cổ Hy Lạp, *Hστωρ* ( *Histor*) có nghĩa là *người hiểu biết*. Sau nhiều năm đi du ngoạn và thu thập những câu chuyện mà người khác kể cho, ông viết nên bộ sử "Historiai" - là một sự kết hợp giữa các truyện hoang đường, võ đoán và sự thật lịch sử. Trong bộ sử này có nói về những vị "Vua của các vị vua" lỗi lạc của [6] [Đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0) [cổ đại](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i)như [Cyrus Đại Đế](/wiki/Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF), [Darius I](/wiki/Darius_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0)và [Xerxes I](/wiki/Xerxes_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0); bàn về người Ai Cập cổ đại, [[6]](#cite_note-SCrompton28-6) [[12]](#cite_note-PoolosJ29-12) và cả cuộc chinh phạt xứ Hy Lạp của đại quân Ba Tư do Hoàng đế [[13]](#cite_note-13) [Xerxes I](/wiki/Xerxes_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0)thống lĩnh vào đầu thế kỷ thứ V trước Công Nguyên. Bộ sử của ông là tác phẩm sáng tạo đầu tiên được viết bằng văn xuôi. [[14]](#cite_note-Xerxestr14-14) Bộ sử gồm có các quyển sau: [[5]](#cite_note-Bhat4tra-5) **Mở đầu**: Chuyện nàng [Io](/wiki/Io_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i))bị người [Phoenician](/w/index.php?title=Phoenician&action=edit&redlink=1)bắt đi, chuyện nàng [Europe](/wiki/Europe_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng))và nàng [Medea](/wiki/Medea)bị người Hy Lạp bắt đi, chuyện nàng [Helen](/wiki/Helen)bị người thành [Troy](/wiki/Troia)bắt đi. ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Tomiris.jpg/230px-Tomiris.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Tomiris.jpg/230px-Tomiris.jpg)
[Peter Paul Rubens](/wiki/Peter_Paul_Rubens), cho thấy Nữ hoàng [Tomyris](/w/index.php?title=Tomyris&action=edit&redlink=1)nhận lấy cái đầu của vua [Cyrus Đại Đế](/wiki/Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF).
- Quyển I -
[Clio](/w/index.php?title=Clio&action=edit&redlink=1)(nữ thần sử học). Nói về các vua xứ [Lydia](/w/index.php?title=Lydia&action=edit&redlink=1)ở tây bộ [Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3)ngày nay, nổi tiếng nhất là vua [Croesus](/wiki/Kroisos)biểu tượng của sự giàu có trong văn hóa phương Tây. Nói về [đế quốc Media](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Media#.C4.90.E1.BA.BF_qu.E1.BB.91c_Media), chuyển sang công cuộc khởi lập [đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0)của Hoàng đế [Cyrus Đại Đế](/wiki/Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF)- vị vua đã đánh bại vua Croesus và xây dựng một Đế quốc Ba Tư hùng cường, rộng lớn. Nói về văn hóa Ba Tư, [[8]](#cite_note-FAves527-8) [Assyria](/wiki/Assyria)và [Babylon](/wiki/Babylon),... Nói về cuộc [chiến tranh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh)giữa Hoàng đế Cyrus Đại Đế và [Nữ hoàng](/wiki/N%E1%BB%AF_ho%C3%A0ng) [Tomyris](/w/index.php?title=Tomyris&action=edit&redlink=1)của người [Massagetae](/w/index.php?title=Massagetae&action=edit&redlink=1)... [[15]](#cite_note-15)
- Quyển II - Euterpe (nữ thần âm nhạc). Huyền sử, lịch sử và văn hóa
[Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp).
- Quyển III - Thalia (nữ thần hài kịch). Nói về đế quốc Ba Tư dưới các triều vua
[Cambyses II](/wiki/Cambyses_II)đến [Darius I](/wiki/Darius_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0). Nói về văn hóa [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)và [Ả Rập](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp). Vài đoạn lịch sử tộc Hy Lạp của đảo Samos, thành bang [Corinth](/w/index.php?title=Corinth&action=edit&redlink=1)và [Corcyra](/w/index.php?title=Corcyra&action=edit&redlink=1), xứ [Ionia](/w/index.php?title=Ionia&action=edit&redlink=1),...
- Quyển IV - Melpomene (nữ thần bi kịch). Nói về lịch sử và địa lý nước
[Scythia](/wiki/Scythia)ở phía bắc [Biển Đen](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en). Nói về phong tục các chủng tộc gần xa [Scythia](/wiki/Scythia): người [Amazon](/wiki/Amazon_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), [Sauromatae](/w/index.php?title=Sauromatae&action=edit&redlink=1), [Budini](/w/index.php?title=Budini&action=edit&redlink=1), [Thyssagetae](/w/index.php?title=Thyssagetae&action=edit&redlink=1), [Argippaeans](/w/index.php?title=Argippaeans&action=edit&redlink=1), [Issedonians](/w/index.php?title=Issedonians&action=edit&redlink=1), [Arimaspi](/w/index.php?title=Arimaspi&action=edit&redlink=1), [Tauri](/w/index.php?title=Tauri&action=edit&redlink=1), [Agathyrsi](/w/index.php?title=Agathyrsi&action=edit&redlink=1), [Neuri](/w/index.php?title=Neuri&action=edit&redlink=1), [Androphagi](/w/index.php?title=Androphagi&action=edit&redlink=1), [Melanchlaeni](/w/index.php?title=Melanchlaeni&action=edit&redlink=1), [Geloni](/w/index.php?title=Geloni&action=edit&redlink=1), [Budini](/w/index.php?title=Budini&action=edit&redlink=1), [Hyperboreans](/w/index.php?title=Hyperboreans&action=edit&redlink=1). Người [Hyperborea](/w/index.php?title=Hyperborea&action=edit&redlink=1)ở vùng [Bắc Cực](/wiki/B%E1%BA%AFc_C%E1%BB%B1c), có lẽ chỉ có trong truyền thuyết. Nói về cuộc chinh phạt xứ [Scythia](/wiki/Scythia)của Hoàng đế Ba Tư là [Darius I](/wiki/Darius_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0). Nói về lịch sử thành bang [Cyrene](/w/index.php?title=Cyrene&action=edit&redlink=1)ở Libya, và các chủng tộc ở [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi).
- Quyển V - Terpsichore (nữ thần khiêu vũ). Nói về vài sự kiện sửa soạn và khởi sự cuộc
[chiến tranh Ba Tư-Hy Lạp](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ba_T%C6%B0-Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1). Tả [Con Đường Hoàng Gia](/w/index.php?title=Con_%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ho%C3%A0ng_Gia&action=edit&redlink=1)đi từ [Sardis](/w/index.php?title=Sardis&action=edit&redlink=1), cố đô xứ [Lydia](/w/index.php?title=Lydia&action=edit&redlink=1)đến [Susa](/wiki/Susa), một trong năm kinh đô của Đế quốc Ba Tư cổ đại. Nói về việc người [Phoenicia](/wiki/Phoenicia)truyền bá chữ viết sang Hy Lạp.
- Quyển VI - Erato (nữ thần thơ trữ tình). Nói về việc Hoàng đế
[Darius I](/wiki/Darius_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0)phái quân Ba Tư tiến công vào các nước tộc Hy Lạp. Người [Athena](/wiki/Athena)chận đứng cuộc tiến công này trong [trận Marathon](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Marathon).
- Quyển VII - Polymnia (nữ thần hùng biện). Nói về cuộc triệt thoái của quân Ba Tư, cuộc tranh ngôi của các con của Hoàng đế
[Darius I](/wiki/Darius_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0), chuyện Hoàng đế [Xerxes I](/wiki/Xerxes_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0)giành được ngôi báu và đàn áp một cuộc nổi loạn ở Ai Cập. Tiếp đến là Hoàng đế Xerxes triệu tập một đội quân khổng lồ (khoảng 3 triệu 4 người) đi chinh tây. Nói về [trận Themopylae](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Themopylae&action=edit&redlink=1), người Hy Lạp giữ được ải trong 3 ngày nhưng rồi bị quân Ba Tư đánh bại.
- Quyển VIII - Urania (nữ thần thiên văn). Nói về cuộc tàn phá thành
[Athena](/wiki/Athena)củ quân Ba Tư, và [trận Salamis](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Salamis)với chiến thắng của quân Hy Lạp. Nói về lịch sử xứ [Macedonia](/wiki/Macedonia), từ đời vua [Perdiccas I](/wiki/Perdiccas_I)(700 TCN) lập quốc cho đến đời vua [Alexandros I](/wiki/Alexandros_I_c%E1%BB%A7a_Macedonia)(498 TCN - 454 TCN).
- Quyển IX - Calliope (nữ thần của thiên anh hùng ca). Nói về cuộc tái chiếm
[Athena](/wiki/Athena)bởi quân Ba Tư, và sự khôi phục lãnh thổ của các nước tộc Hy Lạp.
Những cảnh trong bộ sử của Herodotus đã thu hút biết bao họa sĩ, chẳng hạn như danh họa
[Peter Paul Rubens](/wiki/Peter_Paul_Rubens) người [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan) vào [thế kỷ XVII](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17). Rubens vẽ bức tranh "Nữ hoàng Tomyris nhận lấy đầu của vua Cyrus", cho thấy một người lính đến yết kiến Nữ hoàng [Tomyris](/w/index.php?title=Tomyris&action=edit&redlink=1) của người Massagetae, dâng cho bà ta cái đầu của Hoàng đế [Cyrus Đại Đế](/wiki/Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) của [Đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0), và bỏ cái đầu này vào vũng máu. Trong khi Nữ hoàng Tomyris nhìn chăm chú vào cái đầu của kẻ đã giết chết con trai của bà ta, toàn quân Massagetae vui mừng với chiến thắng. Bên cạnh vị Nữ hoàng có một đám nữ tỳ đứng hầu. Vào [thế kỷ XVI](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16), Jodocus von Winghe cũng vẽ cảnh này, và vào [thế kỷ XV](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15) họa sĩ người [Ý](/wiki/%C3%9D) là [Andrea del Castagno](/w/index.php?title=Andrea_del_Castagno&action=edit&redlink=1) đã đưa Nữ hoàng Tomyris vào bộ tranh "Những nhân vật nổi tiếng" của ông ta. [[16]](#cite_note-M.C3.A2c.C3.A2ul.C3.A2y5066-16)
Họa sĩ tân cổ điển người
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) là [Jacques Louis David](/wiki/Jacques-Louis_David) đã thể hiện những chiến binh thành [Sparta](/wiki/Sparta) trước khi hy sinh anh dũng trong bức tranh "Vua [Leonidas](/wiki/Leonidas_I) tại [Thermopylae](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Thermopylae)" ( [1814](/wiki/1814)). Giữa bức vẽ này, vua của người Sparta là Leonidas I ngồi với thái độ bình tĩnh, chờ đại quân Ba Tư kéo đến. Khí thế anh dũng của ông ta khi biết mình chắc chắn phải đối phó với cái [chết](/wiki/Ch%E1%BA%BFt) được thể hiện qua ánh sáng chói vào ông ta từ phía trên. Quân đội Sparta ít ỏi, với những binh sĩ trẻ tuổi, chuẩn bị quyết đấu với đại quân Ba Tư. [[16]](#cite_note-M.C3.A2c.C3.A2ul.C3.A2y5066-16)
Dưới triều Nữ hoàng
[Victoria](/wiki/Victoria_c%E1%BB%A7a_Anh) nước [Anh](/wiki/Anh), nhiều nhà thơ lấy cảm hứng từ những cảnh và địa điểm trong bộ sử "Historiai" của Herodotos. Vào [thế kỷ XIX](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), nhà thơ [lãng mạn](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_l%C3%A3ng_m%E1%BA%A1n) người Anh là [Thomas Byron](/w/index.php?title=Thomas_Byron&action=edit&redlink=1) đã khóc thương cho những binh sĩ Hy Lạp đã hy sinh trong trận Thermopylae trong bài thơ "The Isles of Greece". Một trong những bài thơ đầu tiên được xuất bản của Elizabeth Barrett Browning là "The Battle of Marathon" (1820). [[16]](#cite_note-M.C3.A2c.C3.A2ul.C3.A2y5066-16)
## Cách làm việc[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=3)]
|“||
|Tôi thấy |”|
|
|
—Herodotos
Nhà sử học Herodotos thích những chiến công hào hùng, công lao của những người khai quốc
, hay những điều ly kỳ ngoạn mục [8] , nên trong bộ sử của ông có đầy những điều này. Ông kể về vai trò của phụ nữ, miêu tả về các phong tục tập quán mọi dân tộc, và kể rất rõ về những Kim Tự Tháp, những bức tường thành Babylon, những hệ thống kênh đào, và những ngôi đền nổi tiếng, v.v... [[17]](#cite_note-17) Tuy nhiên, ông nói rõ điều nào ông đã tai nghe mắt thấy, và điều nào ông chỉ được nghe người khác kể lại. Chẳng hạn, ông ghi rằng, người ta nói nước của những cơn lũ hàng năm của [[8]](#cite_note-FAves527-8) [sông Nin](/wiki/S%C3%B4ng_Nin)là do [tuyết](/wiki/Tuy%E1%BA%BFt)tan ở những vùng rất xa ở phía nam, và ông biên thêm lời bàn rằng ông không hiểu làm sao có thể có tuyết được ở [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), nơi nóng nhất của [thế giới](/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). (Q 2, khoảng đoạn 18ff) Ông cũng ghi rõ rằng trong chuyến du lịch đến Ai Cập, ông được học hỏi về văn hóa - lịch sử của quốc gia lâu đời nhất nhân loại này qua các giáo sĩ tại thành [Memphis](/w/index.php?title=Memphis&action=edit&redlink=1). Qua đó, ông cho rằng những câu chuyện khác của người Hy Lạp là ngu xuẩn. Không những đàm thoại với các giáo sĩ tại thành Memphis mà ông còn đến thành [Heliopolis](/w/index.php?title=Heliopolis&action=edit&redlink=1)và [Thebes](/wiki/Thebes,_Ai_C%E1%BA%ADp)để học hỏi thêm với nhân dân Ai Cập. [[18]](#cite_note-18)
Ghi nhận của ông về những kinh nghiệm thông qua chuyến du lịch khắp nơi của ông đểu hấp dẫn và thể hiện cảm nghĩ của ông, trở nên còn hơn thế nữa vì văn phong xuất sắc của ông.
Khi các nguồn tài liệu đưa ra dữ kiện khác nhau, thì ông cũng đề cập đến rõ ràng. Chẳng hạn như nói về việc xây [10] [kim tự tháp Khufu](/wiki/Kim_t%E1%BB%B1_th%C3%A1p_Kheops), thì ông ghi (đại ý) rằng: *"Người ta kể hai cách khác nhau về việc đưa đá lên đến đỉnh tháp. Người thì kể rằng ở mỗi nấc đều có máy đưa đá lên nấc trên. Người thì cho là chỉ có một máy đưa đá, dùng cho mọi nấc. Tôi giữ lại cả hai câu chuyện."*(Q2, khoảng đoạn 148ff) [[19]](#cite_note-19)
Một ví dụ khác, ông có ghi nhận rằng
[Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) [Cyrus Đại Đế](/wiki/Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) - vị quốc tổ của [Đế quốc Ba Tư](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ba_T%C6%B0), ban đầu đánh thắng được người [Masagetae](/w/index.php?title=Masagetae&action=edit&redlink=1), nhưng sau đó bị [20] [Nữ hoàng](/wiki/N%E1%BB%AF_ho%C3%A0ng)của người Massagetae là [Tomyris](/w/index.php?title=Tomyris&action=edit&redlink=1)đánh bại và giết chết, rồi cho tìm thi hài của ông ta, sau đó bà ta chặt đầu xác của nhà vua và bỏ cái đầu của ông ta vào vũng máu để trả thù cho việc ông ta giết chết con trai của vị Nữ hoàng. Trận đánh giữa người Massagetae và quân Ba Tư (530 TCN) được Herodotos xem là một trận chiến khốc liệt và dữ dội hơn cả vào thời kỳ ấy. [[21]](#cite_note-21) Nhưng cũng theo ông, có nhiều tài liệu nói khác nhau về cái chết của Hoàng đế Cyrus Đại Đế, và ông cho rằng, câu chuyện mà ông ghi là đáng tin cậy nhất trong những câu chuyện mà ông biết đến. [[20]](#cite_note-SCromptonW85-20) [[22]](#cite_note-22) [[23]](#cite_note-LEvine203-23)
Cho đến nay, vấn đề cái chết của nhà chinh phạt kiệt xuất này vẫn là một điều bí ẩn:
Sau trận đánh, Quân đội Ba Tư nhất định phải mang thi hài của Hoàng đế Cyrus Đại Đế về mai táng tại kinh thành [24] [Pasargadae](/w/index.php?title=Pasargadae&action=edit&redlink=1), chính một số nhà sử học của tộc Hy Lạp sau này đã ghi nhận về một [Lăng mộ của Cyrus Đại Đế](/wiki/L%C4%83ng_m%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF). . Ngay cả sự tồn tại của vị Nữ hoàng Tomyris cũng không rõ là có thật hay không. [[25]](#cite_note-25) Không những thế, những nhà sử học khác của tộc Hy Lạp như Ctesias và [[23]](#cite_note-LEvine203-23) [Xenophon](/w/index.php?title=Xenophon&action=edit&redlink=1)cũng có ghi nhận khác biệt về cái chết của Hoàng đế Cyrus Đại Đế. Không những Xenophon và Ctesias, [[24]](#cite_note-Rops310-24) [Onesicritus](/w/index.php?title=Onesicritus&action=edit&redlink=1)và dường như cả [Pythagoras](/wiki/Pythagoras)xứ [Samos](/wiki/Samos)cũng ghi nhận mâu thuẫn về cái chết của vị Hoàng đế Ba Tư vĩ đại. [[26]](#cite_note-26)
Song, nhà sử học Herodotos vẫn đề cao tài năng của Hoàng đế Cyrus Đại Đế năm xưa
. Thái độ của ông cũng rất mực khách quan và vô tư. Đế quốc Ba Tư vốn đã mấy phen dày xéo các xứ tộc Hy Lạp, và thời ông cũng có nhiều người Hy Lạp sợ uy, theo ủng hộ hoặc phục vụ Ba Tư. Tuy nhiên khi nói về Ba Tư, ông không có thái độ thù hằn, cũng không có thái độ quy phục. Vào [27] [thời kỳ cổ đại](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), người Hy Lạp hay gọi các dân tộc không nói tiếng Hy Lạp là "rợ". Trong bộ sử của ông, ông thán phục những "rợ" như Ba Tư và Ai Cập vì họ giỏi [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc), khôn ngoan và nhân đạo (ví dụ như trong cuốn VII của bộ sử, ông miêu tả về sự đại lượng của của vị Hoàng đế Ba Tư [Xerxes I](/wiki/Xerxes_I_c%E1%BB%A7a_Ba_T%C6%B0)đối với những người [Sparta](/wiki/Sparta).). Hoàng đế Cyrus Đại Đế vốn đối xử khoan dung và nhân từ với các tù binh, và thậm chí Herodotos còn ghi nhận rằng vị "Vua của các vị vua" này phong vua xứ [Lydia](/w/index.php?title=Lydia&action=edit&redlink=1)là [Croesus](/wiki/Kroisos)làm quan đại thần trong Triều đình Ba Tư, sau khi quân Ba Tư chinh phạt xứ Lydia vào năm 547 TCN. Nhưng là một người Hy Lạp, ông vẫn dùng từ "rợ" để chỉ người Ba Tư. [[28]](#cite_note-28) [[29]](#cite_note-29) [[30]](#cite_note-30) [[31]](#cite_note-Abrams18-31)
Mặt khác, việc ông gọi người Ba Tư là "rợ" đã khiến tác phẩm "Xerxes" của Dennis Abrams xem ông thiên vị quê cha đất tổ Hy Lạp của ông. Theo sách này, với cái nhìn từ phía người Hy Lạp - dân tộc hiến thắng tại
[Marathon](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Marathon) - ông coi dân tộc bại trận Ba Tư là một bọn vô đạo đức, vô giáo dục và do đó chúng đã bị dân tộc Hy Lạp văn minh đánh bại. Có tài liệu cũng cho rằng ông, có thể có quan điểm chống Ba Tư riêng khi ghi nhận rất tiêu cực về vị Hoàng đế [31] [Cambyses II](/wiki/Cambyses_II)của Đế quốc này. Tuy nhiên, cũng theo tài liệu này, có khả năng ông viết như vậy vì nghe theo lời kể của những giáo sĩ [dân tộc chủ nghĩa](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c)của Ai Cập cổ đại (Hoàng đế Cambyses II đã chinh phạt xứ Ai Cập vào thập niên 520 TCN). Cách hành văn của ông đơn giản, vui và đặc sắc, cũng có lúc chất phác và có lúc thi vị. Tường thuật về lịch sử của rất nhiều nước, địa lý và phong tục của rất nhiều vùng, với thỉnh thoảng những sự kiện lớn hội tụ nhiều nhân vật và nhiều sắc dân, trong một bộ sách, nên ông theo cách tường thuật hơi "vòng vo Tam Quốc", hoặc như trong "Đông Chu Liệt Quốc", nói chuyện xứ A một hồi rồi chuyển sang xứ B, C,... rồi lại trở về xứ A. Am hiểu uyên thâm về văn học Hy Lạp, quan điểm đúng đắn, sự dịu hiền trong việc đánh giá và tính cách lạc quan của ông được thể hiện rất rõ trong bộ sử vĩ đại của ông. [[32]](#cite_note-32) [[5]](#cite_note-Bhat4tra-5)
Là một tác phẩm không rõ tính xác thực, nhưng bộ sử "Historiai" của Herodotos thường thể hiện nhân cách độc đáo của ông, đó là tinh thần đạo đức cao cả của ông. Với ông, tất cả mọi dân tộc, dù có là Hy Lạp hay châu Á đi chăng nữa, đều chung sống trong một vũ trụ, vũ trụ ấy tiêu diệt được mọi tham vọng quá trớn, dù tham vọng ấy có lẽ của những dân tộc hùng cường nhất, vĩ đại nhất.
