text:
Tiền tệ Ngân hàng
Chia sẻ: Đinh Thị Thu Thùy | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:76
lượt xem 874
download
Tiền tệ Ngân hàng
Giai đoạn hình thái giá trị chung là giai đoạn biến đổi về chất vì những vật được chọn đều có đặc điểm chung là có thể lưu trữ được và phần nào mang bản chất tiền tệ: là hàng hoá, đóng vai trò làm vật ngang giá chung trong trao đổi, có giá trị và giá trị sử dụng – là trung gian trong trao đổi hàng hoá dịch vụ. biệt biểu hiện ở chỗ tiền có giá trị đặc biệt, nghĩa là có khà năng trao đổi trực tiếp với mọi hàng hoá nên có thể thoả mãn...
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
Nội dung Text: Tiền tệ Ngân hàng
- Tiền tệ Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, tháng năm ….. -1-
- CHUƠNG I ĐẠI CƯƠNG TIỀN TỆ CÂU 1 Trình bày nguồn gốc ra đời của tiền tệ theo quan điểm của Marx. Giai đo ạn nào trong quá trình phát triển của các hình thái giá trị là bước thay đổi về chất dẩn đến sự ra đời của tiền tệ? 1. Nguồn gốc ra đời của tiền tệ Theo Marx, tiền tệ có nguồn gốc từ sản xuất và trao đổi hàng hoá, có th ể đ ược nghiên cứu bằng sự phát triển của các hình thái giá trị. •Hình thái giá trị giản đơn (ngẫu nhiên): là hình thái đầu tiên, vào giai đoạn cuối của chế độ công xã nguyên thuỷ, khi trình độ sản xuất trong các công xã bắt đầu phát tri ển, là ti ền để nảy sinh sự trao đổi giữa các công xã. Đặc trưng: giá trị một hàng hoá chỉ có thể được biểu hiện bởi một hàng hoá khác. X hhA = Y hhB •Hình thái giá trị đầy đủ (mở rộng): nhu cầu trao đổi ngày càng mở rộng hơn do sự tan rã của chế độ công xã nguyên thuỷ dẫn đến hình thành chế độ chi ếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và phân công lao động xã hội lần thứ nhất (hình thành 2 ngành tr ồng tr ọt và chăn nuôi). Điều đó làm cho trao đổi hàng hoá trở nên m ở rộng hơn, th ường xuyên h ơn và ph ức t ạp hơn. Đặc trưng: giá trị một hàng hoá được biểu hiện ở nhiều hàng hoá khác nhau. Y hhB X hh A = Z hhC U hhD … •Hình thái giá trị chung: sản xuất hàng hoá phát triển làm cho chuỗi hàng hoá đóng vai trò làm vật ngang giá ngày càng chồng chéo, quan h ệ trao đ ổi khó khăn, ph ức t ạp. M ặt khác trình độ phân công lao động xã hội càng cao làm cho sản xu ất và đ ời s ống ph ụ thu ộc vào vi ệc trao đổi, cần có hình thức trao đổi tiến bộ hơn, đó là thông qua hàng hoá trung gian. Đặc trưng: giá trị hàng hoá được biểu hiện một cách giản đơn hay thống nhất vào một hàng hoá nhất định làm trung gian. Y hhA Z hhC = X hh A U hhD … •Hình thái tiền tệ: sự phát triển của sản xuất và phân công lao động xã hội lần thứ hai dẫn đến sự hình thành thị trường thương nghi ệp đòi hỏi v ật ngang giá chung ph ải th ống nh ất vào một hàng hoá duy nhất trong phạm vi quốa gia, quốc tế. Vật ngang giá chung phải có giá tr ị cao; thuần nhất về chất, dễ chia nhỏ, dễ gộp lại, ít b ị hao mòn. Hàng hoá đ ược ch ọn làm v ật ngang giá độc quyền để biểu hiện và đo lường giá trị của hàng hoá gọi là tiền tệ. X hhA Y hhB = U (ounce) vàng Z hhC … Tiền tệ là sản phẩm tất yếu của sản xuất và lưu thông hàng hoá. 2. Giai đoạn nào là bước thay đổi về chất dẫn đến sự ra đời của tiền tệ Giai đoạn hình thái giá trị chung là giai đoạn biến đổi về chất vì những vật được ch ọn đ ều có đặc điểm chung là có thể lưu trữ được và phần nào mang bản ch ất ti ền t ệ: là hàng hoá, đóng vai trò làm vật ngang giá chung trong trao đổi, có giá tr ị và giá tr ị s ử d ụng – là trung gian trong trao đổi hàng hoá dịch vụ. CÂU 2 Phân tích bản chất của tiền tệ theo quan điểm c ủa Marx : “Ti ền t ệ là hàng hoá đ ặc bi ệt.” Trong điều kiện lưu thông giấy bạc, bản chất này được biểu hiện như thế nào? -2-
- 1. Quan điểm của Marx Tiền là một hàng hoá đặc biệt, độc quyền giữ vai trò làm vật ngang giá chung để phục vụ cho quá trình lưu thông hàng hoá. ∗Tiền tệ là hàng hoá bởi vì: •Tiền tệ có nguồn gốc từ hàng hoá: do quá trình phát sinh và phát triển của sản xuất hàng hoá đã làm xuất hiện tiền tệ với tư cách là vật ngang giá chung đ ể bi ểu hi ện và đo lường giá trị của mọi hàng hoá trong phạm vi quốc gia, quốc tế. Như v ậy, ti ền th ực ch ất cũng chỉ là một loại hàng hoá, tách khỏi thế giới hàng hoá mà thôi. •Tiền mang đầy đủ thuộc tính của hàng hoá: +Xét từ hình thái ti ền th ực (b ạc ho ặc vàng): sau khi tr ở thành ti ền t ệ, vàng (bạc) vẫn mang đầy đủ hai thuộc tính của hàng hoá là giá tr ị (lao đ ộng xã h ội hao phí đ ể khai thác, tôi luyện, đúc vàng) và giá trị sử dụng (được dùng làm vật ngang giá chung m ột cách đ ộc quyền, có thể trao đổi với bất kì hàng hoá dịch vụ khác). +Xét t ừ hình thái dấu hi ệu giá tr ị: khi s ản xu ất và l ưu thông hàng háo phát triển vàng (bạc) được thay thế bằng các dấu hiệu giá trị như ti ền đúc không đ ủ giá, ti ền gi ấy, bút tệ.. Các dấu hiệu này mặc dù không có giá trị n ội tai nh ưng vẫn t ồn t ại đ ộc l ập v ới t ư cách là đại biểu của tiền thực. ∗Tiền là hàng hoá đặc biệt biểu hiện ở chỗ tiền có giá trị đặc biệt , nghĩa là có khà năng trao đổi trực tiếp với mọi hàng hoá nên có thể tho ả mãn nhu c ầu v ề nhi ều m ặt. Với giá tr ị sử dụng đặc biệt đó, tiền trở thành vật đại biểu chung cho của cải xã hội. 2. Trong điều kiện lưu thông giấy bạc, bản chất này biểu hiện: Giấy bạc ngân hàng là tiền dưới hình thái dấu hiệu giá trị, chuyển tệ bất khả hoán (không thể đổi ra vàng ). Trong điều kiện lưu thông gi ấy bạc ngân hàng, b ản ch ất ti ền t ệ đ ược bi ểu hiện ở chỗ: + Giá trị làm nên đồng tiền: lao động hao phí để in tiền. + Giá trị mà nó đại di ện trong l ưu thông: là giá tr ị ph ản x ạ c ủa vàng b ạc, ph ụ thuộc vào giá trị hàng hoá dịch vụ trong tương quan với số lượng ti ền tệ mà ngân hàng trung ương cho phép đưa vào lưu thông. + Giá trị sử dụng: làm vật ngang giá chung. CÂU 3 Phân loại hình thức tiền tệ theo quan điểm của Marx? Tại sao trong quá trình phát tri ển c ủa tiền tệ, vàng đã từng được xem là hàng hoá lí tưởng nhất phù hợp với vai trò của tiền tệ? 1. Phân loại hình thái tiềntệ theo quan điểm Marx ∗ Căn cứ vào hình thái giá trị của tiền tệ: + Tiền thực (hoá tệ): là hình thái tiền tệ, có đầy đủ giá trị n ội tại, l ưu thông đ ược là nh ờ giá trị của chính bản thân. + Dấu hiệu giá trị (tín tệ): là hình thái tiền tệ, lưu thông đ ược không ph ải do giá tr ị c ủa b ản thân mà nhờ sự tín nhiệm, sự quy ước của xã hội đối với bản thân. ∗ Căn cứ vào hình thái vật chất của tiền tệ: + Tiền mặt: là tiền vật chất, được quy định một cách cụ thể về hình dáng, kích thước, trọng lượng, màu sắc, tên gọi… + Tiền ghi sổ (bút tệ): là tiền phi vật chất, tồn tại dưới hình th ức những con s ố, ghi trên tài khoản tại ngân hàng. 2. Vàng được xem là hàng hoá lí tưởng Thời kì đầu, tùy điều kiện hoàn cảnh cụ thể của các dân tộc và ở các th ời đ ại khác mà vai trò tiền được thể hiện ở các hàng hoá khác nhau. Thông thường là những v ật d ụng quan tr ọng b ậc nhất hay đặc sản của vùng. Cùng sự phân công lao động lần thứ hai, thủ công nghi ệp tách khỏi nông nghi ệp, vai trò c ủa tiền chuyển sang kim loại. Cuối thời kì này, vai trò của tiền được cố định ở vàng vì có tính ưu việt hơn những loại hàng hoá khác trong việc thực hi ện ch ức năng c ủa ti ền. Tính ưu vi ệt này thể hiện: + Vì tương đối quý hiếm nên được ưa chuộng trên toàn thế giới ở bất kì giai đoạn nào. + Tính đồng nhất cao, thuận lợi cho việc đo lường, biểu hi ện giá c ả c ủa các hàng hoá trong quá trình trao đổi. -3-
- + Dễ phân chia mà không làm ảnh hưởng đến giá tr ị v ốn có c ủa nó. Vì v ậy vàng có ý nghĩa quan trọng trong việc biểu hiện giá cả trong lưu thông hàng hoá trên th ị tr ường b ởi l ẽ hàng hoá trên thị trường rất đa dạng và có giá cả khác nhau. + Dễ mang theo, cùng 1 thể tích nhỏ, khối lượng nhỏ có th ể đại di ện cho giá tr ị kh ối lượng hàng hoá lớn. + Giúp việc thực hiện chức năng dự trữ giá trị tiền tệ thuận lợi hơn. + Được tất cả mọi người chấp nhận, là phương ti ện trao đ ổi trong th ời gian dài, có s ức mua ổn định, dễ dàng nhận biết, chuyên chở. CÂU 4 Thế nào là tiền thực, dấu hiệu giá trị? Phân tích những lợi th ế và bất l ợi c ủa vi ệc ứng d ụng các hình thái trên. 1. Tiền thực (hóa tệ): Là hình thái tiền tệ, có đầy đủ giá trị nội tại, lưu thông được là nhờ giá trị của chính bản thân. VD: tiền bằng tôn, sắt, đồng, tuy nhiên chỉ có tiền vàng, ti ền b ạc đúc đ ủ giá m ới đ ược xem đúng là tiền thực và có giá trị lưu hành mà không cần có sự quy ước của nhà nước. •Lợi thế: +được mọi người chấp nhận do quý hiếm, không gỉ sét. +có giá trị cao, thuần nhất về chất. +dễ chia nhỏ, dễ đúc thành khối, bền vững. +dễ nhận biết, lưu trữ, chuyên chở. •Bất lợi: +để được chấp nhận trao đổi phải cân lại để xác định giá trị trong các cuộc giao dịch nên mất nhiều thời gian, công sức. +việc quản lí lưu thông ti ền đúc không hi ệu qu ả nên d ễ d ẫn đ ến hi ện t ượng ti ền không đủ giá, biến chất. +khó vận chuyển đi xa, rủi ro cướp lớn hoặc hao hụt trong quá trình vận chuyển. 2. Dấu hiệu giá trị (tín tệ) Là hình thái tiền tệ, lưu thông được không phải nhờ giá trị c ủa b ản thân, mà là nh ờ s ự tín nhiệm, sự quy ước của xã hội đối với bản thân. VD: tờ 1.000 và 10.000 tuy có cùng chi phí s ản xuất nhưng đem lại giá trị khác nhau khi sử dụng. Có hai loại: tiền giấy khả hoán (được phát hành trên cơ sở có vàng dự trữ đảm bảo ở ngân hàng và có thể đổi ra vàng) và tiền giấy bất khả hoán (không thể đổi ra vàng). •Lợi thế:+gọn nhẹ, dễ mang theo làm phương tiện trao đổi hàng hoá, thanh toán nợ. + dễ thực hi ện ch ức năng ph ương ti ện d ự tr ữ c ủa c ải d ưới hình thái giá trị. +b ằng cách thay đ ổi các con s ố trên m ặt đ ồng ti ền, m ột l ượng gía tr ị nh ỏ hay lớn được biểu hiện, chi phí thực hiện không quá tốn kém. +v ới ch ế đ ộ đ ộc quy ền phát hành gi ấy b ạc và quy đ ịnh nghiêm ng ặt c ủa chính phủ, tiền giấy giữ được giá trị của nó. •Bất lợi: +dễ hư, rách, chuột bọ gặm nhấm. +thường chỉ có giá trị tại quốc gia phát hành. +thường xuyên biến động do nhiều yếu tố: cung-cầu tiền tệ. CÂU 5 Phân biệt hoá tệ và tín tệ. Tại sao trong quá trình phát triển của hoá tệ, vàng được xem là hàng hoá lí tưởng nhất phù hợp với vai trò của tiền tệ? Hóa tệ: là hàng hoá cụ thể, phổ biến, giản dị, có gía trị sử dụng và có giá trị đối với người nhận nó nhằm thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người. Tín tệ: được xem là dấu hiệu của vàng, được lưu thông trên cơ sở sự tín nhiệm của công chúng đối với cơ quan phát hành ra chúng (ngân hàng). Ngân hàng có thể phát hành tín tệ trên c ơ sở tin tưởng người vay có khả năng hoàn trả nợ, còn người nắm giữ tiền giấy thì tin rằng nếu nộp vào ngân hàng thì sẽ được hoàn trả bằng vàng. CÂU 6 Bút tệ là gì? Trình bày những lợi thế trong việc lưu thông tiền dưới hình thái bút tệ. 1. Bút tệ ( tiền ghi sổ) Là tiền tệ phi vật chất, tồn tại dưới hình thức những con số, ghi trên tài khoản tại ngân hàng. Ưu điểm: -4-
- - Giảm đáng kể chi phí lưu thông tiền mặt như in ti ền, bảo quản, v ận chuyển, đ ếm, đóng gói… - Tạo điều kiện thuận lợi và nhanh chóng cho các chủ thể tham gia thanh toán qua ngân hàng. - Bảo đảm an toàn trong sử dụng đồng tiền, hạn chế hi ện tương tiêu c ực (m ất c ắp, h ư hao…) - Có tác dụng giống tiền giấy: có thể cân đối cung cầu chủ động hơn, là công c ụ phát triển tổng số lượng tiền tệ, thích ứng với các nhu cầu giao dịch. - Tạo điều kiện cho ngân hàng thương mại trong quản lí và đi ều tiết lượng ti ền cung ứng. CÂU 7 Phân biệt sự khác nhau giữa chức năng thước đo giá trị và chức năng phương tiện lưu thông của tiền tệ. Với các chức năng trên, tiền tệ có tác dụng như thế nào đối với lưu thông hàng hoá? 1. Chức năng thước đo giá trị Tìền tệ thực hiện chức năng thước đo giá trị khi ti ền tệ đo l ường và bi ểu hi ện giá tr ị của các hàng hoá khác thành giá cả. Khi thực hi ện chức năng này ti ền l ấy giá tr ị b ản thân nó so sánh với giá trị hàng hoá (giá trị của tiền là giá trị c ủa một l ượng vàng nh ất đ ịnh, do nhà n ước quy định làm đơn vị tiền tệ). Khi giá trị hàng hoá chưa được th ực hi ện thì ti ền t ệ ch ỉ bi ểu hi ện thành thước đo trên ý niệm. • Đặc điểm: - Phải quy định tiêu chuẩn giá cả cho đồng ti ền. Tiêu chu ẩn giá c ả là đ ơn v ị ti ền t ệ c ủa một nước, do nhà nước quy định dùng để đo lường và biểu hiện giá cả của tất cả các hàng hoá. - Phải là tiền thực nghĩa là có đầy đủ giá trị nội tại. - Không nhất thiết phải là tiền mặt mà chỉ cần tiền trong ý niệm mà thôi. • Tác dụng đối với lưu thông: Các hàng hoá với những giá tr ị sử d ụng khác nhau đ ược quy v ề cùng m ột đ ơn v ị đo lường là tiền tệ thông qua giá cả, tạo nên sự dễ dàng và thu ận ti ện khi so sánh giá tr ị gi ữa chúng. Việc tạo lập mối quan hệ giữa các loại hàng hoá làm giảm chi phí thời gian giao d ịch do giảm số giá cả. 2. Chức năng phương tiện lưu thông Tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện lưu thông khi tiền tệ làm môi giới cho quá trình trao đổi hàng hoá. Sự vận động của tiền tệ gắn liền với sự vận động của hàng hoá, ph ục v ụ cho s ự chuyển dịch quyền sở hữu hàng hoá từ chủ thể này sang chủ th ể khác. Bi ểu hi ện thông qua công thức H-T-H. Điều này dẫn đến những đồng tiền thật xuất hiện, kết hợp với ch ức năng thước đo giá trị để thực hiện giá trị của hàng hoá. • Đặc điểm: - Nhất thiết phải là tiền mặt(không ghi sổ). - Sự vận động của tiền – hàng phải đồng thời. - Không nhất thiết phải là tiền thực mà có thể là các dấu hiệu giá trị. • Tác dụng đối với lưu thông: - Tiết kiệm thời gian phài chi trả cho quá trình mua bán hàng hoá giúp gi ảm chi phí giao dịch so với quá trình trao đổi trực tiếp. Qúa trình trao đ ổi tr ực ti ếp ch ỉ th ực hi ện đ ược khi có s ự trùng hợp về nhu cầu giữa người bán và người mua. - Thúc đẩy quá trình chuyên môn hoá và phân công lao động xã h ội, t ạo đi ều ki ện gia tăng sản xuất, giúp lưu thông hàng hoá thuận lợi hơn. CÂU 8 Phân biệt sự khác nhau giữa chức năng phương tiện lưu thông và chức năng ph ương ti ện thanh toán của tiền tệ. Với các chức năng trên, ti ền tệ có tác d ụng nh ư th ế nào đ ối v ới l ưu thông hàng hoá? 1. Chức năng phương tiện lưu thông Tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện lưu thông khi tiền tệ làm môi giới cho quá trình trao đổi hàng hoá. Sự vận động của tiền tệ gắn liền với sự vận động của hàng hoá, ph ục v ụ cho s ự chuyển dịch quyền sở hữu hàng hoá từ chủ thể này sang chủ th ể khác. Bi ểu hi ện thông qua -5-
- công thức H-T-H. Điều này dẫn đến những đồng tiền thật xuất hiện, kết hợp với ch ức năng thước đo giá trị để thực hiện giá trị của hàng hoá. • Đặc điểm: - Nhất thiết phải là tiền mặt(không ghi sổ). - Sự vận động của tiền – hàng phải đồng thời. - Không nhất thiết phải là tiền thực mà có thể là các dấu hiệu giá trị. • Tác dụng đối với lưu thông: - Tiết kiệm thời gian phải chi trả cho quá trình mua bán hàng hoá giúp gi ảm chi phí giao dịch so với quá trình trao đổi trực tiếp. Qúa trình trao đ ổi tr ực ti ếp ch ỉ th ực hi ện đ ược khi có s ự trùng hợp về nhu cầu giữa người bán và người mua. - Thúc đẩy quá trình chuyên môn hoá và phân công lao động xã h ội, t ạo đi ều ki ện gia tăng sản xuất, giúp lưu thông hàng hoá thuận lợi hơn. 2. Chức năng hương tiện thanh toán Tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện thanh toán khi sự vận đ ộng c ủa ti ền t ệ tách r ời hoặc độc lập tương đối so với sự vận động của hàng hoá để phục vụ cho quan h ệ mua bán hàng hoá, thực hiện các khoản dịch vụ hoặc giải trừ các khoản nợ. VD: trả ti ền mua chịu hàng hoá, trả lương cuối kì, nộp thuế… • Đặc điểm: - Có thể là tiền mặt hoặc không dùng tiền mặt. - Có thể là tiền ghi sổ, tiền thực hay dấu hiệu giá trị. • Tác dụng đối với lưu thông: Ngoài các tác dụng như của chức năng phương ti ện lưu thông, chức năng ph ương ti ện thanh toán còn có tác dụng: - Thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt, giúp ti ết kiệm những kho ản chi phí v ề l ưu thông tiền mặt. - Là cơ sở cho sự ra đời của tín dụng, tạo điều kiện sử dụng vốn có hiệu quả. CÂU 9 Phân biệt sự khác nhau giữa chức năng phương tiện lưu thông và chức năng ph ương ti ện tích lũy của tiền tệ. Với các chức năng trên, tiền tệ có tác dụng nh ư th ế nào đ ối v ới l ưu thông hàng hoá? 1. Chức năng phương tiện lưu thông Tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện lưu thông khi tiền tệ làm môi giới cho quá trình trao đổi hàng hoá. Sự vận động của tiền tệ gắn liền với sự vận động của hàng hoá, ph ục v ụ cho s ự chuyển dịch quyền sở hữu hàng hoá từ chủ thể này sang chủ th ể khác. Bi ểu hi ện thông qua công thức H-T-H. Điều này dẫn đến những đồng tiền thật xuất hiện, kết hợp với ch ức năng thước đo giá trị để thực hiện giá trị của hàng hoá. • Đặc điểm: - Nhất thiết phải là tiền mặt(không ghi sổ). - Sự vận động của tiền – hàng phải đồng thời. - Không nhất thiết phải là tiền thực mà có thể là các dấu hiệu giá trị. • Tác dụng đối với lưu thông: - Tiết kiệm thời gian phải chi trả cho quá trình mua bán hàng hoá giúp gi ảm chi phí giao dịch so với quá trình trao đổi trực tiếp. Qúa trình trao đ ổi tr ực ti ếp ch ỉ th ực hi ện đ ược khi có s ự trùng hợp về nhu cầu giữa người bán và người mua. - Thúc đẩy quá trình chuyên môn hoá và phân công lao động xã h ội, t ạo đi ều ki ện gia tăng sản xuất, giúp lưu thông hàng hoá thuận lợi hơn. 2. Chức năng phương tiện tích lũy Tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện cất trữ khi ti ền tệ tạm th ời tr ở về tr ạng thái n ằm im để dự trữ, thực hiện các chức năng trao đổi trong tương lai. • Đặc điểm: - Có thể là tiền thực (gọi là cất trữ nguyên thủy) hợac các dấu hiệu giá trị trong ngân hàng, trên thị trường tài chính (gọi là tích lũy). - Có thể là tiền mặt hoặc các hình thức không bằng tiền mặt. Như vậy, các loại tiền đều thực hiện chức năng này, chỉ khi giá trị ti ền tệ ổn đ ịnh thì chức năng này mới phát huy tác dụng. -6-
