text:
Vladimir Ilyich Lenin
Vladimir Ilyich Lenin (tiếng Nga: Влади́мир Ильи́ч Ле́нин, phiên âm tiếng Việt: Vla-đi-mia I-lích Lê-nin), tên khai sinh là Vladimir Ilyich Ulyanov (tiếng Nga: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов), còn thường được gọi với tên V. I. Lenin hay N. Lenin, có các bí danh: V.Ilin, K.Tulin, Karpov...; sinh ngày 22 tháng 4 năm 1870, mất ngày 21 tháng 1 năm 1924; là một lãnh tụ của phong trào cách mạng vô sản Nga, là người phát triển học thuyết của Karl Marx (1818 - 1883) và Friedrich Engels.
Ông sinh tại làng Gorki, Simbirsk, nay là Ulyanovsk. Tên họ thật là Vladimir Ilyich Ulyanov. Lenin là người tổ chức Đảng Cộng sản Liên Xô và lãnh đạo Cách mạng Tháng Mười thành lập nước Nga Xô Viết.
Ông được tạp chí Time coi là một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất đến lịch sử thế giới[1][2].
Ông mất tháng 1 năm 1924, thi hài được lưu giữ trong lăng Lenin trên Quảng trường Đỏ, Moskva cho tới nay. Tại nước Nga hiện nay, tên của ông được đặt cho 1 tỉnh của Nga (tỉnh Leningrad, nằm sát cố đô Saint Petersburg, nơi Lenin lãnh đạo thành công Cách mạng Tháng Mười)[3], thành phố quê hương của Lenin thì được đặt tên là Ulyanovsk để tưởng nhớ ông (Lenin có họ là Ulyanov).
Mục lục
- 1 Tuổi trẻ
- 2 Cách mạng
- 3 Chủ tịch chính phủ
- 4 Qua đời
- 5 Sau khi mất
- 6 Tính cách
- 7 Cái tên "Lenin"
- 8 Nhận định
- 9 Xem thêm
- 10 Những câu nói nổi tiếng
- 11 Tham khảo
- 12 Đọc thêm
- 13 Liên kết ngoài
Tuổi trẻ[sửa | sửa mã nguồn]
Lenin sinh tại Simbirsk, Nga (hiện là Ulyanovsk), là con trai thứ ba trong gia đình tương đối đầm ấm[4] của vợ chồng Ilya Nikolaevich Ulyanov (1831–1886), một viên chức dân sự Nga làm việc để mở rộng dân chủ và giáo dục đại chúng miễn phí ở Nga, và Maria Alexandrovna Ulyanova (1835–1916), một người theo chủ nghĩa tự do. Lenin là người có dòng máu lai từ thời tổ tiên. Là người Nga nhưng ông có dòng máu của người Kalmyk qua ông nội, của người Đức Volga qua bà ngoại (là một người theo thuyết Luther), và của người Do Thái qua ông ngoại (người đã cải theo Ki-tô giáo). Lenin được rửa tội trong Nhà thờ Chính Thống giáo Nga.
Lenin nổi tiếng học giỏi tiếng La Tinh và tiếng Hy Lạp. Hai bi kịch đã xảy ra trong thời niên thiếu của ông. Lần đầu khi cha ông qua đời vì xuất huyết não năm 1886. Tháng 5 năm 1887 anh cả của ông là Aleksandr Ilyich Ulyanov - một người theo phái "Dân túy" - bị treo cổ vì tham gia vào một âm mưu ám sát Nga hoàng Aleksandr III. Sự kiện này đã làm Lenin trở thành người cấp tiến. Tiểu sử chính thức của ông thời Xô Viết coi sự kiện này có ảnh hưởng lớn tới các quá trình cách mạng của ông. Một bức tranh nổi tiếng của Belousov, Chúng ta sẽ đi theo một con đường khác, được in lại hàng triệu bản trong những cuốn sách thời Xô Viết, mô tả cậu bé Lenin và mẹ đang buồn bã khi mất người anh trai. Câu nói "Chúng ta sẽ theo một con đường khác" có nghĩa là Lenin đã lựa chọn chủ nghĩa Marx để tiếp cận tới cách mạng nhân dân, thay vì những phương pháp vô chính phủ cá nhân. Khi Lenin bắt đầu quan tâm tới chủ nghĩa Marx, ông tham gia vào các cuộc phản kháng của sinh viên và cuối năm đó bị bắt. Sau đó ông bị đuổi khỏi Đại học Kazan. Ông tiếp tục học tập một mình và tới năm 1891 đã có giấy phép hành nghề luật.
Tháng 7 năm 1898, ông cưới Nadezhda Krupskaya, một người hoạt động xã hội[5].
Cách mạng[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi tốt nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]
Ngay khi tốt nghiệp, Lenin vào làm trợ lý cho một luật sư. Ông làm việc nhiều năm tại Samara, Nga, sau đó vào năm 1893 chuyển tới kinh đô Sankt-Peterburg. Thay vì tìm kiếm một công việc hợp pháp ổn định, ông ngày càng tham gia sâu vào các hoạt động tuyên truyền cách mạng và nghiên cứu chủ nghĩa Marx. Ngày 7 tháng 12 năm 1895, ông bị nhà chức trách bắt giam 14 tháng sau đó trục xuất tới một làng tại Shushenskoye ở Xibia.
Tháng 4 năm 1899, ông xuất bản cuốn sách Sự phát triển của Chủ nghĩa Tư bản tại Nga[6], một cuốn sách khá đồ sộ.[7] Năm 1900, thời kỳ đi đày chấm dứt. Ông đi du lịch nước Nga và những nơi khác ở châu Âu. Lenin đã sống tại Zürich, Genève, München, Praha, Viên và Luân Đôn và trong khi bị đi đày ông đã sáng lập tờ báo Iskra. Ông cũng viết một số bài báo và cuốn sách về phong trào cách mạng. Trong giai đoạn này, ông đã bắt đầu sử dụng nhiều bí danh, cuối cùng lấy tên Lenin.
Ông hoạt động trong Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga (RSDLP; РСДРП trong tiếng Nga), và vào năm 1903 ông lãnh đạo phái Bolshevik sau một sự chia rẽ với những người Menshevik, điều này xảy ra một phần từ cuốn sách nhỏ của ông Điều cần làm?[8] Năm 1906 ông được bầu làm Chủ tịch RSDLP. Năm 1907 ông tới Phần Lan vì những lý do an ninh. Ông tiếp tục đi du lịch châu Âu và tham gia vào nhiều cuộc gặp gỡ cũng như các hoạt động xã hội, gồm cả Hội thảo Đảng Praha năm 1912 và Hội thảo Zimmerwald năm 1915. Khi Inessa Armand rời Nga sang sống tại Paris, bà đã gặp Lenin và những người Bolshevik khác đang bị trục xuất, và được cho là đã trở thành một người cộng tác của Lenin trong thời gian đó. Sau đó Lenin đi sang Thụy Sĩ.
Richard Pipes cho rằng Lenin đã phân tích Công xã Paris và kết luận phong trào này thất bại vì "sự khoan hồng quá mức - đúng ra Công xã phải quyết đoán trong việc tiêu diệt những kẻ thù của mình".[9] Tuy nhiên, cả câu trích dẫn, như Lenin đã nói trong một bài phát biểu đã được chuyển tới một cuộc gặp gỡ quốc tế tại Genève ngày 18 tháng 3 năm 1908, nhân ngày lễ kỷ niệm Công xã như sau: "Dù giai cấp vô sản xã hội đã bị chia rẽ thành nhiều phe, Công xã là một ví dụ cụ thể về sự đoàn kết để khi có nó giai cấp vô sản có thể hoàn thành các nhiệm vụ dân chủ mà giai cấp tư sản chỉ có thể tuyên bố ra. Không cần có một điều luật phức tạp đặc thù nào cả, một cách đơn giản, rõ ràng, giai cấp vô sản, khi đã nắm quyền lực, sẽ tiến hành dân chủ hóa hệ thống xã hội, xóa bỏ quan liêu và khiến cho mọi chức vụ nhà nước đều thông qua bầu cử. Hai sai lầm đã tiêu diệt thành quả của một chiến thắng vẻ vang. Giai cấp vô sản đã dừng lại nửa chừng; thay vì tiếp tục 'chiếm đoạt của những kẻ chiếm đoạt,' họ đã cho phép mình đi chệch hướng bởi những mơ ước về một sự công bằng tuyệt đối trong một đất nước thống nhất bởi một mục tiêu quốc gia; những định chế, như ngân hàng, đã không bị nắm giữ.... Sai lầm thứ hai là sự khoan dung quá đáng của giai cấp vô sản: đúng ra họ phải tiêu diệt các kẻ thù, nhưng thay vào đó họ lại gắng sức dùng đạo đức để gây ảnh hưởng tới chúng; họ đã bỏ qua tầm quan trọng của hoạt động quân sự thuần túy trong một cuộc nội chiến và thay vì tiếp tục tiến bước mạnh mẽ tới Versailles và giành lấy chiến thắng ở Paris, họ đã trì hoãn và do vậy cho phép chính phủ Versailles tập hợp các lực lượng của mình, chuẩn bị trước cho những sự kiện đẫm máu trong tuần lễ tháng 5."[10]
Khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ năm 1914, và các đảng Dân chủ Xã hội lớn tại châu Âu (khi đó họ tự coi họ là theo chủ nghĩa Mác), gồm cả những người có uy tín như Karl Kautsky, ủng hộ những nỗ lực chiến tranh của chính quyền nước mình. Lenin đã rất sửng sốt, đầu tiên ông từ chối tin rằng những người của Đảng Dân chủ Xã hội Đức đã bỏ phiếu ủng hộ chiến tranh. Điều này khiến ông bị chia rẽ lần cuối cùng với Đệ Nhị Quốc tế, gồm các đảng đó.
Khác với quan điểm chung của người Mác-xít coi cách mạng ở Đức là quan trọng hơn ở Nga, ngày 17 tháng 10 năm 1914, Lenin viếtt: "Chủ nghĩa Nga Hoàng còn trăm lần xấu hơn chủ nghĩa Đức Hoàng.". Ông lên án chủ nghĩa tư bản cả hai bên đã gây ra cuộc chiến, nhất là chủ nghĩa đế quốc Anh - Pháp[11][12].
Sau Cách mạng Tháng Hai (1917)[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi Cách mạng Tháng Hai năm 1917 giành thắng lợi tại Nga và Nga hoàng Nikolai II thoái vị, Lenin biết rằng ông cần sớm trở lại nước Nga. Nhưng ông đã bị cô lập tại Thụy Sĩ trung lập khi Chiến tranh thế giới thứ nhất đang ở giai đoạn cao trào và không thể dễ dàng đi qua châu Âu. Tuy nhiên, Fritz Platten, một người cộng sản Thụy Sĩ đã tìm cách đàm phán với Chính phủ Đế quốc Đức để Lenin và những người của ông có thể đi bằng tàu hỏa kín qua nước Đức. Mọi người tin rằng chính Hoàng đế (Kaiser) Wilhelm II của Đức đã hy vọng Lenin sẽ gây ra tình trạng bất ổn chính trị ở Nga giúp ông chấm dứt chiến tranh tại Mặt trận phía Đông. Khi còn ở trên lãnh thổ Đức, Lenin không được phép ra khỏi đoàn tàu. Khi đã qua Đức, Lenin tiếp tục đi phà tới Thụy Điển và chặng đường xuyên Scandinavia còn lại đã được những người cộng sản Thụy Sĩ là Otto Grimlund và Ture Nerman thu xếp.
Có người cho rằng trước khi trở về Nga, Lenin đã nhận được sự giúp đỡ về tài chính từ đế quốc Đức. Họ cho rằng Lenin đã nhận được tiền bạc từ tay một nhà tư sản Đức tên là Parvus[13]. Thậm chí, sách The Return of the Kings của tác giả Thomas Purcell còn khẳng định Đức hoàng mong muốn tiêu diệt Nga hoàng và ủng hộ Lenin vì nhiều lý do, chẳng hạn Đức hoàng hy vọng Lenin sẽ hỗ trợ cho Đức trong cuộc chiến trên Mặt trận phía Tây sau khi Cách mạng thắng lợi và Mặt trận phía Đông chấm dứt. Cũng theo đó, nếu Đức hoàng không hỗ trợ Lenin thì có lẽ cuộc cách mạng vô sản sẽ thất bại[14]. Tuy nhiên, nghiên cứu của nhà sử học nổi tiếng người Nga Vladlen Loginov đã bác bỏ những tình tiết này. Theo ghi nhận trên giấy tờ, trong các năm 1915 - 1917, có đến ba lần Parvus tìm cách bắt liên lạc với Lenin, với mong muốn đưa tiền cho nhà cách mạng này. Thế nhưng, Parvus đã không thành công trong cả ba lần tìm cách bắt liên lạc nêu trên. Lenin từ chối nhận tiền và đã phản hồi:[13]
Còn theo cuốn Lenin: A Revolutionary Life của tác giả Christopher Read, một cựu đảng viên Bolshevik là Grigorii Alexinsky đã tung tin các lãnh đạo Bolshevik, nhất là Lenin, là gián điệp của Đức. Nhiều người tin đây là thật, cũng như những câu chuyện phóng đại về "chuyến tàu đã định" cho Lenin qua Đức trong hành trình từ Thụy Sĩ về nước. Thực sự, dù người Đức có thể đã đút lót cho một số người Bolshevik, nhưng Lenin thì kiên quyết không nhận tiền của Đức, ông không phải là gián điệp của Đức và không nhận lệnh từ Berlin. Người Đức và người Bolshevik đều mong muốn nỗ lực chiến tranh của Nga hoàng suy sụp, nhưng vì những lý do khác nhau. Lenin muốn nước Nga là bàn đạp của cách mạng xã hội chủ nghĩa, ông căm ghét chế độ quân chủ và chủ nghĩa đế quốc, vì vậy ông không thể nào có chung ý tưởng với Đức hoàng[15].
Ngày 16 tháng 4 năm 1917, Lenin quay trở về thủ đô Petrograd và nhận vai trò lãnh đạo bên trong phong trào Bolshevik, xuất bản Luận cương tháng 4[16]. Luận cương tháng 4 kêu gọi kiên quyết phản đối chính phủ lâm thời. Ban đầu vì có sự không rõ ràng trong cánh tả Lenin giữ khoảng cách với đảng của ông. Tuy nhiên, lập trường kiên quyết này có nghĩa rằng những người Bolshevik đã trở thành lãnh đạo của quần chúng bởi vì họ không còn ảo tưởng ở chính phủ lâm thời, và nhờ sự xa hoa của phe đối lập, những người Bolshevik đã không còn phải chịu trách nhiệm về bất cứ hậu quả của nào của việc áp dụng những chính sách của họ[17].
Trong khi ấy, Kerenskii (Thủ tướng chính phủ lâm thời) và những người đối lập khác trong Bolshevik buộc tội Lenin là một điệp viên ăn lương của Đức. Trước lời buộc tội đó, một lãnh đạo khác là Lev Davidovich Trotsky đã có một bài phát biểu mang tính quyết định ngày 17 tháng 7, cho rằng:
Sau cuộc nổi dậy của công nhân[sửa | sửa mã nguồn]
Sau cuộc nổi dậy bất thành của công nhân vào tháng 7, Lenin bỏ trốn tới Phần Lan. Ngày 24 tháng 10 theo lịch cũ Nga, tức ngày 6 tháng 11 năm 1917, ông viết: "Chính phủ sắp sụp đổ. Chúng ta phải giáng cho nó đòn chí mạng bằng mọi giá. Trì hoãn hành động là chết". Cùng tháng, ông rời Phần Lan và trở lại nước Nga[19][20], phát động một cuộc cách mạng vũ trang với khẩu hiệu "Tất cả quyền lực về tay Xô Viết!" chống lại Chính phủ Lâm thời của Kerensky. Các ý tưởng về chính phủ của ông đã được thể hiện trong bài tiểu luận "Quốc gia và Cách mạng" [21], kêu gọi thành lập một hình thức chính phủ mới dựa trên các hội đồng công nhân hay các Xô viết. Trong tác phẩm này, ông cũng cho rằng, trên nguyên tắc, những người công nhân bình thường có thể điều hành một nhà máy hay một chính phủ. Dù ông nhấn mạnh rằng, để điều hành một quốc gia, người công nhân phải "học chủ nghĩa cộng sản." Ông còn nhấn mạnh thêm rằng một thành viên chính phủ phải nhận đồng lương không được cao hơn lương một người công nhân tầm trung bình.
Chủ tịch chính phủ[sửa | sửa mã nguồn]
Thành lập chính phủ mới[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 8 tháng 11, Lenin được Đại hội Xô viết Nga bầu làm Chủ tịch Hội đồng Dân ủy. Lenin nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đưa điện tới mọi vùng nước Nga và hiện đại hóa công, nông nghiệp. Ông rất quan tâm tới việc tạo ra một hệ thống chăm sóc sức khỏe miễn phí và toàn diện cho mọi người dân, giải phóng phụ nữ và dạy cho những người dân mù chữ Nga biết đọc, viết. Nhưng trước hết, chính phủ Bolshevik mới cần đưa nước Nga ra khỏi Chiến tranh thế giới thứ nhất.
Đối mặt với mối đe dọa xâm lăng từ nước Đức, Lenin cho rằng Nga cần ngay lập tức ký kết một hiệp ước hòa bình. Nhưng nhiều lãnh tụ Bolshevik khác, như Bukharin, ủng hộ tiếp tục tham chiến, coi đó là một biện pháp mang cách mạng tới nước Đức. Lev Davidovich Trotsky, người chỉ đạo các cuộc đàm phán, ủng hộ một lập trường trung gian, "Không Chiến tranh, Không Hòa bình", kêu gọi chỉ ký hiệp ước hòa bình với điều kiện không bồi thường chiến tranh, không nước nào được chiếm đất của nước đó. Sau khi những cuộc đàm phán thất bại, Đức tấn công chiếm giữ nhiều vùng rộng lớn phía tây nước Nga. Sau các sự kiện mang tính bước ngoặt này, lập trường của Lenin được đa số ban lãnh đạo Bolshevik ủng hộ. Ngày 3 tháng 3 năm 1918, Lenin rút Nga ra khỏi Chiến tranh thế giới thứ nhất khi đồng ý ký kết Hiệp ước Brest-Litovsk, theo đó nước Nga mất một phần lớn lãnh thổ tại châu Âu. Đây được xem là thời điểm tệ nhất của lịch sử Nga trong vòng 200 năm, song với một đất nước bị tàn phá thì Lenin không còn cách nào khác ngoài việc chấp nhận những điều khoản bất lợi[22].
Sau khi những người Bolshevik thất bại trong cuộc bầu cử Quốc hội Lập hiến Nga, cùng với sự hậu thuẫn mạnh mẽ của đại đa số công nhân ở hai thành phố lớn là Petrograd và Moskva, họ đã sử dụng lực lượng Cận vệ đỏ buộc cuộc họp lần thứ nhất của Quốc hội phải ngừng lại ngày 19 tháng 1[23]. Sau đó, những người Bolshevik đã tổ chức ra một tổ chức độc lập với Quốc hội, Đại hội Xô viết thứ ba, cho phép họ và các đồng minh có được hơn 90% số ghế[24], cho rằng "chuyên chính vô sản" trước tiên là một đạo luật của chính giai cấp vô sản: "Tất nhiên, những người cho rằng có thể lấp đầy hố sâu ngăn cách giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội, hay những người tưởng tượng rằng điều đó có thể thuyết phục đa số nhân dân rằng nó có thể xảy ra thông qua trung gian của Quốc hội Lập hiến - những người tin vào câu chuyện ngụ ngôn của tầng lớp tư sản dân chủ, có thể vô tình tin tưởng điều đó, nhưng hãy đừng để họ phàn nàn nếu cuộc sống lật tẩy câu chuyện ngụ ngôn này,"[25] và nói thêm rằng "lý do lớn nhất tại sao 'những người xã hội chủ nghĩa' (như, những người dân chủ tiểu tư sản) của Quốc tế Thứ hai không hiểu được sự chuyên chính vô sản là bởi họ không hiểu được rằng quyền lực nhà nước nằm trong tay một tầng lớp, tầng lớp vô sản, có thể và phải trở thành một phương tiện cho phe chiến thắng của tầng lớp vô sản của đông đảo nhân dân vô sản, một phương tiện để giành chiến thắng của tầng lớp đó trước giai cấp tư sản và những đảng tiểu tư sản."[23]
Những người Bolshevik đã thành lập một chính phủ liên minh với Đảng Xã hội Cách mạng Nga cánh tả. Tuy nhiên, liên minh của họ đã tan vỡ sau khi Đảng Cách mạng Xã hội chủ nghĩa phản đối hiệp ước Brest-Litovsk, và họ gia nhập cùng với các đảng khác tìm cách lật đổ chính phủ Xô viết. Tình hình diễn biến theo chiều hướng xấu, các đảng không Bolshevik (gồm một số phái xã hội chủ nghĩa) tích cực tìm cách lật đổ chính phủ Bolshevik. Lenin phản ứng lại cách hành động đó bằng cách ngăn chặn các hoạt động của họ và bắt một số thành viên các đảng đối lập có kế hoạch tổ chức nổi loạn.
Ủng hộ và phản đối[sửa | sửa mã nguồn]
Dù Lenin đã ủng hộ và giúp đỡ thành lập một chế độ "Dân chủ Xô viết," những người phản đối Lenin thuộc cánh hữu, như Kautsky, và thuộc cánh tả như Kollontai, vẫn cho rằng ông thủ tiêu sự giải phóng giai cấp vô sản và nền dân chủ (quyền kiểm soát của công nhân thông qua các Xô Viết hay các hội đồng công nhân). Có người cho rằng đây là hành động mở đường cho chủ nghĩa Stalin sau này. Nhiều cơ quan và chính sách do Stalin lập ra và sử dụng như cảnh sát mật, trại lao động, và việc xử bắn kẻ thù cũng đã được sử dụng dưới tới cầm quyền của Lenin, nhưng cần lưu ý là các kỹ thuật đó cũng thường được chế độ Nga hoàng sử dụng từ lâu trước thời Lenin, và cũng từ lâu đã là cách thức truyền thống để đối phó với bất đồng chính trị ở nước Nga. Tuy nhiên, theo Stephane Courtois mức độ sử dụng có khác nhau; số tù nhân chính trị bị xử bắn trong mấy năm đầu cầm quyền của phái Bolshevik lớn gấp ba lần con số đó trong 90 năm cầm quyền của chế độ Nga hoàng.[26] Tuy nhiên, quan điểm của Stephane Courtois hiện vẫn đang bị tranh cãi. Cũng cần nhớ rằng hoàn cảnh dẫn tới những phản ứng quyết liệt của người Bolshevik cũng khác rất xa: họ phải cố gắng ổn định một đất nước bị tàn phá nặng nề bởi một cuộc chiến tranh thế giới, một quần chúng thất học sau giai đoạn quân chủ chuyên chế, một lực lượng đối lập sẵn sàng liều chết để lật đổ chính quyền Bolshevik,... Hơn nữa, Trotsky tuyên bố rằng hành động của Lenin khác với hành động của Stalin bởi vì Stalin đã xử bắn nhiều thành viên Bolshevik, trong nhóm Đối lập cánh Tả, trong số này có cả chính Trotsky, còn Lenin chỉ đồng ý xử bắn những đối tượng có hoạt động bạo loạn nhằm lật đổ Chính phủ Xô viết.
Quan điểm của những người theo chủ nghĩa Lenin về cách mạng đòi hỏi một bộ máy cán bộ cách mạng chuyên nghiệp vừa có nhiệm vụ chỉ huy đại chúng trong cuộc đấu tranh giành quyền lực và tập trung hóa kinh tế cũng như quyền lực hành chính vào tay một đất nước của công nhân. Từ mùa xuân năm 1918, Lenin đã vận động đặt những cá nhân có trách nhiệm vào cương vị đứng đầu mỗi nhà máy, trái ngược lại hầu hết các quan điểm về sự tự quản của công nhân, nhưng hoàn toàn cần thiết cho hiệu quả sản xuất và về mặt chuyên môn. Như S.A. Smith đã viết: "Tới cuối cuộc nội chiến, không có nhiều nhà máy hoạt động theo những hình thức dân chủ trong quản lý công nghiệp như kiểu các hội đồng nhà máy từng được cổ động trong năm 1917, nhưng chính phủ cho rằng điều này không phải là vấn đề bởi vì nền công nghiệp đã dựa trên sự sở hữu của một quốc gia công nhân." Trong cuộc nội chiến, dân chủ không phải được tập trung bên trong đảng Bolshevik và sau này là Bộ Chính trị của Đảng cộng sản Liên Xô.
Để bảo vệ chính phủ Bolshevik mới thành lập trước những kẻ phản cách mạng, chính quyền của Lenin đã tạo ra lực lượng cảnh sát mật, Cheka, ngay sau cuộc cách mạng. Những người Bolshevik đã lập kế hoạch tổ chức một phiên tòa xét xử Hoàng đế Nikolai II vì những tội ác chống lại nhân dân Nga, nhưng vào tháng 8 năm 1918, khi quân Bạch vệ tiến về Yekaterinburg (nơi gia đình Nikolai II đang bị cầm giữ), một cán bộ là Sverdlov đã nhanh chóng ra quyết định xử bắn Nikolai II và cả gia đình để quân Bạch vệ không thể giải thoát cho họ. Lenin không biết gì về mệnh lệnh này, và sau này Sverdlov mới thông báo với Lenin về vụ xử bắn. Khi biết chuyện, Lenin tỏ ra nuối tiếc và không tán thành với việc những người Bolshevik địa phương xử bắn Nikolai II, vì ông cho rằng sau khi chế độ quân chủ không còn nữa, Nga hoàng nên được đưa ra tòa án để xét xử công bằng như những công dân khác của nước Nga Xô viết. Cháu gái Lenin - Olga Ulianova cũng nói: "Bác Volodya làm cách mạng Bolshevic không phải để giết vua Nga. Lenin chỉ muốn thay thế hệ thống tư bản chủ nghĩa ở nước Nga bằng chế độ xã hội chủ nghĩa".
Vụ ám sát Lenin và phản ứng của chính phủ[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 30 tháng 8 năm 1918, Fanya Kaplan, một thành viên của Đảng Xã hội Cách mạng Nga, tiếp cận Vladimir Ilyich Lenin sau khi ông tham dự một buổi mít-tinh và đang quay ra xe hơi. Kaplan gọi tên Lenin, ông quay lại trả lời. Bà ngay lập tức bắn ba phát, hai phát trúng Lenin ở khuỷu tay và lưng. Lenin được đưa về căn hộ tại Kremli, từ chối tới bệnh viện bởi ông tin rằng những kẻ ám sát khác đang rình rập ở đó. Các bác sĩ được triệu tới, nhưng cho rằng sẽ là quá nguy hiểm nếu lấy viên đạn ra. Sau này Lenin đã hồi phục dù sức khỏe của ông bắt đầu giảm sút từ thời điểm đó. Mọi người cho rằng vụ ám sát có liên quan tới những cơn đột quỵ sau này của ông.
Chính phủ Bolshevik phản ứng lại vụ ám sát, và những sự tập hợp nỗ lực chống đối từ các đối thủ của họ bằng sự trấn áp mạnh tay. Hàng nghìn người bị coi là kẻ thù của cách mạng, nhiều người bị xử bắn hay bị đưa vào các trại lao động vì có âm mưu tổ chức bạo loạn lật đổ chính phủ Bolshevik.[27]
Theo Orlando Figes, Lenin luôn ủng hộ "sự trấn áp của số đông chống lại những kẻ thù cách mạng" và luôn bày tỏ quan điểm rằng nhà nước vô sản cần phải có một hệ thống bạo lực được tổ chức để chống lại sự tấn công của chủ nghĩa tư bản. Tuy nhiên theo Figes, trong khi được những người Bolsheviks khuyến khích, sự khủng bố có gốc rễ là do sự giận dữ của nhân dân chống lại tầng lớp giàu có trong xã hội cũ (A Peoples Tragedy, trang 524-525). Vào cuối năm 1918 khi Kamenev và Bukharin tìm cách kìm chế những "sự thái quá" của Cheka, chính Lenin là người đã đứng ra bảo vệ tổ chức này. (Figes trang 649) Tuy nhiên, mức độ của cái gọi là "những sự thái quá," cũng như những lý do của Lenin ẩn giấu sau sự bảo vệ đó không hề được nêu tên.
Tháng 3 năm 1919, Lenin và các lãnh đạo Bolshevik khác gặp gỡ với các nhà cách mạng xã hội chủ nghĩa từ khắp nơi trên thế giới và lập ra Quốc tế Cộng sản. Các thành viên của Quốc tế Cộng sản, gồm Lenin và cả những người Bolshevik ngừng quan hệ với phong trào xã hội chủ nghĩa ở tầm vóc rộng lớn hơn. Từ đó trở về sau, họ sẽ được gọi là những người cộng sản. Tại Nga, Đảng Bolshevik được đổi tên thành "Đảng Cộng sản Nga (bolshevik)", (sau này thành Đảng Cộng sản Liên Xô).
Trong lúc ấy cuộc nội chiến lan tràn khắp nước Nga. Nhiều phong trào chính trị và những người ủng hộ họ đứng lên cầm vũ khí nhằm lật đổ chính phủ Xô viết. Dù có nhiều phe cánh tham gia cuộc nội chiến, hai lực lượng chính là Hồng quân (bolshevik) và Bạch vệ (phe ủng hộ chế độ quân chủ). Các cường quốc bên ngoài như Pháp, Anh, Hoa Kỳ và Nhật Bản cũng can thiệp vào cuộc chiến tranh này (đứng bên phía Bạch vệ). Cuối cùng, đội quân được tổ chức tốt và có hiệu quả hơn là Hồng quân, do Trotsky chỉ huy, đã giành chiến thắng, đánh bại các lực lượng Bạch vệ và đồng minh của họ năm 1920. Tuy nhiên, những cuộc chiến ở tầm nhỏ hơn vẫn tiếp tục trong nhiều năm nữa.
Những tháng cuối năm 1919, các chiến thắng giành được trước Bạch vệ khiến Lenin tin rằng đã tới thời điểm mở rộng cách mạng sang phía tây, bằng vũ lực nếu cần thiết. Khi nền Cộng hòa Ba Lan thứ hai mới được thành lập, Ba Lan bắt đầu đòi hỏi những vùng lãnh thổ tại Belarus và Ucraina, họ đã đem quân tấn công các lực lượng Bolshevik để giành quyền kiểm soát các vùng này, dẫn tới sự bùng nổ Chiến tranh Ba Lan-Xô viết năm 1919. Với sự phát triển của cách mạng tại Đức và Liên đoàn Spartacus, Lenin coi đó là thời điểm và địa điểm chín muồi nhất để "thăm dò châu Âu bằng những lưỡi lê Hồng quân." Lenin coi Ba Lan là cây cầu nối mà Hồng quân có thể dùng để kết nối cách mạng Nga với những người ủng hộ Cách mạng Đức, và hỗ trợ các phong trào cộng sản ở Tây Âu. Tuy nhiên sự thất bại của nước Nga Xô viết trong cuộc chiến tranh Ba Lan-Xô viết khiến các kế hoạch đó bị hủy bỏ.
Lenin là người chỉ trích mạnh mẽ chủ nghĩa đế quốc. Năm 1917, ông tuyên bố quyền tự quyết của các dân tộc. Tuy nhiên, khi cuộc Nội chiến Nga chấm dứt, ông đã dùng các lực lượng quân sự để đồng hóa các quốc gia mới giành độc lập là Armenia, Gruzia và Azerbaijan, cho rằng sự sáp nhập các quốc gia đó vào đất nước Xô viết sẽ che chở họ khỏi những tham vọng của chủ nghĩa đế quốc.[28] Điều này cho phép các quốc gia đó được chấp nhận trở thành một nước cộng hòa tự trị thuộc thành phần của Liên bang Xô viết hơn là đơn giản buộc họ trở thành một phần lãnh thổ Nga, bởi hành động này sẽ bị coi là hành động đế quốc.
Xây dựng nước Nga Xô viết[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1918, Lenin đã nhận lấy một đất nước bao la, gần như kiệt quệ sau chiến tranh thế giới thứ nhất, với một nền công nghiệp yếu ớt và tình trạng vô chính phủ, chiến tranh hỗn loạn lan tràn khắp nơi, 14 nước ngoại quốc cũng tranh thủ đem quân đánh chiếm nhiều nơi tại Nga nhằm bóp chết nhà nước Xô viết non trẻ.
Trong bối cảnh đó, Lenin đã thể hiện là nhà quản lý quốc gia xuất sắc trong lịch sử nước Nga. Chỉ trong vòng 5 năm lãnh đạo, ông đã thi hành tới 4 chính sách quốc gia lớn và đều thành công: "chính sách cộng sản thời chiến" và "xây dựng Hồng quân Xô viết" đã giúp đánh bại quân Bạch Vệ và can thiệp ngoại quốc, "chính sách kinh tế mới" và "kế hoạch điện khí hoá toàn Nga" đã đặt nền tảng cho một nước Nga hiện đại.
Sau nhiều năm chiến tranh kéo dài, chính sách cộng sản thời chiến của Bolshevik, cộng với Nạn đói năm 1921 tại Nga và sự bao vây từ các chính phủ tư bản thù địch làm đa phần đất nước bị tàn phá. Đã có nhiều cuộc nổi dậy của nông dân, vụ lớn nhất là cuộc Nổi dậy Tambov. Sau một cuộc khởi nghĩa của những thủy thủ tại Kronstadt vào tháng 3 năm 1921, Lenin đã thay thế chính sách Cộng sản thời chiến bằng Chính sách kinh tế mới (NEP) hay còn gợi là cộng sản thời bình, trong một nỗ lực thắng lợi nhằm tái xây dựng công nghiệp và đặc biệt là nông nghiệp.
Sự thay đổi to lớn nhất liên quan tới vấn đề thặng dư nông nghiệp. Thay vì trưng thu thặng dư nông nghiệp để nuôi dân thành phố (phần cốt yếu của chính sách "cộng sản thời chiến"), NEP cho phép nông dân bán sản lượng thặng dư của họ ra thị trường tự do. Tuy nhiên, nhà nước vẫn giữ quyền sở hữu những lĩnh vực mà Lenin cho là "chỉ đạo tối cao" nền kinh tế: công nghiệp nặng như các lĩnh vực than, thép và luyện kim cùng với các thành phần ngân hàng và tài chính của nền kinh tế. Sự "chỉ đạo tối cao" đã sử dụng phần lớn công nhân trong các vùng đô thị. Theo chính sách NEP, các ngành công nghiệp nhà nước đó sẽ hoàn toàn tự do đưa ra các quyết định kinh tế của mình.
Việc phá bỏ các lãnh địa gần như phong kiến tại các vùng nông thôn ở thời Sa Hoàng trước đây cho phép nông dân có được sự khích lệ lớn nhất từ trước tới nay để tăng cao sản xuất. Khi đã có thể bán thặng dư của họ ra thị trường tự do, sự chi tiêu của nông dân tạo ra một sự bùng nổ trong các lĩnh vực sản xuất tại các vùng đô thị.
Những quan niệm mới mẻ của NEP đã được thực tiễn xác nhận. Nước Nga Xô-viết chỉ trong một thời gian ngắn đã có nhiều chuyển biến tích cực. Chỉ trong vòng 2 năm, kinh tế Nga khôi phục nhanh chóng. Từ năm 1922, thành thị đã có đủ lương thực - thực phẩm, năm 1925 sản xuất nông nghiệp đạt 87%; công nghiệp đạt 75% sản lượng của năm 1913 (năm cao nhất của Đế quốc Nga). Đời sống nhân dân cải thiện rõ rệt, chính trị ổn định. Kết quả của NEP và sự xoá bỏ lãnh địa trong thời gian Đảng Bolshevik lãnh đạo từ 1917-1921 là Liên bang Xô viết trở thành nhà sản xuất lúa gạo lớn nhất thế giới.
Lenin đề ra chính sách đưa điện khí hóa đến các vùng khó khăn cho công nhân và nông dân, cải cách nền giáo dục, xóa nạn mù chữ, xóa bỏ một số loại thuế đối với người lao động. Chính sách này được tiếp tục bởi những người kế nhiệm ông. Chỉ trong 20 năm, nước Nga từ một xã hội phong kiến lạc hậu đã chuyển mình thành một xã hội hiện đại, nạn mù chữ được thanh toán, người dân được phổ cập giáo dục và y tế miễn phí.
Dù thời gian lãnh đạo của Lenin chỉ có 6 năm (ông mất năm 1924), nhưng Lenin đã kịp để lại một đất nước tràn đầy khí thế đi lên, làm nền tảng cho việc Liên Xô vươn lên trở thành siêu cường trong 20 năm sau đó.
Đấu tranh chống chủ nghĩa bài Do Thái[sửa | sửa mã nguồn]
Sau cuộc cách mạng, V. I. Lenin rất chú tâm đấu tranh chống Chủ nghĩa bài Do Thái, khi ấy vẫn đang tồn tại ở nước Nga như một di sản từ thời Nga hoàng. Lenin phản đối mọi hình thức bạo lực hoặc khiêu kích hận thù chống lại người Do Thái. Trong một bài phát biểu trên radio năm 1919, ông nói:
Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]
Sức khỏe Lenin đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau những căng thẳng trong cuộc cách mạng và nội chiến. Vụ ám sát ông càng làm tình trạng thêm tồi tệ. Viên đạn vẫn nằm trong cổ ông, quá gần xương sống để có thể lấy ra trong tình trạng kỹ thuật y tế thời ấy. Tháng 5 năm 1922, Lenin bị đột quỵ lần đầu tiên. Ông bị tê liệt nửa người bên phải và dần giảm bớt ảnh hưởng trong chính phủ. Sau vụ đột quỵ thứ hai vào tháng 12 năm ấy, ông hầu như từ bỏ các hoạt động chính trị. Tháng 3 năm 1923, ông bị đột quỵ lần thứ ba và phải nằm liệt giường trong cả phần đời còn lại, thậm chí không thể nói được.
Sau lần đột quỵ đầu tiên, Lenin đã đọc cho thư ký ghi lại một số tài liệu về Chính phủ và vợ ông. Nổi tiếng nhất trong số đó là bản Di chúc của Lenin, trong đó cùng với nhiều sự kiện khác ông đã chỉ trích những nhà lãnh đạo cộng sản hàng đầu, đặc biệt là Iosif Stalin. Về Stalin, người từng là tổng thư ký Đảng cộng sản từ tháng 4 năm 1922, Lenin nói rằng Stlain có "quyền lực vô hạn tập trung trong tay" và đề xuất rằng "các đồng chí nghĩ cách đưa Stalin ra khỏi vị trí ấy." Ngay khi Lenin qua đời, vợ ông đã gửi bản Di chúc tới ủy ban trung ương, nó được đọc trước Đại hội lần thứ 13 của Đảng cộng sản vào tháng 5 năm 1924. Tuy nhiên, vì di chúc chỉ trích tất cả những nhân vật có ảnh hưởng nhiều nhất trong ủy bản trung ương: Zinoviev, Kamenev, Bukharin và Stalin, ủy ban đã quyết định không công bố nó ra đại chúng. Ủy ban trung ương cho rằng di chúc là hậu quả của tình trạng tâm thần bất ổn của Lenin trong những năm cuối đời, và vì thế, những lời phán xét cuối cùng của ông không đáng tin cậy. Việc không đếm xỉa tới những ý kiến của Lenin sau này thường được cho là một sai lầm nghiêm trọng.
Di chúc của Lenin (Lenin's Testament) được Max Eastman xuất bản chính thức lần đầu tiên năm 1926 tại Hoa Kỳ.
Lãnh tụ Vladimir Ilich Lenin qua đời ngày 21 tháng 1, 1924 ở tuổi 53. Lý do chính thức dẫn tới cái chết của Lenin là do chứng xơ cứng động mạch não, đã gây ra cơn đột quỵ lần thứ tư.
Vào năm 2004 một nhóm bác sĩ Do Thái đã công bố một bài báo, dựa theo các triệu chứng ghi trong hồ sơ bệnh án của Liên Xô, họ đưa ra giả thuyết rằng Lenin đã mắc bệnh hơn 10 năm trước khi qua đời, nguyên nhân bởi bệnh giang mai[30][31]. Nhà sử học Helen Rappaport sau khi khảo sát các tài liệu và hồ sơ bệnh án của Lenin cũng đặt ra giả thuyết rằng ông đã chết vì bệnh giang mai, lây truyền từ một cô gái giang hồ ở Paris[32]. Giả thiết này vẫn tiếp tục tồn tại cho tới nay, nhưng không ai từ các nước phương Tây có thể chứng minh nó vì chỉ có các bác sĩ chuyên trách của Nga được phép khám nghiệm thi hài Lenin. Giả thuyết này rất có thể là không đúng, vì nếu Lenin bị giang mai thì vợ của ông là Nadezhda Krupskaya cũng sẽ bị lây giang mai, nhưng thực tế Nadezhda Krupskaya không bị giang mai. Năm 2012, Tiến sĩ Harry Vinters, giáo sư thần kinh học tại UCLA, căn cứ vào hồ sơ khám nghiệm tử thi và phẫu thuật não của Lenin, đã tuyên bố phủ nhận việc Lenin bị giang mai[33].