Ông luôn luôn nhấn mạnh rằng, kẻ hiếu chiến là kẻ ngu xuẩn, và sự trừng phạt đối với hắn là một thất bại nặng nề. Trong bộ sử "Historiai", tất cả những kẻ hiếu chiến đều bị đẩy lùi với chiến bại thảm hại, và chịu những hậu quả bi thảm. [8] Ví dụ, ông miêu tả về sự khùng điên của Hoàng đế Cambyses II khi quân Ba Tư không thể đánh bại được quân [[12]](#cite_note-PoolosJ29-12) [Ethiopia](/wiki/Ethiopia). Sau đó, ông chuyển sang một đề tài như sau: "Điều gì đã làm cho quân Ba Tư lâm vào chiến tranh với thế giới phương Tây". Do thuyết nhân quả của Herodotos, rằng thành công quá trớn sẽ khó tránh khỏi thảm hại, ông đã chọn câu chuyện Hoàng đế Cyrus Đại Đế nước Ba Tư bị Nữ hoàng Tomyris người Massagetae đánh bại và giết chết từ một loạt câu chuyện về cái chết của vị vua Ba Tư này, và câu chuyện này rõ là phù hợp với cách ghi nhận của ông về Hoàng đế Cyrus Đại Đế. Có lẽ những ghi chép kia thường quá đề cao vua Cyrus Đại Đế nên Herodotos không chọn lấy mà ghi chép vào bộ sử "Historiai". [[12]](#cite_note-PoolosJ29-12) [[33]](#cite_note-33)
## Danh tiếng và tai tiếng qua các thời đại[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=4)]
Herodotos là một bậc thầy kể chuyện.
Mọi nhà phê bình ở mọi thời đại đều phải ấn tượng trước lối viết bộc trực, dễ hiểu và đúng đắn của ông. [34] [[5]](#cite_note-Bhat4tra-5)
### Thucydides[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=5)]
Sau
**Herodotos**, nhà sử học lớn kế tiếp của tộc Hy Lạp là [Thucydides](/wiki/Thucydides) (khoảng 460 TCN - 400 TCN), soạn giả của bộ "Cuộc chiến tranh (trên bán đảo) Peloponnesus". Cuộc chiến này bắt đầu năm 431 TCN, lúc Herodotos còn sống, và chấm dứt năm 405 TCN, sau khi ông qua đời.
Nhiều người tin rằng Thucydides là học trò của Herodotos. Theo Marcellinus, trên núi
[Olympus](/wiki/Olympus), lúc nghe **Herodotos** đọc sử, Thucydides là chàng thiếu niên mới 15 tuổi, đã xúc động chảy nước mắt, nên được ông chú ý và quan hệ thầy trò đã khởi từ đấy.
Tuy nhiên, ngày nay không có tài liệu để chứng minh Marcellinus là ai, sống vào thời nào, ở đâu. Ngoài ra, trong sách của Thucydides cũng có đoạn chê
**Herodotos** nên nhiều người nghi ngờ hoặc bài bác sự việc Thucydides là đồ đệ của ông.
### Ctesias[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=6)]
Là một trong những nhà sử học vĩ đại nhất của Hy Lạp cổ đại,
nhưng Herodotos thường bị chỉ trích do ông thường coi những giai thoại là truyện thật. Một số nhà sử học tuyên bố chỉnh sửa những "lời nói láo" của Herodotos, chẳng hạn như [35] [Ctesias](/wiki/Ctesias). Cùng với Herodotos và Xenophon, Ctesias là một trong những nhà sử học kiệt xuất đã viết về các cuộc chiến tranh của Đế quốc Ba Tư. Vào đầu thế kỷ thứ IV trước Công nguyên, Ctesias viết tác phẩm *Persica*nói về lịch sử Assyria và Ba Tư. Trên thực tế, Ctesias chỉ lấy thông tin từ Herodotus và làm cho những sai lầm của ông trở nên hiển nhiên. [[36]](#cite_note-36) Nhà sử học Ctesias có những ghi nhận về cuộc đời và sự nghiệp bành trướng của Hoàng đế [[16]](#cite_note-M.C3.A2c.C3.A2ul.C3.A2y5066-16) [Cyrus Đại Đế](/wiki/Cyrus_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF)có những điểm mâu thuẫn với Herodotos', chẳng hạn như về thắng lợi của ông vua này trong một cuộc chinh phạt người [Saka](/w/index.php?title=Saka&action=edit&redlink=1), hoặc về cái chết của nhà vua. Sử cũ của Ctesias chỉ giống với Herodotos là cùng ghi nhận rằng, vua Cyrus Đại Đế tử trận khi ông ta kéo quân qua biên giới phía Đông. [[37]](#cite_note-37)
### Aristotle[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=7)]
Triết gia
[Aristotle](/wiki/Aristoteles) (384 TCN - 322 TCN) trong quyển *Poétique* gọi ông là *nhà viết truyện thần thoại*.
### Cicero[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=8)] [Cicero](/wiki/Cicero), học giả và nhà chính trị của [La Mã cổ đại](/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i) (106 TCN - 43 TCN), trong tác phẩm *Luật Thư* ( *On the Laws*, I, 1), ra mắt vào năm 52 TCN, đã gọi ông là vị *Cha đẻ của môn Sử học*. Có lẽ danh hiệu này bắt đầu từ đấy. Những thế hệ sau vẫn giữ vững cho ông danh hiệu này. [[5]](#cite_note-Bhat4tra-5)
### Plutarch[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=9)] [Plutarch](/wiki/Plutarchus) (46 - 125) tuy công nhận những cái hay của ông, nhưng cũng phán đoán ông là không công bình, và đã viết cả một quyển sách là "Gian ý của Herodotos" ( *De la mauvaise foi d'Hérodote*) (tiếng Cổ Hy Lạp: Περὶ τῆς Ἡροδότου Κακοηθείας}} / *Peri tês Hêrodotou kakoêtheias*), để chứng minh rằng ông bất công với người Hy Lạp. Plutarch cũng chỉ trích ông là "Ông tổ nói láo". [[38]](#cite_note-38)
### Lucian xứ Samosata[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=10)]
Nhà văn châm biếm người Assyria là
[Lucian](/wiki/Lukianos_c%E1%BB%A7a_Samosata) xứ Samosata (125 - 180), trong tác phẩm châm biếm "Chuyện thật" ( *) đặt cả Herodotos lẫn nhà sử học đã phê phán ông - Ctesias - vào hòn đảo nơi những kẻ tội phạm bị trừng phạt. Lucian viết: True History* [[39]](#cite_note-39)
|“||
|Những tên phải chịu đau khổ nhất là những kẻ nói điêu khi chúng còn sống và viết những cuốn sử cũ dối láo; trong số đó có Ctesias xứ Cnidus, Herodotos và nhiều tên khác. |”|
|
|
—Lucian xứ Samosata
### Juan Luis Vives[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=11)]
Vào
[thế kỷ XVI](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16), một nhà [nhân đạo chủ nghĩa](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_nh%C3%A2n_v%C4%83n) người [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) là [Juan Luis Vives](/w/index.php?title=Juan_Luis_Vives&action=edit&redlink=1) có nhận định: [[40]](#cite_note-40) [[41]](#cite_note-41)
|“||
|Khi gọi ông là "Ông tổ nói láo", bạn có thể đúng đắn hơn những người gọi ông là "Người cha của Sử học". |”|
|
|
—Tác phẩm
### Henri Estienne và Juan[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=12)]
Thời
[Phục Hưng](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng), học giả người Pháp [Henri Estienne](/w/index.php?title=Henri_Estienne&action=edit&redlink=1) (1528 - 1598) viết một quyển sách trả lời lại sách của Plutarch: *Tán dương Herodotos* ( *Apologie pour Hérodote*). Từ đó **Herodotos** lại dần dần được thiện cảm của công chúng.
### Edward Gibbon[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=13)]
Nhà sử học người
[Anh](/wiki/Anh) là [Edward Gibbon](/wiki/Edward_Gibbon) (1737 - 1794), trong bộ tác phẩm " [Lịch sử suy tàn và sụp đổ của Đế quốc La Mã](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_suy_t%C3%A0n_v%C3%A0_s%E1%BB%A5p_%C4%91%E1%BB%95_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3)" (tên [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *The History of the Decline and Fall of the Roman Empire*), (nhiều tập, phát hành trong các năm [1776](/wiki/1776) - [1789](/wiki/1789) ), có ghi nhận: [42] [[4]](#cite_note-Euben46-4) [[43]](#cite_note-43)
|“||
|Herodotus, là người lúc thì viết truyện cho trẻ em, lúc thì viết sách cho nhà triết học. |”|
|
|
—Edward Gibbon
### Jean-Jacques Barthélemy[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=14)]
Vào năm 1788, tu viện trưởng
[Jean-Jacques Barthélemy](/w/index.php?title=Jean-Jacques_Barth%C3%A9lemy&action=edit&redlink=1), cho ra mắt quyển *Chàng thiếu niên Anarchasis du lịch Hy Lạp* ( *Voyage du jeune Anarchasis en Grèce*), được công chúng thời đó hoan nghênh nhiệt liệt, biên rằng ông « đã mở vào mắt người Hy Lạp những quyển sử của vũ trụ mà con người biết được » (« ouvrit aux yeux des Grecs les annales de l'univers connu. »).
### Thành phố Heracleion[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=15)]
Ngay từ năm
[1584](/wiki/1584), bộ lịch sử của ông đã được dịch sang Anh ngữ, nhưng mãi cho đến thế kỷ thứ 19, những khám phá khảo cổ ngày càng làm tăng uy tín của ông . Như thành phố Cổ Ai Cập [44] [Heracleion](/w/index.php?title=Heracleion&action=edit&redlink=1), mà ông đã viết rằng được xây dựng vào thời [Tân Vương Quốc](/w/index.php?title=T%C3%A2n_V%C6%B0%C6%A1ng_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), và từ xưa bị coi là lời nói không có bằng cớ. Vào năm 1992 nhà khảo cổ người Pháp là [Frank Goddio](/w/index.php?title=Frank_Goddio&action=edit&redlink=1)tìm thấy thành phố này, bị chìm dưới nước, gần [Alexandria](/wiki/Alexandria).
### Các danh hiệu khác[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=16)]
Với những phát triển gần đây trên nhiều lãnh vực, người ta càng thấy chất lượng và độ chính xác cao nơi công trình của ông, nên người ta cũng đặt cho ông là người cha của nhiều bộ môn khác:
- Nhân chủng chí (ethnography)
[[45]](#cite_note-45)
- Nhân chủng học (anthropology).
- Phóng sự.
- Thám hiểm.
Không những thế, ông cũng là nhà văn đầu tiên viết văn xuôi và được xem là cha đẻ của văn xuôi châu Âu.
Người ta cũng ca ngợi ông là một nhà [5] [địa lý](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD)học, nhà nghiên cứu truyền thống dân gian vĩ đại. [[44]](#cite_note-Aves528-44)
### Quan điểm ngày nay[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=17)]
Ngày nay vẫn có rất nhiều người công kích ông là người bịa truyện
, hoặc là « ông tổ nói láo » (« Father of Lies ») [46] , [[47]](#cite_note-47) . Ngược lại cũng có những người hâm mộ ông, chẳng hạn như câu lạc bộ « Những người bạn của Herodotos » [[48]](#cite_note-48) quy tụ để học hỏi và san sẻ nhau về kiến thức lịch sử. [[49]](#cite_note-49)
Danh tiếng của Herodotos trở nên rất lớn. Bộ sử của ông trở thành một kiệt tác văn học và là một trong những công trình vĩ đại nhất đã được làm nên trong thế giới phương Tây. Gần đây, người ta trở nên ngưỡng mộ ông, đến mức họ dùng phân tích văn chương để cho thấy những giai thoại và những đoạn viết lạc đề của Herodotos gắn liền chặt chẽ với những mục đích lớn lao của ông.
Nhưng, có ghi nhận của ông cũng bị nhà sử học người [44] [Nga](/wiki/Nga)là Muhammad A. Dandamaev, trong tác phẩm "A political history of the Achaemenid empire" (BRILL, 1989) coi là mang tính chất tiểu thuyết. Giáo sư [[50]](#cite_note-50) [Josef Wiesehöfer](/wiki/Josef_Wieseh%C3%B6fer)người [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), trong tác phẩm "Ancient Persia from 550 B.C. to 650 A.D." (Azizeh Azodi dịch. [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n)và [New York](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), 1996) đã tích cực tham khảo các nguồn tư liệu của người Ba Tư khi viết về ba vị Hoàng đế Cyrus Đại Đế, Darius I và Xerxes I. Wiesehöfer ngờ vực về mức độ tin cậy của Herodotos cũng như những nhà sử học [đồng hương](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)với ông. [[51]](#cite_note-51)
## Ngoại hiệu « Cha đẻ của môn Sử học »[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=18)] **Herodotos** không phải là nhà sử học đầu tiên. Ngay tại Hy Lạp, cũng đã có các nhà sử học trước ông. Nhà thơ [Homer](/wiki/H%C3%B3m%C4%93ros) vào thế kỷ thứ VIII trước Công nguyên có thể được xem là nhà sử học đầu tiên, viết về quá khứ của dân tộc Hy Lạp. [[52]](#cite_note-52) Không những thế, một trong những nhà sử học Hy Lạp xưa nhất biết đến là [53] [Hecataeus thành Miletus](/w/index.php?title=Hecataeus_th%C3%A0nh_Miletus&action=edit&redlink=1)(khoảng 550 TCN - 476 TCN). Chính **Herodotos**cũng nhắc đến Hecataeus trong quyển 2 nói về Ai Cập.
Ngoài ra, trước ông,
[Xanthus](/w/index.php?title=Xanthus&action=edit&redlink=1) đã viết lịch sử xứ [Lydia](/w/index.php?title=Lydia&action=edit&redlink=1), [Hellanicus của Lesbos](/w/index.php?title=Hellanicus_c%E1%BB%A7a_Lesbos&action=edit&redlink=1) và [Charon của Lampsacus](/w/index.php?title=Charon_c%E1%BB%A7a_Lampsacus&action=edit&redlink=1) đã viết lịch sử nước [Ba Tư](/wiki/Iran). Dù sao đi nữa thì Herodotos cũng là nhà văn đầu tiên của một hình thức văn học mới. Những biên niên sử và thiên sử thi trước thời ông, chẳng hạn như " [Iliad](/wiki/Iliad)" của [Homer](/wiki/H%C3%B3m%C4%93ros), giúp cho người ta biết được một số sự kiện xảy ra trong quá khứ. Tuy nhiên, Herodotos là nhà văn đầu tiên không những ghi chép về quá khứ, mà ông còn xem việc ghi chép quá khứ là một công trình khảo cứu của những sự thật sẽ giúp người ta hiểu về quá trình phát triển của nhân loại. [[14]](#cite_note-Xerxestr14-14)
Theo "
[Sử ký Tư Mã Thiên](/wiki/S%E1%BB%AD_k%C3%BD_T%C6%B0_M%C3%A3_Thi%C3%AAn)", tại Trung Quốc, chức sử quan đã được đặt ra từ đời [nhà Chu](/wiki/Nh%C3%A0_Chu) (1122 TCN - 249 TCN) để chép lại những việc quan trọng. Không những triều đình nhà Chu có sử quan, mà ngay đến triều đình các nước chư hầu cũng thế. Vào năm 548 TCN, vua nước [54] [Tề](/wiki/T%E1%BB%81_(n%C6%B0%E1%BB%9Bc))là [Trang công](/wiki/T%E1%BB%81_Trang_c%C3%B4ng_(Quang))bị [Thôi Trữ](/wiki/Th%C3%B4i_Tr%E1%BB%AF)chủ mưu giết chết. Mấy anh em sử quan nước Tề cứ viết vào sử là [[55]](#cite_note-55) *Thôi Trữ giết vua*và lần lượt bị Thôi Trữ ra lệnh xử tử, nhưng họ vẫn thà chết chứ không viết sai lịch sử.
Công việc của sử quan (
*historiographer*) và nhà sử học ( *historian*) có chỗ khác nhau. Sử quan ghi lại những lời nghị luận quan trọng trong triều, chép lại ngày tháng nhật thực nguyệt thực, hạn hán, lụt lội, chiến tranh, v.v... và chỉ lo ghi lại những việc vừa mới xảy ra. Nhà sử học thì đi tìm tòi, tra cứu, quan sát, đối chiếu những dữ kiện, và sắp đặt lại theo một trình tự hợp lý trong những trường hợp cần thiết.
Theo
[Giản Chi](/wiki/Gi%E1%BA%A3n_Chi) và [Nguyễn Hiến Lê](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA), nhà sử học đầu tiên của Trung Quốc là [Khổng Tử](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD) (551 TCN - 478 TCN), soạn giả của [Kinh Thư](/wiki/Kinh_Th%C6%B0) và [Kinh Xuân Thu](/wiki/Kinh_Xu%C3%A2n_Thu). [[56]](#cite_note-56) [Khổng Tử](/wiki/Kh%E1%BB%95ng_T%E1%BB%AD) sinh trước **Herodotos** khoảng 70 năm. Nhưng dù gì đây nữa thì **Herodotos** cũng mở đầu lối làm sử mà các nhà sử học đời sau thường dùng: thu thập tư liệu, xem xét độ tin cậy của bằng chứng, chọn một tư liệu trong số đó và viết nên một tác phẩm văn xuôi. [[44]](#cite_note-Aves528-44)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=19)]
## Các bản dịch[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=20)]
|
|![]()
[Wikiquote](/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về:
|
|![]()
[Wikisource](/wiki/Wikisource)có các tác phẩm gốc nói đến hoặc của:
### Tiếng Anh - tại các hiệu sách[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=21)]
-
- C.E. Godley, dịch năm 1920; tu bổ 1926. Tái bản 1931, 1946, 1960, 1966, 1975, 1981, 1990, 1996, 1999, 2004. Tìm thấy tại
[Loeb Classical Library](/w/index.php?title=Loeb_Classical_Library&action=edit&redlink=1), [Harvard University Press](/w/index.php?title=Harvard_University_Press&action=edit&redlink=1). [ISBN 0-674-99130-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674991303)In song ngữ, tiếng Hy Lạp bên trái, tiếng Anh bên phải. [Aubrey de Sélincourt](/w/index.php?title=Aubrey_de_S%C3%A9lincourt&action=edit&redlink=1), nguyên thủy năm 1954; được tu bổ do John Marincola năm 1972. Tìm thấy tại [Penguin Books](/wiki/Penguin_Books). [David Grene](/w/index.php?title=David_Grene&action=edit&redlink=1), Chicago: University of Chicago Press, 1985. [George Rawlinson](/w/index.php?title=George_Rawlinson&action=edit&redlink=1), dịch hồi 1858–1860. Không còn bảo vệ tác quyền, nhưng vẫn được in bán bởi nhiều nhà xuất bản, như [Everyman Library](/w/index.php?title=Everyman_Library&action=edit&redlink=1)và Wordsworth Classics. [Robin Waterfield](/w/index.php?title=Robin_Waterfield&action=edit&redlink=1), với phần giới thiệu và chú thích do Carolyn Dewald, Oxford World Classics, 1998.
- Strassler, Robert B., (ed.), and Purvis, Andrea L. (trans.),
*The Landmark Herodotus,*Pantheon, 2007. [ISBN 978-0-375-42109-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780375421099).
- C.E. Godley, dịch năm 1920; tu bổ 1926. Tái bản 1931, 1946, 1960, 1966, 1975, 1981, 1990, 1996, 1999, 2004. Tìm thấy tại
### Tiếng Anh - trên mạng[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=22)] [Herodotus Inquiries](http://www.losttrails.com/pages/Tales/Inquiries/Herodotus.html)—new translation with extensive photographic essays of the places and artifacts mentioned by Herodotus hyper-linked to the text [Tác phẩm của Herodotus](http://www.gutenberg.org/author/Herodotus)tại [Dự án Gutenberg](/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg)
-
[, tiếng Anh, miễn phí tại](http://www.gutenberg.org/etext/2707) *The History of Herodotus, vol. 1* [Dự án Gutenberg](/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg)(translation by George Campbell Macaulay, [1852](/wiki/1852)– [1915](/wiki/1915)) [, tiếng Anh, miễn phí tại](http://www.gutenberg.org/etext/2456) *The History of Herodotus, vol. 2* [Dự án Gutenberg](/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Gutenberg)
-
[The History of Herodotus](http://classics.mit.edu/Herodotus/history.html)at The Internet Classics Archive (translation by George Rawlinson) [Parallel Greek and English text of the History of Herodotus](http://www.sacred-texts.com/cla/hh/index.htm)at the Internet Sacred Text Archive [Excerpts of Sélincourt's translation](http://www.livius.org/he-hg/herodotus/logoi.html) [Herodotus](http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hdt.+1.6.1)on *Histories* [Perseus](http://www.perseus.tufts.edu/) *Histories*of Herodotus - A history source of Persian Empire of Achaemenian era
### Tiếng Pháp - tại các hiệu sách[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=23)]
- Hérodote,
*L'Enquête*, trad. en français par A. Barguet, Paris, 1985 et 1990, 2 vol. ( *Folio Gallimard*).
- Hérodote,
*Histoires*, éd. bilingue par P. E. Legrand, Paris, 1932-1954 ( *Collection des universités de France*); nombr. rééd.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=24)]
- ^
**a** **ă** **â** [Hêrôđôt](http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn/default.aspx?param=13F0aWQ9MTI4MjcmZ3JvdXBpZD05JmtpbmQ9JmtleXdvcmQ9&page=7)- Mục từ trong [Từ điển Bách khoa Toàn thư Việt Nam](/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [^](#cite_ref-2) [New Oxford American Dictionary](/w/index.php?title=New_Oxford_American_Dictionary&action=edit&redlink=1), "Herodotus", [Oxford University Press](/w/index.php?title=Oxford_University_Press&action=edit&redlink=1) **D. H. Jacob,** [^](#cite_ref-3) *Marathon*, trang 268
- ^
**a** [Roxanne L. Euben,](#cite_ref-Euben46_4-1) **ă** *Journeys to the Other Shore: Muslim and Western Travelers in Search of Knowledge*, trang 46
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** [N. Suman Bhat,](#cite_ref-Bhat4tra_5-7) **e** *100 Mini Sketches of the Great*, trang 4
- ^
**a** **ă** [Samuel Willard Crompton,](#cite_ref-SCrompton28_6-2) **â** *Cyrus the Great*, trang 28 **Mary Ellen Snodgrass,** [^](#cite_ref-7) [, Infobase Publishing, 2009.](http://books.google.com.vn/books?id=LXyyYs2cRDcC&pg=PT151&dq='Cyrus+Massagetae#v=onepage&q='Cyrus%20Massagetae&f=false) *Encyclopedia of the Literature of Empire* [ISBN 0-8160-7524-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0816075247).
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** [Frank Northen Magill, Christina J. Moose, Alison Aves,](#cite_ref-FAves527_8-7) **e** *Dictionary of World Biography: The ancient world*, trang 527 **Barbara A. West,** [^](#cite_ref-9) *Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania*, Tập 1, trang 516
- ^
**a** **ă** [N. Suman Bhat,](#cite_ref-Bhat5_10-2) **â** *100 Mini Sketches of the Great*, trang 5 **Đơn vị thay đổi theo thời gian và nơi chốn. Trong thời** [^](#cite_ref-11) [chiến tranh Peloponnesus](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Peloponnesus)(431 TCN - 405 TCN) ở [Hy Lạp cổ đại](/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i), 1 talent đủ trả lương cho khoảng 100 phu chèo trong một tháng.
- ^
**a** **ă** [J. Poolos,](#cite_ref-PoolosJ29_12-2) **â** *Darius the Great*, trang 29 **J. Poolos,** [^](#cite_ref-13) *Darius the Great*, trang 28
- ^
**a** [Dennis Abrams,](#cite_ref-Xerxestr14_14-1) **ă** *Xerxes*, trang 14 [^](#cite_ref-15) [History of Iran: Histories of Herodotus](http://www.iranchamber.com/history/herodotus/herodotus_history_book1.phpm)
- ^
**a** **ă** **â** [Herodotus, Donald Lateiner, G. C. Macaulay,](#cite_ref-M.C3.A2c.C3.A2ul.C3.A2y5066_16-3) **b** *The histories*, trang 506 **Frank Northen Magill, Christina J. Moose, Alison Aves,** [^](#cite_ref-17) *Dictionary of World Biography: The ancient world*, trang 819 [^](#cite_ref-18) [Bộ sử "Historiai", Quyển II, viết về văn hóa - lịch sử Ai Cập](http://www.iranchamber.com/history/herodotus/herodotus_history_book2.php) **Nguyên văn trong bản dịch Anh ngữ:** [^](#cite_ref-19) *"Either they had as many machines as there were steps in the pyramid, or possibly they had but a single machine, which, being easily moved, was transferred from tier to tier as the stone rose - both accounts are given, and therefore I mention both."*
- ^
**a** [Samuel Willard Crompton,](#cite_ref-SCromptonW85_20-1) **ă** *Cyrus the Great*, trang 85 **Deborah Levine Gera,** [^](#cite_ref-21) *Warrior women: the anonymous Tractatus de mulieribus*, trang 102 **Cyrus (the great, king of Persia.),** [^](#cite_ref-22) *The life of Cyrus*, trang 171
- ^
**a** [Deborah Levine,](#cite_ref-LEvine203_23-1) **ă** *Warrior women: the anonymous Tractatus de mulieribus*, trang 203
- ^
**a** [Henri Daniel-Rops,](#cite_ref-Rops310_24-1) **ă** *Sacred history*, Trang 310 **Deborah Levine Gera,** [^](#cite_ref-25) *Warrior women: the anonymous Tractatus de mulieribus*, trang 115 **James Ussher,** [^](#cite_ref-26) *The Annals of the World*, trang 219 **Frank Northen Magill, Christina J. Moose, Alison Aves,** [^](#cite_ref-27) *Dictionary of World Biography: The ancient world*, trang 312 **Samuel Willard Crompton,** [^](#cite_ref-28) *Cyrus the Great*, trang 58 **Otfried Höffe,** [^](#cite_ref-29) *Aristotle*, trang 177 **Michael Stausberg,** [^](#cite_ref-30) *Zoroastrian rituals in context*, trang 47
- ^
**a** [Dennis Abrams,](#cite_ref-Abrams18_31-1) **ă** *Xerxes*, trang 18 **Peter Roger Stuart Moorey,** [^](#cite_ref-32) *Biblical lands*, trang 119 **Vivienne J. Gray,** [^](#cite_ref-33) *Xenophon*, trang 444 **Frank Northen Magill, Christina J. Moose, Alison Aves,** [^](#cite_ref-34) *Dictionary of World Biography: The ancient world*, trang 526 **Robert Ziomkowski,** [^](#cite_ref-35) *CLEP Western Civilization I: The Best Test Prep for the CLEP*, trang 37 [^](#cite_ref-36) *Detroit medical journal*, Tập 13, trang 60 **Vivienne J. Gray,** [^](#cite_ref-37) *Xenophon*, trang 447 **Alison Sharrock, Rhiannon Ash,** [^](#cite_ref-38) *Fifty key Classical authors*, trang 57 **Lucian,** [^](#cite_ref-39) *A True Story*, 2.31 **Herodotus, Donald Lateiner, G. C. Macaulay,** [^](#cite_ref-40) *The histories*, trang 510 **Jonathan M. Hall,** [^](#cite_ref-41) *A history of the archaic Greek world, ca. 1200-479 BCE*, trang 22 **Lutz D. Schmadel,** [^](#cite_ref-42) *Dictionary of Minor Planet Names: Addendum to Fifth Edition: 2006 - 2008*, trang 48 [^](#cite_ref-43) [Edward Gibbon](/wiki/Edward_Gibbon), *The history of the decline and fall of the Roman empire*, Tập 2, trang 51
- ^
**a** **ă** **â** [Frank Northen Magill, Christina J. Moose, Alison Aves,](#cite_ref-Aves528_44-3) **b** *Dictionary of World Biography: The ancient world*, trang 528 **C. P. Jones, ("ἔθνος and γένος in Herodotus,"** [^](#cite_ref-45) *The Classical Quarterly*, New Series, 46 (2):315-320; 1996), who refers to him as "the father of ethnography" (p. 315). **Fehling, Detlev.** [^](#cite_ref-46) *Herodotus and His "Sources": Citation, Invention, and Narrative Art*. Translated by J.G. Howie. Arca Classical and Medieval Texts, Papers, and Monographs, 21. Leeds: Francis Cairns, 1989. **David Pipes.** [^](#cite_ref-47) [“Herodotus: Father of History, Father of Lies”](http://www.loyno.edu/history/journal/1998-9/Pipes.htm). Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2008. [^](#cite_ref-48) [http://iranpoliticsclub.net/history/father-liar/index.htm](http://iranpoliticsclub.net/history/father-liar/index.htm) [^](#cite_ref-49) [http://www.herodote.org](http://www.herodote.org) **M. A. Dandamaev,** [^](#cite_ref-50) *A political history of the Achaemenid empire*, trang 68 **Frank Northen Magill, Christina J. Moose, Alison Aves,** [^](#cite_ref-51) *Dictionary of World Biography: The ancient world*, trang 313 **Jennifer K. Berenson Maclean, Ellen Bradshaw Aitken,** [^](#cite_ref-52) *Philostratus's Heroikos: religion and cultural identity in the third century C.E.*, trang 127 **Duncan Garwood,** [^](#cite_ref-53) *Mediterranean Europe*, trang 26 [^](#cite_ref-54) *Sử ký của Tư Mã Thiên*, bản trích dịch của Giản Chi và [Nguyễn Hiến Lê](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA), tr 36. [^](#cite_ref-55) *Sử ký của Tư Mã Thiên*, bản trích dịch của Giản Chi và [Nguyễn Hiến Lê](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA), tr 26. [^](#cite_ref-56) *Sử ký của Tư Mã Thiên*, bản trích dịch của Giản Chi và [Nguyễn Hiến Lê](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA), tr 38.
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=25)]
### Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=26)]
- Vivienne J. Gray,
[, Oxford University Press, 2010.](http://books.google.com.vn/books?id=YwY1yFnRj3kC&printsec=frontcover&dq=%22Herodotus#v=onepage&q=%22Herodotus&f=false) *Xenophon* [ISBN 0-19-921618-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0199216185). [James Ussher](/w/index.php?title=James_Ussher&action=edit&redlink=1), [, New Leaf Publishing Group, 2007.](http://books.google.com/books?id=VrHER1jYzhIC&pg=PA124&dq=%22Herodotus#v=onepage&q=%22Herodotus&f=false) *The Annals of the World* [ISBN 0-89051-510-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0890515107).