- • Tác dụng đối với lưu thông: - Tạo nên phương tiện tích lũy an toàn với tính lỏng cao nghĩa là có kh ả năng chuy ển hoá thảnh tiền mặt một cách dễ dàng, nhanh chóng với chi phí thấp. - Điều tiết khối lượng tiền và khối lượng hàng hoá trong lưu thông. CÂU 10 Trình bày nội dung và mối quan hệ giữa các chức năng của ti ền tệ theo quan đi ểm c ủa Marx. Từ đó nêu rõ vai trò của tiền tệ đối với nền kinh tế. 1. Mối quan hệ giữa các chức năng Theo quan điểm của Marx, tiền tệ có 5 chức năng: thước đo giá trị, phương ti ện lưu thông, phương tiện thanh toán, phương tiện cất trữ và tiền tệ thế giới. Các chức năng này có mối quan hệ thống nhất, tác động và chuyển hoá lẫn nhau, trong đó: - Chức năng phương tiện lưu thông và thước đo giá trị là hai chức năng quan tr ọng nhất, có mối quan hệ chặt chẽ và không thể tách rời nhau: khi ti ền thực hi ện chức năng th ước đo gía trị làm giá cả hàng hoá hình thành trong ý thức con người, tiền tệ đã đo l ường và xác đ ịnh giá tr ị hàng hoá nhưng chưa thực hiện được giá trị của hàng hoá. Chức năng ph ương ti ện l ưu thông hoàn thành chức năng thước đo giá trị , khi đó giá trị hàng hoá mới hoàn toàn đ ược th ực hi ện trọn vẹn, nghĩa là tính chất lao động xã hội của hàng hoá m ới được ch ứng minh hoàn toàn đ ầy đủ. - Khi đã thực hiện cả hai chức năng trên thì tiền mới trở thành vật trực tiếp đại biểu cho giá trị của cải xã hội , từ đó mới thực hiện được chức năng ph ương ti ện c ất tr ữ. Khi th ực hiện chức năng này thì tiền không nằm trong lưu thông nghĩa là không th ực hi ện ch ức năng phương tiện lưu thông vì tích lũy tiền là tích lũy giá trị hàng hoá ch ưa dùng đ ể dành cho t ới lúc cần. - Về mặt logic và lịch sử, sự phát triển của 3 chức năng trên làm n ảy sinh ch ức năng phương tiện thanh toán. Ngựơc lại quá trình thực hiện chức năng phương tiện thanh toán l ại tạo khả năng làm cho phương tiện lưu thông và phương tiện cất trữ phát triển. - Phát huy tốt các chức năng trên thì sẽ thực hiện được chức năng tiền tệ thế giới. 2. Vai trò của tiền tệ đối với nền kinh tế • Vai trò tiền tệ trong quá trình phát triển kinh tế: - Là công cụ thúc đẩy sự phát triển kinh tế Tiền được dùng để hạch toán các quá trình thực hiện sản xuất kinh doanh, đo lường hiệu quả sản xuất kinh doanh, thể hiện thu nhập mỗi cá nhân, mỗi tổ ch ức. Ti ền là ph ương ti ện m ở rộng kinh doanh của các doanh nghiệp. Không có ti ền doanh nghi ệp không th ể đ ảm b ảo đ ược trách nhiệm của mình với người khác khi huy động của cải xã hội, tài nguyên thiên nhiên và sức lao động vào quá trình sản xuất. Sự ra đời của thị trường tài chính đã cho phép các chủ thể của n ền kinh t ế, k ể c ả nhà n ước huy động các nguồn vốn tiền tệ theo giá cả của th ị tr ường để tho ả mãn nhu c ầu phát tri ển kinh tế của các chủ thể. - Là công cụ thực hiện tích lũy vốn sản xuất của xã hội Trong nền kinh tế thị trường, tiền tệ luôn đựơc tích luỹ để thực hi ện tái sản xu ất m ở r ộng. Qua mỗi chu kì sản xuất, vốn sản xuất vừa được bù đắp và được mở rộng thêm. Tiền tệ ngày nay được các chủ thể nắm giữ dưới dạng các công c ụ tài chính, còn ti ền th ực sự được đưa vào trong quá trình vận động c ủa tư li ệu sản xu ất ho ặc t ư li ệu tiêu dùng nh ư d ự trữ nguyên liệu, trả lương công nhân, mua sắm máy móc thiết bị. Trong điều kiện hệ thống ngân hàng, thị trường tài chính phát tri ển, các chủ th ể không ch ỉ nắm giữ tiền dưới dạng tiền mặt mà còn cất giữ dưới dạng bút tệ hoặc công c ụ tài chính, v ừa an toàn, vừa sinh lợi nên càng thúc đẩy quá trình tích lũy và t ập trung v ốn cho toàn b ộ n ền kinh tế. • Vai trò tiền tệ trong hoạt động kinh tế đối ngoại Khi xu hướng quốc tế hoá và hội nhập được thực hiện thì các công cụ qu ản lí kinh t ế đ ối ngoai như thuế quan, hạn ngạch bị xoá bỏ đã tạo điều kiện cho ti ền tệ trở thành công c ụ quan trọng nhất trong việc điều hành các chính sách kinh tế đối ngoại hiện nay. Tiền tệ trở thành công cụ điều hành chính sách đối ngo ại nh ư t ỷ giá, nông giá, phá giá ti ền t ệ làm ảnh hưởng đến xuất nhập khẩu hàng hóa và vốn. -7-
- Tiền tệ là công cụ giúp cho một nước đồng thời mở rộng các quan hệ kinh tế của nước mình ra thế giới, đồng thời thu hút các nguồn lực từ thế giới vào nước mình. • Vai trò của tiền tệ trong quản lí các quan hệ xã hội Quan hệ xã hội trong nền kinh tế thị trường ngày càng bị tiền tệ hóa nghĩa là được thực hiện thông qua một chi phí bằng tiền cụ thể. Thông qua các chính sách tài chính, nhà n ước thực hi ện sự phân ph ối lại trong n ền kinh t ế đ ể nâng cao mức sống của người có thu nhập thấp. Hầu h ết các kho ản đóng góp cho công ích, phúc lợi đều được qui ra tiền để đến tay người nhận sẽ có hiệu quả thiết thực hơn. • Vai trò của tiền tệ trong quản lí nhà nước Sự phát triển của kinh tế thị trường đòi hỏi để nuôi dưỡng b ộ máy nhà n ước và th ực hi ện các hoạt động nhà nước thì phải có một ngân sách. Ngân sách nhà n ước chính là ti ền đ ể chi cho: bộ mày điều hành, quản lí nhà nước, quốc phòng an ninh, giáo dục, y tế… Ngày nay sự hợp tác giữa các quốc gia trong các lĩnh vực cũng đ ược đo l ường, c ụ th ể hoá bằng một ngân sách. Sự giúp đỡ của một quốc gia này đ ối v ới qu ốc gia khác cũng đ ược th ực hiện bằng tiền thay vì sức người, sức của. CÂU 11 Trình bày khái niệm đặc điểm chế độ song bản vị. Từ đó nêu rõ ưu thế, nhược điểm của chế độ này. Nguyên nhân sụp đổ lưỡng kim bản vị. 1. Khái niệm Là chế độ tiền tệ mà trong đó hai thứ kim loại quý được dùng làm b ản v ị và làm c ơ s ở cho toàn bộ chế độ lưu thông tiền tệ quốc gia đó. 2. Đặc điểm - Vàng và bạc là hai thứ kim loại được dùng làm tiền tệ - Mọi người được tự do đúc tiền bằng vàng bạc - Vàng bạc có khuynh hướng thanh toán vô hạn định 3. Hình thức - Chế độ bản vị song song: mang đầy đủ 3 đặc đi ểm trên, tỷ giá trao đ ổi gi ữa ti ền vàng và tiền bạc được hình thành tự phát trên thị trường - Chế độ bản vị kép: tỷ giá giữa vàng và bạc do nhà nước quy định 4. Hạn chế - Việc sử dụng cùng một lúc hai thứ kim loại làm thước đo giá trị mâu thuẫn với chính bản chất của chức năng thước đo giá trị. Do đó, gây trở ngại cho vi ệc tính giá c ả và l ưu thông hàng hoá - Sự quy định của luật phát về tương quan giữa giá trị của vàng và bạc (trong chế đ ộ kép) mâu thuẫn với quy luật giá trị. Do đó, nếu tương quan gi ữa giá tr ị vàng và b ạc hình thành trên thị trường chênh lệch so với tương quan giữa chúng do pháp luật quy định thì quy lu ật Gresham phát huy tác dụng. 5. Ưu điểm - Do tiền đúc bằng vàng và bạc có khả năng thanh toán vô hạn đ ịnh và t ự do l ưu thông giữa các nước nên nó có tác dụng tích cực đối với sự phát tri ển của n ền kinh tế t ư bản ch ủ nghĩa + Thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa + Góp phần thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tín dụng tư bản chủ nghĩa + Tạo điều kiện phát triển ngoại thương 6. Nguyên nhận sụp đổ Chế độ song bản vị đã từng là nguyên nhân gây xáo trộn trong đ ời s ống kinh t ế và l ưu thông tiền tệ do nạn đầu cơ vàng hay bạc tùy theo sự thăng trầm của giá vàng hay bạc trên thị trường. Ví như gia’ vàng trên thị trường cao hơn giá qui định. Ngay lập tức, vàng sẽ đ ược c ất tr ữ và biến mất khỏi lưu thông. Và Gresham đã rút ra thành định lu ật Gresam “ti ền xấu tr ục xu ất ti ền tốt ra khỏi lưu thông”. Thật vậy, đồng tiền vàng ngày càng có giá do các đ ặc tính t ự nhiên đã biến mất khỏi thị trường Châu Âu. Tất cả những ai muốn thanh toán với qu ốc t ế ho ặc c ất tr ữ họ đều ưa chuộng đồng tiền vàng vì đảm bảo sẽ bán được một khối kim loại có lời. Bạc mất dần giá so với vàng. Các nước Châu Âu như Pháp, B ỉ, Th ụy Sĩ … b ỏ b ạc gi ữ vàng làm tiền tệ duy nhất và các nước Châu Á phụ thuộc việc nhập khẩu kỹ nghệ cũng bị thiệt thòi -> bỏ bạc giữ vàng. -8-
- Sự sụp đổ chế độ lượng kim bản vị với sự tổng thắng của “bản vị vàng” CÂU 12 Trình bày khái niệm, đặc điểm chế độ bản vị vàng cổ điển. Nêu ưu, nhược đi ểm. Nguyên nhân sụp đổ. 1. Khái niệm Là chế độ tiền tệ trong đó vàng được sử dụng làm c ơ sở cho toàn b ộ quá trình l ưu thông ti ền tệ của quốc gia. 2. Đặc điểm - Mọi người tự do đúc tiền vàng theo quy định của Nhà nước (tiền đủ giá) - Mọi người được tự do đổi tiền giá6y lấy tiền đúc bằng vàng - Tiền đúc bằng vàng có khả năng chi trả cô hạn định và tự do lưu thông giữa các nước 3. Ưu điểm - Khắc phục hạn chế của chế độ lưỡng kim bản vị - Chỉ còn một hệ thống tiền tệ duy nhất, thực hi ện tốt chức năng th ước đo giá tr ị, t ạo nên tiếng nói chung đảm bản hàng hoá trao đổi mua bán dễ dàng. - Là chế độ tiền tệ ổ định đồng thời được tự do lưu thông gi ữa các n ước đã thúc đ ẩy ngoãi thương, xuất khẩu phát triển, thanh toán quốc tế mở rộng, hệ thống tín d ụng cũng t ừ đó phát triển,… 4. Nhược điểm - Cần phải có đủ lượng vàng để đảm bảo tiền giấy phát hành - Việc thanh toán bằng lượng vàng giữa các quốc gia khó khăn vì phải v ận chuyển và chi phí bảo quản. 5. Nguyên nhân sụp đổ - Trong chiến tranh thế giới thứ nhất: Các bên tham chiến dùng vàng để mua quân trang, quân phục, khí giới, … Và những bên thua trận phải bồi thường chiến tranh dự trữ vàng kiệt quệ - Hơn thế, phát hành tiền giấy để phục chiến tranh, chi tiêu xã h ội lượng tiền giấy lớn hơn vàng. Người dân đến đổi không đủ để thanh toán chế độ sụp đổ CÂU 13 Trình bày khái niệm, đặc điểm chế độ bản vị vàng thoi và chế độ bản vị hối đoái. Nguyên nhân dẫn đến chế độ sụp đổ. Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, do lượng vàng dự trữ không đủ đ ể tho ả mãn nhu c ầu chuyển đổi đầy đủ của dân chúng. Nhà nước hạn chế quyền tự do chuyển đ ổi b ằng cách ch ỉ cho chuyển đổi tiền giấy lấy vàng từ một khối lượng tối thi ểu khá l ớn tr ở lên du ới hình th ức vàng thỏi. Chế độ này gọi là chế độ bản vị vàng thoi (kim đỉnh bản vị). Những nước nào không đủ vàng để theo chế độ kim đỉnh bản vị dù là có tính hạn ch ế thì có khuynh hướg dựa đơn vị tiền tệ của nước khác. Đơn vị tiền tệ đó gọi là “đồng ti ền ch ủ ch ốt”. Chế độ này ngày càng phổ biến vì đó là giải pháp giúp cho những n ước thi ếuvàng nh ưng v ẫn muốn đồng tiền của mình dính liếu đến vàng thông qua m ột đ ơn v ị ti ền t ệ khác “m ạnh” h ơn nhà chuyển đổi ra vàng dễ dàng hơn theo m ột giá chính th ức c ố đ ịnh. Ng ười ta g ọi đây là chế độ bản vị hối đoái (kim hoán bản vị). 1. Chế độ bản vị vàng thoi b. Khái niệm Là chế độ tiền tệ, trong đó vàng được sử dụng làm b ản v ị và làm c ơ s ở cho toàn b ộ ch ế đ ộ lưu thông tiền tệ quốc gia. c. Đặc điểm - Cấm tư nhân đúc tiền vàng - Không tự do lưu thông tiền vàng - Các dấu hiệu giá trị chỉ được đổi ra vàng thoi chứ không được đổi lấy ti ền đúc b ằng vàng 2.Chế độ hối đoái vàng a. Khái niệm Là chế độ bản vị vàng, trong đó tiền tệ của một quốc gia phải có quan hệ hối đoái v ới đ ồng tiền khác (tiền chủ chốt) mới đổi ra vàng được. b. Đặc điểm -9-
- - Cấm tư nhân đúc vàng - Không tự do lưu thông tiền vàng - Các dấu hiệu giá trị không được tự do đổi ra vàng mà phải có quan h ệ h ối đoái v ới đồng tiền khác 3. Nguyên nhân sụp đổ Cuộc đại khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – một thập niên sau th ế chi ến th ứ nhất, n ền kinh tế nhiều nước phát triển cao độ, nền sản xuất tăng nhanh so với sức mua c ủa m ọi ng ười người dân đua nhau đến ngân hàng đổi lấy vàng không đủ lượng vàng. Tất cả các nước lần lượt tuyên bố chấm dứt chế độ bản vị vàng chuyển sang ti ền gi ấy bất khả hoán. H ệ th ống tiền tệ hoán đổi ra vàng kết thúc, các n ước chuyển sang th ời kỳ s ử d ụng ngo ại t ệ trong h ệ thống tiền tệ quốc tế. Điều này cũng xuất phát từ nguyên do sau: - Khối lượng hàng hoá sản xuất và mậu dịch càng tăng đòi h ỏi tăng kh ối l ượng ph ương tiện thanh toán quốc tế trong khi lượng vàng sản xuất ra lại ph ụ thu ộc vào các n ước có m ỏ vàng lớn. - Nếu dùng vàng thanh toán thì phải dự trữ vàng mà vàng dự trữ thì không sinh l ợi trong khi dự trữ ngoại tệ lại có thể sinh lợi dễ dàng nếu mua trái phiếu hay gởi vào NHTW - Dùng vàng trong thanh toán quốc tế rất bất ti ện vì ph ải vận chuyển xa và t ốn chi phí bảo quản - Sự xuất hiện của các khu vực tiền tệ cũng góp phần đưa các n ước đ ến ch ỗ s ử d ụng ngoại tệ thay cho vàng trong các giao dịch quốc tế. CÂU 14 Hệ thống tiền tệ Bretton Woods và ưu nhược điểm của nó trong quan hệ tiền tệ quốc tế. Theo thoả ước Bretton Wood, chính phủ các nước thành viên cam kết duy trì tỉ giá cố định của đồng tiền nước mình so với dollar Mĩ và vàng. Dựa trên c ơ sở giá vàng c ố đ ịnh ở m ức 35 USD/ounce. Các nước có thể thành lập tỉ giá đồng tiền của mình so với dollar Mĩ. VD: 1 DEM = 1/140 ounce vàng 1 DEM = 35 USD/140 = 0.25 USD 1 USD = 4 DEM Tỉ giá hối đoái của những đồng tiền khác so với USD chỉ được phép thay đ ổi trong ph ạm vi biên độ 1% so với mean già công bố. Tỉ giá này được c ố định bằng sự can thi ệp c ủa nhà n ước trên thị trường ngoại hối khi NHTW mua và bán USD tuỳ theo quan hệ cung cầu trên thị trường. Trong hệ thống tiền Bretton Wood, trách nhiệm của Mĩ là duy trì sự ổn đinh c ủa giá c ả vì t ất cả các đồng tiền của các quốc gia khác đều dực vào giá tr ị c ủa USD và đ ồng ti ền các n ước khác phải chịu ảnh hường lạm phát đồng USD. Vì vậy n ếu Mĩ gi ữ giá vàng ổn đ ịnh ở m ức 35 USD/ounce thì giá cả thế giới sẽ ổn định. Ưu điểm: - Mang lại sự ổn định tỉ giá - Loại bỏ được sự bất ổn đối với các giao dịch buôn bán và đầu tư quốc tế. - Thúc nay kinh tế phát triển và đem lại lợi ích cho tất cả các thành viên. Nhược điểm: - Hầu hết chính phủ các quốc gia thành viên không muốn gắn chính sách ti ền t ệ c ủa mình với việc duy trì sức mua đồng tiền như cam kết khủng hoảng tỉ giá. - Mĩ không thể giữ giá vàng ổn định ở mức 35 USD/ounce vì chính ph ủ phải chi tiêu nhiều cho việc leo thang chiến tranh ở Việt Nam; sau chiến tranh thế gi ới kinh tế Châu Âu, Nhật Bản… được phục hồi, gia tăng sản xuất làm dự trữ ngo ại tệ USD tăng trong khi đó Mĩ cam kết bán vàng với giá cố định vì thế các nước này đã sử dụng d ự tr ữ ngo ại t ệ t ấn công vào kho vàng của Mĩ làm cho dự trữ vàng của Mĩ giảm dần; các nước Euro, Nh ật, Th ụy Sĩ t ừ ch ối sự áp dặt tỉ lệ lạm phát của Mĩ lên đồng tiền của họ theo giá cố định nên dollar giảm mạnh… CÂU 15: Phân tích quy luật Gresham. Trong điều kiện hiện nay, quy luật này có còn tồn tai và ảnh hưởng hay không? CHƯƠNG II : TÍN DỤNG CU 16 Trình by khi niệm v bản chất của tín dụng. Ý nghĩa thực tiễn của việc cứu vấn đề này. - 10 -
- 1. Khi niệm tín dụng Tín dụng là một quan hệ vay mượn giữa hai chủ thể, trong đó ch ủ th ể cho vay chuy ển giao một lượng giá trị vốn tín dụng cho chủ thể vay vốn sử dụng trong m ột khoản thời gian nhất định trên cơ sở đảm bảo phải có sự hoàn trả giá trị bằng vốn gốc cộng với giá trị tăng thm. 2. Bản chất của tín dụng - Qu trình vận động của tín dụng được chia làm 3 giai đoạn: + Giai đoạn 1: giai đoạn cho vay, tương ứng với thời kỳ khi mà ch ủ th ể cho vay chuyển giao giá trị vốn vay ( tiền hoặc hàng hoá) cho chủ thể vay v ốn sử d ụng do h ọ tin t ưởng rằng chủ thể vay vốn sẽ trả nợ cho họ. + Giai đoạn 2 : giai đoạn sử dụng vốn tín dụng, tương ứng v ới th ời kỳ doanh nghi ệp vay vốn sau khi nhận được giái trị vốn tín dụng chuyển giao thì được quyền sử d ụng vào m ục đích đ thoả thuận ( quyền sở hưũ vẫn thuộc về chủ thể cho vay ), vi ệc s ử d ụng ph ải cĩ hi ệu quả sinh lời. + Giai đoạn 3 : giai đoạn hoàn trả, tương ứng với thời kỳ chủ thể vay v ốn sau khi s ử dụng có hiệu quả vốn tín dụng và đáo hạn thì thanh tốn cho chủ thể cho vay cả gi tr ị v ốn g ốc v một phần giá trị tăng thêm ( cịn gọi l lợi tức tín dụng ) - Bản chất của tín dụng: + Quan hệ tín dụng dựa trên cơ sở sự tin tưởng, tín nhi ệm gi ữa ng ười đi vay và ng ười cho vay : có thể nói đây là điều kiện tiên quyết để thiết một quan hệ tín dụng. Cơ sở c ủa sự tin tưởng này có thể do uy tín của người đi vay, do giá trị tài sản th ế ch ấp và do s ự bảo lnh c ủa người thứ ba. + Tín dụng mang tính hoàn trả : dấu ấn phân biệt phạm trù tín dụng với các ph ạm trù khác. Lượng vốn được chuyển nhượng phải được hoàn trả đng hạn cả về thời gian v về gi tr ị bao gồm hai bộ phận: gốc v li. + Tín dụng là sự vận động của tư bản cho vay : bởi vì tín dụng đ th ực hi ện vi ệc di chuyển cc khoản vốn tạm thời nhn rỗi đến những nơi phát sinh nhu cầu, sự chuyển nh ượng này mang tính tạm thời và khi hoàn lại luôn phải kèm theo m ột lượng giá tr ịdôi thêm g ọi là l ơị tức. 3. Ý nghĩa thực tiễn của việc nghin cưú này - Tín dụng tồn tại trong nhiều phương thức sản xuất khác nhau. Ở bất cứ phương th ức sản xuất nào, tín dụng cũng được bi ểu hi ện ra bên ngoài nh ư là s ự vay m ượn t ạm th ời m ột v ật hoặc một số vốn tiền tệ, nhờ vậy mà người ta có thể sử dụng được giá trị cuả hàng hoá ho ặc trực tiếp hoặc gián tếp thông qua trao đổi. Hay nói cách khác, cùng m ột lúc có s ự th ừa v ốn c ủa một số chủ thể kinh tế. trong khi cc chũ thể kinh tế khc lại cĩ nhu c ầu b ổ sung v ốn. N ếu tình trạng ny khơng được giải quyết thì qu trình sản xuất cĩ th ể gặp khĩ khăn, d ẫn đ ến ngu ồn l ực của x hội khơng được sử dụng có hiệu quả nhằm đảm bảo cho quá trình ti sản xu ất đ ược ti ến hành liên tục. Như vậy, việc nghiên cưú vấn đề tín dụng giúp các ch ủ th ể trong n ền kinh t ế s ử dụng vốn một cách có hiệu quả hơn, thực hiện được việc mở rộng sản xuất c ần thi ết bằng cách huy động vốn nhàn rỗi của các chủ thể khác. - Tín dụng l knh truyền tải của nhà nước đến các mục tiêu vĩ mô. Tín d ụng cung ứng một khối lượng tiền tệ rất lớn cho toàn bộ n ền kinh tế, cho nên t ừ vi ệc nghiên c ưú b ản ch ất của tín dụng sẽ là cơ sở để nhà nước có sự điều chỉnh hợp lý cc quan h cung c ầu ti ền t ệ ho ặc lm thay đổi quy mô, hướng vận động của nguồn vốn tín dụng đ ể đ ạt đ ược nh ững m ục tiêu vĩ mô đ định trước. - Nghiên cưú tín dụng giúp nâng cao hiệu quả th ực hi ện các chính sách x h ội c ủa nh nước. - Ngoài ra, do tín dụng tạo điều kiện để mở rộng và phát tri ển quan hệ kinh tế đ ối ngoại nên việc nghiên cưú về tín dụng có ý nghĩa to l ớn đ ối v ới công cu ộc công nghi ệp hoá - hiện đại hoá nước ta hiện nay, nhất là những chính sách h ợp lý để thu hút ngu ồn v ốn đ ầu t ư nước ngoài. CU 17 Tại sao nói : “ Tín dụng là sự vận động của tư bản cho vay”. Hy gi ải thích lu ận đi ểm c ủa Mác : “ Tư bản cho vay là loại tư bản sùng bái nhất và ăn bám nhất”. 1. Tín dụng là sự vận động của tư bản cho vay Như chúng ta đ biết, tín dụng l : - Sự chuyển giao quyền sử dụng một lượng giá trị từ người này sang người khác. - 11 -
- - Sự chuyển giao ny mang tính tạm thời. - Khi hoàn trả lại lượng giá trị đ chuyển giao thì luơn phải km theo m ột lượng giá tr ị dôi thêm gọi là lợi tức. Cơ sở khách quan cho sự ra đời và phát triển quan hệ tín dụng là mâu thuẫn vốn có của qu trình tuần hồn vốn tiền tệ trong x hội, cng một lc cĩ ch ủ th ể kinh t ế t ạm th ời d ư th ừa m ột khoản vốn tiền tệ trong khi các chủ thể kinh tế khác lại có nhu cầu bổ sung vốn. Như vậy, tín dụng đ thực hiện việc di chuyển cc khoản vốn tạm thời nhn rỗi đến những n ơi phát sinh nhu cầu. Do đó, tín dụng là sự vận động của tư bản cho vay 2. Tư bản cho vay l loại tư bản sùng bái nhất và ăn bám nhất Tư bản cho vay là loại tư bản sùng bái nhất vì đây là lo ại tư bàn cần thi ết cho nhu c ầu d ự tr ữ ngắn hạn, nhu cầu đầu tư phát triển, mở rộng quy mô sản xu ất. Cho nên, m ặc dù không tr ực tiếp đầu tư vào sản xuất, chỉ bằng cách cung cấp vốn vay, tư bản cho vay v ẫn thu đ ược l ợi nhuận. Tư bản cho vay là loại tư bản ăn bám nhất vì bản thn tư bản công nghiệp đ ăn bám vào người công nhân do chiếm đoạt giá trị thặng dư do công nhân sáng tạo ra. Tuy nhiên trong tr ường h ợp kết thúc quá trình sản xuất , nh sản xuất khơng đảm đương luôn phần tiêu thụ mà lại thông qua một khâu khác có sự góp mặt của tư bản thương nghiệp, tạo điều kiên cho tư bản thương nghiệp thu được lợi nhuận trích từ giá trị thặng dư mà tư bản công nghi ệp đ bĩc l ột c ủa c ơng nhn lm thu. Như vậy, tư bản công nghiệp cũng ăn bám vào ph ần giá tr ị th ặng d ư đó trong quá trình lưu thông hàng hoá . Mà tư bản cho vay thì ăn bám vào t ư b ản công nghi ệp và t ư b ản thương nghiệp ( lấy li suất cho vay m bản chất của nĩ l mốt bộ phận của gi trị thặng dư mà nhà tư bản công nghiệp và tư bản thương nghiệp phải trích ra để trả cho tư bản cho vay vì đ sử dụng vốn tín dụng của tư bản cho vay). CU 18 Phân tích cơ sở khách quan hình thnh v pht tri ển quan hệ tín d ụng. T ừ đó nêu r vai tr ị của tín dụng đối với nền kinh tế. 1. Cơ sở khách quan hình thnh v pht triển quan hệ tín dụng a. Xuất phát từ đặc điểm chu chuyển vốn tiền tệ trong nền kinh tế : - Xuất phát từ đặc điểm tuần hoàn vốn trong quá trình sản xu ất kinh doanh cu ả cc doanh nghiệp. Cĩ những thời kỳ doanh nghiệp tạm thời thiếu vốn tiền tệ (thường xuất hiện vào thời kỳ đầu của chu kỳ sản xuất kinh doanh, khi mà doanh nghiệp cần nhiều vốn để mua dự trữ nguyên nhiên vật liệu, các yếu tồ đầu vào phục vụ quá trình sản xuất kinh doanh). Bn c ạnh đó có những thời kỳ doanh nghiệp tạm thời thừa vốn ( khi mà doanh nghi ệp đ s ản xu ất ra s ản phẩm, hng hố v tiu thụ được trên thị trường, có thu nhập bằng ti ền t ệ nh ưng ch ưa s ử d ụng h ết ngay để mua nguyên nhiên vật liệu, trả lương công nhân…). Nh ư v ậy, d ưới góc đ ộ x h ội, t ại một thời điểm luôn xuất hiện tình trạng tạm thời thừa vốn v tạm th ời thi ếu v ốn ti ền t ệ c ủa cc doanh nghiệp. - Xuất phát từ sự mất cân đối giữa thu nhập và nhu cầu chi tiêu c ủa các h ộ gia đình, c nhn trong x hội. Cĩ những hộ gia đình cĩ thu nhập nh ưng ch ưa có nhu c ầu chi tiêu h ết ngay, ngược lại có những gia đình chưa có thu nhập nhưng vẫn có nhu cầu chi tiu diễn ra hng ngy. - Xuất phát từ sự mất cân đối giữa thu và chi của NSNN TW và địa phương. Đây chính là những điều kiện cần để tín dụng xuất hiện. b. Xuất phát từ nhu cầu đầu tư và sinh lợi của các chủ thể trong nền kinh tế : - Cĩ những chủ thể vốn chỉ cĩ giới hạn nhưng họ vẫn mong muốn mở rộng và phát tri ển sản xuất ở mức cao hơn để thu được nhiều lợi nhuận hơn n ữa. Do v ậy m ới xu ất hi ện nhu c ầu vay vốn. - Ngược lại có những chủ thể tạm thời thừa vốn, chưa có nhu c ầu s ử d ụng đ ến, ch ưa sinh lợi nhưng họ không cam chịu và vẫn muốn nh ững đ ồng v ốn nhàn r ỗi đó ti ếp t ục sinh l ợi cho họ. Do vậy xuất hiện nhu cầu cần cho vay. Đây chính là điều kiện đủ rất cơ bản để thúc đẩy tín dụng ra đời và phát triển. 2. Vai trị của tín dụng đối với nền kinh tế a. Góp phần thúc đẩy quá trình ti sản xuất x hội - Cung ứng vốn một cách kịp thời cho những chủ thể cần vốn để sản xuất và tiêu dùng. Từ đó đẩy nhanh tốc độ sản xuất cũng như tốc độ tiêu thụ sản phẩm. - 12 -
- - Một hệ thống cc hình thức tín dụng đa dạng làm cho sự ti ếp c ận các ngu ồn v ốn tín dụng dễ dàng hơn, tiết kiệm chi phí giao dịch và gi ảm b ớt các chi phí ngu ồn v ốn cho các ch ủ thể kinh doanh. - Tạo sự chủ động về nguồn vốn cho các doanh nghiệp, giúp các nhà sản xu ất tích c ực tìm kiếm cơ hội đầu tư mới và nâng cao năng lực sản xuất của x hội. - Các nguồn vốn tín dụng được cung ứng luôn kèm theo các đi ều ki ện tín d ụng đ ể hạn chế rủi ro, do đó buộc những người đi vay phải quan tâm thật sự đến hi ệu qu ả sử d ụng v ốn nhằm đảm bảo mối quan hệ lâu dài với các tổ chức cung ứng tín dụng. b. Tín dụng l kênh truyền tải tác động của Nhà Nước đến các mục tiêu vĩ mô Thông qua việc thay đổi và điều chỉnh các điều kiện tín dụng ( như li suất, điều ki ện vay, yêu cầu thế chấp, bảo lnh…), Nh nước có thể thay đổi quy mô tín d ụng ho ặc chuy ển h ướng v ận động của nguồn vốn tín dụng. Từ đó ảnh hưởng đến tổng cầu của n ền kinh t ế c ả v ề quy mô cũng như kết cấu, từ đó tác động ngược lại đến tổng cung và các đi ều ki ện s ản xu ất khác. Điểm cân bằng cuối cùng giữa tổng cung và tổng cầu dưới tác động c ủa chính sách tín d ụng s ẽ cho phép đạt được các mục tiêu vĩ mô cần thiết. c. Tín dụng l cơng cụ thực hiện cc chính sch x hội của Nh nước Với phương thức tài trợ có hoàn lại của tín dụng cho các chính sách x h ội đ gĩp ph ần duy trì nguồn cung cấp ti chính v cĩ điều ki ện m ở rộng h ơn quy mô tín d ụng chính sách, đ ồng th ời buộc các đối tượng chính sách phải quan tâm đến hiệu quả sử dụng vốn để đảm b ảo hoàn tr ả đúng thời hạn, từng bước làm cho họ có thể tồn tại độc lập với nguồn vốn tài trợ. CU 19 Trình by khaí niệm v đặc điểm của tín dụng thương m ại. Từ đó nêu r ưu đi ểm và h ạn ch ế của tín dụng thương mại. 1. Khi niệm Là quan hệ tín dụng giữa các doanh nghiệp với nhau, biểu hi ện d ưới hình th ức mua bn ch ịu hng hố. 2. Đặc điểm 3. Ưu điểm và hạn chế của tín dụng thương mại Ưu điểm: + Tín dụng thương mại được cấp giữa các doanh nghi ệp quen biết, uy tín nên có l ợi thế là thủ tục nhanh, gọn, đáp ứng nhu c ầu vốn ngắn h ạn và góp ph ần đ ẩy nhanh t ốc đ ộ tiêu thụ sản phẩm của các doanh nghiệp. + Tạo điều kiện mở rộng hoạt động của tín dụng ngân hàng thông qua nghiêp vụ chiết khấu thương phiếu. Khuyết điểm : + Tín dụng thương mại được cấp bằng hàng hoá nên doanh nghi ệp cho vay ch ỉ có th ể cung cấp được cho một số doanh nghiệp nhất định - những doanh nghiệp cần đúng thứ hàng hoá đó để phục vụ sản xuất hoặc bn ra. + Phạm vi hẹp, chỉ xảy ra giữa các doanh nghi ệp, hơn n ữa là ch ỉ th ực hi ện đ ược gi ữa các doanh nghiệp quen biết, tín nhiệm lẫn nhau. + Tín dụng thương mại do các doanh nghiệp trực ti ếp sản xuất kinh doanh cung c ấp, vì vậy qui mơ tín dụng chỉ được giới han trong khả năng vốn hàng hoá mà h ọ có. N ếu doanh nghiệp vay vốn có nhu cầu cao hơn thì doanh nghiệp cho vay khơng thể đáp ứng được. + Điều kiện kinh doanh và chu kỳ sản xuất của các doanh nghiệp có th ể không phù hợp nhau, do vậy khi thời gian mà doanh nghiệp cho vay muốn cung cấp không phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp cần đi vay thì tín dụng thương mại không thể xảy ra. + Là loại tín dụng không có đảm bảo nên rủi ro dễ phát sinh. + Do tính chuyển nhượng của thương phiếu nên khó khăn trong chi tr ả c ủa m ột ng ười có thể ảnh hưởng dây chuyền đến những người khác có tham gia vào thanh toán th ương phi ếu bằng hình thức ký hậu. CU 20 Thế nào là thương phiếu? Trình by đặc điểm và phân lo ại thương phi ếu. Liên h ệ Pháp l ệnh thương phiếu Việt Nam về vấn đề này. 1. Khi niệm thương phiếu Thương phiếu ( kỳ phiếu thương mại ) là chứng chỉ có giá ghi nhận lệnh yêu c ầu thanh toán không điều kiện một số tiền xác định trong một thời gian nhất định. - 13 -
- 2. Đặc điểm của thương phiếu - Có tính trưù tượng : trên thương phiếu không ghi nguyên nhân cụ thể phát sinh kho ản nợ cũng như mức li suất p dụng, m chỉ cĩ cc thơng tin c ơ bản nh ư người phát hành, ng ười th ụ lệnh ( người có nghĩa vụ thanh toán), người thụ hưởng, số ti ền thanh toán, th ời gian, đ ịa đi ểm thanh tốn. - Có tính pháp lý : các hoạt động lien quan đến thương phiếu được điều chỉnh bởi pháp lệnh thương phiếu nhằm đảm bảo an toàn trong quan hệ mua bán chi ụ và h ạn ch ế các đ ổ v ỡ dây chuyền khi một cá nhân không có khả năng chi trả. - Có tính lưu thông : thương phiếu có thể được sử dụng nh ư m ột ph ương ti ện thanh toán chi trả thay cho tiền, có thể chuyển nhượng, mua bán ho ặc thanh toán trong th ời h ạn hi ệu lực của thương phiếu. 3. Phân loại thương phiếu - Căn cứ vào chủ thể ký pht + Hối phiếu : l chứng chỉ cĩ giá do người ký pht lập, yu c ầu người b ị ký phát thanh toán không điều kiện một số tiền xác định khi có yêu cầu ho ặc vào m ột th ời gian nh ất đ ịnh trong tương lai cho người thụ hưởng. + Lệnh phiếu: là chứng chỉ có giá do người phát hành lập, cam k ết thanh toán không điều kiện một số tiền xác định khi có yêu cầu hoặc là vào một thời gian nhất định trong t ương lai cho người thụ hưởng. - Căn cứ vào danh tính của thương phiếu + Thương phiếu vô danh: không ghi tên người thụ hưởng, do v ậy người s ở h ưũ thương phiếu chính là người thụ hưởng. + Thương phiếu ký danh: cĩ ghi tn người thụ hưởng nhưng vẫn có thể chuyển nhượng bằng cách ký hậu. + Thương phiếu đích danh: chỉ người có tên trên thương phiếu mới đ ược đ ịi thanh t ốn khi thương phiếu đến hạn, không đươc chuyển nhượng. CU 21 Trình by cc loại thương phiếu. Phân tích những mặt lợi và bất lợi c ủa t ừng lo ại đ ối v ới ch ủ thể cho vay. 1. Cc loại thương phiếu - Thương phiếu vô danh : người cho vay có thể chuyển nh ượng tuỳ ý khi h ọ mu ốn. Tuy nhin do khơng ghi tn người thụ hưởng nên phải được gi ữ gìn c ẩn th ận đ ể tránh nh ững r ủi ro xảy ra như bị mất cắp vì lm mất thương phiếu chính là mất luôn quyền sở hưũ nó. - Thương phiếu ký danh : người cho vay có thể gi ữ đến hạn thanh toán ho ặc đem bán trước thời hạn dưới hình thức chiết khấu; do có ghi tên người th ụ h ưởng và ch ỉ đ ược chuy ển nhuợng khi có ký hậu cho nn hạn chế bớt rủi ro cho người cho vay, không s ợ b ị m ất c ắp. Tuy nhiên, khả năng chuyển nhượng bi hạn chế hơn so với thương phiếu vô danh. - Thương phiếu đích danh : độ an toàn cao nhất do chỉ có người có tên trên th ương phiếu mới được quyền địi tiền. Tuy nhin, do khơng chuyển nhượng được cho nên người cho vay ( người có tên trên thương phiếu) phải chịu hoàn toàn mọi rủi ro xảy ra; mặt khác lại không thể chủ động sử dụng vốn đáp ứng nhu cầu vốn tạm thời. CU 22 Trình by khi niệm v đặc điểm của tín dụng ngân hàng. Tại sao tín d ụng ngân hàng là lo ại hình tín dụng chủ yếu v phổ biến nhất trong nền kinh tế thị trường. 1. Khi niệm tín dụng ngn hng Tín dụng ngn hng l quan hệ chuyển nhượng vốn gi ữa ngân hàng và các ch ủ th ể khác trong nền kinh tế. Trong đó ngân hàng vưà đóng vai trị người đi vay ( nhận ti ền gửi c ủa các ch ủ th ể khác trong nền kinh tế hoặc phát hành các chứng chỉ ti ền gửi : kỳ phi ếu, trái phi ếu ngân hàng để huy động vốn), vừa đóng vai trị người cho vay ( cấp tín dụng cho các chủ thể khác trong nền kinh tế bằng việc thiếp lập các hợp đồng tín dụng, khế ước nhận nợ…). 2. Đặc điểm của tín dụng ngân hàng - Chủ thế tham gia : một bn l ngn hng, một bn l cc ch ủ th ể khác trong n ền kinh t ế nh ư các doanh nghiệp, hộ gia đình, c nhn… - Đối tượng : chủ yếu là tiền tệ, có khi là tài sản. - Thời hạn : rất linh hoạt bao gồm ngắn hạn, trung hạn v di hạn. - 14 -
- - Cơng cụ : cũng rất linh hoạt, cĩ thể l kỳ phiếu, tri phi ếu ngn hng, các h ợp đ ồng tín dụng… - Tính chất : l hình thức tín dụng mang tính chất gin ti ếp, trong đó ngân hàng là trung gian tín dụng giữa những người tiết kiệm và những người cần vốn để sản xuất kinh danh hoặc tiêu dùng. - Mục đích : nhằm phục vụ sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng qua đó thu đ ược l ợi nhuận. 3. Tín dụng ngn hng l loại hình tín dụng ch ủ yếu v ph ổ bi ến nh ất trong n ền kinh t ế th ị trường - Khc với cc hình thức tín dụng trực tiếp, nguồn vốn TDNH l nguồn v ốn huy đ ộng xủa x hội với khối lượng và thời hạn khác nhau. Do đó, TDNH có thể đáp ứng d ược nh ững nhu c ầu lớn về vốn, đa dạng về thời hạn cho vay. - TDNH được cấp dưới hình thức tiền tệ lẫn hiện vật, lm cho khả năng thoả mn nhu cầ khch hng cuả TDNH được nâng cao hơn so với TDTM ( lo ại hình tín d ụng c ấp tr ực ti ếp b ằng hiện vật v hng hố). - Về mặt chủ thể, chủ thể của cc TDNH l cc c nhn. Cc chủ thể kinh tế trong x h ội cng với một hệ thống cc NHTM, rộng hơn rất nhiều so với chủ thể của TDTM, v ốn ch ỉ là các doanh nghiệp. - TDNH cịn cĩ vai trị đặc biệt quan trọng trong vi ệc cung c ấp v ốn cho nhu c ầu kinh doanh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ - các doanh nghi ệp không đ ủ đi ều ki ện tham gia vào các thị trường vốn trực tiếp. - TDNH là một công cụ quan trọng để phát triển các ngành kinh tế chi ến lược theo yêu cầu của chính phủ. - Trong nền KTTT, tiền tệ đóng vai trị vơ cng quan trọng, vi ệc th ắt chặt hay n ới l ỏng cung tiền tệ, kiềm chế lạm pht thơng qua hoạt động của hệ thống ngân hàng sẽ tác đ ộng tr ực tiếp đến tình hình nền kinh tế. CU 23 Thế no l tín dụng ngn hng? Trình by phn loại cho vay trong hoạt động tín dụng ngân hàng. 1. Khi niệm tín dụng ngn hng Tín dụng ngân hàng là quan hệ chuyển nhượng vốn giữa ngân hàng và các ch ủ th ể khác trong nền kinh tế. Trong đó ngân hàng vưà đóng vai trị người đi vay ( nhận ti ền gửi c ủa các ch ủ th ể khác trong nền kinh tế hoặc phát hành các chứng chỉ ti ền gửi : kỳ phi ếu, trái phi ếu ngân hàng để huy động vốn), vừa đóng vai trị người cho vay ( cấp tín dụng cho các chủ thể khác trong nền kinh tế bằng việc thiếp lập các hợp đồng tín dụng, khế ước nhận nợ…). 2. Phn loại cho vay của ngn hng a. Căn cứ vào mục đích tín dụng - Cho vay bất động sản : là loại cho vay lien quan đến vi ệ mua sắm và hình thnh b ất động sản. - Cho vay công nghiệp và thương mại : là loại cho vay để bổ sung v ốn cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại, dịch vụ. - Cho vay nông nghiệp : là loại cho vay để trang trải các kho ản chi phí sản xu ất nh ư phân bón, thuốc trừ sâu, giống cây trồng, thức ăn gia súc, lao động, nhiên liệu… - Cho vay tiu dng : là loại cho vay để đáp ứng các nhu c ầu tiêu dùng c ủa cá nhân nh ư mua sắm các vật dụng đắt tiền, trang trải các chi phí của đ ời sống thông qua phát hành th ẻ tín dụng. - Các loại cho vay khác : như cho vay giáo dục… b. Căn cứ vào thời hạn tín dụng - Cho vay ngắn hạn : là loại cho vay có thời hạn tối đa đến 12 tháng, dùng đ ể bù đ ắp nhu cầu vốn lưu động tạm thời thiếu của các doanh nghiêp và nhu c ầu chi tiêu ng ắn h ạn c ủa các cá nhân. - Cho vay trung hạn : là loại cho vay thời hạn trên 1 năm đến 5 năm. - Cho vay di hạn : là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm. c. Căn cứ vào bảo đảm của tín dụng - Cho vay không bảo đảm : là loại cho vay dựa trên cơ sở uy tín của khách hàng vay. - Cho vay có đảm bảo : là loại cho vay dựa trên c ơ sở ph ải có tài s ản đ ảm b ảo ho ặc có sự bảo lnh của bên thứ ba. Bao gồm bảo đảm đối nhân và bảo đảm đối vật. - 15 -
- d. Căn cứ vào phương pháp hoàn trả - Cho vay trả gĩp : l loại cho vay m khch hng phải hồn trả vốn gốc v li theo định kỳ. - Cho vay phi trả góp : là loại cho vay được hoàn trả toàn bộ vốn một lần khi đáo hạn. - Cho vay hoàn trả theo yêu cầu : là loại cho vay mà người vay có thể hoàn tr ả nhiều lần theo khả năng trong thời hạn hơp đồng. e. Căn cứ vào tính chất hoàn trả - Cho vay hoàn trả trực tiếp : là loại cho vay mà vi ệc hoàn tr ả n ợ đ ược th ực hi ện tr ực tiếp bởi người đi vay. - Cho vay hoàn trả gián tiếp : là loại cho vay mà việc hoàn tr ả n ợ không đ ược th ực hi ện trực tiếp bởi người đi vay mà được thực hiện gián tiếp thông qua người th ụ lệnh c ủa người đi vay. 3. Ưu, nhược điểm + Ưu điểm Về chủ thể : rất linh hoạt (doanh nghiêp, hộ gia đình, c nhn…) Do là nguồn vốn huy động của x hội với khối lượng và th ời hạn khác nhau, do đó nó có thể thoả mn cc nhu cầu vốn đa dạng về khối lượng cũng như thời hạn và mục đích sử dụng. + Nhược điểm : thủ tục rườm r, mất nhiều thời gian… 4. Vai trị của tín dụng ngn hng - Cĩ vai trị đặc biệt quan trọng trong việc cung c ấp vốn cho nhu c ầu kinh doanh c ủa các doanh nghiêp vừa và nhỏ vì những doanh nghi ệp ny chưa có đ ủ đi ều ki ện đ ể tham gia vào th ị trường vốn trực tiếp. - Góp phần đẩy nhanh nhịp độ tích tụ, tập trung vốn và tăng cường khả năng c ạnh tranh giữa các doanh nghiệp. - Cịn được sử dụng như là một công cụ quan trọng để phát triển các ngành kinh tế chiến lược theo yêu cầu của chính phủ. CU 24 Trình by phn loại trái phiếu nhà nước. Việc phân loại trái phiếu nhà nước theo thời hạn có liên quan như thế nào đến cấu trúc của li suất. 1. Phân loại trái phiếu Nhà nước a. Căn cứ vào phạm vi - Trái phiếu quốc nội : là loại trái phiếu phát hành trong nước do chính phủ trung ương hoặc chính quyền điạ phương phát hành. - Trái phiếu quốc tế : là loại trái phiếu do chính phủ trung ương phát hành để huy đ ộng vốn trên thị trường nước ngoài. Bao gồm : trái phiếu nước ngoài, trái phiếu euro. b. Căn cứ vào thời hạn : - Tri phiếu ngắn hạn : l trái phiếu có thời hạn dưới 12 tháng. - Tri phiếu di hạn : l tri phiếu cĩ thời hạn từ 12 thng trở ln. c. Căn cứ vào mục đích : - Tín phiếu kho bạc : là loại trái phiếu ngắn hạn do chính ph ủ phát hành nh ằm bù đ ắp thiếu hụt tạm thời của ngân sách khi nguồn thu chưa đ ến h ạn, lo ại trái phi ếu này ph ải đ ược thanh toán trong năm tài chính. - Trái phiếu kho bạc : là loại trái phiếu dài hạn, do chính phủ phát hành nh ằm bù đắp thiếu hụt trong chi tiêu thường xuyên của ngân sách nhà n ước ( tức b ội chi ngân sách hàng năm). - Trái phiếu đầu tư : là loại trái phiếu dài hạn, do chính phủ trung ương ho ặc chính quyền điạ phương phát hành nhằm đầu tư vào các công trình c ơ sở hạ tầng, công trình an sinh phc lợi x hội… d. Căn cứ vào phương pháp hoàn trả : - Tri phiếu chiết khấu : l loại trái phiếu được phát hành theo ph ương pháp tr ả li tr ước ngay khi phát hành. - Trái phiếu Coupon : là loại trái phiếu được phát hành theo mệnh giá và tr ả li đ ịnh kỳ theo từng kỳ hạn nhất định, thường là theo 6 tháng hoặc 1 năm. - Tri phiếu tích luỹ : l loại trái phiếu được thanh toán vốn và li một lần khi đáo hạn. e. Căn cứ vào danh tính : - Trái phiếu đích danh. - 16 -
- - Tri phiếu vơ danh. - Tri phiếu ký danh. 2. Phân loại trái phiếu nhà nước theo thời hạn có liên quan như th ế nào đến c ấu trúc c ủa li suất. Lý thuyết dự tính : - Cc cơng cụ nợ cĩ kỳ hạn thanh tốn khc nhau cĩ thể thay thế cho nhau h ồn hảo. Li su ất của một tri phiếu di hạn bằng trung bình của cc li suất ngắn hạn d ự tính trong su ốt v ịng đ ời của trái phiếu đó. - Lý thuyết dự tính đ giải thích được sự tăng lên li suất ngắn hạn sẽ lm tăng lên li su ất di hạn ( vì đó là trung bình cơng) khiến cho li suất ngắn hạn v li su ất di h ạn di ễn bi ến theo nhau. Nhưng lý thuyết dự tính không giải thích được đường LS hoàn v ốn s ẽ d ốc lên trong tương lai trong khi LS ngắn hạn có thể dốc xuống. Do đó, lý thuyết dự tính chưa hoàn hảo. Lý thuyết thị trường phân cách : - Các công cụ nợ có kỳ hạn thanh toán khác nhau không thể thay th ế cho nhau hoàn h ảo. Nó có những thị trường hoàn toàn riêng biệt và tách rời nhau. Nó ph ụ thu ộc vào kho ảng th ời gian lưu giữ riêng biệt mà nhà đầu tư dự tính và mong muốn. Do đó, LS c ủa các trái phi ếu h ạn kỳ ngắn hoặc hạn kỳ dài được xác định cho lượng cung và lượng cầu của trái phiếu hạn kỳ đó. - Lý thuyết thị trường phân cách đ giải thích được tại sao các đường LS hoàn v ốn thường dốc lên. Nhưng nó không giải thích được là các trái phiếu có h ạn kỳ thanh toán khác nhau thì LS thường diễn biến theo nhau. Lý thuyết mơi trường ưu tiên : L sự kết hợp hồn hảo giữa lý thuyết dự tính v lý thuyết thị trường phân cách. Nĩ cho rằng cc cơng cụ nợ cĩ hạn kỳ thanh tốn khc nhau thì cĩ th ể thay th ế cho nhau nh ưng không hoàn hảo. Bởi vì cc nh đầu tư cịn tính đến hạn kỳ thanh toán c ủa các công c ụ n ợ này. Hầu hết các nhà đầu tư đều thích các công cụ nợ có hạn kỳ thanh toán ngắn hơn hạn kỳ dài. S ự ưa thích này được gọi là môi trường ưa thích hay môi trường ưu tiên. Đ ể các nhà đ ầu t ư t ừ b ỏ mội trường ưa thích sang mội trường kém ưu tiên hơn thì họ phải được bù đắp b ằng kho ản phụ thu gọi là mức bù hạn ngạch. CU 25 Phân biệt sự khác nhau giữa tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng. Tại sao nói sự ra đời của tín dụng ngân hàng đ tạo điều kiện cho tín dụng thương mại phát triển. 1. Mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng Tín dụng thương mại là cơ sở cho tín dụng ngân hàng ra đời và phát tri ển vì th ương phi ếu chính là một loại bảo đảm để ngân hàng cấp tín d ụng cho người vay. H ơn n ữa khi ngân hàng cấp tín dụng từ số dư tiền gửi của khách hàng thì phải đ ảm bảo rằng kho ản tín d ụng đó đ cĩ hng hoá đối ứng. Chính tín dụng thương mại đảm bảo cho kho ản hàng hoá đối ứng đó vì khi tín dụng thương mại phát sinh có nghĩa là việc sản xuất, tiêu thụ đ được thực hiện. Ngược lại, tín dụng ngân hàng ra đời và phát tri ển đ tc đ ộng tr ở l ại, t ạo đi ều ki ện thúc đ ẩy tín dụng thương mại ngày càng phát triển vì ngn hng cĩ th ể th ực hi ện b ảo lnh cho cc doanh nghiệp để tạo điểu kiện cho các doanh nghiệp có thể mua bán chịu với nhau khi h ọ ch ưa quen biết. Ngoài ra với việc thực hiện chiết khấu, tái chiết khấu thương phi ếu, ngân hàng đ t ạo tính thanh khoản cho thương phiếu, tạo điều kiện thúc đẩy các doanh nghiệp mua bán chịu nhiều hơn. Nhờ có tín dụng ngân hàng đ gip cho cc doanh nghiệp cĩ vốn sản xuất kinh doanh, mở rộng đầu tư đổi mới thiết bị, nâng cao năng lực sản xuất, sản xuất hàng hoá đ ược phát tri ển, m ở rộng tín dụng thương mại cũng được mở rộng. CU 26 Phân biệt sự khác nhau giữa tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng và tín d ụng nhà n ước. Tại sao tất cả các hình thức tín dụng trn đều có thể đồng thời tồn tại v pht triển. Tín dụng thương Tín dụng ngn hng Tín dụng nhà nước mại Chủ thể Giữa cc doanh Một bn l ngn hng v Một bn l nh nước với tư tham gia nghiệp trực tiếp sản bn cịn lại l cc chủ thể cách người đi vay và một xuất kinh doanh với khc trong nền kinh tế bên là các chũ thể khác nhau trong nền kinh tế. Đối tượng Được cấp bằng Được cấp bằng tiền Chủ yếu l tiền tệ, cũng - 17 -
- hàng hoá tệ là chủ yếu, cũng có cĩ thể bằng hiện vật. thể là tài sản Thời hạn Cĩ thời hạn ngắn l Rất linh hoạt: ngắn Ngắn, trung, di hạn chủ yếu hạn, trung hạn v di hạn Cơng cụ Thương phiếu Rất linh hoạt: kỳ Trái phiếu nhà nước phiếu, tri phiếu ngn hng, Tính chất Trực tiếp Gin tiếp Trực tiếp Mục đích Phục vụ nhu cầu Phục vụ sản xuất Phục vụ cho nhu cầu sản xuất và lưu thông kinh doanh hoặc tiêu của ngân sách nhà nước. hàng hố vì mục tiu dùng qua đó thu được lợi nhuận lợi nhuận. Tất cả cc hình thức tín dụng trn đều có thể đồng thời tồn tại và phát triển vì mỗi hình thức tín dụng đều có đặc điểm riêng của mình như : mục đích, đ ối t ượng, ch ủ th ể, công c ụ tín d ụng. Việc các hình thức tín dụng trn cng tồn tại v pht triển sẽ cĩ thể huy động tối đa nguồn v ốn nhàn rỗi trong nền kinh tế, tạo điều kiện tốt hơn trong vệc đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế. CU 27 Trình by khi niệm v đặc điểm của tín dụng nhà nước. Việc mở rộng tín dụng nhà n ước đ ể bù đắp bội chi , đáp ứng nhu cầu chi tiêu thường xuyên c ủa ngân sách nhà n ước có ảnh h ưởng th ế nào đến nền kinh tế. ♣Khi mở rộng tín dụng nhà nước dưới hình thức vay từ cc chủ thể kinh t ế phi ngn hng để bù đắp bội chi ngân sách không làm tăng lượng ti ền cung ứng và do đó không t ạo áp l ực gia tăng lạm phát. Tuy nhiên nếu người mua các chứng khoán chính ph ủ là các ngân hàng th ương mại thì hnh vi đi vay này sẽ làm tăng lượng ti ền cung ứng. Mặt khác, khi kh ối l ượng vay c ủa chính phủ tăng lên, li suất thị trường bị đẩy lên làm gi ảm nhu c ầu đ ầu t ư c ủa cá nhân và doanh nghiệp và làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế. CU 28 Trình by chức năng và phn tích vai trị của tín dụng. Lin hệ thực tiễn Việt Nam. 1. Chức năng của tín dụng a. Phn phối lại vốn tiền tệ trong nền kinh tế Nghĩa là nhờ vào sự vận động của tín dụng mà các ch ủ th ể t ạm th ời thi ếu v ốn nh ận đ ược một phần vốn tiền tệ từ những chủ thể tạm thời thừa vốn trong x h ội đ ể ph ục v ụ ho ạt đ ộng sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng tăng hiệu quả sử dụng vốn trong toàn x hội, nng cao hiệu quả kinh doanh.. Vốn tín dụng cĩ thể phn phối dưới hai hình thức : phn ph ối tr ực ti ếp v phn phối gin tiếp ( thông qua các định chế tài chính trung gian như ngân hàng, qu ỹ tín d ụng, công ty tài chính…). b. Thanh khoản Khoản thu nhập chưa được sử dụng và gần như ở vị thế c ủa phương ti ện cất tr ữ sẽ th ực s ự đi vào lưu thông khi nó được cấp cho người có nhu cầu sử dụng vốn thông qua cơ chế tín dụng. c. Tạo ra các công cụ lưu thông tín dụng và tiền tín dụng cho nền kinh tế Thông qua hoạt động tín dụng đ lm pht sinh cc cơng cụ lưu thông tín d ụng nh ư th ương phi ếu, kỳ phiếu, trái phiếu…, các công cụ này có thể lưu thông, chuyển nhượng, có th ể thay th ế m ột khối lượng lớn tiền mặt lưu hành. 2. Lin hệ thực tiễn Việt nam Nền kinh tế nước ta vừa thiếu vốn vừa sử dụng vốn kém hi ệu qu ả tín dụng chưa thực hiện tốt các chức năng và vai trị của nĩ thị trường tài chính tín dụng thiếu sự đa dạng, năng động và không hiệu quả, đồng vốn nhàn rỗi chưa được vận động thông su ốt k ịp th ời đ ể ph ục vụ cho nền kinh tế phát triển tăng tốc. CHƯƠNG III HỆ THỐNG NGÂN HÀNG CU 29 - 18 -
- Phân biệt sự khác nhau giữa hệ thống ngân hàng một cấp và hệ thống ngân hàng hai c ấp ở Việt Nam. Phân tích những lợi thế của hệ thống ngân hàng hai c ấp so v ới h ệ th ống ngân hàng một cấp. Hệ thống ngân hàng 1 cấp Hệ thống ngân hàng 2 cấp (1951 – 1987) (1988 – nay) Khái niệm Một ngân hàng độc quyền, ngân Hệ thống ngân hàng bao gồm: Ngân hàng hàng thuộc quyền sở hữu của Nhà Nhà nước và các ngân hàng chuyên doanh nước là duy nhất, có tổ chức trên (ngân hàng thương mại và các tổ chức tín khắp các địa bàn hành chính tới dụng) cấp huyện, hoạt động theo nguyên tắc tập trung, thống nhất trong cả nước Chức Hệ thống ngân hàng Nhà nước - Ngân hàng Nhà nước (cấp quản lý năng thực hiện đồng thời 2 chức năng: vĩ mô) đóng vai trò là ngân hàng phát hành - Quản lý Nhà nước về tiền tệ, tiền, thực hiện quản lý Nhà nước trên lĩnh tín dụng và thanh toán vực tiền tệ, tín dụng bằng pháp luật, chính - Hạch toán kinh tế toàn ngành sách, các công cụ khác nhằm vào mục tiêu của chính sách kinh tế và chính sách tiền tệ với trọng tâm là ổn định tiền tệ. - Ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng khác hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng trên thị trường nhằm mục đích lợi nhuận phù hợp với chính sách pháp luật của Nhà nước. Phạm vi Mô hình tổ chức quản lý thống hoạt động nhất từ trung ương đến địa phương Phù hợp với yêu cầu của cơ chế Phù hợp với nền kinh tế hàng hoá nhiều kế hoạch hóa tập trung mang nặng thành phần, kinh tế thị trường theo định tính chất bao cấp hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước. ♣Những lợi thế của ngân hàng 2 cấp so với ngân hàng 1 cấp Hệ thống ngân hàng 1 cấp đơn nhất với cơ chế quản lý bao cấp, quan liêu đã làm cho ho ạt động toàn ngành ngân hàng trở nên đơn phương, cứng nhắc. Ngân hàng Nhà n ước không th ể làm tròn chức năng kinh doanh theo đúng nghĩa của nó cũng như không làm tròn chức năng qu ản lý Nhà nước các hoạt động tiền tệ ngân hàng. Ho ạt động mang tính bao c ấp c ủa h ệ th ống ngân hàng 1 cấp đã dẫn đến sự phân bổ và sử dụng v ốn thi ếu hi ệu qu ả làm suy gi ảm lòng tin c ủa công chúng. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng 2 c ấp có s ự phân đ ịnh rõ ràng hai ch ức năng qu ản lý Nhà nước và chức năng kinh doanh của hệ thống ngân hàng. Trong đó, NHTW phát hành ti ền, là ngân hàng của các ngân hàng, ngân hàng của chính phủ, thực hi ện ch ức năng qu ản lý Nhà n ước các hoạt động về tiền tệ và ngân hàng trong phạm vi quốc gia. Chức năng kinh doanh ti ền t ệ và dịch vụ ngân hàng thuộc về các ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng. CHƯƠNG IV NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CÂU 30 Trình bày nội dung của các chức năng của ngân hàng thương m ại. M ối quan h ệ gi ữa các ch ức năng. Chức năng nào giúp cho ngân hàng thương mại có vai trò tạo tiền? Cho ví dụ minh hoạ. 1. Chức năng của Ngân hàng thương mại • Chức năng thủ quỹ cho xã hội Nội dung: NHTM nhận tiền gửi, giữ tiền, bảo quản tiền, thực hiện yêu cầu rút ti ền, chi ti ền của khách hàng là các chủ thể trong nền kinh tế. - 19 -
- Vai trò: Đối với khách hàng: + Đảm bảo an toàn tài sản + Sinh lợi cho đồng vốn tạm thời thừa Đối với Ngân hàng: + Là cơ sở để thực hiện chức năng thanh toán + Tạo nguồn vốn để ngân hàng thực hiện chức năng tín dụng Đối với nền kinh tế: + Tập trung nguồn vốn tạm th ời th ừa trong n ền kinh t ế – nh ững nguồn vốn có ích cho tiêu dùng, sản xuất kinh doanh để phục vụ phát triển sản xuất. + Khuyến khích tích luỹ trong xã hội • Chức năng trung gian thanh toán Nội dung: Trên cơ sở khách hàng mở tài khoản tiền gửi thanh toán tại ngân hàng, thay m ặt cho khách hàng, NHTM trích tiền gửi trên tài khoản trả cho người được hưởng ho ặc nhận ti ền vào tài khoản theo sự uỷ nhiệm của khách hàng. Vai trò: Đối với khách hàng: + Tạo điều kiện thanh toán nhanh chóng, hiệu quả + Tạo điều kiện thanh toán an toàn Đối với ngân hàng: + Cung ứng m ột dịch vụ thanh toán không dùng ti ền m ặt có ch ất lượng làm tăng uy tín cho ngân hàng, tạo điều kiện thu hút nguồn vốn tiền gửi. + Uy tín đ ược nâng cao NHTM mở rộng quy mô chức năng trung gian tín dụng và tăng nguồn vốn cho vay + Góp phần tăng thêm thu nhập cho ngân hàng Đối với nền kinh tế: + Chức năng thanh toán đẩy nhanh t ốc đ ộ thanh toán, luân chuy ển v ốn trong nền kinh tế đẩy nhanh quá trình lưu thông hàng hóa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hiệu quả của quá trình tái sản xuất xã hội. + Làm giảm khối lượng tiền mặt dẫn đến tiết kiệm chi phí lưu thông tiền mặt. • Chức năng trung gian tín dụng + Nội dung: Ngân hàng thực hiện chức năng trung gian tín dụng khi nó là “cầu n ối” gi ữa người thừa vốn và người cần vốn. Cụ thể là: ngân hàng huy động mọi khoản tiền chưa sử dụng đến của các chủ thể trong nền kinh tế để hình thành nên quỹ cho vay tập trung. Trên c ơ sở nguồn vốn này, ngân hàng sử dụng để cho vay đáp ứng nhu c ầu v ốn b ổ sung trong quá trình sản xuất kinh doanh, tiêu dùng của các củ thể kinh tế. + Vai trò: - Đối với người đi vay: + Thoả mãn được nhu cầu vốn tạm thời thi ếu trong quá trình sản xuất kinh doanh và tiêu dùng của các chủ thể trong nền kinh tế. + Tiết kiệm chi phí, thời gian tìm kiếm nguồn vốn tiện lợi, chắc chắn và hợp pháp. - Đối với người đi gửi: + Thu lợi từ vốn tạm thời nhàn rỗi của mình + Đ ảm b ảo an toàn ti ền g ửi và cung c ấp cho khác hàng các d ịch vụ thanh toán tiện lợi - Đối với ngân hàng: + Tăng cường lợi nhuận cho ngân hàng từ chênh l ệch gi ữa lãi su ất cho vay và lãi suất tiền gửi hoặc hoa hồng môi giới là cơ sở tồn tại và phát triển ngân hàng. + Tạo khả năng tạo tiền cho ngân hàng. - Đối với nền kinh tế: + Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vì đáp ứng nhu c ầu v ốn đ ể đ ảm bảo quá trình tái sản xuất được thực hiện và mở rộng quy mô sản xuất. + Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhờ tận dụng nguồn vốn tạm th ời th ừa vào quá trình vay sinh lời. + Kích thích quá trình luôn chuyển vốn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh. 2. Mối quan hệ giữa các chức năng - Các chức năng của NHTM có mối quan hệ chặt chẽ, bổ sung, h ỗ tr ợ cho nhau, trong đó, chức năng trung gian tín dụng là chức năng c ơ bản nhất: t ạo c ơ s ở cho vi ệc th ực hi ện các chức năng sau. Đồng thời, khi ngân hàng thực hi ện tốt chức năng trung gian thanh toán và th ủ quỹ lại góp phần tăng nguồn vốn tín dụng, mở rộng quy mô hoạt động của ngân hàng. - Chỉ khi chức năng thanh toán được thực hiện hoàn thiện thì vai trò c ủa NHTM m ới được nâng cao hơn với tư cách là người thủ quỹ xã hội. Và trên c ơ sở chức năng th ủ qu ỹ, NHTM thực hiện chức năng thanh toán. Vai trò tạo tiền của NHTM thực chất là hệ quả của 2 chức năng: - Chức năng trung gian tín dụng: NHTM vừa nhận tiền gửi vừa cho vay - 20 -
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Chương 5: CUNG CẦU TIỀN TỆ [Tiền tệ ngân hàng]
58 p | 984 | 312
-
Giáo trình Tiền tệ ngân hàng - TS. Nguyễn Minh Kiều (chủ biên)
514 p | 555 | 304
-
Một số câu hỏi và đáp án môn Tiền Tệ Ngân Hàng
73 p | 755 | 297
-
Ebook Tiền tệ Ngân hàng - Chủ biên: TS. Nguyễn Minh Kiều
514 p | 406 | 250
-
Bài giảng tiền tệ ngân hàng - Chương 14: Hoạt động kinh doanh ngân hàng
21 p | 544 | 246
-
Tiền tệ ngân hàng - PGS. TS Nguyễn Đăng Dờn (chủ biên)
340 p | 314 | 172
-
Chương 6: Lạm phát [Tiền tệ ngân hàng]
55 p | 478 | 170
-
Ebook Tiền tệ ngân hàng - PGS.TS. Nguyễn Đăng Dờn (chủ biên)
340 p | 211 | 99
-
Tài bài giảng Tiền tệ - ngân hàng
107 p | 60 | 24
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng - ĐH Kinh tế
85 p | 51 | 14
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 1 - ThS. Trần Linh Đăng
26 p | 46 | 12
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 3 - ThS. Trần Linh Đăng
24 p | 29 | 9
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 5 (tt) - ThS. Trần Linh Đăng
25 p | 42 | 8
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 6 - ThS. Trần Linh Đăng
25 p | 34 | 8
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 7 - ThS. Trần Linh Đăng
34 p | 34 | 7
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 2 - ThS. Trần Linh Đăng
37 p | 38 | 6
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 8 - ThS. Trần Linh Đăng
30 p | 21 | 6
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 5 - ThS. Trần Linh Đăng
18 p | 26 | 5

markdown:
# Tiền tệ Ngân hàng
Chia sẻ: Đinh Thị Thu Thùy | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:76
lượt xem 874
download
![](http://image.tlvnimg.com/document/thumbnail/2009/20091220/baby_thuy15/80x100/6171340897569.jpg)
##
Tiền tệ Ngân hàng
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](images/down16x21.png)
Giai đoạn hình thái giá trị chung là giai đoạn biến đổi về chất vì những vật được chọn đều có đặc điểm chung là có thể lưu trữ được và phần nào mang bản chất tiền tệ: là hàng hoá, đóng vai trò làm vật ngang giá chung trong trao đổi, có giá trị và giá trị sử dụng – là trung gian trong trao đổi hàng hoá dịch vụ. biệt biểu hiện ở chỗ tiền có giá trị đặc biệt, nghĩa là có khà năng trao đổi trực tiếp với mọi hàng hoá nên có thể thoả mãn...
