text:
Mở đầu
Trung Quốc đã trỗi dậy, thay đổi và lớn mạnh không ngừng sau 30 năm cải cách mở cửa. Cùng với quá trình đó, Trung Quốc ngày càng mở rộng không gian quan hệ quốc tế, trở thành đối tác kinh tế, chính trị quan trọng của nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới. Nhiều ý kiến cho rằng, Trung Quốc sẽ còn vươn lên mạnh mẽ hơn nhiều trong thế kỷ XXI, trở thành đối thủ cạnh tranh nặng ký trên trường quốc tế - cả về kinh tế lẫn vai trò chính trị. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng đang và sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức gay gắt trước những khó khăn trong nước cũng như trong quan hệ với các nước, nhất là các nước liên quan trực tiếp đến quyền lợi của Trung Quốc. Cả thành công, cơ hội và khó khăn, thách thức đều đặt Trung Quốc trước một nhiệm vụ và trách nhiệm nặng nề để thể hiện vị thế nước lớn của mình.
I. Vai trò và vị thế của Trung Quốc ở châu á
Bằng sự trỗi dậy của mình, Trung Quốc ngày càng có vị thế quan trọng, không thể thiếu trong các mối quan hệ quốc tế và khu vực. Trung Quốc đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 38 quốc gia Đông á, Đông Nam á, Nam á và Tây á. Các mối quan hệ này ngày càng được gia tăng lòng tin về chính trị và hợp tác toàn diện, chặt chẽ về kinh tế.
1. Vị thế kinh tế thương mại của Trung Quốc ở châu á
Với tiềm năng kinh tế của mình, Trung Quốc ngày càng đẩy nhanh tốc độ và mở rộng không gian hợp tác kinh tế thương mại với các quốc gia châu á. Mục tiêu mà Trung Quốc theo đuổi là tranh thủ tối đa ưu thế của đối tác và nâng cao vị thế kinh tế thương mại của mình trong khu vực. Điều đó được thể hiện trên một số khía cạnh sau:
Thứ nhất, tạo dựng các cơ chế hợp tác toàn diện. Có thể khẳng định: sức mạnh và tiềm năng kinh tế đã khiến Trung Quốc xây dựng được các cơ chế hợp tác kinh tế thương mại ngày càng hoàn thiện với các quốc gia châu á. Sau gần 30 năm mở cửa, Trung Quốc đã ký với các nước châu á trên 50 cơ chế đối thoại, đàm phán kinh tế thương mại đa phương và song phương. Ví như: cơ chế hợp tác 10+1 (Trung Quốc – ASEAN), 10+3 (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc – ASEAN) Uỷ ban hỗn hợp kinh tế song phương; cơ chế hợp tác đầu tư song phương… với các nước. Bên cạnh đó, Trung Quốc còn ký kết hiệp định tự do thương mại, kế hoạch phát triển kinh tế thương mại trung và dài hạn với nhiều nước và khối nước như ASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pakistan… Những cơ chế và kế hoạch kể trên đã trở thành nhân tố đảm bảo cho mối quan hệ hợp tác kinh tế thương mại song phương và đa phương giữa Trung Quốc với các quốc gia châu á phát triển liên tục và ổn định.
Thứ hai, hợp tác mậu dịch và đầu tư phát triển với tốc độ nhanh. Hơn mười trở lại đây, ngày càng có nhiều nước trong khu vực châu á chú trọng thúc đẩy quan hệ hợp tác thương mại, đầu tư với Trung Quốc, coi Trung Quốc là đối tác quan trọng cần khai thác. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Trung Quốc và các quốc gia châu á tăng từ 7,4 tỷ USD năm 1978 lên 757,9 tỷ USD vào năm 2007, chiếm hơn 1/3 tổng kim ngạch mậu dịch của Trung Quốc. Riêng năm 2008, tổng kim ngạch mậu dịch Trung Quốc – châu á đạt hơn 136 tỷ USD, tăng 149% so với năm 2007. Trong đó xuất khẩu đạt 663 triệu USD tăng 16,6%; nhập khẩu đạt 703 triệu USD, tăng 13,3% so với năm 2007. Những bạn hàng lớn thuộc tốp đầu của Trung Quốc trong những thập niên qua là Nhật Bản, ASEAN, Hàn Quốc và ấn Độ.
Bên cạnh đó, Trung Quốc từ lâu đã trở thành thị trường đầy hấp dẫn đối với các nhà đầu tư châu á, đặc biệt là đối với Hàn Quốc, Nhật Bản và Xinhgapo. Khối lượng đầu tư của các nước châu á vào Trung Quốc năm 1982 mới đạt 180 triệu USD, năm 2007 đã tăng 66 lần, đạt 12 tỷ USD. Tính đến cuối năm 2007, Trung Quốc đã thu nhận từ châu á 120 nghìn hạng mục đầu tư, với tổng giá trị hợp đồng là 297,2 tỷ USD, kim ngạch đầu tư thực tế đạt 149 tỷ USD, tăng lần lượt 19,1%, 17,4% và 19,5%.
Trong lĩnh vực đầu tư ra nước ngoài nói chung, châu á nói riêng, Trung Quốc khởi đầu muộn, song đã có xu thế tăng nhanh và mạnh mẽ trong những năm gần đây. Theo thống kê, năm 2002, đầu tư của Trung Quốc đến các nước châu á đạt 1,16 tỷ USD; năm 2007 đạt 8,65 tỷ USD, tăng 6 lần trong 5 năm. Đặc biệt, trong năm 2007, đầu tư thực tế của Trung Quốc sang các nước châu á đạt con số 2,44 tỷ USD, tăng 251,5% so với năm 2006. Pakistan, Hàn Quốc, Xinhgapo, Irac, Việt Nam là những đối tác đầu tư trọng điểm của Trung Quốc.
Nói tóm lại, Trung Quốc ngày càng có vai trò và ảnh hưởng to lớn trong hợp tác kinh tế khu vực. Hầu hết các quốc gia châu á đều tìm kiếm cơ hội thiết lập và mở rộng quan hệ kinh tế thương mại với Trung Quốc. Bởi Trung Quốc không chỉ có ưu thế nổi trội về thị trường, mà còn có tiềm lực phát triển mạnh mẽ, đầy triển vọng, sau những thành quả đạt được trong công cuộc cải cách mở cửa nền kinh tế đất nước. Trung Quốc cũng ngày càng ý thức rõ ràng hơn về vị trí và vai trò của mình trong đời sống kinh tế khu vực nói riêng, đời sống kinh tế thế giới nói chung.
2. Vị thế chính trị ngoại giao của Trung Quốc ở châu á
Chiến lược ngoại giao toàn cầu của Trung Quốc được hình thành từ 4 trục cơ bản: ngoại giao láng giềng, ngoại giao nước lớn, ngoại giao khu vực và ngoại giao đa phương. Trong đó ngoại giao khu vực có thể được xem như điểm tựa để nâng vị thế chính trị của Trung Quốc trên trường quốc tế. Cần nhấn mạnh hai phương diện quan trọng trong quan hệ đối ngoại của Trung Quốc với các nước châu á như sau:
2.1. Sự đổi mới tư tưởng đối ngoại đã nâng tầm địa vị của Trung Quốc trong khu vực
So với thời đại Mao Trạch Đông, tư tưởng chiến lược đối ngoại Đặng Tiểu Bình và các thế lãnh đạo sau ông đã có sự thay đổi căn bản. Từ đường lối “nhất biên đảo” – khi nghiêng về Liên Xô, lúc nghiêng về Mỹ, Trung Quốc đã thực hiện tích cực chính sách đa phương hoá quan hệ đối ngoại. Mục tiêu của Trung Quốc là tranh thủ tối đa ưu thế và sự ủng hộ, hợp tác của các nước, vì mục tiêu phát triển đất nước và nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế. Trung Quốc chủ trương “cải thiện và phát triển quan hệ với các nước phát triển…, tăng cường quan hệ hữu nghị với các nước láng giềng…, tăng cường đoàn kết và hợp tác với thế giới thứ ba…, tích cực tham gia các hoạt động ngoại giao đa phương, phát huy vai trò tại Liên hợp quốc…
Trước mối quan ngại của thế giới về “mối đe doạ từ Trung Quốc”, tập thể lãnh đạo nước này đã đưa ra quan điểm “Trung Quốc trỗi dậy hoà bình” (sau này là quan điểm “phát triển hoà bình”), nhằm xây dựng một “thế giới hài hoà”. Theo GS. Thời Ân Hoằng (Shiyinhong): “Sự trỗi dậy hoà bình của Trung Quốc trước hết và chủ yếu trong khu vực; diễn đàn quan trọng số một luôn là khu vực châu á, đặc biệt là Đông á, sau đó là Trung á và Nam á… Diễn đàn lớn nhất này nhằm mục tiêu tạo cơ hội để Trung Quốc chí ít phải tham dự được vào cơ chế an ninh đa phương tại một số tiểu vùng chủ yếu, tương tự như vậy là cơ chế hợp tác kinh tế đa phương trong các tiểu vùng châu á.” Khái niệm “thế giới hài hoà” vừa thể hiện tư tưởng ngoại giao hoà bình, vừa thể hiện ý tưởng tạo lập một trật tự thế giới mới của Trung Quốc. Muốn thế, Trung Quốc đương nhiên phải thể hiện vai trò nước lớn trong quan hệ quốc tế, trước hết là vai trò trong khu vực.
Chính sự đổi mới về tư tưởng và chính sách đối ngoại đã khiến Trung Quốc ngày càng khẳng định rõ vai trò quan trọng trong khu vực và trên thế giới. Trung Quốc đã tổ chức và duy trì đều đặn diễn đàn đối thoại cấp cao với các tổ chức quốc tế hoặc khu vực như Tổ chức hợp tác Thượng Hải, đối thoại Trung Quốc – EU, Hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc – ASEAN,… Phương thức đối thoại giữa một nước lớn với một nhóm nước như vậy là điều đặc biệt trong quan hệ quốc tế, thể hiện vị thế không thể thiếu của Trung Quốc trên trường quốc tế.
2.2. Mở rộng tầm ảnh hưởng thực tế trong khu vực
Có thể nói, nền ngoại giao Trung Quốc hiện nay đã mang tầm vóc của nền ngoại giao nước lớn và ngày càng phát huy ảnh hưởng thực tế đối với các quốc gia trong khu vực cũng như trên thế giới. Trung Quốc không chỉ tận dụng cơ hội mở rộng và cải thiện quan hệ ngoại giao với các nước mà còn chủ động tạo lập các kênh nâng cao tầm thế của Trung Quốc đối với từng quốc gia cũng như từng khối nước.
Từ thập niên cuối thế kỷ XX, Trung Quốc và Nhật Bản luôn cạnh tranh vị thế và tầm ảnh hưởng trong khu vực. Đó cũng là một nguyên nhân khiến quan hệ Trung - Nhật rơi vào tình trạng “kinh tế nóng, chính trị lạnh” vào những năm đầu thế kỷ XXI. Sau sự thay đổi trên chính trường Nhật Bản vào tháng 9-2006 và nỗ lực của cả hai bên, quan hệ Trung - Nhật hiện đã được xác định là “quan hệ đối tác hợp tác hữu nghị vì hoà bình và phát triển”. Nhưng, tranh giành vai trò chính trị tại châu á vẫn là điểm nhấn trong quan hệ Trung - Nhật. Trên thực tế, mặc dù nền kinh tế Trung Quốc còn nhiều lĩnh vực thua kém Nhật Bản, song vị thế chính trị của Trung Quốc ngày càng có nhiều ưu thế hơn Nhật Bản.
II. Những thách thức đối với Trung Quốc trên con đường phát triển và hội nhập
Trung Quốc đang bước sang thời kỳ phát triển mới, với rất nhiều ưu thế vượt trội, với vị thế và vai trò ngày càng quan trọng như đã trình bày ở phần trên. Mặc dù vậy, trên chặng đường tiếp theo của mình, đồng thời với nhiều cơ hội thuận lợi chưa từng thấy, Trung Quốc phải đối mặt với không ít khó khăn, trong đó có những vấn đề nan giải, thách thức của công cuộc cải cách mở cửa, đòi hỏi Trung Quốc phải tìm biện pháp nhanh chóng tháo gỡ và khắc phục.