- M. A. Dandamaev,
[, BRILL, 1989.](http://books.google.com.vn/books?id=ms30qA6nyMsC&q=novelistic#v=snippet&q=novelistic&f=false) *A political history of the Achaemenid empire* [ISBN 90-04-09172-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9004091726). [, Tập 13, The Detroit Medical Journal Company., 1913.](http://books.google.com.vn/books?id=XmNYAAAAMAAJ&q=%22Herodotus) *Detroit medical journal*
- Bakker, Egbert e.a. (eds.),
*Brill's Companion to Herodotus.*Leiden: Brill, 2002
- Dewald, Carolyn, and John Marincola, eds.
*The Cambridge Companion to Herodotus.*Cambridge: Cambridge University Press 2006.
- Evans, J. A. S.,
*Herodotus.*Boston: G. K. Hall, 1982.
- —.
*Herodotus, Explorer of the Past: Three Essays.*Princeton, NJ: Princeton University Press, 1991.
- Flory, Stewart,
*The Archaic Smile of Herodotus*. Detroit: Wayne State University Press, 1987.
- Fornara, Charles W.
*Herodotus: An Interpretative Essay*. Oxford: Clarendon Press, 1971.
- Harrington, John W.,
*To See a World*. C. V. Mosby Company, 1973.
- Hartog, F., "The Invention of History: From Homer to Herodotus". Wesleyan University, 2000. In
*History and Theory*39, 2000.
- Hartog, F.,
*The Mirror of Herodotus*. Berkeley, CA: University of California Press, 1988.
- Immerwahr, H.,
*Form and Thought in Herodotus.*Cleveland: Case Western Reserve University Press, 1966.
- Kapuscinski, Ryszard, "Travels with Herodotus". New York, NY: Alfred A Knopf, 2007.
- Lateiner, D.,
*The Historical Method of Herodotus*. Toronto: University of Toronto Press, 1989.
- Momigliano, A.,
*The Classical Foundations of Modern Historiography*. University of California Press, 1992.
- Pritchett, W. K.,
*The Liar School of Herodotos*. Amsterdam: Gieben, 1991.
- Romm, James S.
*Herodotus*. New Haven, CT; London: Yale University Press, 1998 (hardcover, [ISBN 0-300-07229-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0300072295); paperback, [ISBN 0-300-07230-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0300072309)).
- Thomas, R.,
*Herodotus in Context; ethnography, science and the art of persuasion*. Oxford University Press 2000.
- Selden, Daniel. "Cambyses' Madness, or the Reason of History,"
*Materiali e discussioni per l'analisi dei testi classici*42 (1999), 33-63.
- Simons, Marlise. Himalayas Offer Clue to Legend of Gold-Digging 'Ants'. New York Times: 25 tháng 11 năm 1996.
- Herodotus, Donald Lateiner, G. C. Macaulay,
[, Spark Educational Publishing, 2005.](http://books.google.com.vn/books?id=yIDC97iYraUC&printsec=frontcover&dq=%22the+histories#v=onepage&q&f=false) *The histories* [ISBN 1-59308-102-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1593081022).
- Samuel Willard Crompton,
[, Infobase Publishing, 2008.](http://books.google.com.vn/books?id=_xM2_PerKhoC&printsec=frontcover&dq=%22Cyrus#v=onepage&q&f=false) *Cyrus the Great* [ISBN 0-7910-9636-X](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/079109636X).
- Peissel, Michel. "The Ants' Gold: The Discovery of the Greek El Dorado in the Himalayas". Collins, 1984.
[ISBN 978-0002725149](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780002725149).
- J. Poolos,
[, Infobase Publishing, 2008.](http://books.google.com.vn/books?id=K0EZK08VGXEC&printsec=frontcover&dq=%22Darius#v=onepage&q&f=false) *Darius the Great* [ISBN 0-7910-9633-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0791096335).
- Dennis Abrams,
[, Infobase Publishing, 2008.](http://books.google.com.vn/books?id=r3ylSuosX-MC&printsec=frontcover&dq=%22Xerxes#v=onepage&q&f=false) *Xerxes* [ISBN 0-7910-9602-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0791096025).
- Barbara A. West,
[, Tập 1, Infobase Publishing, 2008.](http://books.google.com.vn/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA516&dq=%22Massagetae#v=onepage&q=%22Massagetae&f=false) *Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania* [ISBN 0-8160-7109-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0816071098).
- Frank Northen Magill, Christina J. Moose, Alison Aves,
[, Taylor & Francis, 1998.](http://books.google.com.vn/books?id=wyKaVFZqbdUC&dq=%22Herodotus%22&q=%22Herodotus#v=snippet&q=%22Herodotus&f=false) *Dictionary of World Biography: The ancient world* [ISBN 0-89356-313-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0893563137).
- N. Suman Bhat,
[, Sura Books, 2005.](http://books.google.com.vn/books?id=ro471iI5fqsC&pg=PA4&dq=%22Herodotus#v=onepage&q=%22Herodotus&f=false) *100 Mini Sketches of the Great* [ISBN 81-7478-631-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/8174786317).
### Tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=27)] [Ryszard Kapuściński](/w/index.php?title=Ryszard_Kapu%C5%9Bci%C5%84ski&action=edit&redlink=1), *Mes voyages avec Hérodote*, Paris, 2004 ( *Feux croisés*).
- Guy Lachenaud,
*L'Arc-en-ciel et l'Archer: récits et philosophie de l'histoire chez Hérodote*, Limoges, 2003. [Jacqueline de Romilly](/w/index.php?title=Jacqueline_de_Romilly&action=edit&redlink=1), *Hérodote*, dans *, Paris, av. 2003.* [Encyclopædia Universalis](/w/index.php?title=Encyclop%C3%A6dia_Universalis&action=edit&redlink=1)
- François Hartog,
*Le Miroir d'Hérodote*, Paris, 2001 ( *Folio Gallimard*).
- Pascal Payen,
*Les Îles nomades. Conquérir et résister dans l'Enquête d'Hérodote*, Paris, 1997.
- Catherine Darbo-Pechanski,
*Le Discours du particulier. Essai sur l'enquête hérodotéenne*, Paris, 1987 ( *Des travaux*).
- Jacques Lacarrière,
*En cheminant avec Hérodote*, Paris, 1982 [1re éd. 1981] ( *Pluriel*) ISBN|2-01008-771-2. [http://www.mediterranees.net/geographie/herodote/vie.html](http://www.mediterranees.net/geographie/herodote/vie.html)
### Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=28) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=28)]
- Sử ký của Tư Mã Thiên, Giản Chi và
[Nguyễn Hiến Lê](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hi%E1%BA%BFn_L%C3%AA)trích dịch, nxb Lá Bối, Sài Gòn 1972.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Herodotos&veaction=edit&vesection=29) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Herodotos&action=edit§ion=29)]
|
|![]()
[Herodotos](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Herodotus?uselang=vi) [Herodotus](http://ancienthistory.about.com/library/bl/bl_text_herodotus.htm)at About.com
- Dựng lại
[chân dung của Herodotus](http://www.reportret.info/gallery/herodotos1.html), dựa theo tài liệu lịch sử, trình bày theo kiểu hiện đại. [Herodotus on the Web](http://www.isidore-of-seville.com/herodotus/) [Herodotus for Kids](http://www.historyforkids.org/learn/greeks/literature/herodotus.htm) [Herodotus of Halicarnassus](http://www.livius.org/he-hg/herodotus/herodotus01.htm)at Livius.org [1911 Britannica article "Herodotus"](http://www.1911encyclopedia.org/Herodotus)
- Mendelsohn, Daniel (
[2008-04-28](/w/index.php?title=2008-04-28&action=edit&redlink=1)). [“Arms and the Man”](http://www.newyorker.com/arts/critics/books/2008/04/28/080428crbo_books_mendelsohn). *. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2008.* [The New Yorker](/wiki/The_New_Yorker)


markdown:
Điểm tin thời sự thế giới thứ Ba, ngày 22/01/2013 (Vivian tổng hợp và chuyển ngữ)
**WASHINGTON** - Bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai bằng lời hiệu triệu đầy nhiệt huyết thật tự tin, Tổng Thống Obama kêu gọi nước Mỹ xóa bỏ hận thù đảng phái, vòng tay (nên) ôm lấy việc cải cách nhập cư, quyền đồng tính và quyết chiến chống lại sự biến đổi khí hậu. Nghi thức tuyên thệ nhậm chức của Tổng Thống Obama tại Dinh Quốc Hội diễn ra trong không khí dư đầy truyền thống và tráng lệ, chỉ khác một điều đây là lễ nhậm chức trong thời điểm khó khăn, khác hẳn với dấu ấn lịch sử trong lần nhậm chức năm 2009. Lúc đó ông (như bị) lôi cuốn vào cương vị điều hành đất nước bằng niềm hy vọng vào sự thay đổi của vị tổng thống da đen đầu tiên tại Hoa Kỳ. Mong muốn làm dịu sự suy yếu kinh tế và sự phân chia tại Washington, Tổng Thống Obama đưa ra những cương lĩnh ưu tiên ông dự tính theo đuổi, đó là tái khẳng định nguyên nhân cốt lõi của Dân Chủ tự do– từng được người Mỹ tuyên bố - “sẽ được thực hiện trong thời điểm này,” và phải “cùng nắm giữ.” Kêu gọi chấm dứt đảng phái là lời tuyên bố kết thúc nhiệm kỳ thứ nhất, cũng là lời hiệu triệu mở đầu nhiệm kỳ thứ hai của Tổng Thống Obama. Sau bốn năm điều hành đất nước, Tổng Thống Obama dường như đã “lên lão,” vì mái tóc muối tiêu trong cuộc chiến cay đắng với đảng Cộng Hòa. Ông nói: “Chúng ta không thể nhầm lẫn sự tuyệt đối với nguyên tắc, hay thay thế viễn cảnh với chính trị, hoặc gọi tên sự điều trị giống như lý luận tranh cãi.” Ông hứa “lựa chọn thận trọng” để giảm thâm hụt ngân sách liên bang, mà không cần cắt xé những mạng lưới an toàn của xã hội, đồng thời kêu gọi cải tạo mã số thuế và xây dựng lại chính phủ. Trên vấn đề ngân sách, vấn đề kiểm soát súng, và vấn đề nhập cư –những điểm ưu tiên trong nhiệm kỳ hai của Tổng Thống Obama – đã thấy thấp thoáng chiếc bóng lờ mờ của “kịch chiến.” Tuy nhiên, thanh âm hùng biện của Tổng Thống thể hiện sự khuyến khích nhiều hơn là hành động, bởi vì ông không bao giờ phải lao vào chiến dịch bầu cử thêm một lần nữa. **LOS ANGELES, California **– Nhật báo Los Angeles Time phát hành hôm thứ Hai 21-1l đưa tin: hàng giáo phẩm Công Giáo bao che cho các tu sĩ phạm tội ấu dâm . Tin này trích dẫn từ những hồ sơ của Giáo Hội, chỉ công bố trong nội bộ. Tài liệu cho biết: Từ năm 1987, Đức Tổng Giáo Mục Roger Mahony của giáo phận Los Angeles - người hiện đã nghỉ hưu, và là cố vấn hàng đầu về các trường hợp lạm dụng ấu dâm - cùng Đức Ông Thomas Curry trao đổi với những tu sĩ khác của Giáo Hội, làm cách nào để giúp các linh mục bị cáo buộc lạm dụng tình dục trẻ em không bị truy tố. Đức Giám Mục Mahony và Đức Ông Curry cũng tìm cách tránh né, sao cho các tu sĩ phạm tội ấu dâm, không phải “xưng tội” với các nhà trị liệu tâm lý, những người bắt buộc phải phúc trình tội phạm. Chi tiết này trích dẫn từ các tài liệu nội bộ, được đăng trên trang web của nhật báo Los Angeles Times. Trong năm 1987, Đức Ông Curry từng đề nghị gửi một linh mục phạm tội ấu dâm đến “một luật sư và cũng là bác sĩ tâm thần,” để những báo cáo về vị tu sĩ này “ được đặt dưới sự bảo vệ đặc quyền.” Trang web của Los Angeles Times đăng nội dụng một tuyên bố của Đức Tổng Giám Mục Mahony, trong đó ngài đưa ra lời xin lỗi các nạn nhân trẻ. Đức Cha Mahony cũng nói, sau năm 1987 ngài bắt đầu hiểu sự tổn thương của các trẻ em nạn nhân bị lạm dụng tình dục, giáo phận bắt đầu có những bước tích cực hơn, để điều tra các linh mục và ngăn chặn sự lạm dụng. Các vụ bê bối lạm dụng tình dục, đã làm rung chuyển Giáo Hội Công Giáo tại Hoa Kỳ năm 1992. Các giáo phận phải chi trả hàng tỷ mỹ kim để giải quyết mọi tranh chấp; sự vụ khiến nhiều giáo phận bị phá sản. Los Angeles là Giáo Hội Công Giáo
La Mã lớn nhất nước Mỹ, nơi có hơn 4 triệu người Công Giáo.
**CINCINNATI, Ohio** – Ông Jim Knapp, phát ngôn viên của Cảnh Sát Trưởng Quận Hamilton cho biết, một tai nạn giao thông chồng chất xảy ra trên xa lộ xuyên bang 275 gần Cincinnati, vào lúc 11:35 sáng ngày thứ Hai 21-1, có tất cả 60 chiếc xe hơi, 16 xe máy kéo đâm sầm vào nhau, khiến một bé gái 12 tuổi thiệt mạng, và hàng chục người bị thương. Ông nói: “Suốt 18 năm tuần tra trên xa lộ, tôi chưa bao giờ chứng kiến một tai nạn như vậy.” Có ít nhất 20 người bị thương được chuyển đến bệnh viện địa phương, chưa thể xác định tình trạng thương tích của họ. Nhà chức trách tin rằng cô bé 12 tuổi chưa rõ danh tính, đã bị văng ra khỏi xe và bị những xe khác cán chết. Trung Uý cảnh sát Steve Mahl đưa tin: một vụ tai nạn khác xảy ra trên xa lộ xuyên bang 75, ở giữa vùng Middletown và Monroe phía tây nam tiểu bang Ohio; 50 chiếc xe đụng vào nhau, khiến hàng loạt người bị thương, nhưng không có báo cáo tử vong. Tai nạn thứ ba xảy ra tại Mansfield thuộc phía bắc trung tâm Ohio, một loạt 13 xe đụng nhau trên xa lộ xuyên bang 71, các nạn nhân chỉ bị thương nhẹ. Ngày thứ Hai 21-01, người lái xe trên khắp tiểu bang Ohio phải “lướt đi” trên băng giữa không gian trắng xóa, khắp nơi đều phủ tuyết và trơn trượt. Đây là điển hình của mùa đông ở Ohio. **JERUSALEM –** Thứ Ba 22-01 tại Israel là ngày bầu cử, một cuộc bầu cử vốn đã được tiên đoán sẽ mở đường cho Thủ Tướng Benjamin Netanyahu ở lại văn phòng thêm nhiệm kỳ thứ ba, và Israel sẽ tiếp tục thách thức Iran cũng như đối đầu với một Palestine đã được công nhận là quốc gia. Tuy nhiên, đảng Likud của Thủ Tướng Netanyahu liên minh với đảng nhiệt thành yêu nước Yisrael Beitenu, sẽ không chiếm được nhiều ghế trong quốc hội như trước đây; bởi vì các cuộc thăm dò dư luận cho thấy có sự gia tăng hỗ trợ bất thường cho đảng cực hữu Jewish Home. Nguồn tin chính trị nói rằng Thủ Tướng Netanyahu quan tâm đến việc danh tiếng của ông rõ ràng bị giảm sút, điều này khiến ông bằng mọi nỗ lực phải tiếp cận với các đảng trung tả sau khi bỏ phiếu, để mở rộng liên minh của ông đồng thời cũng để cho Washington và các nước đồng minh khác, nhận thấy rõ bộ mặt ôn hòa trong chính phủ do ông lãnh đạo. Sau khi cùng vợ và hai con trai bỏ phiếu, Thủ Tướng Netanyahu phát biểu: “ Chúng tôi muốn Israel thành công, chúng tôi bỏ phiếu cho liên danh Likud-Beitenu… Liên danh càng mở rộng bao nhiêu, Israel sẽ thành công bấy nhiêu.” Khoảng 5,66 triệu dân Israel đủ điều kiện bỏ phiếu; phòng phiếu sẽ đóng cửa lúc 10pm. Kết quả đầy đủ được thông báo trong ngày thứ Tư 23-1, và việc đàm phán giữa các liên minh sẽ kéo dài nhiều tuần. Cuộc bỏ phiếu hôm thứ Ba 22-1 là cuộc bỏ phiếu lần đầu tiên tại Israel, kể từ sau cuộc nổi dậy Ả Rập xảy ra trong khu vực suốt hai năm qua, để định hình lại Trung Đông. Theo lời Thủ Tướng Netanyahu, những biến động chính trị đã đưa một số chính phủ Hồi Giáo lên nắm quyền thay thế người lãnh đạo thế tục độc tài trước đó, giống như nước láng giềng Ai Cập. Từ lâu những điều này đã cho Israel thấy phải tăng cường việc bảo an quốc gia. **PARIS** – Ông Benjamin Benson, phát ngôn viên của Chỉ Huy Hoa Kỳ ở Phi Châu (AFRICOM) cho biết “Chúng tôi bắt đầu chuyên chở binh sĩ Pháp và thiết bị từ Istres đến Bamako.” Đây được xem là một phần viện trợ hậu cần, cho các lực lượng Pháp giao chiến với dân quân Hồi Giáo ở miền bắc Mali. Hôm thứ Ba 22-01, thước phim tài liệu của hãng thông tấn Reuters cho thấy, máy bay vận tải quân sự mang quốc kỳ Mỹ cất cánh từ căn cứ không quân Istres, thuộc miền nam nước Pháp. Ông Benson nói rằng: các chuyến bay của Mỹ bắt đầu từ thứ Hai 21-01, nhưng từ chối không cho biết chi tiết về số lượng máy bay được dùng để chuyên chở. Được biết Hoa Kỳ cùng với Pháp, cũng cộng tác về những vấn đề liên quan đến tình báo. Tuy nhiên ông Benson đã không trả lời khi được hỏi :liệu máy bay giám sát không người lái của Mỹ có được dùng đến hay không. Ông Thierry Burkhard, phát ngôn viên của Lực Lượng Vũ Trang Pháp cũng cho biết, các nước Anh, Bỉ, Canada, Đan Mạch đã chuyên chở vật liệu đến Pháp. **BAGHDAD **- Hôm thứ Ba 22-01, 03 vụ nổ xảy ra tại Baghdad, trong đó có một vụ đánh bom tự sát, đã giết hại ít nhất 17 người. Các vụ nổ gây chết người nhiều nhất xảy ra tại Taji, cách miền bắc Baghdad khoảng 20km. Một kẻ đánh bom tự sát lái chiếc xe chứa đầy thuốc nổ, đã kích nổ gần căn cứ quân đội, giết hại ít nhất 7 người, làm 24 người bị thương. Một quả bom xe khác phát nổ trong khu chợ đông người, tại khu phố Shula của người Shiite thuộc miền tây bắc Baghdad, giết hại 5 người, khiến 13 người bị thương. Tại thị trấn Mahmudiya cách phía nam Baghdad 30km, một chiếc bom xe phát nổ gần trạm kiểm soát của quân đội, giết hại 5 người kể cả 2 binh sĩ; trong số hơn 14 người bị thương có 4 binh sĩ. Những vụ bạo lực mới nhất này xảy ra, trong lúc Thủ Tướng Shiite Nuri al-Maliki phải đương đầu với áp lực ngày càng gia tăng của cuộc khủng hoảng chính trị tại Iraq. Chính phủ của Thủ Tướng Maliki vừa cố làm giảm bớt các cuộc biểu tình của đông đảo người Sunni, vừa bị phong tỏa trong cuộc tranh chấp với khu vực tự trị của người Kurd, về việc kiểm soát dầu hỏa. **BEIRUT** – Ít nhất 56 người đã thiệt mạng, sau cuộc chiến kéo dài suốt một tuần giữa quân nổi dậy Syria và các thành viên của dân tộc thiểu số Kurd ở đông bắc Syria. Cơ Quan Giám Sát Nhân Quyền Syria đưa tin: quân nổi dậy chống Damascus đã dùng xe tăng và súng cối, giao chiến với lực lượng của người Kurd. Tối thứ Hai 21-01, trong một cuộc chiến riêng biệt khác, có ít nhất 42 người gồm phụ nữ và trẻ em bị sát hại, khi quả bom của dân quân ủng hộ chính phủ rớt trúng thị trấn Salamiyah. Lực lượng chính phủ do phiến quân Ả Rập tập trung ở miền tây và miền nam, trong đó người Kurd chiếm khoảng 10% dân số, đã tận dụng những chỗ trống thiết lập trường học và trung tâm văn hóa của người Kurd. Nhóm người này không chịu sống dưới sự cai trị của đảng Baath, cũng như của cảnh sát và dân quân vũ trang. Và họ vẫn giữ khoảng cách, trước sự gia tăng thống trị đất đai của người Hồi Giáo đa số là quân nổi dậy Ả Rập Sunni. Họ sợ lòng mong muốn tự trị của họ, không được coi trọng tại khu vực quan trọng của Syria, nơi ước tính có 2,5 tỷ thùng dầu thô dự trữ. Cuộc chiến của quân nổi dậy với một trong số nhiều giáo phái hay nhiều bộ tộc, đã ngăn chặn việc thành lập một phong trào chung duy nhất, để lật đổ Tổng Thống Bashar al-Assad. **TEHRAN, Iran **- Hôm thứ Ba 22-01, Tổng Thống Mahmoud Ahmadinehjad tuyên bố: đất nước của ông có thể tạo ra sự thịnh vượng gấp 10 lần bằng sự phát minh hơn là nguồn dầu hỏa, đã bị các biện pháp trừng phạt của phương Tây làm cho bất lực. Phát biểu trước một nhóm người Iran ở phía tây thành phố Hamedan, Tổng Thống Ahmadinejad chế giễu lệnh cấm vận, nói rằng các trường đại học Iran sẽ có những phương cách mới, để tạo ra tiền tài. Nhưng ông không nói đến một công nghệ cụ thể nào. Nội dung bài diễn văn của Tổng Thống Ahamdinejad nhằm ám chỉ phương Tây, như sau: “Không mua dầu của chúng ta? Nhằm nhò gì. Tốt nhất là “thiên hạ” đừng mua…tiền nhiều gấp 10 lần (bán dầu) sẽ vào túi của dân chúng, nhờ phát minh của các nhà khoa học trong đất nước chúng ta.” Tuần trước, TổngThống Ahmadinejad nói rằng, Iran phải thoát ra khỏi sự lệ thuộc vào nguồn thu nhập từ dầu khí, để vượt qua những biện pháp trừng phạt của phương Tây. Sự trừng phạt này vừa khiến kinh tế Iran phát triển chậm, vừa phá vỡ nền thương mại quốc tế. Iran từ lâu phụ thuộc vào doanh thu bán dầu khí; 80% doanh thu của Iran có được nhờ nguồn thu nhập ngoại tệ này. **Tổng Thống Chavez đang điều trị vật lý** **LA PAZ **– Hôm thứ ba 22-01, trong bài diễn văn đọc trước quốc hội La Paz,Tổng Thống Bolivia Evo Morales loan báo: “ Đồng bào thân mến, tôi đã liên lạc với Cuba, chúng ta có tin tốt về người anh trai của chúng ta -Tổng Thống Hugo Chavez-. Ông đang theo chương trình vật lý trị liệu, và sẽ trở về quốc gia của ông. Đối với các biến cố trên thế giới, các lãnh tụ Châu Mỹ La Tinh, như Chủ Tịch Fidel Castro và Tổng Thống Hugo Chavez, là những người quan trọng. Tôi tin rằng chúng tôi sẽ gặp lại nhau, tại hội nghị thượng đỉnh của các tổng thống.” Lời bình luận của Tổng Thống Morales, một chiến hữu cánh tả và cũng là bạn thân thiết của Tổng Thống Chavez, cộng thêm những tín hiệu tích cực của các quan chức Venezuela, cho thấy tình trạng sức khoẻ của Tổng Thống Chavez đã khả quan, và ông sắp về nước. Nhưng nguồn tin Tổng Thống sắp trở về Venezela nhanh chóng bị tan loãng, khi có tin đồn rằng từ nay cho đến suốt đời, Tổng Thống Chavez sẽ là người thực vật. Báo chí địa phương đưa tin, một bệnh viện quân đội ở Caracas đang chuẩn bị đón ông. Vì thiếu thông tin chi tiết về bệnh tình của Tổng Thống Chavez, dân chúng Venezuela tha hồ tranh luận: liệu ông có hồi phục đủ để tiếp tục điều hành không? Hay ông muốn trở về đất nước để bình thản chuyển giao quyền lực, hoặc chỉ đơn giản để nói lời chia tay. **BEIJING **- Năm cuối cùng bậc trung học, Xiao Ru học suốt ngày đêm. Điều này chẳng giúp gì được cô, khi phải chạy suốt 1.500m trong năm đầu tiên ở trường đại học. Với hai người bạn tiếp sức ở bên cạnh, nhưng hầu như cô không thể hoàn tất chương trình thể dục bắt buộc của trường. Chỉ được một lúc, cô đã gập người xuống, ói liên hồi. Hai người bạn khoác tay cô, đưa ra khỏi lối mòn. Cô thì thầm: “Thời tiết trở lạnh, tôi không được thực tập nhiều. Đột nhiên hôm nay tôi phải chạy…Tôi không thể làm được…” Bi kịch này càng ngày càng thấy xuất hiện trên các đường mòn, tại các sân vận động của Trung Quốc. Cho dù Bắc Kinh chứng tỏ hiệu suất ghê gớm trong Thế Vận Hội vừa qua, thực tế cho thấy giới trẻ ít quan tâm đến thể dục. Ông Sun Yunxiao, phó giám đốc của Trung Tâm Nghiên Cứu về Thiếu Nhi và Giới Trẻ tại Bắc Kinh cho biết: “Nền kinh tế của chúng tôi phát triển, trong khi thể lý của dân chúng đã không được cải thiện, mà còn có chiều hướng đi xuống. Điều này không thể chấp nhận. Đây là chuyện đáng để quốc gia phải lo ngại.” Chính phủ kêu gọi các trường học, đặc biệt là K-12, tăng cường giáo dục thể lý, sau cuộc phản đối kịch liệt vì những biến cố xấu xảy ra hồi năm ngoái. Tháng 11-2012, hai sinh viên đại học Trung Quốc gục xuống tắt thở, trong khi đang tham dự cuộc thi chạy 1.000 m được tổ chức hàng năm. Hai người khác mới 20 tuổi, đã chết khi chạy đua 5.000m và 2.000m, trong một sự kiện thể thao tổ chức ở phía nam thành phố Quảng Châu. Cái chết đột ngột của họ có thể coi là sự tình cờ, nhưng hàng loạt sự cố tương tự xảy ra, đủ để thu hút sự giáo dục thể lý tại Trung Quốc. Nhiều trường đại học hủy bỏ chạy đua 5.000m dành cho nam giới, và 2.000m dành cho nữ giới, vì nhiều lý do trong đó có cả nỗi sợ hãi phải nhận lãnh trách nhiệm đã thiếu quan tâm. Tình trạng ảm đạm tại các phòng thể dục của thế hệ trẻ, khiến một sĩ quan nổi tiếng hiếu chiến là Thiếu Tướng Luo Yuan, phải lên tiếng than vãn cho tương lai Trung Quốc, trong bài xã luận mới nhất của ông đăng trên nhật báo Global Times. Ông “gầm” lên rằng: “ Âm thịnh dương suy. Tính cách như vậy lại thiếu quyết tâm, cộng thêm cơ thể suy nhược, thử hỏi làm sao “chúng” có thể gánh vác những trách nhiệm nặng nề?”
_____________________________________________________________________
**LINKS TUESDAY JANUARY 22, 2013** [http://news.yahoo.com/confident-obama-lays-battle-plan-launches-second-term-003830246--business.html](http://news.yahoo.com/confident-obama-lays-battle-plan-launches-second-term-003830246--business.html)
Confident Obama lays out battle plan as he launches second term
[http://news.yahoo.com/los-angeles-catholic-officials-shielded-pedophile-priests-report-053314646.html](http://news.yahoo.com/los-angeles-catholic-officials-shielded-pedophile-priests-report-053314646.html)
Los Angeles Catholic officials shielded pedophile priests: report
[http://news.yahoo.com/woman-killed-massive-pileup-icy-ohio-highway-011857783.html](http://news.yahoo.com/woman-killed-massive-pileup-icy-ohio-highway-011857783.html)
Girl killed in massive pileup on icy Ohio highway
[http://news.yahoo.com/israel-set-elect-netanyahu-shift-further-010055035.html](http://news.yahoo.com/israel-set-elect-netanyahu-shift-further-010055035.html)
Israel goes to polls, set to re-elect Netanyahu
[http://news.yahoo.com/u-begins-transporting-french-troops-equipment-mali-111244429.html](http://news.yahoo.com/u-begins-transporting-french-troops-equipment-mali-111244429.html)
U.S. begins transporting French troops, equipment to Mali
[http://news.yahoo.com/two-blasts-suicide-attack-kill-17-baghdad-police-101756960.html](http://news.yahoo.com/two-blasts-suicide-attack-kill-17-baghdad-police-101756960.html)
Two blasts, suicide attack kill 17 in Baghdad
[http://news.yahoo.com/syrian-rebels-clash-kurds-northeast-activists-110751163.html](http://news.yahoo.com/syrian-rebels-clash-kurds-northeast-activists-110751163.html)
Syrian rebels clash with Kurds in northeast: activists
[http://news.yahoo.com/irans-president-scoffs-western-sanctions-142321987.html](http://news.yahoo.com/irans-president-scoffs-western-sanctions-142321987.html)
Iran's president scoffs at Western sanctions
[http://news.yahoo.com/venezuelas-chavez-undergoing-physical-therapy-bolivian-president-152912311.html](http://news.yahoo.com/venezuelas-chavez-undergoing-physical-therapy-bolivian-president-152912311.html)
Venezuela's Chavez in therapy, eyes return: Morales
[http://news.yahoo.com/chinas-young-crisis-declining-fitness-053630565.html](http://news.yahoo.com/chinas-young-crisis-declining-fitness-053630565.html)
China's young in crisis of declining fitness
Khi đăng lại bài vở từ Dân Luận, rất mong các bạn ghi rõ nguồn và
**chèn đường dẫn (link)** tới trang Dân Luận để giúp chúng tôi phát triển. Xin chân thành cảm ơn!
## Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn
## 0 phản hồi

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Content-Language: vi

X-Generator: Drupal 7 (http://drupal.org)

Cache-Control: max-age=0, no-cache

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Vary: Accept-Encoding


markdown:
Join
By clicking this button you are saying you are over 18, and agree to the
terms and conditions.
Buy votes to support this artist on Zivity. Votes are $1 each, and when you vote
on a set you like, 55% goes to the model and 30% to the photographer. You can vote
in the next step after registering and purchasing votes.

Server: cloudflare-nginx

Connection: close

Cache-Control: private, max-age=0, must-revalidate

Content-Encoding: gzip