text:
Bresson, Isère
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 45°08′22″B 5°44′53″Đ / 45,13956°B 5,748°Đ
Bresson là một xã thuộc tỉnh Isère, vùng Rhône-Alpes đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 228-533 mét trên mực nước biển.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
Bạn có thể tham khảo nội dung bài này trong Wikipedia tiếng Pháp để có thêm thông tin mở rộng cho bài này. Nếu bạn không biết tiếng Pháp, có thể dùng công cụ dịch, như Google Dịch.

markdown:
# Bresson, Isère
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [45°08′22″B 5°44′53″Đ / 45,13956°B 5,748°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Bresson%2C_Is%C3%A8re¶ms=45.13956_N_05.7480_E_region:FR-38_type:city(705))
|
|
|
|[Quốc gia](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia) ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Rhône-Alpes](/wiki/Rh%C3%B4ne-Alpes) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Isère](/wiki/Is%C3%A8re) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Grenoble](/wiki/Grenoble_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Vizille](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_Vizille&action=edit&redlink=1) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008–2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) 1 2(1,08 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(650 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [38057](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=38057-COM)/ [38320](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Bresson** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Isère](/wiki/Is%C3%A8re), [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Rhône-Alpes](/wiki/Rh%C3%B4ne-Alpes) đông nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 228-533 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Bresson,_Is%C3%A8re&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Bresson,_Is%C3%A8re&action=edit§ion=1)] *Bạn có thể tham khảo nội dung bài này trong Wikipedia tiếng Pháp để có thêm thông tin mở rộng cho bài này. Nếu bạn không biết tiếng Pháp, có thể dùng công cụ dịch, như Google Dịch.*

X-Cache: cp1066 miss, cp1067 miss


text:
Nội chiến Congo
Nội chiến Congo có thể là một trong các cuộc chiến sau:
- Cuộc khủng hoảng ở Cộng hòa Dân chủ Congo (1960-1965), từ ngày quốc gia này giành được độc lập từ Bỉ cho tới khi cựu tổng thống Mobutu Sese Seko lên nắm quyền.
- Nội chiến Congo lần I (1996-1997), dẫn đến sự lật đổ Mobutu của Laurent Kabila.
- Nội chiến Congo lần II (1998-2002) với sự tham gia của chín quốc gia dẫn đến các cuộc chiến lẻ tẻ hiện nay mặc dù đã có hòa bình trên phương diện chính thức.
Nội chiến Congo được nói tới trong bài này là cuộc xung đột từ năm 1998 phần lớn trên lãnh thổ Cộng hòa Dân chủ Congo (trước là Zaïre). Cuộc chiến này lôi kéo chín nước châu Phi và khoảng 20 nhóm vũ trang, đây là cuộc chiến tranh giữa các nước lớn nhất trong lịch sử châu Phi hiện đại. Theo Ủy ban cứu trợ quốc tế, hơn 3,8 triệu người bị chết vì cuộc chiến này từ 1998 đến nay, phần lớn vì thiếu ăn hay bệnh tật. Hàng triệu người khác bị đuổi ra khỏi nhà hay đang tìm kiếm nơi nưong náu ở các nước bên cạnh CHDC Congo. Dù là vài sáng kiến và thỏa thuận hòa bình đã thành công một phần dẫn đến sự công nhận hòa bình chính thức năm 2002, các nhóm vũ trang vẫn không buông súng và chiến tranh vẫn không suy giảm và vẫn tiếp diễn đến tháng 2 năm 2005.

markdown:
# Nội chiến Congo
**Nội chiến Congo** có thể là một trong các cuộc chiến sau:
- Cuộc khủng hoảng ở
[Cộng hòa Dân chủ Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo)(1960-1965), từ ngày quốc gia này giành được độc lập từ [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89)cho tới khi cựu tổng thống [Mobutu Sese Seko](/wiki/Mobutu_Sese_Seko)lên nắm quyền. [Nội chiến Congo lần I](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Congo_l%E1%BA%A7n_I&action=edit&redlink=1)(1996-1997), dẫn đến sự lật đổ Mobutu của [Laurent Kabila](/wiki/Laurent_Kabila). [Nội chiến Congo lần II](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Congo_l%E1%BA%A7n_II&action=edit&redlink=1)(1998-2002) với sự tham gia của chín quốc gia dẫn đến các cuộc chiến lẻ tẻ hiện nay mặc dù đã có hòa bình trên phương diện chính thức. **Nội chiến Congo** được nói tới trong bài này là cuộc xung đột từ năm [1998](/wiki/1998) phần lớn trên lãnh thổ [Cộng hòa Dân chủ Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo) (trước là [Zaïre](/wiki/Zaire)). Cuộc chiến này lôi kéo chín nước [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) và khoảng 20 nhóm vũ trang, đây là cuộc [chiến tranh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh) giữa các nước lớn nhất trong [lịch sử châu Phi](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_ch%C3%A2u_Phi&action=edit&redlink=1) hiện đại. Theo [Ủy ban cứu trợ quốc tế](/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_c%E1%BB%A9u_tr%E1%BB%A3_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), hơn 3,8 triệu người bị chết vì cuộc chiến này từ [1998](/wiki/1998) đến nay, phần lớn vì thiếu ăn hay bệnh tật. Hàng triệu người khác bị đuổi ra khỏi nhà hay đang tìm kiếm [nơi nưong náu](/wiki/T%E1%BB%8B_n%E1%BA%A1n) ở các nước bên cạnh CHDC Congo. Dù là vài sáng kiến và thỏa thuận hòa bình đã thành công một phần dẫn đến sự công nhận hòa bình chính thức năm [2002](/wiki/2002), các nhóm vũ trang vẫn không buông súng và chiến tranh vẫn không suy giảm và vẫn tiếp diễn đến tháng 2 năm [2005](/wiki/2005).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Congo&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Congo&action=edit§ion=1)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1068 hit/1, cp1067 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Northrop X-4 Bantam
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Northrop X-4 Bantam là một mẫu thử máy bay phản lực cỡ nhỏ do Northrop Corporation chế tạo vào năm 1948.
Tính năng kỹ chiến thuật (X-4)[sửa | sửa mã nguồn]
Dữ liệu lấy từ X-4 – The Bantam Explorer[1]
Đặc điểm tổng quát
- Kíp lái: 1
- Chiều dài: 22 ft 3 in (7,09 m)
- Sải cánh: 26 ft 10 in (8,18 m)
- Chiều cao: 14 ft 10 in (4,52 m)
- Diện tích cánh: 200 sq ft (18,6 m2)
- Tỉ số mặt cắt: 3,6:1
- Trọng lượng rỗng: 5.507 lb (2.500 kg)
- Trọng lượng cất cánh tối đa: 7.820 lb (3.550 kg)
- Động cơ: 2 × Westinghouse J30-WE-7/9 kiểu turbojet, 1.600 lbf (7,1 kN) mỗi chiếc
Hiệu suất bay
- Vận tốc cực đại: 625 mph (543 knot, 1.006 km/h)
- Tầm bay: 420 mi (365 nmi, 676 km)
- Trần bay: 42.300 ft (12.900 m)
- Vận tốc lên cao: 7.700 ft/phút (39,1 m/s)
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Máy bay có tính năng tương đương
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Hallion 1977, p. 23.
- Hallion, Richard P (1977). “X-4 – A Bantam Explorer”. Air Enthusiast Quarterly (Three): pp. 18–25.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Phương tiện liên quan tới Northrop X-4 tại Wikimedia Commons

markdown:
# Northrop X-4 Bantam
|X-4 Bantam|
|X-4 Bantam|
|Kiểu||Mẫu thử máy bay không đuôi|
|Nhà chế tạo||
|**Northrop X-4 Bantam** là một mẫu thử máy bay phản lực cỡ nhỏ do [Northrop Corporation](/w/index.php?title=Northrop_Corporation&action=edit&redlink=1) chế tạo vào năm 1948.
## Tính năng kỹ chiến thuật (X-4)[
[sửa](/w/index.php?title=Northrop_X-4_Bantam&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Northrop_X-4_Bantam&action=edit§ion=1)] *Dữ liệu lấy từ* X-4 – The Bantam Explorer [[1]](#cite_note-ae3_p23-1) **Đặc điểm tổng quát** **Kíp lái:**1 **Chiều dài:**22 ft 3 in (7,09 m) **26 ft 10 in (8,18 m)** [Sải cánh](/wiki/S%E1%BA%A3i_c%C3%A1nh): **Chiều cao:**14 ft 10 in (4,52 m) **Diện tích cánh:**200 sq ft (18,6 m 2) **3,6:1** [Tỉ số mặt cắt](/w/index.php?title=T%E1%BB%89_s%E1%BB%91_m%E1%BA%B7t_c%E1%BA%AFt_(c%C3%A1nh)&action=edit&redlink=1): **5.507 lb (2.500 kg)** [Trọng lượng rỗng](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_r%E1%BB%97ng_c%E1%BB%A7a_nh%C3%A0_s%E1%BA%A3n_xu%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1): **7.820 lb (3.550 kg)** [Trọng lượng cất cánh tối đa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Dng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_c%E1%BA%A5t_c%C3%A1nh_t%E1%BB%91i_%C4%91a&action=edit&redlink=1): **2 ×** [Động cơ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_c%C6%A1_m%C3%A1y_bay&action=edit&redlink=1): [Westinghouse J30](/w/index.php?title=Westinghouse_J30&action=edit&redlink=1)-WE-7/9 kiểu turbojet, 1.600 lbf (7,1 kN) mỗi chiếc **Hiệu suất bay** **625 mph (543 knot, 1.006 km/h)** [Vận tốc cực đại](/wiki/V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_V): **420 mi (365 nmi, 676 km)** [Tầm bay](/w/index.php?title=T%E1%BA%A7m_bay&action=edit&redlink=1): **42.300 ft (12.900 m)** [Trần bay](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n_bay&action=edit&redlink=1): **7.700 ft/phút (39,1 m/s)** [Vận tốc lên cao](/w/index.php?title=V%E1%BA%ADn_t%E1%BB%91c_l%C3%AAn_cao&action=edit&redlink=1):
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Northrop_X-4_Bantam&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Northrop_X-4_Bantam&action=edit§ion=2)]
- Máy bay có tính năng tương đương
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Northrop_X-4_Bantam&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Northrop_X-4_Bantam&action=edit§ion=3)] **Hallion 1977, p. 23.** [^](#cite_ref-ae3_p23_1-0)
|
|![]()
|
|Bài viết này có
Mời bạn giúp
- Hallion, Richard P (1977). “X-4 – A Bantam Explorer”.
*(Three): pp. 18–25.* [Air Enthusiast Quarterly](/w/index.php?title=Air_Enthusiast&action=edit&redlink=1)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Northrop_X-4_Bantam&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Northrop_X-4_Bantam&action=edit§ion=4)]
Phương tiện liên quan tới
[Northrop X-4](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Northrop_X-4) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
|
|
|
|
|
|

X-Cache: cp1055 miss, cp1067 miss


text:
Pháp thuộc
Pháp thuộc là một giai đoạn trong lịch sử Việt Nam kéo dài 61 năm, bắt đầu từ 1884 khi Pháp ép triều đình Huế chấp nhận sự bảo hộ của Pháp cho đến 1945 khi Pháp mất quyền cai trị ở Đông Dương. Tuy nhiên, nhiều tài liệu khác cho rằng thời kỳ Pháp thuộc cần được tính từ năm 1867 (tức là kéo dài 80 năm), khi Nam Kỳ Lục tỉnh bị nhà Nguyễn cắt nhượng cho Pháp, trở thành lãnh thổ đầu tiên Pháp chiếm được trong quá trình Pháp xâm lược Đại Nam.
Trong thời kỳ này Pháp thôn tính Việt Nam, Campuchia và Lào. Mất chủ quyền, Việt Nam bị chia cắt thành 3 xứ riêng biệt với ba cơ cấu hành chính riêng: xứ thuộc địa Nam Kỳ (Pháp trực tiếp cai trị) và hai xứ bảo hộ Bắc và Trung Kỳ (Pháp quản lý bằng Toàn quyền Đông Dương). Cao Miên (Campuchia), Ai Lao cũng chịu sự cai trị của Pháp, và nhượng địa Quảng Châu Loan tiếp theo bị gom vào Liên bang Đông Dương.
Tháng 9 năm 1945, Pháp đem quân trở lại tấn công Việt Nam để tái lập chế độ thuộc địa ở đây, nhưng người Việt Nam phản kháng quyết liệt và Pháp đã bị thất bại sau 9 năm chiến tranh. Pháp buộc phải công nhận nền độc lập của Việt Nam (cũng như Lào và Campuchia), chính thức chấm dứt thời kỳ Pháp thuộc, đồng thời kéo theo sự sụp đổ hệ thống thuộc địa của Pháp và các nước thực dân khác trên khắp thế giới vào thập niên 1950 - 1960.
Mục lục
- 1 Kinh tế - văn hóa - xã hội
- 2 Chính trị
- 3 Đưa người Việt tham gia chiến tranh
- 4 Đế quốc Nhật tiến vào Đông Dương
- 5 Việt Nam thời thế chiến 2
- 6 Hậu quả thời Pháp thuộc
- 7 Đánh giá
- 8 Xem thêm
- 9 Tham khảo
- 10 Chú thích
- 11 Liên kết ngoài
Kinh tế - văn hóa - xã hội[sửa | sửa mã nguồn]
Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]
Theo sắc lệnh ngày 17-10-1887, thực dân Pháp thành lập Liên bang Đông Dương, năm đó mới bao gồm có Bắc Kì, Trung Kì, Nam Kì và Campuchia, trực thuộc Bộ Hải quân và Thuộc địa. Ngày 19- 4-1899, Tổng thống Pháp ra sắc lệnh sáp nhập thêm Lào vào Liên bang Đông Dương. Việt Nam bị chia cắt làm 3 kì: Bắc Kì, Trung Kì và Nam Kì với ba chế độ cai trị khác nhau. Bắc Kì và Trung Kì là hai xứ bảo hộ vẫn còn giữ lại chính quyền phong kiến về hình thức; Nam Kì là đất thuộc địa hoàn toàn do Pháp nắm cùng với Lào và Campuchia cũng là đất bảo hộ của Pháp, hợp thành Liên bang Đông Dương. Việt Nam, Lào, Campuchia bị xóa tên trên bản đồ thế giới.
Vào giai đoạn đầu, thực dân Pháp chỉ mới chú trong vào hai lĩnh vực chủ yếu là nông nghiệp và khai mỏ.
- Nông nghiệp: Năm 1897, Pháp ép triều Nguyễn kí điều ước “nhượng” quyền “khai khẩn đất hoang” cho họ. Ngay sau đó, Pháp tăng cường cướp đoạt đất đai, lập các khu đồn điền lớn để trồng cao su, thứ cây công nghiệp mà Pháp coi trọng khi đó.
- Công nghiệp: chú trọng khai thác mỏ than và kim loại. Tuy nhiên Pháp không xây nhà máy luyện kim tại Việt Nam, tất cả khoáng sản được chở về Pháp. Phần lớn các xí nghiệp khai mỏ nằm trong tay những tập đoàn tư bản Pháp. Phương thức hoạt động là tận dụng nhân công lao động rẻ mạt, sao cho chi phí sản xuất giảm xuống mức thấp nhất để thu lợi nhuận cao.
- Giao thông vận tải: xây dựng hệ thống đường giao thông hiện đại, vừa phục vụ làm ăn lâu dài, vừa nhằm mục đích quân sự.
- Thương nghiệp: Việt Nam trở thành thị trường độc quyền của tư bản Pháp, Pháp độc quyền thu thuế xuất nhập khẩu. Tất cả hàng hóa Việt Nam mà Pháp cần đều phải ưu tiên xuất sang Pháp, không được xuất khẩu sang nước khác, những hàng hóa mà Pháp thừa ế hoặc kém phẩm chất so với hàng hóa của các nước khác thì Pháp xuất sang Việt Nam.
Ở Bắc Kỳ tính đến năm 1902, người Pháp đã chiếm hữu 182.000 héc ta đất trong đó có 50.000 héc ta ở các vùng trù phú nhất.[1] Sau khi chiếm đất, thực dân Pháp chủ yếu vẫn áp dụng phương pháp phát canh thu tô. Một số tư bản thực dân có kinh doanh trong những sở đồn điền mới theo lối tư bản chủ nghĩa, nhưng số này ít, chủ yếu là nhằm tận dụng nhân công rẻ mạt. Ngoài địa chủ Pháp, giáo hội Thiên Chúa chỉ riêng ở Nam Kỳ đã sở hữu 1/4 diện tích đất canh tác.[1]
Pháp giảnh độc quyền buôn bán 3 mặt hàng quan trọng nhất là gạo, muối và rượu. Hồ Chí Minh đã nhận xét: "Nói đến các món độc quyền, người ta có thể hình dung Đông Dương như một con nai béo mập bị trói chặt và đương hấp hối dưới những cái mỏ quặp của một bầy diều hâu rỉa rói mãi không thấy no"[2].
Các loại thuế[sửa | sửa mã nguồn]
Chính quyền thực dân Pháp thu lợi tức thuộc địa thông qua hệ thống các sắc thuế, nhiều loại thuế được đặt ra một cách vô lý. Các loại thuế được thu và phân chia theo 2 loại ngân sách: thu cho Ngân sách Đông dương (chủ yếu là thuế quan, thuế rượu, thuốc phiện, muối...) và thu cho Ngân sách địa phương gồm các xứ (Bắc kỳ, Trung kỳ, Nam kỳ) và các tỉnh (chủ yếu là thuế thân, thuế ruộng đất, thuế lao dịch...)[3]:
- Thuế chủ yếu thu cho ngân sách Đông Dương:
- Thuế quan (còn gọi là thuế đoan, thuế thương chính): Thi hành cho đến năm 1940, theo đó Việt Nam phải dùng chung một chế độ thuế quan do nước Pháp đặt ra. Pháp bảo hộ sản phẩm nào thì Việt Nam cũng phải bảo hộ sản phẩm đó. Nhờ hàng rào thuế quan bảo hộ, Pháp tự do đưa hàng với chất lượng thấp, giá đắt vào thị trường Việt Nam. Trong cuốn sách "Vấn đề dân cày", Trường Chinh và Võ Nguyên Giáp đã viết: "họ vớ được một số lời cao hơn với số lời của họ thường có trên thị trường thế giới". Số lời cao đó, trong kinh tế chính trị học gọi là "thặng dư lợi nhuận thuộc địa".
- Thuế gián thu (Công quản): Thường bảo đảm khoảng 70% tổng số thu của ngân sách Đông dương, chủ yếu là thuế muối, thuế rượu, thuế thuốc phiện, thông qua chế độ độc quyền mua bán của Pháp:
- Thuế muối: Pháp quy định toàn bộ số muối mà dân sản xuất phải bán hết cho nhà nước Pháp với giá rẻ, rồi Nhà nước bán lại cho dân (kể cả người trực tiếp sản xuất muối) với giá cao hơn, để hưởng lợi nhuận. Không chỉ phục vụ mục tiêu tận thu của chính quyền Pháp mà còn mang ý nghĩa chính trị: Pháp có thể dùng muối làm áp lực với nhân dân khi cần, vì muối là mặt hàng thiết yếu của người dân.
- Thuế rượu: Pháp cấm mọi việc nấu rượu của tư nhân Việt nam (kể cả việc tự nấu rượu để uống), đồng thời giao chỉ tiêu bán "rượu ty" cho chính quyền tổng, xã để thu lợi nhuận.
- Thuế thuốc phiện: Pháp mua và chế biến thuốc phiện, khuyến khích dân Việt tiêu thụ, mở tiệm hút thuốc phiện để tạo được nguồn thu lớn cho chính quyền Pháp.
- Thuế chủ yếu thu cho ngân sách các xứ (kỳ):Chủ yếu gồm các thứ thuế cũ dưới thời phong kiến như thuế thân, thuế ruộng đất, thuế lao dịch và được sửa đổi theo hướng tăng mức thu ngày càng cao hơn:
- Thuế thân (thuế đinh): Mọi dân đinh từ 18 đến 60 tuổi đều phải đóng thuế này. Trước kia, thuế thân chỉ thu của người có ít nhiều tài sản, có khả năng đóng thuế, được chia ruộng đất công, nhưng nay thì Pháp thu toàn bộ. Thuế thân đã tạo thêm cho Pháp số thu rất lớn, nhưng đối với dân nghèo, mỗi khi đến vụ thuế (tháng 5 âm lịch) thì người nghèo lại xôn xao, nhiều người bị bắt hoặc phải bỏ quê hương để trốn thuế. Cảnh tượng đau lòng của việc đóng thuế thân đã được nhà văn đương thời Ngô Tất Tố mô tả chi tiết trong tác phẩm Tắt đèn.
- Thuế ruộng đất (thuế điền thổ): Từ năm 1897, toàn quyền Đông Dương đã nhiều lần cho điều chỉnh lại theo 4 hạng điền, 6 hạng thổ (đất). Mức thuế chủ yếu là tăng lên, kèm với những khoản phụ thu, nhưng diện tích làm căn cứ tính mẫu, sào lại điều chỉnh giảm xuống. Ví dụ: Theo quy định từ thời Tự Đức (1847-1883), mỗi mẫu Việt nam là 4.970 m2. Năm 1897, ở Bắc kỳ, Pháp quy định mỗi mẫu chỉ có 3.600 m2. Vì vậy thuế phải nộp thực tế tăng lên, có khi đến 2-3 lần.
- Thuế lao dịch: Về nguyên tắc, thuế lao dịch đã chuyển thành tiền (gắn với thuế thân hoặc nộp ngân sách tỉnh, xã) để sử dụng vào việc xây dựng, tu bổ đường sá, đê điều... Nhưng trên thực tế, khi cần làm đường hoặc đắp đê, Chính phủ vẫn huy động nhân lực đi làm, kể cả trong những ngày mùa cày cấy, thu hoạch nông nghiệp.
Buôn bán rượu và thuốc phiện[sửa | sửa mã nguồn]
Thuốc phiện là mặt hàng được Pháp công khai buôn bán, khuyến khích người Việt sử dụng chứ không bị cấm như ở chính quốc. Lợi nhuận từ thuốc phiện đã đóng góp tới 25% vào ngân sách của Pháp Đông Dương. Tổng ngân sách năm 1905 là 32 triệu đồng Đông Dương, trong số này nguồn thu từ độc quyền bán thuốc phiện là 8,1 triệu. Tính đến năm 1900 thì lợi nhuận Pháp thu được từ thuốc phiện đạt hơn phân nửa số tiền thu nhập của toàn Liên bang Đông Dương.[4] Riêng việc phân phối bán lẻ là để cho tư nhân, đa số là người Hoa.[5] Thuốc phiện đã trở thành một công cụ hữu hiệu vừa để thu lợi nhuận, vừa để làm suy sụp ý chí phản kháng của người Việt. Toàn quyền Đông Dương Xarô từng có thư gửi viên Công sứ dưới quyền:
- Tôi trân trọng yêu cầu ông vui lòng giúp đỡ những cố gắng của Nha Thương chính trong việc đặt thêm đại lý bán lẻ thuốc phiện và rượu, theo chỉ thị của ông Tổng giám đốc Nha Thương chính Đông Dương.
- Để tiến hành việc đó, tôi xin gửi ông một bản danh sách những đại lý cần đặt trong các xã đã kê tên; phần lớn các xã này, tới nay, vẫn hoàn toàn chưa có rượu và thuốc phiện. Qua các Tỉnh trưởng và các Xã trưởng Cao Miên, ông có thể dùng ảnh hưởng to tát của ông để làm cho một số tiểu thương người bản xứ thấy rằng buôn thêm rượu và thuốc phiện là rất có lợi.
- Chúng ta chỉ có thể đạt kết quả mỹ mãn, nếu chúng ta hợp đồng với nhau chặt chẽ và liên tục, vì lợi ích tối cao của ngân khố."
Thập niên 1930, cứ một nghìn làng thì có đến 1.500 đại lý bán lẻ rượu và thuốc phiện. Nhưng cũng trong số một nghìn làng đó lại chỉ có 10 trường học. Nạn nghiên thuốc phiện trở thành một vấn nạn nghiêm trọng trong xã hội Việt Nam[2]
Về việc buôn rượu, vì bắt buộc phải trả những khoản chi tiêu thường xuyên, những món kinh phí ngày càng tăng của Phủ toàn quyền, của những công trình kiến thiết quân sự và những khoản lương cho một đám đông công chức từ Paris, cho nên Chính phủ thuộc địa đã tìm mọi cách thúc đẩy việc tăng mức tiêu thụ rượu lên. Vì vậy, Pháp đề ra quy định các làng phải mua số rượu tối thiểu tính theo dân số. Pháp ấn định trên thực tế mức rượu mà mỗi người bản xứ buộc phải uống hàng năm, kể cả người già, phụ nữ, trẻ em, cả đến trẻ em còn bú mẹ. Dân một làng Bắc Kỳ buộc phải mua quá nhiều rượu, thấy trước nguy cơ đe doạ ấy, đã kêu với viên quan người Pháp tại địa phương rằng: "Ngay đến cái ăn, chúng tôi cũng không có gì cả". Quan Pháp đáp: "Chúng mày quen ngày ba bữa, bây giờ bớt đi một bữa, hay nếu cần thì bớt đi một bữa rưỡi là có thể mua rượu của nhà nước".
Người An Nam quen dùng rượu từ 20 đến 22 độ; trong khi người Pháp bắt họ dùng rượu từ 40 đến 45 độ. Thứ rượu mà Pháp độc quyền buôn bán và buộc dân Việt Nam phải uống được cất bằng thứ gạo rẻ tiền, pha thêm chất hoá học (để giảm chi phí sản xuất), nên có mùi vị nồng nặc khó chịu và gây hại rất lớn cho sức khỏe[2].
Văn hóa và giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]
Về giáo dục, chính quyền thực dân ở Việt Nam cho mở hai hệ thống trường học: trường Hán học có cải tổ đôi chút và hệ thống trường Pháp - Việt. Trường Hán học chỉ duy trì tạm thời, đã được thay thế bằng trường Pháp - Việt trên cả nước kể từ thập niên 1910. Tuy vậy, trên toàn Việt Nam, tính đến năm 1906 mới chỉ có 25 trường học tiểu học Pháp - Việt và tính đến hết năm 1913 mới chỉ có 10 vạn học sinh các cấp (trong tổng số 20 triệu dân lúc bấy giờ). Sự phát triển giáo dục cũng không đều khắp: Tất cả các vùng miền núi đều không có trường học, riêng tỉnh Sơn La mãi đến 1917 mới có 1 trường sơ học.
Đến năm 1945, toàn Đông Dương chỉ có Trường Mỹ thuật Đông Dương, Viện Đại học Đông Dương cùng với các trường Cao đẳng Nông nghiệp, Cao đẳng Thú y, Cao đẳng Công chính, Cao đẳng Địa chính[6][7][8]. Trung bình một tỉnh chỉ có khoảng từ 2 đến 4 trường Tiểu học, mỗi trường có từ trên 100 đến vài trăm học sinh. Các thành phố lớn mới có trường Cao đẳng Tiểu học như Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Lạng Sơn (Bắc Kỳ), Thanh Hóa, Nghệ An (Vinh), Huế, Quy Nhơn (Trung Kỳ), Sài Gòn, Cần Thơ, Mỹ Tho (Nam Kỳ). Bậc Trung học (bậc Tú Tài) chỉ có ở Hà Nội (trường Bưởi, trường Albert Sarraut), Huế (trường Khải Định), Sài Gòn (trường Pétrus Ký, trường Chasseloup Laubat), mỗi trường có khoảng từ 100 đến 200 học sinh.[9]
Phần lớn học sinh và sinh viên đại học, cao đẳng đều là con em các gia đình giàu có hoặc có địa vị nhất định trong xã hội lúc bấy giờ. Các gia đình nông dân, nhân dân lao động nghèo rất ít có khả năng cho con em theo học. Cho đến năm 1930, tổng cộng học sinh, sinh viên tất cả các trường từ tiểu học đến đại học chỉ chiếm 1,8% dân số. Kết quả là tới năm 1945, trên 95% dân số Việt Nam bị mù chữ.
Chính sách giáo dục của chính quyền Pháp nhằm dụng ý là để chuyển hướng tư duy của đại chúng. Mối đe dọa đáng sợ cho chính quyền thực dân Pháp là Nho giáo qua các sách vở Hán văn, bởi Nho giáo trui rèn con người về lòng yêu nước chống ngoại xâm[10]. Vì vậy người Pháp đã dồn nhiều nỗ lực vào việc cải biến nền giáo dục bản xứ: loại bỏ Nho học và cấm giảng dạy lịch sử Việt Nam, thay vào đó là các kiến thức khoa học phương Tây, văn chương và lịch sử Pháp. Một chứng cứ là sách giáo khoa thời Pháp thuộc không dùng danh từ "Việt Nam" mà chỉ nhắc đến "Đông Pháp" và các xứ lệ thuộc. Các kỳ thi Khoa bảng Việt Nam cũng bị loại bỏ, thay vào đó là các kì thi bằng chữ quốc ngữ phỏng theo các kỳ thi của Pháp.
Đi cùng với chính sách hạn chế giáo dục, thực dân Pháp dung dưỡng nạn cờ bạc bằng cách cho phép mở các sòng bạc để thu thuế. Ngoài những sòng bạc công khai có tính chất thường xuyên, tổ chức quy mô ở Chợ Lớn, Lạng Sơn, Móng Cái, Hà Giang, Lào Cai còn có nhiều sòng bạc kín được tổ chức ở các dịp chợ phiên, ở những vòng đua ngựa ở Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn...
Nạn mại dâm cũng được thực dân Pháp hợp thức công khai và trở nên phổ biến ở các thành phố lớn. Vào những năm 1930, vấn đề mại dâm ở Việt Nam đã trở thành một vấn đề nhức nhối trong xã hội. Các báo đã mô tả tình trạng "lúc nhúc xóm bình khang, đầy rẫy phường bán phấn" trong các đô thị Việt Nam dưới thời Pháp thuộc. Một biến tướng khác của mại dâm là "hát cô đầu" đã trở thành "một cái ung nhọt" của xã hội. Báo Công luận viết "Nếu đi qua các ngõ Sầm Công ở Hà Nội, phố Hạ lý Hải Phòng, phố Bến Củi Nam Định... ta sẽ thấy một cảnh tượng đau lòng, một sự dâm ô đê tiện hơn hết trong sự mãi dâm, chắc không có nước nào mà mãi dâm lại đê tiện hơn mãi dâm ở nước ta: Họ ra tận đường phố lôi kéo khách hàng, họ nói những câu, hát những giọng khiêu dâm tục tằn..."[11] Nguyễn Doãn Vượng đã nhận xét "hầu hết những kẻ đi hát đều là thanh niên... do đó sự kém sút về sức khoẻ, sự truỵ lạc về tinh thần, những bệnh hoa liễu cũng từ đó mà về thăm gia đình và vợ con những thanh niên đó; lại còn bao nhiêu kẻ trong cơn mê muội đớn hèn lỗi đạo vì đi hát, ăn trộm, ăn cắp vì mê hát và khuynh gia bại sản vì những cô đầu hát"[12]
Pháp tuyên bố "bảo hộ An Nam" để giúp nước này "khai hóa văn minh". Nhưng thực tế, các đề nghị nâng cao dân trí, cải tổ toàn diện chính trị - xã hội, cải cách và phát triển giáo dục, cũng như hướng đến nền chính trị dân chủ của các trí thức đương thời đều bị Pháp thờ ơ. Tiêu biểu là Phong trào Duy Tân do Phan Châu Trinh (1872 - 1926) phát động năm 1906 cho đến năm 1908 thì kết thúc sau khi bị thực dân Pháp đàn áp. Một số lãnh đạo phong trào bị kết án tử hình do có liên quan đến Phong trào chống sưu thuế Trung Kỳ (1908), những người khác bị đày đi Côn Đảo trong số đó có Phan Châu Trinh.[13]
Y tế[sửa | sửa mã nguồn]
Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]
Các khuynh hướng chính trị[sửa | sửa mã nguồn]
Tại Việt Nam, một thời, từ thập niên 1930 cụm từ "chủ nghĩa quốc gia" hay được dùng. Trong thời Pháp thuộc, một số nhóm theo chủ nghĩa này ủng hộ chế độ bảo hộ của Pháp tại Đông Dương, ủng hộ chủ nghĩa quốc gia ở Pháp (chỉ các nhóm chính trị cánh hữu hay cực hữu ở Pháp). Có nhóm năm 1939 khi cánh hữu thắng cử ở Pháp, đã kêu gọi "từ giã hết chủ nghĩa xã hội, quốc tế, cộng sản xét ra không có lợi gì cho tiền đồ Tổ quốc đi, để quay đầu về phụng sự chủ nghĩa quốc gia", họ cho là các lý tưởng kia "không lấy thực nghiệm ra mà suy xét, chỉ chạy theo lý tưởng xuông" và xem một số nước "đem ra thực hành đều thất bại cả", họ kêu gọi "trông cậy vào sự chỉ đạo của nước Pháp bảo hộ,... yêu cầu nước Pháp gây dựng cho nước ta một quốc gia, có chính phủ chịu trách nhiệm các việc nội trị trước một dân Viện có quyền lập pháp". Tức đòi quyền tự trị chứ không phải độc lập.
Họ bác bỏ quan điểm của "bọn thanh niên... cứ nhứt định theo đòi văn minh Âu -Mỹ mà thôi", và kêu gọi "khôi phục quốc quyền, chấn hưng quốc thể", bác bỏ "tư tưởng và óc đảng phái đã làm cho quốc dân Việt Nam tam phân ngũ liệt", và "đòi tự trị", "quân chủ lập hiến". Họ bác bỏ "thuyết xã hội, thuyết quốc tế cùng đảng viên tả phái đi cổ động tự do", cho đó là "trái với tinh thần "trung quân ái quốc" của dân chúng, trái với luân lý Phật đà, Khổng Tử, khác với chủ nghĩa quốc gia cái rễ từ đời Trưng Nữ vương đuổi Tô Định, Triệu Ấu đuổi quân Ngô", kêu gọi "chỉ có ai là thức thời, có lòng yêu nước trung vua vốn sẵn, chỉ dựa vào cái chủ nghĩa "Pháp Nam hợp tác", "Pháp Việt đề huề", học đòi người quý quốc, làm cho nước được mạnh, dân được giàu lên đã".
Theo báo Tràng An những người này chủ trương "Nếu chúng ta mong có ngày kia, nước Pháp sẽ theo hòa ước 6 juin 1884, thi hành triệt để giao giả về quốc quyền cho chúng ta tự trị lấy việc nước nhà ta, thì trước hết chúng ta cũng phải bắt chước người Pháp đồng tâm hiệp lực lại, trên dưới một lòng, quân dân một dạ, cử quốc hiệp nhất, khiến cho nước Pháp kính nể, nước Pháp tin cẩn mới được". Một số chính trị gia theo chiều hướng này tiêu biểu như Bùi Quang Chiêu, Phạm Quỳnh...nhưng đường lối cụ thể không giống nhau. Họ chống lại Mặt trận Bình dân (cánh tả) ở Pháp. Phạm Quỳnh, Ngô Đình Khôi... tiêu biểu cho khuynh hướng bảo hộ Pháp, quân chủ kèm dân quyền, sau có hướng thân Nhật, là nhóm "quốc gia" nhất, Bùi Quang Chiêu có hướng tự do, và lập hiến kiểu dân chủ tư sản, sau ngả xu hướng xã hội cấp tiến, pha trộn chủ nghĩa tự do và xã hội, gần đường lối Gandhi nhưng ủng hộ bảo hộ Pháp, một thời gian ngắn liên kết với nhóm ủng hộ thợ thuyền cộng sản và xã hội. Hồ Văn Ngà thì dựa vào Nhật ủng hộ độc lập. Ngoài ra còn có "Quốc gia Xã hội" (gọi tắt là Quốc xã) như nhóm Đại Việt của Trần Trọng Kim,... Pháp thời gian đó cũng có Đảng Quốc gia Xã hội Pháp, có chi nhánh tại Đông Dương.
Báo Phụ nữ tân văn đã bình phẩm "quốc gia xã hội" chỉ là một thứ "cãi xà lách" vì "quốc gia" và "xã hội" là hai chữ nghĩa khác nhau, chủ nghĩa quốc gia là chủ nghĩa của những người chỉ lấy tiếng nước mà hiệu triệu người, bảo người phải vì nước và vì kẻ thống trị của nước, mà chống nhau với nước khác. Còn chủ nghĩa xã hội là chủ nghĩa của những người bảo rằng: nước chỉ là nước của những người có tài sản, rút cục có hai nước trong mỗi nước: nước của người có tài sản và nước của người vô sản. Quyền lợi tương phản cùng nhau...Và cho rằng thuyết quốc xã nó "có thể hợp với những bọn gọi là yêu nước để giữ quyền lợi quốc gia, tức là quyền lợi của hạng tư bản và binh lợi quyền của vô sản", một cái thuyết lộn xộn!
Ngay thời gian này, trên báo Ngày nay, Hoàng Đạo tức Nguyễn Tường Long cho "chủ nghĩa quốc gia, vì làm thiên lệch lòng ái quốc, vì quá tôn nước mình, hóa ra khinh rẻ nước người, và là cái mầm của sự chiến tranh giữa nước này với nước kia, cái mầm của sự lấn áp nước yếu của nước khỏe, cái mầm của chủ nghĩa đế quốc". Nhóm này ảnh hưởng của chủ nghĩa tam dân, chủ nghĩa tự do pha trộn xã hội, một thời ủng hộ Mặt trận Dân chủ chịu chi phối của giới bình dân công nông thợ thuyền, chống bảo hoàng.
Các phong trào chống Pháp[sửa | sửa mã nguồn]
Trong khi cố gắng khai thác tài nguyên thiên nhiên của Đông Dương và nhân lực để đánh Chiến tranh thế giới thứ nhất, Pháp trấn áp tất cả hoạt động tụ tập yêu nước ở Việt Nam. Nhiều cuộc nổi loạn chống thực dân bộc phát tại Việt Nam nhưng đã bị Pháp đàn áp dễ dàng.
Cuộc phản kháng đầu tiên là do Tôn Thất Thuyết với trận phản công ở Kinh thành Huế, nhưng sau đó bị quân Pháp đẩy lùi, triều đình Hàm Nghi lui về Quảng Trị, rồi Hà Tĩnh. Ngày 13 tháng 7, Chiếu Cần Vương được ban ra, phái chủ chiến và các thổ hào ở các địa phương khởi nghĩa hưởng ứng, tạo nên phong trào Cần Vương. Các cuộc khởi nghĩa nổ ra rộng khắp và tập trung nhất ở các tỉnh đồng bằng, nhưng quân đội Pháp dùng những ưu thế về hỏa lực để nhanh chóng đàn áp các nghĩa quân. Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu thời kỳ này gồm có: khởi nghĩa Ba Đình, khởi nghĩa Nghệ An, khởi nghĩa Bình Định, khởi nghĩa Thái Bình, Nam Định, hoạt động của Nghĩa hội Quảng Nam...
Năm 1888, vua Hàm Nghi bị bắt, phong trào Cần Vương tan rã. Các lực lượng nghĩa quân bị đẩy lùi về các khu vực thượng du, trung du hay vùng lau sậy rậm rạp như Hùng Lĩnh của Tống Duy Tân, Thanh Sơn của Đốc Ngữ, Rừng Già của Đề Kiều, Bãi Sậy, Hai Sông của Nguyễn Thiện Thuật, Hương Khê của Phan Đình Phùng và Cao Thắng...
nhỏ|250px|trái|Những người Việt Nam tham gia hoạt động giành độc lập bị chặt đầu Ngoài ra, thời kỳ này còn có khởi nghĩa Yên Thế, thủ lĩnh của cuộc khởi nghĩa này là Hoàng Hoa Thám có liên quan tới phong trào Cần Vương. Cuộc khởi nghĩa này kéo dài tới năm 1913 thì bị dập tắt.
Năm 1916, vua Duy Tân xuất cung tham gia cuộc nổi dậy do Thái Phiên và Trần Cao Vân tổ chức. Người Pháp được mật báo kế hoạch nổi dậy. Pháp bắt Triều đình Huế phải xét xử, 4 đại thần gồm Thái Phiên, Trần Cao Vân, Tôn Thất Đề và Nguyễn Quang Siêu bị chém đầu ở An Hòa. Vua Duy Tân bị truất ngôi và đày đi đảo La Réunion ở Ấn Độ Dương cùng với vua cha là Thành Thái vào năm 1916.
Một trong những cuộc nổi dậy lớn nhất năm 1916 là cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên ở miền Bắc. Khoảng 300 binh lính người Việt đã nổi dậy, phóng thích và cấp súng ống cho 200 tù binh chính trị cùng vài trăm dân địa phương. Nghĩa quân đánh chiếm và làm chủ Thái Nguyên trong nhiều ngày liền, với hy vọng được tiếp viện bởi Trung Quốc Quốc Dân Đảng. Khi không ai đến giúp họ, Pháp đã đánh chiếm lại Thái Nguyên và truy sát hầu hết các nghĩa quân.
Một lính Pháp đã viết trong hồi ký[14]:
- Trong thời kỳ tôi ở đây (ở Bắc Kỳ), không có tuần nào là tôi không thấy vài cái đầu rụng. Trong những cảnh ấy, tôi chỉ còn ghi nhớ được một điều là chúng ta (người Pháp) còn độc ác, còn dã man hơn cả bọn kẻ cướp nhà nghề. Tại sao lại có những hành vi quái ác đến thế đối với một con người tù sắp phải chết? Tại sao lại dùng nhục hình, tại sao phải giải từng đoàn tù đi bêu khắp xóm làng?
Đưa người Việt tham gia chiến tranh[sửa | sửa mã nguồn]
Thế chiến thứ nhất[sửa | sửa mã nguồn]
Khi bước vào Thế chiến thứ nhất, Pháp động viên hàng vạn thanh niên người Việt gia nhập quân đội rồi đưa họ sang tham chiến ở châu Âu, dẫn đến nhiều cuộc nổi loạn khắp Nam Kỳ. Có đến 50.000 binh lính và 50.000 lao công người Việt, bị cưỡng chế kéo khỏi những làng mạc, được đưa sang châu Âu chiến đấu cho Pháp trong chiến tranh. Họ phải chiến đấu tại những nơi xa xôi lạ lẫm, hàng ngàn lính người Việt đã chết trên biển vì tàu bị bắn chìm, hàng ngàn lính khác đã tử trận ở Somme và Picardy, gần bờ biển Bỉ và rất nhiều nữa hy sinh ở chiến trường Trung Đông đẫm máu. Hơn 30.000 người Việt Nam đã chết trong cuộc xung đột và 60.000 bị thương.
Nguyễn Ái Quốc đã châm biếm việc này như sau[15]:
Nhiều binh sỹ người Việt tìm cách chống lại việc bắt lính của Pháp bằng việc bỏ trốn hoặc chống lệnh. Tiêu biểu là Trịnh Văn Cấn, viên cai đội (caporal) lính khố xanh ở Thái Nguyên đã cầm đầu lính Việt thực hiện cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên vào đêm 30 Tháng Tám năm 1917. Quân Pháp trấn áp cuộc khởi nghĩa tới tháng 3 thì xong, với một chiến thuật mà họ sử dụng rất hiệu quả là bắt giữ thân nhân của quân khởi nghĩa để buộc họ phải ra hàng. Một số người bị bắt bị kết án tử hình, những người khác bị kết án và đày ra Côn Đảo.
Người dân Việt Nam còn bị buộc phải chịu thêm nhiều sưu thuế nặng nề để tài trợ nỗ lực chiến tranh của Pháp. Việt Nam đã phải đóng góp 184 triệu đồng bạc dưới hình thức vay nợ và 336.000 tấn lương thực. Những gánh nặng này cùng những khó khăn gây ra bởi tai họa thiên nhiên đã tạo nên nạn đói từ năm 1914 đến 1917.
Thế chiến thứ hai[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1939, khi Thế chiến thứ hai nổ ra, Pháp cũng có kế hoạch huy động thanh niên người Việt đưa sang Pháp tham chiến. Tuy nhiên, do Pháp thất bại quá nhanh trong Trận chiến nước Pháp nên kế hoạch này không thi hành được.
Đế quốc Nhật tiến vào Đông Dương[sửa | sửa mã nguồn]
Ngày 30 Tháng Tám, 1940 đại sứ Pháp tại Tokyo là Arsène Henry trước áp lực của Nhật Bản trong Đệ nhị Thế chiến thỏa thuận cho lực lượng 6.000 quân đội của Đế quốc Nhật Bản tiến vào Đông Dương với điều kiện Nhật Bản phải tôn trọng chủ quyền của Pháp. Cuộc điều đình chưa kết thúc vì Nhật đòi tăng quân số lên 25.000 lính nhưng vì thấy Pháp cố trì hoãn, Nhật Bản đơn phương dưới sự chỉ huy của tướng Nakamura Akihito tiến quân từ Trung Hoa qua biên giới Bắc Kỳ ngày 22 Tháng Chín và chiếm lấy Lạng Sơn ngày 24 Tháng Chín. Hai bên giao tranh đến ngày hôm sau, 25 Tháng Chín, chính phủ Pháp chính thức chấp nhận mọi yêu sách, chấp nhận việc chiếm đóng cùng giao quyền điều hành những căn cứ quân sự cho quân đội Nhật và ngược lại, hai bên sẽ hưu chiến.[16]
Năm 1941 khi chiến cuộc càng khốc liệt giữa phe Đồng minh và phe Trục, chính phủ Vichy mở thêm hải cảng Cam Ranh và Sài Gòn cho quân đội Nhật Bản sử dụng.
Việt Nam thời thế chiến 2[sửa | sửa mã nguồn]
Hậu quả thời Pháp thuộc[sửa | sửa mã nguồn]
Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]
Việt Nam không còn là một quốc gia độc lập, trở thành chế độ quân chủ nửa thuộc địa, phải phụ thuộc vào Pháp. Bằng các hiệp ước ký với triều Nguyễn, Việt Nam bị người Pháp chia thành 3 Kỳ (Nam Kỳ, Trung Kỳ, Bắc Kỳ) với các chế độ chính trị, bộ máy hành chính và hệ thống luật pháp khác nhau. Nhà Nguyễn mất uy tín chính trị, vương quyền không còn là yếu tố đoàn kết quốc gia như các nước quân chủ khác trên thế giới[cần dẫn nguồn]. Chế độ bảo hộ của Pháp đã biến người Việt thành những nhân viên hành chính chỉ biết thừa hành một cách thụ động, thiếu sáng tạo còn quyền lãnh đạo nằm trong tay người Pháp[cần dẫn nguồn]. Trong chính quyền thuộc địa, tri thức, tài năng, đạo đức không được xem trọng bằng sự trung thành và phục tùng đối với người Pháp. Thuật lãnh đạo không được truyền lại, khả năng lãnh đạo quốc gia của người Việt thui chột đi, đạo đức và năng lực của giới công chức nhà nước người Việt suy đồi[cần dẫn nguồn]. Đa số người Việt bị loại ra khỏi đời sống chính trị quốc gia nên thiếu trưởng thành về mặt chính trị[cần dẫn nguồn]. Nhà vua mất vai trò là người quyết định và giám sát tối cao mọi hoạt động nhà nước còn người Pháp không có những biện pháp hữu hiệu chống tệ quan liêu, tham nhũng. Người dân thuộc địa mất mối liên kết với nhà nước, bất mãn với cách cai trị của người Pháp và triều đình nhà Nguyễn. Chủ nghĩa dân tộc cực đoan cùng tâm lý bài ngoại nảy sinh và phát triển mạnh mẽ[cần dẫn nguồn]. Trong bối cảnh đó những tư tưởng nổi loạn, vô chính phủ du nhập từ phương Tây, được truyền bá rộng rãi[cần dẫn nguồn]. Các đảng phái chủ trương dùng bạo lực giành chính quyền hoạt động bí mật tại Việt Nam hoặc lưu vong ở nước ngoài[cần dẫn nguồn].
Năm 1945, Nhật đầu hàng Đồng Minh tạo điều kiện cho các đảng phái bí mật công khai hoạt động, tuyển mộ đảng viên và thu hút quần chúng[cần dẫn nguồn]. Triều đình nhà Nguyễn cải tổ thành Đế quốc Việt Nam nhưng không đủ uy tín chính trị để thu hút quần chúng, không có lực lượng để duy trì an ninh[cần dẫn nguồn]. Sau Cách mạng tháng Tám các đảng phái non trẻ, thiếu kinh nghiệm hoạt động trong một nền dân chủ, thiếu kinh nghiệm trị quốc, bị chia rẽ vì những khác biệt ý thức hệ và bất đồng trong đường lối chính trị, cạnh tranh nhau giành quyền lãnh đạo quốc gia[cần dẫn nguồn].
Với sự quay lại của Pháp năm 1945, xung đột bùng phát ngay khi Việt Nam vừa giành độc lập kéo dài cho đến tận năm 1975[cần dẫn nguồn]. Sự chia rẽ của người Việt, tình trạng đạo đức xã hội và truyền thống văn hóa bị tan rã, tâm lý sính ngoại và bài ngoại, bộ máy nhà nước có năng lực hạn chế cùng nỗi ám ảnh quá khứ thuộc địa còn kéo dài đến tận ngày nay[cần dẫn nguồn].
Văn hóa và giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]
Ngôn ngữ người Việt cũng bị tác động, quan trọng nhất là việc tiếp nhận chữ Quốc ngữ làm văn tự chính thức của người Việt, loại bỏ chữ Nôm và chữ Nho ra khỏi chương trình giáo dục qua Nghị định hủy bỏ toàn phần phép khoa cử có từ thời nhà Lý. Việc sử dụng chữ Quốc ngữ làm văn tự chính thức bên cạnh chữ Hán tạo điều kiện cho văn học, báo chí viết bằng chữ Quốc ngữ phát triển, việc truyền bá tri thức, văn hóa trở nên dễ dàng hơn. Chữ Quốc ngữ dễ học hơn chữ Hán nên có thể dùng chữ Quốc ngữ xóa mù chữ nhanh chóng. Tuy nhiên việc loại bỏ chữ Hán ra khỏi chương trình giáo dục đã tách người Việt ra khỏi di sản văn học, sử học, khoa học, tư tưởng của dân tộc viết bằng chữ Hán tích lũy được trong 10 thế kỷ[17]. Việc thay đổi nội dung giáo dục, bãi bỏ phép khoa cử truyền thống lấy Nho giáo làm trọng tâm khiến Nho giáo mất dần ảnh hưởng lên đời sống xã hội và chìm vào quên lãng. Điều này khiến xã hội tan rã do không được định hướng bởi một hệ thống giá trị chung, không còn tín hiệu tập hợp; đạo đức xã hội suy đồi và các giá trị văn hóa truyền thống bị thui chột.
Hệ thống giáo dục phát triển không tương xứng với những hứa hẹn của người Pháp "khai hóa văn minh" dân thuộc địa. Chính vì thế, cái mà người Việt thừa hưởng từ người Pháp sau khi Việt Nam giành được độc lập chỉ là những mảnh vụn văn hóa và lịch sử; tỷ lệ mù chữ lên đến 95% dân số[18], hệ thống kiến thức Tây học kém cỏi, thiếu chiều sâu cùng với nền tảng đạo đức xã hội suy đồi.
Ngày 3 tháng 9 năm 1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu ra nhiệm vụ cấp bách nhất, thiết thực nhất phải giải quyết là “nạn dốt” và chỉ rõ[19]:
- “Nạn dốt là một trong những phương pháp độc ác mà bọn thực dân dùng để cai trị chúng ta… Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu. Vì vậy tôi đề nghị mở một chiến dịch để chống nạn mù chữ”
Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]
Trong những biến đổi xã hội vì sự xâm nhập của người Pháp là nhiều mặt hàng mới, trong đó có nhiều thực vật được đưa vào Việt Nam từ Âu châu, Mỹ châu, Phi châu và cả những nước Á châu lân cận cũng góp nguồn. Đồn điền cây cà phê (xuất phát từ Phi châu), cây cao su (từ Nam Mỹ) được quy hoạch và phát triển, biến đổi hẳn bộ mặt đất nước, đưa dân lên miền núi khai thác và định cư.
Ở miền xuôi thì trái cây nhiệt đới như chôm chôm, măng cụt cũng được trồng, lấy giống từ Mã Lai, Nam Dương. Ngoài ra nhiều loại rau như khoai tây, súp lơ, xu hào, cà rốt, tỏi tây nhập cảng từ Pháp được trồng quy mô kể từ năm 1900.[20] Nhiều món ăn mới cũng theo chân người Pháp ra mắt ở Việt Nam như bánh mì, bơ, phó mát, cà phê rồi trở thành quen thuộc.
Do sự du nhập của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, tình hình kinh tế Việt Nam có sự biến đổi: quan hệ kinh tế nông thôn bị phá vỡ, hình thành nên những đô thị mới, những trung tâm kinh tế và tụ điểm cư dân mới. Do các ràng buộc trong những Hiệp ước đã ký với nhà Nguyễn, Pháp không xây dựng một hình thức nhà nước dân chủ tại Việt Nam mà nhà Nguyễn vẫn tồn tại với các thành viên hoàng gia, quý tộc, quan lại... Chính vì thế, Việt Nam có nền kinh tế chưa hoàn thiện, lạc hậu, phát triển không đồng đều, phụ thuộc chặt chẽ vào kinh tế Pháp và nền chính trị nửa quân chủ nửa thuộc địa.
Đánh giá[sửa | sửa mã nguồn]
Hồ Chí Minh đánh giá về thời kỳ Pháp thuộc "Sau 80 năm bị thực dân Pháp giày vò, nước Việt Nam ta cái gì cũng kém cỏi, chỉ có lòng sốt sắng của dân là rất cao."[21]. Trong Tuyên ngôn độc lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông nói rõ:
Một nhà du lịch Pháp viết: "Đời sống ở thuộc địa chỉ làm cho tật xấu của cá nhân phát triển: Những kẻ đã nếm mùi chiến tranh thì càng mất hết ý thức đạo đức, càng trụy lạc, bất lương và độc ác; những bọn con buôn và bọn phiêu lưu khác thì càng quen mùi trộm cắp, cướp giật. Ở bên Pháp ít có dịp để làm những việc đó, vì người ta sợ cảnh sát hơn! Ở đây, bọn nói trên, đôi khi chỉ có một mình với vài người bản xứ, trên một con thuyền hoặc trong một thôn xóm; vì vậy chúng cướp bóc trắng trợn hơn là người Âu trên thị trường, và đối xử tàn nhẫn hơn với những nông dân nào phản đối chúng". Một nhà du lịch khác viết:
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Nhà Nguyễn
- Liên bang Đông Dương
- Chiến tranh Pháp-Đại Nam (1858-1884)
- Chiến tranh Pháp-Thanh
- Giải phóng dân tộc Việt Nam (1885-1945)
- Cách mạng tháng Tám
- Chiến tranh Đông Dương
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Ngô Văn. Việt Nam 1920-1945. Montreuil: L'Insomniaque/Chuông rè, 2000.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă ĐẠI CƯƠNG LỊCH SỬ VIỆT NAM, TẬP 2, trang 121, Đinh Xuân Lâm chủ biên, Nhà xuất bản Giáo dục, năm 2000
- ^ a ă â http://www.bqllang.gov.vn/chu-tich-ho-chi-minh/tac-pham/789-b-n-an-ch-d-th-c-dan-phap.html?showall=&start=3
- ^ http://kketoan.duytan.edu.vn/Home/ArticleDetail/vn/132/1823/bai-viet-mot-so-sac-thue-ap-dung-tai-viet-nam-thoi-ky-phap-thuoc-ts-phan-thanh-hai
- ^ Golden Triangle Opium Trade, an Overview, Bertil Lintner, 2000
- ^ Logan, William S. Trang 79.
- ^ Sự ra đời của Đại học Đông Dương qua tài liệu lưu trữ, Đào Thị Diến, Website Đại học Quốc gia Hà Nội
- ^ Từ Đại học Đông Dương đến Đại học Quốc gia Hà Nội, Đinh Xuân Lâm, Tạp chí Tia sáng, 04/10/2010
- ^ Đại học Đông Dương - Sự đoạn tuyệt với quá khứ?, Trần Thị Phương Hoa, 20 Tháng 4 2013, Tạp chí văn hóa Nghệ An
- ^ THI CỬ VÀ NỀN GIÁO DỤC VIỆT NAM DƯỚI THỜI PHÁP THUỘC, Trần Bích San, Tạp chí Cỏ Thơm
- ^ Cooper, Nicola. Trang 36.
- ^ Báo Công luận, 7-3-1932
- ^ Báo Trung văn chủ nhật, 27-9-1942
- ^ Năm 1911, chính quyền thực dân đưa Phan Châu Trinh sang Pháp. Suốt những năm ở Paris, ông vẫn luôn theo đường lối cải cách, kêu gọi thực hiện dân quyền, cải cách dân sinh (theo Phan Ngọc Liên, sách đã dẫn, tr. 270).
- ^ a ă http://www.bqllang.gov.vn/chu-tich-ho-chi-minh/tac-pham/789-b-n-an-ch-d-th-c-dan-phap.html?showall=&start=6
- ^ http://www.bqllang.gov.vn/chu-tich-ho-chi-minh/tac-pham/789-b-n-an-ch-d-th-c-dan-phap.html?showall=&start=2
- ^ Indochina Campaign
- ^ TỔNG QUAN TÀI LIỆU NHO GIÁO VÀ NHO HỌC Ở VIỆN HÁN NÔM, Nguyễn Xuân Diện, Bài tham luận Hội thảo về Nho giáo Việt Nam. Đã in trên Tạp chí Hán Nôm số 1 (68), 2005
- ^ Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào Bình dân học vụ, Phạm Hải Yến, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III
- ^ http://www.archives.gov.vn/Pages/Tin%20chi%20ti%E1%BA%BFt.aspx?itemid=99&listId=c2d480fb-e285-4961-b9cd-b018b58b22d0&ws=content
- ^ Bếp Việt truyền thống và hiện đại
- ^ “So Khoa Hoc va Cong Nghe Tien Giang”. Truy cập 7 tháng 2 năm 2015.
- ^ Báo Cứu quốc 5/9/1945

markdown:
# Pháp thuộc
|Loạt bài
||
|![]()
|
| (207 TCN - 40)
|
| (40 - 43)
|
| (43 - 541)
|
| và (541 - 602)
|
| (602 - 905)
|
| (905 - 938)
|
| (938 - 967)
|
| (968 - 980)
|
| (980 - 1009)
|
| (
|
| (
|
| (
|
| (1407 - 1427)
|
|
(
|
| (1778 - 1802)
|
| (1802 - 1945) Pháp thuộc (1887 - 1945)
|
| (
|
| (
|
|**Pháp thuộc** là một giai đoạn trong [lịch sử Việt Nam](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam) kéo dài 61 năm, bắt đầu từ [1884](/wiki/1884) khi Pháp ép [triều đình Huế](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) chấp nhận [sự bảo hộ của Pháp](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Gi%C3%A1p_Th%C3%A2n_(1884)) cho đến [1945](/wiki/1945) khi Pháp mất quyền cai trị ở Đông Dương. Tuy nhiên, nhiều tài liệu khác cho rằng thời kỳ Pháp thuộc cần được tính từ năm 1867 (tức là kéo dài 80 năm), khi [Nam Kỳ Lục tỉnh](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3_L%E1%BB%A5c_t%E1%BB%89nh) bị nhà Nguyễn cắt nhượng cho Pháp, trở thành lãnh thổ đầu tiên Pháp chiếm được trong quá trình [Pháp xâm lược Đại Nam](/wiki/Ph%C3%A1p_x%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c_%C4%90%E1%BA%A1i_Nam).
Trong thời kỳ này Pháp thôn tính
[Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Campuchia](/wiki/Campuchia) và Lào. Mất chủ quyền, Việt Nam bị chia cắt thành 3 xứ riêng biệt với ba cơ cấu hành chính riêng: xứ [thuộc địa](/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba) [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3) (Pháp trực tiếp cai trị) và hai xứ bảo hộ [Bắc](/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3) và [Trung Kỳ](/wiki/Trung_K%E1%BB%B3) (Pháp quản lý bằng [Toàn quyền Đông Dương](/wiki/To%C3%A0n_quy%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)). Cao Miên ( [Campuchia](/wiki/Campuchia)), Ai Lao cũng chịu sự cai trị của Pháp, và nhượng địa [Quảng Châu Loan](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u_Loan) tiếp theo bị gom vào [Liên bang Đông Dương](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng).
Tháng 9 năm 1945, Pháp đem quân trở lại tấn công Việt Nam để tái lập chế độ
[thuộc địa](/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba) ở đây, nhưng người Việt Nam phản kháng quyết liệt và Pháp đã bị thất bại sau 9 năm chiến tranh. Pháp buộc phải công nhận nền độc lập của Việt Nam (cũng như [Lào](/wiki/L%C3%A0o) và [Campuchia](/wiki/Campuchia)), chính thức chấm dứt thời kỳ Pháp thuộc, đồng thời kéo theo sự sụp đổ hệ thống thuộc địa của Pháp và các nước thực dân khác trên khắp thế giới vào thập niên 1950 - 1960.
## Mục lục
[1 Kinh tế - văn hóa - xã hội](#Kinh_t.E1.BA.BF_-_v.C4.83n_h.C3.B3a_-_x.C3.A3_h.E1.BB.99i) [2 Chính trị](#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [3 Đưa người Việt tham gia chiến tranh](#.C4.90.C6.B0a_ng.C6.B0.E1.BB.9Di_Vi.E1.BB.87t_tham_gia_chi.E1.BA.BFn_tranh) [4 Đế quốc Nhật tiến vào Đông Dương](#.C4.90.E1.BA.BF_qu.E1.BB.91c_Nh.E1.BA.ADt_ti.E1.BA.BFn_v.C3.A0o_.C4.90.C3.B4ng_D.C6.B0.C6.A1ng) [5 Việt Nam thời thế chiến 2](#Vi.E1.BB.87t_Nam_th.E1.BB.9Di_th.E1.BA.BF_chi.E1.BA.BFn_2) [6 Hậu quả thời Pháp thuộc](#H.E1.BA.ADu_qu.E1.BA.A3_th.E1.BB.9Di_Ph.C3.A1p_thu.E1.BB.99c) [7 Đánh giá](#.C4.90.C3.A1nh_gi.C3.A1) [8 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [9 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [10 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [11 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Kinh tế - văn hóa - xã hội[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=1)]
### Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=2)]
#### Tổng quan[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=3)]
Theo sắc lệnh ngày 17-10-1887, thực dân Pháp thành lập Liên bang Đông Dương, năm đó mới bao gồm có Bắc Kì, Trung Kì, Nam Kì và Campuchia, trực thuộc Bộ Hải quân và Thuộc địa. Ngày 19- 4-1899, Tổng thống Pháp ra sắc lệnh sáp nhập thêm Lào vào Liên bang Đông Dương. Việt Nam bị chia cắt làm 3 kì: Bắc Kì, Trung Kì và Nam Kì với ba chế độ cai trị khác nhau. Bắc Kì và Trung Kì là hai xứ bảo hộ vẫn còn giữ lại chính quyền phong kiến về hình thức; Nam Kì là đất thuộc địa hoàn toàn do Pháp nắm cùng với Lào và Campuchia cũng là đất bảo hộ của Pháp, hợp thành Liên bang Đông Dương. Việt Nam, Lào, Campuchia bị xóa tên trên bản đồ thế giới.
Vào giai đoạn đầu, thực dân Pháp chỉ mới chú trong vào hai lĩnh vực chủ yếu là nông nghiệp và khai mỏ.
**Nông nghiệp**: Năm 1897, Pháp ép triều Nguyễn kí điều ước “nhượng” quyền “khai khẩn đất hoang” cho họ. Ngay sau đó, Pháp tăng cường cướp đoạt đất đai, lập các khu đồn điền lớn để trồng [cao su](/wiki/Cao_su), thứ cây công nghiệp mà Pháp coi trọng khi đó. **Công nghiệp**: chú trọng khai thác mỏ than và kim loại. Tuy nhiên Pháp không xây nhà máy luyện kim tại Việt Nam, tất cả khoáng sản được chở về Pháp. Phần lớn các xí nghiệp khai mỏ nằm trong tay những tập đoàn tư bản Pháp. Phương thức hoạt động là tận dụng nhân công lao động rẻ mạt, sao cho chi phí sản xuất giảm xuống mức thấp nhất để thu lợi nhuận cao. **Giao thông vận tải**: xây dựng hệ thống đường giao thông hiện đại, vừa phục vụ làm ăn lâu dài, vừa nhằm mục đích quân sự. **Thương nghiệp**: Việt Nam trở thành thị trường độc quyền của tư bản Pháp, Pháp độc quyền thu thuế xuất nhập khẩu. Tất cả hàng hóa Việt Nam mà Pháp cần đều phải ưu tiên xuất sang Pháp, không được xuất khẩu sang nước khác, những hàng hóa mà Pháp thừa ế hoặc kém phẩm chất so với hàng hóa của các nước khác thì Pháp xuất sang Việt Nam.
Ở Bắc Kỳ tính đến năm 1902, người Pháp đã chiếm hữu 182.000 héc ta đất trong đó có 50.000 héc ta ở các vùng trù phú nhất.
Sau khi chiếm đất, thực dân Pháp chủ yếu vẫn áp dụng phương pháp phát canh thu tô. Một số tư bản thực dân có kinh doanh trong những sở đồn điền mới theo lối tư bản chủ nghĩa, nhưng số này ít, chủ yếu là nhằm tận dụng nhân công rẻ mạt. Ngoài địa chủ Pháp, giáo hội Thiên Chúa chỉ riêng ở [1] [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)đã sở hữu 1/4 diện tích đất canh tác. [[1]](#cite_note-sgkdxl-1)
Pháp giảnh độc quyền buôn bán 3 mặt hàng quan trọng nhất là
[gạo](/wiki/G%E1%BA%A1o), [muối](/wiki/Mu%E1%BB%91i) và [rượu](/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u). [Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) đã nhận xét: *"Nói đến các món độc quyền, người ta có thể hình dung Đông Dương như một con nai béo mập bị trói chặt và đương hấp hối dưới những cái mỏ quặp của một bầy diều hâu rỉa rói mãi không thấy no"* . [[2]](#cite_note-bql-2)
#### Các loại thuế[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=4)]
Chính quyền thực dân Pháp thu lợi tức
[thuộc địa](/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba) thông qua hệ thống các sắc thuế, nhiều loại thuế được đặt ra một cách vô lý. Các loại thuế được thu và phân chia theo 2 loại ngân sách: thu cho Ngân sách Đông dương (chủ yếu là thuế quan, thuế [rượu](/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u), [thuốc phiện](/wiki/Thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n), [muối](/wiki/Mu%E1%BB%91i)...) và thu cho Ngân sách địa phương gồm các xứ ( [Bắc kỳ](/wiki/B%E1%BA%AFc_k%E1%BB%B3), [Trung kỳ](/wiki/Trung_k%E1%BB%B3), [Nam kỳ](/wiki/Nam_k%E1%BB%B3)) và các tỉnh (chủ yếu là [thuế thân](/wiki/Thu%E1%BA%BF_th%C3%A2n), thuế ruộng đất, thuế lao dịch...) : [3]
- Thuế chủ yếu thu cho ngân sách Đông Dương:
- Thuế quan (còn gọi là thuế đoan, thuế thương chính): Thi hành cho đến năm 1940, theo đó Việt Nam phải dùng chung một chế độ thuế quan do nước
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)đặt ra. Pháp bảo hộ sản phẩm nào thì Việt Nam cũng phải bảo hộ sản phẩm đó. Nhờ hàng rào thuế quan bảo hộ, Pháp tự do đưa hàng với chất lượng thấp, giá đắt vào thị trường Việt Nam. Trong cuốn sách "Vấn đề dân cày", [Trường Chinh](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Chinh)và [Võ Nguyên Giáp](/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p)đã viết: *"họ vớ được một số lời cao hơn với số lời của họ thường có trên thị trường thế giới"*. Số lời cao đó, trong kinh tế chính trị học gọi là *"thặng dư lợi nhuận thuộc địa"*.
- Thuế gián thu (Công quản): Thường bảo đảm khoảng 70% tổng số thu của ngân sách Đông dương, chủ yếu là thuế
[muối](/wiki/Mu%E1%BB%91i), thuế [rượu](/wiki/R%C6%B0%E1%BB%A3u), thuế [thuốc phiện](/wiki/Thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n), thông qua chế độ độc quyền mua bán của Pháp:
- Thuế muối: Pháp quy định toàn bộ số
[muối](/wiki/Mu%E1%BB%91i)mà dân sản xuất phải bán hết cho nhà nước Pháp với giá rẻ, rồi Nhà nước bán lại cho dân (kể cả người trực tiếp sản xuất muối) với giá cao hơn, để hưởng lợi nhuận. Không chỉ phục vụ mục tiêu tận thu của chính quyền Pháp mà còn mang ý nghĩa chính trị: Pháp có thể dùng muối làm áp lực với nhân dân khi cần, vì muối là mặt hàng thiết yếu của người dân.
- Thuế rượu: Pháp cấm mọi việc nấu rượu của tư nhân Việt nam (kể cả việc tự nấu rượu để uống), đồng thời giao chỉ tiêu bán "rượu ty" cho chính quyền tổng, xã để thu lợi nhuận.
- Thuế
[thuốc phiện](/wiki/Thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n): Pháp mua và chế biến [thuốc phiện](/wiki/Thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n), khuyến khích dân Việt tiêu thụ, mở tiệm hút thuốc phiện để tạo được nguồn thu lớn cho chính quyền Pháp.
- Thuế muối: Pháp quy định toàn bộ số
- Thuế quan (còn gọi là thuế đoan, thuế thương chính): Thi hành cho đến năm 1940, theo đó Việt Nam phải dùng chung một chế độ thuế quan do nước
- Thuế chủ yếu thu cho ngân sách các xứ (kỳ):Chủ yếu gồm các thứ thuế cũ dưới thời
[phong kiến](/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn)như [thuế thân](/wiki/Thu%E1%BA%BF_th%C3%A2n), thuế ruộng đất, thuế lao dịch và được sửa đổi theo hướng tăng mức thu ngày càng cao hơn:
- Thuế thân (thuế đinh): Mọi dân đinh từ 18 đến 60 tuổi đều phải đóng thuế này. Trước kia, thuế thân chỉ thu của người có ít nhiều tài sản, có khả năng đóng thuế, được chia ruộng đất công, nhưng nay thì Pháp thu toàn bộ. Thuế thân đã tạo thêm cho Pháp số thu rất lớn, nhưng đối với dân nghèo, mỗi khi đến vụ thuế (tháng 5 âm lịch) thì người nghèo lại xôn xao, nhiều người bị bắt hoặc phải bỏ quê hương để trốn thuế. Cảnh tượng đau lòng của việc đóng thuế thân đã được nhà văn đương thời
[Ngô Tất Tố](/wiki/Ng%C3%B4_T%E1%BA%A5t_T%E1%BB%91)mô tả chi tiết trong tác phẩm [Tắt đèn](/wiki/T%E1%BA%AFt_%C4%91%C3%A8n).
- Thuế ruộng đất (thuế điền thổ): Từ năm 1897, toàn quyền Đông Dương đã nhiều lần cho điều chỉnh lại theo 4 hạng điền, 6 hạng thổ (đất). Mức thuế chủ yếu là tăng lên, kèm với những khoản phụ thu, nhưng diện tích làm căn cứ tính mẫu, sào lại điều chỉnh giảm xuống. Ví dụ: Theo quy định từ thời
[Tự Đức](/wiki/T%E1%BB%B1_%C4%90%E1%BB%A9c)(1847-1883), mỗi mẫu Việt nam là 4.970 m 2. Năm 1897, ở Bắc kỳ, Pháp quy định mỗi mẫu chỉ có 3.600 m 2. Vì vậy thuế phải nộp thực tế tăng lên, có khi đến 2-3 lần.
- Thuế lao dịch: Về nguyên tắc, thuế lao dịch đã chuyển thành tiền (gắn với thuế thân hoặc nộp ngân sách tỉnh, xã) để sử dụng vào việc xây dựng, tu bổ đường sá, đê điều... Nhưng trên thực tế, khi cần làm đường hoặc đắp đê, Chính phủ vẫn huy động nhân lực đi làm, kể cả trong những ngày mùa cày cấy, thu hoạch nông nghiệp.
- Thuế thân (thuế đinh): Mọi dân đinh từ 18 đến 60 tuổi đều phải đóng thuế này. Trước kia, thuế thân chỉ thu của người có ít nhiều tài sản, có khả năng đóng thuế, được chia ruộng đất công, nhưng nay thì Pháp thu toàn bộ. Thuế thân đã tạo thêm cho Pháp số thu rất lớn, nhưng đối với dân nghèo, mỗi khi đến vụ thuế (tháng 5 âm lịch) thì người nghèo lại xôn xao, nhiều người bị bắt hoặc phải bỏ quê hương để trốn thuế. Cảnh tượng đau lòng của việc đóng thuế thân đã được nhà văn đương thời
#### Buôn bán rượu và thuốc phiện[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=5)] [Thuốc phiện](/wiki/Thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n) là mặt hàng được Pháp công khai buôn bán, khuyến khích người Việt sử dụng chứ không bị cấm như ở chính quốc. Lợi nhuận từ thuốc phiện đã đóng góp tới 25% vào ngân sách của Pháp Đông Dương. Tổng ngân sách năm 1905 là 32 triệu đồng Đông Dương, trong số này nguồn thu từ độc quyền bán thuốc phiện là 8,1 triệu. Tính đến năm 1900 thì lợi nhuận Pháp thu được từ thuốc phiện đạt hơn phân nửa số tiền thu nhập của toàn Liên bang Đông Dương. Riêng việc phân phối bán lẻ là để cho tư nhân, đa số là người Hoa. [4] Thuốc phiện đã trở thành một công cụ hữu hiệu vừa để thu lợi nhuận, vừa để làm suy sụp ý chí phản kháng của người Việt. [[5]](#cite_note-5) [Toàn quyền Đông Dương](/wiki/To%C3%A0n_quy%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)Xarô từng có thư gửi viên Công sứ dưới quyền: *Tôi trân trọng yêu cầu ông vui lòng giúp đỡ những cố gắng của Nha Thương chính trong việc đặt thêm đại lý bán lẻ thuốc phiện và rượu, theo chỉ thị của ông Tổng giám đốc Nha Thương chính Đông Dương.* *Để tiến hành việc đó, tôi xin gửi ông một bản danh sách những đại lý cần đặt trong các xã đã kê tên; phần lớn các xã này, tới nay, vẫn hoàn toàn chưa có rượu và thuốc phiện. Qua các Tỉnh trưởng và các Xã trưởng Cao Miên, ông có thể dùng ảnh hưởng to tát của ông để làm cho một số tiểu thương người bản xứ thấy rằng buôn thêm rượu và thuốc phiện là rất có lợi.* *Chúng ta chỉ có thể đạt kết quả mỹ mãn, nếu chúng ta hợp đồng với nhau chặt chẽ và liên tục, vì lợi ích tối cao của ngân khố."* ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/La-manufacture-dopium-de-sagon-en-1904.jpg/250px-La-manufacture-dopium-de-sagon-en-1904.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/La-manufacture-dopium-de-sagon-en-1904.jpg/250px-La-manufacture-dopium-de-sagon-en-1904.jpg)
[thuốc phiện](/wiki/Thu%E1%BB%91c_phi%E1%BB%87n)(Manufacture d'Opium) ở Sài Gòn thời thuộc Pháp. Khu xưởng này cung ứng từ 1/3 đến 1/2 ngân sách toàn Đông Dương
Thập niên 1930, cứ một nghìn làng thì có đến 1.500 đại lý bán lẻ rượu và thuốc phiện. Nhưng cũng trong số một nghìn làng đó lại chỉ có 10 trường học. Nạn nghiên thuốc phiện trở thành một vấn nạn nghiêm trọng trong xã hội Việt Nam
[[2]](#cite_note-bql-2)
Về việc buôn rượu, vì bắt buộc phải trả những khoản chi tiêu thường xuyên, những món kinh phí ngày càng tăng của Phủ toàn quyền, của những công trình kiến thiết quân sự và những khoản lương cho một đám đông công chức từ Paris, cho nên Chính phủ thuộc địa đã tìm mọi cách thúc đẩy việc tăng mức tiêu thụ rượu lên. Vì vậy, Pháp đề ra quy định các làng phải mua số rượu tối thiểu tính theo dân số. Pháp ấn định trên thực tế mức rượu mà mỗi người bản xứ buộc phải uống hàng năm, kể cả người già, phụ nữ, trẻ em, cả đến trẻ em còn bú mẹ. Dân một làng Bắc Kỳ buộc phải mua quá nhiều rượu, thấy trước nguy cơ đe doạ ấy, đã kêu với viên quan người Pháp tại địa phương rằng:
*"Ngay đến cái ăn, chúng tôi cũng không có gì cả"*. Quan Pháp đáp: *"Chúng mày quen ngày ba bữa, bây giờ bớt đi một bữa, hay nếu cần thì bớt đi một bữa rưỡi là có thể mua rượu của nhà nước"*.
Người An Nam quen dùng rượu từ 20 đến 22 độ; trong khi người Pháp bắt họ dùng rượu từ 40 đến 45 độ. Thứ rượu mà Pháp độc quyền buôn bán và buộc dân Việt Nam phải uống được cất bằng thứ gạo rẻ tiền, pha thêm chất hoá học (để giảm chi phí sản xuất), nên có mùi vị nồng nặc khó chịu và gây hại rất lớn cho sức khỏe
. [2]
### Văn hóa và giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=6)]
Về giáo dục, chính quyền thực dân ở Việt Nam cho mở hai hệ thống trường học: trường Hán học có cải tổ đôi chút và hệ thống trường Pháp - Việt. Trường Hán học chỉ duy trì tạm thời, đã được thay thế bằng trường Pháp - Việt trên cả nước kể từ thập niên 1910. Tuy vậy, trên toàn Việt Nam, tính đến năm 1906 mới chỉ có 25 trường học tiểu học Pháp - Việt và tính đến hết năm 1913 mới chỉ có 10 vạn học sinh các cấp (trong tổng số 20 triệu dân lúc bấy giờ). Sự phát triển giáo dục cũng không đều khắp: Tất cả các vùng miền núi đều không có trường học, riêng tỉnh Sơn La mãi đến 1917 mới có 1 trường sơ học.
Đến năm 1945, toàn Đông Dương chỉ có
[Trường Mỹ thuật Đông Dương](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_M%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Viện Đại học Đông Dương](/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) cùng với các trường Cao đẳng Nông nghiệp, Cao đẳng Thú y, Cao đẳng Công chính, Cao đẳng Địa chính [[6]](#cite_note-6) [[7]](#cite_note-7) . Trung bình một tỉnh chỉ có khoảng từ 2 đến 4 trường [8] [Tiểu học](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%E1%BB%8Dc), mỗi trường có từ trên 100 đến vài trăm học sinh. Các thành phố lớn mới có trường Cao đẳng Tiểu học như Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Lạng Sơn (Bắc Kỳ), Thanh Hóa, Nghệ An (Vinh), Huế, Quy Nhơn (Trung Kỳ), Sài Gòn, Cần Thơ, Mỹ Tho (Nam Kỳ). Bậc Trung học (bậc Tú Tài) chỉ có ở Hà Nội (trường Bưởi, trường Albert Sarraut), Huế (trường Khải Định), Sài Gòn (trường Pétrus Ký, trường Chasseloup Laubat), mỗi trường có khoảng từ 100 đến 200 học sinh. [[9]](#cite_note-9)
Phần lớn học sinh và sinh viên đại học, cao đẳng đều là con em các gia đình giàu có hoặc có địa vị nhất định trong xã hội lúc bấy giờ. Các gia đình nông dân, nhân dân lao động nghèo rất ít có khả năng cho con em theo học. Cho đến năm 1930, tổng cộng học sinh, sinh viên tất cả các trường từ tiểu học đến đại học chỉ chiếm 1,8% dân số. Kết quả là tới năm 1945, trên 95% dân số Việt Nam bị
[mù chữ](/wiki/M%C3%B9_ch%E1%BB%AF).
Chính sách giáo dục của chính quyền Pháp nhằm dụng ý là để chuyển hướng tư duy của đại chúng. Mối đe dọa đáng sợ cho chính quyền thực dân Pháp là
[Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o) qua các sách vở Hán văn, bởi Nho giáo trui rèn con người về lòng yêu nước chống ngoại xâm . Vì vậy người Pháp đã dồn nhiều nỗ lực vào việc cải biến nền giáo dục bản xứ: loại bỏ Nho học và cấm giảng dạy [10] [lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD)Việt Nam, thay vào đó là các kiến thức khoa học phương Tây, văn chương và [lịch sử Pháp](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Ph%C3%A1p). Một chứng cứ là sách giáo khoa thời Pháp thuộc không dùng danh từ "Việt Nam" mà chỉ nhắc đến "Đông Pháp" và các xứ lệ thuộc. Các kỳ thi [Khoa bảng Việt Nam](/wiki/Khoa_b%E1%BA%A3ng_Vi%E1%BB%87t_Nam)cũng bị loại bỏ, thay vào đó là các kì thi bằng chữ quốc ngữ phỏng theo các kỳ thi của Pháp.
Đi cùng với chính sách hạn chế giáo dục, thực dân Pháp dung dưỡng nạn cờ bạc bằng cách cho phép mở các
[sòng bạc](/wiki/S%C3%B2ng_b%E1%BA%A1c) để thu thuế. Ngoài những sòng bạc công khai có tính chất thường xuyên, tổ chức quy mô ở [Chợ Lớn](/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn), [Lạng Sơn](/wiki/L%E1%BA%A1ng_S%C6%A1n), [Móng Cái](/wiki/M%C3%B3ng_C%C3%A1i), [Hà Giang](/wiki/H%C3%A0_Giang), [Lào Cai](/wiki/L%C3%A0o_Cai) còn có nhiều sòng bạc kín được tổ chức ở các dịp chợ phiên, ở những vòng đua ngựa ở Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn...
Nạn
[mại dâm](/wiki/M%E1%BA%A1i_d%C3%A2m) cũng được thực dân Pháp hợp thức công khai và trở nên phổ biến ở các thành phố lớn. Vào những năm 1930, vấn đề mại dâm ở Việt Nam đã trở thành một vấn đề nhức nhối trong xã hội. Các báo đã mô tả tình trạng *"lúc nhúc xóm bình khang, đầy rẫy phường bán phấn"* trong các đô thị Việt Nam dưới thời Pháp thuộc. Một biến tướng khác của mại dâm là *" hát cô đầu"* đã trở thành *"một cái ung nhọt"*của xã hội. Báo Công luận viết *"Nếu đi qua các ngõ Sầm Công ở* [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), phố Hạ lý [Hải Phòng](/wiki/H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng), phố Bến Củi [Nam Định](/wiki/Nam_%C4%90%E1%BB%8Bnh)... ta sẽ thấy một cảnh tượng đau lòng, một sự dâm ô đê tiện hơn hết trong sự mãi dâm, chắc không có nước nào mà mãi dâm lại đê tiện hơn mãi dâm ở nước ta: Họ ra tận đường phố lôi kéo khách hàng, họ nói những câu, hát những giọng khiêu dâm tục tằn..." [[11]](#cite_note-11) [Nguyễn Doãn Vượng](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Do%C3%A3n_V%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1)đã nhận xét *"hầu hết những kẻ đi hát đều là thanh niên... do đó sự kém sút về sức khoẻ, sự truỵ lạc về tinh thần, những* [bệnh hoa liễu](/wiki/B%E1%BB%87nh_hoa_li%E1%BB%85u)cũng từ đó mà về thăm gia đình và vợ con những thanh niên đó; lại còn bao nhiêu kẻ trong cơn mê muội đớn hèn lỗi đạo vì đi hát, ăn trộm, ăn cắp vì mê hát và khuynh gia bại sản vì những cô đầu hát" [[12]](#cite_note-12)
Pháp tuyên bố "bảo hộ An Nam" để giúp nước này "
[khai hóa văn minh](/w/index.php?title=Khai_h%C3%B3a_v%C4%83n_minh&action=edit&redlink=1)". Nhưng thực tế, các đề nghị nâng cao [dân trí](/w/index.php?title=D%C3%A2n_tr%C3%AD&action=edit&redlink=1), cải tổ toàn diện chính trị - xã hội, cải cách và phát triển giáo dục, cũng như hướng đến nền chính trị [dân chủ](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) của các trí thức đương thời đều bị Pháp thờ ơ. Tiêu biểu là [Phong trào Duy Tân](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Duy_T%C3%A2n) do [Phan Châu Trinh](/wiki/Phan_Ch%C3%A2u_Trinh) ( [1872](/wiki/1872) - [1926](/wiki/1926)) phát động năm [1906](/wiki/1906) cho đến năm [1908](/wiki/1908) thì kết thúc sau khi bị [thực dân Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) đàn áp. Một số lãnh đạo phong trào bị kết án [tử hình](/wiki/T%E1%BB%AD_h%C3%ACnh) do có liên quan đến [Phong trào chống sưu thuế Trung Kỳ (1908)](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_ch%E1%BB%91ng_s%C6%B0u_thu%E1%BA%BF_Trung_K%E1%BB%B3_(1908)), những người khác bị đày đi [Côn Đảo](/wiki/C%C3%B4n_%C4%90%E1%BA%A3o) trong số đó có [Phan Châu Trinh](/wiki/Phan_Ch%C3%A2u_Trinh). [[13]](#cite_note-13)
### Y tế[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=7)]
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=8)]
### Các khuynh hướng chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=9)]
Tại Việt Nam, một thời, từ thập niên 1930 cụm từ "chủ nghĩa quốc gia" hay được dùng. Trong thời Pháp thuộc, một số nhóm theo chủ nghĩa này ủng hộ chế độ bảo hộ của Pháp tại Đông Dương, ủng hộ chủ nghĩa quốc gia ở Pháp (chỉ các nhóm chính trị cánh hữu hay cực hữu ở Pháp). Có nhóm năm 1939 khi cánh hữu thắng cử ở Pháp, đã kêu gọi "
*từ giã hết chủ nghĩa xã hội, quốc tế, cộng sản xét ra không có lợi gì cho tiền đồ Tổ quốc đi, để quay đầu về phụng sự chủ nghĩa quốc gia*", họ cho là các lý tưởng kia " *không lấy thực nghiệm ra mà suy xét, chỉ chạy theo lý tưởng xuông*" và xem một số nước " *đem ra thực hành đều thất bại cả*", họ kêu gọi " *trông cậy vào sự chỉ đạo của nước Pháp bảo hộ,... yêu cầu nước Pháp gây dựng cho nước ta một quốc gia, có chính phủ chịu trách nhiệm các việc nội trị trước một dân Viện có quyền lập pháp*". Tức đòi quyền tự trị chứ không phải độc lập.
Họ bác bỏ quan điểm của "
*bọn thanh niên... cứ nhứt định theo đòi văn minh Âu -Mỹ mà thôi*", và kêu gọi " *khôi phục quốc quyền, chấn hưng quốc thể*", bác bỏ " *tư tưởng và óc đảng phái đã làm cho quốc dân Việt Nam tam phân ngũ liệt*", và "đòi tự trị", "quân chủ lập hiến". Họ bác bỏ " *thuyết xã hội, thuyết quốc tế cùng đảng viên tả phái đi cổ động tự do*", cho đó là " *trái với tinh thần "trung quân ái quốc" của dân chúng, trái với luân lý Phật đà, Khổng Tử, khác với chủ nghĩa quốc gia cái rễ từ đời Trưng Nữ vương đuổi Tô Định, Triệu Ấu đuổi quân Ngô*", kêu gọi " *chỉ có ai là thức thời, có lòng yêu nước trung vua vốn sẵn, chỉ dựa vào cái chủ nghĩa "Pháp Nam hợp tác", "Pháp Việt đề huề", học đòi người quý quốc, làm cho nước được mạnh, dân được giàu lên đã*".
Theo báo Tràng An những người này chủ trương "
*Nếu chúng ta mong có ngày kia, nước Pháp sẽ theo hòa ước 6 juin 1884, thi hành triệt để giao giả về quốc quyền cho chúng ta tự trị lấy việc nước nhà ta, thì trước hết chúng ta cũng phải bắt chước người Pháp đồng tâm hiệp lực lại, trên dưới một lòng, quân dân một dạ, cử quốc hiệp nhất, khiến cho nước Pháp kính nể, nước Pháp tin cẩn mới được*". Một số chính trị gia theo chiều hướng này tiêu biểu như Bùi Quang Chiêu, Phạm Quỳnh...nhưng đường lối cụ thể không giống nhau. Họ chống lại Mặt trận Bình dân (cánh tả) ở Pháp. [Phạm Quỳnh](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Qu%E1%BB%B3nh), [Ngô Đình Khôi](/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Kh%C3%B4i)... tiêu biểu cho khuynh hướng bảo hộ Pháp, quân chủ kèm dân quyền, sau có hướng thân Nhật, là nhóm "quốc gia" nhất, [Bùi Quang Chiêu](/wiki/B%C3%B9i_Quang_Chi%C3%AAu) có hướng tự do, và lập hiến kiểu dân chủ tư sản, sau ngả xu hướng xã hội cấp tiến, pha trộn chủ nghĩa tự do và xã hội, gần đường lối Gandhi nhưng ủng hộ bảo hộ Pháp, một thời gian ngắn liên kết với nhóm ủng hộ thợ thuyền cộng sản và xã hội. Hồ Văn Ngà thì dựa vào Nhật ủng hộ độc lập. Ngoài ra còn có "Quốc gia Xã hội" (gọi tắt là Quốc xã) như nhóm Đại Việt của [Trần Trọng Kim](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Tr%E1%BB%8Dng_Kim),... Pháp thời gian đó cũng có [Đảng Quốc gia Xã hội Pháp](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_Qu%E1%BB%91c_gia_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1), có chi nhánh tại Đông Dương.
Báo Phụ nữ tân văn đã bình phẩm "quốc gia xã hội" chỉ là một thứ "cãi xà lách" vì "quốc gia" và "xã hội" là hai chữ nghĩa khác nhau, chủ nghĩa quốc gia là chủ nghĩa của những người chỉ lấy tiếng nước mà hiệu triệu người, bảo người phải vì nước và vì kẻ thống trị của nước, mà chống nhau với nước khác. Còn chủ nghĩa xã hội là chủ nghĩa của những người bảo rằng: nước chỉ là nước của những người có tài sản, rút cục có hai nước trong mỗi nước: nước của người có tài sản và nước của người vô sản. Quyền lợi tương phản cùng nhau...Và cho rằng thuyết quốc xã nó "
*có thể hợp với những bọn gọi là yêu nước để giữ quyền lợi quốc gia, tức là quyền lợi của hạng tư bản và binh lợi quyền của vô sản*", một cái thuyết lộn xộn!
Ngay thời gian này, trên báo Ngày nay,
[Hoàng Đạo](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%A1o_(nh%C3%A0_v%C4%83n)) tức Nguyễn Tường Long cho " *chủ nghĩa quốc gia, vì làm thiên lệch lòng ái quốc, vì quá tôn nước mình, hóa ra khinh rẻ nước người, và là cái mầm của sự chiến tranh giữa nước này với nước kia, cái mầm của sự lấn áp nước yếu của nước khỏe, cái mầm của chủ nghĩa đế quốc*". Nhóm này ảnh hưởng của chủ nghĩa tam dân, chủ nghĩa tự do pha trộn xã hội, một thời ủng hộ Mặt trận Dân chủ chịu chi phối của giới bình dân công nông thợ thuyền, chống bảo hoàng.
### Các phong trào chống Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=10)]
Trong khi cố gắng khai thác tài nguyên thiên nhiên của
[Đông Dương](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) và nhân lực để đánh [Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) trấn áp tất cả hoạt động tụ tập yêu nước ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Nhiều cuộc nổi loạn chống thực dân bộc phát tại Việt Nam nhưng đã bị Pháp đàn áp dễ dàng.
Cuộc phản kháng đầu tiên là do
[Tôn Thất Thuyết](/wiki/T%C3%B4n_Th%E1%BA%A5t_Thuy%E1%BA%BFt) với [trận phản công ở Kinh thành Huế](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Kinh_th%C3%A0nh_Hu%E1%BA%BF_1885), nhưng sau đó bị quân Pháp đẩy lùi, triều đình [Hàm Nghi](/wiki/H%C3%A0m_Nghi) lui về [Quảng Trị](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Tr%E1%BB%8B), rồi [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh). Ngày 13 tháng 7, [Chiếu Cần Vương](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_C%E1%BA%A7n_V%C6%B0%C6%A1ng) được ban ra, phái chủ chiến và các thổ hào ở các địa phương khởi nghĩa hưởng ứng, tạo nên [phong trào Cần Vương](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_C%E1%BA%A7n_V%C6%B0%C6%A1ng). Các cuộc [khởi nghĩa](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a&action=edit&redlink=1) nổ ra rộng khắp và tập trung nhất ở các tỉnh đồng bằng, nhưng [quân đội Pháp](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Ph%C3%A1p) dùng những ưu thế về hỏa lực để nhanh chóng đàn áp các nghĩa quân. Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu thời kỳ này gồm có: [khởi nghĩa Ba Đình](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Ba_%C4%90%C3%ACnh), [khởi nghĩa Nghệ An](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_C%E1%BA%A7n_V%C6%B0%C6%A1ng_t%E1%BA%A1i_Ngh%E1%BB%87_An&action=edit&redlink=1), [khởi nghĩa Bình Định](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_C%E1%BA%A7n_V%C6%B0%C6%A1ng_t%E1%BA%A1i_B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1), [khởi nghĩa Thái Bình, Nam Định](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_C%E1%BA%A7n_V%C6%B0%C6%A1ng_t%E1%BA%A1i_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh&action=edit&redlink=1), [hoạt động của Nghĩa hội Quảng Nam](/wiki/Ngh%C4%A9a_h%E1%BB%99i_Qu%E1%BA%A3ng_Nam)...
Năm
[1888](/wiki/1888), [vua Hàm Nghi](/wiki/H%C3%A0m_Nghi) bị bắt, phong trào Cần Vương tan rã. Các lực lượng nghĩa quân bị đẩy lùi về các khu vực thượng du, trung du hay vùng lau sậy rậm rạp như [Hùng Lĩnh](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_H%C3%B9ng_L%C4%A9nh) của [Tống Duy Tân](/wiki/T%E1%BB%91ng_Duy_T%C3%A2n), [Thanh Sơn](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Thanh_S%C6%A1n) của [Đốc Ngữ](/wiki/%C4%90%E1%BB%91c_Ng%E1%BB%AF), [Rừng Già](/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_C%E1%BA%A7n_V%C6%B0%C6%A1ng_%E1%BB%9F_v%C3%B9ng_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1) của [Đề Kiều](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%81_Ki%E1%BB%81u&action=edit&redlink=1), [Bãi Sậy, Hai Sông](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_B%C3%A3i_S%E1%BA%ADy) của [Nguyễn Thiện Thuật](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Thi%E1%BB%87n_Thu%E1%BA%ADt), [Hương Khê](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_H%C6%B0%C6%A1ng_Kh%C3%AA) của [Phan Đình Phùng](/wiki/Phan_%C4%90%C3%ACnh_Ph%C3%B9ng) và [Cao Thắng](/wiki/Cao_Th%E1%BA%AFng)... [nhỏ|250px|trái|Những người Việt Nam tham gia hoạt động giành độc lập bị chặt đầu](/wiki/T%E1%BA%ADp) Ngoài ra, thời kỳ này còn có [khởi nghĩa Yên Thế](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Y%C3%AAn_Th%E1%BA%BF), thủ lĩnh của cuộc khởi nghĩa này là [Hoàng Hoa Thám](/wiki/Ho%C3%A0ng_Hoa_Th%C3%A1m) có liên quan tới phong trào Cần Vương. Cuộc khởi nghĩa này kéo dài tới năm [1913](/wiki/1913) thì bị dập tắt.
Năm
[1916](/wiki/1916), vua [Duy Tân](/wiki/Duy_T%C3%A2n) xuất cung tham gia cuộc nổi dậy do [Thái Phiên](/wiki/Th%C3%A1i_Phi%C3%AAn) và [Trần Cao Vân](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Cao_V%C3%A2n) tổ chức. Người Pháp được mật báo kế hoạch nổi dậy. Pháp bắt Triều đình Huế phải xét xử, 4 đại thần gồm [Thái Phiên](/wiki/Th%C3%A1i_Phi%C3%AAn), [Trần Cao Vân](/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Cao_V%C3%A2n), [Tôn Thất Đề](/w/index.php?title=T%C3%B4n_Th%E1%BA%A5t_%C4%90%E1%BB%81&action=edit&redlink=1) và [Nguyễn Quang Siêu](/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_Quang_Si%C3%AAu&action=edit&redlink=1) bị [chém đầu](/wiki/Ch%C3%A9m_%C4%91%E1%BA%A7u) ở [An Hòa](/wiki/An_H%C3%B2a). Vua Duy Tân bị truất ngôi và đày đi [đảo La Réunion](/wiki/R%C3%A9union) ở [Ấn Độ Dương](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng) cùng với vua cha là [Thành Thái](/wiki/Th%C3%A0nh_Th%C3%A1i) vào năm [1916](/wiki/1916).
Một trong những cuộc nổi dậy lớn nhất năm
[1916](/wiki/1916) là cuộc [khởi nghĩa Thái Nguyên](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn) ở miền Bắc. Khoảng 300 binh lính người Việt đã nổi dậy, phóng thích và cấp súng ống cho 200 tù binh chính trị cùng vài trăm dân địa phương. Nghĩa quân đánh chiếm và làm chủ [Thái Nguyên](/wiki/Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn) trong nhiều ngày liền, với hy vọng được tiếp viện bởi [Trung Quốc Quốc Dân Đảng](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c_Qu%E1%BB%91c_D%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng). Khi không ai đến giúp họ, Pháp đã đánh chiếm lại Thái Nguyên và truy sát hầu hết các nghĩa quân.
Một lính Pháp đã viết trong hồi ký
: [14] *Trong thời kỳ tôi ở đây (ở Bắc Kỳ), không có tuần nào là tôi không thấy vài cái đầu rụng. Trong những cảnh ấy, tôi chỉ còn ghi nhớ được một điều là chúng ta (người Pháp) còn độc ác, còn dã man hơn cả bọn kẻ cướp nhà nghề. Tại sao lại có những hành vi quái ác đến thế đối với một con người tù sắp phải chết? Tại sao lại dùng nhục hình, tại sao phải giải từng đoàn tù đi bêu khắp xóm làng?*
## Đưa người Việt tham gia chiến tranh[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=11)]
### Thế chiến thứ nhất[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=12)]
Khi bước vào
[Thế chiến thứ nhất](/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), Pháp động viên hàng vạn thanh niên người Việt gia nhập quân đội rồi đưa họ sang tham chiến ở châu Âu, dẫn đến nhiều cuộc nổi loạn khắp [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3). Có đến 50.000 binh lính và 50.000 lao công người Việt, bị cưỡng chế kéo khỏi những làng mạc, được đưa sang [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) chiến đấu cho Pháp trong chiến tranh. Họ phải chiến đấu tại những nơi xa xôi lạ lẫm, hàng ngàn lính người Việt đã chết trên biển vì tàu bị bắn chìm, hàng ngàn lính khác đã tử trận ở [Somme và Picardy](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Somme_(1916)), gần bờ biển [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89) và rất nhiều nữa hy sinh ở chiến trường [Trung Đông](/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng) đẫm máu. Hơn 30.000 người Việt Nam đã chết trong cuộc xung đột và 60.000 bị thương. [Nguyễn Ái Quốc](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_%C3%81i_Qu%E1%BB%91c) đã châm biếm việc này như sau : [15]
|“||
|Trước năm 1914, họ (lính thuộc địa) chỉ là những tên da đen bẩn thỉu, những tên "Annamít" (từ của Pháp gọi người Việt mang ý
|”|
Nhiều binh sỹ người Việt tìm cách chống lại việc bắt lính của Pháp bằng việc bỏ trốn hoặc chống lệnh. Tiêu biểu là
[Trịnh Văn Cấn](/wiki/Tr%E1%BB%8Bnh_V%C4%83n_C%E1%BA%A5n), viên cai đội (caporal) lính khố xanh ở Thái Nguyên đã cầm đầu lính Việt thực hiện cuộc [khởi nghĩa Thái Nguyên](/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Th%C3%A1i_Nguy%C3%AAn) vào đêm 30 Tháng Tám năm 1917. Quân Pháp trấn áp cuộc khởi nghĩa tới tháng 3 thì xong, với một chiến thuật mà họ sử dụng rất hiệu quả là bắt giữ thân nhân của quân khởi nghĩa để buộc họ phải ra hàng. Một số người bị bắt bị kết án tử hình, những người khác bị kết án và đày ra [Côn Đảo](/wiki/C%C3%B4n_%C4%90%E1%BA%A3o).
Người dân Việt Nam còn bị buộc phải chịu thêm nhiều sưu thuế nặng nề để tài trợ nỗ lực chiến tranh của Pháp. Việt Nam đã phải đóng góp 184 triệu đồng bạc dưới hình thức vay nợ và 336.000 tấn lương thực. Những gánh nặng này cùng những khó khăn gây ra bởi tai họa thiên nhiên đã tạo nên nạn đói từ năm 1914 đến 1917.
### Thế chiến thứ hai[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=13)]
Năm 1939, khi
[Thế chiến thứ hai](/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_hai) nổ ra, Pháp cũng có kế hoạch huy động thanh niên người Việt đưa sang Pháp tham chiến. Tuy nhiên, do Pháp thất bại quá nhanh trong [Trận chiến nước Pháp](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_chi%E1%BA%BFn_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Ph%C3%A1p) nên kế hoạch này không thi hành được.
## Đế quốc Nhật tiến vào Đông Dương[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=14)]
Ngày 30 Tháng Tám, 1940 đại sứ Pháp tại Tokyo là Arsène Henry trước áp lực của Nhật Bản trong
[Đệ nhị Thế chiến](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) thỏa thuận cho lực lượng 6.000 quân đội của [Đế quốc Nhật Bản](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) tiến vào [Đông Dương](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) với điều kiện Nhật Bản phải tôn trọng chủ quyền của Pháp. Cuộc điều đình chưa kết thúc vì Nhật đòi tăng quân số lên 25.000 lính nhưng vì thấy Pháp cố trì hoãn, Nhật Bản đơn phương dưới sự chỉ huy của tướng Nakamura Akihito tiến quân từ [Trung Hoa](/wiki/Trung_Hoa) qua biên giới [Bắc Kỳ](/wiki/B%E1%BA%AFc_K%E1%BB%B3) ngày 22 Tháng Chín và chiếm lấy [Lạng Sơn](/wiki/L%E1%BA%A1ng_S%C6%A1n) ngày 24 Tháng Chín. Hai bên giao tranh đến ngày hôm sau, 25 Tháng Chín, chính phủ Pháp chính thức chấp nhận mọi yêu sách, chấp nhận việc chiếm đóng cùng giao quyền điều hành những căn cứ quân sự cho quân đội Nhật và ngược lại, hai bên sẽ hưu chiến. [[16]](#cite_note-16)
Năm 1941 khi chiến cuộc càng khốc liệt giữa
[phe Đồng minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) và [phe Trục](/wiki/Phe_Tr%E1%BB%A5c), [chính phủ Vichy](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vichy) mở thêm hải cảng [Cam Ranh](/wiki/Cam_Ranh) và [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) cho quân đội Nhật Bản sử dụng.
## Việt Nam thời thế chiến 2[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=15)]
## Hậu quả thời Pháp thuộc[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=16)]
### Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=17)]
Việt Nam không còn là một quốc gia độc lập, trở thành chế độ quân chủ nửa thuộc địa, phải phụ thuộc vào Pháp. Bằng các hiệp ước ký với triều Nguyễn, Việt Nam bị người Pháp chia thành 3 Kỳ (Nam Kỳ, Trung Kỳ, Bắc Kỳ) với các chế độ chính trị, bộ máy hành chính và hệ thống luật pháp khác nhau. Nhà Nguyễn mất uy tín chính trị, vương quyền không còn là yếu tố đoàn kết quốc gia như các nước quân chủ khác trên thế giới
[. Chế độ bảo hộ của Pháp đã biến người Việt thành những nhân viên hành chính chỉ biết thừa hành một cách thụ động, thiếu sáng tạo còn quyền lãnh đạo nằm trong tay người Pháp [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [. Trong chính quyền thuộc địa, tri thức, tài năng, đạo đức không được xem trọng bằng sự trung thành và phục tùng đối với người Pháp. Thuật lãnh đạo không được truyền lại, khả năng lãnh đạo quốc gia của người Việt thui chột đi, đạo đức và năng lực của giới công chức nhà nước người Việt suy đồi *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [. Đa số người Việt bị loại ra khỏi đời sống chính trị quốc gia nên thiếu trưởng thành về mặt chính trị *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [. Nhà vua mất vai trò là người quyết định và giám sát tối cao mọi hoạt động nhà nước còn người Pháp không có những biện pháp hữu hiệu chống tệ quan liêu, tham nhũng. Người dân thuộc địa mất mối liên kết với nhà nước, bất mãn với cách cai trị của người Pháp và triều đình nhà Nguyễn. Chủ nghĩa dân tộc cực đoan cùng tâm lý bài ngoại nảy sinh và phát triển mạnh mẽ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [. Trong bối cảnh đó những tư tưởng nổi loạn, vô chính phủ du nhập từ phương Tây, được truyền bá rộng rãi *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [. Các đảng phái chủ trương dùng bạo lực giành chính quyền hoạt động bí mật tại Việt Nam hoặc lưu vong ở nước ngoài *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [. *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Năm 1945, Nhật đầu hàng Đồng Minh tạo điều kiện cho các đảng phái bí mật công khai hoạt động, tuyển mộ đảng viên và thu hút quần chúng
[. Triều đình nhà Nguyễn cải tổ thành [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Đế quốc Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t_Nam)nhưng không đủ uy tín chính trị để thu hút quần chúng, không có lực lượng để duy trì an ninh [. Sau *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Cách mạng tháng Tám](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m)các đảng phái non trẻ, thiếu kinh nghiệm hoạt động trong một nền dân chủ, thiếu kinh nghiệm trị quốc, bị chia rẽ vì những khác biệt ý thức hệ và bất đồng trong đường lối chính trị, cạnh tranh nhau giành quyền lãnh đạo quốc gia [. *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Với sự quay lại của Pháp năm 1945, xung đột bùng phát ngay khi Việt Nam vừa giành độc lập kéo dài cho đến tận năm 1975
[. Sự chia rẽ của người Việt, tình trạng đạo đức xã hội và truyền thống văn hóa bị tan rã, tâm lý sính ngoại và bài ngoại, bộ máy nhà nước có năng lực hạn chế cùng nỗi ám ảnh quá khứ thuộc địa còn kéo dài đến tận ngày nay [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [. *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
### Văn hóa và giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=18)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/1938_Vietnamese_Birth_Certificate_in_N%C3%B4m.jpg/220px-1938_Vietnamese_Birth_Certificate_in_N%C3%B4m.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/1938_Vietnamese_Birth_Certificate_in_N%C3%B4m.jpg/220px-1938_Vietnamese_Birth_Certificate_in_N%C3%B4m.jpg)
[Giấy khai sinh](/wiki/Gi%E1%BA%A5y_khai_sinh)của tỉnh [Bắc Ninh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Ninh)thời Pháp thuộc tại Bắc Kỳ năm 1938 có 4 dạng chữ: chữ Quốc ngữ, chữ Nôm, chữ Nho, và chữ Pháp
Ngôn ngữ người Việt cũng bị tác động, quan trọng nhất là việc tiếp nhận
[chữ Quốc ngữ](/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF) làm văn tự chính thức của người Việt, loại bỏ [chữ Nôm](/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m) và [chữ Nho](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n) ra khỏi chương trình giáo dục qua Nghị định hủy bỏ toàn phần phép [khoa cử](/w/index.php?title=Khoa_c%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) có từ thời [nhà Lý](/wiki/Nh%C3%A0_L%C3%BD). Việc sử dụng chữ Quốc ngữ làm văn tự chính thức bên cạnh chữ Hán tạo điều kiện cho văn học, báo chí viết bằng chữ Quốc ngữ phát triển, việc truyền bá tri thức, văn hóa trở nên dễ dàng hơn. Chữ Quốc ngữ dễ học hơn chữ Hán nên có thể dùng chữ Quốc ngữ xóa mù chữ nhanh chóng. Tuy nhiên việc loại bỏ chữ Hán ra khỏi chương trình giáo dục đã tách người Việt ra khỏi di sản văn học, sử học, khoa học, tư tưởng của dân tộc viết bằng chữ Hán tích lũy được trong 10 thế kỷ . Việc thay đổi nội dung giáo dục, bãi bỏ phép khoa cử truyền thống lấy [17] [Nho giáo](/wiki/Nho_gi%C3%A1o)làm trọng tâm khiến Nho giáo mất dần ảnh hưởng lên đời sống xã hội và chìm vào quên lãng. Điều này khiến xã hội tan rã do không được định hướng bởi một hệ thống giá trị chung, không còn tín hiệu tập hợp; [đạo đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%A9c)xã hội suy đồi và các giá trị văn hóa truyền thống bị thui chột.
Hệ thống giáo dục phát triển không tương xứng với những hứa hẹn của người Pháp "khai hóa văn minh" dân
[thuộc địa](/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba). Chính vì thế, cái mà người Việt thừa hưởng từ người Pháp sau khi Việt Nam giành được độc lập chỉ là những mảnh vụn văn hóa và lịch sử; tỷ lệ mù chữ lên đến 95% dân số , hệ thống kiến thức Tây học kém cỏi, thiếu chiều sâu cùng với nền tảng đạo đức xã hội suy đồi. [18]
Ngày 3 tháng 9 năm 1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ, Chủ tịch
[Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) đã nêu ra nhiệm vụ cấp bách nhất, thiết thực nhất phải giải quyết là “nạn dốt” và chỉ rõ : [19] *“Nạn dốt là một trong những phương pháp độc ác mà bọn* [thực dân](/wiki/Th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n)dùng để cai trị chúng ta… Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu. Vì vậy tôi đề nghị mở một chiến dịch để chống nạn mù chữ”
### Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=19)]
Trong những biến đổi xã hội vì sự xâm nhập của người Pháp là nhiều mặt hàng mới, trong đó có nhiều
[thực vật](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) được đưa vào Việt Nam từ [Âu châu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [Mỹ châu](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9), [Phi châu](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) và cả những nước Á châu lân cận cũng góp nguồn. [Đồn điền](/wiki/%C4%90%E1%BB%93n_%C4%91i%E1%BB%81n) [cây cà phê](/wiki/Chi_C%C3%A0_ph%C3%AA) (xuất phát từ Phi châu), [cây cao su](/wiki/Cao_su_(c%C3%A2y)) (từ [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9)) được quy hoạch và phát triển, biến đổi hẳn bộ mặt đất nước, đưa dân lên miền núi khai thác và định cư.
Ở miền xuôi thì trái cây nhiệt đới như
[chôm chôm](/wiki/Ch%C3%B4m_ch%C3%B4m), [măng cụt](/wiki/M%C4%83ng_c%E1%BB%A5t) cũng được trồng, lấy giống từ [Mã Lai](/wiki/M%C3%A3_Lai), [Nam Dương](/wiki/Nam_D%C6%B0%C6%A1ng). Ngoài ra nhiều loại rau như [khoai tây](/wiki/Khoai_t%C3%A2y), [súp lơ](/wiki/S%C3%BAp_l%C6%A1), [xu hào](/wiki/Su_h%C3%A0o), [cà rốt](/wiki/C%C3%A0_r%E1%BB%91t), [tỏi tây](/wiki/T%E1%BB%8Fi_t%C3%A2y) nhập cảng từ Pháp được trồng quy mô kể từ năm 1900. Nhiều món ăn mới cũng theo chân người Pháp ra mắt ở Việt Nam như [20] [bánh mì](/wiki/B%C3%A1nh_m%C3%AC), [bơ](/wiki/B%C6%A1), [phó mát](/wiki/Pho_m%C3%A1t), [cà phê](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA)rồi trở thành quen thuộc.
Do sự du nhập của phương thức sản xuất
[tư bản chủ nghĩa](/wiki/T%C6%B0_b%E1%BA%A3n_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a), tình hình kinh tế Việt Nam có sự biến đổi: quan hệ kinh tế nông thôn bị phá vỡ, hình thành nên những đô thị mới, những trung tâm kinh tế và tụ điểm cư dân mới. Do các ràng buộc trong những Hiệp ước đã ký với nhà Nguyễn, Pháp không xây dựng một hình thức nhà nước dân chủ tại Việt Nam mà nhà Nguyễn vẫn tồn tại với các thành viên hoàng gia, quý tộc, quan lại... Chính vì thế, Việt Nam có nền kinh tế chưa hoàn thiện, lạc hậu, phát triển không đồng đều, phụ thuộc chặt chẽ vào kinh tế Pháp và nền chính trị nửa quân chủ nửa thuộc địa.
## Đánh giá[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=20)] [Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) đánh giá về thời kỳ Pháp thuộc " *Sau 80 năm bị thực dân Pháp giày vò, nước Việt Nam ta cái gì cũng kém cỏi, chỉ có lòng sốt sắng của dân là rất cao.*" . Trong Tuyên ngôn độc lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông nói rõ: [21]
|“||
||”|
Một nhà du lịch Pháp viết:
*"Đời sống ở thuộc địa chỉ làm cho tật xấu của cá nhân phát triển: Những kẻ đã nếm mùi chiến tranh thì càng mất hết ý thức đạo đức, càng trụy lạc, bất lương và độc ác; những bọn con buôn và bọn phiêu lưu khác thì càng quen mùi trộm cắp, cướp giật. Ở bên Pháp ít có dịp để làm những việc đó, vì người ta sợ cảnh sát hơn! Ở đây, bọn nói trên, đôi khi chỉ có một mình với vài người bản xứ, trên một con thuyền hoặc trong một thôn xóm; vì vậy chúng cướp bóc trắng trợn hơn là người Âu trên thị trường, và đối xử tàn nhẫn hơn với những nông dân nào phản đối chúng"*. Một nhà du lịch khác viết:
|“||
|Khi đặt chân đến đây, tất cả những người Pháp đều nghĩ rằng người An Nam là hạng người thấp kém và phải làm |”|
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=21)] [Nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) [Liên bang Đông Dương](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) [Chiến tranh Pháp-Đại Nam (1858-1884)](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-%C4%90%E1%BA%A1i_Nam) [Chiến tranh Pháp-Thanh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-Thanh) [Giải phóng dân tộc Việt Nam (1885-1945)](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Vi%E1%BB%87t_Nam_(1885-1945)) [Cách mạng tháng Tám](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_th%C3%A1ng_T%C3%A1m) [Chiến tranh Đông Dương](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)
|
|
· · · · · · · |châu Đại Dương
|
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=22)]
- Ngô Văn.
*Việt Nam 1920-1945*. Montreuil: L'Insomniaque/Chuông rè, 2000.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c&action=edit§ion=23)]
- ^
**a** **ă** [ĐẠI CƯƠNG LỊCH SỬ VIỆT NAM, TẬP 2](https://drive.google.com/file/d/0B1GYm-C3pkHWVnhrQm0wQ2dCS0k/view?pli=1), trang 121, Đinh Xuân Lâm chủ biên, Nhà xuất bản Giáo dục, năm 2000
- ^
**a** **ă** **â** [http://www.bqllang.gov.vn/chu-tich-ho-chi-minh/tac-pham/789-b-n-an-ch-d-th-c-dan-phap.html?showall=&start=3](http://www.bqllang.gov.vn/chu-tich-ho-chi-minh/tac-pham/789-b-n-an-ch-d-th-c-dan-phap.html?showall=&start=3) [^](#cite_ref-3) [http://kketoan.duytan.edu.vn/Home/ArticleDetail/vn/132/1823/bai-viet-mot-so-sac-thue-ap-dung-tai-viet-nam-thoi-ky-phap-thuoc-ts-phan-thanh-hai](http://kketoan.duytan.edu.vn/Home/ArticleDetail/vn/132/1823/bai-viet-mot-so-sac-thue-ap-dung-tai-viet-nam-thoi-ky-phap-thuoc-ts-phan-thanh-hai) [^](#cite_ref-4) [Golden Triangle Opium Trade, an Overview](http://www.asiapacificms.com/papers/pdf/gt_opium_trade.pdf), Bertil Lintner, 2000 **Logan, William S. Trang 79.** [^](#cite_ref-5) [^](#cite_ref-6) [Sự ra đời của Đại học Đông Dương qua tài liệu lưu trữ](http://100years.vnu.edu.vn/BTDHQGHN/Vietnamese/C1787/2006/03/N7403/), Đào Thị Diến, Website Đại học Quốc gia Hà Nội [^](#cite_ref-7) [Từ Đại học Đông Dương đến Đại học Quốc gia Hà Nội](http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=62&News=3511&CategoryID=6), Đinh Xuân Lâm, Tạp chí Tia sáng, 04/10/2010 [^](#cite_ref-8) [Đại học Đông Dương - Sự đoạn tuyệt với quá khứ?](http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/dai-hoc-dong-duong-su-doan-tuyet-voi-qua-khu-1), Trần Thị Phương Hoa, 20 Tháng 4 2013, Tạp chí văn hóa Nghệ An [^](#cite_ref-9) [THI CỬ VÀ NỀN GIÁO DỤC VIỆT NAM DƯỚI THỜI PHÁP THUỘC](http://cothommagazine.com/index.php?option=com_content&task=view&id=278&Itemid=49), Trần Bích San, Tạp chí Cỏ Thơm **Cooper, Nicola. Trang 36.** [^](#cite_ref-10) **Báo Công luận, 7-3-1932** [^](#cite_ref-11) **Báo Trung văn chủ nhật, 27-9-1942** [^](#cite_ref-12) **Năm** [^](#cite_ref-13) [1911](/wiki/1911), chính quyền thực dân đưa Phan Châu Trinh sang [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Suốt những năm ở [Paris](/wiki/Paris), ông vẫn luôn theo đường lối cải cách, kêu gọi thực hiện dân quyền, cải cách dân sinh (theo Phan Ngọc Liên, sách đã dẫn, tr. 270).
- ^
**a** **ă** [http://www.bqllang.gov.vn/chu-tich-ho-chi-minh/tac-pham/789-b-n-an-ch-d-th-c-dan-phap.html?showall=&start=6](http://www.bqllang.gov.vn/chu-tich-ho-chi-minh/tac-pham/789-b-n-an-ch-d-th-c-dan-phap.html?showall=&start=6) [^](#cite_ref-15) [http://www.bqllang.gov.vn/chu-tich-ho-chi-minh/tac-pham/789-b-n-an-ch-d-th-c-dan-phap.html?showall=&start=2](http://www.bqllang.gov.vn/chu-tich-ho-chi-minh/tac-pham/789-b-n-an-ch-d-th-c-dan-phap.html?showall=&start=2) [^](#cite_ref-16) [Indochina Campaign](http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=44) [^](#cite_ref-17) [TỔNG QUAN TÀI LIỆU NHO GIÁO VÀ NHO HỌC Ở VIỆN HÁN NÔM](http://baotangnhanhoc.org/vi/bai-nghien-cu-lch-s/1231-tng-quan-tai-liu-nho-giao-va-nho-hc--vin-han-nom-.html), Nguyễn Xuân Diện, Bài tham luận Hội thảo về Nho giáo Việt Nam. Đã in trên Tạp chí Hán Nôm số 1 (68), 2005 [^](#cite_ref-18) [Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào Bình dân học vụ](http://www.archives.gov.vn/Pages/Tin%20chi%20ti%E1%BA%BFt.aspx?itemid=99&listId=c2d480fb-e285-4961-b9cd-b018b58b22d0&ws=content/), Phạm Hải Yến, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III [^](#cite_ref-19) [http://www.archives.gov.vn/Pages/Tin%20chi%20ti%E1%BA%BFt.aspx?itemid=99&listId=c2d480fb-e285-4961-b9cd-b018b58b22d0&ws=content](http://www.archives.gov.vn/Pages/Tin%20chi%20ti%E1%BA%BFt.aspx?itemid=99&listId=c2d480fb-e285-4961-b9cd-b018b58b22d0&ws=content) [^](#cite_ref-20) [Bếp Việt truyền thống và hiện đại](http://www.vanhoanghean.com.vn/tap-chi/nhung-goc-nhin-van-hoa/997-bep-viet-n-truyen-thong-va-hien-dai-.html) [^](#cite_ref-21) [“So Khoa Hoc va Cong Nghe Tien Giang”](http://tiengiangdost.gov.vn/tsan/ndung_tsan.aspx?ma=49). Truy cập 7 tháng 2 năm 2015. **Báo Cứu quốc 5/9/1945** [^](#cite_ref-22)

X-Cache: cp1068 miss, cp1067 miss