1. Trong lĩnh vực đối nội
1.1. Những bất cập trong lĩnh vực xã hội
Nhờ phát triển mạnh mẽ về kinh tế nên đời sống người dân Trung Quốc nhìn chung được nâng cao đáng kể. Tuy nhiên, chênh lệch giàu nghèo vẫn là bài toán khó đối với Trung Quốc trong thời gian dài tới đây. Trình độ phát triển giữa các vùng, nhất là miền Đông với miền Tây, thành thị với nông thôn đang có sự cách biệt quá lớn. Thu nhập bình quân đầu người tại các thành phố lớn cao gấp 3 đến 4 lần, thậm chí 5 lần so với các khu vực nông thôn; chất lượng sống của người dân miền Tây thấp hơn nhiều so với miền Đông, nhất là so với các thành phố mở cửa ven biển như Thượng Hải, Thâm Quyến, Quảng Châu,… Thực trạng đó đã tạo nên hình ảnh “một nước Trung Hoa, hai xã hội”, theo cách nói của người Trung Quốc. Nghĩa là, người ta chứng kiến hai mức sống, hai trình độ phát triển xã hội hoàn toàn đối lập nhau ngay trên đất nước này – một phồn vinh, sung túc; một lạc hậu, nghèo nàn. Đây cũng là nguyên nhân hình thành và tồn tại cơ cấu giai tầng bất hợp lý, theo mô hình “kim tự tháp” hiện nay ở Trung Quốc. Theo đó, tầng lớp hạ lưu, yếu thế trong xã hội vẫn chiếm tỷ lệ cao hơn nhiều so với tầng lớp trung lưu; nghèo khó vẫn là gánh nặng đeo đuổi phần đông cư dân lao động, nhất là nông dân và công nhân thu nhập thấp, nghề nghiệp không ổn định. Những vấn đề đó đương nhiên tạo mâu thuẫn không dễ điều hoà giữa các tầng lớp cư dân, ảnh hưởng trực tiếp đến bình diện ổn định xã hội, thậm chí có nguy cơ cản trở các bước đi trong cải cách.
Một câu hỏi đặt ra là: phải chăng thành quả của công cuộc cải cách chỉ dành cho một bộ phận cư dân Trung Quốc? Vậy công sức của những người lao động nghèo khổ được báo đáp ra sao? Đành rằng chênh lệch giàu nghèo là tình trạng chung, khó thoát khỏi của mọi nền kinh tế, nhưng với đất nước trên 1,3 tỷ dân, lại quá rộng lớn như Trung Quốc thì vấn đề này càng trở nên nan giải gấp nhiều lần. Đứng trước thực trạng đó, Đại hội XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nhấn mạnh nhiệm vụ tối quan trọng là phát triển đất nước theo quan điểm “khoa học”, nhằm xây dựng một xã hội hài hoà, trong đó có sự hài hoà về lợi ích. Song dường như giải quyết vấn đề chênh lệch thu nhập còn là mục tiêu quá xa trong tương lai gần.
Theo các nhà nghiên cứu Trung Quốc, xã hội Trung Quốc đang tồn tại một số hiện tượng không bình thường. Đó là: mâu thuẫn giữa các nhóm cư dân tăng; thu nhập của người lao động thiếu ổn định; nghề nghiệp bấp bênh; sức khoẻ cư dân không đảm bảo; chế độ dưỡng lão không hoàn bị; trật tự xã hội thiếu an toàn… Vì thế, sự nghiệp phát triển xã hội của Trung Quốc phải trả giá cao hơn. Nhiều cuộc thăm dò dư luận ở Trung Quốc cũng thống nhất ý kiến cho rằng, trong những yếu tố tiềm ẩn nguy cơ bất ổn đối với Trung Quốc thì yếu tố xã hội là đáng quan ngại hơn cả. Hoá giải các vấn đề xã hội nổi cộm là nhiệm vụ cấp thiết, cũng là lời thách đố gay gắt nhất đối với công cuộc hiện đại hoá đất nước của Trung Quốc hiện nay.
1.2. Những bất cập trong phương thức quản lý và vận hành bộ máy nhà nước
Trong tiến trình cải cách, Trung Quốc đã thực hiện một khâu cực kỳ quan trọng, đó là đổi mới phương thức quản lý nhà nước. Mục tiêu là thu hẹp chức năng quản lý kinh doanh, mở rộng chức năng dịch vụ xã hội của bộ máy công quyền. Tiêu chí của Trung Quốc là điều chỉnh quyền hạn nhà nước từ “vạn năng” sang “hữu hạn”, từ “can thiệp” sang “dịch vụ”, nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý của nhà nước. Tuy nhiên, còn khá nhiều vấn đề cần tháo gỡ.
Trước hết, mức độ can thiệp vào hoạt động kinh doanh, sản xuất của các cơ quan hành chính nhà nước Trung Quốc còn khá nặng nề, nhất là tại các doanh nghiệp quốc hữu. Đó là tàn dư khó xoá bỏ từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung thời kỳ trước cải cách mở cửa. Nó không chỉ liên quan đến cung cách, thói quen cũ, mà còn là vấn đề quyền lợi của đội ngũ quan chức nằm trong bộ máy chính quyền.
Thứ hai, vì vẫn thiên về chức năng quản lý kinh tế nên Trung Quốc chưa chú trọng đúng mức đến chức năng dịch vụ xã hội của nhà nước. Điều đó khiến cho nhiều chính sách xã hội trở nên bất cập và kém hiệu quả. Chẳng hạn, mặc dù thực hiện nhiều nội dung cải cách, nhưng hệ thống an sinh xã hội, nhất là hệ thống dịch vụ công ở Trung Quốc vẫn còn rất khó khăn để hoàn thiện.
Thứ ba, quản lý hành chính nhà nước còn cồng kềnh, kém hiệu quả. Hiện tại, Trung Quốc vẫn bị xem là một trong số các quốc gia chưa có nền hành chính hiện đại. Nhiều thủ tục còn phức tạp, phiền hà; các khâu quản lý, nhất là quản lý tài chính chưa chặt chẽ, tình trạng lợi dụng kẽ hở luật pháp để làm ăn phi pháp, tham nhũng vẫn tương đối phổ biến. Bên cạnh đó, chức năng giám sát nhà nước còn nhiều yếu kém, trong khi giám sát xã hội lại vấp phải không ít trở ngại về cơ chế. Vì thế, các cơ quan công quyền cũng như người dân không thể kiểm tra, phát hiện kịp thời các hiện tượng tiêu cực trong mọi lĩnh vực. Đó là một nguyên nhân khiến tình trạng tham nhũng ngày càng diễn ra nghiêm trọng và phức tạp.
1.3. Những bất cập trong vấn đề “tam nông”
So với trước cải cách, nông thôn Trung Quốc đã có bước tiến dài; tình trạng nghèo đói được giải quyết căn bản. Nhưng, Trung Quốc vẫn và sẽ tiếp tục phải đối mặt với thách thức lớn trong tiến trình phát triển và hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn. Như trên đã trình bày, chất lượng sống và trình độ phát triển của nhiều vùng nông thôn Trung Quốc có mức cách biệt quá lớn so với thành phố. Đại đa số các vùng nông thôn Trung Quốc, nhất là khu vực miền Tây và miền Trung còn ở trong tình trạng lạc hậu, kém văn minh. Chế độ an sinh xã hội nông thôn, nhất là chăm sóc y tế cộng đồng còn rất nhiều bất cập, khiến người nông dân vẫn phải đối mặt với vấn đề nan giải, đó là “khám bệnh khó và chữa bệnh đắt”. Đặc biệt, đầu tư và chất lượng giáo dục tại các vùng nông thôn Trung Quốc nhìn chung rất thấp, không đủ đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực cho mục tiêu phát triển nông thôn mới hiện đại. Bên cạnh đó, do thu nhập thấp và không có việc làm ổn định nên số lượng nông dân ào ra thành phố kiếm việc làm ngày càng gia tăng. Thực tế đó làm nảy sinh hai vấn đề: Một là, bản thân nền sản xuất nông nghiệp Trung Quốc gặp khó khăn vì thiếu lao động chủ lực; hai là, xuất hiện tình trạng phân hoá ngay trong nội bộ giai cấp nông dân. Trước tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay, nhiều nông dân Trung Quốc do không duy trì được việc làm tại thành phố nên đã trở lại nông thôn, trong hoàn cảnh ruộng đất đã chuyển nhượng cho người khác. Đời sống nông thôn vì thế càng thêm khó khăn, bất ổn.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó chủ yếu là do tốc độ hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn chậm chạp; cơ chế nhị nguyên chưa thay đổi; nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu ngành nghề ở Trung Quốc. Có thể nói, đây là thách thức không hề nhỏ và đơn giản đối với Trung Quốc trên con đường phát triển và hội nhập, nhất là khi Trung Quốc đang phải thực hiện những quy định của Tổ chức Thương mại thế giới WTO.
2. Về đối ngoại
Như đã trình bày, vị thế và vai trò quốc tế của Trung Quốc trong những thập niên cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI được nâng cao chưa từng thấy. Hầu hết các quốc gia và khu vực đều có nhu cầu thiết lập và mở rộng hợp tác với Trung Quốc trên mọi lĩnh vực. Nhưng dù thế nào, Trung Quốc vẫn đứng trước những áp lực lớn không thể không tính đến trong thời gian tới.
2.1. Xây dựng và giữ vững niềm tin với các quốc gia và khu vực
Đã có một thời gian, thế giới sôi nổi bàn luận về “thuyết đe doạ của Trung Quốc”. Trong bối cảnh hiện nay, khi Trung Quốc đã thiết lập được nhiều đối tác chiến lược với các nước, từ châu á, châu Âu đến châu Mỹ, châu Phi thì vấn đề này có phần lắng dịu hơn. Nhất là khi Trung Quốc tuyên bố xây dựng một “thế giới hài hoà” thì thế giới phần nào yên tâm hơn trước sự “trỗi dậy” của Trung Quốc. Tuy nhiên, đó chưa phải là niềm tin tuyệt đối của tất cả các quốc gia và khu vực. Người ta vẫn trăn trở một câu hỏi: Sự “trỗi dậy” của Trung Quốc sẽ đem lại lợi ích và thua thiệt đến đâu cho các nước, nhất là các nước gắn quyền lợi trực tiếp với dân tộc khổng lồ này. Bởi thế, xây dựng và giữ vững niềm tin về một Trung Quốc “trỗi dậy hoà bình”, góp sức tạo lập một “thế giới hài hoà” là nhiệm vụ và trách nhiệm hết sức nặng nề, không hề đơn giản đối với Trung Quốc.
2.2. Tạo dựng hình ảnh chân chính về Trung Quốc
Có thể nói, Trung Quốc đã để lại ấn tượng tốt đẹp hơn rất nhiều so với trước thời kỳ cải cách. Một Trung Quốc lớn mạnh, tiềm năng, đang từng bước trở thành đối trọng phải tính đến của các cường quốc trên thế giới. Đã có quan điểm cho rằng, một trật tự thế giới mới có thể đang được hình thành, trong đó Trung Quốc là một quốc gia đóng vai trò chủ đạo. Dù như vậy thì Trung Quốc vẫn không thể né tránh những vấn đề do lịch sử để lại hoặc mới nảy sinh trong quan hệ với các nước xung quanh. Đó là vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên, tranh chấp lãnh hải và tài nguyên biển với Nhật Bản, tranh chấp biển đảo, tài nguyên với một số nước ASEAN ở Biển Đông, tranh chấp biên giới với ấn Độ… Các nước, nhất là các nước nhỏ luôn trông đợi vào cách ứng xử công bằng, chuẩn mực của Trung Quốc - với vị thế của một nước lớn. Đó là nhu cầu chính đáng của các nước, cũng là nghĩa vụ quốc tế của Trung Quốc. Đây là việc làm khó, bởi Trung Quốc phải xử lý thoả đáng quyền lợi của bản thân mình với quyền lợi của các nước khác, theo tiêu chí được Trung Quốc nhấn mạnh: hoà bình, cùng có lợi, cùng thắng. Không làm được điều đó, Trung Quốc rất khó tạo dựng và nâng cao được hình ảnh, tầm vóc của mình trên trường quốc tế.
2.3. Xử lý yếu tố quốc tế trong vấn đề Đài Loan
Từ sau khi Quốc dân đảng trở lại nắm quyền trên chính trường Đài Loan năm 2008, quan hệ hai bờ eo biển Đài Loan có sự điều chỉnh và cải thiện chưa từng thấy. Các cuộc toạ đàm trực tiếp giữa Hiệp hội quan hệ hai bờ (Đại lục) và Quỹ giao lưu hai bờ (Đài Loan) đã khai thông và làm ấm quan hệ hai bên. Nhưng về lâu dài, Đài Loan vẫn là vấn đề nhạy cảm trong quan hệ của Trung Quốc với các nước, đặc biệt là quan hệ Trung - Mỹ. Trung Quốc trước sau như một đều kiên trì quan điểm thống nhất Đài Loan theo nguyên tắc “một quốc gia hai chế độ”. Tuy nhiên, thời điểm thực hiện quan điểm đó của Trung Quốc vẫn chưa thật sự được giải mã. Có thể nói, Đài Loan luôn là vấn đề có sức kiềm chế Trung Quốc trong quá trình cạnh tranh vai trò quốc tế giữa Trung Quốc với Mỹ và Nhật Bản. Đây được coi là thách thức không nhỏ đối với Trung Quốc trong quá trình cạnh tranh vị thế quốc tế.
Kết luận
Những thay đổi về đường lối phát triển đất nước và đường lối đối ngoại cùng thành quả sau 30 năm cải cách đã nâng cao chưa từng thấy tầm vóc và vị thế Trung Quốc trên trường quốc tế. Thế giới thừa nhận và khâm phục trước sự trỗi dậy của Trung Quốc, sau 3 thập niên đầu tìm kiếm, trăn trở con đường đi lên và phát triển của mình. Đồng thời với quá trình tăng tốc về kinh tế, Trung Quốc đã tận dụng mọi cơ hội thuận lợi nhất để thiết lập và mở rộng quan hệ hợp tác trên nhiều lĩnh vực với các quốc gia trên thế giới. Với vai trò nước lớn, Trung Quốc ngày càng đẩy mạnh các mối quan hệ hợp tác quốc tế toàn diện, hiệu quả, theo phương châm “cùng thắng”. Hầu hết các nước đều có nhu cầu mở rộng và thúc đẩy quan hệ với Trung Quốc.
Tuy nhiên, Trung Quốc cũng không tránh khỏi những thách thức gay gắt, nan giải trước tình hình trong nước cũng như quan hệ đối ngoại. Những thách thức đó bao gồm cả yếu tố cản trở các bước đi của Trung Quốc trên con đường cải cách và hiện đại hoá đất nước; ảnh hưởng đến hình ảnh của một nước lớn, quan trọng như Trung Quốc.
Thế giới đang nghiên cứu khả năng phát triển của Trung Quốc để dự đoán vị thế, vai trò và đóng góp của quốc gia này trong thế kỷ XXI. Đây là việc làm hết sức quan trọng với từng quốc gia cũng như với từng khu vực và cả thế giới. Bởi sức mạnh tiềm tàng và ảnh hưởng quốc tế của Trung Quốc có tác động trực tiếp đến chính sách đối ngoại của các nước, nhất là các nước trong khu vực.
Trung Quốc rất cần tạo dựng hình ảnh chân chính và niềm tin chân thực đối với thế giới; các quốc gia và khu vực cũng rất cần hiểu đúng, hiểu tường tận về Trung Quốc, vì mối quan hệ hợp tác lâu dài và hiệu quả.
(PGS.TS.Phùng Thị Huệ -http://vnics.org.vn/Default.aspx?ctl=Article&aID=179)
(PGS.TS.Phùng Thị Huệ -http://vnics.org.vn/Default.aspx?ctl=Article&aID=179)

markdown:
|
|![]()
**Mở đầu**
Trung Quốc đã trỗi dậy, thay đổi và lớn mạnh không ngừng sau 30 năm cải cách mở cửa. Cùng với quá trình đó, Trung Quốc ngày càng mở rộng không gian quan hệ quốc tế, trở thành đối tác kinh tế, chính trị quan trọng của nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới. Nhiều ý kiến cho rằng, Trung Quốc sẽ còn vươn lên mạnh mẽ hơn nhiều trong thế kỷ XXI, trở thành đối thủ cạnh tranh nặng ký trên trường quốc tế - cả về kinh tế lẫn vai trò chính trị. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng đang và sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức gay gắt trước những khó khăn trong nước cũng như trong quan hệ với các nước, nhất là các nước liên quan trực tiếp đến quyền lợi của Trung Quốc. Cả thành công, cơ hội và khó khăn, thách thức đều đặt Trung Quốc trước một nhiệm vụ và trách nhiệm nặng nề để thể hiện vị thế nước lớn của mình.
**I. Vai trò và vị thế của Trung Quốc ở châu á**
Bằng sự trỗi dậy của mình, Trung Quốc ngày càng có vị thế quan trọng, không thể thiếu trong các mối quan hệ quốc tế và khu vực. Trung Quốc đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 38 quốc gia Đông á, Đông Nam á, Nam á và Tây á. Các mối quan hệ này ngày càng được gia tăng lòng tin về chính trị và hợp tác toàn diện, chặt chẽ về kinh tế.
**1. Vị thế kinh tế thương mại của Trung Quốc ở châu á**
Với tiềm năng kinh tế của mình, Trung Quốc ngày càng đẩy nhanh tốc độ và mở rộng không gian hợp tác kinh tế thương mại với các quốc gia châu á. Mục tiêu mà Trung Quốc theo đuổi là tranh thủ tối đa ưu thế của đối tác và nâng cao vị thế kinh tế thương mại của mình trong khu vực. Điều đó được thể hiện trên một số khía cạnh sau:
*Thứ nhất*, tạo dựng các cơ chế hợp tác toàn diện. Có thể khẳng định: sức mạnh và tiềm năng kinh tế đã khiến Trung Quốc xây dựng được các cơ chế hợp tác kinh tế thương mại ngày càng hoàn thiện với các quốc gia châu á. Sau gần 30 năm mở cửa, Trung Quốc đã ký với các nước châu á trên 50 cơ chế đối thoại, đàm phán kinh tế thương mại đa phương và song phương. Ví như: cơ chế hợp tác 10+1 (Trung Quốc – ASEAN), 10+3 (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc – ASEAN) Uỷ ban hỗn hợp kinh tế song phương; cơ chế hợp tác đầu tư song phương… với các nước. Bên cạnh đó, Trung Quốc còn ký kết hiệp định tự do thương mại, kế hoạch phát triển kinh tế thương mại trung và dài hạn với nhiều nước và khối nước như ASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pakistan… Những cơ chế và kế hoạch kể trên đã trở thành nhân tố đảm bảo cho mối quan hệ hợp tác kinh tế thương mại song phương và đa phương giữa Trung Quốc với các quốc gia châu á phát triển liên tục và ổn định. *Thứ hai*, hợp tác mậu dịch và đầu tư phát triển với tốc độ nhanh. Hơn mười trở lại đây, ngày càng có nhiều nước trong khu vực châu á chú trọng thúc đẩy quan hệ hợp tác thương mại, đầu tư với Trung Quốc, coi Trung Quốc là đối tác quan trọng cần khai thác. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Trung Quốc và các quốc gia châu á tăng từ 7,4 tỷ USD năm 1978 lên 757,9 tỷ USD vào năm 2007, chiếm hơn 1/3 tổng kim ngạch mậu dịch của Trung Quốc. Riêng năm 2008, tổng kim ngạch mậu dịch Trung Quốc – châu á đạt hơn 136 tỷ USD, tăng 149% so với năm 2007. Trong đó xuất khẩu đạt 663 triệu USD tăng 16,6%; nhập khẩu đạt 703 triệu USD, tăng 13,3% so với năm 2007. Những bạn hàng lớn thuộc tốp đầu của Trung Quốc trong những thập niên qua là Nhật Bản, ASEAN, Hàn Quốc và ấn Độ.
Bên cạnh đó, Trung Quốc từ lâu đã trở thành thị trường đầy hấp dẫn đối với các nhà đầu tư châu á, đặc biệt là đối với Hàn Quốc, Nhật Bản và Xinhgapo. Khối lượng đầu tư của các nước châu á vào Trung Quốc năm 1982 mới đạt 180 triệu USD, năm 2007 đã tăng 66 lần, đạt 12 tỷ USD. Tính đến cuối năm 2007, Trung Quốc đã thu nhận từ châu á 120 nghìn hạng mục đầu tư, với tổng giá trị hợp đồng là 297,2 tỷ USD, kim ngạch đầu tư thực tế đạt 149 tỷ USD, tăng lần lượt 19,1%, 17,4% và 19,5%.
Trong lĩnh vực đầu tư ra nước ngoài nói chung, châu á nói riêng, Trung Quốc khởi đầu muộn, song đã có xu thế tăng nhanh và mạnh mẽ trong những năm gần đây. Theo thống kê, năm 2002, đầu tư của Trung Quốc đến các nước châu á đạt 1,16 tỷ USD; năm 2007 đạt 8,65 tỷ USD, tăng 6 lần trong 5 năm. Đặc biệt, trong năm 2007, đầu tư thực tế của Trung Quốc sang các nước châu á đạt con số 2,44 tỷ USD, tăng 251,5% so với năm 2006. Pakistan, Hàn Quốc, Xinhgapo, Irac, Việt Nam là những đối tác đầu tư trọng điểm của Trung Quốc.
*Nói tóm lại*, Trung Quốc ngày càng có vai trò và ảnh hưởng to lớn trong hợp tác kinh tế khu vực. Hầu hết các quốc gia châu á đều tìm kiếm cơ hội thiết lập và mở rộng quan hệ kinh tế thương mại với Trung Quốc. Bởi Trung Quốc không chỉ có ưu thế nổi trội về thị trường, mà còn có tiềm lực phát triển mạnh mẽ, đầy triển vọng, sau những thành quả đạt được trong công cuộc cải cách mở cửa nền kinh tế đất nước. Trung Quốc cũng ngày càng ý thức rõ ràng hơn về vị trí và vai trò của mình trong đời sống kinh tế khu vực nói riêng, đời sống kinh tế thế giới nói chung. **2. Vị thế chính trị ngoại giao của Trung Quốc ở châu á**
Chiến lược ngoại giao toàn cầu của Trung Quốc được hình thành từ 4 trục cơ bản: ngoại giao láng giềng, ngoại giao nước lớn, ngoại giao khu vực và ngoại giao đa phương. Trong đó ngoại giao khu vực có thể được xem như điểm tựa để nâng vị thế chính trị của Trung Quốc trên trường quốc tế. Cần nhấn mạnh hai phương diện quan trọng trong quan hệ đối ngoại của Trung Quốc với các nước châu á như sau:
*2.1. Sự đổi mới tư tưởng đối ngoại đã nâng tầm địa vị của Trung Quốc trong khu vực*
So với thời đại Mao Trạch Đông, tư tưởng chiến lược đối ngoại Đặng Tiểu Bình và các thế lãnh đạo sau ông đã có sự thay đổi căn bản. Từ đường lối “nhất biên đảo” – khi nghiêng về Liên Xô, lúc nghiêng về Mỹ, Trung Quốc đã thực hiện tích cực chính sách đa phương hoá quan hệ đối ngoại. Mục tiêu của Trung Quốc là tranh thủ tối đa ưu thế và sự ủng hộ, hợp tác của các nước, vì mục tiêu phát triển đất nước và nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế. Trung Quốc chủ trương “cải thiện và phát triển quan hệ với các nước phát triển…, tăng cường quan hệ hữu nghị với các nước láng giềng…, tăng cường đoàn kết và hợp tác với thế giới thứ ba…, tích cực tham gia các hoạt động ngoại giao đa phương, phát huy vai trò tại Liên hợp quốc…
Trước mối quan ngại của thế giới về “mối đe doạ từ Trung Quốc”, tập thể lãnh đạo nước này đã đưa ra quan điểm “Trung Quốc trỗi dậy hoà bình” (sau này là quan điểm “phát triển hoà bình”), nhằm xây dựng một “thế giới hài hoà”. Theo GS. Thời Ân Hoằng (Shiyinhong): “Sự trỗi dậy hoà bình của Trung Quốc trước hết và chủ yếu trong khu vực; diễn đàn quan trọng số một luôn là khu vực châu á, đặc biệt là Đông á, sau đó là Trung á và Nam á… Diễn đàn lớn nhất này nhằm mục tiêu tạo cơ hội để Trung Quốc chí ít phải tham dự được vào cơ chế an ninh đa phương tại một số tiểu vùng chủ yếu, tương tự như vậy là cơ chế hợp tác kinh tế đa phương trong các tiểu vùng châu á.” Khái niệm “thế giới hài hoà” vừa thể hiện tư tưởng ngoại giao hoà bình, vừa thể hiện ý tưởng tạo lập một trật tự thế giới mới của Trung Quốc. Muốn thế, Trung Quốc đương nhiên phải thể hiện vai trò nước lớn trong quan hệ quốc tế, trước hết là vai trò trong khu vực.
Chính sự đổi mới về tư tưởng và chính sách đối ngoại đã khiến Trung Quốc ngày càng khẳng định rõ vai trò quan trọng trong khu vực và trên thế giới. Trung Quốc đã tổ chức và duy trì đều đặn diễn đàn đối thoại cấp cao với các tổ chức quốc tế hoặc khu vực như Tổ chức hợp tác Thượng Hải, đối thoại Trung Quốc – EU, Hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc – ASEAN,… Phương thức đối thoại giữa một nước lớn với một nhóm nước như vậy là điều đặc biệt trong quan hệ quốc tế, thể hiện vị thế không thể thiếu của Trung Quốc trên trường quốc tế.
*2.2. Mở rộng tầm ảnh hưởng thực tế trong khu vực*
Có thể nói, nền ngoại giao Trung Quốc hiện nay đã mang tầm vóc của nền ngoại giao nước lớn và ngày càng phát huy ảnh hưởng thực tế đối với các quốc gia trong khu vực cũng như trên thế giới. Trung Quốc không chỉ tận dụng cơ hội mở rộng và cải thiện quan hệ ngoại giao với các nước mà còn chủ động tạo lập các kênh nâng cao tầm thế của Trung Quốc đối với từng quốc gia cũng như từng khối nước.
Từ thập niên cuối thế kỷ XX, Trung Quốc và Nhật Bản luôn cạnh tranh vị thế và tầm ảnh hưởng trong khu vực. Đó cũng là một nguyên nhân khiến quan hệ Trung - Nhật rơi vào tình trạng “kinh tế nóng, chính trị lạnh” vào những năm đầu thế kỷ XXI. Sau sự thay đổi trên chính trường Nhật Bản vào tháng 9-2006 và nỗ lực của cả hai bên, quan hệ Trung - Nhật hiện đã được xác định là “quan hệ đối tác hợp tác hữu nghị vì hoà bình và phát triển”. Nhưng, tranh giành vai trò chính trị tại châu á vẫn là điểm nhấn trong quan hệ Trung - Nhật. Trên thực tế, mặc dù nền kinh tế Trung Quốc còn nhiều lĩnh vực thua kém Nhật Bản, song vị thế chính trị của Trung Quốc ngày càng có nhiều ưu thế hơn Nhật Bản.
**II. Những thách thức đối với Trung Quốc trên con đường phát triển và hội nhập**
Trung Quốc đang bước sang thời kỳ phát triển mới, với rất nhiều ưu thế vượt trội, với vị thế và vai trò ngày càng quan trọng như đã trình bày ở phần trên. Mặc dù vậy, trên chặng đường tiếp theo của mình, đồng thời với nhiều cơ hội thuận lợi chưa từng thấy, Trung Quốc phải đối mặt với không ít khó khăn, trong đó có những vấn đề nan giải, thách thức của công cuộc cải cách mở cửa, đòi hỏi Trung Quốc phải tìm biện pháp nhanh chóng tháo gỡ và khắc phục.
**1. Trong lĩnh vực đối nội** *1.1. Những bất cập trong lĩnh vực xã hội*
Nhờ phát triển mạnh mẽ về kinh tế nên đời sống người dân Trung Quốc nhìn chung được nâng cao đáng kể. Tuy nhiên, chênh lệch giàu nghèo vẫn là bài toán khó đối với Trung Quốc trong thời gian dài tới đây. Trình độ phát triển giữa các vùng, nhất là miền Đông với miền Tây, thành thị với nông thôn đang có sự cách biệt quá lớn. Thu nhập bình quân đầu người tại các thành phố lớn cao gấp 3 đến 4 lần, thậm chí 5 lần so với các khu vực nông thôn; chất lượng sống của người dân miền Tây thấp hơn nhiều so với miền Đông, nhất là so với các thành phố mở cửa ven biển như Thượng Hải, Thâm Quyến, Quảng Châu,… Thực trạng đó đã tạo nên hình ảnh “một nước Trung Hoa, hai xã hội”, theo cách nói của người Trung Quốc. Nghĩa là, người ta chứng kiến hai mức sống, hai trình độ phát triển xã hội hoàn toàn đối lập nhau ngay trên đất nước này – một phồn vinh, sung túc; một lạc hậu, nghèo nàn. Đây cũng là nguyên nhân hình thành và tồn tại cơ cấu giai tầng bất hợp lý, theo mô hình “kim tự tháp” hiện nay ở Trung Quốc. Theo đó, tầng lớp hạ lưu, yếu thế trong xã hội vẫn chiếm tỷ lệ cao hơn nhiều so với tầng lớp trung lưu; nghèo khó vẫn là gánh nặng đeo đuổi phần đông cư dân lao động, nhất là nông dân và công nhân thu nhập thấp, nghề nghiệp không ổn định. Những vấn đề đó đương nhiên tạo mâu thuẫn không dễ điều hoà giữa các tầng lớp cư dân, ảnh hưởng trực tiếp đến bình diện ổn định xã hội, thậm chí có nguy cơ cản trở các bước đi trong cải cách.
Một câu hỏi đặt ra là: phải chăng thành quả của công cuộc cải cách chỉ dành cho một bộ phận cư dân Trung Quốc? Vậy công sức của những người lao động nghèo khổ được báo đáp ra sao? Đành rằng chênh lệch giàu nghèo là tình trạng chung, khó thoát khỏi của mọi nền kinh tế, nhưng với đất nước trên 1,3 tỷ dân, lại quá rộng lớn như Trung Quốc thì vấn đề này càng trở nên nan giải gấp nhiều lần. Đứng trước thực trạng đó, Đại hội XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nhấn mạnh nhiệm vụ tối quan trọng là phát triển đất nước theo quan điểm “khoa học”, nhằm xây dựng một xã hội hài hoà, trong đó có sự hài hoà về lợi ích. Song dường như giải quyết vấn đề chênh lệch thu nhập còn là mục tiêu quá xa trong tương lai gần.
Theo các nhà nghiên cứu Trung Quốc, xã hội Trung Quốc đang tồn tại một số hiện tượng không bình thường. Đó là: mâu thuẫn giữa các nhóm cư dân tăng; thu nhập của người lao động thiếu ổn định; nghề nghiệp bấp bênh; sức khoẻ cư dân không đảm bảo; chế độ dưỡng lão không hoàn bị; trật tự xã hội thiếu an toàn… Vì thế, sự nghiệp phát triển xã hội của Trung Quốc phải trả giá cao hơn. Nhiều cuộc thăm dò dư luận ở Trung Quốc cũng thống nhất ý kiến cho rằng, trong những yếu tố tiềm ẩn nguy cơ bất ổn đối với Trung Quốc thì yếu tố xã hội là đáng quan ngại hơn cả. Hoá giải các vấn đề xã hội nổi cộm là nhiệm vụ cấp thiết, cũng là lời thách đố gay gắt nhất đối với công cuộc hiện đại hoá đất nước của Trung Quốc hiện nay.
*1.2. Những bất cập trong phương thức quản lý và vận hành bộ máy nhà nước*
Trong tiến trình cải cách, Trung Quốc đã thực hiện một khâu cực kỳ quan trọng, đó là đổi mới phương thức quản lý nhà nước. Mục tiêu là thu hẹp chức năng quản lý kinh doanh, mở rộng chức năng dịch vụ xã hội của bộ máy công quyền. Tiêu chí của Trung Quốc là điều chỉnh quyền hạn nhà nước từ “vạn năng” sang “hữu hạn”, từ “can thiệp” sang “dịch vụ”, nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý của nhà nước. Tuy nhiên, còn khá nhiều vấn đề cần tháo gỡ.
*Trước hết*, mức độ can thiệp vào hoạt động kinh doanh, sản xuất của các cơ quan hành chính nhà nước Trung Quốc còn khá nặng nề, nhất là tại các doanh nghiệp quốc hữu. Đó là tàn dư khó xoá bỏ từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung thời kỳ trước cải cách mở cửa. Nó không chỉ liên quan đến cung cách, thói quen cũ, mà còn là vấn đề quyền lợi của đội ngũ quan chức nằm trong bộ máy chính quyền. *Thứ hai*, vì vẫn thiên về chức năng quản lý kinh tế nên Trung Quốc chưa chú trọng đúng mức đến chức năng dịch vụ xã hội của nhà nước. Điều đó khiến cho nhiều chính sách xã hội trở nên bất cập và kém hiệu quả. Chẳng hạn, mặc dù thực hiện nhiều nội dung cải cách, nhưng hệ thống an sinh xã hội, nhất là hệ thống dịch vụ công ở Trung Quốc vẫn còn rất khó khăn để hoàn thiện. *Thứ ba*, quản lý hành chính nhà nước còn cồng kềnh, kém hiệu quả. Hiện tại, Trung Quốc vẫn bị xem là một trong số các quốc gia chưa có nền hành chính hiện đại. Nhiều thủ tục còn phức tạp, phiền hà; các khâu quản lý, nhất là quản lý tài chính chưa chặt chẽ, tình trạng lợi dụng kẽ hở luật pháp để làm ăn phi pháp, tham nhũng vẫn tương đối phổ biến. Bên cạnh đó, chức năng giám sát nhà nước còn nhiều yếu kém, trong khi giám sát xã hội lại vấp phải không ít trở ngại về cơ chế. Vì thế, các cơ quan công quyền cũng như người dân không thể kiểm tra, phát hiện kịp thời các hiện tượng tiêu cực trong mọi lĩnh vực. Đó là một nguyên nhân khiến tình trạng tham nhũng ngày càng diễn ra nghiêm trọng và phức tạp. *1.3. Những bất cập trong vấn đề “tam nông”*
So với trước cải cách, nông thôn Trung Quốc đã có bước tiến dài; tình trạng nghèo đói được giải quyết căn bản. Nhưng, Trung Quốc vẫn và sẽ tiếp tục phải đối mặt với thách thức lớn trong tiến trình phát triển và hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn. Như trên đã trình bày, chất lượng sống và trình độ phát triển của nhiều vùng nông thôn Trung Quốc có mức cách biệt quá lớn so với thành phố. Đại đa số các vùng nông thôn Trung Quốc, nhất là khu vực miền Tây và miền Trung còn ở trong tình trạng lạc hậu, kém văn minh. Chế độ an sinh xã hội nông thôn, nhất là chăm sóc y tế cộng đồng còn rất nhiều bất cập, khiến người nông dân vẫn phải đối mặt với vấn đề nan giải, đó là “khám bệnh khó và chữa bệnh đắt”. Đặc biệt, đầu tư và chất lượng giáo dục tại các vùng nông thôn Trung Quốc nhìn chung rất thấp, không đủ đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực cho mục tiêu phát triển nông thôn mới hiện đại. Bên cạnh đó, do thu nhập thấp và không có việc làm ổn định nên số lượng nông dân ào ra thành phố kiếm việc làm ngày càng gia tăng. Thực tế đó làm nảy sinh hai vấn đề:
*Một là,*bản thân nền sản xuất nông nghiệp Trung Quốc gặp khó khăn vì thiếu lao động chủ lực; *hai là,*xuất hiện tình trạng phân hoá ngay trong nội bộ giai cấp nông dân. Trước tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay, nhiều nông dân Trung Quốc do không duy trì được việc làm tại thành phố nên đã trở lại nông thôn, trong hoàn cảnh ruộng đất đã chuyển nhượng cho người khác. Đời sống nông thôn vì thế càng thêm khó khăn, bất ổn.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó chủ yếu là do tốc độ hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn chậm chạp; cơ chế nhị nguyên chưa thay đổi; nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu ngành nghề ở Trung Quốc. Có thể nói, đây là thách thức không hề nhỏ và đơn giản đối với Trung Quốc trên con đường phát triển và hội nhập, nhất là khi Trung Quốc đang phải thực hiện những quy định của Tổ chức Thương mại thế giới WTO.
**2. Về đối ngoại**
Như đã trình bày, vị thế và vai trò quốc tế của Trung Quốc trong những thập niên cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI được nâng cao chưa từng thấy. Hầu hết các quốc gia và khu vực đều có nhu cầu thiết lập và mở rộng hợp tác với Trung Quốc trên mọi lĩnh vực. Nhưng dù thế nào, Trung Quốc vẫn đứng trước những áp lực lớn không thể không tính đến trong thời gian tới.
*2.1. Xây dựng và giữ vững niềm tin với các quốc gia và khu vực*
Đã có một thời gian, thế giới sôi nổi bàn luận về “thuyết đe doạ của Trung Quốc”. Trong bối cảnh hiện nay, khi Trung Quốc đã thiết lập được nhiều đối tác chiến lược với các nước, từ châu á, châu Âu đến châu Mỹ, châu Phi thì vấn đề này có phần lắng dịu hơn. Nhất là khi Trung Quốc tuyên bố xây dựng một “thế giới hài hoà” thì thế giới phần nào yên tâm hơn trước sự “trỗi dậy” của Trung Quốc. Tuy nhiên, đó chưa phải là niềm tin tuyệt đối của tất cả các quốc gia và khu vực. Người ta vẫn trăn trở một câu hỏi: Sự “trỗi dậy” của Trung Quốc sẽ đem lại lợi ích và thua thiệt đến đâu cho các nước, nhất là các nước gắn quyền lợi trực tiếp với dân tộc khổng lồ này. Bởi thế, xây dựng và giữ vững niềm tin về một Trung Quốc “trỗi dậy hoà bình”, góp sức tạo lập một “thế giới hài hoà” là nhiệm vụ và trách nhiệm hết sức nặng nề, không hề đơn giản đối với Trung Quốc.
*2.2. Tạo dựng hình ảnh chân chính về Trung Quốc*
Có thể nói, Trung Quốc đã để lại ấn tượng tốt đẹp hơn rất nhiều so với trước thời kỳ cải cách. Một Trung Quốc lớn mạnh, tiềm năng, đang từng bước trở thành đối trọng phải tính đến của các cường quốc trên thế giới. Đã có quan điểm cho rằng, một trật tự thế giới mới có thể đang được hình thành, trong đó Trung Quốc là một quốc gia đóng vai trò chủ đạo. Dù như vậy thì Trung Quốc vẫn không thể né tránh những vấn đề do lịch sử để lại hoặc mới nảy sinh trong quan hệ với các nước xung quanh. Đó là vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên, tranh chấp lãnh hải và tài nguyên biển với Nhật Bản, tranh chấp biển đảo, tài nguyên với một số nước ASEAN ở Biển Đông, tranh chấp biên giới với ấn Độ… Các nước, nhất là các nước nhỏ luôn trông đợi vào cách ứng xử công bằng, chuẩn mực của Trung Quốc - với vị thế của một nước lớn. Đó là nhu cầu chính đáng của các nước, cũng là nghĩa vụ quốc tế của Trung Quốc. Đây là việc làm khó, bởi Trung Quốc phải xử lý thoả đáng quyền lợi của bản thân mình với quyền lợi của các nước khác, theo tiêu chí được Trung Quốc nhấn mạnh: hoà bình, cùng có lợi, cùng thắng. Không làm được điều đó, Trung Quốc rất khó tạo dựng và nâng cao được hình ảnh, tầm vóc của mình trên trường quốc tế.
*2.3. Xử lý yếu tố quốc tế trong vấn đề Đ* *ài Loan*
Từ sau khi Quốc dân đảng trở lại nắm quyền trên chính trường Đài Loan năm 2008, quan hệ hai bờ eo biển Đài Loan có sự điều chỉnh và cải thiện chưa từng thấy. Các cuộc toạ đàm trực tiếp giữa Hiệp hội quan hệ hai bờ (Đại lục) và Quỹ giao lưu hai bờ (Đài Loan) đã khai thông và làm ấm quan hệ hai bên. Nhưng về lâu dài, Đài Loan vẫn là vấn đề nhạy cảm trong quan hệ của Trung Quốc với các nước, đặc biệt là quan hệ Trung - Mỹ. Trung Quốc trước sau như một đều kiên trì quan điểm thống nhất Đài Loan theo nguyên tắc “một quốc gia hai chế độ”. Tuy nhiên, thời điểm thực hiện quan điểm đó của Trung Quốc vẫn chưa thật sự được giải mã. Có thể nói, Đài Loan luôn là vấn đề có sức kiềm chế Trung Quốc trong quá trình cạnh tranh vai trò quốc tế giữa Trung Quốc với Mỹ và Nhật Bản. Đây được coi là thách thức không nhỏ đối với Trung Quốc trong quá trình cạnh tranh vị thế quốc tế.
**Kết luận**
Những thay đổi về đường lối phát triển đất nước và đường lối đối ngoại cùng thành quả sau 30 năm cải cách đã nâng cao chưa từng thấy tầm vóc và vị thế Trung Quốc trên trường quốc tế. Thế giới thừa nhận và khâm phục trước sự trỗi dậy của Trung Quốc, sau 3 thập niên đầu tìm kiếm, trăn trở con đường đi lên và phát triển của mình. Đồng thời với quá trình tăng tốc về kinh tế, Trung Quốc đã tận dụng mọi cơ hội thuận lợi nhất để thiết lập và mở rộng quan hệ hợp tác trên nhiều lĩnh vực với các quốc gia trên thế giới. Với vai trò nước lớn, Trung Quốc ngày càng đẩy mạnh các mối quan hệ hợp tác quốc tế toàn diện, hiệu quả, theo phương châm “cùng thắng”. Hầu hết các nước đều có nhu cầu mở rộng và thúc đẩy quan hệ với Trung Quốc.
Tuy nhiên, Trung Quốc cũng không tránh khỏi những thách thức gay gắt, nan giải trước tình hình trong nước cũng như quan hệ đối ngoại. Những thách thức đó bao gồm cả yếu tố cản trở các bước đi của Trung Quốc trên con đường cải cách và hiện đại hoá đất nước; ảnh hưởng đến hình ảnh của một nước lớn, quan trọng như Trung Quốc.
Thế giới đang nghiên cứu khả năng phát triển của Trung Quốc để dự đoán vị thế, vai trò và đóng góp của quốc gia này trong thế kỷ XXI. Đây là việc làm hết sức quan trọng với từng quốc gia cũng như với từng khu vực và cả thế giới. Bởi sức mạnh tiềm tàng và ảnh hưởng quốc tế của Trung Quốc có tác động trực tiếp đến chính sách đối ngoại của các nước, nhất là các nước trong khu vực.
Trung Quốc rất cần tạo dựng hình ảnh chân chính và niềm tin chân thực đối với thế giới; các quốc gia và khu vực cũng rất cần hiểu đúng, hiểu tường tận về Trung Quốc, vì mối quan hệ hợp tác lâu dài và hiệu quả.
*http://vnics.org.vn/Default.aspx?ctl=Article&aID=179)* **(PGS.TS.Phùng Thị Huệ -**


text:
skip to main
|
skip to sidebar
VO MINH TAP - INTERNATIONAL AND VIETNAM ISSUES (IVI)
Góc nhìn và hướng tiếp cận về các vấn đề Quốc tế, Khu vực và Việt Nam
Thứ Ba, 6 tháng 9, 2011
44. Nhân quyền Dầu lửa
Ảnh minh họa
LTS. Bộ Ngoại giao Mỹ hôm 8/4 vừa công bố bản Báo cáo Nhân quyền năm 2010, đánh giá về tình hình nhân quyền tại 194 quốc gia và vùng lãnh thổ nhưng lại ngoại trừ Mỹ. Thế nhưng, điều đáng chú ý là có phải họ hướng tới một thế giới dân chủ và nhân quyền thực sự hay là đây chỉ là một công cụ để nhắm tới nguồn tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là nguồn dầu khí dồi dào ở các quốc gia mà họ phê phán. Phải chăng, thứ nhân quyền đó là “nhân quyền dầu mỏ?”.
"Tấm gương" xấu
Đây là năm thứ 35 liên tiếp chính quyền Washington đưa ra "phán xét" việc thực thi quyền con người của các chính phủ trên toàn cầu bất chấp sự phản đối của nhiều quốc gia trên thế giới. Nếu bản Báo cáo nhân quyền thường niên của Washington có cả phần đánh giá về nước Mỹ, không rõ những ngôn từ nào sẽ được họ sử dụng để mô tả tình hình nhân quyền của mình. Nhưng những tin tức xuất hiện hàng ngày ngay trên báo chí Mỹ về tình hình tội phạm, giết nguời tràn lan trong xã hội; việc Chính phủ Mỹ giám sát hoạt động mạng Internet, ban hành luật mới về nghe trộm điện thoại hồi tháng 7/2008; các vụ cảnh sát Mỹ lạm quyền và không tôn trọng những quyền cơ bản của 2,3 triệu tù nhân; những vấn đề về xã hội với con số người vô gia cư ngày càng tăng;… đã góp phần vẽ nên bức tranh không mấy tươi đẹp về thực trạng nhân quyền của nước này. Các nước châu Âu cũng thường bị rung động bởi các vụ việc vi phạm nhân quyền: Từ việc phân biệt đối xử với các nhóm thiểu số trong xã hội, việc cấm sử dụng khăn trùm đầu đối với phụ nữ Hồi giáo tại một số nơi cho đến việc thực hiện các chính sách cải tổ bất hợp lý dẫn đến các cuộc biểu tình rầm rộ của giới công nhân viên chức, gây rối loạn xã hội,…
Không chỉ vi phạm nhân quyền trong nước, các nước phương Tây còn đem đến những bất ổn, đau khổ cho người dân nhiều nước khác. Sau khi Mỹ và Đồng minh gây chiến tại Iraq, hiện nay, số lượng người chịu thương vong vì bạo lực tại quốc gia này đã vượt xa giai đoạn những năm cuối cầm quyền của chế độ Saddam Hussein đồng thời gây nên những tác động tâm lý nặng nề, gây hoảng sợ cho người dân Iraq. Hàng vạn dân thường Iraq đã thiệt mạng, hầu hết trong số họ chết do hỏa lực của quân đội Mỹ. Các loại vũ khí bị bày bán tràn lan trong khi số lượng người tham gia các lực lượng dân quân tự do gia tăng nhanh chóng. Các loại tội phạm hình sự như bắt cóc, hiếp dâm, trộm cắp lên đến mức kỷ lục. Số người bị quân Mỹ bắt giam kể từ khi chiến trận nổ ra là hơn 50.000, vượt xa số lượng tù nhân thời Saddam, nhưng chỉ 1,5% trong số đó bị kết tội. Tổ chức Ân xá Quốc tế cùng nhiều tổ chức nhân quyền khác cũng liên tục cáo buộc quân đội Mỹ vi phạm luật nhân đạo quốc tế một cách tràn lan, bao gồm cả việc thực hiện các hình thức tra tấn và ngược đãi tù nhân.
Như vậy, nếu Mỹ và phương Tây tự coi mình là tấm gương về nhân quyền thì có lẽ tấm gương này cần được “lau rửa” lại kỹ càng hơn nữa.
Tiêu chuẩn kép
Mức độ chú ý của phương Tây đối với thành tích dân chủ, nhân quyền của một nước thường liên quan mật thiết đến tầm quan trọng chiến lược của nước đó: Một chế độ đồng minh với phương Tây với tầm quan trọng chiến lược càng lớn thì càng ít bị phương Tây chỉ trích về mặt nhân quyền.
Tổ chức Ân xá Quốc tế đã nhiều lần lên tiếng cáo buộc Hoa Kỳ và các nước công nghiệp phát triển cố tình phớt lờ tình trạng vi phạm nhân quyền tạị một số nước Ả-rập đồng minh vì tầm quan trọng về mặt kinh tế của các vương quốc dầu mỏ này. Theo Tổ chức Ân xá Quốc tế, bất chấp một loạt các hành động vi phạm nhân quyền như: bắt giữ tùy tiện, tra tấn, xét xử không công bằng và sử dụng các biện pháp trừng phạt tàn bạo, các nước Ả-rập trên vẫn chưa hề bị Washington cùng các Đồng minh áp dụng các tiêu chuẩn đánh giá về nhân quyền như họ đã áp dụng với Trung Quốc, Myanmar, Sudan hay nhiều nước khác. Và cho dù có lên tiếng chỉ trích những nước trên về nhân quyền, Bộ Ngoại giao Mỹ vẫn luôn sử dụng những lời lẽ hết sức ôn hòa, đồng thời những chính sách ngoại giao mà Washington áp dụng trên thực tế với các nước đó cũng không bị ảnh hưởng mấy bởi các nhận xét về nhân quyền nói trên.
Tại Trung Đông cũng như nhiều nơi khác trên thế giới, chính quyền các nước phương Tây có xu hướng giảm nhẹ những lời lẽ chỉ trích các nước đồng minh trong lĩnh vực nhân quyền và thổi phồng các vụ việc vi phạm nhân quyền của các nước đối thủ. Việc áp dụng tiêu chuẩn kép như trên một lần nữa cho thấy tính chất thiếu khách quan của các báo cáo, đánh giá về nhân quyền do các nước phương Tây thực hiện.
Nhân quyền mở cửa cho cái gì?
Theo tính toán của Chính quyền Mỹ, lượng dầu tiêu thụ của nước này dự kiến sẽ tăng 1/3 trong vòng hai thập niên đầu của thế kỷ 21. Nhà Trắng đang huy động mọi nguồn lực để tìm kiếm thêm các mỏ dầu trong nước, thậm chí còn lên kế hoạch mở cửa Khu bảo tồn Thiên nhiên hoang dã Quốc gia tại vùng Bắc Cực cho ngành công nghiệp Dầu khí nước mình vào khai thác. Tuy vậy, theo tính toán của Chính quyền trong bản Báo cáo của Tổ chức Phát triển chính sách Năng lượng quốc gia (tổ chức do cựu Phó Tổng thống Dick Cheney đứng đầu) vào tháng 5/2001, mức sản xuất dầu của Mỹ sẽ giảm 12% trong vòng 20 năm đầu thế kỷ 21. Như vậy, mức độ phụ thuộc của Mỹ vào nguồn dầu nhập khẩu sẽ tăng lên nhanh chóng, từ mức 1/3 vào năm 1985 đến hơn một nửa hiện nay và sẽ lên đến mức 2/3 vào năm 2020.
Kể từ thập niên 1970, Hoa Kỳ đã có những nỗ lực đáng kể nhằm đa dạng hóa các nguồn cung cấp năng lượng cho họ, sự quan tâm của Washington đã vượt ra ngoài phạm vị các nước OPEC và Trung Đông và hướng đến các khu vực khác trên thế giới như vùng biển Caspi, các nước châu Phi như Nigieria, Chad, Angola, các nước tại Tây Bán Cầu như Canada, Mexico, Venezuela hay các khu vực ngoài khơi Đại Tây Dương,…
Nhưng có một sự thật không thể phủ nhận là Trung Đông - mà đặc biệt là khu vực vùng Vịnh - vẫn sẽ là nguồn cung dầu khí hàng đầu của Hoa Kỳ cũng như của nhiều nước khác trên thế giới trong tương lai. Bản Báo cáo của Tổ chức Phát triển chính sách Năng lượng quốc gia Mỹ năm 2001 đã thừa nhận rằng "Dù có tính toán thế nào, khu vực Trung Đông vẫn là trọng tâm của nền an ninh dầu mỏ thế giới." Khu vực này hiện chiếm 30% sản lượng và hơn 40% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu. Với nguồn tài nguyên dầu mỏ chiếm khoảng 65% tổng trữ lượng được biết đến nay trên toàn thế giới, đây là khu vực duy nhất có thể thỏa mãn được mức độ tiêu thụ đang tăng nhanh trên toàn cầu. Cũng theo bản báo cáo của Tổ chức Phát triển chính sách Năng lượng quốc gia Mỹ, các nước xuất khẩu dầu tại vùng Vịnh sẽ cung cấp 54 - 67% lượng dầu xuất khẩu của thế giới vào năm 2020.
Với cơn khát dầu lửa đang lên đến cao trào như vậy và vị trí quan trọng chiến lược về mặt năng lượng của vùng Trung Đông, dĩ nhiên, Mỹ và phương Tây sẽ chẳng ngại ngần chớp lấy mọi thời cơ và lý do có được để thu phục các chính quyền bất quy phục họ trong khu vực này, một trong những lý do mà họ có được là nhân quyền. Sau khi cuộc chiến tranh Iraq năm 2003 kết thúc, khi những lý do mà Hoa Kỳ đưa ra trước đó làm căn cứ để tấn công Iraq - gồm những cáo buộc về mối quan hệ giữa Saddam Hussein với Al Qaeda và việc sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt của chính quyền Baghdad - bị cộng đồng quốc tế bác bỏ, Washington bắt đầu chuyển hướng sang việc nhấn mạnh đến bản chất tàn bạo của chế độ Saddam Hussein và sự cần thiết phải "xuất khẩu" nền dân chủ sang đất nước Trung Đông này.
Có một điểm đáng chú ý là khi Hoa Kỳ đưa quân tới Iraq vào năm 2003, mức độ hà khắc của chế độ Saddam chẳng là gì so với hồi thập niên 1980, trớ trêu thay, khi đó, chính Mỹ đã không chỉ từ chối kêu gọi lật đổ Saddam Hussein mà còn cung cấp cho chính quyền này các khoản hỗ trợ về kinh tế và quân sự để phục vụ cho bộ máy hà khắc đó. Khi Saddam Hussein sử dụng vũ khí hóa học thảm sát sắc dân thiểu số người Kurd ở Halabja, chính quyền Washington thậm chí còn giúp Baghdad che đậy hành động trên bằng cách đổ lỗi cho chính quyền Iran - kẻ thù của Mỹ trong khu vực.
Việc Washington thay đổi 180o lập trường của mình về vấn đề nhân quyền của chính quyền Baghdad cốt yếu chỉ để nhằm phục vụ mục tiêu chính là loại bỏ được Saddam Hussein và thay thế vào đó là một chính quyền thân Mỹ, giúp Mỹ có lợi thế trong việc khai thác các nguồn tài nguyên của đất nước này, đặc biệt là dầu mỏ - dòng máu của nền kinh tế Hoa Kỳ. Nhân quyền, dân chủ lúc đó chính là cánh cửa giúp nước Mỹ giải thoát khỏi nhiều sự bế tắc, một trong số đó là bế tắc về năng lượng.
Tất nhiên, về mặt chính thức, chính quyền Mỹ luôn một mực bác bỏ lý do tấn công Iraq của họ là vì nguồn tài nguyên dầu mỏ phong phú của nước này. Nhưng trên thực tế, ngay từ trước khi Chiến tranh Iraq nổ ra, các công ty dầu khí của Mỹ đã tiến hành các cuộc họp kín với các nhà lãnh đạo đối lập Iraq được Hoa Kỳ hậu thuẫn. Vào thời điểm đó, Ahmed Chalabi - lãnh đạo Tổ chức Đại hội Quốc gia Iraq đã phát biểu: "Chính phủ dân chủ tương lai của Iraq sẽ rất vui mừng trước việc Hoa Kỳ đã giúp đỡ nhân dân Iraq thoát khỏi chế độ Saddam Hussein" và "Chúng tôi cho rằng các công ty Mỹ sẽ đóng một vai trò quan trọng hàng đầu đối với nền công nghiệp dầu mỏ của Iraq trong tương lai."
Và cái tương lai mà ông Chalabi nói đến khi đó có lẽ đã thực sự hiện hữu: Tháng 2/2007, nội các chính phủ của Thủ tướng Iraq Nuri al-Maliki đã thông qua bản dự thảo Đạo luật dầu mỏ mới của Iraq. Chính phủ Baghdad mô tả đạo luật này như một "kế hoạch quốc gia chính yếu" nhưng sự thực là đạo luật đó đã được soạn thảo bởi một công ty tư vấn của Mỹ do chính quyền của Cựu Tổng thống Bush thuê, sau đó được chỉnh sửa nội dung bởi Tập đoàn Dầu khí Big Oil - Hoa Kỳ, Quỹ Tiền tệ quốc tế, Ngân hàng Thế giới do cựu Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Paul Wolfowitz đứng đầu và Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ. Như vậy, rõ ràng đây là một đạo luật của Mỹ chứ không phải của Iraq. Trớ trêu hơn nữa, công luận Iraq chưa hề được biết đến sự thực này trong khi những thay đổi quan trọng về mặt luật pháp liên quan đến việc sử dụng nguồn tài nguyên dầu mỏ của nước này phải được dân chúng thông qua qua các cuộc trưng cầu dân ý. Chủ quyền của Iraq, ít nhất là về mặt năng lượng đang nằm trong tay người Mỹ, chiêu bài nhân quyền của Hoa Kỳ trong trường hợp này đã phát huy tác dụng khá tốt.
Giáo sư Noam Chomsky, một nhà hoạt động xã hội nổi tiếng của Mỹ, đã từng nhận xét: "Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ bị chi phối bởi ước vọng tàn nhẫn là kiểm soát được nguồn dầu lửa tại Trung Đông, bảo vệ những lợi ích chiến lược của họ và bảo đảm cho những dòng vốn đầu tư của họ được tự do lưu thông". Với Chomsky, việc quảng bá dân chủ chỉ là câu chuyện "của các nhà tư tưởng và tuyên truyền" chứ chẳng phải là việc của các chính trị gia, nền dân chủ và thành tích nhân quyền chỉ được ủng hộ chỉ khi nào nó phù hợp với lợi ích chiến lược của Mỹ mà thôi.
Trung Nguyên
Mô hình "Can thiệp nóng"
Thực tế cho thấy từ những gì diễn ra ở Trung Đông - Bắc Phi, đặc biệt là cuộc chiến tại Libya, thì sự can thiệp dù với lý do gì và mục đích là gì thì cũng sẽ kích hoạt sự đầu tư vào nguồn lực quốc phòng của các nước, trong bối cảnh cạnh tranh lợi ích quốc tế và khu vực ngày càng gia tăng…
Thông qua các diễn biến tại Trung Đông, Bắc Phi các nhà bình luận quân sự cho rằng có thể có hai mô hình can thiệp vào nội bộ nước khác dưới danh nghĩa cộng đồng quốc tế:
Một là, "can thiệp mềm": cộng đồng quốc tế lên tiếng, gây sức ép với chính phủ sở tại phải cải tổ chính trị hoặc từ chức nhằm đáp ứng đòi hỏi của người dân trong các cuộc biểu tình hòa bình. Hình thức can thiệp này đã được thể hiện qua các cuộc cách mạng trước đó như "cách mạng màu", "cách mạng nhung", "cách mạng hoa nhài". Loại hình can thiệp này cho đến nay đang là phổ biến và được xem là kịch bản tốt nhất cho các nước trong tiến trình quá độ dân chủ.
Hai là, "can thiệp nóng": nếu gây sức ép không được thì cộng đồng quốc tế phải can thiệp nóng theo luận điểm "trách nhiệm bảo vệ" để buộc chính phủ sở tại từ chức theo đòi hỏi của người dân (Libya, Bờ Biển Ngà). Loại hình can thiệp này hiện đã được phát triển với biên độ pháp lý rộng và có thể thực hiện dưới hai giác độ:
(1) Trên cơ sở đề nghị của người dân (không phải chính phủ hợp hiến)
(2) Thông qua đề nghị và vai trò của các tổ chức khu vực và cộng đồng quốc tế, trên danh nghĩa, trường hợp này chỉ hỗ trợ đáp ứng những đề nghị trên. Tác động của mô hình can thiệp này rất lớn khi nó trao cho các nước khác, thông qua LHQ, quyền được phán xét tính hợp hiến hay không hợp hiến của một chính phủ sở tại và quyền được can thiệp để lật đổ chính phủ đó vì lý do nhân đạo, bảo vệ thường dân, dân chủ, nhân quyền…
Nội dung cơ bản của "trách nhiệm bảo vệ" là cộng đồng quốc tế có trách nhiệm phải bảo vệ dân thường trong các cuộc khủng hoảng nhân đạo, nội chiến… nếu chính quyền sở tại không đáp ứng được.
Thế nhưng, "trách nhiệm bảo vệ" ở Libya hiện nay rõ ràng đã tạo ra một khung pháp lý cho một số nước lợi dụng để can thiệp vào công việc nội bộ của một quốc gia có chủ quyền. Sự can thiệp này có thể khuyến khích các hoạt động chống đối, đối lập, thậm chí li khai dưới danh nghĩa sắc tộc, tôn giáo, lợi ích chính trị, kinh tế… tại nhiều nước và khu vực, đặc biệt tại những khu vực cạnh tranh ảnh hưởng bởi các cường quốc bên ngoài như Trung Đông, châu Phi, Trung Á và có thể ở một vài nơi khác…
Ngoài ra, xu thế này buộc các chính phủ sở tại phải điều chỉnh cách thức cai trị theo hướng đảm bảo phân chia cân bằng của cải xã hội và đáp ứng các nguyện vọng chính đáng của người dân. Tuy nhiên, nó cũng tạo ra tâm lý bất an cho các chính quyền sở tại trong nỗ lực duy trì ổn định chính trị xã hội và phát triển, đặc biệt tại các nước tiềm ẩn nguy cơ bùng nổ nội chiến vì các vấn đề trên.
Đồng thời, diễn biến ở Libya cũng có thể tạo ra một làn sóng mới trong việc nâng cấp, hiện đại hóa quốc phòng, thậm chí chạy đua vũ trang tại các nước đang và chậm phát triển nhằm đối phó với sự can thiệp từ bên ngoài. Thực tế này chỉ có lợi cho những nước sản xuất, buôn bán vũ khí và buộc những nước khác phụ thuộc hơn vào họ trong các vấn đề liên quan đến ổn định và phát triển. Hệ thống an ninh-quốc phòng của mỗi nước sẽ ngày càng bị chi phối bởi sự cạnh tranh ảnh hưởng của các nước lớn khi họ đã tạo được công cụ pháp lý cho các hành động can thiệp của mình.
Nguyễn Nhâm
Dầu mỏ không phải là một ân huệ
Nhờ dầu mỏ mà các nước như Oman và Brunei đã đi từ nghèo khó đến phồn vinh chỉ sau một thế hệ. Dầu biển Bắc là bệ phóng cho hệ thống phúc lợi xã hội của Anh và Na Uy. Dầu mỏ bôi trơn các loại động cơ trên khắp thế giới và là một thành phần quan trọng trong đời sống hàng ngày của chúng ta…
Thế nhưng, thứ tài nguyên quý giá này lại bị Bộ trường Dầu lửa Venezuela hồi đầu những năm 60 và là một trong những người sáng lập Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) Juan Pablo Pérez Alfonzo gọi là "phân của lũ quỷ". Nhiều nhà kinh tế lẫn các nhà chính trị học đã chứng minh rằng từ những năm 1960 đến 1990, các nước nghèo tài nguyên thiên nhiên lại đạt được sự tăng trưởng cao hơn từ 2 đến 3 lần những nước có nguồn tài nguyên dồi dào. Còn theo báo Pháp Le Monde, một nửa số người nghèo trên trái đất sống tại những nước giàu dầu mỏ.
Đáng chú ý, dầu mỏ lại là nhân tố gây ra nạn tham nhũng tràn lan, đốt lên những ngọn lửa căng thẳng sắc tộc, thậm chí dẫn đến các cuộc nội chiến. Ông Michael Ross, Giáo sư chính trị học tại Trường đại học Caliornia ở Los Angeles, cho rằng các quốc gia sản xuất dầu mỏ ngày càng trở thành nạn nhân của nội chiến. Theo ông Michael, trong số các nội chiến đang diễn ra, có 1/3 xảy ra tại các nước giàu dầu mỏ.
Khi những thùng dầu đầu tiên được bơm lên vào cuối thập niên 1950, Nigeria đồng thời bước vào một quá trình lan tràn tham nhũng. Theo Ủy ban Chống tham nhũng của Chính phủ Nigeria, từ khi giành độc lập năm 1960-1999, giới cầm quyền nước này đã biển thủ hơn 400 tỉ USD từ tiền bán dầu - bằng tổng viện trợ nước ngoài đổ vào châu Phi trong cùng thời kỳ. Nigeria là nước xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất châu Phi nhưng 2/3 dân số nước này vẫn nghèo khổ, 1/3 thất học, 40% không có nước sạch và điện. Cái giá về môi trường cũng đáng kể: trong 50 năm qua đã có 1,5 triệu tấn dầu tràn ra biển và khu vực đồng bằng Niger trở thành nơi ô nhiễm nhất thế giới. Hay như tại Angola, nước sản xuất dầu mỏ lớn thứ hai châu Phi, ân sủng của dầu mỏ cũng không đến được người dân. 70% dân chúng nước này vẫn sống dưới mức nghèo khó và nỗi lo thất nghiệp khi đa số công việc trong ngành khai thác và lọc dầu - hoạt động kinh tế chính - đều năm trong tay người nước ngoài.
Tiến Minh\
http://www.tgvn.com.vn/Item/VN/BAICHU/2011/6/FA4E665848D95B34/
Được đăng bởi
Võ Minh Tập
vào lúc
23:44
Gửi email bài đăng này
BlogThis!
Chia sẻ lên Twitter
Chia sẻ lên Facebook
Chia sẻ lên Pinterest
Bài đăng Mới hơn
Bài đăng Cũ hơn
Trang chủ
MESSAGE:
Vo Minh Tap - welcome you to visit the author's blog -"repository of high quality materials"
"This blog
aims to provide
valuable
resources
(
such as
the author's
diary
) of
the local and foreign
scholars
,
refer
to
your
readers
.
We hope to
be shared".
Links
:
I. TIẾNG VIỆT:
1.
Vietnam Academy of Social Sciences.
2.
Institute for European Studies.
3.
Institute of American Studies.
4.
Institute of Chinese Studies.
5. Vietnam Institute for Southeast Asian Studies.
6.
Vietnam Institute for Northeast Asian Studies.
7.
Institute of African and Middle East Studies.
8.
Institute of research on religions.
9.
Institute of Cultural Studies.
10.
Vietnam Institute of Economics
11.
Vietnam Academy of science and Technology.
12.
Institute for Educational Research.
13.
Vietnam Institute of History.
14.
Institute of Economic Development.
15.
Institute of Philosophy.
16. Vietnam Institute of Military History.
17.
Institute of World Economics and Politics.
18.
Institute of Anthropolory.
19.
Institute of Archaeology
20.
Institute of Literature.
21.
Institute of Social Science Information.
22.
Centrer for Analysis and Forecasting.
23.
National Convention Center.
24.
Centre for Theoretical and Applied Culturology.
25.
Vietnam National Unversity, Ha Noi
;
University of Social Sciences
& Humanities,Ha Noi;
University of Pedagogy, HCM
;
HaNoi National University of Education.
26.
U.S. Embassy.
27.
China Foreign Review
(Chinese)
28.
Communist Review
29.
East Sea (South China Sea) Studies
30. South China Sea dispute
31.
Vietnamse Review of Studies and Discussion
32. Today's Knowledge
...
II.ENGLISH:
1.
Center for Strategic and International Studies
(CSIS)
2. The Jamestown Foundation
3.
Center for a New American Security"
4.
Ministry of Foreign Affairs, the People's Republic of China
5. Asia Pacific Foundation of Canada
6.
U.S. Department of state
7. New left review
8. GlobalResearch.ca
9. South African Journal of International Affairs
(SAIIA)
10. S.Rajaratnam school of international studies
11.
Eurasia Review
12. China Institutes Of Contemporary International Relations
(CICIR)
13. Center for Security Studies (CSS)/ISN
14.
Web International relations research
.
15. The National Interest (nationalinterest.org)
16. Global times.
III.BLOGROLL:
+
Ho Chi Minh.
+
Dr.Pham Phuc Vinh
.
+
Asso.Prof.Dr.Ho Sy Quy.
+
Asso.Prof.Dr.Vu Dinh Hoe.
+
Asso.Prof.Dr. Van Ngoc Thanh.
+
Human right and freedom.
+
Geopolitics.
+
Economics and Political.
+
Ho Kho.
+
Doctor. Ho Hai.
SCIENTIFIC RESEARCH
▼
2011
(598)
►
tháng hai 2011
(48)
►
tháng ba 2011
(59)
►
tháng tư 2011
(107)
►
tháng năm 2011
(82)
►
tháng sáu 2011
(67)
►
tháng bảy 2011
(77)
►
tháng tám 2011
(41)
▼
tháng chín 2011
(43)
1. Khái quát lịch sử phát triển tư tưởng Địa chín...
2. Quan hệ Nhật Bản - Việt Nam 1954 - 1975
3. Định hướng nội dung dạy học Lịch sử THPT (Theo ...
39. Những bài học mà Mỹ rút ra từ Việt Nam đối vớ...
38. “Consolidating East Asian cooperation: A new r...
39. Đột phá chiến lược
40. Khủng bố cực hữu
41. Nợ công ở Trung Quốc
42.Vết rạn châu Âu
43. Ổn định Biển Đông
44. Nhân quyền Dầu lửa
45. Hệ lụy Libya
46. Trung Đông nóng bỏng
46. G20 + Việt Nam
47. Cảm nhận viễn cảnh kinh tế Việt Nam
48. Chiến tranh Việt Nam: Từ góc nhìn của người Mỹ...
49. Chiến tranh vì dầu mỏ
48. Sự lợi hại của NATO
50.Động lực G-20
51. Đầu tàu Đông Á
53. Cộng đồng ASEAN năm 2015
54. 10 sự kiện nổi bật thập kỷ đầu tiên của Thế kỷ...
55. Kết nối Đông Á
56. Sáu cuộc chiến tranh trong 50 năm tới của Trun...
57.Consolidating East Asian cooperation: A new rol...
58.Toàn văn Sách trắng về "Phát triển hòa bình của...
59.Nội hàm chiến lược phát triển hòa bình của Trun...
59. Nguyên nhân dẫn tới Việt Nam - Ấn Độ thiết lập...
60. Lý giải khoa học về "ma"
61. Đường Hồ Chí Minh trên biển, một nhân tố góp p...
62.Tương lai bất định cho Li-bi trong thời kỳ “hậu...
62.Chiến lược điện mặt trời của Nam Phi
63.Phong trào Không liên kết: phát huy tiếng nói v...
64. Thế giới đang đối mặt với nhiều thiên tai
65.Chuyến thăm nhằm vực lại niềm tin của khu vực v...
66.Chính phủ "mổ xẻ" nguyên nhân lạm phát tăng cao...
67. Quan hệ Việt Nam - Ấn Độ (từ cổ đại đến năm 20...
66.Phương pháp tự học ngoại ngữ của Hồ Chí Minh
67. Đối thoại giữa các nền văn hóa trong xu hướng ...
68. A power shift in Asia
69. Sự du nhập giáo dục phương Tây vào Nam kỳ Việt...
70.Làm gì để người học tìm đến với nhóm ngành khoa...
71.Từ nghiên cứu lịch sử giáo dục phương Tây nghĩ ...
►
tháng mười 2011
(24)
►
tháng mười một 2011
(27)
►
tháng mười hai 2011
(23)
►
2012
(387)
►
tháng hai 2012
(44)
►
tháng ba 2012
(9)
►
tháng tư 2012
(44)
►
tháng năm 2012
(69)
►
tháng sáu 2012
(22)
►
tháng bảy 2012
(43)
►
tháng tám 2012
(24)
►
tháng chín 2012
(9)
►
tháng mười 2012
(24)
►
tháng mười một 2012
(21)
►
tháng mười hai 2012
(78)
►
2013
(211)
►
tháng một 2013
(5)
►
tháng hai 2013
(50)
►
tháng ba 2013
(1)
►
tháng tư 2013
(8)
►
tháng sáu 2013
(21)
►
tháng bảy 2013
(33)
►
tháng tám 2013
(91)
►
tháng mười 2013
(2)
AUTHORS
Võ Minh Tập
Date of birth: 17- 12-1985. Hometown: Mo Duc, Quang Ngai. Occupation: Teacher. Address: 276/3/45, Ma Lo.st, Binh Tri Dong A.Ward,Binh Tan District, HCMC. Mobile: 0932 020 248.NR: 08.66508488. Email: tapminhs@gmail.com. Expertise: Teaching and scientific research.
Xem hồ sơ hoàn chỉnh của tôi
BACKER
STATISTICS/TOTAL
Copyright Vo Minh Tap - Mobile: 0932.020.248 - Gmail: tapminhs@gmail.com. Được tạo bởi
Blogger
.

markdown:
"Tấm gương" xấu
Đây là năm thứ 35 liên tiếp chính quyền Washington đưa ra "phán xét" việc thực thi quyền con người của các chính phủ trên toàn cầu bất chấp sự phản đối của nhiều quốc gia trên thế giới. Nếu bản Báo cáo nhân quyền thường niên của Washington có cả phần đánh giá về nước Mỹ, không rõ những ngôn từ nào sẽ được họ sử dụng để mô tả tình hình nhân quyền của mình. Nhưng những tin tức xuất hiện hàng ngày ngay trên báo chí Mỹ về tình hình tội phạm, giết nguời tràn lan trong xã hội; việc Chính phủ Mỹ giám sát hoạt động mạng Internet, ban hành luật mới về nghe trộm điện thoại hồi tháng 7/2008; các vụ cảnh sát Mỹ lạm quyền và không tôn trọng những quyền cơ bản của 2,3 triệu tù nhân; những vấn đề về xã hội với con số người vô gia cư ngày càng tăng;… đã góp phần vẽ nên bức tranh không mấy tươi đẹp về thực trạng nhân quyền của nước này. Các nước châu Âu cũng thường bị rung động bởi các vụ việc vi phạm nhân quyền: Từ việc phân biệt đối xử với các nhóm thiểu số trong xã hội, việc cấm sử dụng khăn trùm đầu đối với phụ nữ Hồi giáo tại một số nơi cho đến việc thực hiện các chính sách cải tổ bất hợp lý dẫn đến các cuộc biểu tình rầm rộ của giới công nhân viên chức, gây rối loạn xã hội,…
Không chỉ vi phạm nhân quyền trong nước, các nước phương Tây còn đem đến những bất ổn, đau khổ cho người dân nhiều nước khác. Sau khi Mỹ và Đồng minh gây chiến tại Iraq, hiện nay, số lượng người chịu thương vong vì bạo lực tại quốc gia này đã vượt xa giai đoạn những năm cuối cầm quyền của chế độ Saddam Hussein đồng thời gây nên những tác động tâm lý nặng nề, gây hoảng sợ cho người dân Iraq. Hàng vạn dân thường Iraq đã thiệt mạng, hầu hết trong số họ chết do hỏa lực của quân đội Mỹ. Các loại vũ khí bị bày bán tràn lan trong khi số lượng người tham gia các lực lượng dân quân tự do gia tăng nhanh chóng. Các loại tội phạm hình sự như bắt cóc, hiếp dâm, trộm cắp lên đến mức kỷ lục. Số người bị quân Mỹ bắt giam kể từ khi chiến trận nổ ra là hơn 50.000, vượt xa số lượng tù nhân thời Saddam, nhưng chỉ 1,5% trong số đó bị kết tội. Tổ chức Ân xá Quốc tế cùng nhiều tổ chức nhân quyền khác cũng liên tục cáo buộc quân đội Mỹ vi phạm luật nhân đạo quốc tế một cách tràn lan, bao gồm cả việc thực hiện các hình thức tra tấn và ngược đãi tù nhân.
Như vậy, nếu Mỹ và phương Tây tự coi mình là tấm gương về nhân quyền thì có lẽ tấm gương này cần được “lau rửa” lại kỹ càng hơn nữa.
Tiêu chuẩn kép
Mức độ chú ý của phương Tây đối với thành tích dân chủ, nhân quyền của một nước thường liên quan mật thiết đến tầm quan trọng chiến lược của nước đó: Một chế độ đồng minh với phương Tây với tầm quan trọng chiến lược càng lớn thì càng ít bị phương Tây chỉ trích về mặt nhân quyền.
Tổ chức Ân xá Quốc tế đã nhiều lần lên tiếng cáo buộc Hoa Kỳ và các nước công nghiệp phát triển cố tình phớt lờ tình trạng vi phạm nhân quyền tạị một số nước Ả-rập đồng minh vì tầm quan trọng về mặt kinh tế của các vương quốc dầu mỏ này. Theo Tổ chức Ân xá Quốc tế, bất chấp một loạt các hành động vi phạm nhân quyền như: bắt giữ tùy tiện, tra tấn, xét xử không công bằng và sử dụng các biện pháp trừng phạt tàn bạo, các nước Ả-rập trên vẫn chưa hề bị Washington cùng các Đồng minh áp dụng các tiêu chuẩn đánh giá về nhân quyền như họ đã áp dụng với Trung Quốc, Myanmar, Sudan hay nhiều nước khác. Và cho dù có lên tiếng chỉ trích những nước trên về nhân quyền, Bộ Ngoại giao Mỹ vẫn luôn sử dụng những lời lẽ hết sức ôn hòa, đồng thời những chính sách ngoại giao mà Washington áp dụng trên thực tế với các nước đó cũng không bị ảnh hưởng mấy bởi các nhận xét về nhân quyền nói trên.
Tại Trung Đông cũng như nhiều nơi khác trên thế giới, chính quyền các nước phương Tây có xu hướng giảm nhẹ những lời lẽ chỉ trích các nước đồng minh trong lĩnh vực nhân quyền và thổi phồng các vụ việc vi phạm nhân quyền của các nước đối thủ. Việc áp dụng tiêu chuẩn kép như trên một lần nữa cho thấy tính chất thiếu khách quan của các báo cáo, đánh giá về nhân quyền do các nước phương Tây thực hiện.
Nhân quyền mở cửa cho cái gì?
Theo tính toán của Chính quyền Mỹ, lượng dầu tiêu thụ của nước này dự kiến sẽ tăng 1/3 trong vòng hai thập niên đầu của thế kỷ 21. Nhà Trắng đang huy động mọi nguồn lực để tìm kiếm thêm các mỏ dầu trong nước, thậm chí còn lên kế hoạch mở cửa Khu bảo tồn Thiên nhiên hoang dã Quốc gia tại vùng Bắc Cực cho ngành công nghiệp Dầu khí nước mình vào khai thác. Tuy vậy, theo tính toán của Chính quyền trong bản Báo cáo của Tổ chức Phát triển chính sách Năng lượng quốc gia (tổ chức do cựu Phó Tổng thống Dick Cheney đứng đầu) vào tháng 5/2001, mức sản xuất dầu của Mỹ sẽ giảm 12% trong vòng 20 năm đầu thế kỷ 21. Như vậy, mức độ phụ thuộc của Mỹ vào nguồn dầu nhập khẩu sẽ tăng lên nhanh chóng, từ mức 1/3 vào năm 1985 đến hơn một nửa hiện nay và sẽ lên đến mức 2/3 vào năm 2020.
Kể từ thập niên 1970, Hoa Kỳ đã có những nỗ lực đáng kể nhằm đa dạng hóa các nguồn cung cấp năng lượng cho họ, sự quan tâm của Washington đã vượt ra ngoài phạm vị các nước OPEC và Trung Đông và hướng đến các khu vực khác trên thế giới như vùng biển Caspi, các nước châu Phi như Nigieria, Chad, Angola, các nước tại Tây Bán Cầu như Canada, Mexico, Venezuela hay các khu vực ngoài khơi Đại Tây Dương,…
Nhưng có một sự thật không thể phủ nhận là Trung Đông - mà đặc biệt là khu vực vùng Vịnh - vẫn sẽ là nguồn cung dầu khí hàng đầu của Hoa Kỳ cũng như của nhiều nước khác trên thế giới trong tương lai. Bản Báo cáo của Tổ chức Phát triển chính sách Năng lượng quốc gia Mỹ năm 2001 đã thừa nhận rằng "Dù có tính toán thế nào, khu vực Trung Đông vẫn là trọng tâm của nền an ninh dầu mỏ thế giới." Khu vực này hiện chiếm 30% sản lượng và hơn 40% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu. Với nguồn tài nguyên dầu mỏ chiếm khoảng 65% tổng trữ lượng được biết đến nay trên toàn thế giới, đây là khu vực duy nhất có thể thỏa mãn được mức độ tiêu thụ đang tăng nhanh trên toàn cầu. Cũng theo bản báo cáo của Tổ chức Phát triển chính sách Năng lượng quốc gia Mỹ, các nước xuất khẩu dầu tại vùng Vịnh sẽ cung cấp 54 - 67% lượng dầu xuất khẩu của thế giới vào năm 2020.
Với cơn khát dầu lửa đang lên đến cao trào như vậy và vị trí quan trọng chiến lược về mặt năng lượng của vùng Trung Đông, dĩ nhiên, Mỹ và phương Tây sẽ chẳng ngại ngần chớp lấy mọi thời cơ và lý do có được để thu phục các chính quyền bất quy phục họ trong khu vực này, một trong những lý do mà họ có được là nhân quyền. Sau khi cuộc chiến tranh Iraq năm 2003 kết thúc, khi những lý do mà Hoa Kỳ đưa ra trước đó làm căn cứ để tấn công Iraq - gồm những cáo buộc về mối quan hệ giữa Saddam Hussein với Al Qaeda và việc sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt của chính quyền Baghdad - bị cộng đồng quốc tế bác bỏ, Washington bắt đầu chuyển hướng sang việc nhấn mạnh đến bản chất tàn bạo của chế độ Saddam Hussein và sự cần thiết phải "xuất khẩu" nền dân chủ sang đất nước Trung Đông này.
Có một điểm đáng chú ý là khi Hoa Kỳ đưa quân tới Iraq vào năm 2003, mức độ hà khắc của chế độ Saddam chẳng là gì so với hồi thập niên 1980, trớ trêu thay, khi đó, chính Mỹ đã không chỉ từ chối kêu gọi lật đổ Saddam Hussein mà còn cung cấp cho chính quyền này các khoản hỗ trợ về kinh tế và quân sự để phục vụ cho bộ máy hà khắc đó. Khi Saddam Hussein sử dụng vũ khí hóa học thảm sát sắc dân thiểu số người Kurd ở Halabja, chính quyền Washington thậm chí còn giúp Baghdad che đậy hành động trên bằng cách đổ lỗi cho chính quyền Iran - kẻ thù của Mỹ trong khu vực.
Việc Washington thay đổi 180o lập trường của mình về vấn đề nhân quyền của chính quyền Baghdad cốt yếu chỉ để nhằm phục vụ mục tiêu chính là loại bỏ được Saddam Hussein và thay thế vào đó là một chính quyền thân Mỹ, giúp Mỹ có lợi thế trong việc khai thác các nguồn tài nguyên của đất nước này, đặc biệt là dầu mỏ - dòng máu của nền kinh tế Hoa Kỳ. Nhân quyền, dân chủ lúc đó chính là cánh cửa giúp nước Mỹ giải thoát khỏi nhiều sự bế tắc, một trong số đó là bế tắc về năng lượng.
Tất nhiên, về mặt chính thức, chính quyền Mỹ luôn một mực bác bỏ lý do tấn công Iraq của họ là vì nguồn tài nguyên dầu mỏ phong phú của nước này. Nhưng trên thực tế, ngay từ trước khi Chiến tranh Iraq nổ ra, các công ty dầu khí của Mỹ đã tiến hành các cuộc họp kín với các nhà lãnh đạo đối lập Iraq được Hoa Kỳ hậu thuẫn. Vào thời điểm đó, Ahmed Chalabi - lãnh đạo Tổ chức Đại hội Quốc gia Iraq đã phát biểu: "Chính phủ dân chủ tương lai của Iraq sẽ rất vui mừng trước việc Hoa Kỳ đã giúp đỡ nhân dân Iraq thoát khỏi chế độ Saddam Hussein" và "Chúng tôi cho rằng các công ty Mỹ sẽ đóng một vai trò quan trọng hàng đầu đối với nền công nghiệp dầu mỏ của Iraq trong tương lai."
Và cái tương lai mà ông Chalabi nói đến khi đó có lẽ đã thực sự hiện hữu: Tháng 2/2007, nội các chính phủ của Thủ tướng Iraq Nuri al-Maliki đã thông qua bản dự thảo Đạo luật dầu mỏ mới của Iraq. Chính phủ Baghdad mô tả đạo luật này như một "kế hoạch quốc gia chính yếu" nhưng sự thực là đạo luật đó đã được soạn thảo bởi một công ty tư vấn của Mỹ do chính quyền của Cựu Tổng thống Bush thuê, sau đó được chỉnh sửa nội dung bởi Tập đoàn Dầu khí Big Oil - Hoa Kỳ, Quỹ Tiền tệ quốc tế, Ngân hàng Thế giới do cựu Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Paul Wolfowitz đứng đầu và Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ. Như vậy, rõ ràng đây là một đạo luật của Mỹ chứ không phải của Iraq. Trớ trêu hơn nữa, công luận Iraq chưa hề được biết đến sự thực này trong khi những thay đổi quan trọng về mặt luật pháp liên quan đến việc sử dụng nguồn tài nguyên dầu mỏ của nước này phải được dân chúng thông qua qua các cuộc trưng cầu dân ý. Chủ quyền của Iraq, ít nhất là về mặt năng lượng đang nằm trong tay người Mỹ, chiêu bài nhân quyền của Hoa Kỳ trong trường hợp này đã phát huy tác dụng khá tốt.
Giáo sư Noam Chomsky, một nhà hoạt động xã hội nổi tiếng của Mỹ, đã từng nhận xét: "Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ bị chi phối bởi ước vọng tàn nhẫn là kiểm soát được nguồn dầu lửa tại Trung Đông, bảo vệ những lợi ích chiến lược của họ và bảo đảm cho những dòng vốn đầu tư của họ được tự do lưu thông". Với Chomsky, việc quảng bá dân chủ chỉ là câu chuyện "của các nhà tư tưởng và tuyên truyền" chứ chẳng phải là việc của các chính trị gia, nền dân chủ và thành tích nhân quyền chỉ được ủng hộ chỉ khi nào nó phù hợp với lợi ích chiến lược của Mỹ mà thôi.
Trung Nguyên
## Thứ Ba, 6 tháng 9, 2011

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8