Những ghi chép của Lenin đã được kiểm duyệt kỹ lưỡng sau khi ông qua đời. Đầu thập kỷ 1930, dưới thời Stalin, có một giáo điều rằng Lenin và Ủy ban trung ương không bao giờ sai lầm. Vì thế, cần phải bỏ mọi bằng chứng về những sự bất đồng giữa hai bên, bởi vì trong trường hợp đó không thể cả hai bên cùng đúng. Trotsky từng là một người chỉ trích mạnh mẽ việc này, hành động mà ông coi là một hình thức sùng bái cá nhân bởi một người bình thường luôn có thể và chắc chắn đã từng phạm những sai lầm[34]. Sau này, thậm chí lần xuất bản thứ năm tại Liên Xô của tác phẩm Lenin toàn tập (xuất bản với 55 cuốn dày trong giai đoạn 1958 và 1965) cũng bỏ đi những phần trái với giáo điều hay thể hiện những điều được cho là không tốt ở tác giả. Đến những lần xuất bản sau thì sách mới được in như nguyên tác[35].
Thành phố Petrograd đã được đổi tên thành Leningrad ba ngày sau khi Lenin qua đời để vinh danh ông; cái tên này giữ nguyên cho tới khi Liên bang Xô viết sụp đổ năm 1991, khi nó lấy lại tên cũ là Sankt-Peterburg. Tuy nhiên, các vùng xung quanh đó (tỉnh Leningrad) vẫn được giữ nguyên tên gọi, và là một tỉnh hành chính trực thuộc Liên Bang Nga. Ngoài ra, thành phố quê hương của Lenin cũng được đặt tên theo họ của ông (thành phố Ulyanovsk).
Thời gian đầu thập kỷ 1920 phong trào vũ trụ luận ở Nga khá sôi động và đã có ý tưởng bảo quản lạnh xác Lenin nhằm tái sinh trong tương lai. Những phương tiện cần thiết đã được mua về từ nước ngoài, nhưng vì một số lý do kế hoạch này không được thực hiện. Thay vào đó xác ông được ướp và đặt trong Lăng Lenin tại Moskva ngày 27 tháng 1, 1924.
Sau khi mất[sửa | sửa mã nguồn]
Thi hài Vladimir Lenin được bảo quản trong Lăng Lenin ở Moskva. Vì vai trò duy nhất của Lenin trong việc tạo lập nhà nước cộng sản đầu tiên, và dù ông đã bày tỏ ý muốn chỉ một thời gian ngắn trước khi qua đời rằng không nên xây dựng một đài tưởng niệm nào dành cho mình, chế độ Xô viết đã tôn vinh ông như một vị thánh tôn giáo. Đôi khi các ngôi nhà Xô Viết treo hình hoặc đặt tượng Lenin[36]. Tới thập kỷ 1980 hầu như mọi thành phố lớn ở Liên bang Xô viết đều có tượng Lenin ở quảng trường trung tâm, hoặc một phố Lenin hay một quảng trường Lenin gần trung tâm, và thường là 20 hay nhiều hơn nữa các bức tượng nhỏ hay tượng bán thân ông trên toàn lãnh thổ . Trẻ em được kể các câu chuyện về "ông Lenin" từ khi chúng còn ở nhà trẻ. Ngoài ra, không ít đường phố, công trình xây dựng, xí nghiệp, nông trại ở Liên Xô được đặt tên là Lenin, chưa kể một tàu phá băng Liên Xô còn được đặt cho cái tên này[36].
Cứ mỗi năm có hàng trăm bài viết và sách viết về ông được xuất bản và thu hút cả người trẻ lẫn già. Rất nhiều vở kịch và phim ảnh nói về cuộc đời Lenin[36]. Từ khi Liên bang Xô viết tan rã, mức độ tôn sùng Lenin tại các nước cộng hòa hậu Xô viết đã giảm sút đáng kể, nhưng ông vẫn được nhiều thế hệ lớn lên trong giai đoạn hậu Xô viết coi là một nhân vật có tầm ảnh hưởng quan trọng[37]. Nhiều bức tượng Lenin đã bị dỡ bỏ ở Đông Âu, nhưng nhiều bức khác vẫn tại vị, một số khác lại được dựng lên. Thành phố lớn nhất của nước Nga[36], Leningrad đã trở về với cái tên nguyên thủy của mình, Sankt-Peterburg, nhưng vùng xung quanh vẫn mang tên ông (tỉnh Leningrad). Các công dân Ulyanovsk, nơi sinh của Lenin, vẫn bác bỏ mọi ý định quay trở về cái tên cũ là Simbirsk. Tại Moskva, tượng Lenin vẫn đứng ở các cổng của hệ thống tàu điện ngầm, cũng như quảng trường Lenin vẫn giữ nguyên tên gọi. Trong cuộc bình chọn Những nhân vật vĩ đại nhất trong Lịch sử Nga với hơn 40 triệu người Nga tham gia năm 2008, Lenin đứng ở vị trí thứ 6[38].
Việc mai táng thi hài Lenin vẫn là chủ đề gây tranh cãi sau khi Liên Xô. Chỉ từ sau khi Vladimir Putin trở thành tổng thống, thì cuộc tranh luận trên mới dần lắng xuống. Cá nhân Tổng thống Putin rất tôn kính đối với Lenin, hơn nữa ông còn cổ vũ người dân Nga “hãy tự hào với tinh thần cách mạng của giai cấp vô sản Nga”. Chưa đầy một năm sau trên cương vị tổng thống Nga, Putin đã phát biểu: ông không muốn thi hài Lenin bị mang đi hỏa táng, mà “cần phải bảo vệ sự yên tĩnh của Người”[39].
Năm 2013, Chữ ký tay của Lenin đã được bán đấu giá tại Mỹ với mức giá 3,5 triệu rúp (hơn 100 nghìn dollar), là chữ ký đắt giá nhất thuộc về một chính trị gia, cao giá hơn cả chữ ký của các Tổng thống Mỹ. Theo ý kiến của chuyên viên đấu giá, Lenin có một mức độ nổi tiếng phi thường với danh hiệu "nhà lãnh đạo giai cấp vô sản thế giới”, và tại Mỹ, các du khách tin tưởng chắc chắn rằng Lenin là biểu tượng của Nga và luôn đến thăm Lăng Lenin. Chính vì thế mà chữ ký của Lenin có mức giá cao như vậy[40]
Ở thủ đô Hà Nội, Việt Nam, tượng ông được đặt tại một công viên cùng tên[41].
Tính cách[sửa | sửa mã nguồn]
V.I. Lenin là người có tính nguyên tắc rất cao. Tư tưởng của ông, cũng theo nhận xét của Maxim Gorky, "giống như cái kim địa bàn, bao giờ cũng chỉ về lợi ích giai cấp của nhân dân lao động".
Tờ báo Anh nổi tiếng The Guardian, trong số báo vào ngày 21/10/1919, đã có bài phỏng vấn Lenin. Phóng viên mô tả "Trong suốt buổi phỏng vấn, Lenin không bao giờ ngập ngừng hay thể hiện sự bối rối dù là nhỏ nhất. Thực sự thì cái ấn tượng rõ ràng mà ông gây cho tôi là một năng lực tư duy mạch lạc và tỉnh táo. Lenin hoàn toàn làm chủ bản thân và chủ đề của mình. Ông diễn đạt rất rõ và dễ hiểu một cách bất ngờ và mới mẻ".
Để làm việc, Lenin lúc nào cũng cần rất nhiều sách. Tự tay ông đã lập ra bản danh sách đặt mua những cuốn sách tham khảo hay sử dụng nhất: những bộ từ điển bách khoa các lần in khác nhau, trước tác của Karl Marx và Engels in bằng tiếng Nga và tiếng Đức, các tác phẩm của các nhà cách mạng Dân chủ Nga... Biết được nguồn tài chính eo hẹp của Lenin, có lần cán bộ quản trị của Trung ương thanh toán tiền mua sách cho Lenin bằng ngân sách của chính phủ. Lập tức sau đó, Lenin viết thư cho ông này, có đoạn: “Sách tôi mua tôi tự thanh toán. Yêu cầu đồng chí sau khi khỏi ốm tới nhận tiền và cho giấy biên nhận”. Nói chung Lenin không bao giờ thích nhận những chế độ ưu đãi tốt hơn các lãnh đạo khác[42].
Đối với tệ tham ô, Lênin rất nghiêm khắc. Vào năm 1923, Lenin đã nhận xét về tệ quan liêu: “Tình hình bộ máy Nhà nước của chúng ta thật đáng buồn… Xin nói thêm trong ngoặc rằng bọn quan liêu ấy ở nước ta không những có trong các cơ quan Xô viết, mà còn có cả trong những cơ quan của Đảng nữa”. Từ nhận xét đó, Lenin yêu cầu phải nâng cao chất lượng hoạt động của Bộ dân ủy thanh tra công nhân, phải xây dựng bộ máy Nhà nước theo nguyên tắc “Thà ít mà tốt”, “Học, học nữa, học mãi”… Có một lần, toà án Moscow xử nhẹ một vụ ǎn hối lộ, Lênin liền viết trong một bức thư: “Không xử bắn bọn ǎn hối lộ mà xử nhẹ như thế, là một việc đáng xấu hổ cho những người cộng sản, những người cách mạng…”[43].
Cái tên "Lenin"[sửa | sửa mã nguồn]
"Lenin" là một trong những bí danh cách mạng của ông, và sau khi ông nắm quyền thì trở thành tên chính thức: Vladimir Ilyich Ulyanov trở thành Vladimir Ilyich Lenin. Thỉnh thoảng ông được báo chí phương Tây gọi là "Nikolai Lenin"[44], nhưng người dân Liên Xô không bao giờ nghe tới cái tên này.
Đã có rất nhiều giả thuyết về nguồn gốc biệt hiệu đó, và Lenin cũng chưa từng kể rõ tại sao ông lại lựa chọn nó. Bản thân Lenin cũng đã từng viết một cuốn sách về các biệt danh hoạt động cách mạng của ông nhưng trong cuốn sách không hề có đề cập đến bí danh Lenin-cái tên được ký nhiều nhất trong các văn kiện của ông. Đã có nhiều giả thuyết về cái tên Lenin này. Có giả thuyết cho rằng cái tên Lenin là của một cụ già đã chết, sau khi cụ qua đời Ulyanov đã lấy cái tên này làm bí danh cho mình.
Có lẽ biệt hiệu này liên quan tới con sông Lena, tương tự như một nhân vật theo chủ nghĩa Marx nổi tiếng khác ở Nga, Georgi Plekhanov, người lấy biệt hiệu là Volgin theo tên con sông Volga. Có ý kiến cho rằng Lenin lựa chọn sông Lena vì đây là một con sông dài hơn và chảy theo hướng đối diện, nhưng trong cuộc đời mình Lenin không phản đối Plekhanov. Tuy nhiên, chắc chắn rằng nó không liên quan tới vụ hành quyết Lena, vì biệt hiệu đó đã ra đời trước sự kiện này.
Tượng và tên thành phố[sửa | sửa mã nguồn]
Trong suốt thời đại Xô Viết, nhiều bức tượng của Lenin được dựng lên khắp Đông Âu. Mặc dù nhiều bức tượng đã bị hạ xuống, một số vẫn còn tồn tại, và một số tượng lại được dựng mới[45]. Năm 2012, các nhà luật gia của đảng đối lập Dân chủ Cấp tiến Nga đã đưa ra một dự luật, mỗi vùng nên trưng cầu dân ý quyết định là có muốn giữ các tượng Lenin ở vùng mình không, một trong những lý do là tiền bảo trì. Dự luật này cũng được một số đại biểu của đảng cầm quyền Thống nhất Nga hoan nghênh, nhưng nó bị đảng Cộng sản Nga phản đối dữ dội.[46]
Nhiều nơi tại Nga cũng được đặt tên Lenin để tưởng nhớ ông. Thành phố Saint Petersburg, nơi mà cách mạng tháng hai cũng như tháng mười bắt đầu, được đổi tên là Leningrad vào năm 1924, 4 ngày sau khi Lenin chết. Vào năm 1991, sau một cuộc bầu cử sôi nổi giữa đảng Cộng sản và đảng Cấp tiến, chính phủ Leningrad đổi tên thành phố trở lại là Sankt-Peterburg trong khi vùng xung quanh (tỉnh Leningrad) vẫn giữ tên[3]. Tương tự như vậy, Gyumri ở Armenia đã được đổi thành Leninakan từ năm 1924 cho tới 1990, Khujand ở Tajikistan Leninabad từ 1936 cho tới 1991. Thành phố Ulyanovsk (quê hương Lenin) vẫn giữ nguyên tên gọi để tưởng nhớ ông (Lenin có họ là Ulyanov).
Nhận định[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi mất, ông vẫn được coi là vị anh hùng lớn nhất của nhân dân Xô Viết[36]. Lenin được xem là một nhà dân tộc chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa quốc tế Nga; ông khao khát xây dựng một nước Nga hiện đại và hùng mạnh, đó sẽ là hình mẫu trong quan hệ quốc tế. Chủ nghĩa cộng sản Nga cũng chính là hình mẫu của chủ nghĩa cộng sản quốc tế[22]. Ở nước ngoài, ông trở thành một biểu tượng của "tính chất Nga" thế kỷ 20[4].
Tại một số quốc gia, có sự mâu thuẫn trong việc đánh giá vai trò của Lenin. Khi di dời một bức tượng Lenin vào ngày 14/10/2012, Thị trưởng thủ đô Ulaanbaatar của Mông Cổ, ông Bat-Uul Erdene đã lên án Lenin và các đồng chí của ông là "những kẻ sát nhân".[47] Ngược lại, nhiều người Mông Cổ vẫn tôn kính Lenin bởi ông đã ủng hộ Mông Cổ trong cuộc chiến giành độc lập khỏi Trung Quốc vào năm 1921, và sau đó Liên Xô còn giúp Mông Cổ một lần nữa trong Thế chiến thứ 2 khi Nhật Bản xâm lược Mông Cổ[48].
Trong hồi ký Ngôi nhà Bến Ngự và con đò sông Hương, nhà báo Tạ Quang Đạm (em giáo sư Tạ Quang Bửu) đã kể lại rằng trên tường căn nhà tranh 3 gian - nơi ở và cũng là nơi nhà Cách mạng Việt Nam Phan Bội Châu dạy học - có treo nhiều tranh ảnh, trong đó ấn tượng nhất là bức chân dung Lenin được treo trang trọng trên bức tường mặt trước gần sát trần nhà. Có lẽ là một bức họa vẽ theo một bức tượng kiểu huy hiệu. Dưới chân dung có hai chữ Hán: Liệt Ninh (Lenin)[49]. Phan Bội Châu còn viết "Lược truyện Liệt Ninh, vĩ nhân của nước Nga đỏ" viết in trên Binh sự tạp chí, Hàng Châu, Trung Quốc năm 1921[50].
Alexandra Kolontai (1872-1952) - nhà ngoại giao nổi tiếng của Liên Xô (cũ) - đánh giá về ông[51]:
Theo nhận định của văn hào Nga Maksim Gorky, tràn ngập trong đời sống và công việc của Lenin là "tinh thần hy sinh khắc khổ, thường thấy ở người cách mạng trí thức Nga trung thực, tin tưởng sắt đá vào khả năng thiết lập sự công bằng trên trái đất, tinh thần anh hùng của con người đã từ bỏ mọi niềm sung sướng trên đời để hiến mình cho hoạt động gian khổ vì hạnh phúc của mọi người".[51]
Văn hào Nga Maksim Gorky cũng cho rằng tư tưởng của Lenin "giống như cái kim địa bàn, bao giờ cũng chỉ về lợi ích giai cấp của nhân dân lao động... Điều đặc biệt vĩ đại ở Lenin chính là lòng căm thù quyết liệt, không bao giờ tắt trước sự bất hạnh của mọi người, niềm tin chói lọi của đồng chí rằng sự bất hạnh không phải là nền tảng không thể tiêu diệt được của cuộc đời, trái lại nó là điều xấu xa, nhơ nhuốc mà mọi người có thể và cần phải quét sạch đi"[51].
Tác giả "Người Xô Viết chúng tôi" là nhà văn Boris Polevoi đã ghi nhận:[51]
Trong bốn ngày khi mà thi hài Lenin được quàn trong Điện Kremlin, hơn 900.000 người đã tới đưa tang ông. Một trong những chính khách bày tỏ lời chia buồn đến Liên Xô là Thủ tướng Trung Quốc, nhà cách mạng Tôn Trung Sơn, ông đã nói[52]:
- "Qua các thời đại của lịch sử thế giới, hàng ngàn nhà lãnh đạo và học giả đã xuất hiện và nói những lời hùng hồn, nhưng đó vẫn chỉ là những lời nói. Người, Lenin, là một ngoại lệ. Người không chỉ nói và dạy cho chúng ta, mà Người đã thực sự biến lời nói thành hành động. Người đã khai sinh ra một quốc gia mới. Người cho chúng ta thấy con đường của cuộc đấu tranh chung... Người, một vĩ nhân, sẽ sống mãi trong ký ức của những người bị áp bức qua hàng thế kỷ."
Tạp chí Time nêu tên Lenin là một trong 100 nhân vật quan trọng nhất của thế kỷ 20, và là một trong 25 biểu tượng chính trị hàng đầu qua mọi thời đại; với đề tựa rằng "trong nhiều thập kỷ, những cuộc nổi dậy của chủ nghĩa Mác-Lenin đã làm rung chuyển thế giới trong khi thi hài của Lenin nằm yên nghỉ tại Quảng trường Đỏ".
Tại bài viết trong Encyclopedia Britannica (Bách khoa toàn thư Anh quốc) được viết bởi giáo sư của Đại học Bắc Illinois, Albert Resis viết[53]:
- "Nếu cuộc cách mạng Bolshevik là - như một số người đã gọi nó - là sự kiện chính trị quan trọng nhất của thế kỷ 20, thì sau đó Lenin, dù được coi là có vai trò tốt hay xấu, luôn được coi là nhà lãnh đạo chính trị quan trọng nhất của thế kỷ. Không chỉ trong giới học thuật của Liên Xô cũ, mà ngay cả trong số nhiều học giả không đi theo chủ nghĩa cộng sản, ông đã được coi là nhân vật vĩ đại trên cả 2 phương diện: nhà lãnh đạo cách mạng và chính khách cách mạng vĩ đại nhất trong lịch sử, cũng như là nhà tư tưởng cách mạng lớn nhất kể từ Karl Marx"
Nhà bác học vĩ đại nhất thế kỉ XX Albert Einstein- một người theo chủ nghĩa xã hội đã đánh giá về Lenin:
- “Tôi tôn vinh Lenin như là một người hoàn toàn hy sinh bản thân và dành tất cả tâm huyết của mình để thực hiện công bằng xã hội. Tôi không quan tâm phương pháp của ông ấy có thực tế không, nhưng chắc chắn một điều là: ông ấy là mẫu người bảo vệ và phục hưng nhân loại.”
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Những câu nói nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]
- Người Cộng sản phải có một cái đầu lạnh và một trái tim hồng![54]
- Các thầy, cô giáo và Hồng quân đều là những thành trì của Cách mạng!
- Chúng ta không ngốc, nhưng hãy giả bộ như những thằng ngốc!
- Một nhà văn nếu như không tưởng tượng mình là thằng ngốc thì sẽ không thể miêu tả về thằng ngốc được!
- Học, học nữa, học mãi!
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Tạp chí Time số 14|Vol. 151 ngày 13 tháng 4 năm 1998. 100 người nổi bật của thế kỷ
- ^ Lê Thùy Chi. 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất đến lịch sử thế giới. Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin. Hà Nội. 2007. Mục từ thú 86: Lê Nin
- ^ a ă Maryland Government, St Petersburg/Leningrad Oblast
- ^ a ă Christopher Read. Lenin: A Revolutionary Life. tr. 4.
- ^ Lenin: A Biography. Robert Service. ISBN 0-330-49139-3.
- ^ “Vladimir Ilyich Lenin: The Development of Capitalism in Russia”.
- ^ Tiểu sử V.I Lenin (1870-1924) - Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.
- ^ Joe Fineberg; George Hanna (1999). “Vladimir Ilyich Lenin: What Is To Be Done?” 1. Lenin’s Selected Works. tr. 119-271.
- ^ Cách mạng Nga 1899-1919. tr. 789-795.
- ^ “V. I. Lenin: Lessons of the Commune”. Zagranichnaya Gazeta. Ngày 23 tháng 3 năm 1908.
- ^ Robert G. Wesson. Lenin's Legacy: The Story of the Cpsu. tr. 44.
- ^ “Phần 2. Người cách mạng chuyên nghiệp”. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 4 năm 2014.
- ^ a ă Kỷ niệm 90 năm cách mạng Tháng 10 Nga vĩ đại từ (7/11/1917-7/11/2007): Những điều mới biết về Lenin
- ^ Thomas Purcell. The Return of the Kings.
- ^ Christopher Read. Lenin: A Revolutionary Life. tr. 161.
- ^ “Vladimir Ilyich Lenin: The Tasks of the Proletariat in the Present Revolution”.
- ^ Christopher Read. Từ chế độ Nga hoàng tới Xô viết. tr. 151–153.
- ^ “Leon Trotsky: The History of the Russian Revolution”.
- ^ Karl G. Heinze. Baltic Sagas: Events and Personalities that Changed the World!. tr. 242.
- ^ Marvin Perry, Matthew Berg, James Krukones. Sources of European History Since 1900. tr. 103.
- ^ “Lenin: The State and Revolution”. Lenin Internet Archive.
- ^ a ă Marvin Perry, Myrna Chase, Margaret Jacob, James R. Jacob, Theodore H. Von Laue. Western Civilization: Ideas, Politics, and Society: From the 1600s 2. tr. 738-739.
- ^ a ă “V. I. Lenin: The Constituent Assembly Elections and The Dictatorship of the Proletariat”. Ngày 19 tháng 12 năm 1919.
- ^ “Lenin and the First Communist Revolutions, IV”.
- ^ “V. I. Lenin: Third All-Russia Congress Of Soviets Of Workers’, Soldiers’ And Peasants’ Deputies”.
- ^ Stephane Courtois, et. al (1999). The Black Book of Communism. Harvard University Press. ISBN 0-674-07608-7.
- ^ Source List and Detailed Death Tolls for the Twentieth Century Hemoclysm
- ^ “V.I. Lenin: The Revolutionary Proletariat and the Right of Nations to Self-Determination”.
- ^ V. I. Lenin: Anti-Jewish Pogroms
- ^ V. Lerner, Y. Finkelstein, E. Witztum (2004). The Enigma of Lenin's (1870–1924) malady 11 ((6)). European Journal of Neurology. tr. 371-6. doi:10.1111/j.1468-1331.2004.00839.x.
- ^ C. J. Chivers (ngày 22 tháng 6 năm 2004). “A Retrospective Diagnosis Says Lenin Had Syphilis”. The New York Times. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2013.
- ^ “Vladimir Lenin died from syphilis, new research claims”. Telegraph. Ngày 22 tháng 10 năm 2009.
- ^ Sherry Noik (ngày 4 tháng 5 năm 2012). “Stress, not syphilis, killed Lenin”. Toronto Sun. QMI. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2016.
- ^ “Leon Trotsky: The History of the Russian Revolution”. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2016.
- ^ Orlando Figes (ngày 27 tháng 10 năm 1996). Censored by His Own Regime. New York Times. tr. 204.
- ^ a ă â b c Abraham Resnick. Lenin: Founder of the Soviet Union. tr. 9.
- ^ “Flight From Freedom: What Russians Think and Want”.
- ^ Имя Россия
- ^ http://vietnamnet.vn/vn/the-gioi/v-putin-khong-muon-hoa-tang-thi-hai-lenin-17974.html
- ^ https://vn.sputniknews.com/vietnamese.ruvr.ru/2013_10_29/123594547/
- ^ “Lenin để lại nhiều chỉ dẫn quý báu về xây dựng CNXH hiện thực”. Thứ Bảy. Ngày 17 tháng 4 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 8 năm 2010.
- ^ “138 năm ngày sinh của V.I. Lenin: Dấu ấn không phai”. Ngày 13 tháng 4 năm 2008.
- ^ Báo Nhân dân, số 42, ngày 24-1-1952.
- ^ “Soviets in Action”.
- ^ Two Lenin monuments opened in Luhansk Oblast, UNIAN (ngày 22 tháng 4 năm 2008)
- ^ "All monuments of Lenin to be removed from Russian cities", RT (ngày 20 tháng 11 năm 2012)
- ^ “Thủ đô Mông Cổ kéo đổ tượng Lenin”. BBC. Ngày 14 tháng 10 năm 2012.
- ^ “Last stand for Ulaanbaatar's Lenin statue”. Australia Network News. Truy cập 11 tháng 2 năm 2015.
- ^ Phan Bội Châu, người đầu tiên treo ảnh Lê-nin ở Việt Nam, Nguyễn Khắc Phê, Ông già Bến Ngự" – Nhà xuất bản Thuận Hóa, 1987
- ^ PHAN BỘI CHÂU – NHÀ VĂN HÓA, Nguyễn Đình Chú, Trung tâm Văn hóa học Lý luận và Ứng dụng, Trường Đại học KHXH & NV - ĐHQG Tp. HCM
- ^ a ă â b “Lãnh tụ Xôviết Vladimir Ilich Lenin: Một người Nga chân chính”. CAND.com. Ngày 12 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2016.
- ^ Gorin, Vadim, Lenin: A Biography (1983) Progress Publishers, pp. 469–70
- ^ “Vladimir Ilich Lenin biography - prime minister of Union of Soviet Socialist Republics”. Encyclopedia Britannica. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2015.
- ^ V.I. Lenin nói về tư cách, đạo đức của người cán bộ, Đảng viên Cộng sản
Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Leon Trotsky, Lenin
- Robert Service, Lenin: A Biography
- Revolution at the Gates: A Selection of Writings from February to October 1917 by V. I. Lenin, Slavoj Zizek (Editor), Verso Books, ISBN 1-85984-661-0
- Louis Fischer, The Life of Lenin, ISBN B00005W8VC (This is an Amazon.com number; many other options are available through ABE)
- Leszek Kolakowski, Main Currents of Marxism
- John Gooding, Socialism In Russia: Lenin and His Legacy, 1890–1991
- Anton Pannekoek, Lenin as Philosopher
- Dmitri Volkogonov, Lenin: A New Biography
- Robert Tucker, "The Lenin Anthology"
- Lenin Internet Archive Biography includes interviews with Lenin and essays on the leader
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Việt[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Anh[sửa | sửa mã nguồn]
- Marxists.org Lenin Internet Archive — Extensive compendium of writings, a biography, and many photographs
- Article on Lenin written by Trotsky for the Encyclopedia Britannica
- Reminiscences of Lenin by N. K. Krupskaya
- Impressions of Soviet Russia, by John Dewey
- Information on Lenin's Grave
- The Lenin Museum in Tampere, Phần Lan
- The Unknown Lenin: From the Secret Archives
- Lenin and the First Communist Revolutions
- V.I.Lenin.info: voting about carrying out of a body of Lenin from the Mausoleum. (Russian) (Red - against, Dark blue - for, Grey - I abstain)
- Lenin's Testament's article on Wikipedia
- Lenin's Testament (text)
Những tác phẩm lựa chọn[sửa | sửa mã nguồn]
- The Development of Capitalism in Russia
- What Is To Be Done?
- One Step Forward, Two Steps Back
- Two Tactics of Social-Democracy in the Democratic Revolution
- Materialism and Empirio-Criticism
- The Right of Nations to Self-Determination
- Imperialism, the Highest Stage of Capitalism
- The State and Revolution
- The Proletarian Revolution and the Renegade Kautsky
- Left-Wing Communism: An Infantile Disorder
- Lenin's Testament
- Lenin's last letter to Stalin
- Sinh 1870
- Mất 1924
- Lãnh tụ Liên Xô
- Người vô thần
- Đảng viên Đảng Cộng sản
- Người Cộng sản
- Nhà báo Liên Xô
- Nhà báo Nga
- Lãnh tụ Cộng sản
- Vladimir Lenin
- Người cộng sản Nga
- Luật sư Nga
- Nhà triết học Nga
- Nhà triết học vô thần
- Triết gia chính trị
- Nhà lý luận Mác-xít
- Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô
- Chính khách Liên Xô
- Nhà cách mạng Nga

markdown:
# Vladimir Ilyich Lenin
[Lenin (định hướng)](/wiki/Lenin_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)). [Lê Ninh](/wiki/L%C3%AA_Ninh_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|
|Vladimir Ilyich Lenin Владимир Ильич Ленин
|
|![]()
Lê-nin năm 1920
[Joseph Stalin](/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin) [Đảng Cộng sản Liên Xô](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Simbirsk](/wiki/Ulyanovsk), [Đế quốc Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga) [Gorki](/w/index.php?title=Gorki&action=edit&redlink=1), [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Liên Xô](/wiki/Nga) ![ Unterschrift Lenins.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Unterschrift_Lenins.svg/100px-Unterschrift_Lenins.svg.png)
![ Unterschrift Lenins.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Unterschrift_Lenins.svg/100px-Unterschrift_Lenins.svg.png)
|
|![ Karl Marx và Friedrich Engels](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Marx_and_Engels.jpg/175px-Marx_and_Engels.jpg)
![ Karl Marx và Friedrich Engels](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Marx_and_Engels.jpg/175px-Marx_and_Engels.jpg)
**Vladimir Ilyich Lenin** ( [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): Влади́мир Ильи́ч Ле́нин, phiên âm tiếng Việt: **Vla-đi-mia I-lích Lê-nin**), tên khai sinh là **Vladimir Ilyich Ulyanov** ( [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): Влади́мир Ильи́ч Улья́нов), còn thường được gọi với tên **V. I. Lenin** hay **N. Lenin**, có các bí danh: V.Ilin, K.Tulin, Karpov...; sinh ngày [22 tháng 4](/wiki/22_th%C3%A1ng_4) năm [1870](/wiki/1870), mất ngày [21 tháng 1](/wiki/21_th%C3%A1ng_1) năm [1924](/wiki/1924); là một lãnh tụ của phong trào [cách mạng vô sản](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_v%C3%B4_s%E1%BA%A3n) [Nga](/wiki/Nga), là người phát triển [học thuyết](/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_thuy%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) của [Karl Marx](/wiki/Karl_Marx) (1818 - 1883) và [Friedrich Engels](/wiki/Friedrich_Engels).
Ông sinh tại làng Gorki,
[Simbirsk](/wiki/Ulyanovsk), nay là Ulyanovsk. Tên họ thật là **Vladimir Ilyich Ulyanov**. Lenin là người tổ chức [Đảng Cộng sản Liên Xô](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_X%C3%B4) và lãnh đạo [Cách mạng Tháng Mười](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di) thành lập nước Nga Xô Viết.
Ông được tạp chí Time coi là một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất đến lịch sử thế giới
[[1]](#cite_note-1) . [2]
Ông mất tháng 1 năm
[1924](/wiki/1924), thi hài được lưu giữ trong [lăng Lenin](/wiki/L%C4%83ng_Lenin) trên [Quảng trường Đỏ](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BB%8F), [Moskva](/wiki/Moskva) cho tới nay. Tại nước Nga hiện nay, tên của ông được đặt cho 1 tỉnh của Nga ( [tỉnh Leningrad](/wiki/Leningrad_(t%E1%BB%89nh)), nằm sát cố đô [Saint Petersburg](/wiki/Saint_Petersburg), nơi Lenin lãnh đạo thành công [Cách mạng Tháng Mười](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di)) , thành phố quê hương của Lenin thì được đặt tên là [3] [Ulyanovsk](/wiki/Ulyanovsk)để tưởng nhớ ông (Lenin có họ là Ulyanov).
## Mục lục
[1 Tuổi trẻ](#Tu.E1.BB.95i_tr.E1.BA.BB) [2 Cách mạng](#C.C3.A1ch_m.E1.BA.A1ng) [3 Chủ tịch chính phủ](#Ch.E1.BB.A7_t.E1.BB.8Bch_ch.C3.ADnh_ph.E1.BB.A7) [4 Qua đời](#Qua_.C4.91.E1.BB.9Di) [5 Sau khi mất](#Sau_khi_m.E1.BA.A5t) [6 Tính cách](#T.C3.ADnh_c.C3.A1ch) [7 Cái tên "Lenin"](#C.C3.A1i_t.C3.AAn_.22Lenin.22) [8 Nhận định](#Nh.E1.BA.ADn_.C4.91.E1.BB.8Bnh) [9 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [10 Những câu nói nổi tiếng](#Nh.E1.BB.AFng_c.C3.A2u_n.C3.B3i_n.E1.BB.95i_ti.E1.BA.BFng) [11 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [12 Đọc thêm](#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [13 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tuổi trẻ[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=1)]
Lenin sinh tại
[Simbirsk](/wiki/Ulyanovsk), Nga (hiện là [Ulyanovsk](/wiki/Ulyanovsk)), là con trai thứ ba trong gia đình tương đối đầm ấm của vợ chồng [4] [Ilya Nikolaevich Ulyanov](/w/index.php?title=Ilya_Nikolaevich_Ulyanov&action=edit&redlink=1)( [1831](/wiki/1831)– [1886](/wiki/1886)), một viên chức dân sự Nga làm việc để mở rộng dân chủ và giáo dục đại chúng miễn phí ở Nga, và [Maria Alexandrovna Ulyanova](/w/index.php?title=Maria_Alexandrovna_Ulyanova&action=edit&redlink=1)( [1835](/wiki/1835)– [1916](/wiki/1916)), một người theo chủ nghĩa tự do. Lenin là người có dòng máu lai từ thời tổ tiên. Là người Nga nhưng ông có dòng máu của [người Kalmyk](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Kalmyk&action=edit&redlink=1)qua ông nội, của [người Đức Volga](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c_Volga&action=edit&redlink=1)qua bà ngoại (là một người theo [thuyết Luther](/w/index.php?title=Thuy%E1%BA%BFt_Luther&action=edit&redlink=1)), và của [người Do Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i)qua ông ngoại (người đã cải theo [Ki-tô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o)). Lenin được [rửa tội](/wiki/Thanh_T%E1%BA%A9y)trong Nhà thờ [Chính Thống giáo Nga](/wiki/Ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_Nga).
Lenin nổi tiếng học giỏi
[tiếng La Tinh](/wiki/Latinh) và [tiếng Hy Lạp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p). Hai [bi kịch](/wiki/Bi_k%E1%BB%8Bch) đã xảy ra trong thời niên thiếu của ông. Lần đầu khi cha ông qua đời vì [xuất huyết não](/w/index.php?title=Xu%E1%BA%A5t_huy%E1%BA%BFt_n%C3%A3o&action=edit&redlink=1) năm [1886](/wiki/1886). Tháng 5 năm [1887](/wiki/1887) anh cả của ông là [Aleksandr Ilyich Ulyanov](/wiki/Aleksandr_Ilyich_Ulyanov) - một người theo phái "Dân túy" - bị treo cổ vì tham gia vào một âm mưu ám sát [Nga hoàng](/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) [Aleksandr III](/wiki/Aleksandr_III_c%E1%BB%A7a_Nga). Sự kiện này đã làm Lenin trở thành người cấp tiến. Tiểu sử chính thức của ông thời Xô Viết coi sự kiện này có ảnh hưởng lớn tới các quá trình cách mạng của ông. [Một bức tranh nổi tiếng](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:My_poidiom_drugim_putiom.jpg) của Belousov, *, được in lại hàng triệu bản trong những cuốn sách thời Xô Viết, mô tả cậu bé Lenin và mẹ đang buồn bã khi mất người anh trai. Câu nói "Chúng ta sẽ theo một con đường khác" có nghĩa là Lenin đã lựa chọn Chúng ta sẽ đi theo một con đường khác* [chủ nghĩa Marx](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx)để tiếp cận tới cách mạng nhân dân, thay vì những phương pháp vô chính phủ cá nhân. Khi Lenin bắt đầu quan tâm tới chủ nghĩa Marx, ông tham gia vào các cuộc phản kháng của sinh viên và cuối năm đó bị bắt. Sau đó ông bị đuổi khỏi [Đại học Kazan](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Kazan&action=edit&redlink=1). Ông tiếp tục học tập một mình và tới năm [1891](/wiki/1891)đã có [giấy phép](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A5y_ph%C3%A9p&action=edit&redlink=1)hành nghề [luật](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_ph%C3%A1p).
Tháng 7 năm 1898, ông cưới
[Nadezhda Krupskaya](/wiki/Nadezhda_Krupskaya), một người hoạt động xã hội . [5]
## Cách mạng[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=2)]
### Sau khi tốt nghiệp[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=3)]
Ngay khi tốt nghiệp, Lenin vào làm trợ lý cho một luật sư. Ông làm việc nhiều năm tại
[Samara](/wiki/Samara), Nga, sau đó vào năm 1893 chuyển tới kinh đô [Sankt-Peterburg](/wiki/Sankt-Peterburg). Thay vì tìm kiếm một công việc hợp pháp ổn định, ông ngày càng tham gia sâu vào các hoạt động [tuyên truyền cách mạng](/w/index.php?title=Tuy%C3%AAn_truy%E1%BB%81n_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng&action=edit&redlink=1) và nghiên cứu chủ nghĩa Marx. Ngày [7 tháng 12](/wiki/7_th%C3%A1ng_12) năm [1895](/wiki/1895), ông bị nhà chức trách bắt giam 14 tháng sau đó trục xuất tới một làng tại [Shushenskoye](/w/index.php?title=Shushenskoye&action=edit&redlink=1) ở [Xibia](/wiki/Xibia).
Tháng 4 năm
[1899](/wiki/1899), ông xuất bản cuốn sách [Sự phát triển của Chủ nghĩa Tư bản tại Nga](/w/index.php?title=S%E1%BB%B1_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_c%E1%BB%A7a_Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_T%C6%B0_b%E1%BA%A3n_t%E1%BA%A1i_Nga&action=edit&redlink=1) , một cuốn sách khá đồ sộ. [6] Năm [[7]](#cite_note-7) [1900](/wiki/1900), thời kỳ đi đày chấm dứt. Ông đi du lịch nước Nga và những nơi khác ở [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Lenin đã sống tại [Zürich](/wiki/Z%C3%BCrich), [Genève](/wiki/Gen%C3%A8ve), [München](/wiki/M%C3%BCnchen), [Praha](/wiki/Praha), [Viên](/wiki/Vi%C3%AAn)và [Luân Đôn](/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n)và trong khi bị đi đày ông đã sáng lập tờ báo *. Ông cũng viết một số bài báo và cuốn sách về phong trào cách mạng. Trong giai đoạn này, ông đã bắt đầu sử dụng nhiều bí danh, cuối cùng lấy tên Lenin.* [Iskra](/w/index.php?title=Iskra&action=edit&redlink=1)
Ông hoạt động trong
[Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Nga&action=edit&redlink=1) (RSDLP; РСДРП trong [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga)), và vào năm [1903](/wiki/1903) ông lãnh đạo phái [Bolshevik](/wiki/Bolshevik) sau một sự chia rẽ với những người [Menshevik](/wiki/Menshevik), điều này xảy ra một phần từ cuốn sách nhỏ của ông [Điều cần làm?](/w/index.php?title=%C4%90i%E1%BB%81u_c%E1%BA%A7n_l%C3%A0m%3F&action=edit&redlink=1) Năm [8] [1906](/wiki/1906)ông được bầu làm Chủ tịch RSDLP. Năm [1907](/wiki/1907)ông tới [Phần Lan](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_l%C3%A3nh_%C4%91%E1%BB%8Ba_C%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_Ph%E1%BA%A7n_Lan&action=edit&redlink=1)vì những lý do an ninh. Ông tiếp tục đi du lịch châu Âu và tham gia vào nhiều cuộc gặp gỡ cũng như các hoạt động [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i), gồm cả [Hội thảo Đảng Praha](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_th%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A3ng_Praha&action=edit&redlink=1)năm [1912](/wiki/1912)và [Hội thảo Zimmerwald](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_th%E1%BA%A3o_Zimmerwald&action=edit&redlink=1)năm [1915](/wiki/1915). Khi [Inessa Armand](/w/index.php?title=Inessa_Armand&action=edit&redlink=1)rời Nga sang sống tại Paris, bà đã gặp Lenin và những người Bolshevik khác đang bị trục xuất, và được cho là đã trở thành một người cộng tác của Lenin trong thời gian đó. Sau đó Lenin đi sang [Thụy Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9).
Richard Pipes cho rằng Lenin đã phân tích
[Công xã Paris](/wiki/C%C3%B4ng_x%C3%A3_Paris) và kết luận phong trào này thất bại vì "sự khoan hồng quá mức - đúng ra Công xã phải quyết đoán trong việc tiêu diệt những kẻ thù của mình". Tuy nhiên, cả câu trích dẫn, như Lenin đã nói trong một bài phát biểu đã được chuyển tới một cuộc gặp gỡ quốc tế tại Genève ngày [9] [18 tháng 3](/wiki/18_th%C3%A1ng_3)năm 1908, nhân ngày lễ kỷ niệm Công xã như sau: *"Dù giai cấp vô sản xã hội đã bị chia rẽ thành nhiều phe, Công xã là một ví dụ cụ thể về sự đoàn kết để khi có nó giai cấp vô sản có thể hoàn thành các nhiệm vụ dân chủ mà giai cấp tư sản chỉ có thể tuyên bố ra. Không cần có một điều luật phức tạp đặc thù nào cả, một cách đơn giản, rõ ràng, giai cấp vô sản, khi đã nắm quyền lực, sẽ tiến hành dân chủ hóa hệ thống xã hội, xóa bỏ quan liêu và khiến cho mọi chức vụ nhà nước đều thông qua bầu cử. Hai sai lầm đã tiêu diệt thành quả của một chiến thắng vẻ vang. Giai cấp vô sản đã dừng lại nửa chừng; thay vì tiếp tục 'chiếm đoạt của những kẻ chiếm đoạt,' họ đã cho phép mình đi chệch hướng bởi những mơ ước về một sự công bằng tuyệt đối trong một đất nước thống nhất bởi một mục tiêu quốc gia; những định chế, như ngân hàng, đã không bị nắm giữ.... Sai lầm thứ hai là sự khoan dung quá đáng của giai cấp vô sản: đúng ra họ phải tiêu diệt các kẻ thù, nhưng thay vào đó họ lại gắng sức dùng đạo đức để gây ảnh hưởng tới chúng; họ đã bỏ qua tầm quan trọng của hoạt động quân sự thuần túy trong một cuộc nội chiến và thay vì tiếp tục tiến bước mạnh mẽ tới Versailles và giành lấy chiến thắng ở Paris, họ đã trì hoãn và do vậy cho phép chính phủ Versailles tập hợp các lực lượng của mình, chuẩn bị trước cho những sự kiện đẫm máu trong tuần lễ tháng 5."* [[10]](#cite_note-10)
Khi
[Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) bùng nổ năm [1914](/wiki/1914), và các đảng Dân chủ Xã hội lớn tại châu Âu (khi đó họ tự coi họ là theo chủ nghĩa Mác), gồm cả những người có uy tín như [Karl Kautsky](/wiki/Karl_Kautsky), ủng hộ những nỗ lực chiến tranh của chính quyền nước mình. Lenin đã rất sửng sốt, đầu tiên ông từ chối tin rằng những người của [Đảng Dân chủ Xã hội Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BB%A9c) đã bỏ phiếu ủng hộ chiến tranh. Điều này khiến ông bị chia rẽ lần cuối cùng với [Đệ Nhị Quốc tế](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BB%8B_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), gồm các đảng đó.
Khác với quan điểm chung của người Mác-xít coi cách mạng ở Đức là quan trọng hơn ở Nga, ngày
[17 tháng 10](/wiki/17_th%C3%A1ng_10) năm 1914, Lenin viếtt: *"Chủ nghĩa Nga Hoàng còn trăm lần xấu hơn chủ nghĩa Đức Hoàng."*. Ông lên án chủ nghĩa tư bản cả hai bên đã gây ra cuộc chiến, nhất là chủ nghĩa đế quốc Anh - Pháp [[11]](#cite_note-11) . [12]
### Sau Cách mạng Tháng Hai (1917)[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=4)]
Sau khi
[Cách mạng Tháng Hai](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%C3%A1ng_Hai) năm 1917 giành thắng lợi tại Nga và Nga hoàng [Nikolai II](/wiki/Nikolai_II_c%E1%BB%A7a_Nga) thoái vị, Lenin biết rằng ông cần sớm trở lại nước Nga. Nhưng ông đã bị cô lập tại Thụy Sĩ trung lập khi Chiến tranh thế giới thứ nhất đang ở giai đoạn cao trào và không thể dễ dàng đi qua châu Âu. Tuy nhiên, [Fritz Platten](/w/index.php?title=Fritz_Platten&action=edit&redlink=1), một người cộng sản Thụy Sĩ đã tìm cách đàm phán với Chính phủ Đế quốc Đức để Lenin và những người của ông có thể đi bằng tàu hỏa kín qua nước Đức. Mọi người tin rằng chính [Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_%C4%90%E1%BB%A9c) ( *) Kaiser* [Wilhelm II của Đức](/wiki/Wilhelm_II_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c)đã hy vọng Lenin sẽ gây ra tình trạng bất ổn chính trị ở Nga giúp ông chấm dứt chiến tranh tại [Mặt trận phía Đông](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_ph%C3%ADa_%C4%90%C3%B4ng_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)). Khi còn ở trên lãnh thổ Đức, Lenin không được phép ra khỏi đoàn tàu. Khi đã qua Đức, Lenin tiếp tục đi phà tới [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)và chặng đường xuyên [Scandinavia](/wiki/Scandinavia)còn lại đã được những người cộng sản Thụy Sĩ là [Otto Grimlund](/w/index.php?title=Otto_Grimlund&action=edit&redlink=1)và [Ture Nerman](/w/index.php?title=Ture_Nerman&action=edit&redlink=1)thu xếp.
Có người cho rằng trước khi trở về Nga, Lenin đã nhận được sự giúp đỡ về tài chính từ
[đế quốc Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c). Họ cho rằng Lenin đã nhận được tiền bạc từ tay một nhà tư sản Đức tên là Parvus . Thậm chí, sách [13] *The Return of the Kings*của tác giả Thomas Purcell còn khẳng định Đức hoàng mong muốn tiêu diệt Nga hoàng và ủng hộ Lenin vì nhiều lý do, chẳng hạn Đức hoàng hy vọng Lenin sẽ hỗ trợ cho Đức trong cuộc chiến trên [Mặt trận phía Tây](/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_ph%C3%ADa_T%C3%A2y_(Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t))sau khi Cách mạng thắng lợi và Mặt trận phía Đông chấm dứt. Cũng theo đó, nếu Đức hoàng không hỗ trợ Lenin thì có lẽ cuộc cách mạng vô sản sẽ thất bại . Tuy nhiên, nghiên cứu của nhà sử học nổi tiếng người Nga Vladlen Loginov đã bác bỏ những tình tiết này. Theo ghi nhận trên giấy tờ, trong các năm 1915 - 1917, có đến ba lần Parvus tìm cách bắt liên lạc với Lenin, với mong muốn đưa tiền cho nhà cách mạng này. Thế nhưng, Parvus đã không thành công trong cả ba lần tìm cách bắt liên lạc nêu trên. Lenin từ chối nhận tiền và đã phản hồi: [[14]](#cite_note-14) [[13]](#cite_note-kyniem-13)
|“||
|Cách mạng cần được thực hiện bằng những bàn tay trong sạch. |”|
|
|
— V. I. Lenin
Còn theo cuốn
*Lenin: A Revolutionary Life* của tác giả Christopher Read, một cựu đảng viên Bolshevik là Grigorii Alexinsky đã tung tin các lãnh đạo Bolshevik, nhất là Lenin, là gián điệp của Đức. Nhiều người tin đây là thật, cũng như những câu chuyện phóng đại về "chuyến tàu đã định" cho Lenin qua Đức trong hành trình từ Thụy Sĩ về nước. Thực sự, dù người Đức có thể đã đút lót cho một số người Bolshevik, nhưng Lenin thì kiên quyết không nhận tiền của Đức, ông không phải là gián điệp của Đức và không nhận lệnh từ [Berlin](/wiki/Berlin). Người Đức và người Bolshevik đều mong muốn nỗ lực chiến tranh của Nga hoàng suy sụp, nhưng vì những lý do khác nhau. Lenin muốn nước Nga là bàn đạp của cách mạng xã hội chủ nghĩa, ông căm ghét chế độ quân chủ và [chủ nghĩa đế quốc](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c), vì vậy ông không thể nào có chung ý tưởng với Đức hoàng . [15]
Ngày
[16 tháng 4](/wiki/16_th%C3%A1ng_4) năm [1917](/wiki/1917), Lenin quay trở về [thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) [Petrograd](/wiki/Sankt-Petersburg) và nhận vai trò lãnh đạo bên trong phong trào Bolshevik, xuất bản [Luận cương tháng 4](/wiki/Lu%E1%BA%ADn_c%C6%B0%C6%A1ng_th%C3%A1ng_4_c%E1%BB%A7a_Lenin) . [16] *Luận cương tháng 4*kêu gọi kiên quyết phản đối chính phủ lâm thời. Ban đầu vì có sự không rõ ràng trong cánh tả Lenin giữ khoảng cách với đảng của ông. Tuy nhiên, lập trường kiên quyết này có nghĩa rằng những người Bolshevik đã trở thành lãnh đạo của quần chúng bởi vì họ không còn ảo tưởng ở chính phủ lâm thời, và nhờ sự xa hoa của phe đối lập, những người Bolshevik đã không còn phải chịu trách nhiệm về bất cứ hậu quả của nào của việc áp dụng những chính sách của họ . [[17]](#cite_note-17)
Trong khi ấy,
[Kerenskii](/wiki/Aleksandr_Fyodorovich_Kerenskii) (Thủ tướng chính phủ lâm thời) và những người đối lập khác trong Bolshevik buộc tội Lenin là một điệp viên ăn lương của Đức. Trước lời buộc tội đó, một lãnh đạo khác là [Lev Davidovich Trotsky](/wiki/Lev_Davidovich_Trotsky) đã có một bài phát biểu mang tính quyết định ngày [17 tháng 7](/wiki/17_th%C3%A1ng_7), cho rằng:
|“||
|Một không khí không thể chịu đựng nổi đang diễn ra, trong đó cả các bạn và tôi đều bị sốc. Người ta đang tung ra những lời buộc tội bẩn thỉu nhằm vào Lenin và Zinoviev... Lenin đã đấu tranh vì cách mạng trong ba mươi năm. Tôi đã chiến đấu hai mươi năm chống lại sự áp bức con người. Và chúng ta không thể là gì khác ngoài việc nuôi dưỡng lòng căm thù với chủ nghĩa quân phiệt Đức... Tôi từng bị một tòa án tại Đức kết án tám tháng tù vì tội đấu tranh chống chủ nghĩa quân phiệt Đức. Điều này tất cả mọi người đều biết. Đừng ai trong phòng này nói rằng chúng ta là những kẻ làm thuê của Đức. |”|
|
|
— Lev Davidovich Trotsky
### Sau cuộc nổi dậy của công nhân[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=5)]
Sau cuộc nổi dậy bất thành của công nhân vào tháng 7, Lenin bỏ trốn tới Phần Lan. Ngày
[24 tháng 10](/wiki/24_th%C3%A1ng_10) theo lịch cũ Nga, tức ngày [6 tháng 11](/wiki/6_th%C3%A1ng_11) năm 1917, ông viết: *"Chính phủ sắp sụp đổ. Chúng ta phải giáng cho nó đòn chí mạng bằng mọi giá. Trì hoãn hành động là chết"*. Cùng tháng, ông rời Phần Lan và trở lại nước Nga [[19]](#cite_note-19) , phát động một cuộc cách mạng vũ trang với khẩu hiệu [[20]](#cite_note-20) *"Tất cả quyền lực về tay Xô Viết!"*chống lại [Chính phủ Lâm thời](/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_l%C3%A2m_th%E1%BB%9Di_Nga_(1917)&action=edit&redlink=1)của Kerensky. Các ý tưởng về chính phủ của ông đã được thể hiện trong bài tiểu luận " [Quốc gia và Cách mạng](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_gia_v%C3%A0_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng&action=edit&redlink=1)" , kêu gọi thành lập một hình thức chính phủ mới dựa trên các hội đồng công nhân hay [[21]](#cite_note-21) [các Xô viết](/w/index.php?title=X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_(h%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng)&action=edit&redlink=1). Trong tác phẩm này, ông cũng cho rằng, trên nguyên tắc, những người công nhân bình thường có thể điều hành một nhà máy hay một chính phủ. Dù ông nhấn mạnh rằng, để điều hành một quốc gia, người công nhân phải "học chủ nghĩa cộng sản." Ông còn nhấn mạnh thêm rằng một thành viên chính phủ phải nhận đồng lương không được cao hơn lương một người công nhân tầm trung bình.
## Chủ tịch chính phủ[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=6)]
### Thành lập chính phủ mới[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=7)]
|
|![]()
|
|
|
|Trục trặc khi nghe tập tin âm thanh này? Xem
Ngày
[8 tháng 11](/wiki/8_th%C3%A1ng_11), Lenin được Đại hội Xô viết Nga bầu làm [Chủ tịch Hội đồng Dân ủy](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Li%C3%AAn_X%C3%B4&action=edit&redlink=1). Lenin nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đưa [điện](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n) tới mọi vùng nước Nga và hiện đại hóa công, nông nghiệp. Ông rất quan tâm tới việc tạo ra một hệ thống chăm sóc sức khỏe miễn phí và toàn diện cho mọi người dân, giải phóng phụ nữ và dạy cho những người dân [mù chữ](/wiki/Bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF) Nga biết đọc, viết. Nhưng trước hết, chính phủ [Bolshevik](/wiki/Bolshevik) mới cần đưa nước Nga ra khỏi [Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t).
Đối mặt với mối đe dọa xâm lăng từ nước Đức, Lenin cho rằng Nga cần ngay lập tức ký kết một hiệp ước hòa bình. Nhưng nhiều lãnh tụ Bolshevik khác, như
[Bukharin](/wiki/Nikolai_Ivanovich_Bukharin), ủng hộ tiếp tục tham chiến, coi đó là một biện pháp mang cách mạng tới nước Đức. [Lev Davidovich Trotsky](/wiki/Lev_Davidovich_Trotsky), người chỉ đạo các cuộc đàm phán, ủng hộ một lập trường trung gian, "Không Chiến tranh, Không Hòa bình", kêu gọi chỉ ký hiệp ước hòa bình với điều kiện không bồi thường chiến tranh, không nước nào được chiếm đất của nước đó. Sau khi những cuộc đàm phán thất bại, Đức tấn công chiếm giữ nhiều vùng rộng lớn phía tây nước Nga. Sau các sự kiện mang tính bước ngoặt này, lập trường của Lenin được đa số ban lãnh đạo Bolshevik ủng hộ. Ngày [3 tháng 3](/wiki/3_th%C3%A1ng_3) năm [1918](/wiki/1918), Lenin rút Nga ra khỏi Chiến tranh thế giới thứ nhất khi đồng ý ký kết [Hiệp ước Brest-Litovsk](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Brest-Litovsk&action=edit&redlink=1), theo đó nước Nga mất một phần lớn lãnh thổ tại châu Âu. Đây được xem là thời điểm tệ nhất của lịch sử Nga trong vòng 200 năm, song với một đất nước bị tàn phá thì Lenin không còn cách nào khác ngoài việc chấp nhận những điều khoản bất lợi . [22]
Sau khi những người Bolshevik thất bại trong cuộc bầu cử
[Quốc hội Lập hiến Nga](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_L%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn_Nga&action=edit&redlink=1), cùng với sự hậu thuẫn mạnh mẽ của đại đa số công nhân ở hai thành phố lớn là Petrograd và Moskva, họ đã sử dụng lực lượng Cận vệ đỏ buộc cuộc họp lần thứ nhất của Quốc hội phải ngừng lại ngày [19 tháng 1](/wiki/19_th%C3%A1ng_1) . Sau đó, những người Bolshevik đã tổ chức ra một tổ chức độc lập với Quốc hội, [23] [Đại hội Xô viết thứ ba](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_th%E1%BB%A9_ba&action=edit&redlink=1), cho phép họ và các đồng minh có được hơn 90% số ghế , cho rằng "chuyên chính vô sản" trước tiên là một đạo luật của chính giai cấp vô sản: [[24]](#cite_note-24) *"Tất nhiên, những người cho rằng có thể lấp đầy hố sâu ngăn cách giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội, hay những người tưởng tượng rằng điều đó có thể thuyết phục đa số nhân dân rằng nó có thể xảy ra thông qua trung gian của Quốc hội Lập hiến - những người tin vào câu chuyện ngụ ngôn của tầng lớp tư sản dân chủ, có thể vô tình tin tưởng điều đó, nhưng hãy đừng để họ phàn nàn nếu cuộc sống lật tẩy câu chuyện ngụ ngôn này,"* và nói thêm rằng [[25]](#cite_note-25) *"lý do lớn nhất tại sao 'những người xã hội chủ nghĩa' (như, những người dân chủ tiểu tư sản) của Quốc tế Thứ hai không hiểu được sự chuyên chính vô sản là bởi họ không hiểu được rằng quyền lực nhà nước nằm trong tay một tầng lớp, tầng lớp vô sản, có thể và phải trở thành một phương tiện cho phe chiến thắng của tầng lớp vô sản của đông đảo nhân dân vô sản, một phương tiện để giành chiến thắng của tầng lớp đó trước giai cấp tư sản và những đảng tiểu tư sản."* [[23]](#cite_note-tcae-23)
Những người Bolshevik đã thành lập một chính phủ liên minh với
[Đảng Xã hội Cách mạng Nga](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Nga&action=edit&redlink=1) cánh tả. Tuy nhiên, liên minh của họ đã tan vỡ sau khi Đảng Cách mạng Xã hội chủ nghĩa phản đối hiệp ước Brest-Litovsk, và họ gia nhập cùng với các đảng khác tìm cách lật đổ chính phủ Xô viết. Tình hình diễn biến theo chiều hướng xấu, các đảng không Bolshevik (gồm một số phái xã hội chủ nghĩa) tích cực tìm cách lật đổ chính phủ Bolshevik. Lenin phản ứng lại cách hành động đó bằng cách ngăn chặn các hoạt động của họ và bắt một số thành viên các đảng đối lập có kế hoạch tổ chức nổi loạn.
### Ủng hộ và phản đối[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=8)]
Dù Lenin đã ủng hộ và giúp đỡ thành lập một chế độ "
[Dân chủ Xô viết](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1)," những người phản đối Lenin thuộc cánh hữu, như [Kautsky](/w/index.php?title=Kautsky&action=edit&redlink=1), và thuộc cánh tả như [Kollontai](/w/index.php?title=Kollontai&action=edit&redlink=1), vẫn cho rằng ông thủ tiêu sự giải phóng [giai cấp vô sản](/wiki/Giai_c%E1%BA%A5p_c%C3%B4ng_nh%C3%A2n) và nền dân chủ (quyền kiểm soát của công nhân thông qua các [Xô Viết](/wiki/X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt) hay các [hội đồng công nhân](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_c%C3%B4ng_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1)). Có người cho rằng đây là hành động mở đường cho [chủ nghĩa Stalin](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n#Ch.E1.BB.A7_ngh.C4.A9a_Stalin) sau này. Nhiều cơ quan và chính sách do [Stalin](/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin) lập ra và sử dụng như [cảnh sát mật](/w/index.php?title=C%E1%BA%A3nh_s%C3%A1t_m%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1), [trại lao động](/wiki/Tr%E1%BA%A1i_lao_%C4%91%E1%BB%99ng), và việc xử bắn kẻ thù cũng đã được sử dụng dưới tới cầm quyền của Lenin, nhưng cần lưu ý là các kỹ thuật đó cũng thường được chế độ [Nga hoàng](/wiki/Nga_ho%C3%A0ng) sử dụng từ lâu trước thời Lenin, và cũng từ lâu đã là cách thức truyền thống để đối phó với bất đồng chính trị ở nước [Nga](/wiki/Nga). Tuy nhiên, theo Stephane Courtois mức độ sử dụng có khác nhau; số tù nhân chính trị bị xử bắn trong mấy năm đầu cầm quyền của phái Bolshevik lớn gấp ba lần con số đó trong 90 năm cầm quyền của chế độ Nga hoàng. Tuy nhiên, quan điểm của Stephane Courtois hiện vẫn đang bị tranh cãi. Cũng cần nhớ rằng hoàn cảnh dẫn tới những phản ứng quyết liệt của người Bolshevik cũng khác rất xa: họ phải cố gắng ổn định một đất nước bị tàn phá nặng nề bởi một cuộc chiến tranh thế giới, một quần chúng thất học sau giai đoạn [26] [quân chủ chuyên chế](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF), một lực lượng đối lập sẵn sàng liều chết để lật đổ chính quyền Bolshevik,... Hơn nữa, Trotsky tuyên bố rằng hành động của Lenin khác với hành động của Stalin bởi vì Stalin đã xử bắn nhiều thành viên Bolshevik, trong nhóm [Đối lập cánh Tả](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91i_l%E1%BA%ADp_c%C3%A1nh_T%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1), trong số này có cả chính Trotsky, còn Lenin chỉ đồng ý xử bắn những đối tượng có hoạt động bạo loạn nhằm lật đổ Chính phủ Xô viết.
Quan điểm của
[những người theo chủ nghĩa Lenin](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Lenin) về cách mạng đòi hỏi một bộ máy cán bộ cách mạng chuyên nghiệp vừa có nhiệm vụ chỉ huy đại chúng trong cuộc đấu tranh giành quyền lực và tập trung hóa kinh tế cũng như quyền lực hành chính vào tay một [đất nước của công nhân](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A5t_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%A7a_c%C3%B4ng_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1). Từ mùa xuân năm [1918](/wiki/1918), Lenin đã vận động đặt những cá nhân có trách nhiệm vào cương vị đứng đầu mỗi nhà máy, trái ngược lại hầu hết các quan điểm về sự tự quản của công nhân, nhưng hoàn toàn cần thiết cho hiệu quả sản xuất và về mặt chuyên môn. Như S.A. Smith đã viết: *"Tới cuối cuộc nội chiến, không có nhiều nhà máy hoạt động theo những hình thức dân chủ trong quản lý công nghiệp như kiểu các hội đồng nhà máy từng được cổ động trong năm 1917, nhưng chính phủ cho rằng điều này không phải là vấn đề bởi vì nền công nghiệp đã dựa trên sự sở hữu của một quốc gia công nhân."* Trong cuộc nội chiến, dân chủ không phải được tập trung bên trong đảng Bolshevik và sau này là [Bộ Chính trị](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_X%C3%B4&action=edit&redlink=1)của Đảng cộng sản Liên Xô.
Để bảo vệ chính phủ Bolshevik mới thành lập trước những kẻ phản cách mạng, chính quyền của Lenin đã tạo ra lực lượng cảnh sát mật,
[Cheka](/wiki/%E1%BB%A6y_ban_%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t_to%C3%A0n_Nga), ngay sau cuộc cách mạng. Những người Bolshevik đã lập kế hoạch tổ chức một phiên tòa xét xử Hoàng đế [Nikolai II](/wiki/Nikolai_II_c%E1%BB%A7a_Nga) vì những tội ác chống lại nhân dân Nga, nhưng vào tháng 8 năm 1918, khi quân [Bạch vệ](/wiki/B%E1%BA%A1ch_v%E1%BB%87) tiến về [Yekaterinburg](/wiki/Yekaterinburg) (nơi gia đình Nikolai II đang bị cầm giữ), một cán bộ là [Sverdlov](/w/index.php?title=Sverdlov&action=edit&redlink=1) đã nhanh chóng ra quyết định xử bắn Nikolai II và cả gia đình để quân Bạch vệ không thể giải thoát cho họ. Lenin không biết gì về mệnh lệnh này, và sau này Sverdlov mới thông báo với Lenin về vụ xử bắn. Khi biết chuyện, Lenin tỏ ra nuối tiếc và không tán thành với việc những người Bolshevik địa phương xử bắn Nikolai II, vì ông cho rằng sau khi chế độ quân chủ không còn nữa, Nga hoàng nên được đưa ra tòa án để xét xử công bằng như những công dân khác của nước Nga Xô viết. Cháu gái Lenin - Olga Ulianova cũng nói: *"Bác Volodya làm cách mạng Bolshevic không phải để giết vua Nga. Lenin chỉ muốn thay thế hệ thống tư bản chủ nghĩa ở nước Nga bằng chế độ xã hội chủ nghĩa"*.
### Vụ ám sát Lenin và phản ứng của chính phủ[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=9)]
Ngày
[30 tháng 8](/wiki/30_th%C3%A1ng_8) năm [1918](/wiki/1918), [Fanya Kaplan](/w/index.php?title=Fanya_Kaplan&action=edit&redlink=1), một thành viên của [Đảng Xã hội Cách mạng Nga](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Nga&action=edit&redlink=1), tiếp cận Vladimir Ilyich Lenin sau khi ông tham dự một buổi mít-tinh và đang quay ra xe hơi. Kaplan gọi tên Lenin, ông quay lại trả lời. Bà ngay lập tức bắn ba phát, hai phát trúng Lenin ở khuỷu tay và lưng. Lenin được đưa về căn hộ tại [Kremli](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_Kremli), từ chối tới bệnh viện bởi ông tin rằng những kẻ ám sát khác đang rình rập ở đó. Các bác sĩ được triệu tới, nhưng cho rằng sẽ là quá nguy hiểm nếu lấy viên đạn ra. Sau này Lenin đã hồi phục dù sức khỏe của ông bắt đầu giảm sút từ thời điểm đó. Mọi người cho rằng vụ ám sát có liên quan tới những cơn [đột quỵ](/wiki/Tai_bi%E1%BA%BFn_m%E1%BA%A1ch_m%C3%A1u_n%C3%A3o) sau này của ông.
Chính phủ Bolshevik phản ứng lại vụ ám sát, và những sự tập hợp nỗ lực chống đối từ các đối thủ của họ bằng sự trấn áp mạnh tay. Hàng nghìn người bị coi là kẻ thù của cách mạng, nhiều người bị xử bắn hay bị đưa vào các trại lao động vì có âm mưu tổ chức bạo loạn lật đổ chính phủ Bolshevik.
[[27]](#cite_note-27)
Theo Orlando Figes, Lenin luôn ủng hộ "sự trấn áp của số đông chống lại những kẻ thù cách mạng" và luôn bày tỏ quan điểm rằng nhà nước vô sản cần phải có một hệ thống bạo lực được tổ chức để chống lại sự tấn công của chủ nghĩa tư bản. Tuy nhiên theo Figes, trong khi được những người Bolsheviks khuyến khích, sự khủng bố có gốc rễ là do sự giận dữ của nhân dân chống lại tầng lớp giàu có trong xã hội cũ (
*A Peoples Tragedy*, trang 524-525). Vào cuối năm 1918 khi Kamenev và Bukharin tìm cách kìm chế những "sự thái quá" của Cheka, chính Lenin là người đã đứng ra bảo vệ tổ chức này. (Figes trang 649) Tuy nhiên, mức độ của cái gọi là "những sự thái quá," cũng như những lý do của Lenin ẩn giấu sau sự bảo vệ đó không hề được nêu tên.
Tháng 3 năm
[1919](/wiki/1919), Lenin và các lãnh đạo Bolshevik khác gặp gỡ với các nhà cách mạng xã hội chủ nghĩa từ khắp nơi trên thế giới và lập ra [Quốc tế Cộng sản](/wiki/%C4%90%E1%BB%87_Tam_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Các thành viên của Quốc tế Cộng sản, gồm Lenin và cả những người Bolshevik ngừng quan hệ với phong trào xã hội chủ nghĩa ở tầm vóc rộng lớn hơn. Từ đó trở về sau, họ sẽ được gọi là [những người cộng sản](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n). Tại Nga, Đảng Bolshevik được đổi tên thành " [Đảng Cộng sản Nga](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Nga&action=edit&redlink=1) (bolshevik)", (sau này thành [Đảng Cộng sản Liên Xô](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_X%C3%B4)).
Trong lúc ấy cuộc
[nội chiến](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Nga) lan tràn khắp nước Nga. Nhiều phong trào chính trị và những người ủng hộ họ đứng lên cầm vũ khí nhằm lật đổ chính phủ Xô viết. Dù có nhiều phe cánh tham gia cuộc nội chiến, hai lực lượng chính là [Hồng quân](/wiki/H%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n) (bolshevik) và Bạch vệ (phe ủng hộ chế độ quân chủ). Các cường quốc bên ngoài như [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Anh](/wiki/Anh), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) cũng can thiệp vào cuộc chiến tranh này (đứng bên phía Bạch vệ). Cuối cùng, đội quân được tổ chức tốt và có hiệu quả hơn là Hồng quân, do Trotsky chỉ huy, đã giành chiến thắng, đánh bại các lực lượng Bạch vệ và đồng minh của họ năm [1920](/wiki/1920). Tuy nhiên, những cuộc chiến ở tầm nhỏ hơn vẫn tiếp tục trong nhiều năm nữa.
Những tháng cuối năm 1919, các chiến thắng giành được trước Bạch vệ khiến Lenin tin rằng đã tới thời điểm mở rộng cách mạng sang phía tây, bằng vũ lực nếu cần thiết. Khi nền
[Cộng hòa Ba Lan thứ hai](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ba_Lan_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1) mới được thành lập, Ba Lan bắt đầu đòi hỏi những vùng lãnh thổ tại Belarus và Ucraina, họ đã đem quân tấn công các lực lượng Bolshevik để giành quyền kiểm soát các vùng này, dẫn tới sự bùng nổ [Chiến tranh Ba Lan-Xô viết](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Nga-Ba_Lan_(1919-1921)) năm 1919. Với sự phát triển của [cách mạng tại Đức](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_%C4%90%E1%BB%A9c_(1918%E2%80%931919)) và [Liên đoàn Spartacus](/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_Spartacus), Lenin coi đó là thời điểm và địa điểm chín muồi nhất để "thăm dò châu Âu bằng những [lưỡi lê](/wiki/L%C6%B0%E1%BB%A1i_l%C3%AA) Hồng quân." Lenin coi Ba Lan là cây cầu nối mà Hồng quân có thể dùng để kết nối cách mạng Nga với những người ủng hộ Cách mạng Đức, và hỗ trợ các phong trào cộng sản ở [Tây Âu](/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u). Tuy nhiên sự thất bại của nước Nga Xô viết trong cuộc chiến tranh Ba Lan-Xô viết khiến các kế hoạch đó bị hủy bỏ.
Lenin là người chỉ trích mạnh mẽ
[chủ nghĩa đế quốc](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c). Năm [1917](/wiki/1917), ông tuyên bố quyền tự quyết của các dân tộc. Tuy nhiên, khi cuộc Nội chiến Nga chấm dứt, ông đã dùng các lực lượng quân sự để đồng hóa các quốc gia mới giành độc lập là [Armenia](/wiki/Armenia), [Gruzia](/wiki/Gruzia) và [Azerbaijan](/wiki/Azerbaijan), cho rằng sự sáp nhập các quốc gia đó vào đất nước Xô viết sẽ che chở họ khỏi những tham vọng của chủ nghĩa đế quốc. Điều này cho phép các quốc gia đó được chấp nhận trở thành một nước cộng hòa tự trị thuộc thành phần của Liên bang Xô viết hơn là đơn giản buộc họ trở thành một phần lãnh thổ Nga, bởi hành động này sẽ bị coi là hành động đế quốc. [28]
### Xây dựng nước Nga Xô viết[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=10)]
Năm 1918, Lenin đã nhận lấy một đất nước bao la, gần như kiệt quệ sau
[chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), với một nền công nghiệp yếu ớt và tình trạng vô chính phủ, chiến tranh hỗn loạn lan tràn khắp nơi, 14 nước ngoại quốc cũng tranh thủ đem quân đánh chiếm nhiều nơi tại Nga nhằm bóp chết nhà nước Xô viết non trẻ.
Trong bối cảnh đó, Lenin đã thể hiện là nhà quản lý quốc gia xuất sắc trong lịch sử nước Nga. Chỉ trong vòng 5 năm lãnh đạo, ông đã thi hành tới 4 chính sách quốc gia lớn và đều thành công: "chính sách cộng sản thời chiến" và "xây dựng Hồng quân Xô viết" đã giúp đánh bại quân Bạch Vệ và can thiệp ngoại quốc, "chính sách kinh tế mới" và "kế hoạch điện khí hoá toàn Nga" đã đặt nền tảng cho một nước Nga hiện đại.
Sau nhiều năm chiến tranh kéo dài, chính sách
[cộng sản thời chiến](/wiki/C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_th%E1%BB%9Di_chi%E1%BA%BFn) của Bolshevik, cộng với [Nạn đói năm 1921 tại Nga](/w/index.php?title=N%E1%BA%A1n_%C4%91%C3%B3i_n%C4%83m_1921_t%E1%BA%A1i_Nga&action=edit&redlink=1) và sự bao vây từ các chính phủ tư bản thù địch làm đa phần đất nước bị tàn phá. Đã có nhiều cuộc nổi dậy của nông dân, vụ lớn nhất là cuộc [Nổi dậy Tambov](/w/index.php?title=N%E1%BB%95i_d%E1%BA%ADy_Tambov&action=edit&redlink=1). Sau một cuộc khởi nghĩa của những thủy thủ tại [Kronstadt](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_n%E1%BB%95i_d%E1%BA%ADy_Kronstadt&action=edit&redlink=1) vào tháng 3 năm 1921, Lenin đã thay thế chính sách [Cộng sản thời chiến](/wiki/C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_th%E1%BB%9Di_chi%E1%BA%BFn) bằng [Chính sách kinh tế mới](/wiki/Ch%C3%ADnh_s%C3%A1ch_kinh_t%E1%BA%BF_m%E1%BB%9Bi_(Nga)) (NEP) hay còn gợi là [cộng sản thời bình](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_th%E1%BB%9Di_b%C3%ACnh&action=edit&redlink=1), trong một nỗ lực thắng lợi nhằm tái xây dựng [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và đặc biệt là [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p).
Sự thay đổi to lớn nhất liên quan tới vấn đề thặng dư nông nghiệp. Thay vì trưng thu thặng dư nông nghiệp để nuôi dân thành phố (phần cốt yếu của chính sách "cộng sản thời chiến"), NEP cho phép nông dân bán sản lượng thặng dư của họ ra
[thị trường tự do](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_t%E1%BB%B1_do). Tuy nhiên, nhà nước vẫn giữ quyền sở hữu những lĩnh vực mà Lenin cho là "chỉ đạo tối cao" nền kinh tế: [công nghiệp nặng](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_n%E1%BA%B7ng) như các lĩnh vực [than](/wiki/Than_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), [thép](/wiki/Th%C3%A9p) và [luyện kim](/wiki/Luy%E1%BB%87n_kim) cùng với các thành phần [ngân hàng](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng) và [tài chính](/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh) của nền kinh tế. Sự "chỉ đạo tối cao" đã sử dụng phần lớn công nhân trong các vùng đô thị. Theo chính sách NEP, các ngành công nghiệp nhà nước đó sẽ hoàn toàn tự do đưa ra các quyết định kinh tế của mình.
Việc phá bỏ các lãnh địa gần như phong kiến tại các vùng nông thôn ở thời
[Sa Hoàng](/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) trước đây cho phép nông dân có được sự khích lệ lớn nhất từ trước tới nay để tăng cao sản xuất. Khi đã có thể bán thặng dư của họ ra thị trường tự do, sự chi tiêu của nông dân tạo ra một sự bùng nổ trong các lĩnh vực sản xuất tại các vùng đô thị.
Những quan niệm mới mẻ của NEP đã được thực tiễn xác nhận. Nước Nga Xô-viết chỉ trong một thời gian ngắn đã có nhiều chuyển biến tích cực. Chỉ trong vòng 2 năm, kinh tế Nga khôi phục nhanh chóng. Từ năm 1922, thành thị đã có đủ lương thực - thực phẩm, năm 1925 sản xuất nông nghiệp đạt 87%; công nghiệp đạt 75% sản lượng của năm 1913 (năm cao nhất của Đế quốc Nga). Đời sống nhân dân cải thiện rõ rệt, chính trị ổn định. Kết quả của NEP và sự xoá bỏ lãnh địa trong thời gian Đảng Bolshevik lãnh đạo từ 1917-1921 là Liên bang Xô viết trở thành nhà sản xuất lúa gạo lớn nhất thế giới.
Lenin đề ra chính sách đưa điện khí hóa đến các vùng khó khăn cho công nhân và nông dân, cải cách nền giáo dục, xóa nạn mù chữ, xóa bỏ một số loại thuế đối với người lao động. Chính sách này được tiếp tục bởi những người kế nhiệm ông. Chỉ trong 20 năm, nước Nga từ một xã hội phong kiến lạc hậu đã chuyển mình thành một xã hội hiện đại, nạn mù chữ được thanh toán, người dân được phổ cập giáo dục và y tế miễn phí.
Dù thời gian lãnh đạo của Lenin chỉ có 6 năm (ông mất năm 1924), nhưng Lenin đã kịp để lại một đất nước tràn đầy khí thế đi lên, làm nền tảng cho việc
[Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) vươn lên trở thành [siêu cường](/wiki/Si%C3%AAu_c%C6%B0%E1%BB%9Dng) trong 20 năm sau đó.
### Đấu tranh chống chủ nghĩa bài Do Thái[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=11)]
Sau cuộc cách mạng, V. I. Lenin rất chú tâm đấu tranh chống
[Chủ nghĩa bài Do Thái](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_b%C3%A0i_Do_Th%C3%A1i), khi ấy vẫn đang tồn tại ở nước Nga như một di sản từ thời Nga hoàng. Lenin phản đối mọi hình thức bạo lực hoặc khiêu kích hận thù chống lại người Do Thái. Trong một bài phát biểu trên radio năm 1919, ông nói:
|“||
|Cảnh sát của chế độ Nga hoàng, cùng với những tên địa chủ và bọn tư bản, đã tổ chức các cuộc tàn sát người Do Thái. Cái lũ địa chủ và tư bản đã tìm cách hướng sự căm thù của công nhân và người nông dân, những tầng lớp nghèo khổ, về phía người Do Thái.... Chỉ những người dốt nát nhất và những người bị áp bức mới có thể tin vào những lời nói dối và những câu báng bổ do chúng tuyên truyền về người Do Thái.... Người Do Thái không phải là kẻ thù của nhân dân lao động. Những kẻ thù của công nhân là bọn tư bản trên thế giới. Trong số những người Do Thái có những người dân lao động, và họ là đa số. Họ là những người anh em của chúng ta, giống như chúng ta, họ cũng bị bọn tư bản bóc lột; họ là những đồng chí của chúng ta trong cuộc đấu tranh vì chủ nghĩa xã hội.... Thật đáng hổ thẹn cho hành động hành hạ người Do Thái của chế độ Nga hoàng. Thật đáng hổ thẹn cho những kẻ gây lòng hận thù với người Do Thái, những kẻ gây sự chia rẽ giữa các quốc gia. |”|
|
|
— Vladimir Ilyich Lenin
## Qua đời[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=12)]
Sức khỏe Lenin đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau những căng thẳng trong cuộc cách mạng và nội chiến. Vụ
[ám sát](/wiki/%C3%81m_s%C3%A1t) ông càng làm tình trạng thêm tồi tệ. Viên đạn vẫn nằm trong cổ ông, quá gần xương sống để có thể lấy ra trong tình trạng kỹ thuật y tế thời ấy. Tháng 5 năm 1922, Lenin bị đột quỵ lần đầu tiên. Ông bị tê liệt nửa người bên phải và dần giảm bớt ảnh hưởng trong chính phủ. Sau vụ đột quỵ thứ hai vào tháng 12 năm ấy, ông hầu như từ bỏ các hoạt động chính trị. Tháng 3 năm 1923, ông bị đột quỵ lần thứ ba và phải nằm liệt giường trong cả phần đời còn lại, thậm chí không thể nói được.
Sau lần đột quỵ đầu tiên, Lenin đã đọc cho thư ký ghi lại một số tài liệu về Chính phủ và vợ ông. Nổi tiếng nhất trong số đó là bản Di chúc của Lenin, trong đó cùng với nhiều sự kiện khác ông đã chỉ trích những nhà lãnh đạo cộng sản hàng đầu, đặc biệt là
[Iosif Stalin](/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin). Về Stalin, người từng là tổng thư ký Đảng cộng sản từ tháng 4 năm 1922, Lenin nói rằng Stlain có "quyền lực vô hạn tập trung trong tay" và đề xuất rằng "các đồng chí nghĩ cách đưa Stalin ra khỏi vị trí ấy." Ngay khi Lenin qua đời, vợ ông đã gửi bản Di chúc tới ủy ban trung ương, nó được đọc trước Đại hội lần thứ 13 của Đảng cộng sản vào tháng 5 năm 1924. Tuy nhiên, vì di chúc chỉ trích tất cả những nhân vật có ảnh hưởng nhiều nhất trong ủy bản trung ương: [Zinoviev](/w/index.php?title=Zinoviev&action=edit&redlink=1), [Kamenev](/wiki/Lev_Kamenev), [Bukharin](/wiki/Nikolai_Ivanovich_Bukharin) và Stalin, ủy ban đã quyết định không công bố nó ra đại chúng. Ủy ban trung ương cho rằng di chúc là hậu quả của tình trạng tâm thần bất ổn của Lenin trong những năm cuối đời, và vì thế, những lời phán xét cuối cùng của ông không đáng tin cậy. Việc không đếm xỉa tới những ý kiến của Lenin sau này thường được cho là một sai lầm nghiêm trọng. *Di chúc của Lenin* ( [Lenin's Testament](http://en.wikipedia.org/wiki/Lenin%27s_Testament)) được [Max Eastman](/w/index.php?title=Max_Eastman&action=edit&redlink=1) xuất bản chính thức lần đầu tiên năm [1926](/wiki/1926) tại [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
Lãnh tụ Vladimir Ilich Lenin
[qua đời](/wiki/Ch%E1%BA%BFt) ngày [21 tháng 1](/wiki/21_th%C3%A1ng_1), 1924 ở tuổi 53. Lý do chính thức dẫn tới cái chết của Lenin là do chứng xơ cứng động mạch não, đã gây ra cơn đột quỵ lần thứ tư.
Vào năm
[2004](/wiki/2004) một nhóm bác sĩ Do Thái đã công bố một bài báo, dựa theo các triệu chứng ghi trong hồ sơ bệnh án của Liên Xô, họ đưa ra giả thuyết rằng Lenin đã mắc bệnh hơn 10 năm trước khi qua đời, nguyên nhân bởi bệnh [giang mai](/wiki/Giang_mai) [[30]](#cite_note-30) . Nhà sử học Helen Rappaport sau khi khảo sát các tài liệu và hồ sơ bệnh án của Lenin cũng đặt ra giả thuyết rằng ông đã chết vì bệnh giang mai, lây truyền từ một cô gái giang hồ ở Paris [31] . Giả thiết này vẫn tiếp tục tồn tại cho tới nay, nhưng không ai từ các nước phương Tây có thể chứng minh nó vì chỉ có các bác sĩ chuyên trách của Nga được phép khám nghiệm thi hài Lenin. Giả thuyết này rất có thể là không đúng, vì nếu Lenin bị giang mai thì vợ của ông là [[32]](#cite_note-32) [Nadezhda Krupskaya](/wiki/Nadezhda_Krupskaya)cũng sẽ bị lây giang mai, nhưng thực tế [Nadezhda Krupskaya](/wiki/Nadezhda_Krupskaya)không bị giang mai. Năm 2012, Tiến sĩ [Harry Vinters](/w/index.php?title=Harry_Vinters&action=edit&redlink=1), giáo sư thần kinh học tại UCLA, căn cứ vào hồ sơ khám nghiệm tử thi và phẫu thuật não của Lenin, đã tuyên bố phủ nhận việc Lenin bị giang mai . [[33]](#cite_note-33)
Những ghi chép của Lenin đã được kiểm duyệt kỹ lưỡng sau khi ông qua đời. Đầu thập kỷ 1930, dưới thời Stalin, có một giáo điều rằng Lenin và Ủy ban trung ương không bao giờ sai lầm. Vì thế, cần phải bỏ mọi bằng chứng về những sự bất đồng giữa hai bên, bởi vì trong trường hợp đó không thể cả hai bên cùng đúng. Trotsky từng là một người chỉ trích mạnh mẽ việc này, hành động mà ông coi là một hình thức sùng bái cá nhân bởi một người bình thường luôn có thể và chắc chắn đã từng phạm những sai lầm
. Sau này, thậm chí lần xuất bản thứ năm tại Liên Xô của tác phẩm [34] *Lenin toàn tập*(xuất bản với 55 cuốn dày trong giai đoạn 1958 và 1965) cũng bỏ đi những phần trái với giáo điều hay thể hiện những điều được cho là không tốt ở tác giả. Đến những lần xuất bản sau thì sách mới được in như nguyên tác . [[35]](#cite_note-35)
Thành phố Petrograd đã được đổi tên thành
[Leningrad](/wiki/Sankt-Peterburg) ba ngày sau khi Lenin qua đời để vinh danh ông; cái tên này giữ nguyên cho tới khi Liên bang Xô viết sụp đổ năm 1991, khi nó lấy lại tên cũ là Sankt-Peterburg. Tuy nhiên, các vùng xung quanh đó ( [tỉnh Leningrad](/wiki/T%E1%BB%89nh_Leningrad)) vẫn được giữ nguyên tên gọi, và là một tỉnh hành chính trực thuộc Liên Bang Nga. Ngoài ra, thành phố quê hương của Lenin cũng được đặt tên theo họ của ông (thành phố [Ulyanovsk](/wiki/Ulyanovsk)).
Thời gian đầu thập kỷ 1920 phong trào
[vũ trụ luận](/w/index.php?title=V%C5%A9_tr%E1%BB%A5_lu%E1%BA%ADn_(Nga)&action=edit&redlink=1) ở Nga khá sôi động và đã có ý tưởng bảo quản lạnh xác Lenin nhằm tái sinh trong tương lai. Những phương tiện cần thiết đã được mua về từ nước ngoài, nhưng vì một số lý do kế hoạch này không được thực hiện. Thay vào đó xác ông được ướp và đặt trong [Lăng Lenin](/wiki/L%C4%83ng_Lenin) tại Moskva ngày [27 tháng 1](/wiki/27_th%C3%A1ng_1), 1924.
## Sau khi mất[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=13)]
Thi hài Vladimir Lenin được bảo quản trong
[Lăng Lenin](/wiki/L%C4%83ng_Lenin) ở Moskva. Vì vai trò duy nhất của Lenin trong việc tạo lập nhà nước cộng sản đầu tiên, và dù ông đã bày tỏ ý muốn chỉ một thời gian ngắn trước khi [qua đời](/wiki/Ch%E1%BA%BFt) rằng không nên xây dựng một đài tưởng niệm nào dành cho mình, chế độ Xô viết đã tôn vinh ông như một vị thánh tôn giáo. Đôi khi các ngôi nhà Xô Viết treo hình hoặc đặt tượng Lenin . Tới thập kỷ 1980 hầu như mọi thành phố lớn ở Liên bang Xô viết đều có tượng Lenin ở quảng trường trung tâm, hoặc một phố Lenin hay một quảng trường Lenin gần trung tâm, và thường là 20 hay nhiều hơn nữa các bức tượng nhỏ hay tượng bán thân ông trên toàn lãnh thổ . Trẻ em được kể các câu chuyện về "ông Lenin" từ khi chúng còn ở nhà trẻ. Ngoài ra, không ít đường phố, công trình xây dựng, xí nghiệp, nông trại ở Liên Xô được đặt tên là Lenin, chưa kể một tàu phá băng Liên Xô còn được đặt cho cái tên này [36] . [[36]](#cite_note-resnick-36)
Cứ mỗi năm có hàng trăm bài viết và sách viết về ông được xuất bản và thu hút cả người trẻ lẫn già. Rất nhiều vở kịch và phim ảnh nói về cuộc đời Lenin
. Từ khi Liên bang Xô viết tan rã, mức độ tôn sùng Lenin tại các nước cộng hòa hậu Xô viết đã giảm sút đáng kể, nhưng ông vẫn được nhiều thế hệ lớn lên trong giai đoạn hậu Xô viết coi là một nhân vật có tầm ảnh hưởng quan trọng [36] . Nhiều bức tượng Lenin đã bị dỡ bỏ ở [[37]](#cite_note-37) [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u), nhưng nhiều bức khác vẫn tại vị, một số khác lại được dựng lên. Thành phố lớn nhất của nước Nga , Leningrad đã trở về với cái tên nguyên thủy của mình, [[36]](#cite_note-resnick-36) [Sankt-Peterburg](/wiki/Sankt-Peterburg), nhưng vùng xung quanh vẫn mang tên ông ( [tỉnh Leningrad](/wiki/Leningrad_(t%E1%BB%89nh))). Các công dân [Ulyanovsk](/wiki/Ulyanovsk), nơi sinh của Lenin, vẫn bác bỏ mọi ý định quay trở về cái tên cũ là Simbirsk. Tại [Moskva](/wiki/Moskva), tượng Lenin vẫn đứng ở các cổng của hệ thống tàu điện ngầm, cũng như [quảng trường Lenin](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Lenin&action=edit&redlink=1)vẫn giữ nguyên tên gọi. Trong cuộc bình chọn Những nhân vật vĩ đại nhất trong [Lịch sử Nga](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Nga)với hơn 40 triệu người Nga tham gia năm 2008, Lenin đứng ở vị trí thứ 6 . [[38]](#cite_note-38)
Việc mai táng thi hài Lenin vẫn là chủ đề gây tranh cãi sau khi Liên Xô. Chỉ từ sau khi
[Vladimir Putin](/wiki/Vladimir_Putin) trở thành tổng thống, thì cuộc tranh luận trên mới dần lắng xuống. Cá nhân Tổng thống Putin rất tôn kính đối với Lenin, hơn nữa ông còn cổ vũ người dân Nga *“hãy tự hào với tinh thần cách mạng của giai cấp vô sản Nga”*. Chưa đầy một năm sau trên cương vị tổng thống Nga, Putin đã phát biểu: ông không muốn thi hài Lenin bị mang đi hỏa táng, mà *“cần phải bảo vệ sự yên tĩnh của Người”* . [39]
Năm 2013, Chữ ký tay của Lenin đã được bán đấu giá tại Mỹ với mức giá 3,5 triệu rúp (hơn 100 nghìn dollar), là chữ ký đắt giá nhất thuộc về một chính trị gia, cao giá hơn cả chữ ký của các
[Tổng thống Mỹ](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_M%E1%BB%B9). Theo ý kiến của chuyên viên đấu giá, Lenin có một mức độ nổi tiếng phi thường với danh hiệu *"nhà lãnh đạo giai cấp vô sản thế giới”*, và tại Mỹ, các du khách tin tưởng chắc chắn rằng Lenin là biểu tượng của Nga và luôn đến thăm Lăng Lenin. Chính vì thế mà chữ ký của Lenin có mức giá cao như vậy [[40]](#cite_note-40)
Ở
[thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), tượng ông được đặt tại một công viên cùng tên . [41]
## Tính cách[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=14)]
V.I. Lenin là người có tính nguyên tắc rất cao. Tư tưởng của ông, cũng theo nhận xét của
[Maxim Gorky](/wiki/Maxim_Gorky), *"giống như cái kim địa bàn, bao giờ cũng chỉ về lợi ích giai cấp của nhân dân lao động"*.
Tờ báo Anh nổi tiếng
[The Guardian](/wiki/The_Guardian), trong số báo vào ngày 21/10/1919, đã có bài phỏng vấn Lenin. Phóng viên mô tả *"Trong suốt buổi phỏng vấn, Lenin không bao giờ ngập ngừng hay thể hiện sự bối rối dù là nhỏ nhất. Thực sự thì cái ấn tượng rõ ràng mà ông gây cho tôi là một năng lực tư duy mạch lạc và tỉnh táo. Lenin hoàn toàn làm chủ bản thân và chủ đề của mình. Ông diễn đạt rất rõ và dễ hiểu một cách bất ngờ và mới mẻ"*.
Để làm việc, Lenin lúc nào cũng cần rất nhiều sách. Tự tay ông đã lập ra bản danh sách đặt mua những cuốn sách tham khảo hay sử dụng nhất: những bộ từ điển bách khoa các lần in khác nhau, trước tác của Karl Marx và Engels in bằng tiếng Nga và tiếng Đức, các tác phẩm của các nhà cách mạng Dân chủ Nga... Biết được nguồn tài chính eo hẹp của Lenin, có lần cán bộ quản trị của Trung ương thanh toán tiền mua sách cho Lenin bằng ngân sách của chính phủ. Lập tức sau đó, Lenin viết thư cho ông này, có đoạn:
*“Sách tôi mua tôi tự thanh toán. Yêu cầu đồng chí sau khi khỏi ốm tới nhận tiền và cho giấy biên nhận”*. Nói chung Lenin không bao giờ thích nhận những chế độ ưu đãi tốt hơn các lãnh đạo khác . [42]
Đối với tệ
[tham ô](/wiki/Tham_%C3%B4), Lênin rất nghiêm khắc. Vào năm 1923, Lenin đã nhận xét về tệ quan liêu: *“Tình hình bộ máy Nhà nước của chúng ta thật đáng buồn… Xin nói thêm trong ngoặc rằng bọn quan liêu ấy ở nước ta không những có trong các cơ quan Xô viết, mà còn có cả trong những cơ quan của Đảng nữa”*. Từ nhận xét đó, Lenin yêu cầu phải nâng cao chất lượng hoạt động của Bộ dân ủy thanh tra công nhân, phải xây dựng bộ máy Nhà nước theo nguyên tắc *“Thà ít mà tốt”, “Học, học nữa, học mãi”*… Có một lần, toà án Moscow xử nhẹ một vụ ǎn hối lộ, Lênin liền viết trong một bức thư: *“Không xử bắn bọn ǎn hối lộ mà xử nhẹ như thế, là một việc đáng xấu hổ cho những người cộng sản, những người cách mạng…”* . [43]
## Cái tên "Lenin"[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=15)]
"Lenin" là một trong những bí danh cách mạng của ông, và sau khi ông nắm quyền thì trở thành tên chính thức: Vladimir Ilyich Ulyanov trở thành Vladimir Ilyich Lenin. Thỉnh thoảng ông được báo chí phương Tây gọi là "
*Nikolai* Lenin" , nhưng người dân Liên Xô không bao giờ nghe tới cái tên này. [44]
Đã có rất nhiều giả thuyết về nguồn gốc biệt hiệu đó, và Lenin cũng chưa từng kể rõ tại sao ông lại lựa chọn nó. Bản thân Lenin cũng đã từng viết một cuốn sách về các biệt danh hoạt động cách mạng của ông nhưng trong cuốn sách không hề có đề cập đến bí danh Lenin-cái tên được ký nhiều nhất trong các văn kiện của ông. Đã có nhiều giả thuyết về cái tên Lenin này. Có giả thuyết cho rằng cái tên Lenin là của một cụ già đã chết, sau khi cụ qua đời Ulyanov đã lấy cái tên này làm bí danh cho mình.
Có lẽ biệt hiệu này liên quan tới con
[sông Lena](/wiki/S%C3%B4ng_Lena), tương tự như một nhân vật theo [chủ nghĩa Marx](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx) nổi tiếng khác ở Nga, [Georgi Plekhanov](/w/index.php?title=Georgi_Plekhanov&action=edit&redlink=1), người lấy biệt hiệu là Volgin theo tên con [sông Volga](/wiki/S%C3%B4ng_Volga). Có ý kiến cho rằng Lenin lựa chọn sông Lena vì đây là một con sông dài hơn và chảy theo hướng đối diện, nhưng trong cuộc đời mình Lenin không phản đối Plekhanov. Tuy nhiên, chắc chắn rằng nó không liên quan tới [vụ hành quyết Lena](/w/index.php?title=V%E1%BB%A5_h%C3%A0nh_quy%E1%BA%BFt_Lena&action=edit&redlink=1), vì biệt hiệu đó đã ra đời trước sự kiện này.
### Tượng và tên thành phố[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=16)]
Trong suốt thời đại Xô Viết, nhiều bức tượng của Lenin được dựng lên khắp Đông Âu. Mặc dù nhiều bức tượng đã bị hạ xuống, một số vẫn còn tồn tại, và một số tượng lại được dựng mới
. Năm 2012, các nhà luật gia của đảng đối lập Dân chủ Cấp tiến Nga đã đưa ra một dự luật, mỗi vùng nên trưng cầu dân ý quyết định là có muốn giữ các tượng Lenin ở vùng mình không, một trong những lý do là tiền bảo trì. Dự luật này cũng được một số đại biểu của đảng cầm quyền Thống nhất Nga hoan nghênh, nhưng nó bị đảng Cộng sản Nga phản đối dữ dội. [45] [[46]](#cite_note-RussiaToday-46)
Nhiều nơi tại Nga cũng được đặt tên Lenin để tưởng nhớ ông. Thành phố
[Saint Petersburg](/wiki/Saint_Petersburg), nơi mà cách mạng tháng hai cũng như tháng mười bắt đầu, được đổi tên là *Leningrad* vào năm 1924, 4 ngày sau khi Lenin chết. Vào năm 1991, sau một cuộc bầu cử sôi nổi giữa đảng Cộng sản và đảng Cấp tiến, chính phủ Leningrad đổi tên thành phố trở lại là [Sankt-Peterburg](/wiki/Sankt-Peterburg) trong khi vùng xung quanh ( [tỉnh Leningrad](/wiki/Leningrad_(t%E1%BB%89nh))) vẫn giữ tên . Tương tự như vậy, [3] [Gyumri](/wiki/Gyumri)ở [Armenia](/wiki/Armenia)đã được đổi thành *Leninakan*từ năm 1924 cho tới 1990, [Khujand](/wiki/Khujand)ở [Tajikistan](/wiki/Tajikistan) *Leninabad*từ 1936 cho tới 1991. Thành phố [Ulyanovsk](/wiki/Ulyanovsk)(quê hương Lenin) vẫn giữ nguyên tên gọi để tưởng nhớ ông (Lenin có họ là Ulyanov).
## Nhận định[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=17)]
Sau khi mất, ông vẫn được coi là vị anh hùng lớn nhất của nhân dân Xô Viết
. Lenin được xem là một nhà [36] [dân tộc chủ nghĩa](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c)và xã hội chủ nghĩa quốc tế Nga; ông khao khát xây dựng một nước Nga hiện đại và hùng mạnh, đó sẽ là hình mẫu trong quan hệ quốc tế. Chủ nghĩa cộng sản Nga cũng chính là hình mẫu của chủ nghĩa cộng sản quốc tế . Ở nước ngoài, ông trở thành một biểu tượng của "tính chất Nga" thế kỷ 20 [[22]](#cite_note-laue738-22) . [[4]](#cite_note-ReferenceA-4)
Tại một số quốc gia, có sự mâu thuẫn trong việc đánh giá vai trò của Lenin. Khi di dời một bức tượng Lenin vào ngày 14/10/2012, Thị trưởng thủ đô
[Ulaanbaatar](/wiki/Ulaanbaatar) của [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), ông Bat-Uul Erdene đã lên án Lenin và các đồng chí của ông là "những kẻ sát nhân". Ngược lại, nhiều người Mông Cổ vẫn tôn kính Lenin bởi ông đã ủng hộ Mông Cổ trong cuộc chiến giành độc lập khỏi Trung Quốc vào năm 1921, và sau đó Liên Xô còn giúp Mông Cổ một lần nữa trong Thế chiến thứ 2 khi [47] [Nhật Bản xâm lược Mông Cổ](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_X%C3%B4-Nh%E1%BA%ADt) . [[48]](#cite_note-48)
Trong hồi ký
*Ngôi nhà Bến Ngự và con đò sông Hương*, nhà báo [Tạ Quang Đạm](/w/index.php?title=T%E1%BA%A1_Quang_%C4%90%E1%BA%A1m&action=edit&redlink=1) (em giáo sư [Tạ Quang Bửu](/wiki/T%E1%BA%A1_Quang_B%E1%BB%ADu)) đã kể lại rằng trên tường căn nhà tranh 3 gian - nơi ở và cũng là nơi nhà Cách mạng Việt Nam [Phan Bội Châu](/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u) dạy học - có treo nhiều tranh ảnh, trong đó ấn tượng nhất là bức chân dung Lenin được treo trang trọng trên bức tường mặt trước gần sát trần nhà. Có lẽ là một bức họa vẽ theo một bức tượng kiểu huy hiệu. Dưới chân dung có hai chữ Hán: Liệt Ninh (Lenin) . Phan Bội Châu còn viết [49] *"Lược truyện Liệt Ninh, vĩ nhân của nước Nga đỏ"*viết in trên Binh sự tạp chí, Hàng Châu, Trung Quốc năm 1921 . [[50]](#cite_note-50)
Alexandra Kolontai (1872-1952) - nhà ngoại giao nổi tiếng của
[Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) (cũ) - đánh giá về ông : [51]
|“||
|Có những cá nhân - hiếm thấy trong lịch sử loài người - là sản phẩm của một chuyển biến lớn lao đã chín muồi, đã tô đẹp cho cả một thời đại. Trong số những người vĩ đại về tinh thần và ý chí đó là Vladimir Ilich Lenin... Như ở một tiêu điểm, Người đã tập hợp vào trong mình tất cả những cái gì của Cách mạng là nghị lực, là hùng mạnh, không ủy mị trong phá bỏ cái cũ và rất kiên quyết trong xây dựng cái mới. |”|
|
|
— Alexandra Kolontai
Theo nhận định của văn hào Nga
[Maksim Gorky](/wiki/Maksim_Gorky), tràn ngập trong đời sống và công việc của Lenin là *"tinh thần hy sinh khắc khổ, thường thấy ở người cách mạng trí thức Nga trung thực, tin tưởng sắt đá vào khả năng thiết lập sự công bằng trên trái đất, tinh thần anh hùng của con người đã từ bỏ mọi niềm sung sướng trên đời để hiến mình cho hoạt động gian khổ vì hạnh phúc của mọi người"*. [[51]](#cite_note-cand1-51)
Văn hào Nga
[Maksim Gorky](/wiki/Maksim_Gorky) cũng cho rằng tư tưởng của Lenin *"giống như cái kim địa bàn, bao giờ cũng chỉ về lợi ích giai cấp của nhân dân lao động... Điều đặc biệt vĩ đại ở Lenin chính là lòng căm thù quyết liệt, không bao giờ tắt trước sự bất hạnh của mọi người, niềm tin chói lọi của đồng chí rằng sự bất hạnh không phải là nền tảng không thể tiêu diệt được của cuộc đời, trái lại nó là điều xấu xa, nhơ nhuốc mà mọi người có thể và cần phải quét sạch đi"* . [51]
Tác giả "Người Xô Viết chúng tôi" là nhà văn
[Boris Polevoi](/w/index.php?title=Boris_Polevoi&action=edit&redlink=1) đã ghi nhận: [[51]](#cite_note-cand1-51)
|“||
|Là người gan dạ và chính trực, đồng chí bao giờ cũng nhìn thẳng vào sự thật. Dù sự thật đôi khi cay đắng và thậm chí khủng khiếp đến thế nào đi nữa, đồng chí cũng không bao giờ giấu giếm mọi người xung quanh, không bao giờ giấu giếm đông đảo đám đông. |”|
|
|
— Boris Polevoi
Trong bốn ngày khi mà thi hài Lenin được quàn trong Điện Kremlin, hơn 900.000 người đã tới đưa tang ông. Một trong những chính khách bày tỏ lời chia buồn đến Liên Xô là Thủ tướng Trung Quốc, nhà cách mạng
[Tôn Trung Sơn](/wiki/T%C3%B4n_Trung_S%C6%A1n), ông đã nói : [52] *"Qua các thời đại của lịch sử thế giới, hàng ngàn nhà lãnh đạo và học giả đã xuất hiện và nói những lời hùng hồn, nhưng đó vẫn chỉ là những lời nói. Người, Lenin, là một ngoại lệ. Người không chỉ nói và dạy cho chúng ta, mà Người đã thực sự biến lời nói thành hành động. Người đã khai sinh ra một quốc gia mới. Người cho chúng ta thấy con đường của cuộc đấu tranh chung... Người, một vĩ nhân, sẽ sống mãi trong ký ức của những người bị áp bức qua hàng thế kỷ."* [Tạp chí Time](/wiki/T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_Time) nêu tên Lenin là một trong 100 nhân vật quan trọng nhất của thế kỷ 20, và là một trong 25 biểu tượng chính trị hàng đầu qua mọi thời đại; với đề tựa rằng *"trong nhiều thập kỷ, những cuộc nổi dậy của chủ nghĩa Mác-Lenin đã làm rung chuyển thế giới trong khi thi hài của Lenin nằm yên nghỉ tại Quảng trường Đỏ"*.
Tại bài viết trong
[Encyclopedia Britannica](/wiki/Encyclopedia_Britannica) (Bách khoa toàn thư Anh quốc) được viết bởi giáo sư của Đại học Bắc Illinois, [Albert Resis](/w/index.php?title=Albert_Resis&action=edit&redlink=1) viết : [53] *"Nếu cuộc cách mạng Bolshevik là - như một số người đã gọi nó - là sự kiện chính trị quan trọng nhất của thế kỷ 20, thì sau đó Lenin, dù được coi là có vai trò tốt hay xấu, luôn được coi là nhà lãnh đạo chính trị quan trọng nhất của thế kỷ. Không chỉ trong giới học thuật của Liên Xô cũ, mà ngay cả trong số nhiều học giả không đi theo chủ nghĩa cộng sản, ông đã được coi là nhân vật vĩ đại trên cả 2 phương diện: nhà lãnh đạo cách mạng và chính khách cách mạng vĩ đại nhất trong lịch sử, cũng như là nhà tư tưởng cách mạng lớn nhất kể từ* [Karl Marx](/wiki/Karl_Marx)"
Nhà bác học vĩ đại nhất thế kỉ XX
[Albert Einstein](/wiki/Albert_Einstein)- một người theo chủ nghĩa xã hội đã đánh giá về Lenin: *“Tôi tôn vinh Lenin như là một người hoàn toàn hy sinh bản thân và dành tất cả tâm huyết của mình để thực hiện công bằng xã hội. Tôi không quan tâm phương pháp của ông ấy có thực tế không, nhưng chắc chắn một điều là: ông ấy là mẫu người bảo vệ và phục hưng nhân loại.”*
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=18)]
## Những câu nói nổi tiếng[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=19)] *Người Cộng sản phải có một cái đầu lạnh và một trái tim hồng!* [[54]](#cite_note-54) *Các thầy, cô giáo và Hồng quân đều là những thành trì của Cách mạng!* *Chúng ta không ngốc, nhưng hãy giả bộ như những thằng ngốc!* *Một nhà văn nếu như không tưởng tượng mình là thằng ngốc thì sẽ không thể miêu tả về thằng ngốc được!* *Học, học nữa, học mãi!*
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=20)] [^](#cite_ref-1) [Tạp chí Time số 14|Vol. 151 ngày 13 tháng 4 năm 1998. 100 người nổi bật của thế kỷ](http://www.time.com/time/magazine/0,9263,7601980413,00.html) [^](#cite_ref-2) [Lê Thùy Chi. 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất đến lịch sử thế giới. Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin. Hà Nội. 2007. Mục từ thú 86: Lê Nin](http://www.xbook.com.vn/newsdetail.asp?CatId=168&NewsId=621)
- ^
**a** **ă** [Maryland Government](//web.archive.org/web/20060925032144/http://www.sos.state.md.us/International/MDSS/RussiaHistory.htm), St Petersburg/Leningrad Oblast
- ^
**a** [Christopher Read.](#cite_ref-ReferenceA_4-1) **ă** *Lenin: A Revolutionary Life*. tr. 4. [^](#cite_ref-5) *Lenin: A Biography*. [Robert Service](/w/index.php?title=Robert_Service&action=edit&redlink=1). [ISBN](/wiki/ISBN) [0-330-49139-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-330-49139-3). [^](#cite_ref-6) [“Vladimir Ilyich Lenin: The Development of Capitalism in Russia”](http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1899/devel/index.htm). [^](#cite_ref-7) [.](http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/Preview/PrintPreview.aspx?co_id=0&cn_id=217056) *Tiểu sử V.I Lenin (1870-1924) - Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam* **Joe Fineberg; George Hanna (1999).** [^](#cite_ref-8) [“Vladimir Ilyich Lenin: What Is To Be Done?”](http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1901/witbd/index.htm) **1**. Lenin’s Selected Works. tr. 119-271. [^](#cite_ref-9) *Cách mạng Nga 1899-1919*. tr. 789-795. [^](#cite_ref-10) [“V. I. Lenin: Lessons of the Commune”](http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1908/mar/23.htm). *Zagranichnaya Gazeta*. Ngày 23 tháng 3 năm 1908. **Robert G. Wesson.** [^](#cite_ref-11) *Lenin's Legacy: The Story of the Cpsu*. tr. 44. [^](#cite_ref-12) [“Phần 2. Người cách mạng chuyên nghiệp”](//web.archive.org/web/20140419011445/http://www.tinparis.net/timhieu/Lenine_CarEcausse-Phan2_Ch7_RF.html). [Bản gốc](http://www.tinparis.net/timhieu/Lenine_CarEcausse-Phan2_Ch7_RF.html)lưu trữ ngày 19 tháng 4 năm 2014.
- ^
**a** **ă** [Kỷ niệm 90 năm cách mạng Tháng 10 Nga vĩ đại từ (7/11/1917-7/11/2007): Những điều mới biết về Lenin](http://antg.cand.com.vn/vi-VN/tulieu/2007/11/64642.cand) **Thomas Purcell.** [^](#cite_ref-14) *The Return of the Kings*. **Christopher Read.** [^](#cite_ref-15) *Lenin: A Revolutionary Life*. tr. 161. [^](#cite_ref-16) [“Vladimir Ilyich Lenin: The Tasks of the Proletariat in the Present Revolution”](http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/apr/04.htm). **Christopher Read.** [^](#cite_ref-17) *Từ chế độ Nga hoàng tới Xô viết*. tr. 151–153. [^](#cite_ref-18) [“Leon Trotsky: The History of the Russian Revolution”](http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1930-hrr/ch27.htm). **Karl G. Heinze.** [^](#cite_ref-19) *Baltic Sagas: Events and Personalities that Changed the World!*. tr. 242. **Marvin Perry, Matthew Berg, James Krukones.** [^](#cite_ref-20) *Sources of European History Since 1900*. tr. 103. [^](#cite_ref-21) [“Lenin: The State and Revolution”](http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/staterev/index.htm). Lenin Internet Archive.
- ^
**a** [Marvin Perry, Myrna Chase, Margaret Jacob, James R. Jacob, Theodore H. Von Laue.](#cite_ref-laue738_22-1) **ă** *Western Civilization: Ideas, Politics, and Society: From the 1600s* **2**. tr. 738-739.
- ^
**a** **ă** [“V. I. Lenin: The Constituent Assembly Elections and The Dictatorship of the Proletariat”](http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1919/dec/16.htm). Ngày 19 tháng 12 năm 1919. [^](#cite_ref-24) [“Lenin and the First Communist Revolutions, IV”](http://www.gmu.edu/departments/economics/bcaplan/museum/his1d.htm). [^](#cite_ref-25) [“V. I. Lenin: Third All-Russia Congress Of Soviets Of Workers’, Soldiers’ And Peasants’ Deputies”](http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1918/jan/10.htm). **Stephane Courtois, et. al (1999).** [^](#cite_ref-26) *The Black Book of Communism*. Harvard University Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-674-07608-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-674-07608-7). [^](#cite_ref-27) [Source List and Detailed Death Tolls for the Twentieth Century Hemoclysm](http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Russian) [^](#cite_ref-28) [“V.I. Lenin: The Revolutionary Proletariat and the Right of Nations to Self-Determination”](http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1915/oct/16.htm). [^](#cite_ref-29) [V. I. Lenin: Anti-Jewish Pogroms](http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1919/mar/x10.htm) **V. Lerner, Y. Finkelstein, E. Witztum (2004).** [^](#cite_ref-30) *The Enigma of Lenin's (1870–1924) malady* **11**((6)). European Journal of Neurology. tr. 371-6. [doi](/wiki/DOI): [10.1111/j.1468-1331.2004.00839.x](//dx.doi.org/10.1111%2Fj.1468-1331.2004.00839.x). **C. J. Chivers (ngày 22 tháng 6 năm 2004).** [^](#cite_ref-NYTimes_31-0) [“A Retrospective Diagnosis Says Lenin Had Syphilis”](http://www.nytimes.com/2004/06/22/science/a-retrospective-diagnosis-says-lenin-had-syphilis.html?pagewanted=all&src=pm). *. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2013.* [The New York Times](/wiki/The_New_York_Times) [^](#cite_ref-32) [“Vladimir Lenin died from syphilis, new research claims”](http://www.telegraph.co.uk/news/6406447/Vladimir-Lenin-died-from-syphilis-new-research-claims.html). *Telegraph*. Ngày 22 tháng 10 năm 2009. **Sherry Noik (ngày 4 tháng 5 năm 2012).** [^](#cite_ref-33) [“Stress, not syphilis, killed Lenin”](http://www.torontosun.com/2012/05/04/stress-not-syphilis-killed-lenin). *Toronto Sun*. QMI. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2016. [^](#cite_ref-34) [“Leon Trotsky: The History of the Russian Revolution”](https://www.marxists.org/archive/trotsky/1930/hrr/ch49.htm). Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2016. **Orlando Figes (ngày 27 tháng 10 năm 1996).** [^](#cite_ref-35) [.](http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C04E1DB1230F934A15753C1A960958260) *Censored by His Own Regime* *. tr. 204.* [New York Times](/wiki/The_New_York_Times)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Abraham Resnick.](#cite_ref-resnick_36-4) **c** *Lenin: Founder of the Soviet Union*. tr. 9. [^](#cite_ref-37) [“Flight From Freedom: What Russians Think and Want”](http://www.foreignaffairs.org/20040501facomment83302-p20/richard-pipes/flight-from-freedom-what-russians-think-and-want.html). [^](#cite_ref-38) [Имя Россия](http://top50.nameofrussia.ru/) [^](#cite_ref-39) [http://vietnamnet.vn/vn/the-gioi/v-putin-khong-muon-hoa-tang-thi-hai-lenin-17974.html](http://vietnamnet.vn/vn/the-gioi/v-putin-khong-muon-hoa-tang-thi-hai-lenin-17974.html) [^](#cite_ref-40) [https://vn.sputniknews.com/vietnamese.ruvr.ru/2013_10_29/123594547/](https://vn.sputniknews.com/vietnamese.ruvr.ru/2013_10_29/123594547/) [^](#cite_ref-41) [“Lenin để lại nhiều chỉ dẫn quý báu về xây dựng CNXH hiện thực”](//web.archive.org/web/20100815110815/http://congannghean.vn/NewsDetails.aspx?NewsID=4409). *Thứ Bảy*. Ngày 17 tháng 4 năm 2010. [Bản gốc](http://congannghean.vn/NewsDetails.aspx?NewsID=4409)lưu trữ ngày 15 tháng 8 năm 2010. [^](#cite_ref-42) [“138 năm ngày sinh của V.I. Lenin: Dấu ấn không phai”](http://cand.com.vn/van-hoa/138-nam-ngay-sinh-cua-VI-Lenin-Dau-an-khong-phai-123945/). Ngày 13 tháng 4 năm 2008. **Báo Nhân dân, số 42, ngày 24-1-1952.** [^](#cite_ref-43) [^](#cite_ref-44) [“Soviets in Action”](http://www.marxists.org/archive/reed/1918/soviets.htm). [^](#cite_ref-45) [Two Lenin monuments opened in Luhansk Oblast](http://www.unian.net/eng/news/news-312409.html), [UNIAN](/w/index.php?title=UNIAN&action=edit&redlink=1)(ngày 22 tháng 4 năm 2008) [^](#cite_ref-RussiaToday_46-0) ["All monuments of Lenin to be removed from Russian cities"](http://rt.com/politics/lenin-monuments-removed-squares-131/), [RT](/wiki/Russia_Today)(ngày 20 tháng 11 năm 2012) [^](#cite_ref-47) [“Thủ đô Mông Cổ kéo đổ tượng Lenin”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/world/2012/10/121014_lenin_mongolia.shtml). [BBC](/wiki/BBC). Ngày 14 tháng 10 năm 2012. [^](#cite_ref-48) [“Last stand for Ulaanbaatar's Lenin statue”](http://www.abc.net.au/news/2012-10-10/an-lenin-statue-to-be-pulled-down-in-mongolia/4306316). Australia Network News. Truy cập 11 tháng 2 năm 2015. [^](#cite_ref-49) [Phan Bội Châu, người đầu tiên treo ảnh Lê-nin ở Việt Nam](http://www.tienphong.vn/giai-tri/101041/Phan-Boi-Chau-nguoi-dau-tien-treo-anh-Le-nin-o-Viet-Nam.html), Nguyễn Khắc Phê, Ông già Bến Ngự" – Nhà xuất bản Thuận Hóa, 1987 [^](#cite_ref-50) [PHAN BỘI CHÂU – NHÀ VĂN HÓA](http://www.vanhoahoc.edu.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=1806&Itemid=47), Nguyễn Đình Chú, Trung tâm Văn hóa học Lý luận và Ứng dụng, Trường Đại học KHXH & NV - ĐHQG Tp. HCM
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“Lãnh tụ Xôviết Vladimir Ilich Lenin: Một người Nga chân chính”](http://cand.com.vn/Xa-hoi/Chay-mau-cay-co-thu-o-Ha-Tinh-2283/). *CAND.com*. Ngày 12 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2016. **Gorin, Vadim, Lenin: A Biography (1983) Progress Publishers, pp. 469–70** [^](#cite_ref-52) [^](#cite_ref-53) [“Vladimir Ilich Lenin biography - prime minister of Union of Soviet Socialist Republics”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/335881/Vladimir-Ilich-Lenin). Encyclopedia Britannica. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2015. [^](#cite_ref-54) [V.I. Lenin nói về tư cách, đạo đức của người cán bộ, Đảng viên Cộng sản](http://www.haiquan.hochiminhcity.gov.vn/Portals/0/data/_phongtraodoanthe/_danguy/2008416_noivetucachdaoduccongsan.htm)
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=21)] [Leon Trotsky](/wiki/Lev_Davidovich_Trotsky), *Lenin* [Robert Service](/w/index.php?title=Robert_Service_(historian)&action=edit&redlink=1), *Lenin: A Biography* *Revolution at the Gates: A Selection of Writings from February to October 1917 by V. I. Lenin*, [Slavoj Zizek](/w/index.php?title=Slavoj_Zizek&action=edit&redlink=1)(Editor), Verso Books, [ISBN 1-85984-661-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1859846610) [Louis Fischer](/w/index.php?title=Louis_Fische&action=edit&redlink=1), *The Life of Lenin*, ISBN B00005W8VC (This is an [Amazon.com](/wiki/Amazon.com)number; many other options are available through [ABE](/w/index.php?title=Advanced_Book_Exchange&action=edit&redlink=1)) [Leszek Kolakowski](/w/index.php?title=Leszek_Kolakowski&action=edit&redlink=1), *Main Currents of Marxism* [John Gooding](/w/index.php?title=John_Gooding&action=edit&redlink=1), *Socialism In Russia: Lenin and His Legacy, 1890–1991* [Anton Pannekoek](/w/index.php?title=Anton_Pannekoek&action=edit&redlink=1), *Lenin as Philosopher* [Dmitri Volkogonov](/w/index.php?title=Dmitri_Volkogonov&action=edit&redlink=1), *Lenin: A New Biography* [Robert Tucker](/w/index.php?title=Robert_Tucker&action=edit&redlink=1), "The Lenin Anthology" [Lenin Internet Archive Biography](http://www.marxists.org/archive/lenin/bio/index.htm)includes interviews with Lenin and essays on the leader
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=22)]
### Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=23)]
|
|
Tìm hiểu thêm về
Vladimir Ilyich Lenin
tại
|
|![]()
[Tập tin phương tiện](https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Vladimir_Ilyich_Lenin)từ Commons ![ Tìm kiếm Wikiquote](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikiquote](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Danh ngôn](https://vi.wikiquote.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:T%C3%ACm_ki%E1%BA%BFm/Vladimir_Ilyich_Lenin)từ Wikiquote ![ Tìm kiếm Wikisource](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ Tìm kiếm Wikisource](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](https://vi.wikisource.org/wiki/en:Author:Vladimir_Lenin)từ Wikisource
### Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=24)] [Marxists.org Lenin Internet Archive](http://www.marxists.org/archive/lenin/index.htm)— Extensive compendium of writings, a biography, and many photographs [Article on Lenin written by Trotsky for the Encyclopedia Britannica](//web.archive.org/web/20041211073658/http://www.marxists.org/archive/trotsky/works/1939/1939-lenin02.htm) [Reminiscences of Lenin by N. K. Krupskaya](//web.archive.org/web/20101124010412/http://www2.cddc.vt.edu/marxists/archive/krupskaya/works/rol/index.htm) [Impressions of Soviet Russia, by John Dewey](//web.archive.org/20040830200053/geocities.com/deweytextsonline/isr.htm) [Information on Lenin's Grave](http://findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=617&pt=Vladimir%20Lenin) [The Lenin Museum](http://www.tampere.fi/culture/lenin/lenina1.htm)in [Tampere](/wiki/Tampere), [Phần Lan](/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan) [The Unknown Lenin: From the Secret Archives](http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0365/is_n3_v41/ai_20534057/print) [Lenin and the First Communist Revolutions](http://www.gmu.edu/departments/economics/bcaplan/museum/hisfram1.htm) [V.I.Lenin.info: voting about carrying out of a body of Lenin from the Mausoleum. (Russian)](http://www.vilenin.info/)(Red - against, Dark blue - for, Grey - I abstain) [Lenin's Testament](http://en.wikipedia.org/wiki/Lenin%27s_Testament)'s article on Wikipedia [Lenin's Testament (text)](http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1922/dec/testamnt/index.htm)
### Những tác phẩm lựa chọn[
[sửa](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&veaction=edit§ion=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Vladimir_Ilyich_Lenin&action=edit§ion=25)] [The Development of Capitalism in Russia](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1899/devel/index.htm) [What Is To Be Done?](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1901/witbd/index.htm) [One Step Forward, Two Steps Back](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1904/onestep/index.htm) [Two Tactics of Social-Democracy in the Democratic Revolution](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1905/tactics/index.htm) [Materialism and Empirio-Criticism](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1908/mec/index.htm) [The Right of Nations to Self-Determination](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1915/oct/16.htm) [Imperialism, the Highest Stage of Capitalism](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1916/imp-hsc/index.htm) [The State and Revolution](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/staterev/index.htm) [The Proletarian Revolution and the Renegade Kautsky](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1918/oct/10.htm) [Left-Wing Communism: An Infantile Disorder](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1920/lwc/index.htm) [Lenin's](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1922/dec/testamnt/index.htm) *Testament* [Lenin's last letter to Stalin](https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1923/mar/05.htm)
|
|
|
|
|
|
|Nga là một phần của
||Liên bang
|
|Tiền nhiệm:
|
(là lãnh đạo
|
|
1917—1924
|Kế nhiệm:
|[Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 1870](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1870) [Mất 1924](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1924) [Lãnh tụ Liên Xô](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%A3nh_t%E1%BB%A5_Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Người vô thần](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_v%C3%B4_th%E1%BA%A7n) [Đảng viên Đảng Cộng sản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A3ng_vi%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) [Người Cộng sản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) [Nhà báo Liên Xô](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_b%C3%A1o_Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Nhà báo Nga](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_b%C3%A1o_Nga) [Lãnh tụ Cộng sản](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%A3nh_t%E1%BB%A5_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) [Vladimir Lenin](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Vladimir_Lenin) [Người cộng sản Nga](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Nga) [Luật sư Nga](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Lu%E1%BA%ADt_s%C6%B0_Nga) [Nhà triết học Nga](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_Nga) [Nhà triết học vô thần](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_tri%E1%BA%BFt_h%E1%BB%8Dc_v%C3%B4_th%E1%BA%A7n) [Triết gia chính trị](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tri%E1%BA%BFt_gia_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) [Nhà lý luận Mác-xít](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_l%C3%BD_lu%E1%BA%ADn_M%C3%A1c-x%C3%ADt) [Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95ng_b%C3%AD_th%C6%B0_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Chính khách Liên Xô](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_kh%C3%A1ch_Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Nhà cách mạng Nga](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Nga)

X-Cache: cp1053 hit/2, cp1066 miss