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Tiền tệ Ngân hàng
- Tiền tệ Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, tháng năm ….. -1-
- CHUƠNG I ĐẠI CƯƠNG TIỀN TỆ CÂU 1 Trình bày nguồn gốc ra đời của tiền tệ theo quan điểm của Marx. Giai đo ạn nào trong quá trình phát triển của các hình thái giá trị là bước thay đổi về chất dẩn đến sự ra đời của tiền tệ? 1. Nguồn gốc ra đời của tiền tệ Theo Marx, tiền tệ có nguồn gốc từ sản xuất và trao đổi hàng hoá, có th ể đ ược nghiên cứu bằng sự phát triển của các hình thái giá trị. •Hình thái giá trị giản đơn (ngẫu nhiên): là hình thái đầu tiên, vào giai đoạn cuối của chế độ công xã nguyên thuỷ, khi trình độ sản xuất trong các công xã bắt đầu phát tri ển, là ti ền để nảy sinh sự trao đổi giữa các công xã. Đặc trưng: giá trị một hàng hoá chỉ có thể được biểu hiện bởi một hàng hoá khác. X hhA = Y hhB •Hình thái giá trị đầy đủ (mở rộng): nhu cầu trao đổi ngày càng mở rộng hơn do sự tan rã của chế độ công xã nguyên thuỷ dẫn đến hình thành chế độ chi ếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và phân công lao động xã hội lần thứ nhất (hình thành 2 ngành tr ồng tr ọt và chăn nuôi). Điều đó làm cho trao đổi hàng hoá trở nên m ở rộng hơn, th ường xuyên h ơn và ph ức t ạp hơn. Đặc trưng: giá trị một hàng hoá được biểu hiện ở nhiều hàng hoá khác nhau. Y hhB X hh A = Z hhC U hhD … •Hình thái giá trị chung: sản xuất hàng hoá phát triển làm cho chuỗi hàng hoá đóng vai trò làm vật ngang giá ngày càng chồng chéo, quan h ệ trao đ ổi khó khăn, ph ức t ạp. M ặt khác trình độ phân công lao động xã hội càng cao làm cho sản xu ất và đ ời s ống ph ụ thu ộc vào vi ệc trao đổi, cần có hình thức trao đổi tiến bộ hơn, đó là thông qua hàng hoá trung gian. Đặc trưng: giá trị hàng hoá được biểu hiện một cách giản đơn hay thống nhất vào một hàng hoá nhất định làm trung gian. Y hhA Z hhC = X hh A U hhD … •Hình thái tiền tệ: sự phát triển của sản xuất và phân công lao động xã hội lần thứ hai dẫn đến sự hình thành thị trường thương nghi ệp đòi hỏi v ật ngang giá chung ph ải th ống nh ất vào một hàng hoá duy nhất trong phạm vi quốa gia, quốc tế. Vật ngang giá chung phải có giá tr ị cao; thuần nhất về chất, dễ chia nhỏ, dễ gộp lại, ít b ị hao mòn. Hàng hoá đ ược ch ọn làm v ật ngang giá độc quyền để biểu hiện và đo lường giá trị của hàng hoá gọi là tiền tệ. X hhA Y hhB = U (ounce) vàng Z hhC … Tiền tệ là sản phẩm tất yếu của sản xuất và lưu thông hàng hoá. 2. Giai đoạn nào là bước thay đổi về chất dẫn đến sự ra đời của tiền tệ Giai đoạn hình thái giá trị chung là giai đoạn biến đổi về chất vì những vật được ch ọn đ ều có đặc điểm chung là có thể lưu trữ được và phần nào mang bản ch ất ti ền t ệ: là hàng hoá, đóng vai trò làm vật ngang giá chung trong trao đổi, có giá tr ị và giá tr ị s ử d ụng – là trung gian trong trao đổi hàng hoá dịch vụ. CÂU 2 Phân tích bản chất của tiền tệ theo quan điểm c ủa Marx : “Ti ền t ệ là hàng hoá đ ặc bi ệt.” Trong điều kiện lưu thông giấy bạc, bản chất này được biểu hiện như thế nào? -2-
- 1. Quan điểm của Marx Tiền là một hàng hoá đặc biệt, độc quyền giữ vai trò làm vật ngang giá chung để phục vụ cho quá trình lưu thông hàng hoá. ∗Tiền tệ là hàng hoá bởi vì: •Tiền tệ có nguồn gốc từ hàng hoá: do quá trình phát sinh và phát triển của sản xuất hàng hoá đã làm xuất hiện tiền tệ với tư cách là vật ngang giá chung đ ể bi ểu hi ện và đo lường giá trị của mọi hàng hoá trong phạm vi quốc gia, quốc tế. Như v ậy, ti ền th ực ch ất cũng chỉ là một loại hàng hoá, tách khỏi thế giới hàng hoá mà thôi. •Tiền mang đầy đủ thuộc tính của hàng hoá: +Xét từ hình thái ti ền th ực (b ạc ho ặc vàng): sau khi tr ở thành ti ền t ệ, vàng (bạc) vẫn mang đầy đủ hai thuộc tính của hàng hoá là giá tr ị (lao đ ộng xã h ội hao phí đ ể khai thác, tôi luyện, đúc vàng) và giá trị sử dụng (được dùng làm vật ngang giá chung m ột cách đ ộc quyền, có thể trao đổi với bất kì hàng hoá dịch vụ khác). +Xét t ừ hình thái dấu hi ệu giá tr ị: khi s ản xu ất và l ưu thông hàng háo phát triển vàng (bạc) được thay thế bằng các dấu hiệu giá trị như ti ền đúc không đ ủ giá, ti ền gi ấy, bút tệ.. Các dấu hiệu này mặc dù không có giá trị n ội tai nh ưng vẫn t ồn t ại đ ộc l ập v ới t ư cách là đại biểu của tiền thực. ∗Tiền là hàng hoá đặc biệt biểu hiện ở chỗ tiền có giá trị đặc biệt , nghĩa là có khà năng trao đổi trực tiếp với mọi hàng hoá nên có thể tho ả mãn nhu c ầu v ề nhi ều m ặt. Với giá tr ị sử dụng đặc biệt đó, tiền trở thành vật đại biểu chung cho của cải xã hội. 2. Trong điều kiện lưu thông giấy bạc, bản chất này biểu hiện: Giấy bạc ngân hàng là tiền dưới hình thái dấu hiệu giá trị, chuyển tệ bất khả hoán (không thể đổi ra vàng ). Trong điều kiện lưu thông gi ấy bạc ngân hàng, b ản ch ất ti ền t ệ đ ược bi ểu hiện ở chỗ: + Giá trị làm nên đồng tiền: lao động hao phí để in tiền. + Giá trị mà nó đại di ện trong l ưu thông: là giá tr ị ph ản x ạ c ủa vàng b ạc, ph ụ thuộc vào giá trị hàng hoá dịch vụ trong tương quan với số lượng ti ền tệ mà ngân hàng trung ương cho phép đưa vào lưu thông. + Giá trị sử dụng: làm vật ngang giá chung. CÂU 3 Phân loại hình thức tiền tệ theo quan điểm của Marx? Tại sao trong quá trình phát tri ển c ủa tiền tệ, vàng đã từng được xem là hàng hoá lí tưởng nhất phù hợp với vai trò của tiền tệ? 1. Phân loại hình thái tiềntệ theo quan điểm Marx ∗ Căn cứ vào hình thái giá trị của tiền tệ: + Tiền thực (hoá tệ): là hình thái tiền tệ, có đầy đủ giá trị n ội tại, l ưu thông đ ược là nh ờ giá trị của chính bản thân. + Dấu hiệu giá trị (tín tệ): là hình thái tiền tệ, lưu thông đ ược không ph ải do giá tr ị c ủa b ản thân mà nhờ sự tín nhiệm, sự quy ước của xã hội đối với bản thân. ∗ Căn cứ vào hình thái vật chất của tiền tệ: + Tiền mặt: là tiền vật chất, được quy định một cách cụ thể về hình dáng, kích thước, trọng lượng, màu sắc, tên gọi… + Tiền ghi sổ (bút tệ): là tiền phi vật chất, tồn tại dưới hình th ức những con s ố, ghi trên tài khoản tại ngân hàng. 2. Vàng được xem là hàng hoá lí tưởng Thời kì đầu, tùy điều kiện hoàn cảnh cụ thể của các dân tộc và ở các th ời đ ại khác mà vai trò tiền được thể hiện ở các hàng hoá khác nhau. Thông thường là những v ật d ụng quan tr ọng b ậc nhất hay đặc sản của vùng. Cùng sự phân công lao động lần thứ hai, thủ công nghi ệp tách khỏi nông nghi ệp, vai trò c ủa tiền chuyển sang kim loại. Cuối thời kì này, vai trò của tiền được cố định ở vàng vì có tính ưu việt hơn những loại hàng hoá khác trong việc thực hi ện ch ức năng c ủa ti ền. Tính ưu vi ệt này thể hiện: + Vì tương đối quý hiếm nên được ưa chuộng trên toàn thế giới ở bất kì giai đoạn nào. + Tính đồng nhất cao, thuận lợi cho việc đo lường, biểu hi ện giá c ả c ủa các hàng hoá trong quá trình trao đổi. -3-
- + Dễ phân chia mà không làm ảnh hưởng đến giá tr ị v ốn có c ủa nó. Vì v ậy vàng có ý nghĩa quan trọng trong việc biểu hiện giá cả trong lưu thông hàng hoá trên th ị tr ường b ởi l ẽ hàng hoá trên thị trường rất đa dạng và có giá cả khác nhau. + Dễ mang theo, cùng 1 thể tích nhỏ, khối lượng nhỏ có th ể đại di ện cho giá tr ị kh ối lượng hàng hoá lớn. + Giúp việc thực hiện chức năng dự trữ giá trị tiền tệ thuận lợi hơn. + Được tất cả mọi người chấp nhận, là phương ti ện trao đ ổi trong th ời gian dài, có s ức mua ổn định, dễ dàng nhận biết, chuyên chở. CÂU 4 Thế nào là tiền thực, dấu hiệu giá trị? Phân tích những lợi th ế và bất l ợi c ủa vi ệc ứng d ụng các hình thái trên. 1. Tiền thực (hóa tệ): Là hình thái tiền tệ, có đầy đủ giá trị nội tại, lưu thông được là nhờ giá trị của chính bản thân. VD: tiền bằng tôn, sắt, đồng, tuy nhiên chỉ có tiền vàng, ti ền b ạc đúc đ ủ giá m ới đ ược xem đúng là tiền thực và có giá trị lưu hành mà không cần có sự quy ước của nhà nước. •Lợi thế: +được mọi người chấp nhận do quý hiếm, không gỉ sét. +có giá trị cao, thuần nhất về chất. +dễ chia nhỏ, dễ đúc thành khối, bền vững. +dễ nhận biết, lưu trữ, chuyên chở. •Bất lợi: +để được chấp nhận trao đổi phải cân lại để xác định giá trị trong các cuộc giao dịch nên mất nhiều thời gian, công sức. +việc quản lí lưu thông ti ền đúc không hi ệu qu ả nên d ễ d ẫn đ ến hi ện t ượng ti ền không đủ giá, biến chất. +khó vận chuyển đi xa, rủi ro cướp lớn hoặc hao hụt trong quá trình vận chuyển. 2. Dấu hiệu giá trị (tín tệ) Là hình thái tiền tệ, lưu thông được không phải nhờ giá trị c ủa b ản thân, mà là nh ờ s ự tín nhiệm, sự quy ước của xã hội đối với bản thân. VD: tờ 1.000 và 10.000 tuy có cùng chi phí s ản xuất nhưng đem lại giá trị khác nhau khi sử dụng. Có hai loại: tiền giấy khả hoán (được phát hành trên cơ sở có vàng dự trữ đảm bảo ở ngân hàng và có thể đổi ra vàng) và tiền giấy bất khả hoán (không thể đổi ra vàng). •Lợi thế:+gọn nhẹ, dễ mang theo làm phương tiện trao đổi hàng hoá, thanh toán nợ. + dễ thực hi ện ch ức năng ph ương ti ện d ự tr ữ c ủa c ải d ưới hình thái giá trị. +b ằng cách thay đ ổi các con s ố trên m ặt đ ồng ti ền, m ột l ượng gía tr ị nh ỏ hay lớn được biểu hiện, chi phí thực hiện không quá tốn kém. +v ới ch ế đ ộ đ ộc quy ền phát hành gi ấy b ạc và quy đ ịnh nghiêm ng ặt c ủa chính phủ, tiền giấy giữ được giá trị của nó. •Bất lợi: +dễ hư, rách, chuột bọ gặm nhấm. +thường chỉ có giá trị tại quốc gia phát hành. +thường xuyên biến động do nhiều yếu tố: cung-cầu tiền tệ. CÂU 5 Phân biệt hoá tệ và tín tệ. Tại sao trong quá trình phát triển của hoá tệ, vàng được xem là hàng hoá lí tưởng nhất phù hợp với vai trò của tiền tệ? Hóa tệ: là hàng hoá cụ thể, phổ biến, giản dị, có gía trị sử dụng và có giá trị đối với người nhận nó nhằm thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người. Tín tệ: được xem là dấu hiệu của vàng, được lưu thông trên cơ sở sự tín nhiệm của công chúng đối với cơ quan phát hành ra chúng (ngân hàng). Ngân hàng có thể phát hành tín tệ trên c ơ sở tin tưởng người vay có khả năng hoàn trả nợ, còn người nắm giữ tiền giấy thì tin rằng nếu nộp vào ngân hàng thì sẽ được hoàn trả bằng vàng. CÂU 6 Bút tệ là gì? Trình bày những lợi thế trong việc lưu thông tiền dưới hình thái bút tệ. 1. Bút tệ ( tiền ghi sổ) Là tiền tệ phi vật chất, tồn tại dưới hình thức những con số, ghi trên tài khoản tại ngân hàng. Ưu điểm: -4-
- - Giảm đáng kể chi phí lưu thông tiền mặt như in ti ền, bảo quản, v ận chuyển, đ ếm, đóng gói… - Tạo điều kiện thuận lợi và nhanh chóng cho các chủ thể tham gia thanh toán qua ngân hàng. - Bảo đảm an toàn trong sử dụng đồng tiền, hạn chế hi ện tương tiêu c ực (m ất c ắp, h ư hao…) - Có tác dụng giống tiền giấy: có thể cân đối cung cầu chủ động hơn, là công c ụ phát triển tổng số lượng tiền tệ, thích ứng với các nhu cầu giao dịch. - Tạo điều kiện cho ngân hàng thương mại trong quản lí và đi ều tiết lượng ti ền cung ứng. CÂU 7 Phân biệt sự khác nhau giữa chức năng thước đo giá trị và chức năng phương tiện lưu thông của tiền tệ. Với các chức năng trên, tiền tệ có tác dụng như thế nào đối với lưu thông hàng hoá? 1. Chức năng thước đo giá trị Tìền tệ thực hiện chức năng thước đo giá trị khi ti ền tệ đo l ường và bi ểu hi ện giá tr ị của các hàng hoá khác thành giá cả. Khi thực hi ện chức năng này ti ền l ấy giá tr ị b ản thân nó so sánh với giá trị hàng hoá (giá trị của tiền là giá trị c ủa một l ượng vàng nh ất đ ịnh, do nhà n ước quy định làm đơn vị tiền tệ). Khi giá trị hàng hoá chưa được th ực hi ện thì ti ền t ệ ch ỉ bi ểu hi ện thành thước đo trên ý niệm. • Đặc điểm: - Phải quy định tiêu chuẩn giá cả cho đồng ti ền. Tiêu chu ẩn giá c ả là đ ơn v ị ti ền t ệ c ủa một nước, do nhà nước quy định dùng để đo lường và biểu hiện giá cả của tất cả các hàng hoá. - Phải là tiền thực nghĩa là có đầy đủ giá trị nội tại. - Không nhất thiết phải là tiền mặt mà chỉ cần tiền trong ý niệm mà thôi. • Tác dụng đối với lưu thông: Các hàng hoá với những giá tr ị sử d ụng khác nhau đ ược quy v ề cùng m ột đ ơn v ị đo lường là tiền tệ thông qua giá cả, tạo nên sự dễ dàng và thu ận ti ện khi so sánh giá tr ị gi ữa chúng. Việc tạo lập mối quan hệ giữa các loại hàng hoá làm giảm chi phí thời gian giao d ịch do giảm số giá cả. 2. Chức năng phương tiện lưu thông Tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện lưu thông khi tiền tệ làm môi giới cho quá trình trao đổi hàng hoá. Sự vận động của tiền tệ gắn liền với sự vận động của hàng hoá, ph ục v ụ cho s ự chuyển dịch quyền sở hữu hàng hoá từ chủ thể này sang chủ th ể khác. Bi ểu hi ện thông qua công thức H-T-H. Điều này dẫn đến những đồng tiền thật xuất hiện, kết hợp với ch ức năng thước đo giá trị để thực hiện giá trị của hàng hoá. • Đặc điểm: - Nhất thiết phải là tiền mặt(không ghi sổ). - Sự vận động của tiền – hàng phải đồng thời. - Không nhất thiết phải là tiền thực mà có thể là các dấu hiệu giá trị. • Tác dụng đối với lưu thông: - Tiết kiệm thời gian phài chi trả cho quá trình mua bán hàng hoá giúp gi ảm chi phí giao dịch so với quá trình trao đổi trực tiếp. Qúa trình trao đ ổi tr ực ti ếp ch ỉ th ực hi ện đ ược khi có s ự trùng hợp về nhu cầu giữa người bán và người mua. - Thúc đẩy quá trình chuyên môn hoá và phân công lao động xã h ội, t ạo đi ều ki ện gia tăng sản xuất, giúp lưu thông hàng hoá thuận lợi hơn. CÂU 8 Phân biệt sự khác nhau giữa chức năng phương tiện lưu thông và chức năng ph ương ti ện thanh toán của tiền tệ. Với các chức năng trên, ti ền tệ có tác d ụng nh ư th ế nào đ ối v ới l ưu thông hàng hoá? 1. Chức năng phương tiện lưu thông Tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện lưu thông khi tiền tệ làm môi giới cho quá trình trao đổi hàng hoá. Sự vận động của tiền tệ gắn liền với sự vận động của hàng hoá, ph ục v ụ cho s ự chuyển dịch quyền sở hữu hàng hoá từ chủ thể này sang chủ th ể khác. Bi ểu hi ện thông qua -5-
- công thức H-T-H. Điều này dẫn đến những đồng tiền thật xuất hiện, kết hợp với ch ức năng thước đo giá trị để thực hiện giá trị của hàng hoá. • Đặc điểm: - Nhất thiết phải là tiền mặt(không ghi sổ). - Sự vận động của tiền – hàng phải đồng thời. - Không nhất thiết phải là tiền thực mà có thể là các dấu hiệu giá trị. • Tác dụng đối với lưu thông: - Tiết kiệm thời gian phải chi trả cho quá trình mua bán hàng hoá giúp gi ảm chi phí giao dịch so với quá trình trao đổi trực tiếp. Qúa trình trao đ ổi tr ực ti ếp ch ỉ th ực hi ện đ ược khi có s ự trùng hợp về nhu cầu giữa người bán và người mua. - Thúc đẩy quá trình chuyên môn hoá và phân công lao động xã h ội, t ạo đi ều ki ện gia tăng sản xuất, giúp lưu thông hàng hoá thuận lợi hơn. 2. Chức năng hương tiện thanh toán Tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện thanh toán khi sự vận đ ộng c ủa ti ền t ệ tách r ời hoặc độc lập tương đối so với sự vận động của hàng hoá để phục vụ cho quan h ệ mua bán hàng hoá, thực hiện các khoản dịch vụ hoặc giải trừ các khoản nợ. VD: trả ti ền mua chịu hàng hoá, trả lương cuối kì, nộp thuế… • Đặc điểm: - Có thể là tiền mặt hoặc không dùng tiền mặt. - Có thể là tiền ghi sổ, tiền thực hay dấu hiệu giá trị. • Tác dụng đối với lưu thông: Ngoài các tác dụng như của chức năng phương ti ện lưu thông, chức năng ph ương ti ện thanh toán còn có tác dụng: - Thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt, giúp ti ết kiệm những kho ản chi phí v ề l ưu thông tiền mặt. - Là cơ sở cho sự ra đời của tín dụng, tạo điều kiện sử dụng vốn có hiệu quả. CÂU 9 Phân biệt sự khác nhau giữa chức năng phương tiện lưu thông và chức năng ph ương ti ện tích lũy của tiền tệ. Với các chức năng trên, tiền tệ có tác dụng nh ư th ế nào đ ối v ới l ưu thông hàng hoá? 1. Chức năng phương tiện lưu thông Tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện lưu thông khi tiền tệ làm môi giới cho quá trình trao đổi hàng hoá. Sự vận động của tiền tệ gắn liền với sự vận động của hàng hoá, ph ục v ụ cho s ự chuyển dịch quyền sở hữu hàng hoá từ chủ thể này sang chủ th ể khác. Bi ểu hi ện thông qua công thức H-T-H. Điều này dẫn đến những đồng tiền thật xuất hiện, kết hợp với ch ức năng thước đo giá trị để thực hiện giá trị của hàng hoá. • Đặc điểm: - Nhất thiết phải là tiền mặt(không ghi sổ). - Sự vận động của tiền – hàng phải đồng thời. - Không nhất thiết phải là tiền thực mà có thể là các dấu hiệu giá trị. • Tác dụng đối với lưu thông: - Tiết kiệm thời gian phải chi trả cho quá trình mua bán hàng hoá giúp gi ảm chi phí giao dịch so với quá trình trao đổi trực tiếp. Qúa trình trao đ ổi tr ực ti ếp ch ỉ th ực hi ện đ ược khi có s ự trùng hợp về nhu cầu giữa người bán và người mua. - Thúc đẩy quá trình chuyên môn hoá và phân công lao động xã h ội, t ạo đi ều ki ện gia tăng sản xuất, giúp lưu thông hàng hoá thuận lợi hơn. 2. Chức năng phương tiện tích lũy Tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện cất trữ khi ti ền tệ tạm th ời tr ở về tr ạng thái n ằm im để dự trữ, thực hiện các chức năng trao đổi trong tương lai. • Đặc điểm: - Có thể là tiền thực (gọi là cất trữ nguyên thủy) hợac các dấu hiệu giá trị trong ngân hàng, trên thị trường tài chính (gọi là tích lũy). - Có thể là tiền mặt hoặc các hình thức không bằng tiền mặt. Như vậy, các loại tiền đều thực hiện chức năng này, chỉ khi giá trị ti ền tệ ổn đ ịnh thì chức năng này mới phát huy tác dụng. -6-
- • Tác dụng đối với lưu thông: - Tạo nên phương tiện tích lũy an toàn với tính lỏng cao nghĩa là có kh ả năng chuy ển hoá thảnh tiền mặt một cách dễ dàng, nhanh chóng với chi phí thấp. - Điều tiết khối lượng tiền và khối lượng hàng hoá trong lưu thông. CÂU 10 Trình bày nội dung và mối quan hệ giữa các chức năng của ti ền tệ theo quan đi ểm c ủa Marx. Từ đó nêu rõ vai trò của tiền tệ đối với nền kinh tế. 1. Mối quan hệ giữa các chức năng Theo quan điểm của Marx, tiền tệ có 5 chức năng: thước đo giá trị, phương ti ện lưu thông, phương tiện thanh toán, phương tiện cất trữ và tiền tệ thế giới. Các chức năng này có mối quan hệ thống nhất, tác động và chuyển hoá lẫn nhau, trong đó: - Chức năng phương tiện lưu thông và thước đo giá trị là hai chức năng quan tr ọng nhất, có mối quan hệ chặt chẽ và không thể tách rời nhau: khi ti ền thực hi ện chức năng th ước đo gía trị làm giá cả hàng hoá hình thành trong ý thức con người, tiền tệ đã đo l ường và xác đ ịnh giá tr ị hàng hoá nhưng chưa thực hiện được giá trị của hàng hoá. Chức năng ph ương ti ện l ưu thông hoàn thành chức năng thước đo giá trị , khi đó giá trị hàng hoá mới hoàn toàn đ ược th ực hi ện trọn vẹn, nghĩa là tính chất lao động xã hội của hàng hoá m ới được ch ứng minh hoàn toàn đ ầy đủ. - Khi đã thực hiện cả hai chức năng trên thì tiền mới trở thành vật trực tiếp đại biểu cho giá trị của cải xã hội , từ đó mới thực hiện được chức năng ph ương ti ện c ất tr ữ. Khi th ực hiện chức năng này thì tiền không nằm trong lưu thông nghĩa là không th ực hi ện ch ức năng phương tiện lưu thông vì tích lũy tiền là tích lũy giá trị hàng hoá ch ưa dùng đ ể dành cho t ới lúc cần. - Về mặt logic và lịch sử, sự phát triển của 3 chức năng trên làm n ảy sinh ch ức năng phương tiện thanh toán. Ngựơc lại quá trình thực hiện chức năng phương tiện thanh toán l ại tạo khả năng làm cho phương tiện lưu thông và phương tiện cất trữ phát triển. - Phát huy tốt các chức năng trên thì sẽ thực hiện được chức năng tiền tệ thế giới. 2. Vai trò của tiền tệ đối với nền kinh tế • Vai trò tiền tệ trong quá trình phát triển kinh tế: - Là công cụ thúc đẩy sự phát triển kinh tế Tiền được dùng để hạch toán các quá trình thực hiện sản xuất kinh doanh, đo lường hiệu quả sản xuất kinh doanh, thể hiện thu nhập mỗi cá nhân, mỗi tổ ch ức. Ti ền là ph ương ti ện m ở rộng kinh doanh của các doanh nghiệp. Không có ti ền doanh nghi ệp không th ể đ ảm b ảo đ ược trách nhiệm của mình với người khác khi huy động của cải xã hội, tài nguyên thiên nhiên và sức lao động vào quá trình sản xuất. Sự ra đời của thị trường tài chính đã cho phép các chủ thể của n ền kinh t ế, k ể c ả nhà n ước huy động các nguồn vốn tiền tệ theo giá cả của th ị tr ường để tho ả mãn nhu c ầu phát tri ển kinh tế của các chủ thể. - Là công cụ thực hiện tích lũy vốn sản xuất của xã hội Trong nền kinh tế thị trường, tiền tệ luôn đựơc tích luỹ để thực hi ện tái sản xu ất m ở r ộng. Qua mỗi chu kì sản xuất, vốn sản xuất vừa được bù đắp và được mở rộng thêm. Tiền tệ ngày nay được các chủ thể nắm giữ dưới dạng các công c ụ tài chính, còn ti ền th ực sự được đưa vào trong quá trình vận động c ủa tư li ệu sản xu ất ho ặc t ư li ệu tiêu dùng nh ư d ự trữ nguyên liệu, trả lương công nhân, mua sắm máy móc thiết bị. Trong điều kiện hệ thống ngân hàng, thị trường tài chính phát tri ển, các chủ th ể không ch ỉ nắm giữ tiền dưới dạng tiền mặt mà còn cất giữ dưới dạng bút tệ hoặc công c ụ tài chính, v ừa an toàn, vừa sinh lợi nên càng thúc đẩy quá trình tích lũy và t ập trung v ốn cho toàn b ộ n ền kinh tế. • Vai trò tiền tệ trong hoạt động kinh tế đối ngoại Khi xu hướng quốc tế hoá và hội nhập được thực hiện thì các công cụ qu ản lí kinh t ế đ ối ngoai như thuế quan, hạn ngạch bị xoá bỏ đã tạo điều kiện cho ti ền tệ trở thành công c ụ quan trọng nhất trong việc điều hành các chính sách kinh tế đối ngoại hiện nay. Tiền tệ trở thành công cụ điều hành chính sách đối ngo ại nh ư t ỷ giá, nông giá, phá giá ti ền t ệ làm ảnh hưởng đến xuất nhập khẩu hàng hóa và vốn. -7-
- Tiền tệ là công cụ giúp cho một nước đồng thời mở rộng các quan hệ kinh tế của nước mình ra thế giới, đồng thời thu hút các nguồn lực từ thế giới vào nước mình. • Vai trò của tiền tệ trong quản lí các quan hệ xã hội Quan hệ xã hội trong nền kinh tế thị trường ngày càng bị tiền tệ hóa nghĩa là được thực hiện thông qua một chi phí bằng tiền cụ thể. Thông qua các chính sách tài chính, nhà n ước thực hi ện sự phân ph ối lại trong n ền kinh t ế đ ể nâng cao mức sống của người có thu nhập thấp. Hầu h ết các kho ản đóng góp cho công ích, phúc lợi đều được qui ra tiền để đến tay người nhận sẽ có hiệu quả thiết thực hơn. • Vai trò của tiền tệ trong quản lí nhà nước Sự phát triển của kinh tế thị trường đòi hỏi để nuôi dưỡng b ộ máy nhà n ước và th ực hi ện các hoạt động nhà nước thì phải có một ngân sách. Ngân sách nhà n ước chính là ti ền đ ể chi cho: bộ mày điều hành, quản lí nhà nước, quốc phòng an ninh, giáo dục, y tế… Ngày nay sự hợp tác giữa các quốc gia trong các lĩnh vực cũng đ ược đo l ường, c ụ th ể hoá bằng một ngân sách. Sự giúp đỡ của một quốc gia này đ ối v ới qu ốc gia khác cũng đ ược th ực hiện bằng tiền thay vì sức người, sức của. CÂU 11 Trình bày khái niệm đặc điểm chế độ song bản vị. Từ đó nêu rõ ưu thế, nhược điểm của chế độ này. Nguyên nhân sụp đổ lưỡng kim bản vị. 1. Khái niệm Là chế độ tiền tệ mà trong đó hai thứ kim loại quý được dùng làm b ản v ị và làm c ơ s ở cho toàn bộ chế độ lưu thông tiền tệ quốc gia đó. 2. Đặc điểm - Vàng và bạc là hai thứ kim loại được dùng làm tiền tệ - Mọi người được tự do đúc tiền bằng vàng bạc - Vàng bạc có khuynh hướng thanh toán vô hạn định 3. Hình thức - Chế độ bản vị song song: mang đầy đủ 3 đặc đi ểm trên, tỷ giá trao đ ổi gi ữa ti ền vàng và tiền bạc được hình thành tự phát trên thị trường - Chế độ bản vị kép: tỷ giá giữa vàng và bạc do nhà nước quy định 4. Hạn chế - Việc sử dụng cùng một lúc hai thứ kim loại làm thước đo giá trị mâu thuẫn với chính bản chất của chức năng thước đo giá trị. Do đó, gây trở ngại cho vi ệc tính giá c ả và l ưu thông hàng hoá - Sự quy định của luật phát về tương quan giữa giá trị của vàng và bạc (trong chế đ ộ kép) mâu thuẫn với quy luật giá trị. Do đó, nếu tương quan gi ữa giá tr ị vàng và b ạc hình thành trên thị trường chênh lệch so với tương quan giữa chúng do pháp luật quy định thì quy lu ật Gresham phát huy tác dụng. 5. Ưu điểm - Do tiền đúc bằng vàng và bạc có khả năng thanh toán vô hạn đ ịnh và t ự do l ưu thông giữa các nước nên nó có tác dụng tích cực đối với sự phát tri ển của n ền kinh tế t ư bản ch ủ nghĩa + Thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa + Góp phần thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tín dụng tư bản chủ nghĩa + Tạo điều kiện phát triển ngoại thương 6. Nguyên nhận sụp đổ Chế độ song bản vị đã từng là nguyên nhân gây xáo trộn trong đ ời s ống kinh t ế và l ưu thông tiền tệ do nạn đầu cơ vàng hay bạc tùy theo sự thăng trầm của giá vàng hay bạc trên thị trường. Ví như gia’ vàng trên thị trường cao hơn giá qui định. Ngay lập tức, vàng sẽ đ ược c ất tr ữ và biến mất khỏi lưu thông. Và Gresham đã rút ra thành định lu ật Gresam “ti ền xấu tr ục xu ất ti ền tốt ra khỏi lưu thông”. Thật vậy, đồng tiền vàng ngày càng có giá do các đ ặc tính t ự nhiên đã biến mất khỏi thị trường Châu Âu. Tất cả những ai muốn thanh toán với qu ốc t ế ho ặc c ất tr ữ họ đều ưa chuộng đồng tiền vàng vì đảm bảo sẽ bán được một khối kim loại có lời. Bạc mất dần giá so với vàng. Các nước Châu Âu như Pháp, B ỉ, Th ụy Sĩ … b ỏ b ạc gi ữ vàng làm tiền tệ duy nhất và các nước Châu Á phụ thuộc việc nhập khẩu kỹ nghệ cũng bị thiệt thòi -> bỏ bạc giữ vàng. -8-
- Sự sụp đổ chế độ lượng kim bản vị với sự tổng thắng của “bản vị vàng” CÂU 12 Trình bày khái niệm, đặc điểm chế độ bản vị vàng cổ điển. Nêu ưu, nhược đi ểm. Nguyên nhân sụp đổ. 1. Khái niệm Là chế độ tiền tệ trong đó vàng được sử dụng làm c ơ sở cho toàn b ộ quá trình l ưu thông ti ền tệ của quốc gia. 2. Đặc điểm - Mọi người tự do đúc tiền vàng theo quy định của Nhà nước (tiền đủ giá) - Mọi người được tự do đổi tiền giá6y lấy tiền đúc bằng vàng - Tiền đúc bằng vàng có khả năng chi trả cô hạn định và tự do lưu thông giữa các nước 3. Ưu điểm - Khắc phục hạn chế của chế độ lưỡng kim bản vị - Chỉ còn một hệ thống tiền tệ duy nhất, thực hi ện tốt chức năng th ước đo giá tr ị, t ạo nên tiếng nói chung đảm bản hàng hoá trao đổi mua bán dễ dàng. - Là chế độ tiền tệ ổ định đồng thời được tự do lưu thông gi ữa các n ước đã thúc đ ẩy ngoãi thương, xuất khẩu phát triển, thanh toán quốc tế mở rộng, hệ thống tín d ụng cũng t ừ đó phát triển,… 4. Nhược điểm - Cần phải có đủ lượng vàng để đảm bảo tiền giấy phát hành - Việc thanh toán bằng lượng vàng giữa các quốc gia khó khăn vì phải v ận chuyển và chi phí bảo quản. 5. Nguyên nhân sụp đổ - Trong chiến tranh thế giới thứ nhất: Các bên tham chiến dùng vàng để mua quân trang, quân phục, khí giới, … Và những bên thua trận phải bồi thường chiến tranh dự trữ vàng kiệt quệ - Hơn thế, phát hành tiền giấy để phục chiến tranh, chi tiêu xã h ội lượng tiền giấy lớn hơn vàng. Người dân đến đổi không đủ để thanh toán chế độ sụp đổ CÂU 13 Trình bày khái niệm, đặc điểm chế độ bản vị vàng thoi và chế độ bản vị hối đoái. Nguyên nhân dẫn đến chế độ sụp đổ. Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, do lượng vàng dự trữ không đủ đ ể tho ả mãn nhu c ầu chuyển đổi đầy đủ của dân chúng. Nhà nước hạn chế quyền tự do chuyển đ ổi b ằng cách ch ỉ cho chuyển đổi tiền giấy lấy vàng từ một khối lượng tối thi ểu khá l ớn tr ở lên du ới hình th ức vàng thỏi. Chế độ này gọi là chế độ bản vị vàng thoi (kim đỉnh bản vị). Những nước nào không đủ vàng để theo chế độ kim đỉnh bản vị dù là có tính hạn ch ế thì có khuynh hướg dựa đơn vị tiền tệ của nước khác. Đơn vị tiền tệ đó gọi là “đồng ti ền ch ủ ch ốt”. Chế độ này ngày càng phổ biến vì đó là giải pháp giúp cho những n ước thi ếuvàng nh ưng v ẫn muốn đồng tiền của mình dính liếu đến vàng thông qua m ột đ ơn v ị ti ền t ệ khác “m ạnh” h ơn nhà chuyển đổi ra vàng dễ dàng hơn theo m ột giá chính th ức c ố đ ịnh. Ng ười ta g ọi đây là chế độ bản vị hối đoái (kim hoán bản vị). 1. Chế độ bản vị vàng thoi b. Khái niệm Là chế độ tiền tệ, trong đó vàng được sử dụng làm b ản v ị và làm c ơ s ở cho toàn b ộ ch ế đ ộ lưu thông tiền tệ quốc gia. c. Đặc điểm - Cấm tư nhân đúc tiền vàng - Không tự do lưu thông tiền vàng - Các dấu hiệu giá trị chỉ được đổi ra vàng thoi chứ không được đổi lấy ti ền đúc b ằng vàng 2.Chế độ hối đoái vàng a. Khái niệm Là chế độ bản vị vàng, trong đó tiền tệ của một quốc gia phải có quan hệ hối đoái v ới đ ồng tiền khác (tiền chủ chốt) mới đổi ra vàng được. b. Đặc điểm -9-
- - Cấm tư nhân đúc vàng - Không tự do lưu thông tiền vàng - Các dấu hiệu giá trị không được tự do đổi ra vàng mà phải có quan h ệ h ối đoái v ới đồng tiền khác 3. Nguyên nhân sụp đổ Cuộc đại khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – một thập niên sau th ế chi ến th ứ nhất, n ền kinh tế nhiều nước phát triển cao độ, nền sản xuất tăng nhanh so với sức mua c ủa m ọi ng ười người dân đua nhau đến ngân hàng đổi lấy vàng không đủ lượng vàng. Tất cả các nước lần lượt tuyên bố chấm dứt chế độ bản vị vàng chuyển sang ti ền gi ấy bất khả hoán. H ệ th ống tiền tệ hoán đổi ra vàng kết thúc, các n ước chuyển sang th ời kỳ s ử d ụng ngo ại t ệ trong h ệ thống tiền tệ quốc tế. Điều này cũng xuất phát từ nguyên do sau: - Khối lượng hàng hoá sản xuất và mậu dịch càng tăng đòi h ỏi tăng kh ối l ượng ph ương tiện thanh toán quốc tế trong khi lượng vàng sản xuất ra lại ph ụ thu ộc vào các n ước có m ỏ vàng lớn. - Nếu dùng vàng thanh toán thì phải dự trữ vàng mà vàng dự trữ thì không sinh l ợi trong khi dự trữ ngoại tệ lại có thể sinh lợi dễ dàng nếu mua trái phiếu hay gởi vào NHTW - Dùng vàng trong thanh toán quốc tế rất bất ti ện vì ph ải vận chuyển xa và t ốn chi phí bảo quản - Sự xuất hiện của các khu vực tiền tệ cũng góp phần đưa các n ước đ ến ch ỗ s ử d ụng ngoại tệ thay cho vàng trong các giao dịch quốc tế. CÂU 14 Hệ thống tiền tệ Bretton Woods và ưu nhược điểm của nó trong quan hệ tiền tệ quốc tế. Theo thoả ước Bretton Wood, chính phủ các nước thành viên cam kết duy trì tỉ giá cố định của đồng tiền nước mình so với dollar Mĩ và vàng. Dựa trên c ơ sở giá vàng c ố đ ịnh ở m ức 35 USD/ounce. Các nước có thể thành lập tỉ giá đồng tiền của mình so với dollar Mĩ. VD: 1 DEM = 1/140 ounce vàng 1 DEM = 35 USD/140 = 0.25 USD 1 USD = 4 DEM Tỉ giá hối đoái của những đồng tiền khác so với USD chỉ được phép thay đ ổi trong ph ạm vi biên độ 1% so với mean già công bố. Tỉ giá này được c ố định bằng sự can thi ệp c ủa nhà n ước trên thị trường ngoại hối khi NHTW mua và bán USD tuỳ theo quan hệ cung cầu trên thị trường. Trong hệ thống tiền Bretton Wood, trách nhiệm của Mĩ là duy trì sự ổn đinh c ủa giá c ả vì t ất cả các đồng tiền của các quốc gia khác đều dực vào giá tr ị c ủa USD và đ ồng ti ền các n ước khác phải chịu ảnh hường lạm phát đồng USD. Vì vậy n ếu Mĩ gi ữ giá vàng ổn đ ịnh ở m ức 35 USD/ounce thì giá cả thế giới sẽ ổn định. Ưu điểm: - Mang lại sự ổn định tỉ giá - Loại bỏ được sự bất ổn đối với các giao dịch buôn bán và đầu tư quốc tế. - Thúc nay kinh tế phát triển và đem lại lợi ích cho tất cả các thành viên. Nhược điểm: - Hầu hết chính phủ các quốc gia thành viên không muốn gắn chính sách ti ền t ệ c ủa mình với việc duy trì sức mua đồng tiền như cam kết khủng hoảng tỉ giá. - Mĩ không thể giữ giá vàng ổn định ở mức 35 USD/ounce vì chính ph ủ phải chi tiêu nhiều cho việc leo thang chiến tranh ở Việt Nam; sau chiến tranh thế gi ới kinh tế Châu Âu, Nhật Bản… được phục hồi, gia tăng sản xuất làm dự trữ ngo ại tệ USD tăng trong khi đó Mĩ cam kết bán vàng với giá cố định vì thế các nước này đã sử dụng d ự tr ữ ngo ại t ệ t ấn công vào kho vàng của Mĩ làm cho dự trữ vàng của Mĩ giảm dần; các nước Euro, Nh ật, Th ụy Sĩ t ừ ch ối sự áp dặt tỉ lệ lạm phát của Mĩ lên đồng tiền của họ theo giá cố định nên dollar giảm mạnh… CÂU 15: Phân tích quy luật Gresham. Trong điều kiện hiện nay, quy luật này có còn tồn tai và ảnh hưởng hay không? CHƯƠNG II : TÍN DỤNG CU 16 Trình by khi niệm v bản chất của tín dụng. Ý nghĩa thực tiễn của việc cứu vấn đề này. - 10 -
- 1. Khi niệm tín dụng Tín dụng là một quan hệ vay mượn giữa hai chủ thể, trong đó ch ủ th ể cho vay chuy ển giao một lượng giá trị vốn tín dụng cho chủ thể vay vốn sử dụng trong m ột khoản thời gian nhất định trên cơ sở đảm bảo phải có sự hoàn trả giá trị bằng vốn gốc cộng với giá trị tăng thm. 2. Bản chất của tín dụng - Qu trình vận động của tín dụng được chia làm 3 giai đoạn: + Giai đoạn 1: giai đoạn cho vay, tương ứng với thời kỳ khi mà ch ủ th ể cho vay chuyển giao giá trị vốn vay ( tiền hoặc hàng hoá) cho chủ thể vay v ốn sử d ụng do h ọ tin t ưởng rằng chủ thể vay vốn sẽ trả nợ cho họ. + Giai đoạn 2 : giai đoạn sử dụng vốn tín dụng, tương ứng v ới th ời kỳ doanh nghi ệp vay vốn sau khi nhận được giái trị vốn tín dụng chuyển giao thì được quyền sử d ụng vào m ục đích đ thoả thuận ( quyền sở hưũ vẫn thuộc về chủ thể cho vay ), vi ệc s ử d ụng ph ải cĩ hi ệu quả sinh lời. + Giai đoạn 3 : giai đoạn hoàn trả, tương ứng với thời kỳ chủ thể vay v ốn sau khi s ử dụng có hiệu quả vốn tín dụng và đáo hạn thì thanh tốn cho chủ thể cho vay cả gi tr ị v ốn g ốc v một phần giá trị tăng thêm ( cịn gọi l lợi tức tín dụng ) - Bản chất của tín dụng: + Quan hệ tín dụng dựa trên cơ sở sự tin tưởng, tín nhi ệm gi ữa ng ười đi vay và ng ười cho vay : có thể nói đây là điều kiện tiên quyết để thiết một quan hệ tín dụng. Cơ sở c ủa sự tin tưởng này có thể do uy tín của người đi vay, do giá trị tài sản th ế ch ấp và do s ự bảo lnh c ủa người thứ ba. + Tín dụng mang tính hoàn trả : dấu ấn phân biệt phạm trù tín dụng với các ph ạm trù khác. Lượng vốn được chuyển nhượng phải được hoàn trả đng hạn cả về thời gian v về gi tr ị bao gồm hai bộ phận: gốc v li. + Tín dụng là sự vận động của tư bản cho vay : bởi vì tín dụng đ th ực hi ện vi ệc di chuyển cc khoản vốn tạm thời nhn rỗi đến những nơi phát sinh nhu cầu, sự chuyển nh ượng này mang tính tạm thời và khi hoàn lại luôn phải kèm theo m ột lượng giá tr ịdôi thêm g ọi là l ơị tức. 3. Ý nghĩa thực tiễn của việc nghin cưú này - Tín dụng tồn tại trong nhiều phương thức sản xuất khác nhau. Ở bất cứ phương th ức sản xuất nào, tín dụng cũng được bi ểu hi ện ra bên ngoài nh ư là s ự vay m ượn t ạm th ời m ột v ật hoặc một số vốn tiền tệ, nhờ vậy mà người ta có thể sử dụng được giá trị cuả hàng hoá ho ặc trực tiếp hoặc gián tếp thông qua trao đổi. Hay nói cách khác, cùng m ột lúc có s ự th ừa v ốn c ủa một số chủ thể kinh tế. trong khi cc chũ thể kinh tế khc lại cĩ nhu c ầu b ổ sung v ốn. N ếu tình trạng ny khơng được giải quyết thì qu trình sản xuất cĩ th ể gặp khĩ khăn, d ẫn đ ến ngu ồn l ực của x hội khơng được sử dụng có hiệu quả nhằm đảm bảo cho quá trình ti sản xu ất đ ược ti ến hành liên tục. Như vậy, việc nghiên cưú vấn đề tín dụng giúp các ch ủ th ể trong n ền kinh t ế s ử dụng vốn một cách có hiệu quả hơn, thực hiện được việc mở rộng sản xuất c ần thi ết bằng cách huy động vốn nhàn rỗi của các chủ thể khác. - Tín dụng l knh truyền tải của nhà nước đến các mục tiêu vĩ mô. Tín d ụng cung ứng một khối lượng tiền tệ rất lớn cho toàn bộ n ền kinh tế, cho nên t ừ vi ệc nghiên c ưú b ản ch ất của tín dụng sẽ là cơ sở để nhà nước có sự điều chỉnh hợp lý cc quan h cung c ầu ti ền t ệ ho ặc lm thay đổi quy mô, hướng vận động của nguồn vốn tín dụng đ ể đ ạt đ ược nh ững m ục tiêu vĩ mô đ định trước. - Nghiên cưú tín dụng giúp nâng cao hiệu quả th ực hi ện các chính sách x h ội c ủa nh nước. - Ngoài ra, do tín dụng tạo điều kiện để mở rộng và phát tri ển quan hệ kinh tế đ ối ngoại nên việc nghiên cưú về tín dụng có ý nghĩa to l ớn đ ối v ới công cu ộc công nghi ệp hoá - hiện đại hoá nước ta hiện nay, nhất là những chính sách h ợp lý để thu hút ngu ồn v ốn đ ầu t ư nước ngoài. CU 17 Tại sao nói : “ Tín dụng là sự vận động của tư bản cho vay”. Hy gi ải thích lu ận đi ểm c ủa Mác : “ Tư bản cho vay là loại tư bản sùng bái nhất và ăn bám nhất”. 1. Tín dụng là sự vận động của tư bản cho vay Như chúng ta đ biết, tín dụng l : - Sự chuyển giao quyền sử dụng một lượng giá trị từ người này sang người khác. - 11 -
- - Sự chuyển giao ny mang tính tạm thời. - Khi hoàn trả lại lượng giá trị đ chuyển giao thì luơn phải km theo m ột lượng giá tr ị dôi thêm gọi là lợi tức. Cơ sở khách quan cho sự ra đời và phát triển quan hệ tín dụng là mâu thuẫn vốn có của qu trình tuần hồn vốn tiền tệ trong x hội, cng một lc cĩ ch ủ th ể kinh t ế t ạm th ời d ư th ừa m ột khoản vốn tiền tệ trong khi các chủ thể kinh tế khác lại có nhu cầu bổ sung vốn. Như vậy, tín dụng đ thực hiện việc di chuyển cc khoản vốn tạm thời nhn rỗi đến những n ơi phát sinh nhu cầu. Do đó, tín dụng là sự vận động của tư bản cho vay 2. Tư bản cho vay l loại tư bản sùng bái nhất và ăn bám nhất Tư bản cho vay là loại tư bản sùng bái nhất vì đây là lo ại tư bàn cần thi ết cho nhu c ầu d ự tr ữ ngắn hạn, nhu cầu đầu tư phát triển, mở rộng quy mô sản xu ất. Cho nên, m ặc dù không tr ực tiếp đầu tư vào sản xuất, chỉ bằng cách cung cấp vốn vay, tư bản cho vay v ẫn thu đ ược l ợi nhuận. Tư bản cho vay là loại tư bản ăn bám nhất vì bản thn tư bản công nghiệp đ ăn bám vào người công nhân do chiếm đoạt giá trị thặng dư do công nhân sáng tạo ra. Tuy nhiên trong tr ường h ợp kết thúc quá trình sản xuất , nh sản xuất khơng đảm đương luôn phần tiêu thụ mà lại thông qua một khâu khác có sự góp mặt của tư bản thương nghiệp, tạo điều kiên cho tư bản thương nghiệp thu được lợi nhuận trích từ giá trị thặng dư mà tư bản công nghi ệp đ bĩc l ột c ủa c ơng nhn lm thu. Như vậy, tư bản công nghiệp cũng ăn bám vào ph ần giá tr ị th ặng d ư đó trong quá trình lưu thông hàng hoá . Mà tư bản cho vay thì ăn bám vào t ư b ản công nghi ệp và t ư b ản thương nghiệp ( lấy li suất cho vay m bản chất của nĩ l mốt bộ phận của gi trị thặng dư mà nhà tư bản công nghiệp và tư bản thương nghiệp phải trích ra để trả cho tư bản cho vay vì đ sử dụng vốn tín dụng của tư bản cho vay). CU 18 Phân tích cơ sở khách quan hình thnh v pht tri ển quan hệ tín d ụng. T ừ đó nêu r vai tr ị của tín dụng đối với nền kinh tế. 1. Cơ sở khách quan hình thnh v pht triển quan hệ tín dụng a. Xuất phát từ đặc điểm chu chuyển vốn tiền tệ trong nền kinh tế : - Xuất phát từ đặc điểm tuần hoàn vốn trong quá trình sản xu ất kinh doanh cu ả cc doanh nghiệp. Cĩ những thời kỳ doanh nghiệp tạm thời thiếu vốn tiền tệ (thường xuất hiện vào thời kỳ đầu của chu kỳ sản xuất kinh doanh, khi mà doanh nghiệp cần nhiều vốn để mua dự trữ nguyên nhiên vật liệu, các yếu tồ đầu vào phục vụ quá trình sản xuất kinh doanh). Bn c ạnh đó có những thời kỳ doanh nghiệp tạm thời thừa vốn ( khi mà doanh nghi ệp đ s ản xu ất ra s ản phẩm, hng hố v tiu thụ được trên thị trường, có thu nhập bằng ti ền t ệ nh ưng ch ưa s ử d ụng h ết ngay để mua nguyên nhiên vật liệu, trả lương công nhân…). Nh ư v ậy, d ưới góc đ ộ x h ội, t ại một thời điểm luôn xuất hiện tình trạng tạm thời thừa vốn v tạm th ời thi ếu v ốn ti ền t ệ c ủa cc doanh nghiệp. - Xuất phát từ sự mất cân đối giữa thu nhập và nhu cầu chi tiêu c ủa các h ộ gia đình, c nhn trong x hội. Cĩ những hộ gia đình cĩ thu nhập nh ưng ch ưa có nhu c ầu chi tiêu h ết ngay, ngược lại có những gia đình chưa có thu nhập nhưng vẫn có nhu cầu chi tiu diễn ra hng ngy. - Xuất phát từ sự mất cân đối giữa thu và chi của NSNN TW và địa phương. Đây chính là những điều kiện cần để tín dụng xuất hiện. b. Xuất phát từ nhu cầu đầu tư và sinh lợi của các chủ thể trong nền kinh tế : - Cĩ những chủ thể vốn chỉ cĩ giới hạn nhưng họ vẫn mong muốn mở rộng và phát tri ển sản xuất ở mức cao hơn để thu được nhiều lợi nhuận hơn n ữa. Do v ậy m ới xu ất hi ện nhu c ầu vay vốn. - Ngược lại có những chủ thể tạm thời thừa vốn, chưa có nhu c ầu s ử d ụng đ ến, ch ưa sinh lợi nhưng họ không cam chịu và vẫn muốn nh ững đ ồng v ốn nhàn r ỗi đó ti ếp t ục sinh l ợi cho họ. Do vậy xuất hiện nhu cầu cần cho vay. Đây chính là điều kiện đủ rất cơ bản để thúc đẩy tín dụng ra đời và phát triển. 2. Vai trị của tín dụng đối với nền kinh tế a. Góp phần thúc đẩy quá trình ti sản xuất x hội - Cung ứng vốn một cách kịp thời cho những chủ thể cần vốn để sản xuất và tiêu dùng. Từ đó đẩy nhanh tốc độ sản xuất cũng như tốc độ tiêu thụ sản phẩm. - 12 -
- - Một hệ thống cc hình thức tín dụng đa dạng làm cho sự ti ếp c ận các ngu ồn v ốn tín dụng dễ dàng hơn, tiết kiệm chi phí giao dịch và gi ảm b ớt các chi phí ngu ồn v ốn cho các ch ủ thể kinh doanh. - Tạo sự chủ động về nguồn vốn cho các doanh nghiệp, giúp các nhà sản xu ất tích c ực tìm kiếm cơ hội đầu tư mới và nâng cao năng lực sản xuất của x hội. - Các nguồn vốn tín dụng được cung ứng luôn kèm theo các đi ều ki ện tín d ụng đ ể hạn chế rủi ro, do đó buộc những người đi vay phải quan tâm thật sự đến hi ệu qu ả sử d ụng v ốn nhằm đảm bảo mối quan hệ lâu dài với các tổ chức cung ứng tín dụng. b. Tín dụng l kênh truyền tải tác động của Nhà Nước đến các mục tiêu vĩ mô Thông qua việc thay đổi và điều chỉnh các điều kiện tín dụng ( như li suất, điều ki ện vay, yêu cầu thế chấp, bảo lnh…), Nh nước có thể thay đổi quy mô tín d ụng ho ặc chuy ển h ướng v ận động của nguồn vốn tín dụng. Từ đó ảnh hưởng đến tổng cầu của n ền kinh t ế c ả v ề quy mô cũng như kết cấu, từ đó tác động ngược lại đến tổng cung và các đi ều ki ện s ản xu ất khác. Điểm cân bằng cuối cùng giữa tổng cung và tổng cầu dưới tác động c ủa chính sách tín d ụng s ẽ cho phép đạt được các mục tiêu vĩ mô cần thiết. c. Tín dụng l cơng cụ thực hiện cc chính sch x hội của Nh nước Với phương thức tài trợ có hoàn lại của tín dụng cho các chính sách x h ội đ gĩp ph ần duy trì nguồn cung cấp ti chính v cĩ điều ki ện m ở rộng h ơn quy mô tín d ụng chính sách, đ ồng th ời buộc các đối tượng chính sách phải quan tâm đến hiệu quả sử dụng vốn để đảm b ảo hoàn tr ả đúng thời hạn, từng bước làm cho họ có thể tồn tại độc lập với nguồn vốn tài trợ. CU 19 Trình by khaí niệm v đặc điểm của tín dụng thương m ại. Từ đó nêu r ưu đi ểm và h ạn ch ế của tín dụng thương mại. 1. Khi niệm Là quan hệ tín dụng giữa các doanh nghiệp với nhau, biểu hi ện d ưới hình th ức mua bn ch ịu hng hố. 2. Đặc điểm 3. Ưu điểm và hạn chế của tín dụng thương mại Ưu điểm: + Tín dụng thương mại được cấp giữa các doanh nghi ệp quen biết, uy tín nên có l ợi thế là thủ tục nhanh, gọn, đáp ứng nhu c ầu vốn ngắn h ạn và góp ph ần đ ẩy nhanh t ốc đ ộ tiêu thụ sản phẩm của các doanh nghiệp. + Tạo điều kiện mở rộng hoạt động của tín dụng ngân hàng thông qua nghiêp vụ chiết khấu thương phiếu. Khuyết điểm : + Tín dụng thương mại được cấp bằng hàng hoá nên doanh nghi ệp cho vay ch ỉ có th ể cung cấp được cho một số doanh nghiệp nhất định - những doanh nghiệp cần đúng thứ hàng hoá đó để phục vụ sản xuất hoặc bn ra. + Phạm vi hẹp, chỉ xảy ra giữa các doanh nghi ệp, hơn n ữa là ch ỉ th ực hi ện đ ược gi ữa các doanh nghiệp quen biết, tín nhiệm lẫn nhau. + Tín dụng thương mại do các doanh nghiệp trực ti ếp sản xuất kinh doanh cung c ấp, vì vậy qui mơ tín dụng chỉ được giới han trong khả năng vốn hàng hoá mà h ọ có. N ếu doanh nghiệp vay vốn có nhu cầu cao hơn thì doanh nghiệp cho vay khơng thể đáp ứng được. + Điều kiện kinh doanh và chu kỳ sản xuất của các doanh nghiệp có th ể không phù hợp nhau, do vậy khi thời gian mà doanh nghiệp cho vay muốn cung cấp không phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp cần đi vay thì tín dụng thương mại không thể xảy ra. + Là loại tín dụng không có đảm bảo nên rủi ro dễ phát sinh. + Do tính chuyển nhượng của thương phiếu nên khó khăn trong chi tr ả c ủa m ột ng ười có thể ảnh hưởng dây chuyền đến những người khác có tham gia vào thanh toán th ương phi ếu bằng hình thức ký hậu. CU 20 Thế nào là thương phiếu? Trình by đặc điểm và phân lo ại thương phi ếu. Liên h ệ Pháp l ệnh thương phiếu Việt Nam về vấn đề này. 1. Khi niệm thương phiếu Thương phiếu ( kỳ phiếu thương mại ) là chứng chỉ có giá ghi nhận lệnh yêu c ầu thanh toán không điều kiện một số tiền xác định trong một thời gian nhất định. - 13 -
- 2. Đặc điểm của thương phiếu - Có tính trưù tượng : trên thương phiếu không ghi nguyên nhân cụ thể phát sinh kho ản nợ cũng như mức li suất p dụng, m chỉ cĩ cc thơng tin c ơ bản nh ư người phát hành, ng ười th ụ lệnh ( người có nghĩa vụ thanh toán), người thụ hưởng, số ti ền thanh toán, th ời gian, đ ịa đi ểm thanh tốn. - Có tính pháp lý : các hoạt động lien quan đến thương phiếu được điều chỉnh bởi pháp lệnh thương phiếu nhằm đảm bảo an toàn trong quan hệ mua bán chi ụ và h ạn ch ế các đ ổ v ỡ dây chuyền khi một cá nhân không có khả năng chi trả. - Có tính lưu thông : thương phiếu có thể được sử dụng nh ư m ột ph ương ti ện thanh toán chi trả thay cho tiền, có thể chuyển nhượng, mua bán ho ặc thanh toán trong th ời h ạn hi ệu lực của thương phiếu. 3. Phân loại thương phiếu - Căn cứ vào chủ thể ký pht + Hối phiếu : l chứng chỉ cĩ giá do người ký pht lập, yu c ầu người b ị ký phát thanh toán không điều kiện một số tiền xác định khi có yêu cầu ho ặc vào m ột th ời gian nh ất đ ịnh trong tương lai cho người thụ hưởng. + Lệnh phiếu: là chứng chỉ có giá do người phát hành lập, cam k ết thanh toán không điều kiện một số tiền xác định khi có yêu cầu hoặc là vào một thời gian nhất định trong t ương lai cho người thụ hưởng. - Căn cứ vào danh tính của thương phiếu + Thương phiếu vô danh: không ghi tên người thụ hưởng, do v ậy người s ở h ưũ thương phiếu chính là người thụ hưởng. + Thương phiếu ký danh: cĩ ghi tn người thụ hưởng nhưng vẫn có thể chuyển nhượng bằng cách ký hậu. + Thương phiếu đích danh: chỉ người có tên trên thương phiếu mới đ ược đ ịi thanh t ốn khi thương phiếu đến hạn, không đươc chuyển nhượng. CU 21 Trình by cc loại thương phiếu. Phân tích những mặt lợi và bất lợi c ủa t ừng lo ại đ ối v ới ch ủ thể cho vay. 1. Cc loại thương phiếu - Thương phiếu vô danh : người cho vay có thể chuyển nh ượng tuỳ ý khi h ọ mu ốn. Tuy nhin do khơng ghi tn người thụ hưởng nên phải được gi ữ gìn c ẩn th ận đ ể tránh nh ững r ủi ro xảy ra như bị mất cắp vì lm mất thương phiếu chính là mất luôn quyền sở hưũ nó. - Thương phiếu ký danh : người cho vay có thể gi ữ đến hạn thanh toán ho ặc đem bán trước thời hạn dưới hình thức chiết khấu; do có ghi tên người th ụ h ưởng và ch ỉ đ ược chuy ển nhuợng khi có ký hậu cho nn hạn chế bớt rủi ro cho người cho vay, không s ợ b ị m ất c ắp. Tuy nhiên, khả năng chuyển nhượng bi hạn chế hơn so với thương phiếu vô danh. - Thương phiếu đích danh : độ an toàn cao nhất do chỉ có người có tên trên th ương phiếu mới được quyền địi tiền. Tuy nhin, do khơng chuyển nhượng được cho nên người cho vay ( người có tên trên thương phiếu) phải chịu hoàn toàn mọi rủi ro xảy ra; mặt khác lại không thể chủ động sử dụng vốn đáp ứng nhu cầu vốn tạm thời. CU 22 Trình by khi niệm v đặc điểm của tín dụng ngân hàng. Tại sao tín d ụng ngân hàng là lo ại hình tín dụng chủ yếu v phổ biến nhất trong nền kinh tế thị trường. 1. Khi niệm tín dụng ngn hng Tín dụng ngn hng l quan hệ chuyển nhượng vốn gi ữa ngân hàng và các ch ủ th ể khác trong nền kinh tế. Trong đó ngân hàng vưà đóng vai trị người đi vay ( nhận ti ền gửi c ủa các ch ủ th ể khác trong nền kinh tế hoặc phát hành các chứng chỉ ti ền gửi : kỳ phi ếu, trái phi ếu ngân hàng để huy động vốn), vừa đóng vai trị người cho vay ( cấp tín dụng cho các chủ thể khác trong nền kinh tế bằng việc thiếp lập các hợp đồng tín dụng, khế ước nhận nợ…). 2. Đặc điểm của tín dụng ngân hàng - Chủ thế tham gia : một bn l ngn hng, một bn l cc ch ủ th ể khác trong n ền kinh t ế nh ư các doanh nghiệp, hộ gia đình, c nhn… - Đối tượng : chủ yếu là tiền tệ, có khi là tài sản. - Thời hạn : rất linh hoạt bao gồm ngắn hạn, trung hạn v di hạn. - 14 -
- - Cơng cụ : cũng rất linh hoạt, cĩ thể l kỳ phiếu, tri phi ếu ngn hng, các h ợp đ ồng tín dụng… - Tính chất : l hình thức tín dụng mang tính chất gin ti ếp, trong đó ngân hàng là trung gian tín dụng giữa những người tiết kiệm và những người cần vốn để sản xuất kinh danh hoặc tiêu dùng. - Mục đích : nhằm phục vụ sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng qua đó thu đ ược l ợi nhuận. 3. Tín dụng ngn hng l loại hình tín dụng ch ủ yếu v ph ổ bi ến nh ất trong n ền kinh t ế th ị trường - Khc với cc hình thức tín dụng trực tiếp, nguồn vốn TDNH l nguồn v ốn huy đ ộng xủa x hội với khối lượng và thời hạn khác nhau. Do đó, TDNH có thể đáp ứng d ược nh ững nhu c ầu lớn về vốn, đa dạng về thời hạn cho vay. - TDNH được cấp dưới hình thức tiền tệ lẫn hiện vật, lm cho khả năng thoả mn nhu cầ khch hng cuả TDNH được nâng cao hơn so với TDTM ( lo ại hình tín d ụng c ấp tr ực ti ếp b ằng hiện vật v hng hố). - Về mặt chủ thể, chủ thể của cc TDNH l cc c nhn. Cc chủ thể kinh tế trong x h ội cng với một hệ thống cc NHTM, rộng hơn rất nhiều so với chủ thể của TDTM, v ốn ch ỉ là các doanh nghiệp. - TDNH cịn cĩ vai trị đặc biệt quan trọng trong vi ệc cung c ấp v ốn cho nhu c ầu kinh doanh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ - các doanh nghi ệp không đ ủ đi ều ki ện tham gia vào các thị trường vốn trực tiếp. - TDNH là một công cụ quan trọng để phát triển các ngành kinh tế chi ến lược theo yêu cầu của chính phủ. - Trong nền KTTT, tiền tệ đóng vai trị vơ cng quan trọng, vi ệc th ắt chặt hay n ới l ỏng cung tiền tệ, kiềm chế lạm pht thơng qua hoạt động của hệ thống ngân hàng sẽ tác đ ộng tr ực tiếp đến tình hình nền kinh tế. CU 23 Thế no l tín dụng ngn hng? Trình by phn loại cho vay trong hoạt động tín dụng ngân hàng. 1. Khi niệm tín dụng ngn hng Tín dụng ngân hàng là quan hệ chuyển nhượng vốn giữa ngân hàng và các ch ủ th ể khác trong nền kinh tế. Trong đó ngân hàng vưà đóng vai trị người đi vay ( nhận ti ền gửi c ủa các ch ủ th ể khác trong nền kinh tế hoặc phát hành các chứng chỉ ti ền gửi : kỳ phi ếu, trái phi ếu ngân hàng để huy động vốn), vừa đóng vai trị người cho vay ( cấp tín dụng cho các chủ thể khác trong nền kinh tế bằng việc thiếp lập các hợp đồng tín dụng, khế ước nhận nợ…). 2. Phn loại cho vay của ngn hng a. Căn cứ vào mục đích tín dụng - Cho vay bất động sản : là loại cho vay lien quan đến vi ệ mua sắm và hình thnh b ất động sản. - Cho vay công nghiệp và thương mại : là loại cho vay để bổ sung v ốn cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại, dịch vụ. - Cho vay nông nghiệp : là loại cho vay để trang trải các kho ản chi phí sản xu ất nh ư phân bón, thuốc trừ sâu, giống cây trồng, thức ăn gia súc, lao động, nhiên liệu… - Cho vay tiu dng : là loại cho vay để đáp ứng các nhu c ầu tiêu dùng c ủa cá nhân nh ư mua sắm các vật dụng đắt tiền, trang trải các chi phí của đ ời sống thông qua phát hành th ẻ tín dụng. - Các loại cho vay khác : như cho vay giáo dục… b. Căn cứ vào thời hạn tín dụng - Cho vay ngắn hạn : là loại cho vay có thời hạn tối đa đến 12 tháng, dùng đ ể bù đ ắp nhu cầu vốn lưu động tạm thời thiếu của các doanh nghiêp và nhu c ầu chi tiêu ng ắn h ạn c ủa các cá nhân. - Cho vay trung hạn : là loại cho vay thời hạn trên 1 năm đến 5 năm. - Cho vay di hạn : là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm. c. Căn cứ vào bảo đảm của tín dụng - Cho vay không bảo đảm : là loại cho vay dựa trên cơ sở uy tín của khách hàng vay. - Cho vay có đảm bảo : là loại cho vay dựa trên c ơ sở ph ải có tài s ản đ ảm b ảo ho ặc có sự bảo lnh của bên thứ ba. Bao gồm bảo đảm đối nhân và bảo đảm đối vật. - 15 -
- d. Căn cứ vào phương pháp hoàn trả - Cho vay trả gĩp : l loại cho vay m khch hng phải hồn trả vốn gốc v li theo định kỳ. - Cho vay phi trả góp : là loại cho vay được hoàn trả toàn bộ vốn một lần khi đáo hạn. - Cho vay hoàn trả theo yêu cầu : là loại cho vay mà người vay có thể hoàn tr ả nhiều lần theo khả năng trong thời hạn hơp đồng. e. Căn cứ vào tính chất hoàn trả - Cho vay hoàn trả trực tiếp : là loại cho vay mà vi ệc hoàn tr ả n ợ đ ược th ực hi ện tr ực tiếp bởi người đi vay. - Cho vay hoàn trả gián tiếp : là loại cho vay mà việc hoàn tr ả n ợ không đ ược th ực hi ện trực tiếp bởi người đi vay mà được thực hiện gián tiếp thông qua người th ụ lệnh c ủa người đi vay. 3. Ưu, nhược điểm + Ưu điểm Về chủ thể : rất linh hoạt (doanh nghiêp, hộ gia đình, c nhn…) Do là nguồn vốn huy động của x hội với khối lượng và th ời hạn khác nhau, do đó nó có thể thoả mn cc nhu cầu vốn đa dạng về khối lượng cũng như thời hạn và mục đích sử dụng. + Nhược điểm : thủ tục rườm r, mất nhiều thời gian… 4. Vai trị của tín dụng ngn hng - Cĩ vai trị đặc biệt quan trọng trong việc cung c ấp vốn cho nhu c ầu kinh doanh c ủa các doanh nghiêp vừa và nhỏ vì những doanh nghi ệp ny chưa có đ ủ đi ều ki ện đ ể tham gia vào th ị trường vốn trực tiếp. - Góp phần đẩy nhanh nhịp độ tích tụ, tập trung vốn và tăng cường khả năng c ạnh tranh giữa các doanh nghiệp. - Cịn được sử dụng như là một công cụ quan trọng để phát triển các ngành kinh tế chiến lược theo yêu cầu của chính phủ. CU 24 Trình by phn loại trái phiếu nhà nước. Việc phân loại trái phiếu nhà nước theo thời hạn có liên quan như thế nào đến cấu trúc của li suất. 1. Phân loại trái phiếu Nhà nước a. Căn cứ vào phạm vi - Trái phiếu quốc nội : là loại trái phiếu phát hành trong nước do chính phủ trung ương hoặc chính quyền điạ phương phát hành. - Trái phiếu quốc tế : là loại trái phiếu do chính phủ trung ương phát hành để huy đ ộng vốn trên thị trường nước ngoài. Bao gồm : trái phiếu nước ngoài, trái phiếu euro. b. Căn cứ vào thời hạn : - Tri phiếu ngắn hạn : l trái phiếu có thời hạn dưới 12 tháng. - Tri phiếu di hạn : l tri phiếu cĩ thời hạn từ 12 thng trở ln. c. Căn cứ vào mục đích : - Tín phiếu kho bạc : là loại trái phiếu ngắn hạn do chính ph ủ phát hành nh ằm bù đ ắp thiếu hụt tạm thời của ngân sách khi nguồn thu chưa đ ến h ạn, lo ại trái phi ếu này ph ải đ ược thanh toán trong năm tài chính. - Trái phiếu kho bạc : là loại trái phiếu dài hạn, do chính phủ phát hành nh ằm bù đắp thiếu hụt trong chi tiêu thường xuyên của ngân sách nhà n ước ( tức b ội chi ngân sách hàng năm). - Trái phiếu đầu tư : là loại trái phiếu dài hạn, do chính phủ trung ương ho ặc chính quyền điạ phương phát hành nhằm đầu tư vào các công trình c ơ sở hạ tầng, công trình an sinh phc lợi x hội… d. Căn cứ vào phương pháp hoàn trả : - Tri phiếu chiết khấu : l loại trái phiếu được phát hành theo ph ương pháp tr ả li tr ước ngay khi phát hành. - Trái phiếu Coupon : là loại trái phiếu được phát hành theo mệnh giá và tr ả li đ ịnh kỳ theo từng kỳ hạn nhất định, thường là theo 6 tháng hoặc 1 năm. - Tri phiếu tích luỹ : l loại trái phiếu được thanh toán vốn và li một lần khi đáo hạn. e. Căn cứ vào danh tính : - Trái phiếu đích danh. - 16 -
- - Tri phiếu vơ danh. - Tri phiếu ký danh. 2. Phân loại trái phiếu nhà nước theo thời hạn có liên quan như th ế nào đến c ấu trúc c ủa li suất. Lý thuyết dự tính : - Cc cơng cụ nợ cĩ kỳ hạn thanh tốn khc nhau cĩ thể thay thế cho nhau h ồn hảo. Li su ất của một tri phiếu di hạn bằng trung bình của cc li suất ngắn hạn d ự tính trong su ốt v ịng đ ời của trái phiếu đó. - Lý thuyết dự tính đ giải thích được sự tăng lên li suất ngắn hạn sẽ lm tăng lên li su ất di hạn ( vì đó là trung bình cơng) khiến cho li suất ngắn hạn v li su ất di h ạn di ễn bi ến theo nhau. Nhưng lý thuyết dự tính không giải thích được đường LS hoàn v ốn s ẽ d ốc lên trong tương lai trong khi LS ngắn hạn có thể dốc xuống. Do đó, lý thuyết dự tính chưa hoàn hảo. Lý thuyết thị trường phân cách : - Các công cụ nợ có kỳ hạn thanh toán khác nhau không thể thay th ế cho nhau hoàn h ảo. Nó có những thị trường hoàn toàn riêng biệt và tách rời nhau. Nó ph ụ thu ộc vào kho ảng th ời gian lưu giữ riêng biệt mà nhà đầu tư dự tính và mong muốn. Do đó, LS c ủa các trái phi ếu h ạn kỳ ngắn hoặc hạn kỳ dài được xác định cho lượng cung và lượng cầu của trái phiếu hạn kỳ đó. - Lý thuyết thị trường phân cách đ giải thích được tại sao các đường LS hoàn v ốn thường dốc lên. Nhưng nó không giải thích được là các trái phiếu có h ạn kỳ thanh toán khác nhau thì LS thường diễn biến theo nhau. Lý thuyết mơi trường ưu tiên : L sự kết hợp hồn hảo giữa lý thuyết dự tính v lý thuyết thị trường phân cách. Nĩ cho rằng cc cơng cụ nợ cĩ hạn kỳ thanh tốn khc nhau thì cĩ th ể thay th ế cho nhau nh ưng không hoàn hảo. Bởi vì cc nh đầu tư cịn tính đến hạn kỳ thanh toán c ủa các công c ụ n ợ này. Hầu hết các nhà đầu tư đều thích các công cụ nợ có hạn kỳ thanh toán ngắn hơn hạn kỳ dài. S ự ưa thích này được gọi là môi trường ưa thích hay môi trường ưu tiên. Đ ể các nhà đ ầu t ư t ừ b ỏ mội trường ưa thích sang mội trường kém ưu tiên hơn thì họ phải được bù đắp b ằng kho ản phụ thu gọi là mức bù hạn ngạch. CU 25 Phân biệt sự khác nhau giữa tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng. Tại sao nói sự ra đời của tín dụng ngân hàng đ tạo điều kiện cho tín dụng thương mại phát triển. 1. Mối quan hệ giữa tín dụng thương mại và tín dụng ngân hàng Tín dụng thương mại là cơ sở cho tín dụng ngân hàng ra đời và phát tri ển vì th ương phi ếu chính là một loại bảo đảm để ngân hàng cấp tín d ụng cho người vay. H ơn n ữa khi ngân hàng cấp tín dụng từ số dư tiền gửi của khách hàng thì phải đ ảm bảo rằng kho ản tín d ụng đó đ cĩ hng hoá đối ứng. Chính tín dụng thương mại đảm bảo cho kho ản hàng hoá đối ứng đó vì khi tín dụng thương mại phát sinh có nghĩa là việc sản xuất, tiêu thụ đ được thực hiện. Ngược lại, tín dụng ngân hàng ra đời và phát tri ển đ tc đ ộng tr ở l ại, t ạo đi ều ki ện thúc đ ẩy tín dụng thương mại ngày càng phát triển vì ngn hng cĩ th ể th ực hi ện b ảo lnh cho cc doanh nghiệp để tạo điểu kiện cho các doanh nghiệp có thể mua bán chịu với nhau khi h ọ ch ưa quen biết. Ngoài ra với việc thực hiện chiết khấu, tái chiết khấu thương phi ếu, ngân hàng đ t ạo tính thanh khoản cho thương phiếu, tạo điều kiện thúc đẩy các doanh nghiệp mua bán chịu nhiều hơn. Nhờ có tín dụng ngân hàng đ gip cho cc doanh nghiệp cĩ vốn sản xuất kinh doanh, mở rộng đầu tư đổi mới thiết bị, nâng cao năng lực sản xuất, sản xuất hàng hoá đ ược phát tri ển, m ở rộng tín dụng thương mại cũng được mở rộng. CU 26 Phân biệt sự khác nhau giữa tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng và tín d ụng nhà n ước. Tại sao tất cả các hình thức tín dụng trn đều có thể đồng thời tồn tại v pht triển. Tín dụng thương Tín dụng ngn hng Tín dụng nhà nước mại Chủ thể Giữa cc doanh Một bn l ngn hng v Một bn l nh nước với tư tham gia nghiệp trực tiếp sản bn cịn lại l cc chủ thể cách người đi vay và một xuất kinh doanh với khc trong nền kinh tế bên là các chũ thể khác nhau trong nền kinh tế. Đối tượng Được cấp bằng Được cấp bằng tiền Chủ yếu l tiền tệ, cũng - 17 -
- hàng hoá tệ là chủ yếu, cũng có cĩ thể bằng hiện vật. thể là tài sản Thời hạn Cĩ thời hạn ngắn l Rất linh hoạt: ngắn Ngắn, trung, di hạn chủ yếu hạn, trung hạn v di hạn Cơng cụ Thương phiếu Rất linh hoạt: kỳ Trái phiếu nhà nước phiếu, tri phiếu ngn hng, Tính chất Trực tiếp Gin tiếp Trực tiếp Mục đích Phục vụ nhu cầu Phục vụ sản xuất Phục vụ cho nhu cầu sản xuất và lưu thông kinh doanh hoặc tiêu của ngân sách nhà nước. hàng hố vì mục tiu dùng qua đó thu được lợi nhuận lợi nhuận. Tất cả cc hình thức tín dụng trn đều có thể đồng thời tồn tại và phát triển vì mỗi hình thức tín dụng đều có đặc điểm riêng của mình như : mục đích, đ ối t ượng, ch ủ th ể, công c ụ tín d ụng. Việc các hình thức tín dụng trn cng tồn tại v pht triển sẽ cĩ thể huy động tối đa nguồn v ốn nhàn rỗi trong nền kinh tế, tạo điều kiện tốt hơn trong vệc đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế. CU 27 Trình by khi niệm v đặc điểm của tín dụng nhà nước. Việc mở rộng tín dụng nhà n ước đ ể bù đắp bội chi , đáp ứng nhu cầu chi tiêu thường xuyên c ủa ngân sách nhà n ước có ảnh h ưởng th ế nào đến nền kinh tế. ♣Khi mở rộng tín dụng nhà nước dưới hình thức vay từ cc chủ thể kinh t ế phi ngn hng để bù đắp bội chi ngân sách không làm tăng lượng ti ền cung ứng và do đó không t ạo áp l ực gia tăng lạm phát. Tuy nhiên nếu người mua các chứng khoán chính ph ủ là các ngân hàng th ương mại thì hnh vi đi vay này sẽ làm tăng lượng ti ền cung ứng. Mặt khác, khi kh ối l ượng vay c ủa chính phủ tăng lên, li suất thị trường bị đẩy lên làm gi ảm nhu c ầu đ ầu t ư c ủa cá nhân và doanh nghiệp và làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế. CU 28 Trình by chức năng và phn tích vai trị của tín dụng. Lin hệ thực tiễn Việt Nam. 1. Chức năng của tín dụng a. Phn phối lại vốn tiền tệ trong nền kinh tế Nghĩa là nhờ vào sự vận động của tín dụng mà các ch ủ th ể t ạm th ời thi ếu v ốn nh ận đ ược một phần vốn tiền tệ từ những chủ thể tạm thời thừa vốn trong x h ội đ ể ph ục v ụ ho ạt đ ộng sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng tăng hiệu quả sử dụng vốn trong toàn x hội, nng cao hiệu quả kinh doanh.. Vốn tín dụng cĩ thể phn phối dưới hai hình thức : phn ph ối tr ực ti ếp v phn phối gin tiếp ( thông qua các định chế tài chính trung gian như ngân hàng, qu ỹ tín d ụng, công ty tài chính…). b. Thanh khoản Khoản thu nhập chưa được sử dụng và gần như ở vị thế c ủa phương ti ện cất tr ữ sẽ th ực s ự đi vào lưu thông khi nó được cấp cho người có nhu cầu sử dụng vốn thông qua cơ chế tín dụng. c. Tạo ra các công cụ lưu thông tín dụng và tiền tín dụng cho nền kinh tế Thông qua hoạt động tín dụng đ lm pht sinh cc cơng cụ lưu thông tín d ụng nh ư th ương phi ếu, kỳ phiếu, trái phiếu…, các công cụ này có thể lưu thông, chuyển nhượng, có th ể thay th ế m ột khối lượng lớn tiền mặt lưu hành. 2. Lin hệ thực tiễn Việt nam Nền kinh tế nước ta vừa thiếu vốn vừa sử dụng vốn kém hi ệu qu ả tín dụng chưa thực hiện tốt các chức năng và vai trị của nĩ thị trường tài chính tín dụng thiếu sự đa dạng, năng động và không hiệu quả, đồng vốn nhàn rỗi chưa được vận động thông su ốt k ịp th ời đ ể ph ục vụ cho nền kinh tế phát triển tăng tốc. CHƯƠNG III HỆ THỐNG NGÂN HÀNG CU 29 - 18 -
- Phân biệt sự khác nhau giữa hệ thống ngân hàng một cấp và hệ thống ngân hàng hai c ấp ở Việt Nam. Phân tích những lợi thế của hệ thống ngân hàng hai c ấp so v ới h ệ th ống ngân hàng một cấp. Hệ thống ngân hàng 1 cấp Hệ thống ngân hàng 2 cấp (1951 – 1987) (1988 – nay) Khái niệm Một ngân hàng độc quyền, ngân Hệ thống ngân hàng bao gồm: Ngân hàng hàng thuộc quyền sở hữu của Nhà Nhà nước và các ngân hàng chuyên doanh nước là duy nhất, có tổ chức trên (ngân hàng thương mại và các tổ chức tín khắp các địa bàn hành chính tới dụng) cấp huyện, hoạt động theo nguyên tắc tập trung, thống nhất trong cả nước Chức Hệ thống ngân hàng Nhà nước - Ngân hàng Nhà nước (cấp quản lý năng thực hiện đồng thời 2 chức năng: vĩ mô) đóng vai trò là ngân hàng phát hành - Quản lý Nhà nước về tiền tệ, tiền, thực hiện quản lý Nhà nước trên lĩnh tín dụng và thanh toán vực tiền tệ, tín dụng bằng pháp luật, chính - Hạch toán kinh tế toàn ngành sách, các công cụ khác nhằm vào mục tiêu của chính sách kinh tế và chính sách tiền tệ với trọng tâm là ổn định tiền tệ. - Ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng khác hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng trên thị trường nhằm mục đích lợi nhuận phù hợp với chính sách pháp luật của Nhà nước. Phạm vi Mô hình tổ chức quản lý thống hoạt động nhất từ trung ương đến địa phương Phù hợp với yêu cầu của cơ chế Phù hợp với nền kinh tế hàng hoá nhiều kế hoạch hóa tập trung mang nặng thành phần, kinh tế thị trường theo định tính chất bao cấp hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước. ♣Những lợi thế của ngân hàng 2 cấp so với ngân hàng 1 cấp Hệ thống ngân hàng 1 cấp đơn nhất với cơ chế quản lý bao cấp, quan liêu đã làm cho ho ạt động toàn ngành ngân hàng trở nên đơn phương, cứng nhắc. Ngân hàng Nhà n ước không th ể làm tròn chức năng kinh doanh theo đúng nghĩa của nó cũng như không làm tròn chức năng qu ản lý Nhà nước các hoạt động tiền tệ ngân hàng. Ho ạt động mang tính bao c ấp c ủa h ệ th ống ngân hàng 1 cấp đã dẫn đến sự phân bổ và sử dụng v ốn thi ếu hi ệu qu ả làm suy gi ảm lòng tin c ủa công chúng. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng 2 c ấp có s ự phân đ ịnh rõ ràng hai ch ức năng qu ản lý Nhà nước và chức năng kinh doanh của hệ thống ngân hàng. Trong đó, NHTW phát hành ti ền, là ngân hàng của các ngân hàng, ngân hàng của chính phủ, thực hi ện ch ức năng qu ản lý Nhà n ước các hoạt động về tiền tệ và ngân hàng trong phạm vi quốc gia. Chức năng kinh doanh ti ền t ệ và dịch vụ ngân hàng thuộc về các ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng. CHƯƠNG IV NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CÂU 30 Trình bày nội dung của các chức năng của ngân hàng thương m ại. M ối quan h ệ gi ữa các ch ức năng. Chức năng nào giúp cho ngân hàng thương mại có vai trò tạo tiền? Cho ví dụ minh hoạ. 1. Chức năng của Ngân hàng thương mại • Chức năng thủ quỹ cho xã hội Nội dung: NHTM nhận tiền gửi, giữ tiền, bảo quản tiền, thực hiện yêu cầu rút ti ền, chi ti ền của khách hàng là các chủ thể trong nền kinh tế. - 19 -
- Vai trò: Đối với khách hàng: + Đảm bảo an toàn tài sản + Sinh lợi cho đồng vốn tạm thời thừa Đối với Ngân hàng: + Là cơ sở để thực hiện chức năng thanh toán + Tạo nguồn vốn để ngân hàng thực hiện chức năng tín dụng Đối với nền kinh tế: + Tập trung nguồn vốn tạm th ời th ừa trong n ền kinh t ế – nh ững nguồn vốn có ích cho tiêu dùng, sản xuất kinh doanh để phục vụ phát triển sản xuất. + Khuyến khích tích luỹ trong xã hội • Chức năng trung gian thanh toán Nội dung: Trên cơ sở khách hàng mở tài khoản tiền gửi thanh toán tại ngân hàng, thay m ặt cho khách hàng, NHTM trích tiền gửi trên tài khoản trả cho người được hưởng ho ặc nhận ti ền vào tài khoản theo sự uỷ nhiệm của khách hàng. Vai trò: Đối với khách hàng: + Tạo điều kiện thanh toán nhanh chóng, hiệu quả + Tạo điều kiện thanh toán an toàn Đối với ngân hàng: + Cung ứng m ột dịch vụ thanh toán không dùng ti ền m ặt có ch ất lượng làm tăng uy tín cho ngân hàng, tạo điều kiện thu hút nguồn vốn tiền gửi. + Uy tín đ ược nâng cao NHTM mở rộng quy mô chức năng trung gian tín dụng và tăng nguồn vốn cho vay + Góp phần tăng thêm thu nhập cho ngân hàng Đối với nền kinh tế: + Chức năng thanh toán đẩy nhanh t ốc đ ộ thanh toán, luân chuy ển v ốn trong nền kinh tế đẩy nhanh quá trình lưu thông hàng hóa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hiệu quả của quá trình tái sản xuất xã hội. + Làm giảm khối lượng tiền mặt dẫn đến tiết kiệm chi phí lưu thông tiền mặt. • Chức năng trung gian tín dụng + Nội dung: Ngân hàng thực hiện chức năng trung gian tín dụng khi nó là “cầu n ối” gi ữa người thừa vốn và người cần vốn. Cụ thể là: ngân hàng huy động mọi khoản tiền chưa sử dụng đến của các chủ thể trong nền kinh tế để hình thành nên quỹ cho vay tập trung. Trên c ơ sở nguồn vốn này, ngân hàng sử dụng để cho vay đáp ứng nhu c ầu v ốn b ổ sung trong quá trình sản xuất kinh doanh, tiêu dùng của các củ thể kinh tế. + Vai trò: - Đối với người đi vay: + Thoả mãn được nhu cầu vốn tạm thời thi ếu trong quá trình sản xuất kinh doanh và tiêu dùng của các chủ thể trong nền kinh tế. + Tiết kiệm chi phí, thời gian tìm kiếm nguồn vốn tiện lợi, chắc chắn và hợp pháp. - Đối với người đi gửi: + Thu lợi từ vốn tạm thời nhàn rỗi của mình + Đ ảm b ảo an toàn ti ền g ửi và cung c ấp cho khác hàng các d ịch vụ thanh toán tiện lợi - Đối với ngân hàng: + Tăng cường lợi nhuận cho ngân hàng từ chênh l ệch gi ữa lãi su ất cho vay và lãi suất tiền gửi hoặc hoa hồng môi giới là cơ sở tồn tại và phát triển ngân hàng. + Tạo khả năng tạo tiền cho ngân hàng. - Đối với nền kinh tế: + Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vì đáp ứng nhu c ầu v ốn đ ể đ ảm bảo quá trình tái sản xuất được thực hiện và mở rộng quy mô sản xuất. + Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhờ tận dụng nguồn vốn tạm th ời th ừa vào quá trình vay sinh lời. + Kích thích quá trình luôn chuyển vốn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh. 2. Mối quan hệ giữa các chức năng - Các chức năng của NHTM có mối quan hệ chặt chẽ, bổ sung, h ỗ tr ợ cho nhau, trong đó, chức năng trung gian tín dụng là chức năng c ơ bản nhất: t ạo c ơ s ở cho vi ệc th ực hi ện các chức năng sau. Đồng thời, khi ngân hàng thực hi ện tốt chức năng trung gian thanh toán và th ủ quỹ lại góp phần tăng nguồn vốn tín dụng, mở rộng quy mô hoạt động của ngân hàng. - Chỉ khi chức năng thanh toán được thực hiện hoàn thiện thì vai trò c ủa NHTM m ới được nâng cao hơn với tư cách là người thủ quỹ xã hội. Và trên c ơ sở chức năng th ủ qu ỹ, NHTM thực hiện chức năng thanh toán. Vai trò tạo tiền của NHTM thực chất là hệ quả của 2 chức năng: - Chức năng trung gian tín dụng: NHTM vừa nhận tiền gửi vừa cho vay - 20 -
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Chương 5: CUNG CẦU TIỀN TỆ [Tiền tệ ngân hàng]
58 p |
984 |
312
-
Giáo trình Tiền tệ ngân hàng - TS. Nguyễn Minh Kiều (chủ biên)
514 p |
555 |
304
-
Một số câu hỏi và đáp án môn Tiền Tệ Ngân Hàng
73 p |
755 |
297
-
Ebook Tiền tệ Ngân hàng - Chủ biên: TS. Nguyễn Minh Kiều
514 p |
406 |
250
-
Bài giảng tiền tệ ngân hàng - Chương 14: Hoạt động kinh doanh ngân hàng
21 p |
544 |
246
-
Tiền tệ ngân hàng - PGS. TS Nguyễn Đăng Dờn (chủ biên)
340 p |
314 |
172
-
Chương 6: Lạm phát [Tiền tệ ngân hàng]
55 p |
478 |
170
-
Ebook Tiền tệ ngân hàng - PGS.TS. Nguyễn Đăng Dờn (chủ biên)
340 p |
211 |
99
-
Tài bài giảng Tiền tệ - ngân hàng
107 p |
60 |
24
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng - ĐH Kinh tế
85 p |
51 |
14
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 1 - ThS. Trần Linh Đăng
26 p |
46 |
12
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 3 - ThS. Trần Linh Đăng
24 p |
29 |
9
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 5 (tt) - ThS. Trần Linh Đăng
25 p |
42 |
8
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 6 - ThS. Trần Linh Đăng
25 p |
34 |
8
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 7 - ThS. Trần Linh Đăng
34 p |
34 |
7
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 2 - ThS. Trần Linh Đăng
37 p |
38 |
6
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 8 - ThS. Trần Linh Đăng
30 p |
21 |
6
-
Bài giảng Tiền tệ ngân hàng: Chương 5 - ThS. Trần Linh Đăng
18 p |
26 |
5

Set-Cookie: TLDEVNamespace=hkcumip581jocod8qbqhil2973; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly