markdown:
**Lời Mở Đầu**
Đức Dục là một môn học mà hầu như nước nào cũng có, tuy tên gọi có khác nhau tùy theo từng nước; có nước gọi là đạo đức học, có nơi lại gọi là giá trị học. Tại 31 nước Âu châu, có nước bắt buộc học sinh phải học, có nước cho vào môn nhiệm ý bắt buộc (Korim & Hanasova, 2010). Trong chương trình giáo dục của các nước Đông Nam Á, gồm 11 nước, cũng có môn đức dục (Southeast Asian Ministers of Education Organization – SEAMEO). Riêng tại Việt Nam, môn luân lý đã được đưa vào trong chương trình giáo dục tiểu học từ năm 1941 với cuốn Luân Lý Giáo Khoa Thư lớp sơ đẳng do Nha Học Chính Đông Pháp ấn hành. Giáo dục, nói chung, có thể quy vào ba lãnh vực chính là trí dục, thể dục, và đức dục. Ai cũng nhận thấy tầm quan trọng của đức dục; nhà nước nào cũng hô hào phải dạy dỗ và rèn luyện nhân cách, đức tính cho con em từ thuở nhỏ. Nhưng trong những thập niên gần đây, hầu như trên toàn thế giới đều xảy ra một hiện tượng đáng báo động là tình trạng “hư hỏng” của học sinh, thí dụ như bạo lực, gian lận thi cử, hỗn láo trong học đường tại Nhật Bản trong cuối thập niên 1990, tại Indonesia và Việt Nam trong những năm gần đây khi báo chí tường thuật những vụ bạo hành, đánh lộn, gian lận thi cử trong giới học sinh (Tsuneyoshi, 2001; Postscript, 2011).
Nước Mỹ cũng không là trường hợp ngoại lệ. Phong trào phản chiến và hippie của thập niên 1960 và 1970 đã khiến cho giới trẻ tại Mỹ hoài nghi về tất cả mọi giá trị xã hội và sống một cuộc sống buông thả tới mức báo động (Beachum &McCray, 2005). Tình trạng báo động này khiến một số nhà giáo dục, tổ chức xã hội thiện nguyện, đã phải họp lại tại Aspen, Colorado năm 1992 để tìm cách đối phó.
[[1]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn1) Kết quả là một phong trào Đức Dục, do những cá nhân và hội đoàn thiện nguyện cổ xúy, đã được phát triển tại Mỹ cho đến ngày nay. Câu hỏi được đặt ra là tại sao lại không có môn đức dục chính thức trong chương trình giáo dục phổ thông tại Mỹ? Những lý do nào đã khiến môn đức dục bị “đẩy” ra ngoài chương trình giáo dục phổ thông của Mỹ? Hiện tượng thiếu vắng môn đức dục tại Mỹ là kết quả của sự tác động và ảnh hưởng của nhiều triết lý giáo dục và chính sách của nhà nước đối với nền giáo dục phổ thông. Những động thái này cùng với nỗ lực của những tổ chức xã hội dân sự, phi chính phủ (civil society organization-CSO) trong lãnh vực phát huy và rèn luyện đức dục cho học sinh tại Mỹ, sẽ được phân tích và giải thích trong bài viết này. **Đức Hạnh và Đức Dục là gì?**
Có phải nước Mỹ không có môn đức dục trong giáo dục phổ thông hay không? Câu trả lời là không phải. Đức dục là một phần cơ bản không thể thiếu được trong chương trình giáo dục của Mỹ từ những ngày đầu lập quốc (Howard, Berkowitz & Schaffer, 2004). Nhưng thời gian qua, xã hội Mỹ gặp nhiều thay đổi và du nhập nhiều luồng tư tưởng và triết lý từ Âu châu, nên môn đức dục cũng bị ảnh hưởng nặng nề và bị bỏ rơi lại đằng sau, đến nỗi nhà giáo dục Hunter (2000) đã than thở là: “Đức dục đã chết rồi. Những cố gắng làm cho nó hồi sinh chỉ phí công thôi” (xiii).
Trước hết cần phải định nghĩa thế nào là đức hạnh
[[2]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn2) và đức dục. Howard, Berkowitz, và Schaeffer (2004) trích định nghĩa của Thomas Lickona như sau:
Đức hạnh bao gồm…những giá trị trong hành động. Đức hạnh có ba phần tương quan với nhau: hiểu biết về đạo đức, cảm nhận về đạo đức, và hành động đạo đức. Đức hạnh tốt gồm có biết điều tốt, muốn làm điều tốt, và thực hành điều tốt; tức là gồm có tập quán của tâm trí, tập quán của tình cảm, và tập quán của hành động. Ta muốn cho con em chúng ta phán đoán được cái gì là đúng là phải, thiết tha đến điều phải, và làm những điều mà chúng tin là đúng–ngay cả khi phải đối diện với những áp lực từ bên ngoài hay cám dỗ từ bên trong. (51)
Nói cách khác, “đức hạnh gồm có sự nhận thức và hành động theo những phán đoán đạo đức trong một hoàn cảnh xã hội, và đó cũng chính là mục đích của đức dục” (Howard et al., 190).
**Hệ thống trường học ở Mỹ từ thời Thuộc địa cho đến trước Nội chiến Nam Bắc**
Kể từ khi người di dân Âu châu đến định cư tại Mỹ cho đến thời kỳ trước khi xảy ra Nội Chiến, nước Mỹ không có một hệ thống giáo dục chính thức cho từng thuộc địa (lúc đó những tiểu bang còn gọi là thuộc địa). Những người di dân đầu tiên đến Mỹ định cư tại bốn vùng chính: New England, New York, Pennsylvania, và Virginia. Mỗi vùng lại có thổ ngơi và khí hậu khác biệt, cho nên, điều kiện sinh sống cũng theo đó mà trở nên khác nhau. Tuy nhiên, về phương diện giáo dục và trường học, thì cả bốn vùng đều có một mẫu số chung là không có trường công lập. Tại mỗi làng, cha mẹ dạy cho con cái biết đọc tại nhà để học giáo lý và đọc kinh, hay tại vài nơi có trường học thì đó là trường tư tại gia do những cô giáo làng dạy, cũng chỉ dạy vỡ lòng cho biết đọc, biết viết mà thôi (Swett, 1900). Những người di dân đến Virginia thời đó cho rằng con cái họ nếu biết một cái nghề nào đó, giữ được đức tin theo Anh giáo và biết đọc biết viết là quá đủ rồi (Vejnar,2002).
“Chương trình” dạy học cho trẻ em thời đó có ba hướng rõ rệt: thứ nhất là đi tập việc để học lấy một nghề; thứ hai là đi nhà thờ để được dạy về giáo lý và luân lý; và thứ ba là đi học ở trường để biết viết biết đọc hay là học ở nhà, nếu cha mẹ có thể dạy cho con mình học chữ. Còn nếu gia đình khá giả hơn, thì con cái có thể được gửi đi học thêm chương trình giáo dục theo truyền thống Anh quốc, gồm có,học đọc và viết tiếng Anh, tiếng Hy-lạp, Latinh.
Sau này khi dân số gia tăng tại cả bốn vùng, vào khoảng giữa thế kỷ 17, thì những trường “văn phạm” được thành lập. Trường “văn phạm” là mô hình trường học du nhập từ Anh quốc, chủ yếu dạy ngôn ngữ bằng văn phạm. Ở bên Anh, trường văn phạm (thế kỷ 16-18) được thành lập nhằm dạy văn phạm Latinh, nhưng dần dà bao gồm thêm các môn khác như đọc, viết, và số học. Tại Mỹ, trường văn phạm chỉ chú trọng vào đọc viết Anh ngữ và số học để làm tính và tương đương với cấp tiểu học bây giờ. Những trường này hoạt động bằng ngân sách của chính quyền địa phương và có thu thêm học phí của học sinh. Nhưng những trường này cũng chỉ dành cho nam sinh mà thôi; con gái thời thuộc địa chưa được đi học. Để được nhận vào học, học sinh phải nhận được mặt chữ và biết đọc bằng đánh vần trước đã (Swett, 1900). Mãi đến năm 1635, trường công lập đầu tiên hoạt động bằng tiền thuế do dân đóng góp trực tiếp mới được thành lập tại thành phố Dorchester ở New England (Swett).
Các trường học thời thuộc địa hoạt động riêng rẽ như vậy, một phần được chính quyền địa phương tài trợ, nhưng phần lớn là do học phí của phụ huynh đóng góp; tình trạng này kéo dài cho đến khi nước Mỹ tuyên bố độc lập (ngày 4 tháng 7, 1776). Sau đó bảy trong số 13 tiểu bang mới có chính sách rõ rệt cho giáo dục. Khi các thuộc địa hợp nhất lại thành quốc gia, Thomas Jefferson (sau này trở thành tổng thống đời thứ ba) đề nghị phải xây dựng một nền giáo dục cho toàn quốc; một nền giáo dục do chính quyền kiểm soát, không bị ảnh hưởng bởi tôn giáo, và mọi học sinh đều được theo học. Nhưng ý tưởng này không được thực hiện mãi tới mấy thập niên sau đó. Trong khoảng thời gian này, trường học tại Mỹ vẫn theo ba dạng, hoặc là tư nhân, hoặc là từ thiện, hoặc là do tôn giáo tổ chức (Thattai, 2001).
**Vai trò của tôn giáo và chương trình giáo dục thời thuộc địa**
Bản chất của người di dân đầu tiên đến Mỹ, đa số là vì lý do tôn giáo, đã xác định vai trò của tôn giáo trong sinh hoạt hàng ngày và tại trường học. Nếu cha mẹ biết chữ, thì họ dạy cho con cái ở nhà để chúng biết đọc Kinh thánh và học giáo lý. Tại mỗi làng, nhà thờ là trung tâm sinh hoạt của mọi người, và những mục tiêu chính của nhà thờ trong giáo dục là dạy cho trẻ con biết đọc để chúng có thể đọc Kinh và dạy chúng trở thành người tốt (Jeynes, 2003). Trường học thời thuộc địa ngoài việc dạy chữ còn một nhiệm vụ quan trọng hơn là rèn luyện đạo đức, như John Clark, một nhà giáo dục hàng đầu thời đó đã trình bày quan điểm của mình về giáo dục và vai trò của người thầy: “…trước hết phải là người đạo đức. Vì…mục đích chính của giáo dục là tạo nên những con người đức hạnh” (Clark, 1793, 93, theo Jeynes, 2003).
Một tài liệu tại văn khố tại Dorchester năm 1645 cho ta biết nhiệm vụ và chức năng của ủy ban giáo dục đầu tiên của nước Mỹ. Căn cứ theo điều 2, một niên học kéo dài cả năm (chứ không có nghỉ hè như vây giờ), và nhiệm vụ của thầy giáo gồm có những điều sau:
5. Thầy giáo sẽ nhận và dạy tất cả học sinh được gửi tới trường một cách bình đẳng và không thiên vị, bất kể phụ huynh giàu hay nghèo, hay có quyền lợi gì trong trường hay không.
6. Thầy giáo sẽ dạy dỗ tất cả học sinh được gửi tới trường một cách chu đáo để cho học sinh được học về cách trí và văn chương, cũng như cách cư xử và bổn phận đối với tất cả mọi người, nhất là đối với những bậc trưởng thượng tại bất cứ nơi đâu, ở ngoài đường cũng như trong nhà.
7. Cứ mỗi 6 ngày, vào lúc 2 giờ chiều, thầy giáo sẽ dạy giáo lý Thiên Chúa giáo cho học sinh bằng sách Giáo lý, hay nếu không có thì bằng những phương tiện khác. (Swett, 1990, 12)
Những điều nêu trên cho thấy là không thể tách rời tôn giáo ra khỏi môn đức dục trong chương trình giáo dục thời thuộc địa, dù chương trình này chỉ mới tới bậc tiểu học. Chương trình giáo dục thời thuộc địa không có thay đổi nào đáng kể cho tới thập niên 1830 và 1840, khi phong trào “xóa dốt” được phát động với phong trào xây dựng trường học công cho cả nước (Gutek, 2004).
**Sự hình thành trường công lập và hậu quả đối với môn đức dục**
Horace Mann thuộc tiểu bang Massachussetts và Henry Bernard thuộc tiểu bang Connecticut được hậu thế đánh giá là hai nhà giáo dục tiên phong, là hai
*lãnh tụ*về giáo dục của nước Mỹ mà ảnh hưởng còn để lại ngày hôm nay. Cả Mann và Bernard cùng chủ trương “chống dốt, chống những quyền lợi chính trị địa phương lặt vặt, chống những tập đoàn lợi ích đặc biệt, và phe nhóm trong tôn giáo” (Gutek, 2004, 149). Mann tin rằng khi sự giáo dục giúp cho những người bình dân có khả năng biết đọc, biết viết, biết tính toán và có kiến thức khoa học, thì giáo dục đã cho họ chiếc chìa khóa để tự giải phóng khỏi sự nghèo khó và tạo ra một sân chơi bằng phẳng hơn với giai cấp thượng lưu (Badolato, 2002). Tuy nhiên, giáo dục còn có một mục tiêu cao thượng hơn là chỉ dùng kiến thức để thủ đắc vật chất. Mann chân thành tin tưởng: “trách nhiệm đầu tiên của trường công lập là nâng cao và thăng hoa đạo đức. Xóa dốt và rèn luyện cho học sinh biết dùng trí phán đoán là phần quan trọng của giáo dục, nhưng vẫn còn là thứ yếu so với việc dạy dỗ những giá trị đúng đắn” (Eakin, 2000, 3).
Mặc dù Mann chủ trương phải dạy đạo đức cho học sinh trong trường công lập, nhưng ông không chủ trương kết hợp kiến thức đức dục với bất kỳ một giáo lý tôn giáo nào hết; thay vào đó, cũng giống như những nhà lãnh đạo cùng thời với ông, là chủ trương dạy kiến thức công dân (công dân giáo dục), nhằm củng cố nền dân chủ. Những kiến thức công dân gồm một tập hợp những giá trị đạo đức có tính chất thiết yếu cho việc xây dựng “tư cách” và “đức hạnh” công dân; những đức hạnh này dù không thuộc về bất kỳ một tôn giáo hay hệ phái tôn giáo nào, nhưng đều tương hợp với tất cả” (Eakin, 2000).
Quan điểm của Mann về đức dục phản ánh trào lưu tư tưởng thời bấy giờ là chủ trương phân cách tôn giáo và học đường.
[[3]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn3) Nếu trường học là trường tư hay thuộc về một tôn giáo nào đó, thì chương trình huấn luyện đức dục của trường đó là việc riêng tư của họ; họ muốn dạy gì thì dạy. Tuy nhiên, nếu đó là trường công, dùng công quỹ để điều hành, thì vấn đề đức dục trở nên phức tạp, vì hệ thống giá trị nào thuộc hệ phái tôn giáo nào sẽ được chọn để giảng dạy trong học đường? [[4]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn4) Một trong những lý do dẫn đến sự tranh cãi về vấn đề này là những làn sóng di dân mới với nhiều gốc tôn giáo khác nhau ồ ạt đổ vào Mỹ. Sự chuyển tiếp từ hệ thống học đường chịu ảnh hưởng tôn giáo của thời thuộc địa sang hệ thống học đường thế tục và công lập xảy ra trong giai đoạn từ 1776 đến 1825 (Mulkey, 1997).
Dù vậy, trong giai đoạn này, trường công lập tại Mỹ vẫn tiếp tục dùng Kinh thánh để giảng dạy đạo đức và môn đức dục. Cho tới năm 1870, thì tôn giáo mới hoàn toàn bị tách rời khỏi học đường vì một phán quyết của tòa án. Những trường học của Công giáo không được nhận tài trợ từ chính quyền vì có lập luận cho rằng đó là những trường học thuộc về một tôn giáo.
[[5]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn5) Những người ủng hộ tài trợ của chính quyền cho trường học của Công giáo phản bác bằng lập luận là những trường công lập cũng là trường thuộc tôn giáo Tin Lành vì sử dụng Kinh thánh (của Tin Lành) trong giảng dạy đức dục. Nội vụ được đưa ra giải quyết tại tòa án và phán quyết của tòa Tối Cao tiểu bang Ohio, năm 1873, ủng hộ lập trường của Bộ Giáo dục là cấm không cho sử dụng Kinh thánh trong trường công lập nữa (Joselit, 2007).
Tuy nhiên, trước khi có quyết định của Tòa Tối Cao Ohio (mặc dù đây chỉ là quyết định của tòa án tại một tiểu bang, ảnh hưởng của quyết định này đã lan sang các tiểu bang khác), kể từ năm 1836, William McGuffey, một mục sư và là một học giả, đã soạn thảo và ấn hành những Sách Tập đọc McGuffey, gồm những chuyện, tích về những danh nhân và cách cư xử của họ, để thay cho Kinh thánh trong việc dạy đức dục (Lickona, 1973). Sách này cũng tương tự như Luân Lý Giáo khoa thư tại Việt Nam năm 1935 nói đến gương của Mẫn Tử Khiên, Tích Quang, vân vân. Chương trình giáo dục công lập của Mỹ trong thời gian đầu gồm có tập đánh vần, đọc, viết, số học, địa lý, văn phạm, công dân, và cách trí. Sách Tập đọc McGuffey đã được sử dụng làm sách giáo khoa để dạy đọc, viết, văn phạm, và công dân cho chương trình tiểu học trong suốt 70 năm (Vail, 1911). Bộ sách tập đọc McGuffey gồm có tám cuốn: cuốn thứ nhất và nhì là vỡ lòng và vỡ lòng có hình ảnh minh họa, cuốn thứ ba là đánh vần, bốn cuốn từ tập đọc lớp một đến lớp bốn, và cuốn cuối cùng là sách hướng dẫn cho phụ huynh và thầy cô sử dụng Sách Tập đọc. McGuffey tuyển chọn rất công phu những bài đọc, bài thơ, bài học từ những tác giả cổ điển và từ những tác giả Mỹ; nhưng yếu tố quan trọng nhất khiến cho Sách Tập đọc McGuffey thành công là sự chọn lựa những nhân vật, tác giả, danh nhân không liên quan đến tôn giáo để dạy những bài học về luân lý và công dân. Điều này đã thỏa mãn được cả hai phe chủ trương tôn giáo và phi-tôn giáo trong học đường. Đặc điểm của Sách Tập đọc McGuffey được mô tả như sau: “Sách Tập đọc gồm những bài đọc đúng đắn, phù hợp, và không thể thiếu được trong việc dạy dỗ lòng yêu nước, ngay thẳng, thật thà, siêng năng, tiết độ, can đảm, lễ độ và những đức tính khác trong việc rèn luyện trí tuệ và đức hạnh” (Vail, 1911, 3).
Việc dạy đức dục qua Kinh Thánh, như được trình bày ở trên, đã phải rút lui vì sự phân cách giữa tôn giáo và học đường. Nhưng chương trình đức dục bị tấn công nặng nề nhất từ những tư tưởng và triết lý giáo dục du nhập từ Âu châu vào và ảnh hưởng đến nền giáo dục của Mỹ trong giai đoạn kế tiếp.
**Tác động của những triết lý giáo dục trong chương trình giáo dục và đức dục tại Mỹ**
Tất cả mọi hệ thống giáo dục đều được đặt trên căn bản của một nền triết lý nào đó, vì từ bản chất giáo dục là một hành trình đi tìm và hướng về những gì được xem là đúng, là tốt, là đẹp (một cái đẹp mà mọi người cùng công nhận), tức là hành trình hướng về chân, thiện, mỹ (Gutek, 2004). Hành trình này tương ứng với những ngành sau đây của triết học: siêu hình học, nhận thức luận, giá trị luận và luận lý học. Siêu hình học nhằm tìm xem cái gì là thật, là thực sự hiện hữu. Nhận thức luận nhằm trả lời câu hỏi làm thế nào mà ta biết là ta biết, và ta tiếp thu ‘
*cái biết’* như thế nào? Giá trị luận nhằm trả lời câu hỏi thế nào là đẹp, thế nào là thiện ác, xấu tốt? Sau cùng là luận lý học, môn học giúp cho con người tư duy đúng đắn (Gutek, 2004). Nước Mỹ, từ bản chất, là một nước di dân, đa chủng, vì vậy nước Mỹ bao gồm đủ mọi loại văn hóa, tư tưởng của những người di dân. Hệ quả là nền triết lý giáo dục của Mỹ cũng chịu ảnh hưởng của những nền triết lý giáo dục khác nhau.
Phái triết học cổ xưa nhất và còn tồn tại đến bây giờ là triết phái
*lý tưởng*(idealism). Ở phương Tây, Plato được xem là triết gia phát triển nền triết học này. Về phương diện siêu hình học, những người theo phái Lý tưởng quan niệm rằng “cái thực tại tối hậu, thật sự hiện hữu là khái niệm và ý tưởng tinh túy nằm trong lãnh vực tinh thần, phi-vật chất” (Gutek, 2004, 21). Từ đó suy ra, mục đích quan trọng nhất của giáo dục phải là sự rèn luyện và phát triển trí tuệ và tinh thần của học sinh. Những người theo phái Lý tưởng còn tin rằng tư tưởng và khái niệm đã có sẵn trong tâm trí của con người rồi, nhưng sự chấn động tạo ra bởi quá trình sinh sản đã giam hãm những tư tưởng tinh túy này vào trong phần thể xác và chôn vùi dưới tiềm thức của con người. Người thầy, do đó, nên dùng phương pháp vấn-đáp của Socrates để giúp cho học sinh đem những tư tưởng và chân lý này trở về phần ý thức của mình (Gutek, 2004). Còn về phần giá trị, cả về cái tốt lẫn cái đẹp, những người theo phái Lý tưởng tin rằng đó là những điều phổ quát, và vĩnh hằng.
Mặc dù Siêu hình học và Giá trị luận của triết phái Lý tưởng sau này bị các triết phái khác tấn công, phái Lý tưởng vẫn còn nhiều ảnh hưởng trên nền giáo dục của Mỹ trên phương diện hệ thống cấp bậc của giáo trình và rèn luyện tổng quát cho học sinh. Phái Lý tưởng cho rằng giá trị có một hệ thống theo thứ bậc từ thấp đến cao, và những “giá trị nào có quan hệ trực tiếp đến việc phát triển và xác định bản chất tinh thần và trí tuệ của con người thì được xếp hạng cao hơn những giá trị khác” (Gutek, 2004, 26). Về phương diện đức dục, người thầy chính là một gương sáng cho học sinh noi theo để trở thành người tốt và hướng tới chân lý (Gutek, 2004). Hơn thế nữa, phái Lý tưởng đóng một vai trò quan trọng trong đức dục trong thời thuộc địa vì nguồn gốc của chân lý phát xuất từ Thượng đế cũng còn được người Mỹ thuộc địa quan niệm là Thượng đế của Ki-tô giáo.
Sau ảnh hưởng của triết học Lý tưởng là triết phái
*hiện thực* (realism). Triết phái hiện thực cũng là một trong những nền triết học quan trọng của phương Tây mà ta có thể truy nguyên về triết gia Aristotle của thời cổ Hy-lạp. Aristotle là học trò của Plato, nhưng quan niệm về triết học của Aristotle khác quan niệm của thầy rất xa. Tín điều trọng tâm của triết phái hiện thực là quan niệm cho rằng con người là một sinh vật có lý trí, và tín điều này được đặt trên những tiền đề sau:
(a) ta sống trong một thế giới gồm có những vật thể, những người khác, và những hiện tượng nằm bên ngoài xác thân của nó; (b) ta có thể thu thập được những thông tin về thế giới bên ngoài này, thực ra ta còn có thể biết và hiểu được những điều này vận hành và quan hệ với nhau như thế nào; (c) những kiến thức đã được tổng quát hóa này, còn gọi là lý thuyết, về những vật thể, đối tượng bên ngoài, là bản đồ hướng dẫn tốt nhất cho những hành vi và cách cư xử của con người. (Gutek, 2004, 35)
Về phương diện siêu hình học, phái hiện thực cho rằng thế giới bên ngoài của chúng ta không phải chỉ có phần tinh thần như phái Lý tưởng quan niệm, mà thế giới này là một thế giới có “thực,” gồm có cả vật chất và hình thể. Con người, nhờ vào lý tính và giác quan có thể “biết” được thế giới bên ngoài. “Cái biết của con người là kết quả của hai chức năng: giác quan cho ta biết về chất và sự trừu tượng, và khái niệm cho ta biết về hình thể” (Gutek, 38).
[[6]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn6)
Về phương diện giá trị luận, phái hiện thực và lý tưởng có điểm giống nhau nhưng cũng có điểm khác nhau then chốt. Thứ nhất, phái hiện thực quan niệm rằng, mặc dù con người không có ai giống ai, nhưng cùng có chung khả năng suy luận và sự tự do để chọn lựa những hành động theo suy nghĩ của họ. “
*Ở mức độ tổng quát cao cấp nhất, có một hệ thống đạo đức chung dựa trên nhân tính của con người*. *Mức độ tổng quát này có tính phổ cập cho mọi người chứ không tùy theo hoàn cảnh hay tình huống mà thay đổi*” (Gutek, 2004, 40). Tuy nhiên, phái hiện thực cũng chú trọng đến tính cách và vai trò của cá nhân, và mỗi cá nhân phải hành xử sự tự do chọn lựa và năng lực của lý trí của chính mình trong những vấn đề liên quan đến đạo đức, nhưng đồng thời cũng phải tôn trọng cách hành xử của những người khác (Gutek, 2004).
Harry S. Broudy, một trong những triết gia hàng đầu của phái hiện thực, lập luận rằng đức dục gồm có ba phần mà mỗi cá nhân phải thực hiện; đó là sự tự-quyết, tự-thể hiện, và tự-tích hợp. Sự tự-quyết có nghĩa là mỗi cá nhân phải chịu trách nhiệm và tự quyết định về việc hoạch định cho tương lai của mình, và qua đó có ảnh hưởng đến tương lai của những người khác; sự tự-thể hiện nghĩa là trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc thể hiện tiềm năng của chính mình; và sau cùng là sự tự-tích hợp, nghĩa là khả năng nhận định và tổng hợp những giá trị khác nhau, thậm chí xung đột với nhau, để quyết định xem giá trị nào sẽ là những giá trị chính hướng dẫn cho sự tự-thể hiện của mình. Thêm vào đó, phái hiện thực cũng nhấn mạnh đến vai trò của phụ huynh và thầy cô trong việc đào luyện đức dục cho học sinh (Gutek, 2004).
Theo sau hai triết phái cổ điển, có lẽ chủ nghĩa Thực dụng là một trong tất cả những nền triết lý có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến xã hội về phương diện giáo dục và xây dựng dân chủ của Mỹ. Triết phái Thực dụng do các triết gia người Mỹ như Charles S. Peirce, William James, and John Dewey
[[7]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn7) hình thành vào đầu thế kỷ 20. Trọng điểm của triết phái thực dụng là ứng dụng vào thực tế những ý tưởng/kiến thức và đánh giá những kiến thức này qua kiểm tra thực nghiệm. Dewey, triết gia có nhiều ảnh hưởng nhất của triết phái thực dụng chủ trương “tri hành hợp nhất,” nghĩa là “cái biết của con người có tương quan mật thiết và liên hệ đến sự thực hành cái biết này” (Gutek, 71). Triết phái thực dụng dựa trên ba tiền đề: (a) giá trị của ý tưởng phải được xác nhận qua thực nghiệm trong sinh hoạt thực sự của con người; (b) kinh nghiệm là kết quả của sự tương tác của con người với nhau và với môi trường chung quanh; và (c) những vấn nạn mới nảy sinh từ những sự tương tác này có thể được giải quyết bằng phương pháp khoa học, còn gọi là “phương thức tư duy toàn diện.” [[8]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn8) Ảnh hưởng lớn lao của triết phái thực dụng trong việc phát triển và sự tiến bộ của nền khoa học và kỹ thuật của Mỹ là điều mà ai cũng phải công nhận. Tuy nhiên, hệ luận của những tiền đề thực dụng khi áp dụng vào môn đức dục lại tạo ra một ảnh hưởng khác; đó là quan niệm luân lý tương đối. [[9]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn9) Những người thực dụng lý luận rằng những điều vẫn được coi là chân, thiện, và mỹ không phải là những gì bất biến và phổ quát cho mọi người, mà được xác định bởi chính kinh nghiệm tương tác của mỗi cá nhân với môi trường chung quanh. Quan niệm luân lý tương đối của phái thực dụng bị những người chủ trương là có những tiêu chuẩn phổ quát chung cho những hành vi đạo đức chỉ trích nặng nề. Thế nhưng, quan niệm luân lý tương đối đã “đẩy” môn đức dục thêm một bước ra khỏi chương trình đức dục trong học đường của Mỹ. John Dewey, vì được xem là “lãnh tụ” của phái thực dụng, nên cũng bị chỉ trích nặng nề về quan niệm luân lý tương đối là làm hư hỏng nền đức dục của Mỹ. Tuy nhiên, Dewey trong những tác phẩm về đạo đức cho thấy ông chú trọng đặc biệt đến việc rèn luyện đức dục, giá trị, và tư cách cho học sinh. Dewey khẳng định: “đức tính của trẻ em phải được phát triển và rèn luyện trong một môi trường xã hội, tự nhiên, và công bằng. Học đường nên tạo ra môi trường như vậy cho việc rèn luyện đức dục” (Mulkey, 36).
Chủ nghĩa Hiện Sinh trở thành một triết thuyết hấp dẫn dân Mỹ sau Đệ nhị Thế chiến. Điều này có lẽ là một phản ứng tất yếu trước sự trỗi dậy của vai trò thống trị thuần lợi nhuận của doanh nghiệp trong xã hội, và sau những đố nát, hủy diệt nhân phẩm do chiến tranh thế giới tạo nên. Triết gia hàng đầu của phái Hiện sinh là Jean-Paul Sartre, cũng là một tiểu thuyết gia nổi tiếng của Pháp. Sartre tóm tắt những tín điều của triết phái hiện sinh như sau: “con người hoàn toàn không có một mục tiêu cố định hay đã có sự tự khẳng định nào về vai trò của mình trong thế giới khi bước chân vào cuộc đời. Những lựa chọn có tính chất then chốt trong cách sống như thế nào là những hành vi tạo nên bản chất và tự khẳng định mà cá nhân tạo nên cho mình trong xã hội” (Gutek, 2004, 88). Từ đó suy ra, sự hiện hữu của một cá nhân cũng giống như sự hiện hữu của những cá nhân khác, không tạo ra điều gì khác cho bất kỳ ai, ngoại trừ cho chính cá nhân đó.
Về phương diện giáo dục, phái hiện sinh quan niệm là có hai loại kiến thức. Loại thứ nhất là những kiến thức về thế giới vật chất tự nhiên, những kiến thức căn bản của đời sống; loại kiến thức này con người chỉ có thể chấp nhận và sử dụng trong cuộc sống của mình, chứ không làm khác hơn được. Loại thứ hai, đối với những người theo phái hiện sinh, thì lại quan trọng hơn nhiều và có tính cách chủ quan; nghĩa là “kiến thức về chính con người chúng ta trong tư cách một nhân vị sống trong một thế giới do chính ta quyết định chọn lựa” (Gutek, 91). Như thế, bổn phận đạo đức chính yếu của một cá nhân là quyết định và chịu trách nhiệm về việc kiến tạo những giá trị cho chính mình. Hệ luận của quan niệm này đã tạo một ảnh hưởng tai hại về phương diện đức dục, vì khi không có một hệ tiêu chuẩn khách quan nào làm chuẩn mực, thì mọi hành vi dựa trên sự chủ quan của cá nhân đều được coi là hành vi đạo đức. Phái hiện sinh, do đó, đã “đẩy” môn đức dục thêm một bước ra khỏi học đường.
Sau những ảnh hưởng của phái hiện sinh, có lẽ ảnh hưởng của phái
*Phân Tích* *Ngôn ngữ* và *Luận Lý Thực chứng* là tai hại hơn cả cho ngành đức dục tại Mỹ. Phái phân tích đặt chân vào nước Mỹ trong thập niên 1960 và 1970, sau khi những triết gia hàng đầu về giáo dục ở Mỹ, Canada, và Australia chấp nhận triết phái này. Một trong những nguyên nhân phái phân tích được dung nạp và phát triển là phản ứng của những nhà giáo dục trước tình trạng sử dụng những thuật ngữ và ngôn ngữ mơ hồ vay mượn từ các ngành nhân chủng, xã hội, và tâm lý học và đem vào áp dụng trong ngành giáo dục. Phái phân tích quan niệm trong ngôn ngữ có ba loại mệnh đề, gồm có mệnh đề phân tích, tổng hợp và tình cảm. Hai loại mệnh đề phân tích và tổng hợp là những loại cần thiết cho việc diễn đạt tư tưởng có mạch lạc và nghĩa lý. Loại mệnh đề tình cảm là để diễn tả những tình cảm, cảm xúc, hay ý kiến về giá trị phải quấy, đẹp xấu, v.v. Do đó, những triết gia phái phân tích chủ trương phải tách biệt rõ ràng những loại ngôn ngữ dùng cho sự kiện và những loại ngôn ngữ dùng cho giá trị.
Về phương diện biện luận, phái phân tích đã có những đóng góp quan trọng đáng kể, khi vạch ra những từ ngữ mơ hồ dùng lẫn lộn trong học thuật; nhưng về phương diện đức dục, thì hậu quả lại tai hại vì theo phái này những khái niệm đạo đức đúng sai, phải quấy là những điều không thể chứng minh được mà tùy theo sự diễn dịch của cá nhân (Josephson, 2002). Nói như thế không có nghĩa những triết gia theo phái phân tích không đánh giá cao sự quan trọng của khái niệm về giá trị và hệ thống giá trị, nhưng điểm theo chốt, theo quan niệm của họ:
*nhiệm vụ của triết gia không phải là để cố vấn cho thiên hạ nên sống như thế nào về phương diện đạo đức và luân lý *(phần in nghiêng để nhấn mạnh của người viết) (Gutek, 2004).
Triết phái sau cùng có ảnh hưởng sâu rộng đến môn đức dục tại Mỹ là phái Hậu-hiện đại. Phái Hậu-hiện đại có nguồn gốc từ hai triết gia người Đức là Nietzsche và Heidegger
[[10]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn10) từ cuối thế kỷ 19 sang giữa thế kỷ 20. Triết gia Hậu-hiện đại đương thời là hai triết gia tiêu biểu người Pháp: Jacques Derrida và Michel Foucault [[11]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn11) Gutek, 2004). Phái Hậu-hiện đại cho rằng “thời kỳ hiện đại đã chấm dứt vào hậu bán thế kỷ 20 và chúng ta đang ở vào thời kỳ hậu-kỹ nghệ” (Gutek, 122). Triết gia Hậu-hiện đại phủ nhận nền triết học truyền thống dựa trên siêu hình học trên cơ sở sau: “những nhà trí thức trong một thời kỳ nào đó đều tìm cách biện minh và giải thích cho sự vận dụng kiến thức mang lại sức mạnh cho một thành phần trong xã hội, nhưng lại từ khước những thành phần khác” (Gutek, 130). Phái Hậu-hiện đại cũng phủ nhận luôn cả phương pháp khoa học của phái Thực dụng là chẳng đáng gọi là “khách quan” mà đã có sẵn mầm thiên vị cho những nhà trí thức được đào tạo trong môi trường sử dụng phương pháp đó.
Về phương diện đức dục và giá trị luận, phái Hậu-hiện đại chủ trương là có nhiều cách tiếp cận khác nhau, có tính chất tương đối theo điều kiện và hoàn cảnh chủ quan của từng cá nhân. “Những giá trị đạo đức-ý thức giữa cái đúng và sai-phản ánh điều kiện sống và cách thức con người đối phó với những hoàn cảnh này” (Gutek, 132). Nói một cách khác, phái Hậu-hiện đại không những chủ trương đạo đức tương đối mà còn đạo đức đa nguyên nữa. Và đó cũng là một lý do cộng thêm vào sự nhượng bộ cuối cùng của môn đức dục trong chương trình giáo dục phổ thông tại Mỹ.
**Vai trò của tổ chức xã hội dân sự trong phong trào đức dục tại Mỹ**
Như đã trình bày, sự phân cách giữa chính trị, tôn giáo, và học đường là nguyên do chính khiến cho môn đức dục bị “gạt” ra khỏi chương trình giáo dục phổ thông. Sau đó là ảnh hưởng của những triết lý giáo dục khác nhau trong việc hình thành một nền triết lý giáo dục quốc gia. Hậu quả của những động thái này là tình trạng đáng báo động về suy đồi đạo đức trong học đường và ngoài xã hội tại Mỹ. Nếu đức dục không phải là trách nhiệm của học đường, thì thuộc trách nhiệm của ai? Người Mỹ quan niệm rằng vấn đề đức dục, đạo đức thuộc về phạm vi cá nhân, gia đình và tôn giáo. Nhưng cấu trúc gia đình của Mỹ cũng đang trên đà lung lay với con số gia đình chỉ có một phụ huynh ngày càng gia tăng và phải quay cuồng với đời sống nên chẳng còn thì giờ để chăm sóc đến con cái.
[[12]](http://wp.me/p3m05o-4W#_edn12) Tình trạng báo động này khiến một số nhà giáo dục, tổ chức xã hội thiện nguyện, đã phải họp lại tại Aspen, Colorado năm 1992 để tìm cách đối phó. Kết quả là một phong trào Đức Dục, do những cá nhân và hội đoàn thiện nguyện cổ xúy, đã được phát triển tại Mỹ cho đến ngày nay. Phong trào Character Counts và sau này là tổ chức Character Counts trở thành một trong những tổ chức xã hội dân sự lập ra chương trình xiển dương và rèn luyện đức dục song song với chương trình giáo dục trong học đường và gia đình. Character Counts dùng “Sáu Đức Hạnh Trụ Cột” làm nền tảng cho chương trình giáo dục và huấn luyện đức hạnh cho trẻ em tại Mỹ. Sáu Đức Hạnh Trụ Cột gồm có: Tín (Trustworthiness), Trách Nhiệm (Responsibility), Tôn Trọng (Respect), Công Bình (Fairness), Nhân Ái (Caring), và Nghĩa vụ Công dân (Citizenship) (trong bài viết sau, tác giả sẽ đi sâu vào chi tiết và phân tích “Sáu Đức Hạnh Trụ Cột” trong đức dục). **Kết Luận**
Môn đức dục trong hệ thống giáo dục công lập của Mỹ đã chịu nhiều thử thách từ khi nước này được thành lập. Trong ba thập niên vừa qua, đức dục đã phải thoái bộ và hoàn toàn bị đẩy ra khỏi chương trình giáo dục chính thức, vì những lý do chính trị phân cách tôn giáo và giáo dục và sự tranh cãi giữa khái niệm “cái tốt” vĩnh hằng và phổ cập của triết học cổ điển với khái niệm
*đạo đức tương đối*, *đạo đức đa nguyên* của phái hiện sinh, hậu-hiện đại, v.v. Nếu ta không biết “cái tốt” là gì, thì ta không thể giảng dạy và phát huy “cái tốt,” chứ đừng nói đến việc “làm tốt.” Tuy nhiên, có điều thú vị đáng ghi nhận là Sách Tập đọc McGuffey đã được sử dụng để dạy môn đức dục hơn 70 năm; chỉ vì cuốn sách này là một cuốn sách “thế tục” dùng những câu chuyện và danh nhân trong đời thường để làm gương về đức hạnh. Thực ra, tôn giáo nào cũng dạy con người làm điều tốt và sống ngay lành; cho nên Sách McGuffey đã tồn tại trong một thời gian dài gần 100 năm. Hơn nữa, bất kể nền văn minh nào cũng tôn trọng *tín, nghĩa, nhân, công bình. *Chẳng ai muốn làm việc, giao dịch với người bất tín, bất kể người đó theo tôn giáo nào hay thuộc sắc dân nào. Phong trào giảng dạy đức dục đang được phục hồi tại Mỹ vì xã hội Hoa Kỳ đang phải đối phó với rất nhiều thách thức như sự suy đồi của nền tảng gia đình, tình trạng thói hư tật xấu lan tràn trong giới trẻ. Công cuộc đào luyện đức hạnh cho giới trẻ không phải là công cuộc của riêng học đường hay tôn giáo mà phải là công cuộc chung của cả xã hội, trong đó những tổ chức xã hội dân sự có một vai trò hết sức quan trọng. **Nông Duy Trường**
© Học Viện Công Dân 2012
Tài liệu tham khảo
Badolato, Robert. (2002). The educational theory of horace mann.
*New Foundation Publishing* [Electronic version]. Retrieved May 1, 2007, from [http://www.newfoundations.com/GALLERY/Mann.html](http://www.newfoundations.com/GALLERY/Mann.html)
Beachum, F., & McCray, C. (2005). Changes and Transformations in the Philosophy of Character Education in the 20th Century. Retrieved from
[http://www.usca.edu/essays/vol142005/beachum.pdf](http://www.usca.edu/essays/vol142005/beachum.pdf)
Eakin, Sybil. (2000). Giants of american education: Horace mann.
*Technos Quarterly,* (Vol. 9, No. 2, pp. 1-3).
Gutek, Gerald L. (2004).
*Philosophical and ideological voices in education.*Boston: Pearson.
Howard, Robert W., Berkowitz, Marvin W. & Schaeffer, Esther F. (2004).
Politics of character education.
*Educational Policy,* (Vol. 18, No. 1, pp. 188-215).
Hunter, James D. (2000).
*The death of character: Moral education in an age without good or evil.* New York: Basic Books.
Jeynes, William. (2003).
*Religion, education, and academic success. *California: Information Age Publishing.
Joselit, J. W. (2007). Bible wars.
*The Jewish Daily Forward.* Retrieved from [http://forward.com/articles/9982/bible-wars/](http://forward.com/articles/9982/bible-wars/)
Josephson, Michael. (2002). Character education is back in our public schools.
*The State Education Standard *[National Association of State Boards of Education Electronic version]. Retrieved April 15, 2007, from [http://www.nasbe.org/Standard/11_Autumn2002/Character.pdf](http://www.nasbe.org/Standard/11_Autumn2002/Character.pdf)
Korim, D., & Hanesova, D. (2010). The role of character education and its equivalent subjects in the school curriculum in Slovakia and selected European countries.
*The New Educational Review, 21*(2), 1-326.
Lickona, Thomas. (1993). The return of character education.
*Educational Leadership, *(Vol. 51. No. 3, pp. 6-11).
Lickona, Thomas. (1999). Religion and character education.
*Phi Delta Kappan,*(Vol. 81. No. 1, pp. 21-28).
Mulkey, Young J. (1997). The history of character education.
*JOPERD–The Journal of Physical Education, Recreation & Dance,* (Volume: 68. Issue: 9, pp. 35-38).
Nha Học Chính Đông Pháp. (1941).
*Luân Lý Giáo Khoa Thư Lớp Sơ Đẳng*.
Postscript. (2011). Preventive diplomacy: No Asian century without the pan-asian institution. Retrieved from
[http://www.habibiecenter.or.id/download/PostScript%20May-Jun%202011.pdf](http://www.habibiecenter.or.id/download/PostScript%20May-Jun%202011.pdf)
Ryoko Kato Tsuneyoshi. (2001).
*The Japanese model of schooling: C* *omparisons with the United States.* Psychology Press:
Routledge.
Swett, John. (1900).
*American public school: history and pedagogics*. New York: American Book Co.
Thattai, Deeptha. (2001). A history of public education in the United States.
*Association for Indina’s Development E-journal*. Retrieved May 10, 2007, from [http://www.servintfree.net/~aidmn-ejournal/publications/2001-11/PublicEducationInTheUnitedStates.html](http://www.servintfree.net/~aidmn-ejournal/publications/2001-11/PublicEducationInTheUnitedStates.html)
Vail, Henry H. (1911).
*A history of the McGuffey Readers. *Cleveland: The Burrows Brothers Co. **Ghi Chú** [[1]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref1) Phải mất tới hơn 20 năm, các tổ chức xã hội dân sự mới có thể kết hợp với nhau thành một phong trào có tính chất toàn quốc. [[2]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref2) Đức hạnh gồm có hai chữ là đức (徳) và chữ hạnh (行). Đức nghĩa là cái đạo để lập thân, còn ở trong tâm, chưa thể hiện ra bên ngoài. Hạnh (còn đọc là hành) là đức đã thể hiện ra bằng hành động (Tự điển Hán Việt Thiều Chửu). [[3]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref3) Vấn đề này vẫn còn đang được tranh cãi và kéo dài cho tới ngày hôm nay. [[4]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref4) Theo thống kê hiện nay, có khoảng 217 hệ phái Tin Lành trên khắp nước Mỹ (thoát thai từ Thiên Chúa giáo) và trong số này có 24 hệ phái chính như Baptist, Pentecostal, Lutheran, v.v…Đó là chưa kể tới Công Giáo (Catholic) với tổng số giáo dân khoảng 68 triệu (năm 2011). (theo Hartford Institute for Religion Research: [http://hirr.hartsem.edu/research/fastfacts/fast_facts.html#denom](http://hirr.hartsem.edu/research/fastfacts/fast_facts.html#denom)). Tổng số người Mỹ theo đạo Thiên Chúa ước chừng 245 triệu người: [http://religions.pewforum.org/reports](http://religions.pewforum.org/reports) [[5]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref5) Những người di dân gốc Anh đầu tiên đến Mỹ, dù không tuyên xưng đạo Tin Lành (Protestant) là tôn giáo chính, nhưng mặc nhiên công nhận như vậy. Đạo Công giáo (Catholic) và những tôn giáo khác (dù cùng gốc Ki-tô giáo) vẫn bị coi là dị giáo. [[6]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref6) Theo John Locke, một ý tưởng tổng quát trừu tượng, như “cái cây,” “cái xe,” là một khái niệm “cây” hay “xe” mà ta “thấy” trong tâm trí, không còn những đặc tính nào khác như cây tre, cây táo, cây chanh, v.v…Những triết gia khác, như Schopenhauer, lý luận rằng khái niệm chỉ là sự trừu tượng hóa những gì người ta nhận thức. [[7]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref7) John Dewey (1859-1952) là một trong số những triết gia, nhà giáo dục hàng đầu của Mỹ, người đã xướng xuất, phổ biến và áp dụng Triết phái Thực Dụng trong các ngành giáo dục, khoa học, và kỹ thuật của Mỹ. [[8]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref8) Xem thêm bài về *Phương Thức Tư Duy Toàn Diện* tại [http://www.icevn.org/vi/node/393](http://www.icevn.org/vi/node/393) [[9]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref9) Xem thêm bài “Đạo đức và Luân lý Đông Tây” của Phan Chu Trinh phân biệt sự khác nhau giữa đạo đức và luân lý tại [http://icevn.org/vi/DucDuc/Dao-Duc-Va-Luan-Ly-Dong-Tay](http://icevn.org/vi/DucDuc/Dao-Duc-Va-Luan-Ly-Dong-Tay) [[10]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref10) Friedrich Nietzsche (1844-1900) chủ trương “Thượng Đế đã chết” và hư vô chủ nghĩa. Martin Heidegger (1898-1976) cũng đồng thời là một triết gia phái hiện sinh. Tác phẩm nổi tiếng của Heidegger là “Hiện hữu và Thời gian.” [[11]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref11) Jacques Derrida (1930-2004) đề xướng ra *lý thuyết phê phán* (critical theory) và giải cấu (deconstruction); Michel Foucault (1926-1984) vận dụng lý thuyết phên phán trong môn xã hội và tâm lý học và trong những định chế xã hội như trại giam. Cả hai triết gia này đều tuyên bố là họ chịu ảnh hưởng của Nietzsche. [[12]](http://wp.me/p3m05o-4W#_ednref12) Thống kê năm 2004 cho thấy 36% trẻ em sinh ra là con có mẹ không có cha; 45% trẻ em sinh ra trong gia đình mẹ ly dị cha sống dưới mức hay ngang mức nghèo theo tiêu chuẩn liên bang; hơn một nửa số thanh thiếu niên bị bắt vì tội hình sự và 75% nghiện ngập xuất thân từ gia đình chỉ có một phụ huynh; và sau cùng 75% thiếu nữ không chồng mà có con xuất thân từ gia đình chỉ có một phụ huynh (nguồn: [http://www.singleparentsuccess.org/stats.html](http://www.singleparentsuccess.org/stats.html))
Cảm ơn, bài viết rất công phu và rất bổ ích!!
Số lượt thíchSố lượt thích
Bài của tác giả Nông Duy Trường nêu lên một vấn đề nhức nhối và hóc búa mà nước Mỹ và nhiều nước phương tây phải đối mặt. Ở các xã hội này, các chuẩn mực đạo đức đã được định hình từ lâu, đã có mười điều mà con chiên không được làm (tự nhiên lại nhớ đến mười mấy điều mà đảng viên không được làm). Các chuẩn mực ấy áp dụng cho tất cả mọi người.
Trong xã hội hiện đại ở phương tây, theo tôi hiểu, đạo đức được tư nhân hoá, đạo đức của tôi có thể khác với đạo đức của anh. Thường thì, ít ai còn cho phép mình đánh giá đạo đức của người khác, vì như thế là vi phạm tự do cá nhân.
Con người không cần điểu răn của chúa nữa, chỉ nghe theo lời răn của lương tâm mình, để rồi nếu có sai lầm thì tự mà chịu, không còn ai để mà đổ thừa nữa. Tôi nghĩ rằng, như thế, con người đã lớn lên, nhưng cũng đau khổ hơn.
Khi sống với đạo đức tư hữu và tương đối, nảy sinh ra trong xã hội rất nhiều câu hỏi hóc búa. Chẳng hạn như có công nhận hôn nhân đồng tính hay không. Ta có thể nghĩ rằng việc hôn phối giữa hai người chỉ liên quan đến hai người đó, vậy thì tôi có lý do gì mà xỉa vào phản đối. Nhưng hôn nhân đồng giới sẽ dẫn đến việc hai người đồng tính nhận con nuôi, liệu đứa con nuôi không có đủ cha, mẹ có thiệt thòi hay không?
Tôi đặt câu hỏi này như một ví dụ cho việc tương đối hoá các chuẩn mực đạo đức, chứ không có ý định tranh luận về nó. Đây có lẽ là câu hỏi lớn mà tác giả Nông Duy Trường đặt ra.
Nhưng tôi không rõ lắm câu hỏi của ông Nông Duy Trường có thật trúng với xã hội Việt nam hay không? Theo chủ quan của tôi, các chuẩn mực đạo đức ở Việt nam đang chết đi vì khô cứng, sáo mòn, chứ không phải vì bị tư tưởng hậu hiện đại đe doạ.
Số lượt thíchSố lượt thích
Tôi không nghĩ là đạo đức (moral values) là một vấn đề nhức nhối mà nước Mỹ đang phải đối đầu. Bởi vì đaọ đức (moral values) vốn xuất pháp từ các quan điểm tôn giáo, nên ít ra từ thập kỷ 1960s, ở Mỹ người ta bắt đầu đặt câu hỏi: “đạo đức của ai?” Vì nước Mỹ là một quốc gia đa chủng tộc và đa văn hoá, biết lấy tiêu chuẩn đạo đức từ tôn giáo nào để làm tiêu chuẩn, nhất là khi nước Mỹ đã có nguyên tắc phân chia giữa tôn giáo và chính quyền (separation between the state and religions). Tuy niên nước Mỹ có những giá trị (social values) từ lâu đời làm kim chỉ nam cho cuộc sống: thành công về tài chánh (financial success), gia đình (family values), học vấn (education) và tự lập (self-made man). Các giá trị ấy được hầu hết mọi người không phân biệt tôn giáo, niềm tin công nhận, nằm tản mát trong các môn học của học sinh tiểu trung học cho tới sinh viên đại học, và trong cách hành xử của chính quyền, cơ quan, học đường và gia đình. Người ta không chỉ nói xuông, nhưng người ta thực hành các giá trị này trong sinh hoạt hàng ngày, để từ đó các giá trị ấy thầm dần vào tiêm thức của con người.
Những người thực sự quan tâm đến đạo đức thường là nhửng người không bắt kịp với các thay đổi của của cuộc sống qua thời gian và thường ôm ấp “the good old days.” Lấy thí dụ về vấn đề cấu trúc gia đình mà có người cho là “lung lay” như trong chú thích bài viết của tác giả Nông Văn Trường: sự gia tăng số lượng trẻ em sinh ra ngoài giá thú, hay số phụ nữ độc thân có con và gia đình ly dị. Ở Mỹ có các tổ chức dân sự (civic organization) có quan điểm lo ngại về sự “suy thoái đạo đức” đưa đến đến sự “lung lay của nền tảng gia đình” ở xã hội Mỹ và kêu gọi trở vể với quan niệm “truyền thống” khi hôn nhân là phải là giữa một người nam và người nữ, bổn phận của phụ nữ là nuôi dạy con cái, đàn ông là cột trụ và người gánh vác trách nhiệm tài chánh của gia đình, chống ly dị, v. v. Trong thực tế, cấu trúc gia đình của Mỹ hiện nay rất đa dạng gồm có gia đình truyền thống (cha, mẹ và các con); gia đình chỉ có một cha hay một mẹ (single-father and single-mother families); gia đình có cha mẹ đồng giới tính (homosexual famlies); gia đình cha mẹ nuôi, gia đình đổ vở (khi cha mẹ ly dị); và gia đình với nhiều thế hệ (extended families) thường thầy nơi người Á đông. Không thể gọi nhửng “tập hợp” không đúng với khuôn mẫu “gia đình truyền thống” không phải là “gia đình.” Để đáp ứng với tính đa dạng của các gia đình hiện nay ở Mỹ, người ta bắt đầu dùng từ “parent” trong các văn bản chính thức để thay thế cho father hay mother.
Đối với tôi, cái đáng lo ngại không phải cấu trúc gia đình (phụ nử đọc thân có con, vợ chồng ly dị, cha mẹ đồng tính hay cha mẹ nuôi). Cái đáng lo ngại là những cha/mẹ không có đủ kiến thức và khả năng tài chánh để nuôi dạy con cái có hiệu quả. Đa số trẻ em sống trong gia đình chỉ có mẹ (single-mother families) thuộc thành phần nghèo khổ, vì người mẹ ít học và không có việc làm tốt. Tuy nhiên, cũng có không ít trẻ em được sống đầy đủ trong những gia đình chỉ có một cha hay một mẹ, cha mẹ đồng tính, hay cha mẹ nuôi. Hiện nay chưa có nghiên cứu nào báo động về sự phát triển của các trẻ em sống trong các gia đình đồng tính, nhưng các nghiên cứu xã hội cho thấy sự phát triển của trẻ em tùy thuôc vào trình đô học vấn của cha/mẹ, khả năng tài chánh của cha/mẹ, phẩm chất môi trường xã hội (quality of social environment), phẩm chất của trường học (quality of school), và hai cái sau lại tùy thuộc vào khả năng tài chánh.
Nói chung, vần đề đạo đức thay đổi với thời gian, và đạo đức cần phải phù hợp với sự phát triển về hiểu biết các giá trị về con người. Trước đây, trinh tiết của phụ nữ được coi như “đáng giá ngàn vàng,” nhưng với quyền bình đẳng giới thì những tiêu chuẩn kép để đối xử với phụ nử có thể bị coi như thiếu đạo đức. Tương tự, trước thập kỷ 1950s sự phân chia và kỳ thị chủng tộc được coi là bình thường, nhưng ngày nay những hành vi đó bị coi như vi phạm vào các giá trị cao đẹp của xã hội Mỹ.
Số lượt thíchSố lượt thích
Xin có một số phản hồi với bạn Ngự:
– Về câu hỏi “đạo đức của ai?” thì triết gia Socrates đã luận rồi. Người Mỹ đặt vấn đề lại vì họ là Hợp Chủng Quốc! Như bạn đã viết, đạo đức bắt nguồn từ tôn giáo, lịch sử loài người đã cho biết đúng là vậy. Vấn đề là sự giao thao của các quan điểm tôn giáo trong vấn đề đạo đức! Và cộng thêm 1 tôn giáo mới là “vô thần” (chủ nghĩa hiện sinh) cùng một số giáo phái của nó như: vị khoa học, vị CNXH, vị bản thân…
– Giá trị xã hội mà bạn nêu như: “thành công về tài chánh (financial success), gia đình (family values), học vấn (education) và tự lập (self-made man)” nó chỉ là giá trị xã hội, sẽ thay đổi theo từng thời điểm. Nó không là đạo đức!
– “Những người thực sự quan tâm đến đạo đức thường là nhửng người không bắt kịp với các thay đổi của của cuộc sống qua thời gian và thường ôm ấp “the good old days.”” : nếu xét theo chủ trương của trang hocthenao.vn thì bạn phạm luật rồi nhé! Chưa gì bạn đã chụp cho họ cái mũ “the good old days” rồi. Cái thực trạng đang diễn ra có nhất thiết là phải đúng, tốt đẹp? Cái cũ có nhất thiết phải luôn sai?
– Thử nêu 1 câu hỏi ngược về “gia đình truyền thống”: nếu không cỗ vũ 1 gia đình có cha, có mẹ và những đứa con thì ta sẽ cỗ vũ cho loại gia đình nào? Gia đình chỉ có 1 cha hoặc 1 mẹ cùng con? hay 1 mẹ 2 cha? hay…..? Đó là chưa nói đến vấn đề về tâm lý phát triển của trẻ…
– “Đối với tôi, cái đáng lo ngại không phải cấu trúc gia đình (phụ nử đọc thân có con, vợ chồng ly dị, cha mẹ đồng tính hay cha mẹ nuôi). Cái đáng lo ngại là những cha/mẹ không có đủ kiến thức và khả năng tài chánh để nuôi dạy con cái có hiệu quả”. Câu này thì tôi đồng ý với bạn. Nhưng vấn đề đang đặt ra là nuôi dạy nó thế nào? Có cần dạy cho con cái đạo đức hay không? Và dạy nó đạo đức gì?
Số lượt thíchSố lượt thích
“các chuẩn mực đạo đức ở Việt nam đang chết đi”; người ta thường nói “bần cùng sinh đạo tặc”, cái nghèo và sự thiếu quan tâm của nhà nước và xã hội đối với giáo dục đã dẫn đến cái chết bi thảm như thế! Thậm chí cho đến hiện nay cái nghèo đói vẫn còn là nỗi ám ảnh đối với phần lớn người dân khi mà nhiều người tốt nghiệp cử nhân vẫn phải thất nghiệp.
Số lượt thíchSố lượt thích
Ở Mỹ có cái thực tế hơn Đạo Đức !!! Đó là Tinh Thần Thượng Tôn Luật Pháp. Con người trước khi nói chuyện Đạo Đức thì phải là một người sống đúng Pháp Luật chứ không phải 1 đằng thì Phạm Pháp, một đằng thì cổ vũ cho Đạo Đức được ! Đó là thực tế rất phi lý ở VN.
Số lượt thíchSố lượt thích
1 bên lấy cái áp dụng đc vào thực tiễn làm chuẩn mực và 1 bên lấy lý thuyết làm chuẩn mực.
Số lượt thíchSố lượt thích
Bài viết thật hay. Rất nhiều dữ kiện, nhiều bài học về triết lý giáo dục. Mong đọc tiếp bài 2 về 6 cột trụ trong đức dục của người Mỹ.
Riêng ý kiến của tôi, theo như có người đã nói, “con người cũng giống như cây cối, nếu nó không cắm rễ sâu vào nơi nó sinh ra, không bắt rễ vào cội nguồn của nó thì nó chỉ sống như những loài ký sinh, tầm gửi”
Giáo dục VN ngày nay “tang hoang” vì từ thời nắm chính quyền (1954), đảng CSVN đã đem con người cắm vào một ý thức hệ sai lầm, một chủ nghĩa hoang tưởng. Cần quay về với nguồn gốc văn hóa của dân tộc để chắt lọc những bài học làm người với hệ quy chiếu là phẩm giá con người mà hầu hết các quốc gia đã cam kết cỗ vũ tôn trọng, thực thi.
Một nguồn gốc đích thật chứ không là văn hóa dân tộc XHCN!!!
Số lượt thíchSố lượt thích
Cảm ơn bạn Việt đã phản biện ý kiến của tôi về đề tài đạo đức. Tôi xin phản biện lại một số ý kiến của bạn.
Trích từ Việt: “Giá trị xã hội mà bạn nêu như: “thành công về tài chánh (financial success), gia đình (family values), học vấn (education) và tự lập (self-made man)” nó chỉ là giá trị xã hội, sẽ thay đổi theo từng thời điểm. Nó không là đạo đức!”
Đồng ý với bạn Việt là những khái niêm trên đây là các giá trị xã hội (social values). Theo bạn đaọ đức là những gì?
Trích từ Việt: “Những người thực sự quan tâm đến đạo đức thường là nhửng người không bắt kịp với các thay đổi của của cuộc sống qua thời gian và thường ôm ấp “the good old days.”” : nếu xét theo chủ trương của trang hocthenao.vn thì bạn phạm luật rồi nhé! Chưa gì bạn đã chụp cho họ cái mũ “the good old days” rồi. Cái thực trạng đang diễn ra có nhất thiết là phải đúng, tốt đẹp? Cái cũ có nhất thiết phải luôn sai?”
Tôi không rõ bạn Việt có hiểu ý của expression “the good old days” không? Nó không hề có nghĩa tiêu cực. Có chỉ nói về tâm lý của một số người cho rằng cuộc sống hôm nay không đẹp như trong quá khứ. Có hẳn một magazine tự hào mang tên “Good Old Days” với bảng hiệu: “Our focus is nostalgia — remembing the old times through the stories of our readers.”
Trích từ Việt: “Thử nêu 1 câu hỏi ngược về “gia đình truyền thống”: nếu không cỗ vũ 1 gia đình có cha, có mẹ và những đứa con thì ta sẽ cỗ vũ cho loại gia đình nào? Gia đình chỉ có 1 cha hoặc 1 mẹ cùng con? hay 1 mẹ 2 cha? hay…..? Đó là chưa nói đến vấn đề về tâm lý phát triển của trẻ…”
Quan điểm của tôi là không cổ vũ cho một hình thức gia đình nào cả mà để cho mổi cá nhân có sự lựa chọn theo hoàn cảnh và ý thích của mình. Vấn đề tầm lý trẻ em có thể xảy ra, nhưng khoa học có thể giúp điều chỉnh. Vấn đề này cần có các nghiên cứu để xác nhận thay vì chỉ dựa vào các nhận xét chủ quan. Còn về Khiá cạnh “đạo đức” thì tôi không thấy có vấn đề gì. Một đồng nghiệp nữ trong trường của tôi kết hôn với một người đồng tính; một nữ đồng nghiệp khác ly dị nhưng muốn có con nên đã dùng phương pháp thu thai nhân tại để có hai người con. Tôi giao dịch thường xuyên với các đồng nghiệp ấy và không thấy có vần đề gì liên quan đến “đaọ đức” cả. Tuy nhiên, bạn có quyền suy nghĩ khác tôi.
Trich từ Việt “Nhưng vấn đề đang đặt ra là nuôi dạy nó thế nào? Có cần dạy cho con cái đạo đức hay không? Và dạy nó đạo đức gì?”
Như tôi đã trình bày ỡ post trước, ở nước Mỹ, “đạo đức” không được dạy như một môn học, nhưng nước Mỹ có các giá trị xã hội mà con người khi sinh ra đến khi lớn lên và già đi đều được daỵ dổ (socialized) để thấm nhuần các giá trị ấy. Trong bài viết , GS Nông Văn Trường có để cặp đến “Sáu Đức Hạnh Trụ Cột gồm có: Tín (Trustworthiness), Trách Nhiệm (Responsibility), Tôn Trọng (Respect), Công Bình (Fairness), Nhân Ái (Caring), và Nghĩa vụ Công dân (Citizenship).” Nều bạn muốn gọi đó là “đạo đức” thì cũng được, nhưng tôi cho đó là những giá trị xã hội (social values). Sáu điều này không phải bị gạt ra khỏi học đường ở Mỹ. Trái lại những giá trị (hay bạn muốn gọi là đạo đức) được dạy cho học sinh, không trong các lơp học về đức dục hay “đạo đức” mà qua các sinh hoạt trong trường lớp, trong gia đình, và trong các sinh hoạt xã hội. Cha mẹ, thày cô, cấp chỉ huy tùy từng hoàn cảnh và lứa tuổi luôn nhắc nhở vần đề thật thà, công bằng, nhân ái, tôn trọng, và trách nhiệm. Thí dụ học sinh tiểu học ở Mỹ đã được thực tập về bổn vận đi bầu của công dân (hay quyền được đi bầu) qua các cuộc bầu cử tổng thống giả, được tổ chức rập theo khuôn mẫu cũa các cuộc tranh cử và bầu cử thật ở ngoài đời.
Thí dụ thứ hai là nguyên tắc công bằng và thật thà được thể hiện qua các qui định ngăm cấm ăn gian trong học tập và thi cử (quay cóp hay nhờ ai đó làm bài hộ) . Thông thường, các đại học Mỹ có nội quy rỏ ràng về việc xử lý các trường hơp ăn gian trong học tập, và các thày giáo thường ghi rõ những qui định ấy trong syllabus (tôi không biết tiếng Việt gọi là gì) phát cho sinh viên ở đầu khoá học. Vào những dịp thi cử hay làm bài tập viết (writing assignment), thày cô giáo lại nhắc nhở thêm để các sinh viên nhới. Để giúp sinh viên hiểu được vân đề tôn trọng tác quyến, các lớp dạy văn (English composition) đều có phần dạy các cách trích dẫn cho đúng cách. Trong vài năm gần đây, trường của tôi còn đòi hõi tất cả sinh viên năm đầu phải lấy một cái test về vấn đề tôn trọng tác quyền.
Bình đẳng và tôn trọng được dạy cho trẻ em từ nhỏ qua các sinh hoạt với cha mẹ, bạn bè, thày cô giáo, và những người chung quanh. Ỡ Mỹ không có các sự phân chia thứ bậc (hierarchy) một cách chặt chẽ như ở VN (ngoại trừ trong công việc). Trẻ em được đối xử bình đẳng và tôn trọng như người lớn. Học trò tôn trọng thày cô giáo, nhưng thày cô giáo cũng phãi tôn trọng học trò bởi tất cả đều là con người. Cứ như vậy, từ trẻ đến già mọi người hiểu được các giá trị về bình đẳng và tôn trọng.
Một số các cơ sở tôn giáo và tổ chức dân sự có tổ chức các lớp học vể “đạo đức,” trong khi học sinh ở các trường công lập (chiếm đại đa số) không có những lớp này. Tuy vậy, không có bằng chứng nào cho thấy nhửng nguời xuất thân từ những trường công lập có ít “đạo đức” hơn nhửng người theo học các lớp học về đạo đức ở các tổ chức tôn giáo hay tư nhân.
,
Số lượt thíchSố lượt thích
Chào bạn Ngự.
Rất vui vì có phản hồi từ bạn. Và tôi rất vui được ghi nhận.
Vì không muốn làm loãng chủ đề của bài viết vào những vấn đề quan điểm cá nhân nên tôi xin được trao đổi tóm tắt với bạn một số ý sau:
– Nếu được, bạn tham khảo thêm 1 số tài liệu bên dưới (phần ghi chú) bài viết mà tác giả có dẫn: bài nói chuyện của Phan Chu Trinh (9), ghi chú (12)…
– Cám ơn bạn về những thông tin thực tế trong môi trường sống quanh bạn ở Mỹ và những nhận định của bạn.
– Phân biệt giữa đạo đức và luân lý (giá trị sống, giá trị XH…). Lấy đoạn văn này của ông Phan Chu Trinh để phân biệt cho dễ (có người còn cho thêm trong phần đạo đức cần có LIÊM – CHÍ – DŨNG):
“Xưa nay ta học chỉ đọc ngoài miệng thôi, ít khi chịu tách bạch cho phân minh từng nghĩa nên nhiều khi hiểu lầm. Như chữ đạo đức và luân lý ta thường cho là một nghĩa chớ không biết rằng đạo đức là đạo đức, luân lý là luân lý. Đạo đức gồm cả luân lý mà luân lý chỉ là một phần trong đạo đức mà thôi. Đã là người thì cần có nhân, lễ, nghĩa, trí, tín, cần, kiệm. Nhân là có lòng thương người, nghĩa là làm việc phải, lễ là ăn ở cho có lễ độ, trí để làm việc cho đúng, tín là nói với ai cũng giữ lời cho người ta tin mình mới làm được việc, cần là làm việc siêng năng, kiệm là ăn ở dành dụm trong lúc no để phòng lúc đói, lúc có để phòng lúc không v.v.. Người có đạo đức là người ở trong đạo làm người vậy. Đạo đức như thế thi không có mới có cũ, có đông có tây nào nữa, nghĩa là nhất thiết đời nào, người nào cũng giữ được cái đạo đức ấy mới là trọn vẹn. Dầu nhà bác học xướng ra học thuyết nào khác nữa, dầu chính thể khác nhau hoặc dân chủ, hoặc quân chủ, hắc cộng sản nữa, cũng không tài nào vượt qua khỏi chân lý của đạo đức nghĩa là đạo đức thì không bao giờ thay đổi được.
Luân lý thì không thế. Luân lý có thể thay đổi được luôn. Luân lý thì mỗi người mỗi khác. Thí dụ như nước ta về thời nhà Đinh lập được năm bà Hoàng Hậu mà đến các đời sau như Lê, Lý, Trần, Tây Sơn, Nguyễn, thì chỉ lập có một hoàng hậu mà thôi; như đời Trần thì người trong họ được lấy nhau mà tục ấy đời sau lại cấm. Đời nhà Trần khi nào trong nước có giặc thì vua triệu những bậc phụ lão trong nước vào điện để bàn bạc, mà đến đời sau thì chỉ một lũ vua tôi làm chuyên chế với nhau mà thôi.
Lại thí dụ như xứ này hễ cha mẹ chết thì đem ăn thịt hoặc đốt đi, mới gọi là hiếu, mà xứ kia thì phải làm đám táng có kèn trống linh đình mới phải đạo làm con. Xem những cớ đó thì đủ biết rằng luân lý có phải là thứ thiên niên bất dịch đâu mà kỳ thật có thể tùy thời mà thay đổi vậy. Người ta có thể thay đổi luân lý mà không thể thay đổi được đạo đức. Ấy luân lý và đạo đức khác nhau là thế. Nói cho rõ hơn là luân lý như cái áo tùy người lớn nhỏ mà thay đổi, nhưng cũng không mất hình cái áo đi, chí như đạo đức là như cơm, như nước, như đồ bổ dưỡng, cần cho mọi người dẫu muốn thay đổi cũng không thay đổi được, nếu thay đổi được là đạo đức giả.
Tôi giải rõ hai chữ luân lý và đạo đức khác nhau như thế là cốt ý sẽ bàn về sự thay đổi luân lý của nước ta và đề phòng khi anh em đông vào nghe đến “thay đổi luân lý” khỏi lấy làm giật mình. Trước khi tôi chưa giải rõ nghĩa hai chữ luân lý đạo đức, nếu tôi nói: “Ngày nay ta phải bỏ quân chủ lập dân chủ mới họp thời” thì chắc cũng có mấy ông hiểu lầm hai chữ luân lý là đạo đức đều ứng lên mà la rằng: “Bỏ quân chủ thì nền đạo đức cũ của nhà Nam ta cũng đổ nát theo còn gì!” Nhưng bây giờ thì anh em cũng không đến nỗi hiểu lầm như thế nữa.”
Rất mong được tiếp tục trao đổi cùng bạn.
Số lượt thíchSố lượt thích
Chào bạn Việt,
Cảm ơn bạn đã nêu ra sự khác biệt giữa luân lý và đạo đức. Tôi đã đọc note # 9: bài nói chuyện của cụ Phan Chu Trinh, đặc biệt là phần bạn trích dẩn từ bài viết của cụ Phan.
Tôi đồng ý phần nào về sự khác biệt giữa đạo đức (ethics) và luân lý (morality) như cụ Phan giải thích. Tuy nhiên, tôi vẩn chưa hiểu rõ sự khác biệt giữa hai khái niệm trên. Dường như cụ Phan cho rằng “đạo đức” là đạo làm người, nó là “nhân, lể, nghĩa, trí, tín, cần và kiệm” và nó không bao giờ thay đổi, trong khi luân lý thì thay đổi được. Tuy nhiên, cụ không định nghĩa “luân lý” là gì. Để hiểu rõ hơn, tôi tìm đến Wikipedia để xem đinh nghĩa của đaọ đức và luân lý. Wikipedia giải thích rằng đạo đức (ethics) thuôc phạm trù triết học (ethics = moral philosoply) và là nền tảng của luân lý (morality). nhưng cũng có khi đạo đức được dùng theo nghĩa chật hẹp để chỉ các nguyên tắc luân lý của một truyền thống, nhóm, hay cá nhân (the word ‘ethics’ is “commonly used interchangeably with ‘morality’ … and sometimes it is used more narrowly to mean the moral principles of a particular tradition, group, or individual). Cũng theo Wiki, có khi “đạo đức” nói về đức hạnh, còn luân lý nói về nghĩa vụ và nguyên tắc hành động.
Theo tôi thấy, quan điểm về đạo đức của cụ Phan (nhân, lể, nghĩa, trí, tín) lấy ra từ khái niệm “ngũ thường” của khổng tử (năm nguyên tắc bất di bất dịch trong giao dịch để xã hội được ỗn định, tránh rối loạn), cụ Phan thêm vào hai nguyên tắc cần và kiệm. Một số những khái niệm về đạo đức do cụ Phan đưa ra cũng là những giá trị ở Hoa Kỳ (nhân = compassion, nghĩa = obligation, tín = trustworthy, cần = work ethics), nhưng thay vì “lể” (lễ độ = thường là của người dưới đối với cấp cao hơn) thì ở Hoa Kỳ là bình đẳng cùng tôn trọng lẫn nhau (mutual respect and fairness). Còn “kiệm” (economical, thrifty) thì khá lý thú ở chổ ở VN thời xưa người ta khuyên chỉ nên sống trong khả năng của mình, không nên đi vay mượn, có khi vay mượn còn bị cho là xấu. Nhưng đối với nước Mỹ, người dân đươc khuyến khích vay nợ để mua sắm khi chưa có đủ tiền để trả ngay một lúc. Nhiều người cho rằng nhờ thế mà kinh tế Mỹ phát triển. Theo tiêu chuẩn của cụ Phan, dân Mỹ có kém đạo đức chăng?
Quan điểm nêu ra trong note # 12, tôi đã phản biện trong post đầu tiên và nhắc lại trong post thứ hai. Tôi không rõ ý của bạn Việt là thế nào?
vượt qua khỏi chân lý của đạo đức nghĩa là đạo đức thì không bao giờ thay đổi được.
Số lượt thíchSố lượt thích
Bài viết nêu rất rõ ràng rằng: Người Mỹ nhận thấy đạo đức đang suy đồi và người Mỹ đã nhận thấy vai trò của các tổ chức xã hội dân sự. Tôi nghĩ người viết muốn truyền tải kinh nghiệm.
Đọc một vài phản hồi tôi lại có thêm một số thắc mắc nằm ngoài bài viết.
Gửi bạn Việt!
Bạn nói rằng ” đảng CSVN đã đem con người cắm vào một ý thức hệ sai lầm, một chủ nghĩa hoang tưởng.” Không biết bạn có được sinh ra ở Việt Nam hay không? Bạn nói chủ nghĩa hoang tưởng ở đây là chủ nghĩa nào?
Bạn cho rằng “Cần quay về với nguồn gốc văn hóa của dân tộc”; “Một nguồn gốc đích thật chứ không là văn hóa dân tộc XHCN!!!” Theo bạn nguồn gốc văn hóa của dân tộc Việt Nam là gì? Văn hóa không là văn hóa dân tộc XHCN theo bạn là gì?
Cảm ơn!
Số lượt thíchSố lượt thích
Chào bạn Học Dốt.
Bạn có nghe nói đến: con người mới XHCN bao giờ chưa? Nó đấy!
Mời bạn đọc: http://icevn.org/vi/DucDuc/Dao-Duc-Va-Luan-Ly-Dong-Tay. Nó đơn giản, dễ hiểu và hợp thời.
Số lượt thíchSố lượt thích
Cảm ơn bạn Việt!
Đọc xong bài viết đó tôi nhận thấy câu nói này của cụ Phan Chu Trinh là ý nghĩa, không kêu gào xuông.
“Nếu ta giữ được một ít đạo đức của ta, thâu thái một ít đạo đức của Âu châu đem điều hòa lại, rồi khuếch trương luân lý ta ra cho có quốc gia luân lý, nghĩa là khiến dân Việt Nam ai ai cũng đều biết nghĩa vụ đối với nước Việt Nam. Được như thế thì chẳng những được nước Việt Nam sau này được giàu mạnh, mà còn trong thế giới này bất kỳ dân nào muốn đến ăn chung ở đậu trên miếng đất này cũng không dám đem lòng khinh dễ ta như ngày nay nữa”
Số lượt thíchSố lượt thích
Chào bạn Ngự.
Những gì bạn tìm hiểu về đạo đức và luân lý là đúng. Tuy nhiên những phần bạn đi sâu vào bài viết của cụ Phan thì chưa đúng với tinh thần bài viết của cụ lắm.
– Ý cụ Phan là ta không nên chỉ học cái “Ngũ thường” từ thời xưa mà: “Nếu ta giữ được một ít đạo đức của ta, thâu thái một ít đạo đức của Âu châu đem điều hòa lại, rồi khuếch trương luân lý ta ra cho có quốc gia luân lý, nghĩa là khiến dân Việt Nam ai ai cũng đều biết nghĩa vụ đối với nước Việt Nam. Được như thế thì chẳng những được nước Việt Nam sau này được giàu mạnh, mà còn trong thế giới này bất kỳ dân nào muốn đến ăn chung ở đậu trên miếng đất này cũng không dám đem lòng khinh dễ ta như ngày nay nữa.”
– Riêng về chữ KIỆM, thì nó chỉ là biết lo xa, biết để dành. Ý bạn nói về vay mượn thì nó không nằm trong chữ KIỆM này.
– Bạn nên đọc hết toàn bài viết.
– Về phần tâm lý phát triển của trẻ khi không được sống trong 1 gia đình truyền thống thì đã có rất nhiều nghiên cứu nói về điều này rồi. Nhất là trong ngành Phân tâm học (Tôi sẽ giới thiệu 1 vài bài biết về chủ đề này cho bạn sau). Trong thực tế cũng vậy: nếu cả 2 vợ chồng đều biết sống đạo đức thì nuôi dạy con sẽ tốt hơn, đở vất vả hơn! Và có thể nuôi nhiều con hơn! Nạn nhân mãn vẫn đúng ở cả 2 đầu: quá nhiều và quá ít. Nhiều thì nuôi không đủ, ít thì không có nhân công lao động tạo ra của cải, dân số già.
Mong được tiếp tục trao đổi với bạn.
Số lượt thíchSố lượt thích
Các bạn ơi, khi các bạn có con thi vào lớp một các bạn mới hiểu và nói chuyện cho thực tế chút đi. Trẻ chưa biết viết mà thi tiếng Anh? Còn gì phải bàn……
Tương tự như chuyện chúng ta kiểm tra trình độ ông Thày Giáo dạy tiếng Anh bằng tiếng……Miên?
Số lượt thíchSố lượt thích
Các nhà lãnh đạo và các nhà làm giáo dụcViệt Nam cần tham khảo và tiếp thu những tinh hoa của nền giáo dục tiến tiến của nước Mỹ để áp dụng vào nền giáo dục nước nhà.
Số lượt thíchSố lượt thích
Có lẽ không có nhiều quốc gia tuyên truyền về đạo đức nhiều như ở Việt nam. Cũng không ở đâu có một tấm gương được nhắc tới nhiều như Việt nam. Khi phát biểu người ta cũng thêm câu “nói thật” nhiều nhất vào nội dung. Chỉ có cản trở duy nhất là người ta không muốn làm.
Số lượt thíchSố lượt thích
Đạo đức là cái truyền thống mà mỗi người khi sinh ra đã có cần quái gì phải dạy? Càng học lắm thì cái đạo đức càng thui chột, nhường chỗ cho sự dối trá. Ông thầy mà tôi hằng kính trọng sau khi làm xong cái tiến sĩ đã về nhà sám hối nửa ngày. Ông bảo: làm xong thấy mình suy dồi đi nhiều quá, cái luận án toàn nói phét (nói dối); hội đồng thì mỗi ngài 20 triệu; nhưng không có tờ giấy ấy không làm lãnh đạo được. Tôi biết ông rất có uy tín, có năng lực quản lý nhưng để làm hiệu trưởng ông đã bị phải làm tiến sĩ về phương pháp giảng dạy cơ đấy. Sau khi ông sám hối và uống bia xong mình thấy ông lại đạo đức như ngày xưa. hơ hơ.
Số lượt thíchSố lượt thích
Nói rằng: ở Mỹ không có môn Đức dục là không hoàn toàn đúng. Trong tất cả các lớp từ Mẫu giáo cho đến lớp 12, cô thầy cho học sinh hai thứ điểm. Một là điểm học lực gồm có A, B, C, D, và F. Hai là điểm công dân (citizenship), gồm có O (outstanding), S (satisfied), N (need to improve), và U (unacceptable). Như vậy, ta không nên nói là ở Mỹ thiếu môn Đức dục nữa. Phan Như Huyên ở California.
Số lượt thíchSố lượt thích

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 3.dca _dca


markdown:
###
[Giá bán Siro LAROXEN](https://hvqy.vn/p17/siro-thao-duoc-laroxen-chua-mat-ngu-tan-goc.html) hiện tại có giá bán khuyến mãi là 185.000đ/ hộp. Nếu mua theo liệu trình sẽ có giá tốt hơn.
** ** **Hãy gọi ngay: **
[0903 202 646](tel:0903202646) để nhận tư vấn về mất ngủ, khó ngủ.
** **
[Giá bán Siro Laroxen Học Viện Quân Y giá bao nhiêu?](https://hvqy.vn/n2914/siro-laroxen-tri-mat-ngu-gia-bao-nhieu.html)
**BẢNG GIÁ MỚI TỪ 11/11/2017**
Giá bán khuyến mãi Siro LAROXEN hiện tại
**khuyến mãi là 185.000đ**.
- **THÔNG BÁO BẢNG GIÁ MỚI:** [Liệu trình ](https://hvqy.vn/p39/bo-2-hop-siro-laroxen-hvqy-ngu-ngon-an-than.html) ( **2 hộp** giá chỉ: ** 360.000đ** **1 hộp **còn ** 180.000đ**)
- [Liệu Trình](https://hvqy.vn/p62/lieu-trinh-4-hop-siro-laroxen-hvqy.html) (1 ** 4 hộp** giá chỉ: ** 680.000đ** **hộp** còn ** 170.000đ**)
-
[Liệu Trình](https://hvqy.vn/p41/bo-6-hop-siro-laroxen-hvqy.html) ( ** 6 hộp** giá chỉ: ** 900.000đ** **1 hộp** còn ** 150.000đ**)
-
[Liệu trình ](https://hvqy.vn/p61/lieu-trinh-10-hop-siro-laroxen-hvqy.html) ( **10 hộp** giá chỉ: **1.300.000đ** **1 hộp** còn: **130.000đ**)
**Mua Siro Thảo Dược Laroxen ở đâu, bạn cần mua ở địa chỉ:** 143 Trần Phú, Hà Đông, Hà Nội
TẠI HÀ NỘI:
**TPHCM:** 281/62/1 Lê Văn Sỹ, Phường 1, Tân Bình, TPHCM
**website**: www.HVQY.vn
![Siro LAROXEN trị mất ngủ giá bao nhiêu? Siro LAROXEN trị mất ngủ giá bao nhiêu](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/siro-thao-duoc-hoc-vien-quan-y-1.jpg)
*Siro LAROXEN trị mất ngủ giá bao nhiêu?*
**Một số điều lưu ý khi mua Siro Laroxen:**
Cẩn thận với các sản phẩm giá quá rẻ so với giá bán chính thức
** **
**Chỉ nên mua hàng tại địa chỉ uy tín, chất lượng và đảm bảo**
** **
Đảm bảo sản phẩm chính hãng, còn nguyên tem mác
** **
Bạn c
**ần nhận tư vấn từ chuyên viên trước khi mua hàng** được chiết xuất từ một số loại thảo dược thiên nhiên phù hợp có tác dụng trị hết mất ngủ, giảm triệu chứng khó ngủ, cải thiện tinh thần và giúp giải toả căng thăng mệt mỏi sau một ngày dài làm việc.
[ Siro thảo dược LAROXEN của Học Viện Quân Y](https://hvqy.vn/p17/siro-thao-duoc-laroxen-chua-mat-ngu-tan-goc.html)
![Siro trị mất ngủ LAROXEN giá bao nhiêu? Siro trị mất ngủ LAROXEN giá bao nhiêu?](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/siro-thao-duoc-laroxen-hocvienquany.jpg)
**Siro trị mất ngủ LAROXEN giá bao nhiêu?**
Các chuyên gia hàng đầu tại
gồm nhà khoa học, giáo sư và các công sự đã nghiên cứu về các loại thảo dược thiên nhiên và tìm ra công thức giúp ngủ ngon, sâu giấc, dễ đi vào giấc ngủ và giảm đáng kể chứng khó ngủ ở người lớn tuổi. [Học Viện Quân Y](https://hvqy.vn)
**Siro LAROXEN Học Viện Quân Y Có Giá Bao Nhiêu?**
Trên thị trường hiện nay có nhiều thuốc trị mất ngủ khác nhau của nhiều nhà sản xuất. Tuy nhiên không phải loại nào cũng có hiệu quả tốt. Hiện nay, sản phẩm siro thảo dược LAROXEN của Học Viện Quân Y được nhiều người sử dụng để trị hết mất ngủ gồm trẻ em quấy khóc, người cao tuổi khó ngủ, hay tỉnh giấc nửa đêm.
**Giá bán Siro LAROXEN Học Viện Quân Y là 185.000đ**
Gọi ngay hotline tư vấn:
**0903 202 646**
![Giá Siro thảo dược LAROXEN Học Viện Quân Y Giá Siro thảo dược LAROXEN Học Viện Quân Y](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/lieu-trung-khuyen-dung-laroxen.jpg)
*Giá Siro thảo dược LAROXEN là 185.000đ/1 chai*
Giá bán khuyến mãi Siro LAROXEN hiện tại
**khuyến mãi là 185.000đ**.
- **THÔNG BÁO BẢNG GIÁ MỚI:** [Liệu trình ](https://hvqy.vn/p39/bo-2-hop-siro-laroxen-hvqy-ngu-ngon-an-than.html) ( **2 hộp** giá chỉ: ** 360.000đ** **1 hộp **còn ** 180.000đ**)
- [Liệu Trình](https://hvqy.vn/p62/lieu-trinh-4-hop-siro-laroxen-hvqy.html) (1 ** 4 hộp** giá chỉ: ** 680.000đ** **hộp** còn ** 170.000đ**)
-
[Liệu Trình](https://hvqy.vn/p41/bo-6-hop-siro-laroxen-hvqy.html) ( ** 6 hộp** giá chỉ: ** 900.000đ** **1 hộp** còn ** 150.000đ**)
-
[Liệu trình ](https://hvqy.vn/p61/lieu-trinh-10-hop-siro-laroxen-hvqy.html) ( **10 hộp** giá chỉ: **1.300.000đ** **1 hộp** còn: **130.000đ**)
**Công dụng Siro thảo dược Laroxen** đặc biệt trong trị hết mất ngủ, giảm đáng kể triệu chứng khó ngủ về đêm, giúp ngủ ngon, ngủ sâu giấc, đi vào giấc ngủ dễ dàng. Chỉ sau khoảng 2 đến 4 tuần sử dụng, bạn sẽ thấy dễ ngủ hơn vào mỗi đêm, không bị buồn ngủ ban ngày, luôn tỉnh táo và tràn đầy năng lượng.
![Giá bán Siro LAROXEN là bao nhiêu? Giá bán Siro LAROXEN là bao nhiêu](https://hvqy.vn/data/upload_file/Image/17/siro-thao-duoc-hoc-vien-quan-y-2.jpg)
**Đối tượng phù hợp sử dụng** là tất cả mọi người ở mọi lứa tuổi bị khó ngủ, mất ngủ, trẻ em quấy khóc đều có thể sử dụng. Cách sử dụng: Trẻ em từ 2 đến 12 tuổi uống 1 thìa nhỏ. Trẻ em trên 12 tuổi và người lớn uống 3 thìa. Uống trước khi ngủ 30 phút.
**Đối tượng không nên dùng** là trẻ em dưới 2 tuổi, phụ nữ mang thai và phụ nữ có thai.
**Ưu điểm nổi bật khi mua hàng tại **
+ Sản phẩm chính hãng từ Học Viện Quân Y Việt Nam [hvqy.vn](https://hvqy.vn)
+ Giao hàng tận nơi trên toàn quốc chỉ sau 2 - 3 ngày
+ Hàng đảm bảo chính hãng, còn nguyên tem mác niêm phong
+Giá bán khuyến mãi, mua theo liệu trình giá tốt hơn
+ Có chuyên viên tư vấn sẵn sàng hỗ trợ trong quá trình sử dụng
![Giá bán Siro LAROXEN Học Viện Quân Y là bao nhiêu tiền? Giá bán Siro LAROXEN Học Viện Quân Y là bao nhiêu tiền](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/siro-thao-duoc-hoc-vien-quan-y-1.jpg)
**Giá bán Siro LAROXEN Học Viện Quân Y là bao nhiêu tiền?**
**Mua Siro Thảo Dược Laroxen ở đâu, bạn cần mua ở địa chỉ:**
**TẠI HÀ NỘI:** 143 Trần Phú, Hà Đông, Hà Nội
**TPHCM:** 281/62/1 Lê Văn Sỹ, Phường 1, Tân Bình, TPHCM
**Website**: HVQY.vn
**Gọi ngay: ** **0903 202 646**
[Giá bán Siro LAROXEN](https://hvqy.vn/p17/siro-thao-duoc-laroxen-chua-mat-ngu-tan-goc.html)hiện tại có giá bán khuyến mãi là 185.000đ/ hộp. Nếu mua theo liệu trình sẽ có giá tốt hơn. **** **Hãy gọi ngay:**
[0903 202 646](tel:0903202646)để nhận tư vấn về mất ngủ, khó ngủ. ****
[Giá bán Siro Laroxen Học Viện Quân Y giá bao nhiêu?](https://hvqy.vn/n2914/siro-laroxen-tri-mat-ngu-gia-bao-nhieu.html)
**BẢNG GIÁ MỚI TỪ 11/11/2017**
**khuyến mãi là 185.000đ**. **THÔNG BÁO BẢNG GIÁ MỚI:**
-
[Liệu trình](https://hvqy.vn/p39/bo-2-hop-siro-laroxen-hvqy-ngu-ngon-an-than.html)( **2 hộp**giá chỉ: **360.000đ** **1 hộp**còn **180.000đ**)
-
-
[Liệu Trình](https://hvqy.vn/p62/lieu-trinh-4-hop-siro-laroxen-hvqy.html)(1 **4 hộp**giá chỉ: **680.000đ** **hộp**còn **170.000đ**)
-
[Liệu Trình](https://hvqy.vn/p41/bo-6-hop-siro-laroxen-hvqy.html)( **6 hộp**giá chỉ: **900.000đ** **1 hộp**còn **150.000đ**)
-
[Liệu trình](https://hvqy.vn/p61/lieu-trinh-10-hop-siro-laroxen-hvqy.html)( **10 hộp**giá chỉ: **1.300.000đ** **1 hộp**còn: **130.000đ**) **Mua Siro Thảo Dược Laroxen ở đâu, bạn cần mua ở địa chỉ:**143 Trần Phú, Hà Đông, Hà Nội
TẠI HÀ NỘI:
TẠI HÀ NỘI:
**TPHCM:**281/62/1 Lê Văn Sỹ, Phường 1, Tân Bình, TPHCM **website**: www.HVQY.vn ![Siro LAROXEN trị mất ngủ giá bao nhiêu? Siro LAROXEN trị mất ngủ giá bao nhiêu](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/siro-thao-duoc-hoc-vien-quan-y-1.jpg)
![Siro LAROXEN trị mất ngủ giá bao nhiêu? Siro LAROXEN trị mất ngủ giá bao nhiêu](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/siro-thao-duoc-hoc-vien-quan-y-1.jpg)
*Siro LAROXEN trị mất ngủ giá bao nhiêu?*
**Một số điều lưu ý khi mua Siro Laroxen:**
Cẩn thận với các sản phẩm giá quá rẻ so với giá bán chính thức
![ ](/data/upload_file/Image/icon/warning.png)
****
![ ](/data/upload_file/Image/icon/warning.png)
**Chỉ nên mua hàng tại địa chỉ uy tín, chất lượng và đảm bảo**
****
Đảm bảo sản phẩm chính hãng, còn nguyên tem mác
![ ](/data/upload_file/Image/icon/warning.png)
****
Bạn c
![ ](/data/upload_file/Image/icon/warning.png)
**ần nhận tư vấn từ chuyên viên trước khi mua hàng**được chiết xuất từ một số loại thảo dược thiên nhiên phù hợp có tác dụng trị hết mất ngủ, giảm triệu chứng khó ngủ, cải thiện tinh thần và giúp giải toả căng thăng mệt mỏi sau một ngày dài làm việc.
[Siro thảo dược LAROXEN của Học Viện Quân Y](https://hvqy.vn/p17/siro-thao-duoc-laroxen-chua-mat-ngu-tan-goc.html) ![Siro trị mất ngủ LAROXEN giá bao nhiêu? Siro trị mất ngủ LAROXEN giá bao nhiêu?](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/siro-thao-duoc-laroxen-hocvienquany.jpg)
![Siro trị mất ngủ LAROXEN giá bao nhiêu? Siro trị mất ngủ LAROXEN giá bao nhiêu?](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/siro-thao-duoc-laroxen-hocvienquany.jpg)
**Siro trị mất ngủ LAROXEN giá bao nhiêu?** [Học Viện Quân Y](https://hvqy.vn)
Gọi ngay hotline tư vấn:
![ ](/data/upload_file/Image/icon/icon-phone.png)
**0903 202 646**
![Giá Siro thảo dược LAROXEN Học Viện Quân Y Giá Siro thảo dược LAROXEN Học Viện Quân Y](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/lieu-trung-khuyen-dung-laroxen.jpg)
![Giá Siro thảo dược LAROXEN Học Viện Quân Y Giá Siro thảo dược LAROXEN Học Viện Quân Y](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/lieu-trung-khuyen-dung-laroxen.jpg)
*Giá Siro thảo dược LAROXEN là 185.000đ/1 chai*
Giá bán khuyến mãi Siro LAROXEN hiện tại
**khuyến mãi là 185.000đ**. **THÔNG BÁO BẢNG GIÁ MỚI:**
-
[Liệu trình](https://hvqy.vn/p39/bo-2-hop-siro-laroxen-hvqy-ngu-ngon-an-than.html)( **2 hộp**giá chỉ: **360.000đ** **1 hộp**còn **180.000đ**)
-
-
[Liệu Trình](https://hvqy.vn/p62/lieu-trinh-4-hop-siro-laroxen-hvqy.html)(1 **4 hộp**giá chỉ: **680.000đ** **hộp**còn **170.000đ**)
-
[Liệu Trình](https://hvqy.vn/p41/bo-6-hop-siro-laroxen-hvqy.html)( **6 hộp**giá chỉ: **900.000đ** **1 hộp**còn **150.000đ**)
-
[Liệu trình](https://hvqy.vn/p61/lieu-trinh-10-hop-siro-laroxen-hvqy.html)( **10 hộp**giá chỉ: **1.300.000đ** **1 hộp**còn: **130.000đ**) **Công dụng Siro thảo dược Laroxen**đặc biệt trong trị hết mất ngủ, giảm đáng kể triệu chứng khó ngủ về đêm, giúp ngủ ngon, ngủ sâu giấc, đi vào giấc ngủ dễ dàng. Chỉ sau khoảng 2 đến 4 tuần sử dụng, bạn sẽ thấy dễ ngủ hơn vào mỗi đêm, không bị buồn ngủ ban ngày, luôn tỉnh táo và tràn đầy năng lượng. ![Giá bán Siro LAROXEN là bao nhiêu? Giá bán Siro LAROXEN là bao nhiêu](https://hvqy.vn/data/upload_file/Image/17/siro-thao-duoc-hoc-vien-quan-y-2.jpg)
![Giá bán Siro LAROXEN là bao nhiêu? Giá bán Siro LAROXEN là bao nhiêu](https://hvqy.vn/data/upload_file/Image/17/siro-thao-duoc-hoc-vien-quan-y-2.jpg)
**Đối tượng phù hợp sử dụng**là tất cả mọi người ở mọi lứa tuổi bị khó ngủ, mất ngủ, trẻ em quấy khóc đều có thể sử dụng. Cách sử dụng: Trẻ em từ 2 đến 12 tuổi uống 1 thìa nhỏ. Trẻ em trên 12 tuổi và người lớn uống 3 thìa. Uống trước khi ngủ 30 phút. **Đối tượng không nên dùng**là trẻ em dưới 2 tuổi, phụ nữ mang thai và phụ nữ có thai. **Ưu điểm nổi bật khi mua hàng tại** [hvqy.vn](https://hvqy.vn)
+ Sản phẩm chính hãng từ Học Viện Quân Y Việt Nam
+ Giao hàng tận nơi trên toàn quốc chỉ sau 2 - 3 ngày
+ Hàng đảm bảo chính hãng, còn nguyên tem mác niêm phong
+Giá bán khuyến mãi, mua theo liệu trình giá tốt hơn
+ Có chuyên viên tư vấn sẵn sàng hỗ trợ trong quá trình sử dụng
+ Giao hàng tận nơi trên toàn quốc chỉ sau 2 - 3 ngày
+ Hàng đảm bảo chính hãng, còn nguyên tem mác niêm phong
+Giá bán khuyến mãi, mua theo liệu trình giá tốt hơn
+ Có chuyên viên tư vấn sẵn sàng hỗ trợ trong quá trình sử dụng
![Giá bán Siro LAROXEN Học Viện Quân Y là bao nhiêu tiền? Giá bán Siro LAROXEN Học Viện Quân Y là bao nhiêu tiền](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/siro-thao-duoc-hoc-vien-quan-y-1.jpg)
![Giá bán Siro LAROXEN Học Viện Quân Y là bao nhiêu tiền? Giá bán Siro LAROXEN Học Viện Quân Y là bao nhiêu tiền](/data/upload_file/Image/siro-laroxen/siro-thao-duoc-hoc-vien-quan-y-1.jpg)
**Giá bán Siro LAROXEN Học Viện Quân Y là bao nhiêu tiền?**
**Mua Siro Thảo Dược Laroxen ở đâu, bạn cần mua ở địa chỉ:** **TẠI HÀ NỘI:**143 Trần Phú, Hà Đông, Hà Nội **TPHCM:**281/62/1 Lê Văn Sỹ, Phường 1, Tân Bình, TPHCM **Website**: HVQY.vn **Gọi ngay:** **0903 202 646**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Keep-Alive: timeout=5, max=100

Connection: Keep-Alive

X-Crawler-Transfer-Encoding: chunked

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Quan Pizza1a
Tiệm bánh Pizza nằm ở một góc dọc theo đại lộ chính ở thành phố Argentina và có sân hiên lớn để ăn uống ngoài trời.
Các KTS có mục đích gợi lên sự kỳ lạ của các quán cà phê và đường phố ở quán pizza bằng cách lắp đặt xe đạp và đèn đường bên trong.
Mọi chi tiết – từ lối đi, bàn ghế, đèn và cây cối của quán pizza đều là nguồn cảm hứng từ những nhà hàng quyến rũ và những con đường uốn lượn của Ý.
Bên trong, bức tường xuất hiện hàng thế kỷ đã được xử lý với bê tông và gạch sàn. Từ cửa sổ đến cánh cửa chính đều được sử dụng những tấm kính cường lực trong suốt để tận dụng hết ánh sáng mặt trời và độc đáo hơn là những tấm mành gỗ mỏng được gắn với những ô cửa tạo nên cảm giác nhẹ nhàng, phóng khoáng.
Các vết nứt và vết bẩn có thể nhìn thấy giúp làm cho nội thất có cảm giác cổ xưa.
Không gian được trang bị một loạt các bàn ghế cafe, cùng với cột đèn bằng sắt đúc, cây cối và thậm chí cả xe đạp để làm cho khách hàng cảm thấy như đang ăn uống ngoài trời.
Trên cao, ánh sáng ấm áp được cung cấp bởi đèn lồng dệt quá khổ, trong khi các loại đèn thủy tinh khác giảm xuống mức thấp để thu thập ánh sáng ở các bàn ăn gần cửa sổ.
Các KTS cho biết: “Phần khó nhất, nhưng thú vị nhất của dự án thiết kế nội thất này là điều chỉnh đúng cấu trúc hiện đại, sử dụng các bức tường bê tông và kính vào một không gian cũ.”
Trên đây là mẫu thiết kế nội thất quán pizza với nét duyên dáng và mộc mạc ở Argentina mà chúng tôi đã chia sẻ đến các bạn, hy vọng sẽ giúp các bạn có thêm ý tưởng cho nội thất quán pizza của mình.
Các bạn có thể tham khảo thêm một số mẫu thiết kế kiến trúc nội thất khác tại đây:
[https://kientruchikari.com/danh-muc-du-an/thiet-ke-noi-that-bar-cafe-nha-hang/](https://kientruchikari.com/danh-muc-du-an/thiet-ke-noi-that-bar-cafe-nha-hang/)

Server: nginx

Connection: keep-alive

Vary: Accept-Encoding

X-Crawler-Content-Encoding: gzip


markdown:
Chần chừ gì nữa mà không chọn cho mình một bộ trang phục hợp thời đại nào!
Gã thuyền trưởng Gangplank đã phát động cuộc chiến giữa các hành tinh! Các vị tướng của chúng ta sẽ khoác lên mình những bộ cánh hấp dẫn để tham gia cuộc chiến giữa các vì sao.
**Từ ngày 18/1/2017 đến 22/1/2017**, hàng loạt các trang phục không gian sẽ được giảm giá với nhiều giá cực hấp dẫn, hãy cùng chúng tôi nghía qua nhé.
Mở đầu chiến dịch là chị em nhà Vệ Binh Tinh Tú mới ra mắt năm 2016, trong đó cô nàng Jinx Vệ Binh Tinh Tú sẽ không thể nào thoát khỏi con mắt của các anh chànng/cô nàng xạ thủ tài ba rồi!
|
|Trang phục |
|Giá RP
|Lulu Vệ Binh Tinh Tú||
|248
|Poppy Vệ Binh Tinh Tú||
|248
|Janna Vệ Binh Tinh Tú||
|248
|Jinx Vệ Binh Tinh Tú||
|336
Sau đó là hàng loạt các vị anh hùng không gian khác cũng sẽ tham gia trận chiến. Và đừng quên là "trùm cuối vũ trự" Thresh Hắc Tinh cũng có khuyến mãi nhé!
|
|Trang phục |
|Giá RP
|Azir Ngân Hà||
|90
|Nasus Ngân Hà||
|48
|Heimerdinger Ngoài Hành Tinh||
|138
|Kassadin Đạo Tặc Vũ Trụ||
|161
|
|Trang phục |
|Giá RP
|Kindred Siêu Nhân Thiên Hà||
|161
|Rumble Siêu Nhân Thiên Hà||
|217
|Nautilus Phi Hành Gia||
|60
|Teemo Phi Hành Gia||
|108
|Thresh Hắc Tinh||
|263
Còn chần chừ gì nữa các bạn, tham gia trận chiến ngay thôi!
[Để lại bình luận của bạn tại đây](http://diendan.lmht.garena.vn/showthread.php?1954736).

Server: Apache

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Cache-Control: no-cache

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=utf-8


markdown:
Xem thêm:
[Bài 41. Cấu tạo vũ trụ](/bai-41-cau-tao-vu-tru-e774.html)
**Đề bài**
Có phải tất cả các sao mà ta nhìn thấy từ Trái Đất đều thuộc Ngân Hà hay không ? Tại sao các sao nằm ngoài dải Ngân Hà cũng thuộc Ngân Hà?
**Lời giải chi tiết**
Tất cả các sao mà ta thấy trên bầu trời đều thuộc về Ngân Hà. Mặt Trời gần như nằm trên mặt phẳng đi qua tâm và vuông góc với trục Ngân Hà. Như vậy, bên phải, bên trái, đằng trước, đằng sau, phía trên, phía dưới của chúng ta đều có sao. Nhìn về phía tâm Ngân Hà (phía chòm sao Nhân Mã) ta sẽ thấy một vùng dày đặc những sao; đó là "hình chiếu" của Ngân Hà trên nền trời và cũng là dải Ngân Hà. Do đó, những sao nằm ngoài dải Ngân Hà vẫn thuộc về Ngân Hà.
**Loigiaihay.com** **Luyện Bài tập trắc nghiệm môn Vật lý lớp 12 - Xem ngay** **>>Học trực tuyến luyện thi THPTQG, Đại học 2019,** mọi lúc, mọi nơi tất cả các môn. Các thầy cô giỏi nổi tiếng, dạy hay dễ hiểu
|
|![]()
**Các bài liên quan** **Các bài khác cùng chuyên mục**


markdown:
Đánh giá website
Cám ơn bạn đã sử dụng, hãy dành ít thời gian để đánh giá nhé
Bỏ qua
Hoàn tất
NhacCuaTui
Nghe nhạc MIỄN PHÍ
Tải ngay
Phiên bản này hiện đang không hỗ trợ DV NCT 3G
Chuyển trang
Từ khóa hot
"gold class"Có 14,392 kết quả
0
Hoặc
Bạn chưa có tài khoản ? Đăng ký ngay !
Thêm vào playlist
Trở lại đầu trang
Xem với phiên bản desktop
© 2018 NCT Corp. All rights reserved.
Đang nghe

Vary: Accept-Encoding, User-Agent

P3P: CP='NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM'


markdown:
Đánh giá website
Cám ơn bạn đã sử dụng, hãy dành ít thời gian để đánh giá nhé
Bỏ qua
Hoàn tất
NhacCuaTui
Nghe nhạc MIỄN PHÍ
Tải ngay
Phiên bản này hiện đang không hỗ trợ DV NCT 3G
Chuyển trang
Từ khóa hot
"ngọc kết"Có 65,234 kết quả
0
Hoặc
Bạn chưa có tài khoản ? Đăng ký ngay !
Thêm vào playlist
Trở lại đầu trang
Xem với phiên bản desktop
© 2018 NCT Corp. All rights reserved.
Đang nghe


markdown:
Đánh giá website
Cám ơn bạn đã sử dụng, hãy dành ít thời gian để đánh giá nhé
Bỏ qua
Hoàn tất
NhacCuaTui
Nghe nhạc MIỄN PHÍ
Tải ngay
Phiên bản này hiện đang không hỗ trợ DV NCT 3G
Chuyển trang
Từ khóa hot
"phạm phương anh"Có 10 kết quả
0
Hoặc
Bạn chưa có tài khoản ? Đăng ký ngay !
Thêm vào playlist
Trở lại đầu trang
Xem với phiên bản desktop
© 2018 NCT Corp. All rights reserved.
Đang nghe


markdown:
Đánh giá website
Cám ơn bạn đã sử dụng, hãy dành ít thời gian để đánh giá nhé
Bỏ qua
Hoàn tất
NhacCuaTui
Nghe nhạc MIỄN PHÍ
Tải ngay
Phiên bản này hiện đang không hỗ trợ DV NCT 3G
Chuyển trang
Từ khóa hot
"steve riley & the mamou playboys"Có 682,139 kết quả
0
Hoặc
Bạn chưa có tài khoản ? Đăng ký ngay !
Thêm vào playlist
Trở lại đầu trang
Xem với phiên bản desktop
© 2018 NCT Corp. All rights reserved.
Đang nghe


markdown:
Việc lắp đặt và sử dụng
**máy làm đá** không khó. Bạn sẽ đều nhận được sự tư vấn từ trung tâm, người bán họ sẽ cung cấp tài liệu cho người mua hàng. bên cạnh đó nhằm để hạn chế các phát sinh, vấn đề, tiết kiệm được chi phí vận hành thì người sử dụng nên tìm hiểu và nắm vững những thuật ngữ sau đây: ![ Máy làm đá viên 5 tấn và 20 tấn](https://maylamdavien.org/wp-content/uploads/2016/05/may-lam-da-vien-5-20-tan.jpg)
Máy làm đá viên 5 tấn và 20 tấn
## Thuật ngữ cơ bản về máy làm đá viên
- Máy nén = Máy làm lạnh khí, gas
- Overload = Rơ le nhiệt, đuôi nhiệt
- Filter = Bộ lọc.
- Phao Gas = Bộ kiểm tra mức gas trong cối làm đá
- Van điện từ = Các van chặn gas điều khiển bằng điện
- Van tiết lưu cơ, van chặn cấp gas = Van điều chỉnh lưu lượng gas chỉnh thủ công
- Van chặn, van khóa = Các van khoá gas chỉnh bằng tay
- Đầu áp cao = Đường đẩy của máy nén
- Đầu áp thấp = Đường hút của máy nén
- Đầu dò mức nước = Bộ cảm nhận mức nước được đặt trên cối đá
- Tháp giải nhiệt = dây chuyền làm mát máy bằng nước và quạt gió
- Bình tách dầu = Bộ tách dầu cho dầu quay trở lại máy nén
- Van một chiều = Khống chế cho gas đi theo một chiều nhất định
- Bình ngưng tụ = Bộ phận làm ngưng tụ gas hơi thành lỏng
- Bình chứa gas = Dùng để chứa gas lỏng
- Cối đá = Bộ phận làm lạnh nước thành đá theo khuôn
- Phin lọc = Bộ lọc ẩm và bụi bẩn…
- Rơ le áp suất cao , thấp = Bộ đóng ngắt điện bằng áp suất
- Rơ le áp suất dầu = Bộ đóng ngắt điện bằng áp suất dầu
- Đồng hồ áp suất thấp, cao = Bộ hiển thị áp suất thấp, cao
- Mắt soi gas, dầu = Dùng để theo dõi mức gas và dầu thông qua mắt kính
- Timer = Rơ le điều chỉnh thời gian
- Khởi động từ
- Rơ le phao nuớc
*Lưu ý :* Người ứng dụng cần nắm vững khái niệm và vi trí lắp đặt các bộ phận trong máy đá để cho việc đi vào hoạt động hay công việc sửa chữa nhỏ được dễ dàng hơn.
## Nguyên tắc khi lắp đặt, sử dụng máy làm đá
**Quy chuẩn 1:** Vị trí đặt [máy làm đá](https://maylamdavien.org) tại vị trí thích hợp sao cho không bị dính nước, xung quanh máy khô dáo không có vật cản, chắc chắn dàn nóng giải nhiệt tốt. **Quy chuẩn 2 :** Nguồn nước phải là nước sạch, tức là được lọc qua các thiết bị lọc, diệt khuẩn. **Quy chuẩn 3 :** Tuyệt đối chú ý đường nước cấp liên tục, ổn định không được ngắt quãng, đường lắp nối nước vào máy làm đá phải cố định, không bị rò rỉ. Trong đường nước cấp phải có van đóng (dùng để tắt đường nước khi bảo dưỡng, {sửa chữa|khắc phục sự cố). **Quy chuẩn 4:** Ống nước ra ngoài phải đảm bảo độ dốc, trong đường ống không có các vật cản, sao cho nước thoát nhah ra bên ngoài, không dư đọng. **Nguyên tắc 5: **Độ nén lên đường nước phải nằm trong khoảng 2¸5 Pa nếu không máy sẽ hoạt động kém và có thể không làm được đá (vì lực đẩy nước quá yếu không đủ để bơm phun nước đến dàn lạnh). Ngay cả khi nước quá khoẻ lớn hơn 5 Pa thì đá không đạt, tác động xấu đến chất lượng đá viên. Bên cạnh đó áp lực nước quá lớn làm hỏng van từ ( van cấp nước). **Nguyên tắc 6:** Điện nguồn cấp cho máy ổn định, không chập chờn. Nguồn điện, 1pha, 220V, 50Hz (phụ thuộc vào công xuất của máy). ![ Lắp đặt máy làm đá viên](https://maylamdavien.org/wp-content/uploads/2016/05/cong-ty-Viet-An-tai-Ha-Noi.gif)
Lắp đặt máy làm đá viên
>>Xem thêm:
[máy làm đá viên 180kg](https://maylamdavien.org/may-lam-da-vien-180kg.html)
### Kinh nghiệm chia sẻ của chuyên gia khi sử dụng máy làm đá viên.
- Bạn cần chờ làm mẻ đá đầu tiên tầm 35¸40 phút (Tùy công suất, từ mẻ thứ 2 tiếp theo khoảng 15¸20 phút. Chu trình hoàn toàn tự động,
- Khi lắp đặt xong máy sẽ làm việc hoàn toàn tự động vì vậy không tác động lên quá trình vận hành của máy.
- Sau một mẻ đá, đá thành phẩm sẽ được tự động đưa xuống ngăn chứa đá, khi dùng chỉ cần mở ngăn chứa đá để lấy.
- Nếu máy làm đá viên hoạt động làm việc bình thường mà thấy đá ra non ta cần kiểm tra đường nước cấp và chế độ vệ sinh của máy, nếu thấy dàn nóng bẩn, tản nhiệt kém cần làm sạch dàn nóng.
- Kiểm tra đá làm ra đạt chất lượng (không bị non, viên đá đầy). Bạn nên giữ đá trong hộp chứa đá, nếu thấy đá tan ra nhanh, nên xem lại ống thoát nước xem có bị nghẽn không, nếu bị nghẽn nước không thoát ra được cần làm sạch đường nước ra cho máy làm đá viên ngay lập tức.
Trên đây là những kinh nghiệm rất thực vế và những thông tin,
*định nghĩa cơ bản *về chi tiết của máy làm đá viên mà bạn nên biết. hãy hỏi thêm nhà cung cấp để có thêm thông tin về loại máy.

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Set-Cookie: __cfduid=d06aa9eae380b46a662591b4e3cb8d7781537321470; expires=Thu, 19-Sep-19 01:44:30 GMT; path=/; domain=.maylamdavien.org; HttpOnly; Secure

Link: <http://maylamdavien.org/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <http://maylamdavien.org/?p=1305>; rel=shortlink

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Server: cloudflare