markdown:
# Chi Ma hoàng
|Bài viết này cần thêm
|
|
|Chi Ma hoàng
|
|![]()
*Ephedra distachya*tại Pháp [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *divisio*) [Gnetophyta](/wiki/Ng%C3%A0nh_D%C3%A2y_g%E1%BA%AFm) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Gnetopsida](/wiki/Ng%C3%A0nh_D%C3%A2y_g%E1%BA%AFm) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) **Ephedrales** [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) **Ephedraceae** [Dumort.](/w/index.php?title=Barth%C3%A9lemy_Charles_Joseph_Dumortier&action=edit&redlink=1) [[1]](#cite_note-Kramer-1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Ephedra** [L.](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9) ![ Distribution](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Ephedra_distribution.PNG/240px-Ephedra_distribution.PNG)
[Danh pháp đồng nghĩa](/wiki/T%C3%AAn_%C4%91%E1%BB%93ng_ngh%C4%A9a_(sinh_v%E1%BA%ADt_h%E1%BB%8Dc)) [[2]](#cite_note-liz10-2) *Chaetocladus*J.Nelson **Chi Ma hoàng** (tên khoa học *) là một chi Ephedra* [thực vật hạt trần](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_h%E1%BA%A1t_tr%E1%BA%A7n)chứa các loại [cây bụi](/wiki/C%C3%A2y_b%E1%BB%A5i), và là chi duy nhất trong **họ Ma hoàng**( *) cũng như* [Ephedraceae](/wiki/Ephedraceae) **bộ Ma hoàng**( *). Các loài thực vật này sống trong các vùng có khí hậu khô trên một khu vực rộng, chủ yếu ở* [Ephedrales](/wiki/Ephedrales) [Bắc bán cầu](/wiki/B%E1%BA%AFc_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u), suốt từ miền nam [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), miền bắc [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), tây nam và miền trung [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), tây nam [Bắc Mỹ](/wiki/B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9)và ở [Nam bán cầu](/wiki/Nam_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u), tại [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9)kéo dài về phía nam tới [Patagonia](/wiki/Patagonia).
## Tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Ma_ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Ma_ho%C3%A0ng&action=edit§ion=1)]
Trong tiếng Anh, chúng được gọi là
*joint pine*, *joint fir* hay *mormon tea* và đôi khi còn gọi là *sea grape* (từ tiếng Pháp *raisin de mer*), mặc dù tên gọi này là tên gọi phổ biến trong ngôn ngữ này cho * ( Coccoloba uvifera* [Nho biển](/wiki/Nho_bi%E1%BB%83n)). Tên gọi theo [tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c)là 麻黄 (ma hoàng).
## Các loài[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Ma_ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Ma_ho%C3%A0ng&action=edit§ion=2)]
Danh sách các loài dưới đây lấy từ trang cho Ephedra của
[Cơ sở dữ liệu thực vật hạt trần](http://www.conifers.org/ep/ep/index.htm). *Decne* [Ephedra alata](/wiki/Ephedra_alata) *Desf.* [Ephedra altissima](/wiki/Ephedra_altissima) *Berl. cũ C.A.Meyer - ma hoàng đứng* [Ephedra antisyphilitica](/wiki/Ephedra_antisyphilitica) *Engelm. cũ S.Wats.* [Ephedra aspera](/wiki/Ephedra_aspera) *S.Wats. - ma hoàng California* [Ephedra californica](/wiki/Ephedra_californica) *E.L.Reed - ma hoàng Cory* [Ephedra coryi](/wiki/Ephedra_coryi) *Peebles - ma hoàng Navajo, ma hoàng Cutler* [Ephedra cutleri](/wiki/Ephedra_cutleri) *L. - ma hoàng* [Ephedra distachya](/wiki/Ephedra_distachya) *Ephedra distachya helvetica*(C.A.Meyer) Aschers. & Graebn.
-
*Bunge - ma hoàng* [Ephedra equisetina](/wiki/Ephedra_equisetina) *A.Nels. - ma hoàng Arizona, ma hoàng sa mạc* [Ephedra fasciculata](/wiki/Ephedra_fasciculata) *Pauls.* [Ephedra fedtschenkoae](/wiki/Ephedra_fedtschenkoae) *Desf.* [Ephedra fragilis](/wiki/Ephedra_fragilis) *Ephedra fragilis campylopoda*(C.A.Meyer) Aschers. & Graebn.
-
*Miers - ma hoàng Patagonia* [Ephedra frustillata](/wiki/Ephedra_frustillata) *Coville & Morton - ma hoàng thung lũng chết* [Ephedra funerea](/wiki/Ephedra_funerea) *Wallich cũ C.A.Meyer - ma hoàng Gerard* [Ephedra gerardiana](/wiki/Ephedra_gerardiana) *Schrenk cũ C.A.Meyer - ma hoàng* [Ephedra intermedia](/wiki/Ephedra_intermedia) *C.Y.Cheng* [Ephedra lepidosperma](/w/index.php?title=Ephedra_lepidosperma&action=edit&redlink=1) *Florin* [Ephedra likiangensis](/wiki/Ephedra_likiangensis) *Kos.* [Ephedra macedonica](/w/index.php?title=Ephedra_macedonica&action=edit&redlink=1) *Host* [Ephedra major](/wiki/Ephedra_major) *Ephedra major procera*Fischer & C.A.Meyer
-
*Florin* [Ephedra minuta](/wiki/Ephedra_minuta) *C.A.Meyer* [Ephedra monosperma](/wiki/Ephedra_monosperma) * ở miền tây Ephedra viridis* [Nevada](/wiki/Nevada) *S.Wats. - ma hoàng Nevada* [Ephedra nevadensis](/wiki/Ephedra_nevadensis) *Engelm. cũ S.Wats. - ma hoàng leo* [Ephedra pedunculata](/wiki/Ephedra_pedunculata) *Stapf* [Ephedra przewalskii](/wiki/Ephedra_przewalskii) *Ephedra przewalskii kaschgarica*(B.Fedtsch. & Bobr.) C.Y.Cheng
-
*Florin - ma hoàng* [Ephedra regeliana](/wiki/Ephedra_regeliana) *(Stapf) Royle cũ Florin* [Ephedra saxatilis](/w/index.php?title=Ephedra_saxatilis&action=edit&redlink=1) *Stapf - ma hoàng, ma hoàng núi, ma hoàng Trung Quốc* [Ephedra sinica](/wiki/Ephedra_sinica) *S.Wats. - ma hoàng Torrey, Cañutillo* [Ephedra torreyana](/wiki/Ephedra_torreyana) *Torrey cũ S.Wats. - ma hoàng lá dài* [Ephedra trifurca](/wiki/Ephedra_trifurca) *Coville* [Ephedra viridis](/wiki/Ephedra_viridis)
## Sử dụng và các e ngại về sức khỏe[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Ma_ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Ma_ho%C3%A0ng&action=edit§ion=3)]
Các loài thực vật này trong lịch sử đã được người dân bản địa sử dụng cho nhiều mục đích y học khác nhau, và có lẽ nó là một ứng cử viên cho loại cây
[soma](/wiki/Soma,_Manisa) trong các tôn giáo của người [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Iran](/wiki/Iran). Các [ancaloit](/wiki/Ancaloit) như [ephedrin](/w/index.php?title=Ephedrin&action=edit&redlink=1) và [pseudoephedrin](/w/index.php?title=Pseudoephedrin&action=edit&redlink=1) là thành phần hoạt hóa chính của chúng. Một số loài trong chi *Ephedra* không chứa ancaloit và vì thế về thực chất chúng là trơ về mặt hóa học, tuy nhiên, ở phần lớn các loài được sử dụng, chẳng hạn như ở *E. sinica*, có hàm lượng ancaloit toàn phần tới 1-3% theo trọng lượng khô. Ephedrin chiếm khoảng 40-90% hàm lượng ancaloit, với phần còn lại chứa pseudoephedrin và các dạng khử mêtyl của chúng [xem tại đây](http://www.hsph.harvard.edu/Organizations/DDIL/ephedrine.html). Ephedrin bị coi là chất kích thích (doping) và nó bị cấm sử dụng trong phần lớn các cuộc thi đấu [thể thao](/wiki/Th%E1%BB%83_thao).
Vào đầu những năm
[thập niên 1990](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990), các e ngại về độ an toàn của ma hoàng và các sản phẩm có nguồn gốc ma hoàng bắt đầu tăng lên trong công chúng. Do ma hoàng là một loại [dược thảo](/wiki/D%C6%B0%E1%BB%A3c_th%E1%BA%A3o), các sản phẩm chứa nó đã được tiếp thị như là [thuốc-thực phẩm](/w/index.php?title=Thu%E1%BB%91c-th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m&action=edit&redlink=1) và vì thế đã được loại ra khỏi các quy định của [FDA](/wiki/C%E1%BB%A5c_qu%E1%BA%A3n_l%C3%BD_Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m_v%C3%A0_D%C6%B0%E1%BB%A3c_ph%E1%BA%A9m_Hoa_K%E1%BB%B3) tại [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Ma hoàng cũng đã được tìm thấy trong nhiều sản phẩm [ăn kiêng](/w/index.php?title=%C4%82n_ki%C3%AAng&action=edit&redlink=1) thông dụng, một số trong chúng bị FDA coi là có thể nguy hiểm. Các [amin](/wiki/Amin) [kích thích thần kinh giao cảm](/w/index.php?title=K%C3%ADch_th%C3%ADch_th%E1%BA%A7n_kinh_giao_c%E1%BA%A3m&action=edit&redlink=1) như ephedrin làm tăng nhịp tim và huyết áp, vì thế nó có thể là nguy hiểm đối với những người có tiền sử liên quan đến các bệnh tim mạch.
Theo FDA, 155 ca tử vong có thể coi là do ma hoàng, phần lớn trong số đó liên quan đến các vấn đề và đột quỵ tim mạch. Tuy nhiên, nhiều người ủng hộ việc sử dụng ma hoàng vẫn cho rằng nó là an toàn nếu sử dụng theo đúng chỉ định và vẫn tiếp tục coi nó như là thuốc-thực phẩm chứ không phải là một loại thuốc. Các cửa hàng bán thuốc-thực phẩm của GNC đã dừng việc buôn bán các sản phẩm chứa ma hoàng vào tháng 6 năm 2003, và NFL đã cấm các cầu thủ sử dụng nó như là thuốc-thực phẩm vào năm 2001.
Vào ngày
[30 tháng 12](/wiki/30_th%C3%A1ng_12) năm [2003](/wiki/2003), FDA thông báo cấm (có hiệu lực từ ngày [12 tháng 4](/wiki/12_th%C3%A1ng_4) năm [2004](/wiki/2004)) việc bán không có kiểm soát các sản phẩm bổ trợ có chứa ma hoàng, viện dẫn rằng *"rủi ro quá cao của bệnh tật hay thương tổn"* từ việc sử dụng thuốc. Ephedrin tổng hợp vẫn có sẵn như là một thành phần trong một số thuốc không cần có đơn của bác sĩ được dán nhãn rõ ràng, phù hợp với các quy định của FDA. Các loại ma hoàng dạng cây (chẳng hạn các loại sử dụng trong [y học cổ truyền Trung Quốc](/w/index.php?title=Y_h%E1%BB%8Dc_c%E1%BB%95_truy%E1%BB%81n_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)) và không có tiếp thị đặc biệt cho tiêu dùng ở người thì vẫn không chịu chế tài của FDA, vì thế không bị ảnh hưởng. Một vài bang đã ban hành các sắc luật của mình liên quan đến việc mua bán ma hoàng và các sản phẩm chứa nó, một số sắc luật còn chặt chẽ hơn cả các quy định của FDA.
Vào ngày
[14 tháng 4](/wiki/14_th%C3%A1ng_4) năm [2005](/wiki/2005), điều cấm này đã bị bãi bỏ theo phán quyết của thẩm phán Tena Campbell [[1]](http://www.cnn.com/2005/LAW/04/14/ephedra.suit.ap/index.html). Tuy nhiên, vào thời điểm tháng 7 năm 2005, các nhà sản xuất thuốc-thực phẩm, bao gồm cả các công ty đã phản đối việc cấm sử dụng ma hoàng tại tòa, vẫn miễn cưỡng không muốn đưa ma hoàng trở lại trong dây chuyền sản xuất của họ.
Tại
[Giải vô địch bóng đá thế giới](/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) của FIFA năm [1994](/wiki/1994) tại Hoa Kỳ thì cầu thủ [Diego Armando Maradona](/wiki/Diego_Maradona) người [Argentina](/wiki/Argentina) đã có kết quả dương tính đối với ephedrin khi sử dụng một loại thuốc-thực phẩm có chứa chất này. Vận động viên đua mô tô người [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) là [Noriyuki Haga](/w/index.php?title=Noriyuki_Haga&action=edit&redlink=1) cũng có kết quả dương tính vào năm 2000 và bị truất quyền thi đấu ở cuộc đua kế tiếp cũng như không được tính điểm ở cuộc đua đó.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Ma_ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Ma_ho%C3%A0ng&action=edit§ion=4)] **Kramer, K.U.; (illustrations), P.S. Green; assisted by E. Götz (1990). Trong Kramer, K.U.; Green, P.S.** [^](#cite_ref-Kramer_1-0) *The Families and Genera of Vascular Plants, Vol. 1: Pteridophytes and Gymnosperms*. Berlin: Springer-Verlag. tr. 379–381. [ISBN](/wiki/ISBN) [3540517944](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/3540517944). [^](#cite_ref-liz10_2-0) [Kew World Checklist of Selected Plant Families](http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=332845)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Chi_Ma_ho%C3%A0ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chi_Ma_ho%C3%A0ng&action=edit§ion=5)]
|
|![]()
[Chi Ma hoàng](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ephedraceae?uselang=vi) [MA HOÀNG-Thảo ma hoàng – Ephedra sinica Stapf.](http://www.duoclieu.org/2012/02/ma-hoang-ephedra-sinica-stapf-ho-ma.html) [Ma hoàng (Ephedra sinica Staff.) họ Ma hoàng (Ephedraceae)](http://www.duoclieu.org/2011/12/ma-hoang-ephedra-sinica.html) [FDA Hoa Kỳ](http://www.cfsan.fda.gov/~dms/ds-ephed.html)với ephedrin [Quy định của FDA](http://www.fda.gov/oc/initiatives/ephedra/february2004/) [Dữ liệu của NIH Hoa Kỳ](http://ods.od.nih.gov/factsheets/ephedraandephedrine.asp)liên quan đến giảm cân và thành tích thể thao

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


markdown:
# Tính tẩu
|Bài viết này cần thêm
|**Tính tẩu** (hay tinh tẩu) (còn gọi là **đàn Tính** hay **đàn Tẩu**) là [nhạc cụ](/wiki/Nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A5) khảy dây được dùng phổ biến ở một số dân tộc miền núi tại [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) như [người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i), [người Tày](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0y), [người Nùng](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_N%C3%B9ng),... Ở vài vùng thuộc [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Lào](/wiki/L%C3%A0o), và [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan) người ta nhận thấy cũng có nhạc cụ này. Trong tiếng Thái, *tính* có nghĩa là đàn, còn *tẩu* là bầu (quả bầu), dịch ra [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t), tính tẩu có nghĩa là đàn bầu. Để khỏi nhầm lẫn với loại [đàn bầu](/wiki/%C4%90%C3%A0n_b%E1%BA%A7u) của người miền xuôi, nhiều người gọi tính tẩu là *đàn tính* nhưng nếu dịch ra "đàn đàn" thì sai. Do đó chỉ cần hiểu đàn tính là cách gọi tắt của đàn tính tẩu.
Đối với dân tộc Thái tính tẩu là nhạc cụ chính, dùng để độc tấu, đệm hát và chơi giai điệu múa. Các chàng trai người Thái vừa đàn tính tẩu vừa múa bằng nhạc cụ này. Khi đệm hát, tính tẩu thường chơi giai điệu của lời ca. Trong nhạc múa tính tẩu có những bài bản riêng.
Tính tẩu thuộc bộ dây, âm vực có thể đạt tới 3 quãng tám. Tuy nhiên người diễn chỉ sử dụng những âm trong vòng 2 quãng tám và một vài âm hơn nữa.
Tính tẩu có những bộ phận chính như sau:
- Bầu vang (bộ phận tăng âm): làm bằng nửa quả bầu khô (cắt ngang). Kích cỡ bầu vang có thể thay đổi tùy theo quả bầu lớn nhỏ, song đường kính thường tư 15 đến 25 cm. Để có độ vang, âm sắc chuẩn người ta thường chọn quả bầu tròn và dày đều để làm bầu vang. Mặt đàn thường làm bằng gỗ cây ngô đồng xẻ mỏng khoảng 3mm. Trên mặt đàn có khoét 2 lỗ hình hoa thị để thoát âm (trước kia 2 lỗ hoa thị được khoét ở phía sau bầu đàn). Ngựa đàn tương đối nhỏ nằm trên mặt đàn.
- Cần đàn: bằng gỗ, thường là gỗ dâu hay gỗ thừng mục, nhẹ và thẳng. Cần đàn dài khoảng 9 nắm tay của người chơi đàn. Theo kinh nghiệm dân gian, "số đo" cỡ nào thì hợp với cỡ giọng hát của người có số đo ấy. Phần dưới của cần đàn xuyên qua bầu vang, còn phần trên cùng là đầu đàn uốn cong hình lưỡi liềm hoặc đầu rồng, đầu phượng … Mặt cần đàn trơn, không có phím như đàn tam. Hốc luồn dây có 2 hoặc 3 trục dây.
- Dây đàn: trước đây làm bằng tơ xe, nay là nilon. Tính tẩu có loại 2 dây và loại 3 dây tùy theo từng vùng và từng chức năng âm nhạc. Loại mắc 2 dây phổ biến ở Thái, Tày, thường được chỉnh cách nhau 1 quãng bốn đúng hay quãng năm tùy theo hàng âm của giai điệu hoặc bài nhạc múa. Loại có 3 dây thường do người Tày sử dụng. Họ thêm 1 dây trầm giữa 2 dây kia. Âm thanh của dây trầm thấp hơn dây cao 1 quãng tám đúng. Loại 3 dây được gọi là tính then (đàn then) thường dùng trong nghi lễ Then để phân biệt với loại 2 dây là tinh tẩu dùng để đệm hát và múa.
Tính tẩu có âm sắc êm dịu, thanh thoát. Khi phát ra âm cao nó gần giống với tiếng
[đàn tam](/wiki/%C4%90%C3%A0n_tam). Lúc sản xuất âm trầm nó cho người nghe cảm giác hơi mờ ảo.
Theo cách đánh đàn xưa, người diễn không dùng que khảy mà chỉ khảy bằng ngón tay trỏ của tay phải. Ngón cái và giữa giữ cần đàn ở nơi gần sát bầu đàn. Ngón trỏ khảy xuống và hất lên luân phiên khi chơi giai điệu nhanh. Còn nếu giai điệu chậm thì ngón trỏ chỉ khảy xuống.
Kỹ thuật tay phải gồm có ngón vê, ngón phi và đánh âm nền … Riêng về tay trái gồm có các thế bấm như ngón rung, ngón vuốt, ngón vê, ngón phi, ngón luyến và âm bội.
Trong
[thập niên 1970](/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1970), một số nghệ nhân đã thể nghiệm cải tiến đàn tính tẩu bằng cách lắp thêm dây vào cần đàn (khoảng 4, 5 dây). Do yếu tố này họ phải làm cần đàn và bầu đàn lớn hơn khiến ngón bấm khó chính xác. Một số người lại dùng que khảy thay đầu ngón tay. Kết quả âm sắc không giống đàn tính tẩu gốc mà lại giống [đàn banjo](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0n_banjo&action=edit&redlink=1) (loại alto). Một số người khác thay gỗ để làm bầu đàn, âm thanh phát ra đanh và khô không đẹp như bầu đàn quả bầu khô. Nhìn chung, những cách cải tiến kể trên không gặt hái thành công.
|
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Content-Encoding: gzip

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1052 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate