markdown:
**. Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm CNM365. Chào ngày mới 1 tháng 2** [1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Kuala Lumpur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur)trở thành một thành phố theo chiếu chỉ Quốc vương [Yang di-Pertuan Agong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yang_di-Pertuan_Agong)của Malaysia. Năm [1394](https://vi.wikipedia.org/wiki/1394)– ngày sinh [Nhất Hưu Tông Thuần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A5t_H%C6%B0u_T%C3%B4ng_Thu%E1%BA%A7n), nhằm 1 tháng 1 năm Giáp Tuất, một trong những Thiền sư danh tiếng nhất của Thiền tông Nhật Bản thuộc tông [Lâm Tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A2m_T%E1%BA%BF_t%C3%B4ng)(mất năm 1481). Năm [1884](http://vi.wikipedia.org/wiki/1884)– Quyển đầu tiên (A đến Ant) của [Từ điển tiếng Anh Oxford](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford)được phát hành. Năm [1887](http://vi.wikipedia.org/wiki/1887)– Ngày ra đời của [Hollywood](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hollywood). Đến năm 1903, Hollywood được hưởng quy chế của một thành phố và năm 1910 được sát nhập vào [Los Angeles](http://vi.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles).
# 1 tháng 2
Ngày
**1 tháng 2** là ngày thứ 32 trong [lịch Gregory](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 333 ngày trong năm (334 ngày trong [năm nhuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)).
|
|**1** [2](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_2) [3](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_2) [4](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_2) [5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_2) [6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_2) [7](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_2) [8](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_2) [9](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_2) [10](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_2) [11](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_2) [12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_2) [13](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_2) [14](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_2) [15](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_2) [16](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_2) [17](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_2) [18](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_2) [19](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_2) [20](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_2) [21](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_2) [22](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_2) [23](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_2) [24](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_2) [25](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_2) [26](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_2) [27](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_2) [28](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_2) [29 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_2)vào [năm nhuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn).
## Mục lục
## Sự kiện
[772](https://vi.wikipedia.org/wiki/772)– [Giáo hoàng Ađrianô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_A%C4%91rian%C3%B4)tựu nhiệm. [1327](https://vi.wikipedia.org/wiki/1327)– [Edward III](https://vi.wikipedia.org/wiki/Edward_III_c%E1%BB%A7a_Anh)đăng quang quốc vương Anh ở độ tuổi thiếu niên, song quốc gia trên thực tế nắm dưới quyền cai trị của mẹ Isabella và tình nhân Roger Mortimer của ông. [1662](https://vi.wikipedia.org/wiki/1662)– Trưởng quan Formosa của [Công ty Đông Ấn Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ty_%C4%90%C3%B4ng_%E1%BA%A4n_H%C3%A0_Lan)là Frederick Coyett ký vào thư đầu hàng tướng phản Thanh phục Minh [Trịnh Thành Công](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A0nh_C%C3%B4ng), kết thúc cuộc bao vây [pháo đài Zeelandia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1o_%C4%91%C3%A0i_Zeelandia)kéo dài trong chín tháng và đặt dấu chấm hết cho [Formosa thuộc Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Formosa_thu%E1%BB%99c_H%C3%A0_Lan), mở đầu thời kỳ [Minh Trịnh trị Đài Loan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_Ninh), tức 13 tháng 12 năm Tân Sửu. [1790](https://vi.wikipedia.org/wiki/1790)– Phiên họp đầu tiên của [Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91i_cao_Ph%C3%A1p_vi%E1%BB%87n_Hoa_K%E1%BB%B3)được tiến hành tại [thành phố New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York). [1793](https://vi.wikipedia.org/wiki/1793)– [Chiến tranh Cách mạng Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Ph%C3%A1p): Pháp tuyên chiến với Anh Quốc và Hà Lan. [1814](https://vi.wikipedia.org/wiki/1814)– [Núi lửa Mayon](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa_Mayon)tại Philippines phun trào, sát hại khoảng 1.200 người, đây là lần phun trào tàn phá nặng nề nhất của núi lửa này.
- 1814 – Trong
[Chiến tranh Liên minh thứ sáu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Li%C3%AAn_minh_th%E1%BB%A9_s%C3%A1u), quân Liên minh thứ sáu giành được thắng lợi chiến thuật trước quân [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)trong [Trận La Rothière](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_La_Rothi%C3%A8re). [1835](https://vi.wikipedia.org/wiki/1835)– Chế độ nô lệ bị bãi bỏ tại [Mauritius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mauritius). [1861](https://vi.wikipedia.org/wiki/1861)– [Nội chiến Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3): [Texas](https://vi.wikipedia.org/wiki/Texas)ly khai khỏi Hợp chúng quốc. [1864](https://vi.wikipedia.org/wiki/1864)– [Chiến tranh Schleswig lần thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Schleswig_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_hai)bùng nổ khi các lực lượng của [Phổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_%28qu%E1%BB%91c_gia%29)và [Áo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o_%281804%E2%80%931867%29)vượt qua biên giới tiến vào xứ Schleswig thuộc Đan Mạch. [1884](https://vi.wikipedia.org/wiki/1884)– Quyển đầu tiên (A đến Ant) của [Từ điển tiếng Anh Oxford](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford)được phát hành. [1887](https://vi.wikipedia.org/wiki/1887)– Ngày ra đời của [Hollywood](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hollywood). Đến năm 1903, Hollywood được hưởng quy chế của một thành phố và năm 1910 được sát nhập vào [Los Angeles](https://vi.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles). [1908](https://vi.wikipedia.org/wiki/1908)– Quốc vương [Carlos I của Bồ Đào Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/Carlos_I_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)và con là Vương tử [Luís Filipe](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%ADs_Filipe,_Ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD_Ho%C3%A0ng_gia_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)bị sát hại tại thủ đô [Lisboa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lisboa). [1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942)– [Đài Tiếng nói Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/VOA)phát sóng lần đầu tiên với các chương trình nhằm vào những khu vực do [phe Trục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phe_Tr%E1%BB%A5c)kiểm soát. [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Cộng hòa Ả Rập Thống nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t)được hình thành trên cơ sở liên minh giữa Cộng hòa Ai Cập và Cộng hòa Syria. [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam): [Eddie Adams](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eddie_Adams)quay phim và chụp ảnh sự việc Tổng Giám đốc Cảnh sát Quốc gia [Việt Nam Cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Nguyễn Ngọc Loan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ng%E1%BB%8Dc_Loan)hành hình sĩ quan [Việt Cộng](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Văn Lém](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_L%C3%A9m). Bức ảnh góp phần xây dựng [Phong trào phản chiến trong Chiến tranh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_ph%E1%BA%A3n_chi%E1%BA%BFn_trong_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam). [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Kuala Lumpur](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur)trở thành một thành phố theo chiếu chỉ của [Yang di-Pertuan Agong](https://vi.wikipedia.org/wiki/Yang_di-Pertuan_Agong)của Malaysia. [1974](https://vi.wikipedia.org/wiki/1974)– Kuala Lumpur trở thành một lãnh thổ liên bang của Malaysia. [1979](https://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– Giáo chủ [Ruhollah Khomeini](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ruhollah_Khomeini)về đến [Tehran](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tehran), Iran sau gần 15 năm lưu vong. [1982](https://vi.wikipedia.org/wiki/1982)– Sénégal và Gambia thành lập một liên minh lỏng lẻo mang tên Liên minh Sénégambia. [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999)– [Mã Morse](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3_Morse)bị loại bỏ trong ngành thông tin hàng hải để thay vào đó là một hệ thống vệ tinh [2003](https://vi.wikipedia.org/wiki/2003)– Phi thuyền không gian của [NASA](https://vi.wikipedia.org/wiki/NASA)là [Columbia](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0u_con_thoi_Columbia) [nổ tung](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A3m_h%E1%BB%8Da_Phi_thuy%E1%BB%81n_con_thoi_Columbia)trong khi trở về bầu khí quyền của trái đất. 7 phi hành gia trên phi thuyền thiệt mạng. [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– Quốc vương [Gyanendra của Nepal](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gyanendra_c%E1%BB%A7a_Nepal)tiến hành một cuộc đảo chính nhằm đoạt lấy chính quyền dân chủ, trở thành Chủ tịch của Hội đồng bộ trưởng. [2009](https://vi.wikipedia.org/wiki/2009)– [Jóhanna Sigurðardóttir](https://vi.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3hanna_Sigur%C3%B0ard%C3%B3ttir)bắt đầu nhiệm kỳ thủ tướng của Iceland, bà là người đứng đầu chính phủ đầu tiên công khai mình là người đồng tính luyến ái. [2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/2013)– Tòa nhà cao nhất Liên minh châu Âu là [The Shard](https://vi.wikipedia.org/wiki/The_Shard)tại [Luân Đôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n)được mở cửa cho công chúng.
## Sinh
[1394](https://vi.wikipedia.org/wiki/1394)– [Nhất Hưu Tông Thuần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A5t_H%C6%B0u_T%C3%B4ng_Thu%E1%BA%A7n), thiền sư người Nhật Bản, tức 1 tháng 1 năm Giáp Tuất (m. 1481) [1659](https://vi.wikipedia.org/wiki/1659)– [Jakob Roggeveen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Jakob_Roggeveen), nhà thám hiểm người Hà Lan (m. 1729) [1871](https://vi.wikipedia.org/wiki/1871)– [Gabriel Veyre](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Veyre), đạo diễn và nhiếp ảnh gia người Pháp (m. 1936) [1864](https://vi.wikipedia.org/wiki/1864)– [Sương Nguyệt Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%B0%C6%A1ng_Nguy%E1%BB%87t_Anh), nhà thơ, nhà báo người Việt Nam (m. 1921) [1894](https://vi.wikipedia.org/wiki/1894)– [John Ford](https://vi.wikipedia.org/wiki/John_Ford), đạo diễn và nhà sản xuất người Mỹ (m. 1973) [1901](https://vi.wikipedia.org/wiki/1901)– [Clark Gable](https://vi.wikipedia.org/wiki/Clark_Gable), diễn viên người Mỹ (m. 1960) [1902](https://vi.wikipedia.org/wiki/1902)– [Langston Hughes](https://vi.wikipedia.org/wiki/Langston_Hughes), tác gia người Mỹ (m. 1967)
- 1902 –
[Nguyễn Phong Sắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Phong_S%E1%BA%AFc), nhà hoạt động chính trị người Việt Nam (m. 1931) [1905](https://vi.wikipedia.org/wiki/1905)– [Emilio G. Segrè](https://vi.wikipedia.org/wiki/Emilio_G._Segr%C3%A8), nhà vật lý học người Ý, đoạt giải Nobel (m. 1989) [1915](https://vi.wikipedia.org/wiki/1915)– [Stanley Matthews](https://vi.wikipedia.org/wiki/Stanley_Matthews), cầu thủ bóng đá người Anh Quốc (m. 2000) [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930)– [Hussein Muhammad Ershad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hussein_Muhammad_Ershad), chính trị gia người Ấn Độ-Bangladesh, Tổng thống Bangladesh [1931](https://vi.wikipedia.org/wiki/1931)– [Boris Yeltsin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Boris_Nikolayevich_Yeltsin), chính trị gia người Liên Xô và Nga, Tổng thống Nga (m. 2007) [1940](https://vi.wikipedia.org/wiki/1940)– [Nguyễn Văn Trỗi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Tr%E1%BB%97i), quân nhân đánh bóm tự sát người Việt Nam (m. 1964) [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Phaolô Nguyễn Thái Hợp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phaol%C3%B4_Nguy%E1%BB%85n_Th%C3%A1i_H%E1%BB%A3p), giám mục người Việt Nam (m. [1946](https://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [Thạch Tịnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1ch_T%E1%BB%8Bnh), chính trị gia người Việt Nam [1952](https://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– [Roger Y. Tsien](https://vi.wikipedia.org/wiki/Roger_Y._Tsien), nhà hóa sinh học người Mỹ [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Lương Gia Huy](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_Gia_Huy), diễn viên người Hồng Kông [1960](https://vi.wikipedia.org/wiki/1960)– [Urasawa Naoki](https://vi.wikipedia.org/wiki/Urasawa_Naoki), [mangaka](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mangaka)người Nhật Bản [1965](https://vi.wikipedia.org/wiki/1965)– [Sherilyn Fenn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sherilyn_Fenn), diễn viên người Mỹ
- 1965 –
[Lý Quốc Hào](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Qu%E1%BB%91c_H%C3%A0o), diễn viên và võ sĩ người Mỹ (m. 1993)
- 1965 –
[Stéphanie](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ch%C3%BAa_St%C3%A9phanie_c%E1%BB%A7a_Monaco), công chúa của Monaco [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966)– [Michelle Akers](https://vi.wikipedia.org/wiki/Michelle_Akers), cầu thủ bóng đá người Mỹ [1967](https://vi.wikipedia.org/wiki/1967)– [Meg Cabot](https://vi.wikipedia.org/wiki/Meg_Cabot), tác gia người Mỹ [1969](https://vi.wikipedia.org/wiki/1969)– [Gabriel Batistuta](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Batistuta), vầu thủ bóng đá người Argentina
- 1969 –
[Brian Krause](https://vi.wikipedia.org/wiki/Brian_Krause), diễn viên và nhà biên kịch người Mỹ [1972](https://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Leymah Gbowee](https://vi.wikipedia.org/wiki/Leymah_Gbowee), nhà hoạt động hòa bình người Liberia, đoạt giải Nobel
- 1972 –
[Christian Ziege](https://vi.wikipedia.org/wiki/Christian_Ziege), cầu thủ bóng đá người Đức [1973](https://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Óscar Pérez Rojas](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%93scar_P%C3%A9rez_Rojas), cầu thủ bóng đá người Mexico
- 1973 –
[Ye Ji-won](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ye_Ji-won), diễn viên người Hàn Quốc [1978](https://vi.wikipedia.org/wiki/1978)– [K’naan](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%27naan), nhà soạn nhạc và ca sĩ người Somalia-Canada [1984](https://vi.wikipedia.org/wiki/1984)– [Darren Fletcher](https://vi.wikipedia.org/wiki/Darren_Fletcher), cầu thủ bóng đá người Anh Quốc [1987](https://vi.wikipedia.org/wiki/1987)– [Sebastian Boenisch](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sebastian_Boenisch), cầu thủ bóng đá người Ba Lan [1988](https://vi.wikipedia.org/wiki/1988)– [Higashide Masahiro](https://vi.wikipedia.org/wiki/Higashide_Masahiro), diễn viên, người mẫu người Nhật Bản [1992](https://vi.wikipedia.org/wiki/1992)– [Ichimichi Mao](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ichimichi_Mao), diễn viên người Nhật Bản [1994](https://vi.wikipedia.org/wiki/1994)– [Harry Styles](https://vi.wikipedia.org/wiki/Harry_Styles), ca sĩ người Anh Quốc ( [One Direction](https://vi.wikipedia.org/wiki/One_Direction))
## Mất
[772](https://vi.wikipedia.org/wiki/772)– [Giáo hoàng Stêphanô III](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_St%C3%AAphan%C3%B4_III)(s. 720) [1072](https://vi.wikipedia.org/wiki/1072)– [Lý Thánh Tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Th%C3%A1nh_T%C3%B4ng), tức Lý Thánh Tông, quân chủ [triều Lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_L%C3%BD), tức ngày Canh Dần tháng 1 năm Nhâm Tý (s. 1023) [1328](https://vi.wikipedia.org/wiki/1328)– [Charles IV](https://vi.wikipedia.org/wiki/Charles_IV_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p), quốc vương của Pháp (s. 1294) [1590](https://vi.wikipedia.org/wiki/1590)– [Catarina thành Ricci](https://vi.wikipedia.org/wiki/Catarina_th%C3%A0nh_Ricci), trinh nữ người Ý được phong thánh (s. 1522) [1691](https://vi.wikipedia.org/wiki/1691)– [Giáo hoàng Alexanđê VIII](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Alexan%C4%91%C3%AA_VIII)(s. 1610) [1851](https://vi.wikipedia.org/wiki/1851)– [Mary Shelley](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mary_Shelley), tác gia người Anh Quốc (s. 1797) [1903](https://vi.wikipedia.org/wiki/1903)– [George Gabriel Stokes](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Gabriel_Stokes), nhà vật lý học người Anh Quốc (s. 1819) [1905](https://vi.wikipedia.org/wiki/1905)– [Gustav Hermann von Alvensleben](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gustav_Hermann_von_Alvensleben), tướng lĩnh [Phổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_%28qu%E1%BB%91c_gia%29)(s. 1827) [1908](https://vi.wikipedia.org/wiki/1908)– [Carlos I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Carlos_I_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), quốc vương của Bồ Đào Nha (s. 1863)
- 1908 –
[Luís Filipe](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%ADs_Filipe,_Ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD_Ho%C3%A0ng_gia_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), vương tử của Bồ Đào Nha (s. 1887)
- 1908 –
[Đào Đăng Vỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0o_%C4%90%C4%83ng_V%E1%BB%B9), nhà văn, nhà ngôn ngữ học người Việt Nam (m. 1997) [1922](https://vi.wikipedia.org/wiki/1922)– [Yamagata Aritomo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Yamagata_Aritomo), nguyên soái và chính trị gia người Nhật Bản, thủ tướng của Nhật Bản (s. 1838) [1944](https://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [Piet Mondrian](https://vi.wikipedia.org/wiki/Piet_Mondrian), họa sĩ người Hà Lan (s. 1872) [1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Friedrich Paulus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Paulus), tướng lĩnh người Đức (s. 1890) [1958](https://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Clinton Davisson](https://vi.wikipedia.org/wiki/Clinton_Davisson), nhà vật lý học người Mỹ, đoạt giải Nobel (s. 1888) [1966](https://vi.wikipedia.org/wiki/1966)– [Buster Keaton](https://vi.wikipedia.org/wiki/Buster_Keaton), tác gia người Mỹ (s. 1895) [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Lê Thị Riêng](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Th%E1%BB%8B_Ri%C3%AAng), nhà hoạt động chính trị người Việt Nam (s. 1925)
- 1968 –
[Nguyễn Minh Hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Minh_Ho%C3%A0ng), quân nhân người Việt Nam (s. 1940) [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Werner Heisenberg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Werner_Heisenberg), nhà vật lý học người Đức, đoạt giải Nobel (s. 1901)
- 1976 –
[George Whipple](https://vi.wikipedia.org/wiki/George_Whipple), thầy thuốc, nhà bệnh lý học người Mỹ, đoạt giải Nobel (s. 1878) [1986](https://vi.wikipedia.org/wiki/1986)– [Alva Myrdal](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alva_Myrdal), nhà xã hội học và chính trị gia người Thụy Điển, đoạt giải Nobel (s. 1902) [2012](https://vi.wikipedia.org/wiki/2012)– [Wisława Szymborska](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wis%C5%82awa_Szymborska), nhà thơ người Ba Lan, đoạt giải Nobel (s. 1923)
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
|
|![]()
[1 tháng 2](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1_February?uselang=vi)
# Kuala Lumpur
|
|Kuala Lumpur
|—
|Thành phố —
|
|Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur
|
|
Theo chiều kim đồng hồ từ phía trên bên trái:
|
|
Lá cờ ![]()
|
|![]()
**Huy hiệu** [Khẩu hiệu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%A9u_hi%E1%BB%87u): Maju dan Makmur
(
[tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): *Tiến bộ và Phồn vinh*)
Vị trí tại
[Malaysia bán đảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia_b%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o) [3°8′51″B 101°41′36″Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Kuala_Lumpur¶ms=3_8_51_N_101_41_36_E_type:city%281627172%29_region:MZ) ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Flag_of_Malaysia.svg/22px-Flag_of_Malaysia.svg.png)
[Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia) [Bang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_Malaysia) [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-1) [1 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_2)năm 1972 [Diện tích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Độ cao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [m](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9t)(72 [ft](http://vi.wikipedia.org/wiki/Foot)) **Dân số**(2010) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-statistics.gov.my-4) [Mật độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) [Đô thị](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-2) [Vùng đô thị](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_%C4%91%C3%B4_th%E1%BB%8B) [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-app.kwpkb-3) [Múi giờ](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [MST](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_ti%C3%AAu_chu%E1%BA%A9n_Malaysia&action=edit&redlink=1)( [UTC+8](http://vi.wikipedia.org/wiki/UTC%2B8)) [Mã điện thoại](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A3_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) [Thành phố kết nghĩa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_k%E1%BA%BFt_ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1) [Karachi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Karachi), [Isfahan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Isfahan), [Bình Nhưỡng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_Nh%C6%B0%E1%BB%A1ng), [Ankara](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ankara), [Shiraz](http://vi.wikipedia.org/wiki/Shiraz), [Luân Đôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n), [Dubai](http://www.wikidata.org/wiki/Q612), [New Delhi](http://vi.wikipedia.org/wiki/New_Delhi), [Delhi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Delhi), [Jakarta](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jakarta), [Casablanca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Casablanca), [Malacca (thành phố)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malacca_%28th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91%29), [Mashhad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mashhad)
HW (taxis)
[ISO 3166-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISO_3166-2) **Website:** [www.dbkl.gov.my](http://www.dbkl.gov.my/) **Kuala Lumpur** là thủ đô liên bang và thành phố đông dân nhất tại [Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia). Thành phố có diện tích 243 km [5] 2(94 sq mi) và dân số theo ước tính năm 2012 là 1,6 triệu. Vùng Đại Kuala Lumpur, còn được gọi là Thung lũng Klang, là một quần thể đô thị với 5,7 triệu dân vào năm 2010. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-world-gazetteer.com-5) Đại Kuala Lumpur nằm trong số các vùng đô thị phát triển nhanh nhất Malaysia, xét về dân số và kinh tế. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-app.kwpkb-3)
Kuala Lumpur là nơi đặt trụ sở của Quốc hội Malaysia. Thành phố từng là nơi đặt trụ sở của các cơ quan thuộc nhánh hành pháp và tư pháp trong chính phủ liên bang, song các cơ quan này chuyển đến
[Putrajaya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Putrajaya) vào đầu năm 1999. Một số bộ phận của bộ máy tư pháp liên bang vẫn nằm tại thành phố thủ đô. Cung điện chính thức của [6] [Quốc vương Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yang_di-Pertuan_Agong)là [Istana Negara](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Istana_Negara,_Kuala_Lumpur&action=edit&redlink=1)cũng nằm tại Kuala Lumpur. Kuala Lumpur là trung tâm văn hóa, tài chính và kinh tế của Malaysia. Thành phố được xếp hạng là [thành phố toàn cầu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u)hạng alpha, và xếp hạng 48 theo Chỉ số thành phố toàn cầu năm 2010 của Tạp chí *Foreign Policy* [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-Kearney.2C_Inc-7)
Kuala Lumpur được giới hạn trong Lãnh thổ liên bang Kuala Lumpur, là một trong ba lãnh thổ liên bang của Malaysia.
Lãnh thổ nằm ở giữa vùng bờ biển phía tây của [8] [Malaysia bán đảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia_b%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o), và bị bang [Selangor](http://vi.wikipedia.org/wiki/Selangor)bao quanh hoàn toàn. [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-9)
Từ thập niên 1990, thành phố là nơi tổ chức nhiều sự kiện thể thao, chính trị và văn hóa quốc tế, bao gồm Đại hội thể thao Thịnh vượng chung năm 1998, hay giải đua ô tô công thức 1 Grand Prix. Thêm vào đó, Kuala Lumpur có tòa tháp đôi cao nhất thế giới
[Petronas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_%C4%91%C3%B4i_Petronas).
## Mục lục
## Lịch sử
Kuala Lumpur có khởi nguyên vào thập niên 1850, khi thủ tịch Mã Lai của
[Klang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Klang) là Raja Abdullah, một thành viên vương thất của Vương quốc Selangor, thuê một số lao công người Hoa để mở các mỏ thiếc mới và lớn. Các thợ mỏ đi đến nơi hợp lưu của sông Gombak (trước đó gọi là sông Lumpur, nghĩa là “sông lầy bùn”) và sông Klang để mở các mỏ tại Ampang, Pudu và Batu. Những thợ mỏ này phát triển nên một trạm mậu dịch và nơi này trở thành một thị trấn biên thùy. [10] [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-11)
Những người thăm dò thiếc định cư tại Ampang,
và lập nên các tổ chức của họ. [10] Hai tổ chức lớn nhất là Hải Sơn hội do người Khách Gia chi phối, và Nghĩa Hưng hội do người Phúc Kiến chi phối, hai tổ chức này thường xuyên đấu tranh với nhau để tranh giành quyền kiểm soát việc sản xuất thiếc trong thị trấn. [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-kiat-12) Do đấu tranh liên miên giữa hai phe, sản xuất khai mỏ thiếc bị đình trệ, khiến cho người Anh (đương thời cai trị Selangor) bổ nhiệm một Kapitan (thủ lĩnh) người Hoa để quản lý Kuala Lumpur. [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-kiat-12) Khâu Tú (Hiu Siew) được bầu làm Kapitan đầu tiên, ông sở hữu một mỏ tại [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-13) [Lukut](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lukut&action=edit&redlink=1). Ông là một trong những thương gia đầu tiên đến Ampang, bán lương thực thực phẩm cho thợ mỏ để đổi lấy thiếc. [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-14)
Trong thời gian đầu, Kuala Lumpur tồn tại nhiều vấn đề, bao gồm Nội chiến Selangor; và cũng gặp phải các tai họa như dịch bệnh hay hỏa hoạn và lũ lụt liên tiếp.
Khoảng thập niên 1870, Kapitan người Hoa thứ ba của Kuala Lumpur là [10] [Diệp Á Lai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Di%E1%BB%87p_%C3%81_Lai&action=edit&redlink=1)(Yap Ah Loy) trở thành thủ lĩnh, chịu trách nhiệm cho sự sống còn và phát triển có hệ thống sau đó của thị trấn. Ông bắt đầu phát triển Kuala Lumpur từ một điểm định cư nhỏ được ít người biết đến thành một thị trấn mỏ hưng thịnh. Năm 1880, xét theo yếu tố chiến lược, thủ đô quốc gia của Selangor chuyển từ Klang đến Kuala Lumpur. [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-15) [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-Britannica-16)
Năm 1896, Kuala Lumpur được chọn làm thủ đô của Liên bang Mã Lai (Federated Malay States) mới hình thành.
Nhiều cộng đồng khác nhau định cư tại các khu vực khác nhau của Kuala Lumpur. Người Hoa chủ yếu định cư quanh trung tâm thương mại Quảng trường Thị trường, phía đông sông Klang, và hướng về phố Trung Hoa. Người Mã Lai, tầng lớp thương nhân người Ấn, và người Ấn theo Hồi giáo cư trú dọc theo phố Java (nay là Jalan Tun Perak). Padang, nay được gọi là Quảng trường Merdeka, là trung tâm của các văn phòng hành chính của người Anh. [17] [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-virtual-10)
Trong
[Chiến tranh thế giới thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), Lục quân Đế quốc Nhật Bản chiếm Kuala Lumpur vào ngày [11 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_1) năm 1942. Người Nhật chiếm đóng thành phố cho đến ngày 15 tháng 8 năm 1945, khi tổng tư lệnh của [Đệ thất phương diện quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_di%E1%BB%87n_qu%C3%A2n_7_%28%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n%29) Nhật Bản tại Singapore và Malaysia là [Seishirō Itagaki](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Seishir%C5%8D_Itagaki&action=edit&redlink=1) đầu hàng chính phủ Anh Quốc. Năm 1957, Liên hiệp bang Malaya (Federation of Malaya) giành được độc lập khỏi sự thống trị của người Anh. [18] Kuala Lumpur vẫn là thủ đô khi Malaysia thành lập vào ngày 16 tháng 9 năm 1963. [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-19)
Ngày 13 tháng 5 năm 1969, các cuộc bạo loạn sắc tộc tồi tệ nhất trong lịch sử Malaysia diễn ra tại Kuala Lumpur.
Cụm từ [20] [Sự kiện 13 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_13_th%C3%A1ng_5_%28Malaysia%29&action=edit&redlink=1)được dùng để nói đến sự cố bạo lực giữa các thành viên của cộng đồng người Mã Lai và người Hoa. Bạo lực là kết quả của việc người Mã Lai tại Malaysia bất mãn với địa vị xã hội-chính trị của họ. Bạo loạn khiến 196 người thiệt mạng, và dẫn đến các thay đổi lớn trong chính sách kinh tế quốc gia nhằm thúc đẩy và ưu tiên người Mã Lai trong lĩnh vực phát triển kinh tế. [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-iht-20)
Kuala Lumpur được trao địa vị thành phố vào năm 1972,
trở thành điểm dân cư đầu tiên của Malaysia được trao địa vị này sau khi độc lập. Đến ngày 1 tháng 2 năm 1974, Kuala Lumpur trở thành một Lãnh thổ liên bang. [21] Kuala Lumpur thôi làm thủ đô của Selangor vào năm 1978 sau khi thành phố [[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-22) [Shah Alam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Shah_Alam)được tuyên bố là thủ đô mới của bang. Ngày 14 tháng 5 năm 1990, Kuala Lumpur kỉ niệm 100 năm chính quyền địa phương, hiệu kỳ và bài ca của lãnh thổ liên bang Kuala Lumpur được giới thiệu. [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-23)
Ngày 1 tháng 2 năm 2001,
[Putrajaya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Putrajaya) được tuyên bố là một lãnh thổ liên bang, cũng như là nơi đặt trụ sở chính phủ liên bang. Các chức năng hành pháp và tư pháp của chính phủ chuyển từ Kuala Lumpur đếm Putrajaya. Tuy nhiên, Kuala Lumpur vẫn giữ lại chức năng lập pháp, [24] và là nơi có cung điện của [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-25) [Yang di-Pertuan Agong](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yang_di-Pertuan_Agong)(Quốc vương). [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-26)
## Địa lý
Kuala Lumpur là một bộ phận của Thung lũng Klang rộng lớn, thung lũng giáp với
[dãy Titiwangsa](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_Titiwangsa) ở phía đông, một vài dãy núi nhỏ ở phía bắc và phía nam, và [eo biển Malacca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Eo_bi%E1%BB%83n_Malacca) ở phía tây. Kuala Lumpur là một thuật ngữ trong tiếng Mã Lai, có thể dịch là “ngã ba sông lầy bùn” do nó nằm tại nơi hợp lưu giữa sông Klang và sông Gombak. [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-27)
Kula Lumpur nằm ở trung tâm của bang Selangor, Kuala Lumpur trước đây nằm dưới quyền quản lý của chính phủ bang Selangor. Năm 1974, Kuala Lumpur được tách khỏi Selangor để hình thành một lãnh thổ liên bang do Chính phủ Liên bang Malaysia trực tiếp quản lý. Kuala Lumpur nằm ở vùng duyên hải phía tây của
[Malaysia bán đảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia_b%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o), vốn có vùng đất bằng phẳng rộng hơn vùng duyên hải phía đông. Thành phố có giới hạn lãnh thổ trong 243 km 2 (94 sq mi), với cao độ trung bình 21,95 m (72,0 ft). [28] [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-29)
Được
[dãy Titiwangsa](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_Titiwangsa) bảo vệ ở phía đông và được đảo [Sumatra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sumatra) của Indonesia chắn ở phía tây, Kuala Lumpur có khí hậu rừng mưa nhiệt đới ( [phân loại khí hậu Köppen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_K%C3%B6ppen) *Af*) với thời tiết nắng ấm, cùng lượng mưa dồi dào, đặc biệt là khi có gió mùa đông bắc từ tháng 10 đến tháng 3. Nhiệt độ có xu hướng không thay đổi. Mức nhiệt tối cao dao động giữa 31 và 33 °C (88 và 91 °F) và chưa từng vượt quá 39,3 °C (102,7 °F), trong khi mức nhiệt tối thấp dao động giữa 22 và 23,5 °C (71,6 và 74,3 °F) và chưa từng xuống quá 14,4 °C (57,9 °F). [[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-30) Kuala Lumpur thường nhận được lượng mưa mỗi năm tối thiểu là 2.600 mm (100 in); tháng 6 và tháng 7 tương đối khô, song sau đó lượng mưa thường vượt quá 127 milimét (5,0 in) mỗi tháng. [31] [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-WMO-32) [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-33)
Kuala Lumpur thường bị lụt mỗi khi có mưa như trút, đặc biệt là tại trung tâm thành phố và các khu vực hạ lưu.
Khói từ các đám cháy rừng trên đảo [34] [Sumatra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sumatra)lân cận đôi khi hợp lại thành khói mùa bao trùm khu vực. Đây là nguồn ô nhiễm chính tại Kuala Lumpur cùng với hoạt động đốt lộ thiên, khí thải từ các loại xe cơ giới và công trình xây dựng. [[35]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-35)
|
|*Datuk Bandar*). [[38]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-KWP-38)
Công tác quản lý địa phương được thực hiện từ Tòa thị chính Kuala Lumpur, một cơ quan nằm dưới sự quản lý của Bộ Lãnh thổ liên bang Malaysia.
Cơ quan này có trách nhiệm đối với y tế và vệ sinh công cộng, loại bỏ và quản lý chất thải, quy hoạch đô thị, bảo vệ môi trường và kiểm soát xây dựng, phát triển xã hội và kinh tế, duy trì chung các chức năng của cơ sở hạ tầng đô thị. Quyền hành pháp thuộc về thị trưởng tại tòa thị chính, người này do Bộ trưởng Lãnh thổ liên bang bổ nhiệm và có nhiệm kỳ 3 năm. Hệ thống bổ nhiệm thị trưởng này được thi hành kể từ khi các cuộc bầu cử chính phủ địa phương bị đình chỉ vào năm 1970. [38] [[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-39)
Kuala Lumpur có bảy quận, là các đơn vị hành chính dưới quyền Tòa thị chính. Hai quận nằm ở phía tây là Segambut và Lembah Pantai; trong khi Kepong, Batu và Wangsa Maju nằm ở phía bắc; Setiawangsa, Titiwangsa và Cheras nằm ở phía tây; Seputeh và Bandar Tun Razak nằm ở phía nam; vàBukit Bintang tại trung tâm Kuala Lumpur.
## Kinh tế
Kuala Lumpur và các khu vực đô thị xung quanh tạo thành vùng công nghiệp hóa nhất, kinh tế tốt nhất và phát triển nhanh nhất tại Malaysia.
Mặc dù nhánh hành pháp của chính phủ liên bang dời đến [40] [Putrajaya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Putrajaya), song một số cơ quan chính phủ như [Ngân hàng Quốc gia Malaysia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Qu%E1%BB%91c_gia_Malaysia&action=edit&redlink=1), Hội đồng ủy ban các công ty Malaysia và Hội đồng ủy ban Chứng khoán cùng hầu hết đại sứ quán và phái bộ ngoại giao vẫn đặt tại thành phố. [[41]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-41)
Kuala Lumpur là trung tâm kinh tế, thương mại, tài chính, bảo hiểm, bất động sản, truyền thông và nghệ thuật của quốc gia. Kuala Lumpur là một thành phố toàn cầu hạng alpha, và là thành phố toàn cầu duy nhất tại Malaysia.
Phát triển cơ sở hạ tầng tại các khu vực xung quanh như [42] [sân bay quốc tế Kuala Lumpur](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Kuala_Lumpur)tại [Sepang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sepang), sự hình thành Hành lang đa phương tiện siêu cấp và sự mở rộng [cảng Klang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A3ng_Klang&action=edit&redlink=1)củng cố hơn nữa tầm quan trọng về kinh tế của thành phố. [Bursa Malaysia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bursa_Malaysia&action=edit&redlink=1)hay Sở giao dịch chứng khoán Malaysia đặt tại thành phố, tạo thành một trong các hoạt động kinh tế cốt lõi của thành phố.
Tổng sản phẩm nội địa (GDP) của Kuala Lumpur ước tính đạt 73.536 triệu ringgit vào năm 2008, tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm là 5,9%.
[[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-DSM-43) GDP bình quân đầu người của Kuala Lumpur vào năm 2008 là 48.556 ringgit với mức tăng trưởng trung bình hàng năm là 5,9 phần trăm. [44] [[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-DSM-43) Tổng số việc làm tại Kuala Lumpur được ước tính là khoảng 838.400. [[45]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-45) Các ngành dịch vụ bao gồm tài chính, bảo hiểm, bất động sản, dịch vụ kinh doanh, bán buôn bán lẻ, nhà hàng và khách sạn, giao thông, kho bãi và truyền thông, dịch vụ công, dịch vụ cá nhân và dịch vụ chính phủ tạo thành phần lớn nhất trong số việc làm, chiếm khoảng 83%. [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-KEB-46) 17 phần trăm còn lại đến từ lĩnh vực chế tạo và xây dựng. [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-KEB-46)
Sự lớn mạnh của lĩnh vực dịch vụ thể hiện rõ rệt thông qua số lượng các ngân hàng bản địa và ngoại quốc cùng các công ty bảo hiểm hoạt động trong thành phố. Kuala Lumpur ở tư thế sẵn sàng trở thành trung tâm tài chính Hồi giáo toàn cầu
với số lượng ngày càng tăng các tổ chức tài chính cung cấp dịch vụ tài chính Hồi giáo và sự hiện diện mạnh mẽ của các tổ chức tài chính vùng Vịnh chẳng hạn như ngân hàng Hồi giáo lớn nhất thế giới là Ngân hàng Al-Rajhi [47] và Hãng Tài chính Kuwait. Bên cạnh đó, [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-48) [Dow Jones & Company](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dow_Jones_%26_Company&action=edit&redlink=1)tích cực làm việc với Bursa Malaysia để thành lập Quỹ trao đổi thương mại Hồi giáo (ETFs), theo đó sẽ giúp nâng cao vị thế của Malaysia tại vùng Vịnh. Thành phố có một số lượng lớn các công ty cổ phần ngoại quốc và cũng có nhiều văn phòng hay trung tâm hỗ trợ khu vực của các công ty đa quốc gia, đặc biệt là tài chính và kế toán, và công nghệ thông tin. Hầu hết các công ty lớn nhất Malaysia có trụ sở chính đặt tại Kuala Lumpur và tính đến tháng 12 năm 2007 thì ngoài [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-49) [Petronas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Petronas), có 14 trong số các công ty trong danh sách [Forbes 2000](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Forbes_2000&action=edit&redlink=1)đặt tại Kuala Lumpur. [[50]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-50)
Du lịch đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế định hướng dịch vụ của thành phố. Nhiều chuỗi khách sạn toàn cầu có sự hiện hiện tại thành phố. Kuala Lumpur là thành phố được viếng thăm nhiều thứ sáu trên thế giới, với 8,9 triệu lượt du khách mỗi năm.
[[51]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-51) Du lịch Kula Lumpur được thúc đẩy từ tính đa dạng văn hóa của thành phố, chi phí tương đối thấp, đồ ăn và mua sắm đa dạng. Du lịch MICE, tức du lịch hội nghị, được phát triển trong những năm gần đây và trở thành một thành phần quan trọng, và dự kiến sẽ phát triển hơn nữa khi Chương trình Chuyển đổi Kinh tế của chính phủ Malaysia được khởi động. [52]
## Nhân khẩu
|Các dân tộc tại Kuala Lumpur – điều tra năm 2010
|
|dân tộc||tỷ lệ|
|
|[người Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Malaysia_g%E1%BB%91c_Hoa) [người Ấn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Malaysia_g%E1%BB%91c_%E1%BA%A4n&action=edit&redlink=1)
|Tôn giáo tại Kuala Lumpur – điều tra năm 2010
|
|tôn giáo||tỷ lệ|
|
|[Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) [Ấn Độ giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) [Ki-tô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ki-t%C3%B4_gi%C3%A1o) [Đạo giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o) [Không tôn giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_t%C3%B4n_gi%C3%A1o)
Kuala Lumpur là thành phố đông dân nhất tại Malaysia, với dân số 1,6 triệu trong giới hạn lãnh thổ vào năm 2010.
Thành phố có mật độ dân cư 6.696 người trên kilômét vuông (17.340 /sq mi), và là khu vực hành chính có mật độ đông nhất tại Malaysia. [4] Kuala Lumpur là một thành phố thủ vị do là trung tâm của vùng đô thị có dân số 6,9 triệu vào năm 2007. [[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-Laporan_Kiraan_Permulaan_2010-28) [[54]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-wg-54) [[55]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-55)
Kuala Lumpur có thành phần cư dân hỗn tạp, gồm ba dân tộc chính của Malaysia: người Mã Lai, người Hoa và người Ấn, song thành phố cũng tồn tại những sự kết hợp văn hóa như người Âu-Á, ngoài ra còn có
[người Kadazan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kadazan&action=edit&redlink=1), [người Iban](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Iban&action=edit&redlink=1) và các sắc tộc bản địa từ Đông Malaysia và Malaysia bán đảo. [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-KEB-46) Theo điều tra dân số năm 2010 do Cơ quan Thống kê tiến hành, tỷ lệ cư dân [56] [Bumiputera](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bumiputera_%28Malaysia%29&action=edit&redlink=1)tại Kuala Lumpur là khoảng 44,2%, trong khi người Hoa chiếm 43,2% và người Ấn chiếm 10,3%. Có một hiện tượng đáng chú ý là sự hiện diện ngày càng tăng của cư dân ngoại quốc tại Kuala Lumpur, hiện họ chiếm khoảng 9% dân số thành phố. [[57]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-CensusMalaysia2010-57) [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-KEB-46)
Tỷ suất sinh tại Kuala Lumpur suy giảm và dẫn đến tỷ lệ người dưới 15 tuổi thấp đi, giảm từ 33% vào năm 1980 xuống 27% vào năm 2000.
Trên khía cạnh khác, nhóm tuổi lao động từ 15–59 tăng từ 63% vào năm 1980 lên 67% vào năm 2000. [46] Nhóm cao tuổi từ 60 trở lên tăng từ 4% vào năm 1980 và 1991 lên 6% vào năm 2000. [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-KEB-46) [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-KEB-46)
Sự phát triển nhanh chóng dẫn đến xuất hiện một làn sóng lao động tay nghề thấp tràn vào Malaysia, họ đến từ
[Indonesia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Indonesia), [Nepal](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nepal), [Myanmar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanmar), [Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Bangladesh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bangladesh), Ấn Độ, [Sri Lanka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka), [Philippines](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philippines), và [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), nhiều người trong số đó nhập cảnh bất hợp pháp hoặc không có giấy phép phù hợp. [[58]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-PDO-58) [[59]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-59)
Kuala Lumpur là nơi có sự đa dạng về tôn giáo, thành phố có nhiều điểm thờ cúng cho dân cư đa tôn giáo. Hồi giáo được thực hành chủ yếu bởi các cộng đồng người Mã Lai và người Ấn theo Hồi giáo, Phật giáo,
[Nho giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o) và [Đạo giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_gi%C3%A1o) chủ yếu được thực hành trong cộng đồng người Hoa. Người Ấn có truyền thống gia nhập Ấn Độ giáo. Một số người Hoa và người Ấn đăng ký làm tín đồ Ki-tô giáo. Theo điều tra dân số năm 2010, dân số Kuala Lumpur có 46,4% là [60] [người Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), 35,7% là Phật tử, 8,5% theo Ấn Độ giáo, 5,8% là Ki-tô hữu], 1,1% là tín đồ Đạo giáo hay tĩn ngưỡng truyền thống Trung Hoa, 2,0% theo các tôn giáo khác, và 0,5% không tôn giáo.
Tiếng Malaysia là ngôn ngữ chính tại Kuala Lumpur. Các cư dân Kuala Lumpur nói chung biết tiếng Anh, và ngôn ngữ này có sự hiện diện mạnh mẽ, đặc biệt là trong kinh doanh và là ngôn ngữ được giảng dạy bắt buộc trong trường học.
[[56]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-AWD-56) [Tiếng Quảng Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng) và [Quan thoại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quan_tho%E1%BA%A1i) được phần lớn người Hoa địa phương nói. Phương ngôn khác là [61] [tiếng Khách Gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Kh%C3%A1ch_Gia). [Tiếng Tamil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tamil)chiếm ưu thế trong cộng đồng người Ấn, song các ngôn ngữ Ấn Độ khác cũng được nói.
## Kiến trúc
Kiến trúc Kuala Lumpur là sự pha trộn giữa ảnh hưởng từ kiến trúc thuộc địa cũ, truyền thống châu Á, cảm hứng Hồi giáo Mã Lai, hiện đại, và hậu hiện đại.
Kuala Lumpur là một thành phố tương đối trẻ so với các thủ đô Đông Nam Á khác, hầu hết các tòa nhà thuộc địa tại thành phố được xây dựng vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Các tòa nhà này mang phong cách hay kiến trúc Moor (Mughal), [62] [Tudo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Tudo&action=edit&redlink=1), [Tân Goth](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Goth_Ph%E1%BB%A5c_h%C6%B0ng&action=edit&redlink=1)hay Hy Lạp-Tây Ban Nha. Hầu hết kiểu dáng được chỉnh sửa để có thể sử dụng tài nguyên địa phương và thích nghi với khí hậu địa phương vốn quanh năm nóng ẩm. [[63]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-63)
Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, có nhiều điếm ốc (Shophouse), chúng thường có hai tầng với tầng trệt dùng làm nơi mua bán và tầng trên dùng làm nơi ở, được xây dựng quanh trung tâm thành phố cũ. Các điếm-ốc này lấy cảm ứng từ truyền thống kiến trúc của người Hoa Eo biển và người châu Âu.
Một số trong những điếm ốc này phải nhường chỗ cho sự phát triển mới song nhiều điếm ốc vẫn tồn tại cho đến ngày nay tại xung quanh các khu vực Medan Pasar (quảng trường Thị trường cũ), phố Trung Hoa, Jalan Tuanku Abdul Rahman, Jalan Doraisamy, Bukit Bintang và Tengkat Tong Shin. [64]
Từ các nguyên nhân như độc lập, tăng trưởng kinh tế nhanh chóng từ thập niên 1960 đến thập niên 1990, Hồi giáo trở thành quốc giáo, dẫn đến kết quả là việc xây dựng các tòa nhà mang dáng vẻ bản địa và Hồi giáo hơn xuất hiện khắp thành phố, Nhiều tòa nhà này có thiết kế bắt nguồn từ các hạng mục truyền thống Mã Lai, chẳng hạn như
[songkok](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Songkok&action=edit&redlink=1) và [keris](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kris&action=edit&redlink=1). Một số tòa nhà này có những họa tiết hình học Hồi giáo được tích hợp trong các thiết kế kiến trúc. Ví dụ cho các tòa nhà này là [65] [Menara Telekom](http://vi.wikipedia.org/wiki/Menara_Telekom), [Menara Maybank](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maybank_Tower,_Kuala_Lumpur&action=edit&redlink=1), [Dayabumi Complex](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dayabumi_Complex&action=edit&redlink=1), và Trung tâm Hồi giáo. Một số tòa nhà như Bảo tàng Nghệ thuật Hồi giáo Malaysia và Cung Thiên văn Quốc gia được xây dựng phỏng theo mô hình một nơi thờ tự, hoàn chỉnh với [[66]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-66) [mái vòm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_v%C3%B2m)và [tháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1p_gi%C3%A1o_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng), trong khi trên thực tế đó là những nơi của khoa học và tri thức. Tòa tháp đôi Petronas cao 452 mét (1.483 ft) là tháp đôi cao nhất trên thế giới. [[67]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-67)
Kiến trúc hiện đại và hậu hiện đại bắt đầu xuất hiện vào cuối thập niên 1990 và đầu thập niên 2000. Cùng với sự phát triển kinh tế, các tòa nhà cũ như Bok House bị phá bằng để nhường chỗ cho công trình mới. Các tòa nhà với lớp vỏ bề ngoài hoàn toàn bằng kính xuất hiện khắp thành phố, ví dụ nổi bật nhất là Tháp đôi Petronas và Trung tâm Hội nghị Kuala Lumpur. Khu kinh doanh trung tâm của Kuala Lumpur ngày nay dời sang quanh Kuala Lumpur City Centre (KLCC), tại đây có nhiều tòa nhà mới và cao với kiến trúc hiện đại và hậu hiện đại. Theo Kế hoạch 50 quần thể đô thị cao nhất thế giới của Hội đồng Cao ốc và Cư trú đô thị (CTBUH), Kuala Lumpur xếp hạng 10 trong số các thành phố có nhiều tòa nhà cao trên 100 mét, với tổng chiều cao của 244 tòa nhà là 34.035 mét.
[[68]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-68)
## Giao thông
Lái xe là phương thức đi lại chính tại Kuala Lumpur.
Do đó, mỗi phần của thành phố được nối với nhau bằng xa lộ. Với tình trạng là thủ đô của Malaysia, Kuala Lumpur có hệ thống đường bộ mang tính toàn diện dẫn đến những phần còn lại tại Malaysia bán đảo. [69]
Về kết nối hàng không, có hai sân bay phục vụ Kuala Lumpur. Sân bay chính là
[sân bay quốc tế Kuala Lumpur](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Kuala_Lumpur) (KLIA) tại Sepang thuộc bang Selangor, nơi này cũng là trung tâm hàng không của Malaysia, nằm cách thành phố khoảng 50 kilômét (31 mi) về phía nam. Sân bay còn lại là [sân bay Sultan Abdul Aziz Shah](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_Sultan_Abdul_Aziz_Shah), cũng được gọi là Subang Skypark và giữ vai trò là cổng vào quốc tế chính của Kuala Lumpur từ năm 1965 đến khi KLIA mở cửa vào năm 1998. KLIA kết nối thành phố thông qua các chuyến bay thẳng đến các địa điểm tại sáu lục địa trên thế giới, và là trung tâm chính của hãng hàng không quốc gia [70] [Malaysia Airlines](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia_Airlines)và hãng hàng không giá rẻ [AirAsia](http://vi.wikipedia.org/wiki/AirAsia). Có thể tiếp cận KLIA khi đi bằng tàu cao tốc [KLIA Ekspres](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=KLIA_Ekspres&action=edit&redlink=1)từ ga Trung tâm Kuala Lumpur, thời gian mất 28 phút, trong khi đi bằng ô tô hay xe buýt trên xa lộ sẽ mất khoảng một giờ. Các chuyến bay của Air Asia không qua nhà ga sân bay chính của KLIA mà qua Nhà ga hàng không giá rẻ. Tính đến năm 2007, sân bay Sultan Abdul Aziz Shah chỉ được sử dụng cho các chuyến bay hợp đồng và máy bay [[71]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-71) [động cơ tuốc bin cánh quạt](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_tu%E1%BB%91c_bin_c%C3%A1nh_qu%E1%BA%A1t)của các hãng hàng không như Firefly và [Berjaya Air](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjaya_Air&action=edit&redlink=1). [[72]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-72)
Giao thông công cộng tại Kuala Lumpur và phần còn lại của Thung lũng Klang bao gồm các loại hình giao thông khác nhau như buýt, đường sắt và taxi. Bất chấp các nỗ lực nhằm gia tăng sử dụng giao thông công cộng, chỉ có 16% cư dân sử dụng giao thông công cộng vào năm 2006.
Giao thông đường sắt tại Kuala Lumpur bao gồm đường sắt nhẹ, đường sắt nhanh, đường sắt một ray, đường sắt ngoại ô. Kuala Lumpur được phục vụ bởi ba hệ thống đường sắt riêng biệt, chúng gặp nhau tại thành phố và trải dài ra những nơi khác tại Thung lũng, có tên là RapidKL Light Rail Transit, KL Monorail, và KTM Komuter. Các tuyến này có những ga ngầm, trên cao hay trên mặt đất khắp thành phố. Trung tâm đường sắt nhanh chính là ga trung tâm Kuala Lumpur (KL Sentral), đóng vai trò là trạm trao đổi giữa các tuyến. KL Sentral cũng là một trung tâm của đường sắt liên thị do KTM Intercity vận hành, cung cấp dịch vụ đường sắt xa đến Singapore ở phía nam, và đến [69] [Hat Yai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hat_Yai)thuộc Thái Lan ở phía bắc. [[73]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-73)
Nhà điều hành giao thông công cộng lớn nhất tại Kuala Lumpur và Thung lũng Klang là RapidKL.
Kể từ khi tiếp quản Intrakota Komposit Sdn Bhd, RapidKL cho xác định lại toàn bộ mạng lưới buýt của Kuala Lumpur và vùng đô thị Thung lũng Klang [74] để tăng lượng hành khách và cải tiến hệ thống giao thông công cộng của Kuala Lumpur. RapidKL áp dụng mô hình [[75]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-75) [Hub-and-spoke](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hub-and-spoke)để liên kết lớn hơn, giảm nhu cầu có thêm xe buýt. RapidKL cũng điều hành hai tuyến đường sắt nhẹ tại Kuala Lumpur và Thung lũng Klang, có tên là Ampang Line và Kelana Jaya Line. [[76]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-76)
Tại Kuala Lumpur, hầu hết taxi có màu trắng hoặc đỏ đặc trưng. Thành phố là một trong số các thành phố lớn của ASEAN có taxi chạy phổ biến bằng khí đốt thiên nhiên. Cảng Klang phục vụ nhu cầu giao thông háng hải của Kuala Lumpur, cảng này nằm cách thành phố 64 km (40 mi) về phía tây nam. Đây là cảng lớn nhất và bận rộn nhất tại Malaysia, xử lý khoảng 6,3 triệu TEU hàng hóa vào năm 2006.
[[77]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_note-77)
## Chú thích
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-1) [“Malaya Celebrates, 1959”](http://www.britishpathe.com/video/malaya-celebrates). British Pathé. Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-2) [“Demographia World Urban Areas PDF (March 2013)”](http://www.demographia.com/db-worldua.pdf). Demographia. Truy cập ngày 24 tháng 11 năm 2013.
- ^
**a** [Ministry Of Federal Territories And Urban Wellbeing.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-app.kwpkb_3-1) **ă** [“Overview of Greater Kuala Lumpur”](http://app.kwpkb.gov.my/greaterklkv/overview/).
- ^
**a** **ă** [“Laporan Kiraan Permulaan 2010”](https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127). Jabatan Perangkaan Malaysia. tr. iv. [Bản gốc](http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127)lưu trữ ngày 27 tháng 12 năm 2010. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2011.
- ^
**a** **ă** [“Malaysia: largest cities and towns and statistics of their population”](http://archive.is/toTM). [Bản gốc](http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&geo=-152&srt=pnan&col=dhoq&msz=1500)lưu trữ ngày 16 tháng 12 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-6) [“Putrajaya – Administrative Capital of Malaysia”](https://web.archive.org/web/20071021194523/http://www.gov.my/MyGov/BI/Directory/Government/AboutMsianGov/PutrajayaFederalAdminCapital/). Government of Malaysia. [Bản gốc](http://www.gov.my/MyGov/BI/Directory/Government/AboutMsianGov/PutrajayaFederalAdminCapital/)lưu trữ ngày 21 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2007. **Kearney, Inc., A.T.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-Kearney.2C_Inc_7-0) [“The 2010 Global Cities Index”](http://www.foreignpolicy.com/node/373401). Foreign Policy. **Jeong Chun Hai @Ibrahim, & Nor Fadzlina Nawi. (2007).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-Ibrahim.2C_2007_8-0) *Principles of Public Administration: An Introduction.*Kuala Lumpur: Karisma Publications. [ISBN 978-983-195-253-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9789831952535) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-9) [“Territorial extent”](http://www.statoids.com/umy.html). *States of Malaysia*. statoids.com. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2007.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“Old-World Charm”](https://web.archive.org/web/20080101150055/http://magazine.virtualmalaysia.com/content.cfm/ID/17AD5478-79E7-4E6F-B76E41D642B3F579). Virtual Malaysia Magazine. [Bản gốc](http://magazine.virtualmalaysia.com/content.cfm/ID/17AD5478-79E7-4E6F-B76E41D642B3F579)lưu trữ ngày 1 tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-11) [“Yap Ah Loy’s Administration”](http://yapahloy.tripod.com/yap_ah_loy%27s_administration.htm). Yapahloy.tripod.com. Ngày 12 tháng 9 năm 2000. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2011.
- ^
**a** **ă** [“From tin town to tower city”](http://kiat.net/malaysia/KL/history.html). kiat.net. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-13) [“Kuala Lumpur History”](http://www.kuala-lumpur.ws/klhistory.htm). Kuala-Lumpur.ws. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-14) [“The First Traders in KL”](http://yapahloy.tripod.com/the_first_traders_in_kl.htm). Yap Ah Loy.tripod. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-15) [“Sejarah Malaysia”](http://sejarahmalaysia.pnm.my/portalBI/detail.php?section=sm02&spesifik_id=15&ttl_id=3). Sejarah Malaysia. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-Britannica_16-0) [“Kuala Lumpur”](http://www.britannica.com/eb/article-9046321/Kuala-Lumpur). *Encyclopædia Britannica*. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-17) [“The Federated Malay States (1896)”](http://sejarahmalaysia.pnm.my/portalBI/detail.php?section=sm01&spesifik_id=437&ttl_id=60). *Nation History*. National Library of Malaysia. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-18) [“On This Day”](http://army.gov.au/news/armynews/special_elements/on_this_day/january.htm). The Australian Army. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-19) [“1957: Malaya celebrates independence”](http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/31/newsid_3534000/3534340.stm). *On This Day: 31 August*(BBC). Ngày 31 tháng 8 năm 1957. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2007.
- ^
**a** [Official figure,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-iht_20-1) **ă** [“New book on 1969 race riots in Malaysia may be banned, officials warn”](https://web.archive.org/web/20071011030700/http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/16/asia/AS-GEN-Malaysia-Race-Riot-Book.php). [Bản gốc](http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/16/asia/AS-GEN-Malaysia-Race-Riot-Book.php)lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2013 [Bản mẫu:Inconsistent citations](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Inconsistent_citations&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-21) [“Destinations: Kuala Lumpur”](http://travel.tourism.gov.my/consumer/destinations/history.asp?state=kl). Tourism Malaysia. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-22) [“Kuala Lumpur”](http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-KualaLum.html). *Columbia Encyclopedia, Sixth Edition 2007*. Columbia University Press. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-23) [“Sejarah Shah Alam”](https://web.archive.org/web/20071026082733/http://www.mbsa.gov.my/mbsa/shah+alam/sejarah.htm)(bằng Malay). Shah Alam City Council. [Bản gốc](http://www.mbsa.gov.my/mbsa/shah%20alam/sejarah.htm)lưu trữ ngày 26 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2007. **Geetha Krishnan.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-24) [“PJC turns focus on maintenance issues”](http://www.malaysianbar.org.my/content/view/7524/2/). The Malaysian Bar. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-25) [“Attractions”](https://web.archive.org/web/20071030121747/http://www.issti.gov.my/attractions.htm). Ministry of Science Technology and Innovation. [Bản gốc](http://www.issti.gov.my/attractions.htm)lưu trữ ngày 30 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-26) [“National Palace”](https://web.archive.org/web/20071204030649/http://www.malaysianmonarchy.org.my/portal_bi/rk7/rk7.php). National Library of Malaysia. [Bản gốc](http://www.malaysianmonarchy.org.my/portal_bi/rk7/rk7.php)lưu trữ ngày 4 tháng 12 năm 2007. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-27) [“Kuala Lumpur: Growing Pains”](http://www.asiaweek.com/asiaweek/asiacities/kualalumpur.html). *Asia’s Best Cities 2000*(Asiaweek). Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2007.
- ^
**a** **ă** [“Laporan Kiraan Permulaan 2010”](https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127). Jabatan Perangkaan Malaysia. tr. 27. [Bản gốc](http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127)lưu trữ ngày 27 tháng 12 năm 2010. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-29) [“Kuala Lumpur Location”](http://www.malaysiatravel.org.uk/tourist-attraction/kuala-lumpur/location.html). Malaysia Travel. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-30) [“Extreme Temperatures Around the World”](http://www.mherrera.org/temp.htm). Maximiliano Herrera. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-31) [“Weather in KL”](http://www.welcome-kl.com/kl-info/weather-in-kl/). Welcome-KL. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2012.
- ^
**a** **ă** [“World Weather Information Service — Kuala Lumpur”](http://worldweather.wmo.int/020/c00082.htm). World Meteorological Organization. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-33) [“Climate in Kuala Lumpur”](http://www.healism.com/destinations/malaysia/climate_in_kuala_lumpur/). Healism.com. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-Kuala_Lumpur_Environment_34-0) [“Kuala Lumpur Environment”](http://www.dbkl.gov.my/pskl2020/english/environment/index.htm). Kuala Lumpur City Hall. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-35) [“Hazardous haze shrouds Kuala Lumpur”](http://www.msnbc.msn.com/id/8908221/). MSNBC. Ngày 11 tháng 8 năm 2005. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-HKO_36-0) [“Climatological Information for Kuala Lumpur, Malaysia”](http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/se_asia/kuala_lumpur_e.htm). Hong Kong Observatory. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-weather1_37-0) [“Average Conditions: Kuala Lumpur”](http://www.bbc.co.uk/weather/1735161). BBC. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2013.
- ^
**a** **ă** [“Kuala Lumpur City Hall”](http://www.kwp.gov.my/cmsen/3rdLevel.asp?catid=7&parentid=268&contentid=269). Ministry of Federal Territories and Urban Wellbeing. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-39) [“Malaysia’s towns and cities are governed by appointed mayors”](http://www.citymayors.com/government/malaysia_government.html). City Mayors. 2006. Truy cập ngày 9 tháng 10 năm 2006. **Ng, Angie.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-metro_40-0) [“New growth corridors added”](http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/8/13/business/18553100&sec=business). The Star Online. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-41) [Embassies located in Malaysia “Foreign Embassies and Consulates Directory in Malaysia”](http://www.embassiesabroad.com/embassies-in/Malaysia). GoAbroad.com. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-42) [“The World According to GaWC 2008”](http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html). *Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC)*. [Loughborough University](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Loughborough_University&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2009.
- ^
**a** **ă** [“Gross Domestic Product (GDP) by State, 2008”](http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=450%3Agross-domestic-product-gdp-by-state-2008-updated-17052010&catid=40%3Agross-domestic-product-by-state&Itemid=61&lang=en). Department of Statistics Malaysia. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-44) [“GDP by State and Kind of Economic Activity, 2008”](http://www.statistics.gov.my/portal/images/stories/files/LatestReleases/gdp/Jadual1_2008.pdf). Department of Statistics Malaysia. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-45) [“GDP Per Capita by State, Annual Percentage Growth and Percentage Share to Malaysia GDP, 2008”](http://www.statistics.gov.my/portal/images/stories/files/LatestReleases/gdp/Jadual2_2008.pdf). Department of Statistics Malaysia. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2010.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** [“Kuala Lumpur Economic Base”](http://www.dbkl.gov.my/pskl2020/english/economic_base_and_population/index.htm). Kuala Lumpur City Hall. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2007. **Sy, Amadou (ngày 18 tháng 9 năm 2007).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-47) [“Malaysia: An Islamic Capital Market Hub”](http://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/so/2007/CAR0919A.htm). *Survey Magazine*. International Monetary Fund. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-48) [“World Largest Islamic Bank opens branch in Malaysia”](http://www.clickpress.com/releases/Detailed/9053005cp.shtml). ClickPress. Ngày 13 tháng 2 năm 2006. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2007. **Tam, Susan (ngày 10 tháng 4 năm 2007).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-49) [“Malaysia needs to look beyond being hub for Islamic finance”](http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/4/10/business/17319333&sec=business). The Star Malaysia. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-50) [“The Global 2000 (Malaysia)”](http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000-Malaysia_10Rank.html). Forbes. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-51) [Top 10 most visited cities in the world](http://www.enjoyourholiday.com/2011/04/18/top-10-most-visited-cities-in-the-world/). Enjoyourholiday.com. Truy cập 2013-09-27. **Bremner, Caroline (ngày 10 tháng 1 năm 2010).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-52) [“Trend Watch: Euromonitor International’s Top City Destination Ranking”](http://www.euromonitor.com/Euromonitor_Internationals_Top_City_Destination_Ranking). Euromonitor International. Truy cập ngày 27 tháng 8 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“2010 Population and Housing Census of Malaysia”](http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf)(bằng Malay and English). Department of Statistics, Malaysia. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2012. **Helders, Stefan.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-wg_54-0) [“Malaysia:Metropolitan areas”](http://archive.is/ACo0). *World Gazetteer*. [Bản gốc](http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1160302510&men=gcis&lng=en&des=gamelan&dat=32&srt=pnan&col=ohdq&pt=a&va=&geo=-152)lưu trữ ngày 5 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2007. **Josh, Krist.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-55) [“Kuala Lumpur: The Heart of Malaysia”](http://www.corporatemeetings.com/displayarticle.asp?id=8172). *Meetings AsiaPacific*. Meetings Media. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2007.
- ^
**a** **ă** [“Kuala Lumpur Culture & Heritage”](http://www.kuala-lumpur.ws/culture-traditions/). AsiaWebDirect. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-CensusMalaysia2010_57-0) [“Taburan Penduduk dan Ciri-ciri Asas Demografi”](http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf). Jabatan Perangkaan Malaysia. tr. 11. Truy cập ngày 12 tháng 10 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-PDO_58-0) [“Malaysia to reduce number of foreign workers to 1.5 mln”](http://english.peopledaily.com.cn/200609/02/eng20060902_298925.html). People’s Daily Online. Ngày 2 tháng 9 năm 2006. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2007. **Mydans, Seth (ngày 10 tháng 12 năm 2007).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-59) [“A Growing Source of Fear for Migrants in Malaysia”](http://www.nytimes.com/2007/12/10/world/asia/10malaysia.html?ref=world). International Herald Tribune. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-60) [“Religion by Location: Malaysia”](http://www.adherents.com/adhloc/Wh_193.html). Adherents.com. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-61) [“Kuala Lumpur Culture & Heritage: Traditions, Races, People”](http://www.kuala-lumpur.ws/culture-traditions/). Kuala Lumpur Hotels & Travel Guide. Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2008. **Diamonstein, Barbaralee; Jersey, New (ngày 23 tháng 9 năm 1990).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-62) [“Landmarks of Kuala Lumpur”](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE6DC143AF930A1575AC0A966958260). New York Times, Travel. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2007. **Ahmad, A. Ghafar (1997).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-63) *British Colonial Architecture in Malaysia 1800–1930*. Kuala Lumpur: Museums Association of Malaysia. [extract](http://www.hbp.usm.my/conservation/British/britishcolonial1.htm) **Gurstien, P (1985) Malaysia Architecture Heritage Survey – A Handbook, Malaysia Heritage Trust. Page 65** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-gurstien_64-0) **Copplestone, Trewin (1976).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-Cop149_65-0) *World Architecture: An Illustrated History*. London, Hamlyn. tr. 149. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-600-03954-9](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-600-03954-9). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-66) [. Google Books. Ngày 12 tháng 3 năm 2004.](http://books.google.com/?id=t0cqkU5RxwgC&pg=PA71&lpg=PA71) *Malaysia, Modernity and the Multimedia Super Corridor: A Critical Geography, page 74* [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-0-203-64736-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-203-64736-3). Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-67) [“Petronas Towers”](http://www.infoplease.com/ce6/world/A0909775.html). *Pearson PLC*. Infoplease. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-68) [“The Worlds Tallest 50 Urban Agglomerations”](http://www.ctbuh.org/HighRiseInfo/TallestDatabase/50TallestAgglomerations/tabid/1006/language/en-GB/Default.aspx). *CTBUH Journal*. Council on Tall Buildings and Urban Habitat. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2012.
- ^
**a** **ă** [“Prasarana to buy trains worth RM1.2bil”](http://besonline.rtm.net.my/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=65671). [The Star](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Star_%28Malaysia%29&action=edit&redlink=1). Ngày 13 tháng 10 năm 2006. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2006. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-70) [“Malaysia Airlines Takes Flight to MEGACITIES on National Geographic Channel”](https://web.archive.org/web/20080206130643/http://www.ngcasia.com/press/megacities.aspx)(Thông cáo báo chí). National Geographic. [Bản gốc](http://www.ngcasia.com/press/megacities.aspx)lưu trữ ngày 6 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-71) [“KLIA Ekspres”](https://web.archive.org/web/20071208182658/http://www.kliaekspres.com/index3_klia_ekspres.html). Express Rail Link Sdn Bhd. [Bản gốc](http://www.kliaekspres.com/index3_klia_ekspres.html)lưu trữ ngày 8 tháng 12 năm 2007. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-72) [“Subang only for turbo-props”](http://www.asianewsdesk.com/2007/11/27/subang-only-for-turbo-props/). Asian News Desk. Ngày 27 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-73) [“Intercity services”](https://web.archive.org/web/20071214084449/http://www.ktmb.com.my/article.asp?id=49). Keretapi Tanah Melayu Berhad. [Bản gốc](http://www.ktmb.com.my/article.asp?id=49)lưu trữ 1ngày 4 tháng 12 năm 2007. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2007. **Tan Sri Nor Mohamed Yakcop (Minister of Finance II).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-74) [“Launching of the Cyberjaya Dedicated Transportation System”](http://www.treasury.gov.my/index.php?ch=36&pg=126&ac=2128)Cyberjaya (ngày 10 tháng 9 năm 2007). Địa chỉ URL được truy cập [14 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_12)năm [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-75) [“Rapid KL to revamp network”](http://www.cleanairnet.org/caiasia/1412/article-70087.html). Cleanairnet.org. Ngày 14 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-76) [“About Us”](https://web.archive.org/web/20070523022945/http://www.putralrt.com.my/about_us.htm). RapidKL. [Bản gốc](http://www.putralrt.com.my/about_us.htm)lưu trữ ngày 23 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur#cite_ref-77) [“Port Klang retains top ranking among Malaysia’s ports”](http://www.thaishipper.com/Content/Content.asp?Archives=true&ID=19058). SchedNet. Ngày 24 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2007.
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Kuala Lumpur](http://commons.wikimedia.org/wiki/Kuala_Lumpur?uselang=vi)
|
|
|
|
|
|
*Từ điển tiếng Anh Oxford*
|Official Oxford English Dictionary (OED2)|
|
|A New English Dictionary on Historical Principles (NED)
|
|
OED2
[John Simpson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Simpson_%28bi%C3%AAn_so%E1%BA%A1n_t%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n%29&action=edit&redlink=1)& [Edmund Weiner](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edmund_Weiner&action=edit&redlink=1)(Biên tập) [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [Từ điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n) [Nhà xuất bản Đại học Oxford](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Oxford&action=edit&redlink=1) [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford#cite_note-1) [OCLC](http://vi.wikipedia.org/wiki/OCLC) **OED1′**
|[
|Ngày xuất bản **A** *A New ED* **C** *NED* **D** *NED* **F** *NED* **H** *NED* **L** *NED* **O** *NED* **Q** *NED* **Si** *NED* **Su** *NED* **Ti** *NED* **V** *NED* *NED* *Oxford ED* **A** *OED*Sup. **H** *OED*Sup. **O** *OED*Sup. **Sea** *OED*Sup. *OED*2nd Ed. *OED Add. Ser.* *OED Add. Ser.* **Từ điển tiếng Anh Oxford** ( [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *, viết tắt: OED) được xuất bản bởi Oxford English Dictionary* [Nhà xuất bản Đại học Oxford](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Oxford&action=edit&redlink=1)là một ấn phẩm được coi là [từ điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n) [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh)đầu tiên. Công việc biên soạn từ điển này bắt đầu vào năm [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford#cite_note-OUP.com-2) [1857](http://vi.wikipedia.org/wiki/1857) [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford#cite_note-Winchester-3) :103–4,112but it was not until 1884 that it started to be published in unbound [fascicles](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Serial_%28literature%29&action=edit&redlink=1)as work continued on the project under the name *A New English Dictionary on Historical Principles; Founded Mainly on the Materials Collected by The Philological Society*. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford#cite_note-Winchester_2003-4) :169Vào năm 1895, tựa đề *The Oxford English Dictionary*( *OED*) lần đầu tiên được sử dụng một cách không chính thức trên bìa của bộ sách và đến năm 1928 một công trình từ điển đầy đủ đã được tái bản trong mười cuốn sách. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford#cite_note-OED.com-5)
## Tham khảo
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford#cite_ref-1) [“OED2”](http://www.amazon.com/Oxford-English-Dictionary-Vols-1-20/dp/0198611862/), *.* [Amazon.com](http://vi.wikipedia.org/wiki/Amazon.com) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford#cite_ref-OUP.com_2-0) [“OED”](http://www.oup.com/online/oed/)(online). OUP.com, [Nhà xuất bản Đại học Oxford](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Oxford&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2010. **Winchester, Simon (1999).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford#cite_ref-Winchester_3-0) *The Professor and the Madman*. New York: HarperPernnial. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-06-083978-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-06-083978-3). **Winchester, Simon (2003).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford#cite_ref-Winchester_2003_4-0) *The Meaning of Everything: The Story of the Oxford English Dictionary*. Oxford University Press. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0‐19‐860702‐4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0%E2%80%9019%E2%80%90860702%E2%80%904). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_ti%E1%BA%BFng_Anh_Oxford#cite_ref-OED.com_5-0) [“History of the OED”](http://www.oed.com/public/oedhistory)(online). OED.com, [Nhà xuất bản Đại học Oxford](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_xu%E1%BA%A5t_b%E1%BA%A3n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Oxford&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2012.
# Nhất Hưu Tông Thuần
**Nhất Hưu Tông Thuần** (chu Han: 一休宗純, ja. *ikkyū sōjun*), [1394](https://vi.wikipedia.org/wiki/1394)– [1481](https://vi.wikipedia.org/wiki/1481), là một vị [Thiền sư Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thi%E1%BB%81n_s%C6%B0_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) thuộc tông [Lâm Tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A2m_T%E1%BA%BF_t%C3%B4ng) (ja. *rinzai-shū*), hệ phái Đại Đức tự (ja. *daitokuji-ha*). Sư là một trong những Thiền sư danh tiếng nhất của Thiền tông Nhật Bản. Với phong điệu của một “Cuồng Thánh”, Sư đả phá những phong cách tệ mạt trong những thiền viện lớn mà Sư cho rằng đang trên đường tàn lụi. Cách sống và giáo hoá của Sư vượt trên tất cả những tục lệ và vì vậy có rất nhiều tích nói về Sư, phần đúng, phần huyền hoặc.
## Mục lục
## Tiểu sử
[[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A5t_H%C6%B0u_T%C3%B4ng_Thu%E1%BA%A7n#cite_note-1) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A5t_H%C6%B0u_T%C3%B4ng_Thu%E1%BA%A7n#cite_note-1)
Ikkyu ra đời vào lúc bình minh của ngày đầu của năm 1394. Mặc dù có lời đồn rằng Ikkyu là con trai của vị hoàng đế trẻ Go-Komatsu (1377—1433), vào lúc chào đời cậu bé được ghi vào sổ bộ thường dân. Mẹ của Ikkyu, một phụ nữ chờ việc trong cung đình và được Go-Komatsu yêu chuộng, đã bị sa thải bất công ra khỏi cung điện vì guồng máy của vị hoàng hậu ghen tuông và tay chân bà này. Do vậy, hoàn cảnh ra đời của Ikkyu thì khiêm tốn, mặc dù bản tiểu sử sớm nhất của sư viết rằng ngay cả khi sơ sinh, sư “mang dấu hiệu của một con rồng và dấu ấn của một phượng hoàng.”
Vào lúc 5 tuổi, Ikkyu được gửi vào làm chú tiểu tại Ankoku-ji, một ngôi chùa Thiền Tông ở Kyoto. Nơi đây, sư được bảo đảm có nền học vấn tốt, cũng như được bảo vệ trước các viên chức triều đình lắm mưu và các tướng quân đa nghi. Điều này quan trọng trong thời trung cổ Nhật Bản, vì ngay cả đứa con hoang của vị hoàng đế – với hoàn cảnh đúng thời và với những người ủng hộ có quyền lực – vẫn có thể ra giành ngôi vua. Tại chùa Ankoku-ji, Ikkyu được học kinh điển Phật Giáo và các sách giáo khoa tại Trung Hoa và Nhật Bản. Là một học trò sáng dạ mà thiên tài của mình được mọi người công nhận, Ikkyu cũng là một cậu bé quá quắt và nhanh trí.
## Gia thế & Cơ duyên
Tương truyền Sư là con của một cung phi, bị Nhật hoàng hất hủi khi mang thai Sư. Lên năm tuổi, Sư được mẹ gửi vào một ngôi chùa gần nhà. Năm lên mười ba, Sư đến Kiến Nhân tự (ja.
*kennin-ji*) nhưng chỉ khoảng bốn năm sau đó, Sư rời chùa này vì không hài lòng với phong cách sinh hoạt quá phàm tục của những vị tăng tại đây. Sư đến tham học với Khiêm Ông (ja. *gen’ō*) – một vị tăng độc cư tu tập – và cũng có chút sở đắc nơi đây nhưng không bao lâu, Khiêm Ông tịch và Sư lại phải lên đường cầu đạo.
Chỉ một năm sau, Sư tìm được vị chân sư của mình là Hoa Tẩu Tông Đàm (zh. 華叟宗曇, ja.
*kesō sōdon*, [1352](https://vi.wikipedia.org/wiki/1352)– [1428](https://vi.wikipedia.org/wiki/1428)), vị trụ trì của Đại Đức tự. Hoa Tẩu không ở tại chùa Đại Đức mà lại ngụ tại một am gần đó để tránh sự náo nhiệt, phong cách quá nhập thế của một Thiền viện thời đó. Sư lưu lại đây chín năm và kiên nhẫn chịu đựng phương pháp tu tập rốt ráo của Hoa Tẩu. Nhân khi tham * thứ 15 của tập công án* *– với tên* [Vô môn quan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B4_m%C3%B4n_quan) *Động Sơn*( *Thủ Sơ*) *ba hèo*(Động Sơn tam đốn) – Sư có ngộ nhập. Không bao lâu sau, trong khi [toạ thiền](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%8Da_thi%E1%BB%81n)trên một chiếc thuyền, Sư nhân nghe một con [quạ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A1)kêu to bỗng nhiên ngộ đạo. Sư bèn trình Hoa Tẩu và được vị này [ấn khả](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_kh%E1%BA%A3_ch%E1%BB%A9ng_minh). Sư không nhận ấn chứng này và có thuyết bảo rằng Sư xé bỏ bản ấn chứng này ngay sau khi nhận. Sư tự tin rằng kinh nghiệm giác ngộ của ai chỉ có người ấy biết và không ai có thẩm quyền quyết định được cái thật hoặc giả của kinh nghiệm giác ngộ của Sư. Với những hành động này, Sư đảo ngược truyền thống ấn chứng của [Thiền tông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng)và chính Sư cũng không ấn chứng cho ai trong cả cuộc đời hoằng hoá của mình. Mặc dù vậy, Sư ở lại hầu cho đến lúc Hoa Tẩu viên tịch ( [1428](https://vi.wikipedia.org/wiki/1428)).
## Cơ phong hoằng pháp
Trong suốt một thời gian khoảng 30 năm, Sư không dừng chân nơi nào, chỉ chu du tuỳ duyên hoằng hoá nơi quần chúng. Sư tiếp xúc với mọi tầng cấp của xã hội Nhật thời bấy giờ như quan tước, võ sĩ, văn hào, nghệ sĩ… và cả kĩ nữ, và Sư đặc biệt đề cao tính tình chất phác của họ. Con đường hoằng hoá quần chúng của Sư đi xa, cũng có nhiều người cho rằng đi quá xa so với giáo lí của nhà Phật. Sư không để ý gì đến giới luật, ăn thịt cá, mê rượu, gái. Một mặt Sư chê bai, than trách về tư cách đạo đức giả, gian trá của các vị tăng tại những Thiền viện lớn bấy giờ, mặt khác Sư lại rất chú tâm đến việc phổ biến Phật pháp trong quần chúng và các hành động “phá giới” của Sư nêu trên đều có thể xem là trùng hợp với việc thực hành Phật pháp của phần lớn của Phật tử nằm ngoài
[Tăng-già](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C4%83ng-gi%C3%A0) thời bấy giờ. Sư viết:
- “Thời xưa, mọi người có tín tâm đều vào cửa chùa, nhưng ngày nay tất cả đều rời chùa. Nếu nhìn kĩ thì người ta sẽ thấy rằng, các phường chủ không biết gì – không tham thiền, chẳng quán công án mà chỉ chú tâm đến vật chất, trang trí bồ đoàn. Họ rất tự hào về ca-sa của họ nhưng mặc dù họ mang ca-sa, họ cũng chỉ là phàm phu thay áo. Dù họ mang ca-sa, ca-sa cũng trở thành dây xích, gậy sắt trói buộc, hành hạ thân họ.”
Sư chỉ trích mạnh mẽ sự tôn thờ và ham muốn thác sinh nơi
[Cực lạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%B1c_l%E1%BA%A1c) [Tịnh độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%8Bnh_%C4%91%E1%BB%99) của Phật tử. Sư dạy: “Nếu ai thanh lọc tâm địa và [kiến tính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ki%E1%BA%BFn_t%C3%ADnh), người ấy chẳng còn muốn tái sinh cõi Phật, chẳng còn sợ địa ngục, chẳng còn phiền não phải đoạn, chẳng còn phân biệt thiện ác; người ấy đã đạt tự do tự tại trong sinh tử luân hồi, muốn tái sinh vào nơi nào cũng được – chỉ khi tâm người ấy mong cầu.” Vì thế mà Sư chế nhạo tất cả những phong tục có tính cách mê tín dị đoan như đốt đèn, cầu cúng, dâng lễ vật cho người chết và tụng kinh cầu siêu cầu an.
Sư tự gọi mình là “Cuồng Vân” (狂雲, ja.
*kyōun*) và rất nhiều câu chuyện thú vị về việc tuỳ cơ hoằng hoá và nhạo đời của Sư được lưu truyền. Mẩu chuyện sau đây được lưu lại:
- Một lần nọ, Sư khất thực tại một nhà giàu sang với quần áo rách rưới dơ bẩn và chỉ nhận được nửa xu. Sau đó, Sư thay y phục, mặc ca-sa tía đến khất thực và được mời ngay vào nhà dùng cơm cùng với gia đình. Sư liền cởi áo tía ra, đặt nó vào ngay chỗ ngồi ăn và bảo rằng “Bữa ăn thịnh trọng ngày hôm nay không phải dành cho ta mà là áo ca-sa tía này.”
Tính tình chân chính, phong cách tự do, bất lệ thuộc của Sư chính là nguyên do vì sao Sư rất được quần chúng mộ đạo yêu thích. Sư là một trong những vị Thiền sư nổi danh nhất thời trung cổ của Nhật Bản. Năm
[1456](https://vi.wikipedia.org/wiki/1456), Sư nhận lời trụ trì Diệu Tâm tự (ja. *myōshinji*) và sống tại một am gần đó. Từ đây, Sư được các vị tăng dần dần chấp nhận, tôn kính, ngay cả những vị mà ngày xưa Sư chỉ trích thậm tệ. Vào những năm cuối đời, Sư được cử trụ trì Đại Đức tự (ja. *daitoku-ji*). Không bao lâu sau, vào năm 1481, Sư viên tịch, thọ 87 tuổi.
## Tham khảo
**Ikkyu,japan** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A5t_H%C6%B0u_T%C3%B4ng_Thu%E1%BA%A7n#cite_ref-1) *Fo Guang Ta-tz’u-tien*佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz’u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch’u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ Điển. Phật Quang Đại Từ Điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- Dumoulin, Heinrich:
*Geschichte des Zen-Buddhismus*I. Indien und China, Bern & München 1985. *Geschichte des Zen-Buddhismus*II. Japan, Bern & München 1986.
|Bảng các chữ viết tắt|
|
|bo.: Bod skad བོད་སྐད་, ja.: 日本語 ko.: 한국어, pi.: Pāli, sa.: Sanskrit संस्कृतम्, zh.: 中文
# Hollywood
[Điện ảnh Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh_Hoa_K%E1%BB%B3). **Hollywood** ( [Hán-Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): 荷里活 / **Hà Lý Hoạt**, 好莱坞 / **Hảo Lai Ổ**; phiên âm [Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): **Hoa-lệ-ước**, **Hồ-lý-vọng**) là một khu của thành phố [Los Angeles](http://vi.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles), [California](http://vi.wikipedia.org/wiki/California), [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), nằm về phía tây bắc của thành phố này. Được biết đến như một trung tâm lịch sử [điện ảnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh), Hollywood đại diện cho ngành giải trí và điện ảnh của Hoa Kỳ. Ngày nay, những ngành phục vụ cho [công nghiệp điện ảnh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1) của nước này cũng được mở rộng ra những vùng lân cận như [Burbank](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Burbank,_Qu%E1%BA%ADn_Los_Angeles,_California&action=edit&redlink=1) và [Westside](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A2y_Los_Angeles&action=edit&redlink=1), nhưng những ngành quan trọng như [biên tập](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bi%C3%AAn_t%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1), [kỹ xảo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%E1%BB%B9_x%E1%BA%A3o_h%C3%ACnh_%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1), hậu sản xuất và [ánh sáng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_%C3%A1nh_s%C3%A1ng_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh&action=edit&redlink=1) trong phim ảnh vẫn được duy trì tại Hollywood.
## Mục lục
## Lịch sử
Trong
[thập niên 1880](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1880), [Henderson Wilcox](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Henderson_Wilcox&action=edit&redlink=1), một người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) ở [Kansas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kansas) bị liệt hai chân do một cơn sốt thương hàn, đã cùng với vợ mình là bà Daeida quyết định chuyển nhà từ [Topeka](http://vi.wikipedia.org/wiki/Topeka,_Kansas) đến [Los Angeles](http://vi.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles). Vào năm [1886](http://vi.wikipedia.org/wiki/1886), Wilcox mua 0,6 km² đất ở vùng nông thôn phía tây thành phố trên dãy núi Passe de Cahuenga. Chính Daeida Wilcox là người đã chọn tên cho vùng đất mà họ sở hữu, Hollywood. Cái tên mà bà tham khảo từ một vùng đất của những người di dân Đức mà bà từng có dịp đến thăm ở [Ohio](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ohio) trong chuyến đi xuyên miền Đông. Cách phát âm của cái tên làm bà hài lòng và bà còn gọi đó là *the ranch*.
Một thời gian sau, Harvey Wilcox bắt tay vào vẽ bản đồ của thành phố và hoàn thành với sự phê chuẩn của chính quyền vào ngày
[1 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_2) năm [1887](http://vi.wikipedia.org/wiki/1887). Đây cũng là lần đầu tiên cái tên Hollywood xuất hiện một cách chính thức. Cùng với vợ mình cũng là người cố vấn, Harvey Wilcox đã vẽ nên [Prospect Avenue](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Prospect_Avenue&action=edit&redlink=1) (ngày nay là [Hollywood Boulevard](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hollywood_Boulevard&action=edit&redlink=1)) như con đường chính của thành phố. Và cũng bắt đầu tiến hành bán đất theo lô. Cũng trong thời gian này Daeida đã cho lấp các vực nước sâu trong thành phố để xây dựng hai nhà thờ, một trường học và một thư viện. Những người nhà Wilcox cũng đã mang đến một số cây [nhựa ruồi Anh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BB%B1a_ru%E1%BB%93i_Anh&action=edit&redlink=1) ( *English holly*) để trồng nhằm tạo sự hợp lý cho tên của thành phố nhưng do khác biệt khí hậu mà giống cây này đã không thể nào sống được và dự án này đành bở dở.
Vào năm
[1900](http://vi.wikipedia.org/wiki/1900), Hollywood đã có thêm một bưu điện, tờ báo của riêng mình, một khách sạn và hai chợ nhằm phục vụ cho một cộng đồng gần 500 người. [Los Angeles](http://vi.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles) , trong thời gian này có dân số khoảng 100.000 người nằm cách Hollywood 11 km về phía Đông. Và hai thành phố này bị chia cắt bởi những cultures d’agrumes. Chỉ có một đường tàu điện duy nhất đi từ Prospect Avenue đến Los Angeles nhưng sự phục vụ lại không ổn định và kéo dài đến 2 tiếng đồng hồ. Chính tình hình này dẫn đến nhiều sự chuyển đổi theo hướng tốt đẹp hơn về sau. [1]
Năm
[1902](http://vi.wikipedia.org/wiki/1902), chứng kiến sự ra đời của khách sạn nổi tiếng [Hollywood Hotel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hollywood_Hotel&action=edit&redlink=1) ở cạnh phía Tây [Highland Avenue](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Highland_Avenue&action=edit&redlink=1) và đối diện Prospect Avenue. Con đường này vào lúc này rất dơ bẩn và không có cả gạch lát nhưng về sau đã cải thiện để xe cộ có thể di chuyển được. Vào những năm tiếp theo dân số thành phố ngày càng đông hơn. Vào năm 1904, cùng với sự xuất hiện của đường tàu điện mới đã cải thiện đáng kể thời gian di chuyển từ Los Angeles đến Hollywood. Và cũng chính trong lúc này cái tên *the Hollywood Boulevard* đã xuất hiện và nhanh chóng trở thành phổ biến để chỉ Prospect Avenue và đoạn nối liền ở Los Angeles. Và vào năm [1910](http://vi.wikipedia.org/wiki/1910), các uỷ viên của hội đồng thành phố đã bỏ phiếu cho việc sát nhập Hollywood vào Los Angeles với mục đích chính là có thể tận dụng sự tiếp tế nước sạch cho thành phố. Chính việc này dẫn đến việc hình thành hệ thống dẫn nước Los Angeles. Và một trong những nguyên nhân khác của việc bỏ phiếu là để tiến tới tiếp xúc với hệ thống cống ngầm của Los Angeles. Chính việc sát nhập này đã làm Prospect Avenue được đổi tên thành Hollywood Boulevard và hàng loạt nhà cũng phải thay đổi số theo.
## Xem thêm
|
|![]()
[Hollywood](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Hollywood?uselang=vi)
## Tham khảo
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hollywood#cite_ref-1) [“No. HS-7. Population of the Largest 75 Cities: 1900 to 2000”](http://www.census.gov/statab/hist/HS-07.pdf)(PDF). Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2014.
- The
[Academy Awards](http://vi.wikipedia.org/wiki/Academy_Awards)are held in late February/early March (since 2004) of each year, honoring the preceding year in film. Prior to 2004, they were held in late March/early April. Since 2002, the Oscars have been held at their new home at the Dolby (formerly Kodak) Theater at Hollywood Boulevard and Highland Avenue.
- The annual
[Hollywood Christmas Parade](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hollywood_Christmas_Parade&action=edit&redlink=1): The 2006 parade on Nov 26 was the 75th edition of the Christmas Parade. The parade goes down [Hollywood Boulevard](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hollywood_Boulevard&action=edit&redlink=1)and is broadcast in the LA area on [KTLA](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=KTLA&action=edit&redlink=1), and around the United States on Tribune-owned stations and the [WGN](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=WGN_America&action=edit&redlink=1)superstation. [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hollywood#cite_note-2)
- The
[Hollywood Half Marathon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hollywood_Half_Marathon&action=edit&redlink=1)takes place in April (since 2012) of each year, to raise funds and awareness for local youth homeless shelters. The event includes a Half Marathon, 10K, 5K, and Kids Fun Run along Hollywood Blvd. [Hollywood](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Hollywood) [Los Angeles, California](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Los_Angeles,_California) [Điện ảnh Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90i%E1%BB%87n_%E1%BA%A3nh_M%E1%BB%B9) [Phim 2010](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phim_2010) [Phim Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phim_M%E1%BB%B9) [Phim hài Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phim_h%C3%A0i_M%E1%BB%B9) [Phim tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phim_ti%E1%BA%BFng_Anh) [Phim về nhân vật giải trí](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Phim_v%E1%BB%81_nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_gi%E1%BA%A3i_tr%C3%AD) [Văn hóa California](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%C4%83n_h%C3%B3a_California) **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG**
*Chúc mừng Năm mới 2016 vui khỏe hạnh phúc*
TÌNH YÊU CUỘC SỐNG
[CNM365, ngày mới nhất bấm vào đây](https://cnm365.wordpress.com/) *cập nhật mỗi ngày*
[Cây Lương thực 1.2016](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/31/cay-luong-thuc-1-2016-3/) [Chào ngày mới 31 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/30/chao-ngay-moi-31-thang-1-2/) [Nguyễn Du kiệt tác thơ chữ Hán](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/30/nguyen-du-kiet-tac-tho-chu-han/) [Chào ngày mới 30 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/30/chao-ngay-moi-30-thang-1-2/) [Chào ngày mới 29 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/28/cha0-ngay-moi-29-thang-1/) [Bên lề chính sử](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/28/ben-le-chinh-su-6/) [Chào ngày mới 28 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/category/chao-ngay-moi-28-thang-1/) [Từ Mekong nhớ Neva](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/27/tu-mekong-nho-neva/) [Chào ngày mới 27 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/26/chao-ngay-moi-27-thang-1-2/) [Đến với bài thơ hay](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/26/den-voi-bai-tho-hay/) [Chào ngày mới 26 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/25/chao-ngay-moi-26-thang-1-2/) [Đến Neva nhớ Pie Đại Đế](https://cnm365.wordpress.com/category/den-neva-nho-pie-dai-de/) [Chào ngày mới 26 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/25/chao-ngay-moi-26-thang-1-2/) [Bên lề chính sử](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/25/ben-le-chinh-su-5/) [Chuyện về Jobs](https://khatkhaoxanh.wordpress.com/2016/01/24/chuyen-ve-jobs/) [Chào ngày mới 25 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/24/chao-ngay-moi-25-thang-1-2/) [Chào ngày mới 24 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/23/chao-ngay-moi-24-thang-1-2/) [Chào ngày mới 23 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/22/chao-ngay-moi-23-thang-1-2/) [Bên lề chính sử](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/22/ben-le-chinh-su-4/) [Chào ngày mới 22 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/21/chao-ngay-moi-22-thang-1-2/) [Những bạn tốt của nông dân trồng sắn châu Á](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/21/nhung-ban-tot-cua-nong-dan-trong-san-chau-a/) [Chào ngày mới 21 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/20/chao-ngay-moi-21-thang-1-2/) [Cây Lương thực 1.2016](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/20/cay-luong-thuc-1-2016-2/) [Sắn Thế Giới và Việt Nam](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/20/san-the-gioi-va-viet-nam/) [Chào ngày mới 20 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/20/chao-ngay-moi-20-thang-1-2/) [Việt Nam Đại Hội 12 tin nổi bật](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/19/viet-nam-dai-hoi-12-tin-noi-bat/) [Tỉnh lặng với Osho](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/19/tinh-lang-voi-osho-2/) [Chào ngày mới 19 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/19/chao-ngay-moi-19-thang-1-2/) [Chào ngày mới 18 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/17/chao-ngay-moi-18-thang-1-2/) [Một thế hệ Tây Nguyên mới](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/17/mot-the-he-tay-nguyen-moi/) [Chào ngày mới 17 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/16/chao-ngay-moi-17-thang-1-2/) [Chào ngày mới 16 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/15/chao-ngay-moi-16-thang-1-2/) [Chào ngày mới 15 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/15/chao-ngay-moi-15-thang-1-2/) [Chào ngày mới 14 tháng 1](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/13/chao-ngay-moi-14-thang-1-2/) [Cây Lương thực 1.2016](https://cnm365.wordpress.com/2016/01/13/cay-luong-thuc-1-2016/) **Chào ngày mới 13 tháng 1** **Chào ngày mới 12 tháng 1** **Chào ngày mới 11 tháng 1** **Chào ngày mới 10 tháng 1** **Chào ngày mới 9 tháng 1** **Chào ngày mới 8 tháng 1** **Chào ngày mới 7 tháng 1** **Chào ngày mới 6 tháng 1** **Chào ngày mới 5 tháng 1** **Chào ngày mới 4 tháng 1** **Chào ngày mới 3 tháng 1** **Chào ngày mới 2 tháng 1** **Chào ngày mới 1 tháng 1** **Video yêu thích
** [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam)
**Trở về trang chính**


markdown:
Menu
Home
What's new
Diễn đàn
Bài viết mới
Tìm chủ đề
Có gì mới
Bài viết mới
Thành viên
Đăng ký
Thành viên trực tuyến
Đăng nhập
Đăng ký
Có gì mới?
Tìm kiếm
Tìm kiếm
Chỉ tìm trong tiêu đề
Bởi:
Tìm
Tìm kiếm nâng cao…
Bài viết mới
Tìm chủ đề
Menu
Đăng nhập
Đăng ký
Diễn đàn
Thông tin từ Diễn Đàn
Tin tức - Sự Kiện
Thông Báo
Kêu gọi đóng góp kinh phí duy trì sever diễn đàn
JavaScript is disabled. For a better experience, please enable JavaScript in your browser before proceeding.
Thành viên đã thích bài viết #7
23/7/15
demon52
Kỹ sư
·
Đến từ
Home
Bài viết
873
Thích
1,194
Điểm
93
23/7/15
kuem0912
Kỹ sư
·
Đến từ
Ho Chi Minh City, Vietnam
Bài viết
578
Thích
176
Điểm
43
23/7/15
phunghe
Moderator
·
25
Bài viết
410
Thích
300
Điểm
63
M
23/7/15
mbed
Kỹ sư
·
Đến từ
TP.HCM
Bài viết
212
Thích
173
Điểm
43
23/7/15
hoanglocmdc
Kỹ sư
Bài viết
417
Thích
233
Điểm
43
23/7/15
yeuthichdientu
Thạc sỹ
Bài viết
1,975
Thích
2,770
Điểm
113
Diễn đàn
Thông tin từ Diễn Đàn
Tin tức - Sự Kiện
Thông Báo
Kêu gọi đóng góp kinh phí duy trì sever diễn đàn

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cache-Control: private, no-cache, max-age=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Set-Cookie: xf_session=OTjOXAUnHGbf-nDmgH7Dh5O6ihqoGhqk; path=/; secure; HttpOnly

Content-Type: text/html; charset=utf-8