markdown:
|
|![]()
|
|*Tác phẩm chịu chung số phận với người, phần lớn đều chưa được in ra: gần 30 tập thơ, 3 cuốn tiểu thuyết, và không biết bao nhiêu bản thảo đã bị mối mọt.* *Trần Dần sinh ngày 16 tháng Bảy năm Bính Dần, tức ngày 23 tháng Tám năm 1926, trong một gia đình giàu có ở Nam Định. Đậu bằng thành chung rồi lên Hà Nội học đến tú tài. Trần Dần là bạn thân từ nhỏ với Vũ Hoàng Địch, em ruột Vũ Hoàng Chương. Trong không khí văn nghệ gia đình và bè bạn, ngay từ 1944, sau khi xong trung học, Trần Dần, đã cùng Vũ Hoàng Địch, Trần Mai Châu, Đinh Hùng... nghĩ đến việc cách tân Thơ Mới, chủ trương nhóm Dạ Đài, viết "Bản tuyên ngôn tượng trưng" ký tên ba người Trần Dần, Trần Mai Châu và Vũ Hoàng Địch, in trên giai phẩm Dạ Đài số 1, ra ngày 16/11/1946. Ngoài thơ, Dạ Đài còn có tiểu thuyết, truyện ngắn và bình luận. Vừa ra được số đầu, mới lên khuôn số thứ nhì thì chiến tranh Việt Pháp bùng nổ, Trần Dần tham gia kháng chiến.*
Đạo diễn Trần Vũ nhớ lại: ở Sơn La, năm 1946, Trần Dần làm công tác tuyên truyền cùng với Vũ Khiêu và Vũ Hoàng Địch. 1948, khi thành lập khu 14 ở Tây Bắc, Trần Dần cùng Vũ Khiêu, Vũ Hoàng Địch lên Tây Bắc. Một thời gian sau, khu 14 bị giải thể. Trần Dần tham gia quân đội, nhận công tác địch vận của trung đoàn Sơn La từ 1948 đến 1950.
Hồ Phương kể lại: "Ở nhóm văn nghệ Tây Bắc có Trần Thứ (nay là Trần Vũ), Trần Dần và Hoài Niệm... Tờ Sông Đà của nhóm này cũng là một tờ báo được trình bày khá đẹp, nghiêng về sáng tác thơ văn. Hồi ấy Trần Dần hay làm thơ leo thang, bài thơ thường được trình bày khá kiểu cách. Dòng thì in chữ nhỏ, dòng lại in chữ to, thiên về hạng theo mốt." (trích Cách mạng kháng chiến và đời sống văn học, tập II, nxb Tác Phẩm Mới, 1987, trg 140).
Sau kỳ học tập chính trị năm 1951, Trần Dần về Trung Ương, nhận công tác ở Cục Quân Huấn. Cuối năm 1953, chiến đấu ở mặt trận Điện Biên, cùng đội ngũ với Đỗ Nhuận và Tô Ngọc Vân, Trần Dần viết tiểu thuyết Người người lớp lớp.
Năm 1954, được cử đi Trung Quốc để viết bản dẫn giải bằng tiếng Việt cho phim Chiến thắng Điện Biên Phủ. Ông không ghi gì về chuyến đi này trong nhật ký.
Đầu năm 1955, trong quân đội manh nha sự phản đối đường lối văn hóa văn nghệ của Đảng: Trần Dần, Tử Phác, cùng với sự hỗ trợ của Lê Đạt, Hoàng Cầm, một mặt lên tiếng phê bình tập thơ Việt Bắc của Tố Hữu, một mặt yêu cầu hạn chế sự can thiệp của Bộ Chính Trị vào lãnh vực văn hóa văn nghệ. Phong trào tiếp diễn với Giai Phẩm Mùa Xuân, xuất hiện tháng Ba năm 1956, đăng bài Nhất định thắng của Trần Dần. Trần Dần bị bắt, cứa cổ tự tử, nhưng không chết. Phong trào tiếp tục đến tháng Giêng năm 1958 thì bị dập tắt hẳn. Những chôn vùi thường đưa đến những hậu quả bất ngờ: như hỏa sơn Vésuve thình lình chôn sống Pompéi trong một trận mưa tro đá. Nhưng 1700 năm sau, người ta đào lại các lớp địa tầng, "phục hồi" những xác người hóa thạch. Chính những xác hóa thạch đó đã cho biết họ bị ngọn lửa Vésuve bức tử như thế nào. Tại sao mà chết? Xác người hóa thạch ở Pompéi, 1700 năm sau, đã thuật lại cho hậu thế lịch sử cái chết của mình. Vésuve đâu có lường trước hậu quả khi nhúng tay vào tội ác? Vésuve đâu có ngờ rằng trong bất cứ hoàn cảnh nào, con người cũng tìm đủ mọi cách để "phục hồi" sự thật? Vésuve đâu nghĩ đến sự phản bội của thời gian: đáng lẽ những sự thật đã bị chà đạp, bóp méo, chôn vùi đến hàng ngàn năm phải tiêu tan, tro bụi, nào ngờ, chúng lại được chính thời gian đồng lõa với con người, tìm cách soi tỏ sự thật như một thỏa thuận nhân văn ngấm ngầm giữa quá khứ và hiện tại, giữa bây giờ và hậu thế.
Về Nhân Văn Giai Phẩm, có những sự việc đã bị chôn sống, tưởng rồi sẽ tan trong lòng đất. Có những sự thực đã bị bóp méo đến độ dị dạng. Trong hơn nửa thế kỷ, người ta đã quen sống với những quái thai dị đạng đó: những xuyên tạc, bôi nhọ được đề cao như những chân lý. Ngờ đâu, những con chữ trong hòm lại có ngày đứng dậy, thuật lại chuyện mình. Tập Trần Dần ghi 1954-1960 là một trong những tư liệu hòm, tự khai, tự quật. Do nhà xuất bản Văn Nghệ tại California in năm 2001. Tác phẩm chìa ra những dòng chữ viết đầu tiên, để lấp những trang còn trắng về một thời kỳ văn học sử, còn chưa được biết, còn chưa được viết.
Trần Dần ghi, tức là Trần Dần viết nhật ký cho mình, ghi lại những ý nghĩ, sự kiện, đột hiện ra trong óc. Những điều mắt thấy tai nghe. Những câu chuyện bạn bè kể lại. Tất cả bộ mặt hằng ngày của đời sống "thời ấy", vui có, buồn có, bực tức có, phẫn nộ có, lạc quan có.
Sự ghi ấy đến với chúng ta như thế nào, sau nửa thế kỷ? Nó cho biết một phần sự thật về thế giới đã bị chôn vùi, dĩ nhiên là dưới con mắt chủ quan của người ghi. Một sự chủ quan đầy ý nghĩa vì đây là những hàng nhật ký chứ không phải hồi ký. Đây là những ghi chép hằng ngày, tại chỗ, còn nóng hổi, chỉ để giúp trí nhớ của riêng mình, không có hậu ý cho người khác đọc. Mà dù có muốn người khác đọc, thì cũng không chắc có một ngày người ta sẽ đọc. Bị xếp trong hòm, nó còn mang tính cách trăn trối, trăn trối với mình, trăn trối với người, trăn trối với nghệ thuật. Vì không cốt yếu viết cho "người khác" đọc, cho nên nó không cần phải "làm đẹp" lên hoặc "làm xấu" đi, không phải giả đò tự phê phán mình để tỏ niềm trung thực, như một số hồi ký viết về thời kỳ này, cốt viết và in cho người khác đọc. Bởi thế, khi đọc Trần Dần ghi, tức là chúng ta đã xâm phạm vào đời tư cá nhân Trần Dần, vào chỗ thầm kín nhất của con người: vào những ý nghĩ riêng tư, nhiều khi thái quá, vào những sự thật trần truồng, nhiều khi không khoan nhượng, vào những sai lầm có thể có, đối với bất cứ ai. Đó là con dao hai lưỡi, cũng là lợi khí của văn học nằm trong tinh thần sáng tác của Trần Dần.
Tập Trần Dần ghi 1954-1960 gồm ba phần. Phần đầu là những suy nghĩ về sáng tạo. Phần thứ nhì chụp lại thời đấu tố. Phần thứ ba nghiêng về chân dung và cuộc sống con người trong ba năm kỷ luật.
Phần thứ nhất, ngắn nhưng sắc sảo, bộc lộ quan niệm thơ nói riêng và sáng tác nói chung của Trần Dần. Tuy viết từ thời trẻ, nhưng đã khái quát những suy nghĩ sâu sắc của một đời người, đời thơ, bao trùm những ý nghĩa triết lý và nghiệm sinh. Đó là một lối tuyên ngôn nghệ thuật phát xuất tự đáy lòng, với những trăn trở, vừa muốn tìm hiểu, vừa để xác định một trật tự cho riêng mình, nhưng chưa vỡ lẽ cái mình muốn xác định ấy là gì. Trần Dần viết: "...những hình ảnh thơ nóng bỏng, cháy như lửa, một hình ảnh ánh lên nhiều hình ảnh, hình ảnh nọ chống đối hình ảnh kia, hòa hợp với nhau, lôi kéo nhau trong một điệu nhảy ma quỷ... Đúng là: một cuộc sống chaotique, nhưng một cái chaos có harmonie của nó. Một điệu danse macabre có cái thần tiên của nó. Một cái hỗn độn có cái trật tự của nó. Và cái harmonie, cái thần tiên, cái trật tự đó là tùy theo tiêu chuẩn, tôi cho là: ý thích của tôi. Mà ý thích của tôi là theo tiêu chuẩn tối cao! Đó là sơ lược cái mơ ước ngày tôi 18, 19 tuổi." (trang 35)
Đó là lời "tuyên ngôn" thơ, rất "hỗn độn", mơ hồ, nhưng lại rất sát với thơ. Nếu so với những lời văn hoa Trần Dần viết trong bản "Tuyên ngôn tượng trưng" của nhóm Đạ Đài mười năm trước, nào những "Chúng tôi -một đoàn thất thổ- đã đầu thai nhằm lúc sao mờ" (rất Vũ Hoàng Chương), nào những "Chúng tôi đã nhìn lên Tinh đẩu và đã nhìn xuống Thế nhân", nào những "Sụp đổ: lâu đài phong nguyệt; và mai một: ý tứ những thi nhân mò ánh trăng mà thác"... thì đúng là trong hoàn cảnh nào, tuyên ngôn cũng vô dụng. Tuyên ngôn Dạ Đài trịnh trọng, khuôn sáo, không nói được gì, so với mấy trang đầu tập Trần Dần ghi 1954-1960.
Nói với mình, Trần Dần bỏ hẳn lối viết rườm rà, hoa mỹ, để hướng về chữ, chỉ có chữ, trần trụi chữ, sâu và thực.
**Phê bình văn, thơ kháng chiến**
Câu hỏi đầu tiên đến với người sáng tác là: viết như thế nào? Trần Dần không thoát ra ngoài thông lệ. Lúc ấy đang đánh nhau, có đòi hỏi phải viết về chiến tranh. Người ta bảo phải viết như thế này, thế kia. Còn anh? Là nhà văn, anh nghĩ gì? Anh viết như thế nào?
Trần Dần ghi: "Chúng ta thấy chúng ta vào khói ra lửa, sinh tử không sờn, chúng ta thấy chúng ta hành động ghê gớm lắm. Nhưng có điều buồn là chúng ta không thấy chúng ta! [...] Chiến tranh rèn luyện. Chúng ta được nhiều điều. Nhưng [...] tôi nói nó là bộ xương. Chiến tranh làm chúng ta rắn xương rắn thịt, làm cho tâm hồn chúng ta có hình cốt, có cái khung rất tốt rất bền. Nhung bạn đừng lầm bảo rằng bộ xương đó là người, hình cốt và và cái khung là tâm hồn rồi đó. Nói vậy là một sự dối trá [...] Cho nên bạn nói Chiến tranh là rèn luyện; - bạn cần nghĩ thêm Hòa Bình cũng rèn luyện, mà còn rèn luyện hơn là chiến tranh nữa [...]
Hòa Bình rồi, người ta mới có thể biết trong chiến tranh người ta đã mất mát và thu hoạch được những gì. [...] Tôi nói rằng chúng ta mất nhiều hơn. Tại vì tôi nghĩ tới chiến tranh và tội ác của nó. Và tại vì tôi so sánh những cái thu hoạch 9 năm chiến tranh vừa qua với những cái thu hoạch lớn hơn gấp bội nếu 9 năm qua là 9 năm kiến thiết Hòa Bình. [...] Vì thế tôi muốn viết nhiều, muốn viết những cái tôi chưa dám viết. Và tôi muốn viết không có kiểm duyệt. [...]
Tôi vừa viết xong cuốn "Người người lớp lớp". Viết về chiến tranh ở Điện Biên Phủ đấy. Nhưng mà tôi đã chán rồi. Tại vì rằng tôi ít thấy sự thực của chiến tranh trong đó quá. Và vì rằng tôi thấy ít sự thực của bản thân trong đó quá. Chưa phải là chiến tranh và chưa phải là tôi. Cho nên tôi viết tới hơn 300 trang mà không thích bằng một bài thơ tôi cũng mới làm về chiến tranh: "Anh đã thấy" (mes douleurs) trên dưới có 6 trang! Vài trang thơ này tôi còn thấy chiến tranh nhiều hơn, và thấy tôi nhiều hơn 300 trang "Người người lớp lớp".
[...] Tôi muốn tả những người chiến sĩ. Người rất già người rất trẻ. Người bần cố và người con địa chủ. Người con tư sản và người công nhân. Người học sinh và người không biết chữ. Người đã làm sư và người đi ăn cướp. Người đi buôn và người đã bị buôn. Người đã lừa lọc và người đã bị lừa lọc. [...] Người anh hùng và người dút dát. Người lấy súng bắn địch và người lại lấy súng tự thương. [...] Người thuần, người ngổ ngáo. Người chỉ biết phục tùng, người hay cãi bướng. Và đa số là ngại học tập, ngại nghe đả thông. Ngại nghe cán bộ nói nhiều. Ngại bị "nắm tư tưởng". Nắm, nắm con cặc.
[...] Tôi nghe người ta nói đừng viết cuộc sống telle qu’elle est (chú thích: cuộc sống như nó đang diễn ra) mà phải viết la vie telle qu’elle doit être! (cuộc sống như nó phải được diễn ra) - Tôi lại hiểu rằng: viết cuộc sống telle qu’elle est tức là viết cuộc sống telle qu’elle doit être.- Tôi hiểu rằng không có gì đẹp hơn, không có gì cao cả hơn, không có gì cộng sản hơn là: Sự Thực không tô điểm, Sự Thực trần truồng. Và cũng không có gì xấu hơn, không có gì yếu ớt hơn, phi cộng sản hơn là Sự Thực tô điểm, Sự Thực mặc áo hồng, áo xanh, áo hoa. Tôi nói rằng, dù áo hoa đó thích hợp, dù sự tô điểm đó là tô theo phương hướng thực của cuộc sống thực, thì cái áo đó và sự tô điểm đó vẫn cứ là không đáng tán thành. Cuộc sống cởi truồng, nó có ý nghĩa như những sự tô điểm và những bộ áo đẹp và lý tưởng nhất. Màu da của cuộc đời toute nue, đó là tất cả các bộ áo của trần gian rồi[...]
Chính vì vậy tôi muốn viết chiến tranh telle qu’elle est. 10 cây số máu. Xương phơi đầy đường. Người đáng sống thì chết. Kẻ đáng chết thì sống mãi. Tôi tưởng rằng, nếu mà nói giáo dục, thì không gì giáo dục hơn là sự thực ở trần. Chiến tranh cởi truồng là có thể giáo dục Chiến tranh, lại giáo dục cả Hòa Bình [...] Cho nên tôi rất muốn viết về chiến tranh. Viết thật trần truồng. Không gì lớn hơn Sự Thực. Vì vậy cho nên không bao giờ tôi viết được Sự Thực[...] Nhưng mà cũng không bao giờ tôi lại không muốn tả cho đúng Sự Thực.[...]" (trích những dòng ghi từ 16/9 đến 1/10/54, trang 43-48).
Lời ghi trần trụi trên đây là một tuyên ngôn cởi truồng về mục đích của văn học, về nhân cách của nhà văn. Suốt cuộc đời, Trần Dần đã tôn trọng nó: ông đã ghi lại cuộc sống của mình, của những người xung quanh, bằng trái tim, một trái tim dù bị dìm dẫm, bằm vặp, nhầu nát nhưng vẫn giữ tròn nhiệm vụ lọc máu để nuôi sống con người.
**24/12/1954, đêm Noel, Trần Dần ghi:**
"Bước quanh bờ Hồ. Trời tôi tối. Còn vẳng tiếng hát micro nhà thờ buông trầm trầm. Hai thằng đi. Tôi và Lê Đạt. Buồn quá. Đây là những lúc người tôi hẫng lắm. Rỗng lắm. Tôi còn đầy dư vị những câu chuyện trao đổi đêm nay về chính sách văn nghệ. Dư vị chua, đắng, nhạt thếch.
Xem bài thơ "Đại hội văn công" của Dương Chi trên báo Thời Mới. Tôi nhớ lại nhiều bài thơ kháng chiến của anh em kháng chiến. Ý tứ, điệu nhịp. Tôi có ý nghĩ so sánh. Thấy nó na ná nhau quá. Thử đào sâu hơn, tôi thấy phương pháp thơ của Dương Chi không khác là bao nhiêu với phương pháp thơ của nhiều anh em kháng chiến (!) Tôi còn muốn nói là giống nhau nữa. Phương pháp thơ gì? Tôi cho rằng phương pháp thơ đó, căn bản có mấy điểm:
**1)** một nội dung chính trị chưa thấm, chưa nhuyễn tới mức không còn là chính trị đơn thuần nữa; **2)** trộn vào nội dung chính trị đó, một vài cái gì ươn ướt một tí! Ví dụ "đại hội văn công" thì trộn vào: tình đất nước, xuôi ngược Mán, Thổ, Mường... Nam Bắc... bốn phương về đây tụ hội. Và một vài cái ánh đèn... con mắt trái tim rung v.v... [...] **3)** đem cái đó đặt thành vần điệu. Kỹ thuật là xem các thể thơ 4, 5, 6, 7 chữ. Thi thoảng hạ một câu lục bát nghe có vẻ mê ly. Tôi thường nghĩ đó là một ngón "thơ chim gái". Phụ nữ nghe phải sít soa. Và cả quần chúng khi đó, lúc đó, cũng phải rít lên. Nhưng về sau không còn ai nhớ nó nữa.
Vì vậy tôi coi phương pháp thơ Dương Chi trong bài đó giống phương pháp của anh em kháng chiến. Theo ý tôi là một phương pháp thơ rất hỏng. Không có gì đáng gọi là cách mạng cả. Tôi muốn nói: "Các anh đừng có lên mặt kháng chiến. Đừng vênh váo mình tiến bộ. Đừng khinh anh em trong Hà Nội lạc hậu! Về cơ bản, các anh không hơn gì anh em Hà Nội đâu. [...] Ta chưa có cách mạng thi ca".
Tôi nhớ một hôm tôi đọc chơi chơi ví dụ: "hồn lâng lâng mơ máu giặc nồng say". Nhiều anh em cười. Tôi đố: thơ ở đâu nào? Có anh đoán: - Một tờ báo Hà Nội nào hẳn? Tôi nói thực: Đó là tập "Tiếng hát" của nhà xuất bản Quân Đội Nhân Dân. Thơ kháng chiến đấy!" (trang 65- 66).
Trần Dần ghi những điều mà mọi người thấy, nhưng không dám nói ra: Một người chuyên trị thơ kháng chiến như Tố Hữu, nếu ai chịu khó đọc lại thơ ông, sẽ thấy Trần Dần nói đúng, thơ Tố Hữu đầy những câu văn hoa vay mượn, lẩy Kiều một tý, lẩy ca dao một tý: "Mình về mình có nhớ ta. Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng", "Mười lăm năm ấy ai quên. Quê hương cách mạng dựng nên cộng hòa". Lẩy Tản Đà một tý: "Ta với mình, mình với ta. Lòng ta sau trước mặn mà đinh ninh". Ngược xuôi Mán, Thổ, Mường một tý: "Po Tào, Mường Khủa, Mường Tranh. Mường La, Hát Lót, chân anh đã từng". "Ươn ướt" một tý: "Anh về sáo lại ái ân. Đêm trăng hò hẹn trong ngần tiếng ca", rất đúng ngữ điệu "chim gái".
Bài Bầm ơi, vào loại rất hay của Tố Hữu cũng là một bài lẩy ca dao:
*Bầm ra ruộng cấy bầm run,* *Mưa phùn ướt áo tứ thân*
Cho nên khi bình thơ Tố Hữu, Trần Dần đã phê một câu chí lý: "Chỗ nào hay thì lại là lặp lại Nguyễn Du, Tản Đà, ca dao... Tố Hữu chưa đem tới một cách nhìn mới mẻ gì."
Nhưng cái họa của thơ kháng chiến là không chỉ có Tố Hữu làm thơ như thế mà hầu hết các nhà thơ nổi tiếng, khi xung phong yêu nước, họ đều nặn ra những câu thơ tầm thường, hời hợt hoặc rất xáo. Điều này rất khác với các nhạc sĩ. Tôi nhớ một hôm, đi chơi xa với nhà thơ Lê Đạt, trong xe, tôi để cassette nhạc kháng chiến của Phạm Duy. Không nhớ rõ là khi nghe đến bài nào, Quê nghèo, Về miền Trung hay Bà mẹ Gio Linh... Lê Đạt buột miệng: "Phải yêu nước như "nó" mới làm được nhạc như thế". Nguyễn Huy Thiệp khi nghe Thái Thanh hát Bà mẹ Gio Linh cũng bảo: "Nghe nổi cả da gà!". Câu nói của Lê Đạt, Nguyễn Huy Thiệp làm tôi suy nghĩ nhiều về lòng yêu nước, về thơ và nhạc kháng chiến: quả là thơ kháng chiến "yếu" hơn nhạc kháng chiến rất nhiều. Có bài thơ kháng chiến nào làm cho chúng ta "nổi da gà" như Bà mẹ Gio Linh. Tại sao? Vì các nhà thơ không có "gène" yêu nước chăng? Hay vì làm thơ yêu nước không dễ, phải yêu nước thật, may ra thơ mới hay. Phải rút ruột mình ra, lên đồng với chữ như Hoàng Cầm, mới làm được Bên kia sông Đuống. Phải mất mát như Hữu Loan, mới làm được Màu tím hoa sim? Còn tất cả những "giả đò", đều đều giả tạo, không che được mắt ai, nhất là giả đò yêu nước. Chúng ta thử đọc một bài thơ yêu nước của Xuân Diệu:
*Sớm nay xa cách làng Còng* **(trích bài "Tặng làng Còng")**
Màu mè hơn Tố Hữu, Xuân Diệu tìm cách trộn trạo hổ lốn các yếu tố ca dao, lao động, nông dân, canh tác... vào cho đủ lệ bộ mũ mã cân đai, có thể rất hợp khẩu vị lãnh đạo, nhưng không làm rung động mảy may "lòng người". Bài này thuộc loại tạm được, nhưng Xuân Diệu còn bao bài thơ khẩu hiệu không thể nào đọc được, ví dụ:
*Người gánh gánh của chúng tôi: là Đảng* *Người gánh gánh với chúng ta: là Đảng* *Người gánh ta, ta gánh Người: là Đảng* *Người gánh đất, Người gánh trời: là Đảng.* **(trích bài "Gánh")**
Tóm lại, hầu như không một nhà thơ nào, thời ấy, theo kháng chiến, tự nguyện hay bắt buộc làm thơ ca tụng, mà không nặn ra những bài văn vần, nửa vè, nửa khẩu hiệu, tạo nên một vũ trụ quái thai thơ. Vũ Hoàng Chương cũng có những câu:
*Chen tiếng hoan hô này khẩu hiệu* *Muôn năm chủ tịch Hồ Chí Minh.* *Muôn năm người lính già tiêu biểu* *Vì giang sơn quyết bỏ gia đình* **(trích bài "Nhớ về Hà Nội vàng son")**
Đó là bi kịch chung của thơ văn kháng chiến mà Trần Dần đã cô đọng lại trong vài hàng phê bình thẳng thắn và xác thực. Điều tệ hại là chính cái sườn nửa vè, nửa khẩu hiệu ấy lại trở thành mẫu mực cho thơ văn suốt một thời dài sau khi kháng chiến chấm dứt, khi đã đánh "tuyệt nọc" Nhân Văn.
**Mỹ học khổ đau**
Phần cốt lõi trong nhật ký Trần Dần là thân phận con người. Con người trong cải cách ruộng đất và đấu tố, con người sau Nhân Văn. Trần Dần có đấy. Trần Dần ghi. Trước đây, chúng ta đã được đọc nhiều cuốn tiểu thuyết hay viết về thời kỳ cải cách ruộng đất. Nhiều cách viết về thân phận con người, mô tả những khổ, đau, sống, chết... trong cải cách ruộng đất. Trần Dần không viết về cải cách ruộng đất, cũng không viết về tố khổ, mà ông ghi, ông chụp hình tố khổ bằng chữ. Nghệ thuật của ông nằm ở chỗ: không làm nghệ thuật, mà chụp nó. Như thể vô tình ông đã tạo ra cái mà ông gọi là Esthétique de la douleur.
Trong lúc nói chuyện về nghệ thuật với Lê Đạt và Đặng Đình Hưng, có lần Trần Dần bảo: "cái esthétique của tôi, nó là esthétique de la douleur" (mỹ học khổ đau) (trang 345). Nhưng ông có ý phê bình cái mỹ học khổ đau ấy là của thế kỷ XIX. Muốn biết cái "mỹ học khổ đau" ấy như thế nào, thì cứ đọc những hàng Trần Dần ghi. Ông ghi như thế nào? Ghi ngắn, gọn, những điều chính yếu. Bỏ hết những chữ thừa, tác giả xóa mình sau ống kính chữ. Chỉ có chữ. Vắn tắt như tốc ký. Chỉ có cách ấy mới lọc được nước cốt của nỗi đau.
Lối viết ấy có thể xem như một cách chắt hiện thực, lọc nước cốt các loại hiện thực, để chỉ lấy phần cô đọng nhất. Đó là hiện thực Trần Dần. Đó là mỹ học khổ đau.
"Thụ chém xong, Hoành, Sang nhảy vào đè ông Tuân xuống, thọc con dao nhọn vào vết chém đâm sâu vào thái dương, ông Tuân ọc ọc rồi chết. Hoành, Sang khiêng xuống bếp, treo cổ. Hoành chạy đi. Sang chạy ra cản nhân dân, xem giấy không cho vào". (trang 118)
Những khuôn mặt, những tình huống, những cảnh, những lời, trổi lên qua vài nét phác, đôi khi là khuôn mặt địa chủ, đôi khi là khuôn mặt "nhân dân"... đôi khi cả một khung cảnh. Đôi khi chẳng có gì cả, trần trụi hai ba chữ, cụt lủn, trống không, như những hàng ghi đầu năm 56:
1/1 Thẩm tra chỗ dựa.
Tối họp: Tội ác địa chủ. Bảo vệ đường sắt.
3/1 Nhà Thu.
Tối, trấn áp địa chủ. Họp du kích trao đổi vũ khí. Họp thanh niên, thiếu nhi.
8/1 Điểm tố khổ Nông Hội.
9/1 Nhà Thu.
Thông tin kẻ khẩu hiệu: Có khổ tố khổ. Đánh đổ địa chủ cường hào đại gian đại ác. Hoan nghênh đại hội nhân dân. Sáng suốt chọn người vào thẩm phán xã.
Tố khổ Nông Hội.
1/1 Nhà Thu.
Tối: Công thẩm Hoàn (Nguyễn Văn Nga).
12/1 Sáng: đấu Hoàn. (trang 167).
Lối tốc ký: sợ không viết ngay sẽ quên mất, hình ảnh sẽ biến đi, bởi vậy phải ghi hỏa tốc. Cảnh đấu Nguyễn Văn Nga được chụp khá đầy đủ, gồm 17 màn, có 17 nhân vật thay phiên nhau lên đàn đấu và đây là hai màn đầu, vẫn lối tốc ký, vắn nhất, tắt nhất:
Đấu Nguyễn Văn Nga
1. Anh Tụng lên.
- Mày mất thóc, em mày lấy, mày vu cho tao mày đánh tao.
- Nga, mày có đánh anh Tụng không?
- Không.
Đả đảo...
- Mày có đánh không?
- Có.
Đả đảo thái độ ngoan cố...
- Mày ngoảnh mặt lên đây. Khoanh tay lại. Bây giờ mày đã nhận mày kể lại đi.
- Thưa quý tòa con mất thóc về hỏi, chả nhẽ ở nhà mất còn có ai, anh Tụng...
- Anh với mày à?
- Ông Tụng, con hỏi ông Tụng, xong có đánh.
- Nga! Đánh thế nào? Hỏi! Cho phép mày quay về ông bà nhân dân mà nói về việc đánh anh Tụng. Phải thưa ông bà.
- Thưa ông bà nhân dân, con mất thóc, con đánh anh Tụng à ông Tụng. Con trói vào cột.
- Mày có treo anh Tụng lên không?
- Con có treo ông Tụng lên ạ...
Đả đảo...
- Nga! Hỏi! Về sau thóc ai lấy?
- Con không biết ạ...
Kết luận:- Chúng ta nhân dân thấy bộ mặt ngoan cố tên địa chủ. Nó đã nhận là thóc con cháu nó lấy mà nó đổ cho anh Tụng, nó đánh.
2. Ông Sử
- Mày đánh tao nát cả người cả ngợm ra.
- Con chỉ đánh nát người thôi ạ. Không đánh vào ngợm ạ.
- Tao đói quá tao đi bẻ mấy bắp ngô. Tao lấy của nhân dân chứ có lấy của nhà mày đâu? Sao mày lột quần tao ra, chắp 10 roi đánh!
- Mày có đánh ông Sử không?
- Có.
- Mày đánh bằng gì?
- Con đánh bằng roi tre ạ. Ông ấy ăn cắp ngô, con đi tuần thì con đánh ông ấy chảy máu đít. (trang 135-136).
Màn đấu Nguyễn Văn Nga tiếp tục với các nhân vật khác: Em anh Niệm, Chị Vinh, Bà Chính, Ông Thìn, ông Dăm lần lượt lên đàn tố.
...
Ở trang 172, Trần Dần ghi:
Viết 5 câu chuyện tình, không được in, đốt đi 2, còn 3. [...]
Em ạ, chính sách quản lý hộ khẩu là để đánh địch, nhưng em coi chừng, nó lại đánh vào tình yêu của chúng ta [...]
- Đạo lý không có tương lai.
- Viết quyển "Đời làm lính", xong lại đốt đi. Vì nó đụng đến nhiều thứ quá.
- Nhật ký cho D. "Tác phẩm xuất bản cho một người."
Hiện thực Trần Dần là hiện thực tốc ký của mỹ học khổ đau. Không bình. Không luận. Để sự thực trần truồng nói. Là "tác phẩm viết cho một người", "xuất bản cho một người", tác giả lọc ra những nét độc đáo nhất của một chân dung, một sự kiện, một hiện tượng để ghi lên giấy, tạc vào óc người, người duy nhất viết và đọc: Trần Dần.
Mỗi hiện tượng, mỗi tình huống hay chân dung phác ra, bằng vài câu, vài dòng. Kẻ đọc "lén" - như chúng ta ngày nay - nếu giầu tưởng tượng, có thể xây dựng nên một tác phẩm văn học. Trần Dần tạo ra nguyên liệu, trong trạng thái thô nhám, ròng, như vàng ròng, chưa pha tạp, chế biến, và mặc "ta" xoay sở:
**Chị Chuột chửa hoang.**
6 tháng bụng to rồi. Làng mới đem ra điếm cho tuần gác, cùm, trói. Nuôi cho ăn cho đẻ xong xuôi. Trói hai ngón tay, hai ngón chân, lấy xe điếu lăn chân, rứt lông cho đau. Tra hỏi: chửa với ai. Chị Chuột khai chửa với phó Riếm.
Vào bắt bò nhà phó Riếm. Phó Riếm không chịu, xin thử máu. Bát nước lã: Giọt máu phó Riếm với giọt máu đứa bé không quyện vào nhau. Vậy là không phải.
Lại tra, lăn xe điếu. Chuột khai ngủ với Bạch.
Bạch đẹp trai, đàn sáo. Vợ cũng đẹp. Bạch nhận. Làng ăn vạ. Bắt bò, hai lợn, đong thóc, cả làng ăn. Sạt nghiệp. (trang 139).
Với "vụ việc" chị Chuột như vậy, "ta" có thể đọc như thế nào? Điều tra những gì nằm ngoài các con chữ, là việc của "ta". Và "ta" cũng có thể dựng một truyện ngắn, như thể tác giả hào phóng muốn cung cấp những chất liệu đầu tiên cho ai muốn dựng nên một tác phẩm văn học. Cách viết gọi óc tưởng tượng của con người, nhưng rất có thể cũng là cách kêu cứu SOS, ngắn gọn, của một mớ chữ đang bị chôn sống trong hòm: Chuyện Nhân Văn, chuyện cải tạo sau Nhân Văn, cũng nằm trong lối tốc ký ấy:
"9/9
[...] Chiều. Nắng càng tấn công gay gắt. Hàng tấn bom Napalm ánh sáng thiêu đốt đất cát nóng bỏng. 2, 3 giờ, gió máy xem chừng yếu thế, đến chiều thì tắt gió hoàn toàn! Suốt cả cái tháng bẩy này, mùa hạ mùa thu giằng co nhau. Sống trong cái thế cầm cự ấy, vạn vật mệt nhoài... Sao mà tôi ghét cái ách thống trị gắt gao của mùa hè như vậy?
- Nắng này, anh ra đào gốc, không chịu nổi đâu! Nó hắt vào mặt, rát rạt! Anh Thuần bảo tôi... Thôi anh ở nhà (!)... Anh xuống chuồng bò cào phân! Mát mà! Có được không?
[...] Đêm, tôi thiếp đi trong mộng ác. Tay mưng, đau nhất là ở những chỗ đã thành chai mà lại mưng tái lại. Mọi bắp thịt suốt đêm lọc acide, và chôn cất những tế bào chết vì lao lực quá sức... Lục đục suốt đêm vậy trong toàn bộ xác thịt tôi. [...]
10/9
[...] Gió khiếp quá. Hàng sư đoàn gió bấc trèo qua núi lúc nào đổ xuống đồng cỏ. Suốt buổi sáng, mùa hè bị đánh tan nát. Nắng bị gió may thổi mát đi, nguội lửa.
Gió tốc mái, rứt mấy lá gồi chuồng bò. Cây cành bị túm tóc, vật vã kêu gào, gió vẫn không tha. Các tàu chuối bị tước xơ ra. Có tàu rách mướp, trông hệt một con rết xanh khổng lồ, hàng nghìn chân xanh ngọ ngoạy điên cuồng, cào trong không khí, cái đuôi nó bị giữ rịt ở thân, nó lồng lộn ngang ngửa, không thoát [...]
Các nón lá bị gió nó hất chụp mặt. Nó kéo ra sau, quai nón xiết cổ như thừng thắt cổ! Bụi phả vào mắt chúng tôi, chưa dụi xong, gió đã ném thêm. Bọn tôi đào gốc, đã nhọc, còn bị lũ gió may kia trêu chọc. Nó đùa dai chứ... Có lúc tôi cuốc đất, mắt nhắm tịt, một anh mù làm việc." (đầu tháng 9, 1958, trang 334-335)
**Tháng 12 năm 1959, Trần Dần thốt lên**: "Chao ôi! Con đường để đi tới chỗ "Đúng" mới nhiều máu làm sao." Con người nhất định thắng ấy, đã thua, đã hàng, chấp nhận ly khai những lý tưởng ngày trước của mình. **10-12-59 Trần Dần ghi:**
"Sớm mai tòa án xử Thụy An gián điệp và Nguyễn Hữu Đang phá hại, cả hai: hiện hành. Tôi không có giấy gọi cho dự, có lẽ vì không có vị trí gì ở đó. Không phải là nhân chứng, cũng không phải là đại biểu của nhân dân...
Người có một cái gì văng vắng. Tôi đã có đứng với nhóm Đang cầm đầu. Tôi đã ly khai với "lý tưởng" đó. Cả khi đứng ở đó, cả khi ly khai, cả bây giờ, tôi vẫn cứ rớm máu. Chao ơi! Con đường để đi đến chỗ "Đúng" mới nhiều máu làm sao? Tương lai có để dành cho tôi nhát dao nào nữa không?
Đang đã nhìn thấy cái sai lớn của Đang chưa? [...].
Ngoài trời mưa bụi. Rét xoàng. Không có gió. Đôi lúc vài tiếng chuông xe đạp. Năm nay rét muộn. Đang ra tòa cuối năm. Tôi cũng không thể nào nhởn nhơ với sự kiện này. Chao ôi! Con đường để đi tới chỗ "Đúng" mới nhiều máu làm sao!" (trang 376)
1958, "Ghi trở nên một hình phạt". Nhưng vẫn ghi. Cuốn sổ 1958 ghi lại con đường nhiều người muốn ngoi lên để đi đến chỗ "Đúng". Ai cũng muốn tìm một đường "máu" để thoát thân: biết đâu Đảng chả đoái thương mà nghĩ lại? Phương tiện nào cũng tốt kể cả "khai". Cả "tố". Bao nhiêu khuôn mặt đã bước trên con đường "nhiều máu" ấy. Trần Dần ghi. Bao nhiêu khuôn mặt đã đạt được sự "Đúng" ấy. Trần Dần ghi. Bao nhiêu khuôn mặt đã vo ve sự "Đúng" ấy. Trần Dần ghi. Bao nhiêu khuôn mặt đã "Sai". Trần Dần vẫn ghi. Cả đúng lẫn sai đều lầm than, đều dần đi tới chỗ tha hóa. Họ tan tác cả. Chính quyền đã thành công trong sự "giẻ rách hóa "con người, như lời Lê Đạt.
**Ngày 16/4/1958, Trần Dần ghi:**
"Hiện nay Nguyễn Hữu Đang, Thụy An, Minh Đức đã bị bắt, chẳng bao lâu sẽ ra tòa. Báo chí vẫn tiếp tục diệt đánh Nhân Văn Bộ 6 Giai Phẩm Mùa Xuân (tức là 6 người: Hoàng Cầm, Văn Cao, Lê Đạt, Trần Dần, Sỹ Ngọc, Tử Phác). Bộ 6 đã buông nhau ra. Bọn Nhân Văn Giai Phẩm cũng ô rơ voa nhau hết [...] Sỹ Ngọc đóng cửa, miễn tiếp khách.
Bản thân tôi, do chỗ đã tự giác đình bản tư tưởng thù địch (thứ tự giác kết quả của áp lực...) nên mọi mặt khác, tôi cũng đình bản cả giao du, đình bản cả việc viết lách. Có nên đi gặp những đồng chí lãnh đạo để hỏi những việc cần phải làm không? Đi thì lại sợ bị hiểu lầm. Nhưng nếu ngồi nhà, tiêu cực đợi, có khi còn bị hiểu lầm gấp bội. [...]
Bọn Đang - Minh Đức - Thụy An thân thì bị cầm tù, tội ác thì đem bêu đầu trên báo chí. Vai trò của bọn chúng trong các vụ phá hoại 3 năm đang được vạch trần.
Phan Khôi thì đóng cửa, nằm khàn, không đọc báo.
Trương Tửu, Trần Đức Thảo làm gì?
Còn cả loại B chúng tôi hiện ra sao? Làm gì?
Trần Dần, Hoàng Cầm, Lê Đạt đang tiếp tục kiểm thảo ở cơ quan, cùng với những Quang Dũng, Trần Lê Văn, v.v...
Chúng tôi đi sâu vào kiểm điểm sáng tác hơn nữa. Kiểm điểm sáng tác cho sâu mới thật là khó sao! Cứ như phải rứt bỏ một mảng thịt của mình." (trích trang 244, 245)
"Tôi chịu cái hình phạt ấy, nhẫn nại và đau khổ. Hình phạt của một người bị bung dừ [...] Tôi vừa là một tội nhân, vừa phải cố tách mình ra, làm một đao phủ thủ, hành hạ cái chủ nghĩa xét lại có thực trong tôi và đám Nhân Văn." (trang 260)
Phải nhận tội, phải cắt bỏ những mảng thịt của mình, phải tự chửi rủa mình, phải tìm gặp lãnh đạo, phải tố cáo bạn bè để xin một chút ơn huệ thừa, nhưng rồi cũng không ai thoát được guồng máy, không ai tránh khỏi bị ninh dừ. Thành công lớn nhất của guồng máy là đã đánh vào những yếu tố thiêng liêng nhất của con người, đánh vào tình bạn, tình người, đánh tan tác hết.
Những người "Nhân Văn" không chết, nhưng họ bị rút máu, rút gân, rút dần sinh lực. Họ đều rời rã, đều muốn đầu hàng, nhiều người đã đầu hàng. Họ muốn được lãnh đạo thương xót, họ muốn được lãnh đạo đoái thương. Họ đã xuống đến đáy vực thẳm, họ chịu hết nổi. Họ sẵn sàng "chút lòng trinh bạch từ nay xin chừa" nhưng người ta vẫn lạnh lùng quay đi. Người ta vẫn không cho ngoi lên. Cái phận người nhỏ nhoi. Cái phận người Nhân Văn phải đi vào sa lầy, phải lún xuống, phải chịu nhận cái thời không nhân văn của dân tộc mình. Câm và điếc. Như là đã chết. Và điều đó chỉ có mỹ học khổ đau của Trần Dần mới viết nên được.
**Đi! Đây Việt Bắc: thơ kháng chiến Trần Dần**
Bài thơ Việt Bắc do nhà xuất bản Hội Nhà Văn in năm 1990 là tập thơ đầu tiên được in của Trần Dần sau thời Nhân Văn Giai Phẩm. Tên gốc của tập thơ là Đi! Đây Việt Bắc! một trường ca sáng tác năm 1957, gồm 13 chương mà chương thứ 13 là bài Hãy đi mãi đã được đăng trên báo Văn số 28 ra ngày 15/11/1957. Ở lần xuất bản năm 1990, bài Hãy đi mãi vẫn bị loại bỏ và tập thơ được đổi tên là Bài thơ Việt Bắc.
Bài thơ toát ra hùng khí của một Trần Dần chiến sĩ. Kháng chiến "trần truồng": Đứng và Đi. Mạch thơ chảy như nước, từ những chữ đầu tiên:
*Đây!* *Tôi mất quê hương* *(trang 29, 30)*
Người lính Dần có ý thức về mình, người lính Dần đã vượt ra ngoài ý thức rập khuôn của đám đông tập thể, người lính Dần không hô khẩu hiệu, không bị lóa mắt vì hào quang hão huyền, người lính Dần nhìn thấy những khổ đau của đồng đội, người lính Dần nhìn thấy những chết chóc của chiến tranh:
*Hố mắt bạn tôi* *(trang 44)*
và người lính ấy đã nhìn thấy mình:
*Bên suối*
và người lính ấy đã nhìn thấy người khác:
*Mắt vàng sâu* *Chúng tôi ra vào* *(trang 48)*
Việt Bắc của Trần Dần, không bịa đặt, không rừng hoa, biển cờ tiễn người ra trận, mà có rừng bệnh, biển đói chắn bước hành quân, trong một vùng núi rừng, từ ấy, đã thôi Tố Hữu mà rất Trần Dần:
*Gió càng lên* *Cả nước*
Tác phẩm Đi! Đây Việt Bắc! của Trần Dần đã rửa tội cho những bài thơ kháng chiến cùng thời: cho những lấm lem, gian dối, đối với những người đã chết. Khâm liệm những lầm than đau khổ của những người còn sống. Đào thải những hào quang bịa đặt, những giá trị khả nghi. Trần Dần vạch sự thực trên thơ, về "10 cây số máu". Những chữ của Trần Dần vừa vẽ chiến tranh, vừa đả đảo chiến tranh. Trong trận Điện Biên, chữ chui xuống hầm, lẩn vào hậu trường của người lính:
*Tôi ngồi viết* *Cuộc sống quanh tôi*
Sau những lời hùng của người chiến sĩ, lời bi hướng về người hấp hối, lời bàn về ngõ cụt của chiến tranh, của những chiến thắng đắp trên xác chết, tác giả muốn kết thúc tác phẩm bằng chương cuối, chương 13, với bài Hãy đi mãi. Nhưng con 13 xấu số, bài thơ chỉ được đăng một lần trên báo Văn năm 57, rồi bị loại hẳn, ngay cả trong thời kỳ "đổi mới". Điều đó dễ hiểu: đối với một dân tộc, trong hơn nửa thế kỷ, đã được "thấm nhuần", được "đào tạo" dưới một chính sách, không thiết hòa bình, không dung sáng tạo, ngược lại, tất cả các loại hình chiến thắng xưa và nay đều được vinh thăng, tôn thờ, thì một nhà thơ đi tìm hòa bình, tìm tự do sáng tạo, phỏng có ích gì? Nhưng ai đã tiếp xúc với bài thơ ấy, thấy lời nó cứ sống mãi, tiếng nó cứ dai dẳng vang lên, như một điệp khúc, như lối thoát duy nhất của con người: Hãy đi mãi!
*Khi trái đất còn đeo bom trước ngực* *thắt lưng* *còn lựu đạn bao xe; -* *Khi bạo lực còn khua* *môi mõm mốc xì* *khẩu đại bác mỏi dừ* *vẫn sủa;-* *Khi bóng tối* *còn đau như máy chém* *những lời ca đứt cổ* *bị bêu đầu* *lũ đao phủ tập trung* *hình cụ* *mặt trời lên* *phải mọc giữa rừng gươm.* **(trích Hãy đi mãi in lại trong Trần Dần ghi, trang 177)**
Hãy đi mãi đối với Trần Dần, là phải đi qua Việt Bắc, đi trên Việt Bắc, đi khỏi chiến tranh, đi khỏi đói nghèo, dốt nát, vượt qua nhược tiểu, bước trên đàn áp, đi khỏi nhục nhằn, nói lên nỗi lầm than của con người sống không tự do, không sáng tạo:
*"Tôi có thể mặc thây* *ngàn tiếng chửi tục tằn* *trừ tiếng chửi:* *- "Sống không sáng tạo "*
Khí thơ bất khuất, rất Trần Dần. Bài ca đoạn tuyệt chiến tranh, hồi sinh chân lý cuối cùng: sáng tạo: "Tôi vẫn nâng chiếc đầu lâu nặng nề sáng tạo như nâng một viễn vọng đài."
**Thơ độc âm: Mùa sạch**
Trong sự khao khát cái mới, khách thơ thường muốn tìm đến một cái gì triệt để. Tập Mùa sạch của Trần Dần được nhà xuất bản Văn Học in năm 1997 có tính triệt để này. Trần Dần tìm đến thơ độc âm, như một thử nghiệm triệt để.
Độc âm. Vì mỗi bài xoay quanh một âm chính, ví dụ Hành trình trong, với âm trong:
*Phố trong* *Bộ hành trong* *Giờ trong* *Tắcxi trong... (trang 7)*
Bài Lịch xuân, với âm xuân:
*....Nơi ngâm hạt xuân* *Nơi tưới màu xuân* *Nơi đóng tàn xuân* *Nơi bắc cầu xuân* *Nơi đúc thép xuân* *Nơi rỡ mành xuân... (trang 60)* *Bài Lịch con cái, với âm đông:* *Đứa cày ruộng đông* *Đứa leo núi đông* *Đứa mò biển đông* *Đứa làm đường đông... (trang 75)*
Hoặc bài Lịch họ hàng, với âm đồng:
*Là trai đồng chiêm* *Là gái đồng mùa* *Là thúc bá đồng lầy* *Là anh em đồng mỏ... (trang 76)*
Lối cách tân này của Trần Dần dựa trên nhịp điệu của ca dao, đồng dao:
*Khăn thương nhớ ai,* *Khăn rơi xuống đất.* *Khăn thương nhớ ai,* *Khăn vắt lên vai.*
Ca dao, đồng dao thường hay lập lại âm đầu, lấy âm đầu làm âm chính, âm chủ. Trần Dần lập lại âm cuối, hoặc âm giữa, lấy âm phụ, âm khách làm chính. Ông tìm cách lạ hoa và tạo ra một loại đồng dao mới, chức năng không chỉ "tả tình", "tả cảnh" như ca dao đồng dao ngày trước, mà có thể có những chức năng hoàn toàn khác, biến đổi tùy theo bài hát. Ví dụ, nếu ta đọc một mạch, liền hơi: Phố trong, bộ hành trong, giờ trong, tắcxi trong... sẽ thấy bài thơ diễn ra như một bức tranh siêu thực, nhiều hình ảnh lướt qua, cắt đứt nhau theo nhịp điệu đồng dao. Nếu đọc một mạch liền hơi: Là trai đồng chiêm, là gái đồng mùa, là thúc bá đồng lầy, là anh em đồng mỏ... chúng ta có một quan hệ trai gái, họ hàng, làng xã. Nếu đọc một mạch: Nơi ngâm hạt xuân, nơi tưới màu xuân, nơi đóng tàn xuân, nơi bắc cầu xuân, nơi đúc thép xuân, nơi rỡ mành xuân... chúng ta thấy hiện ra trước mắt hoạt cảnh sống động của mùa xuân, như xem một cuốn phim mà người cầm caméra đang quét rất nhanh ống kính dõi theo tầm mắt. Trần Dần muốn tìm ra một thứ đồng dao mới, tạo những ấn tượng mới, những hiệu quả mới... Một thứ đồng dao không đứng một chỗ, mà đi.
Tập Mùa sạch là tác phẩm cách tân duy nhất được in ra của Trần Dần, những tìm tòi khác, trong những tập thơ khác, vẫn ở trạng thái nằm, chưa in. Cho nên chúng ta chưa thể biết hết những thử nghiệm thơ của Trần Dần.
Trong thử nghiệm độc âm này, nhịp điệu thường bị gò bó, có những câu trở thành khiên cưỡng, eo hẹp. Nhưng thật ra, không biết Trần Dần có cố ý cách tân thơ, hay là ông chỉ muốn chứng minh một điều: ở tận cùng của gò bó, nhà thơ vẫn làm việc được, vẫn sáng tác được. Và trong "không khí độc âm toàn diện", "ta về ta tắm ao ta", người thơ vẫn có thể tạo ra một bối cảnh khác thường mà âm thanh, ý tưởng và hình ảnh, cùng gặp gỡ trong một ánh sáng mới:
*Ao ta...* *Liềm chiêm hái sáng* *Thuyền chiêm chở sáng* *Ngõ chiêm ơi ới sáng* *Cầu tre chiêm rửa sáng.* *Chị em chiêm gánh sáng* *Ao chiêm làu lạu sáng* *Con trâu chiêm cày sáng* *Cá chiêm đẻ sáng.* *Bếp chiêm khua sáng* *Lửa chiêm làn lạn sáng* *Mưa chiêm hàn hạt sáng* *Sương chiêm màng mạc sáng* *Vú chiêm sàn sạt sáng* *Gàu chiêm tát sáng* *Hạt chiêm chín sáng* *Làng chiêm gặt sáng* *...* *Người cấy sáng* *Người hái sáng* *Người ải sáng* *Người ngâm sáng* *Người rửa sáng* *Người trảy sáng* *Người quảy sáng* *Người lảy sáng* *Người bày sáng* *Người lội sáng* *Người xới sáng* *Người bới sáng* *Người tưới sáng* *Người lưới sáng* *Người vin sáng.* *Người vun sáng.* *Người trồng sáng.* *Người hong sáng.* *Người đong sáng.* *Người tải sáng.* *Người rắc sáng.* *Người gặt sáng.* *Người giặt sáng....* *(trích Ao ta, trang 29, 30, 31)*
Sáng dồn đến, sáng ập vào, sáng tấn công mọi mặt, khiến người đọc chưa kịp tảo thanh sáng trước đã bị sáng sau áp đảo: sự đuổi bắt sáng tạo ra một sức hút kỳ lạ, sức lôi cuốn của độc âm, tựa như: một ông sao sáng, hai ông sáng sao, ba ông sao sáng, bốn ông sáng sao... khiến người hát, người nghe không thể ngừng mà cứ phải đi, đi mãi... Trong không khí đen tối của hòm chữ bị giam trong mồ, sáng là một độc âm thiên thần, sáng đưa con người đến thế kỷ mới, đến sáng thế kỷ.
Và khi Trần Dần dùng độc âm như một hình ảnh độc vận của đất nước đã được tảo thanh, rửa sạch, trong tất cả các lãnh vực xã hội, chính trị và tư tưởng, chỉ còn lại một mùa duy nhất: mùa sạch, thì tác dụng độc âm trở nên vô cùng mạnh mẽ:
*Tôi thích nhất công tác ở Việt Nam mùa* *Bò mùa lúc nhúc công trường mùa.* *Ga mùa lục xục tàu mùa* *Chiều mùa lục bục sấm mùa.* *Tỉnh mùa lục tục gặt mùa.* *Mạ mùa gieo mùa.* *Sao mùa vằng vặc ngoại thành mùa.* *Xóm mùa lạc xạc cày mùa.* *Mùa Việt Nam trên quả đất mùa.* *(trích Trên quả đất mùa, trang 14)*
Mùa sạch trở nên đỉnh cao của nước Việt sạch, khi cả cõi bờ đã được quét sạch để đạt tới:
Miền sạch
Thuyền sạch
Bút sạch
Tất cả đều sạch, từ tư tưởng đến bốn mùa, đều sạch. Ở đỉnh sạch. Không còn lại gì.
**Phố Dần trong Cổng tỉnh**
Dạ khúc trường thiên Cổng tỉnh là một tập tiểu thuyết thơ, viết trong khoảng 59-60, cùng thời với ba tập thơ khác: Sắc lệnh, Con tầu xã hội và 17 tình ca. Cả ba đều chưa xuất bản. 59-60 cũng là năm Hoàng Cầm sáng tác Về Kinh Bắc.
Cổng tỉnh được nhà xuất bản Hội Nhà Văn in năm 1994, 15 năm sau khi viết xong. Thời điểm 58-60 là những năm kinh hoàng, sau Nhân Văn. Không khí đen tối dội lại trong Về Kinh Bắc và Cổng tỉnh. Cả Trần Dần lẫn Hoàng Cầm đều lấy đêm làm phông cho hai khúc ca bi tráng của mình. Về Kinh Bắc bắt đầu bằng 5 đêm: đêm Thổ, đêm Kim, đêm Mộc, đêm Thủy và đêm Hỏa. Hoàng Cầm về Kinh Bắc, về quê cha đất tổ, lậy mẹ, mách mẹ những kinh hoàng đàn áp:
*Về Kinh Bắc phải đâu con nghẹn khóc* *Con không cười, con thoảng nhớ thoảng quên.*
Không chỗ dung thân, Trần Dần về Nam Định, về "phố mẹ", nhờ ký ức mở cửa cổng tỉnh, mở gan ruột mình, trở về "tảo mộ xó quê" trong nhà tù tỉnh, bằng những lời thơ mà ông gọi là dạ khúc. Dạ khúc về những đêm giữa ban ngày trong ông và trong lòng tỉnh.
**Cổng tỉnh, như lời ghi dưới tựa, là tập thơ tiểu thuyết và là dạ khúc trường thiên.**
Hai chữ dạ khúc vừa nói lên tính chất tâm huyết gan ruột của bài ca, dạ như lòng dạ. Dạ cũng là đêm, bài ca về cõi đêm của tác giả và những phận người nằm trong cổng tỉnh.
Cổng tỉnh là một bản trường ca, một cuốn tiểu thuyết hiện thực xã hội, viết về một thời trong lịch sử cận đại: thời Pháp thuộc và Cách mạng kháng chiến. Với những phận người, phận vện, phận tỉnh, phận phố... khi vươn lên dũng tráng, bất khuất, như những anh hùng, khi lếch thếch kéo nhau đi như lũ ăn mày, sinh ra trong đói khát, dốt nát, bị trị, hết thực dân Pháp đến phát-xít Nhật. Cảnh quá khứ Pháp thuộc, phản ánh hồi quang hiện tại 59-60: Bị trị hay độc lập: thành phố vẫn bị cầm tù. Một chữ cổng đã nói lên kiếp tù trong tỉnh: Chỉ đề lao mới cần cổng, chứ tỉnh nào lại có cổng, như tỉnh Nam của Trần Dần thời 59-60.
Trang đầu mở ra với lời khai từ, nhà thơ gọi là Khai tù, như lời khai của những chữ trong tù, như lời đối thoại của một người đi đêm thì thầm cùng kỷ niệm:
*Kỷ niệm! Đưa tôi về chốn cũ* *Đừng ngại mây che từng cây số buồn rầu* *Đừng ngại mở trong lòng vài khung cửa nhớ thương.*
Và cứ thế, nhà thơ và kỷ niệm âm thầm dẫn nhau đi, trong đêm, qua cổng tỉnh, trở về đất cũ, chỗ nào không nhớ rõ, nhà thơ lại hỏi kỷ niệm:
*Đây có phải bụi Cửa Trường?* *Một cuống nhau chôn trạnh lòng phố mẹ!...* *Đây có phải đường Hàng Song xanh lấm tấm sao chiều?*
Và cứ thế, người và kỷ niệm lủi thủi rủ nhau đi, về sâu, về xa, xuyên thời gian, về lại tuổi trẻ:
*16 tuổi!!!* *Đây là đêm* *Ngoài cổng đề lao tim... sao mọc hững hờ.* *Đây là ngày* *thời gian lặp đi lặp lại những chiều vàng vọt như nhau.*
Và cứ thế, vừa đi, nhà thơ vừa tâm sự với kỷ niệm:
*Tôi kiểm thảo bản thân cùng một thời đại buồn rầu* *Đêm xuống ướt mui rồi* *Sông khuya tì tũm vỗ* *Đi thôi! Kỷ niệm!* *Có lẽ xa kia là phố tôi sinh* *Có sương sớm đọng trên đèn muộn* *Tù và thơ ơi!* *Dạ khúc khởi đầu.* **Cuốn tiểu thuyết gồm hai phần, phần thứ nhất tên là Đêm và phần hai Càng đêm.**
Chuyến đi về không gian cũ: thành Nam, ngược thời gian xưa: tuổi trẻ. Chủ đích ngược thời gian và không gian, nhập vào chuyến đi hôm nay của Trần Dần sau Nhân Văn. Cùng đi, là những kinh hoàng hôm qua, gặp những đen tối hãm hại hôm nay, như những bóng ma không tuổi, vượt ngày tháng, đeo đuổi mãi con người.
Nếu Về Kinh Bắc của Hoàng Cầm bắt đầu bằng đêm Thổ, đêm Kim, đêm Mộc, đêm Thủy và đêm Hỏa. Năm bề bốn hướng đều đêm. Thì Trần Dần về thành Nam hôm ấy, cũng trong đêm, càng đi, càng đêm:
*Gió thổi kèm ma mưa thui lòng ngõ hẹp.* *ò... ò đêm đi như một cỗ quan tài. (trang 11)* *Tượng chúa Jê-xu búa gõ tầm tầm* *Gió đánh hàng bàng, lá chết chạy vòng quanh (trang 12)*
Quá khứ và hiện tại hoà nhau trong không khí tha ma: Thành Nam dưới thời Pháp thuộc chôn trong hiện tại 59-60 của Trần Dần:
*Cổng tỉnh! Người đi nhòa nhòa Cổng tỉnh!* *Lá rắc vàng hồ* *Phố héo người đi* *Là mùa đi!* *Người đi manh chiếu rách* *Người đi tay áo quệt đôi mày* *Năm tàn rồi... Ai?* *Ai bắt người đi nhòa nhoà Cổng tỉnh* *Ai?* *Ai treo cổ rặng đèn trên dãy phố bồ côi (trang 50)* *Thành Nam lâm nạm: "Phố cụt bị thương... phố mù khắc khoải" (trg 36),* *Thành Nam tự tử: "Phố thắt cổ có ngọn đèn hoang. Phố hoang có ngọn đèn thắt cổ". (trang18)* *Thành Nam tàn tạ: "Phố úa. Đừng về phố úa" (trang 49)*
Thành phố âm ty, đi đâu cũng lạc, cũng thấy xõa tóc:
*"Đi đâu? Chớ lạc thành quách bàn cờ.* *Xòa xõa tóc hàng cây." (trang 18)*
Thành phố phòng nhì, thành phố công an, mật vụ, khắp nẻo bị chặn đường:
*"Đứng lại! Ai qua phố ngang" (trang 18)* *"Bóng tối đầy hàm răng cảnh sát* *Đầu phố ngoạm một người" (trang 21)*
Thành phố không lối thoát, ngõ cụt, người đâm:
*Phố cụt đâm vào phố cụt* *Tôi đâm ngang phố Hàng Đồng đâm bổ xuống bờ sông (trg 30)*
Thành phố không chỗ dung thân:
*"Tôi còn một mình kháng cự với mông mênh* *Tôi đứng thẳng trụ người đêm ngã bẩy" (trang 17)*
Thành phố ăn mày:
*"Phố chéo chênh chênh. Ăn mày gặp ăn mày* *Lườm nhau - mắt vải điều cay cay chớp nắng" (trang 12)*
Thành phố bán mình:
*"Phố nịt vú-phố rơi voan* *Phố nào thơm dạ hợp" (trang 23)*
Thành phố đói, Ất Dậu: con vện vàng hấp hối, kéo chiếc xe chở nắm xương khô của chủ, đi lần hồi, hành khất từng nhà:
*Chiếc xe lăn thừng nâu... con vàng rũ cổ* *Một nắm xương khô lọc lọc lòng đường.* *Vàng con ơi! Hãy kéo thoai thoải hoàng hôn* *Xe đi run run từng bục cửa* *Hãy chờ! Nếu quả có lòng nhân.* *Heo may dù úa phố (trang 45)*
Rồi một chiều đông con vàng kiệt sức, bỏ chủ ra đi. Người hành khất già quờ quạng:
*Ai?* *Ai kẻ chôn con?* *Cất mình chẳng nổi.* *Ngã vật bên lề đường* *Nấc rồi lại nấc* *Vàng con ơi! Cho bố khất!* *Tay run quờ lá rỉ* *Đắp chiếu đầy xe* *Con bằng lòng vậy* *Kiếp sau báo đáp đồng lần* *Cha lại kéo xe con. (trang 46)*
Cổng tỉnh là một liên khúc bi đát: đói, đau, cùm, xích... vượt thời gian theo đuổi mãi con người. Cổng tỉnh là những chân dung hôm qua và hôm nay, chập vào nhau như hai giọt nước: chân dung người, chân dung chó, chân dung phố, chân dung gió, chân dung mưa, chân dung bom, chân dung thành phố, chân dung lãnh tụ:
*Đã có ta suy nghĩ hộ các ngươi!* *Thủy bộ không quân!* *Mệnh lệnh!* *Các ngươi sẽ đi xéo nát các thành quách* *Tắt Bách! Tắt Be to (Beetho)! Tắt mọi thứ nhạc.* *Chỉ để gầm gừ họng sắt nhạc ca nông* *Ta muốn nghe các dân tộc rống lên như con bò bị búa nện* *Các ngươi phải luôn tay chọc tiết các kinh thành* *Các ngươi sẽ đi dạy dỗ các dân tộc* *Người Áo! Đừng nhận mình có thành Viên* *Người Lỗ! Hãy quên Bucarest.* *Hỡi năm đại châu! Hỡi tiếng nói đầu lòng!* *Phải bập bẹ Furher!* *[...]* *Ở đâu cũng chỉ cần một thứ ảnh; ảnh ta thôi!* *Một thứ tượng: tượng ta là đủ! (trang 96-97)*
Chân dung Hitler. Đúng. Võ rất kín: Chân dung Hitler trùng hợp với chân dung những lãnh tụ độc tài, tiêu diệt nghệ thuật, hò hét chiến tranh: "ta suy nghĩ hộ, tắt mọi thứ nhạc, chỉ gầm gừ họng sắt nhạc ca nông", kêu gọi thế giới đại đồng, nhại thơ Tố Hữu:"Hỡi năm đại châu! Hỡi tiếng nói đầu lòng! Phải bập bẹ Furher".
Thành Nam trong Cổng tỉnh, được dựng nên bằng những chân dung hôm qua và hôm nay như thế: những chân dung gào thét của bom đạn chiến tranh; những chân dung rên la, đói rét, chết lịm của con người; những chân dung anh hùng, đồng chí; những chân dung nhà lao, cùm xích; những chân dung im lìm rũ xuống, những chân dung gậy gộc đứng lên; những chân dung hoan hô, đả đảo... trên một bản đồ chằng chịt phố: những con phố Dần trong Cổng tỉnh.
Nguyễn Tuân có chữ phố Phái -nhưng chưa ai đả động đến phố Dần trong Cổng tỉnh- những con phố sinh ra, lớn lên, đứng dậy mà đi như người, những con phố vàng úa, chết già, những con phố thanh xuân chết yểu, những con phố trúng đạn, bị thương, những con phố què quặt, những "con phố hoang có ngọn đèn thắt cổ".
Để lập chuyển động phố, Cổng tỉnh chôn vùi chữ cũ, ăn mừng chữ mới, tạo những chữ sơ sinh, trần truồng, chưa mặc áo lọt lòng, chưa ô nhiễm bụi bậm. Cổng tỉnh mở ra, về phía tỉnh, đánh thức kho ngôn từ bất tận đang ngủ yên trong mỗi con đường, mỗi hàng cây, mỗi phố, mỗi nhà, của một cõi nhân sinh chưa ai tìm đến.
Nhà thơ đi trong Cổng tỉnh, vừa đi vừa kể chuyện đời người, đời phố, kể những cô đơn, bất hạnh, trong chiến tranh, đói khát, trong cách mạng vùng lên, trong con người đổ xuống, dầm trong mưa máu. Phố Dần chuyển động theo người. Phố Dần sinh ra, lớn lên, trưỏng thành, yêu đương, tàn tạ, đổ nát. Phố Dần cưu mang cả một thời cổng tỉnh. Phố Dần muôn mặt, đầy hình sắc, đầy tâm sự, đổ ngược đi xuôi, phổ phận vào những sinh linh như phổ nhạc. Ngay từ "Nhất định thắng" Trần Dần đã đem phố vào thơ, ông phổ thơ con phố Sinh Từ, bằng khổ đau của những kiếp đọa đầy sau chiến thắng. Phố của Dần không chỉ đơn thuần một ký hiệu ngôn ngữ, phố đã trở thành những sinh linh, có tim, óc, đột biến, có dung nhan, tâm sự khác nhau: Phố u ơ, phố vị thành niên, phố trăng non, phố dậy thì, phố cánh sen, phố đào, phố mận, phố ngọc, phố hai cô, phố chụm đầu, phố bơ vơ, phố thề, phố chờ, phố lỗi hẹn, phố phụ tình, phố chạ người, phố xanh, phố đỏ, phố lam, phố bão, phố chiều chìm, phố đục phố trong, phố đâm ngang, phố dọc, phố ngách xiên, phố trăng chênh, phố mạng nhện, phố gió, phố vắng, phố Bà đanh, phố lấm, phố lạnh, phố úa, phố bồ côi, phố goá, phố đói, phố rét, phố xào xạc, phố đèn vàng, phố đèn nâu, phố đèn sương, phố đèn rung, phố đèn Sành, phố Máy cưa, phố vàng lờ, phố Khách, phố cụt bị thương, phố mù khác khoải, phố đổ chàm, phố khổ, phố bụi, phố giày đinh, phố đìu hiu, phố mắt, phố xích, phố hò reo, phố thề, phố bãi chợ, phố hoác phố hơ, phố rỗng, phố nứt, phố khô dầu, phố long sơn, phố cháy, phố đổ, phố đè, phố què, phố máu, phố chết, phố xác, phố vôi bột, phố tha ma...
*Những phố Dần, cứ phố phố ôm nhau nằm ngủ (trang 13), phố nhà mồ thông sang phố nhà mồ (114). Những phố Dần cứ: "Mặc! Mặc phố xúc xắc tống tình. Mặc phố me Tây cởi yếm" (trang 2). Còn người Dần, bên cạnh phố, người Dần, làm gì? Người Dần đi kháng chiến, người Dần viết lịch sử. Một lịch sử chiến tranh mưa máu, một lịch sử "ăn khách", một lịch sử làm nên những best-sellers, một lịch sử bán chạy như tôm tươi, trên khắp địa cầu:* *"Báo đê!" ... số đặc biệt buổi chiều* *...* *Mưa máu! Mưa máu cổng nhà thờ* *Đàn chiên xạc xào buổi lễ* *...* *Mưa máu phố trăng non trẻ thơ chơi rồng rắn* *Mưa máu thư tình* *Mủ chữ nhòa trang (trang 89)* *Người Dần vẫn đi trong phố, trong đêm, càng đi càng đêm... Sau chiến thắng, người Dần được gì?: "Tôi được- đầu lâu ao máu. Ánh đèn bày nhày phố gái mãi dâm" (trang 106). Và sau nữa, thời 59-60, người Dần còn được, được nhiều hơn nữa: "Sớm trước trổ cung vua. Chiều sau tạc chó đá" (trang 111).* *Phố Dần chằng chịt tỉnh Nam, chằng chịt trên địa đồ đất nước. Một đất nước bán chạy khói lửa, xuất cảng tin tức chiến tranh, làm giàu các cột báo năm châu bốn biển, nuôi sống hàng vạn nhà báo, bằng những cái chết của dân mình: toàn anh hùng liệt sĩ. "Báo đê! Báo đê!", từ 1959, Trần Dần đã nhìn thấy, trong Cổng tỉnh, một nước Việt đem bán cái lầm than, chém giết của mình, bán sốt dẻo cho những lò thông tin thế giới, luôn luôn cần rực lửa.* *1945, "Các đồng chí về. Nghị quyết nằm trong hốc ngực" (trang 71).*
Theo chân anh hùng Phạm Bảy, "người đồng chí Đảng đầu tiên", "cách mạng tuyển anh đi từ đó". 1959, người Dần trở về, đi lại những phố Dần, vào lại ngõ ngách cuộc cách mạng kháng chiến... bằng những con chữ mới. 1959, sau cuộc tổng tấn công, càn quét, bắt sống, xử tử chữ thời Nhân Văn, người Dần trở về quê cũ dẫn ta vào cô đơn, vào cõi chết, vào nhà săm, vào phủ toàn quyền, vào hỏa lò, vào lớp học... bằng những âm vang khác, không giống bất cứ một âm vang sôi sục nào của những bài thơ kháng chiến, giục máu, thúc cờ. Mà bằng những con chữ chưa bao giờ xuất hiện trên thị trường chữ nghĩa cách mạng: Thơ ở đây làm với những con chữ ma, một thời đã chết trong cô đơn, âm thầm; chúng rủ ta đi tảo mộ. Thơ ở đây làm với những chữ bị giam trong hòm lâu ngày, chúng trốn ra, run run, táp vào ta, lẫn với mưa, với gió. Chữ đây là những sinh linh, những âm bản của cuộc đời. Chữ đây cứ tuôn ra như những giọt nước mắt, những linh hồn đầy thương tích lang thang không nhà, không cửa. Chữ đây là những sinh linh sống nhờ, thác gửi. Mỗi lần nhà thơ gõ đũa gọi hồn là chúng đi theo. Người đọc mê lạc trong nghĩa địa chữ, bạt ngàn mồ mả, chằng chịt cổng tỉnh.
Trong những núi thơ ca tụng kháng chiến, ca tụng cách mạng mùa thu, cổng tỉnh trổi lên như một cung đàn lỗi nhịp, một ngọn cỏ dại, mọc xế bên mồ.
**THỤY KHUÊ** *Paris, tháng 2/ 2003 - tháng 4/ 2005*
*********************************
Tôi ở phố Sinh Từ
Hai người
Một gian nhà chật,
Rất yêu nhau sao cuộc sống không vui?
Tổ quốc hôm nay
tuy gọi sống hòa bình
Nhưng mới chỉ là trang thứ nhất
Chúng ta còn muôn việc rối tinh...,
Chúng ta
Ngày làm việc, đêm thì lo đẫy giấc
Vợ con đau thì rối ruột thuốc men
Khi mảng vui - khi chợt nhớ - chợt quên
Trăm cái bận hàng ngày nhay nhắt.
Chúng ta vẫn làm ăn chiu chắt.
Ta biết đâu bên Mỹ miếc tít mù
Chúng còn đương bày kế hại đời ta?
Tôi đi giữa trời mưa đất Bắc
Đất hôm nay tầm tã mưa phùn
Bỗng nhói ngang lưng
máu rỏ xuống bùn
Lưng tôi có tên nào chém trộm?
A! Cái lưỡi dao cùn!
Không đứt được - mà đau!
Chúng định chém tôi làm hai mảnh
Ôi! Cả nước! Nếu mà lưng tôi lạnh
Hãy nhìn xem: có phải vết dao?
Không đứt được mà đau!
Lưng Tổ Quốc hôm nay rớm máu
Tôi đã sống rã rời cân não
Quãng thời gian nhưng nhức chuyện đi Nam
Những cơn mưa rơi mãi tối sầm
Họ lếch thếch ôm nhau đi từng mảng
Tôi đã trở nên người ôm giận
Tôi đem thân làm ụ cản đường đi
- Dừng lại!
Đi đâu?
Làm gì?
Họ kêu những thiếu tiền, thiếu gạo
Thiếu Cha, thiếu Chúa, thiếu vân vân
Có cả anh Nam chị Nữ kêu buồn
- Ở đây
Khát gió, thèm mây...
Ô hay!
Trời của chúng ta gặp ngày mây rủ?
Nhưng trời ta sao bỏ nó mà đi?
Sau đám mây kia
là cả miền Nam
Sao nỡ tưởng non bồng của Mỹ!
Tôi muốn khóc giữ từng em bé
- Bỏ tôi ư? - Từng vạt áo - Gót chân
Tôi muốn kêu lên - những tiếng cọc cằn...
- Không! Hãy ở lại!
Mảnh đất ta hôm nay dù tối
Cũng còn hơn
Non bồng Mỹ
triệu lần...
Mảnh đất dễ mà quên?
Hỡi bạn đi Nam
Thiếu gì ư? Sao chẳng nói thật thà?
Chỉ là:
- thiếu quả tim bộ óc!
Những lời nói sắp thành nói cục
Nhưng bỗng dưng tôi chỉ khóc mà thôi
Tôi nức nở giữa trời mưa bão.
Họ vẫn ra đi.
- Nhưng sao bước rã rời?
Sao họ khóc?
Họ có gì thất vọng?
Đất níu chân đi,
gió cản áo quay về
Xa đất Bắc tưởng như rời cõi sống.
Tưởng như đây là phút cuối cùng
Giăng giối lại : - mỗi lùm cây - hốc đá
- mỗi căn vườn - gốc vả - cây sung
Không nói được, chỉ còn nức nở
Trắng con ngươi nhìn lại đất trời
Nhìn cơn nắng lụi, nhìn hạt mưa sa
Nhìn con đường cũ, nhìn ngôi sao mờ
Ôi đất ấy - quên làm sao được?
Quên sao nơi ấm lạnh ngọt bùi
Hôm nay đây mưa gió dập vùi
- Mưa đổ mãi lên người xa đất Bắc...
Ai dẫn họ đi?
Ai?
Dẫn đi đâu? - Mà họ khóc mãi thôi
Trời vẫn quật muôn vàn tảng gió
Bắc Nam ơi, đứt ruột chia đôi
Tôi cúi xuống - Quỳ xin mưa bão
Chớ đổ thêm lên đầu họ
- khổ nhiều rồi!
Họ xấu số - chớ hành thêm họ nữa
Vườn tược hoang sơ - Cửa nhà vắng chủ
Miền Nam muôn dặm, non nước buồn thiu
Họ đã đi nhưng trút lại tâm hồn
Ôi đất Bắc! Hãy giữ gìn cho họ!
Tôi ở phố Sinh Từ
Những ngày ấy bao nhiêu thương xót
Tôi bước đi
không thấy phố
không thấy nhà
Chỉ thấy mưa sa
trên màu cờ đỏ
Gặp em trong mưa
Em đi tìm việc
Mỗi ngày đi lại cúi đầu về
- Anh ạ!
họ vẫn bảo chờ...
Tôi không gặng hỏi, nói gì ư?
Trời mưa, trời mưa
Ba tháng rồi
Em đợi
Sống bằng tương lai
Ngày và đêm như lũ trẻ mồ côi
Lũ lượt dắt nhau đi buồn bã
Em đi
trong mưa
cúi đầu
nghiêng vai
Người con gái mới mười chín tuổi
Khổ thân em mưa nắng đi về
lủi thủi
Bóng chung
đè lên
số phận
từng người
Em cúi đầu đi, mưa rơi
Những ngày ấy bao nhiêu thương xót
Tôi bước đi
không thấy phố
không thấy nhà
Chỉ thấy mưa sa
trên màu cờ đỏ
Đất nước khó khăn này
sao không thấm được vào thơ?
Những tủ kính tôi dừng chân dán mũi
Các thứ hàng ế ẩm đợi người mua
Nhưng mà sách - hình như khá chạy
À quyển kia của bạn này - bạn ấy
Quyển của tôi tư lự - nét đăm đăm
Nó đang mơ : - nếu thêm cả miền Nam
Số độc giả sẽ tăng dăm bảy triệu
Tôi đã biến thành người định kiến
Tôi ước ao tất cả mọi người ta
Đòi thống nhất, phải đòi từ việc nhỏ
- từ cái ăn
cái ngủ
chuyện riêng tư
- từ suy nghĩ
nựng con
và tán vợ.
Trời mưa mãi lây rây đường phố
Về Bắc Nam tôi chưa viết chút nào
Tôi vẫn quyết Thơ phải khua bão gió
Nhưng hôm nay
tôi bỗng cúi đầu
Thơ nó đi đâu?
Sao những vần thơ
Chúng không chuyển, không xoay trời đất?
Sao chúng không chắp được cõi bờ?
Non nước sụt sùi mưa
Tôi muốn bỏ Thơ
làm việc khác
Nhưng hôm nay tôi mê mải giữa trời mưa
Chút tài mọn
tôi làm thơ chính trị.
Những ngày ấy bao nhiêu thương xót
Tôi bước đi
không thấy phố
không thấy nhà
Chỉ thấy mưa sa
trên màu cờ đỏ
Em ơi! - Ta ở phố Sinh Từ
Em đương có chuyện gì vui hử?
À cái tin trên báo - Ừ em ạ
Chúng đang phải dậm chân đấm ngực!
Vượt qua đầu chúng nó,
mọi thứ hàng
Những tấn gạo vẫn vượt đi
Những tấn thư, tài liệu
Vẫn xéo qua đầu chúng, giới danh gì?
Ý muốn dân ta
là lực sĩ khổng lồ
Đè cổ chúng mà xóa nhòa giới tuyến
Dân ta muốn, trời kia cũng chuyển
Nhưng
Trời mưa to lụt cả gian nhà
Ôm tất tả che mưa cản gió
Con chó mực nghe mưa là rú
Tiếng nó lâu nay như khản em a
Thương nó nhỉ - Nó gầy - Lông xấu quá
Nó thiếu ăn - hay là giết đi ư?
Nó đỡ khổ - cả em đỡ khổ.
Em thương nó - Ừ thôi chuyện đó
Nhưng hôm nay anh mới nghĩ ra
Anh đã biến thành người định kiến
Những ngày ấy bao nhiêu thương xót
Tôi bước đi
không thấy phố
không thấy nhà
Chỉ thấy mưa sa
trên màu cờ đỏ
Tôi đi giữa trời mưa đất Bắc
Tai bỗng nghe những tiếng thì thầm
Tiếng người nói xen tiếng đời ầm ã
- Chúng phá hiệp thương
- Liệu có hiệp thương?
- Liệu có tuyển cử?
- Liệu tổng hay chẳng tổng?
- Liệu đúng kỳ? Hay chậm vài năm?
Những câu hỏi đi giữa đời lỏng chỏng.
Ôi! Xưa nay Người vẫn thiếu tin Người
Người vẫn thường kinh hoảng trước Tương lai
Người quên mất Mỹ là sư tử giấy.
Người vẫn vội - Người chưa kiên nhẫn mấy
Gan người ta chưa phải đúng công nông
Người chửa có dạ lim tim sắt
Người mở to đôi mắt mà trông!
A tiếng kèn vang
quân đội anh hùng
Biển súng
rừng lê
bạt ngàn con mắt
Quân ta đi tập trận về qua
Bóng cờ bay đỏ phố đỏ nhà.
Lá cờ ấy lá cờ bách thắng
Đoàn quân kia muôn trận chẳng sờn gan
Bao tháng năm đói rét nhọc nhằn
Từ đất dấy lên
là quân vô sản
Mỗi bước đi lại một bước trưởng thành
Thắng được Chiến tranh
giữ được Hòa bình
Giặc cũ chết - lại lo giặc mới
Đoàn quân ấy kẻ thù sợ hãi
Chưa bao giờ làm mất bụng dân yêu
Dân ta ơi! Chiêm nghiệm đã nhiều
Ai có LÝ? Và ai có LỰC?
Tôi biết rõ đoàn sung sức ấy
Biết nhân dân
biết Tổ Quốc Việt Nam này
Những con người từ ức triệu năm nay
Không biết nhục
Không biết thua
Không biết sợ!
Hôm nay
Cả nước chỉ có một lời hô: THỐNG NHẤT
Chúng ta tin khẩu hiệu ta đòi
- Giả miền Nam!
Tôi ngửa mặt lên trời
Kêu một tiếng - bỗng mầu trời rơi xuống
Vài ba tia máu đỏ rớt vào tôi
Dân ta ơi!
Những tiếng ta hô
Có sức đâm trời chảy máu.
Không địch nào cưỡng nổi ý ta
Chúng ta đi - như quả đất khổng lồ
Hiền hậu lắm - nhưng mà đi quả quyết...
Hôm nay
Những vần thơ tôi viết
Đã giống lưỡi lê: đâm
Giống viên đạn: xé
Giống bão mưa: gào
Giống tình yêu: thắm
Tôi thường tin ở cuộc đấu tranh đây
Cả nước đã bầu tôi toàn phiếu
Tôi là người vô địch của lòng tin
Sao bỗng hôm nay,
tôi cúi mặt trước đèn?
Gian nhà vắng- chuột đêm nó rúc.
Biết bao nhiêu lo lắng hiện hình ra.
Hừ! Chúng đã biến thành tảng đá
chặn đường ta!
Em ơi thế ra
Người tin tưởng nhất như anh
vẫn có phút giây ngờ vực
Ai có LÝ? Và ai có LỰC?
Ai người tin? Ai kẻ ngã lòng tin?
Em ơi
Cuộc đấu tranh đây
cả nước
cả hoàn cầu
Cả mỗi người đêm ngủ vẫn lo âu
Có lẫn máu, có xót thương lao lực
Anh gạch xóa trang thơ hằn nét mực
Bỗng mặt anh nhìn thấy! Lạ lùng thay!
Tảng đá chặn đường này!
Muôn triệu con người
muôn triệu bàn tay
Bật cả máu ẩy đá lăn xuống vực!
Anh đã nghĩ: Không có đường nào khác
Đem ngã lòng ra
mà thống nhất Bắc Nam ư?
Không không!
Đem sức gân ra!
Em ơi em!
Cái này đỏ lắm, gọi là TIM
Anh cho cuộc đấu tranh giành THỐNG NHẤT.
———————————————————————————
Hôm nay
Trời đã thôi mưa thôi gió
Nắng lên đỏ phố đỏ nhà
Đỏ mọi buồng tim lá phổi
Em ơi đếm thử bao nhiêu ngày mưa!
Bây giờ
Em khuân đồ đạc ra phơi
Em nhé đừng quên
Khuân cả tim gan chúng mình ra phơi nắng
Em nhìn cao tít trời xanh
Dưới phố bao nhiêu cờ đỏ!
Hôm nay em đã có việc làm
Lương ít - Sống còn khó khăn
Cũng là may...
Chính phủ muôn lo nghìn lắng
Thực có tài đuổi bão xua mưa không thì còn khổ
Em treo cờ đỏ đầu nhà
Lá cờ trừ ma
Xua được bóng đen chúng nó!
Những vết thương kháng chiến đỏ lòm
Đã mím miệng lên da lên thịt
Tôi bỗng nhói ở nơi lồng ngực
Em ơi!
Chúng đốt phố Gâliêni
và nhiều phố khác
Anh đã sống ở Saigòn thuả trước
Cảnh miền Nam thành một góc tim anh
Chúng đốt tận đâu
mà lửa xém tim mình
Tim nó bị thui đen một nửa
Từ dạo ấy
mà em chẳng rõ
-Em hãy đỡ cho anh khỏi ngã
Đứng đây
Một lúc!
Cờ bay
đỏ phố
đỏ nhà
Màu cờ kia là thang thuốc chữa cho anh
Ai thắng ai thua?
Ai có LÝ? Và ai có LỰC?
Em ơi
Hôm nay
trời xanh
xanh đục
Nắng lên
đỏ phố
đỏ cờ
Cuồn cuộn mít tinh
Những ngày thương xót đã lùi xa
Hòa bình
thêm vững
Anh bước đi
đã thấy phố
thấy nhà
Không thấy mưa sa
Chỉ thấy nắng lên
Trên màu cờ đỏ
Ta ở phố Sinh Từ
Em này
Hôm nay
đóng cửa
Cả nhà ra phố
mít tinh
Vung cờ đỏ
hát hò
vỡ phổi
Hỡi những người
thành phố
thôn quê
Đói no lành rách
Người đang vui
Người sống đang buồn
Tất cả!
Ra đường!
Đi!
hàng đoàn
hàng đoàn
Đòi lấy tương lai:
HOÀ BÌNH
THỐNG NHẤT
ĐỘC LẬP
DÂN CHỦ
Đó là tim
là máu đời mình
Là cơm áo! Là ái tình
Nhất định thắng!
**TRẦN DẦN** *** Ghi chú của Thụy Khuê:**
Đoạn trên đây, sau phần gạch ngang, từ dòng
*«Hôm nay* *Trời đã thôi mưa thôi gió* *Nắng lên đỏ phố đỏ nhà* *Đỏ mọi buồng tim lá phổi…»*
có thực là đã được "bổ sung" để in trên Giai phẩm Mùa Xuân 1956? Hay là tác giả đã viết ngay từ đầu, trong nguyên bản? Cả hai trường hợp đều dẫn đến một câu hỏi khác: Tại sao đã có phần "kết luận" rất "có hậu" (nếu được viết từ trước), hoặc phần "bổ sung" rất "tích cực" (nếu được thêm vào) như phần dưới đây, mà Trần Dần vẫn còn bị buộc tội? Dù sao chăng nữa, phần viết dưới đây, dù không giống tinh thần Trần Dần trong những văn bản khác, nhưng nó phản ảnh khá đúng một số nhận thức sai lầm của Trần Dần khi viết về miền Nam.

Cache-Control: no-cache

Set-Cookie: fn.gzip=2;expires=Sat, 22 Apr 2028 10:15:51 GMT;path=/

Vary: Accept-Encoding,Cookie


markdown:
Đăng nhập
Facebook
Google
Email / SĐT / Username
Mật khẩu
Đăng nhập
Quên mật khẩu ?
Bạn chưa có tài khoản ?
Đăng ký ngay ?

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Server: Google Frontend


markdown:
# Tìm việc làm, Tuyển dụng nhân sự
Tìm kiếm theo các tiêu chí: . Có
**1081** tin tuyển dụng.
### Tìm việc làm, Tuyển dụng nhân sự
[](/nhan-vien-thu-mua-nguyen-lieu-an-toan-thuc-pham-kiem-khe-nguon-hang-dr2206.html) ![ Công ty TNHH Hương gia vị Sơn Hà](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_2206.jpg)
![ Công ty TNHH Hương gia vị Sơn Hà](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_2206.jpg)
[Công ty TNHH Hương gia vị Sơn Hà](/nhan-vien-thu-mua-nguyen-lieu-an-toan-thuc-pham-kiem-khe-nguon-hang-dr2206.html)
Là công ty có 100% vốn đầu tư của Nhật Bản, chuyên sản xuất các loại hương gia vị để xuất khẩu đi nước ngoài ( hồi, quế, tiêu ..) Bên em có trụ sở chính tại khu công nghiệp Từ Sơn, Bắc Ninh. Và đây cũ...
- Công ty TNHH Hương gia vị Sơn Hà cần tuyển
- Từ Sơn, Bắc Ninh
- Lương : -
- Hạn nộp : 20/07/2018
[](/nghien-cuu-vien-duoc-ly-sinh-hoa-bao-quan-va-che-bien-cong-nghe-sinh-hoc-nghien-cuu-va-che-bien-cay-thuoc-ke-toan-lam-hoc-phan-loai-thuc-vat-quan-ly-tai-nguyen-rung-dr2061.html) ![ Thông báo tuyển dụng Viện Dược liệu – Bộ Y tế](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_2061.jpg)
![ Thông báo tuyển dụng Viện Dược liệu – Bộ Y tế](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_2061.jpg)
[Thông báo tuyển dụng Viện Dược liệu – Bộ Y tế](/nghien-cuu-vien-duoc-ly-sinh-hoa-bao-quan-va-che-bien-cong-nghe-sinh-hoc-nghien-cuu-va-che-bien-cay-thuoc-ke-toan-lam-hoc-phan-loai-thuc-vat-quan-ly-tai-nguyen-rung-dr2061.html)
Thông báo tuyển dụng Viện Dược liệu – Bộ Y tế I.Số lượng tuyển dụng. 1. Tại Hà Nội: 09 viên chức - 03 vị trí Nghiên cứu viên có trình độ Dược sỹ Đại học trở lên + 02: Nghiên cứu viên nghiên cứu dư...
- Viện Dược liệu – Bộ Y tế
- Hoàn Kiếm, Hà Nội
- Lương : -
- Hạn nộp : 29/06/2018
[](/tuyen-dung-giao-vien-tieng-anh-dr2205.html) ![ [Thái Nguyên] Tuyển dụng Giáo viên Tiếng Anh ](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_2205.jpg)
![ [Thái Nguyên] Tuyển dụng Giáo viên Tiếng Anh ](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_2205.jpg)
[[Thái Nguyên] Tuyển dụng Giáo viên Tiếng Anh ](/tuyen-dung-giao-vien-tieng-anh-dr2205.html)
1. Số lượng: - 02 giáo viên 2. Giới tính: - Nam/Nữ (ưu tiên Nam) 3. Yêu cầu: - Tốt nghiệp Đại học, bằng Khá trở lên - Có chứng chỉ Tiếng Anh Quốc tế tương đương cấp độ C1 - Ưu tiên các bạn...
- Công ty TNHH Giáo dục và Việc làm Quốc tế Huyền Anh
- Thái Nguyên, Thái Nguyên
- Lương : 7 triệu
- Hạn nộp : 10/10/2018
[](/duoc-quan-ly-trinh-duoc-vien-cham-soc-suc-khoe-dr1605.html) ![ QUẢN LÝ TRÌNH DƯỢC VIÊN _BÌNH DƯƠNG](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1605.png)
![ QUẢN LÝ TRÌNH DƯỢC VIÊN _BÌNH DƯƠNG](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1605.png)
[QUẢN LÝ TRÌNH DƯỢC VIÊN _BÌNH DƯƠNG](/duoc-quan-ly-trinh-duoc-vien-cham-soc-suc-khoe-dr1605.html)
1. Mô tả chi tiết công việc * Tóm tắt công việc - Đảm bảo thực hiện đầy đủ các chỉ tiêu từ phía công ty theo kế hoạch đã định. Khai thác tối đa thị trường. thực hiện đúng, đủ các chính sách từ công ...
- CÔNG TY CỔ PHẦN DƯỢC PHẨM BÁCH NIÊN
- Quận 10, Tp.HCM
- Lương : -
- Hạn nộp : 05/04/2018
[](/an-ninh-bao-ve-dr2170.html) ![ Nhân Viên An Ninh - Big C Hải Phòng](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_2170.png)
![ Nhân Viên An Ninh - Big C Hải Phòng](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_2170.png)
[Nhân Viên An Ninh - Big C Hải Phòng](/an-ninh-bao-ve-dr2170.html)
1. Mô tả chi tiết công việc - Quản lý hoạt động vệ sinh, an ninh và công ty thứ 3 như bảo vệ, công ty vệ sinh, nhà thầu… - Áp dụng các quy định về an ninh và an toàn lao động - Đảm bảo an toàn về c...
- Hệ Thống Big C Việt Nam
- Ngô Quyền, Hải Phòng
- Lương : -
- Hạn nộp : 10/05/2018
[](/ke-toan-kiem-toan-dr2177.html) ![ Kế Toán Nội Bộ](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_2177.jpg)
![ Kế Toán Nội Bộ](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_2177.jpg)
[Kế Toán Nội Bộ](/ke-toan-kiem-toan-dr2177.html)
1. Mô tả chi tiết công việc - Theo dõi công nợ phải thu, phải trả - Theo dõi doanh thu bán hàng - Nhập dữ liệu vào phần mềm kế toán Asoft - Giao dịch tại ngân hàng - Lưu trữ chứng từ - Mua vật t...
- CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ KẾ TOÁN TÂM PHÁT
- Quận 7, Tp.HCM
- Lương : -
- Hạn nộp : 10/07/2018
[](/thu-ky-hanh-chinh-nhan-su-thong-dich-vien-bien-phien-dich-tro-ly-giam-doc-dr1254.html) ![ TRỢ LÝ TỔNG GIÁM ĐỐC](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1254.jpg)
![ TRỢ LÝ TỔNG GIÁM ĐỐC](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1254.jpg)
[TRỢ LÝ TỔNG GIÁM ĐỐC](/thu-ky-hanh-chinh-nhan-su-thong-dich-vien-bien-phien-dich-tro-ly-giam-doc-dr1254.html)
Mô tả chi tiết công việc - Theo dõi tình hình hoạt động của thị trường; Các vấn đề kinh doanh, tài chính, nhân sự… của Công ty thông qua việc thu thập, tổng hợp, phân tích các thông tin - Nhận biế...
- Công Ty CPĐTTMQT Mặt Trời Đỏ
- Toàn quốc
- Lương : 20 triệu
- Hạn nộp : 05/06/2018
[](/cong-ty-cp-tap-doan-thanh-nam-tuyen-ke-toan-truong-ke-toan-truong-kiem-toan-dr1450.html) ![ Kế Toán Trưởng](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1450.png)
![ Kế Toán Trưởng](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1450.png)
[Kế Toán Trưởng](/cong-ty-cp-tap-doan-thanh-nam-tuyen-ke-toan-truong-ke-toan-truong-kiem-toan-dr1450.html)
Mô tả chi tiết công việc * Mô tả công việc: - Quản lý và điều hành phòng Kế toán.Chịu trách nhiệm trước Ban giám đốc về hoạt động của phòng kế toán. - Hoạch định, tổ chức, kiểm tra, duy trì và đ...
- CÔNG TY CỔ PHẦN QUỐC TẾ PHƯƠNG ANH
- Toàn quốc
- Lương : 18 triệu
- Hạn nộp : 07/04/2018
[](/xay-dung-moi-tot-nghiep-thuc-tap-kien-truc-nhan-vien-ky-thuat-shop-dr1667.html) ![ Nhân Viên Kỹ Thuật Shop Drawing (Dân dụng cao tầng) ](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1667.jpg)
![ Nhân Viên Kỹ Thuật Shop Drawing (Dân dụng cao tầng) ](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1667.jpg)
[Nhân Viên Kỹ Thuật Shop Drawing (Dân dụng cao tầng) ](/xay-dung-moi-tot-nghiep-thuc-tap-kien-truc-nhan-vien-ky-thuat-shop-dr1667.html)
Mô tả chi tiết công việc * Mô tả công việc: - Lập bản vẽ shodrawing, biện pháp thi công (BPTC) các hạng mục của dự án - Tham gia cập nhật và điều chỉnh phương án shopdrawing, BPTC, khối lượng thi c...
- CÔNG TY CỔ PHẦN ECOBA VIỆT NAM
- Cầu Giấy, Hà Nội
- Lương : -
- Hạn nộp : 13/04/2018
[](/xay-dung-vat-lieu-vat-tu-mua-hang-nhan-vien-du-toan-dr1672.html) ![ Nhân Viên Dự Toán](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1672.jpg)
![ Nhân Viên Dự Toán](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1672.jpg)
[Nhân Viên Dự Toán](/xay-dung-vat-lieu-vat-tu-mua-hang-nhan-vien-du-toan-dr1672.html)
Mô tả chi tiết công việc * Mô tả: - Tính toán bóc tách khối lượng vật tư dựa trên bản vẽ thiết kế (BTCT, kết cấu thép, vật tự nội ngoại thất, điện, nước, …) và tính chi phí của dự án. - Theo dõi và...
- Công ty TNHH TV-TK-XD Không Gian Đẹp (BSA)
- Tân Bình, Tp.HCM
- Lương : 6 triệu
- Hạn nộp : 13/04/2018
[](/kinh-doanh-ban-hang-nhan-vien-kinh-doanh-dich-vu-khach-hang-ban-le-ban-si-dr1938.html) ![ Nhân Viên Kinh Doanh - Kênh Bán Buôn](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1938.jpg)
![ Nhân Viên Kinh Doanh - Kênh Bán Buôn](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1938.jpg)
[Nhân Viên Kinh Doanh - Kênh Bán Buôn](/kinh-doanh-ban-hang-nhan-vien-kinh-doanh-dich-vu-khach-hang-ban-le-ban-si-dr1938.html)
1. Mô tả chi tiết công việc - Triển khai các công việc bán hàng; chịu trách nhiệm chính về doanh thu, doanh số bán buôn khu vực phụ trách - Thiết lập mạng lưới kinh doanh, thu thập thông tin thị trư...
- Công Ty TNHH Thương Mại K & K Toàn Cầu
- Hà Đông, Hà Nội
- Lương : -
- Hạn nộp : 22/04/2018
[](/metallurgist-nui-phao-h-c-starck-tungsten-chemicals-thai-nguyen-dr1780.html) ![ Metallurgist](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1780.jpg)
![ Metallurgist](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1780.jpg)
[Metallurgist](/metallurgist-nui-phao-h-c-starck-tungsten-chemicals-thai-nguyen-dr1780.html)
CÁC PHÚC LỢI DÀNH CHO BẠN Medical health care insurance, accident insurance for all family members Free transportation, accommodation, air ticket, The 13th salary, meal, competitive salary MÔ TẢ...
- NUI PHAO - H.C.STARCK TUNGSTEN CHEMICALS - Thái Nguyên
- Toàn quốc
- Lương : 15 triệu
- Hạn nộp : 14/04/2018
[](/electrical-engineer-nui-phao-h-c-starck-tungsten-chemicals-thai-nguyen-dr1777.html) ![ Electrical Engineer](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1777.jpg)
![ Electrical Engineer](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1777.jpg)
[Electrical Engineer](/electrical-engineer-nui-phao-h-c-starck-tungsten-chemicals-thai-nguyen-dr1777.html)
CÁC PHÚC LỢI DÀNH CHO BẠN Medical health care insurance, accident insurance for all family members Free transportation, accommodation, air ticket, The 13th salary, meal, competitive salary MÔ TẢ...
- NUI PHAO - H.C.STARCK TUNGSTEN CHEMICALS - Thái Nguyên
- Toàn quốc
- Lương : 25 triệu
- Hạn nộp : 14/04/2018
[](/duoc-dr1608.html) ![ TRÌNH DƯỢC VIÊN ETC _BÌNH THUẬN](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1608.jpg)
![ TRÌNH DƯỢC VIÊN ETC _BÌNH THUẬN](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1608.jpg)
[TRÌNH DƯỢC VIÊN ETC _BÌNH THUẬN](/duoc-dr1608.html)
1. Mô tả chi tiết công việc * Tóm tắt công việc - Đảm bảo thực hiện đầy đủ các chỉ tiêu từ phía công ty theo kế hoạch đã định. Khai thác tối đa thị trường. thực hiện đúng, đủ các chính sách từ công ...
- CÔNG TY CỔ PHẦN DƯỢC PHẨM BÁCH NIÊN
- Quận 10, Tp.HCM
- Lương : -
- Hạn nộp : 05/04/2018
[](/moi-truong-xu-lu-rac-thai-lam-thi-nghiem-nuoc-dau-vao-dau-ra-dr1218.html) ![ Tuyển dụng gấp ](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1218.jpg)
![ Tuyển dụng gấp ](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1218.jpg)
[Tuyển dụng gấp ](/moi-truong-xu-lu-rac-thai-lam-thi-nghiem-nuoc-dau-vao-dau-ra-dr1218.html)
- Địa chỉ: Đồng Sài, Phù Lãng, Quế Võ, Bắc Ninh. - Yêu cầu: Nam - Số lượng: 2 - Chuyên ngành: Môi trường - Kinh nghiệm: Được đào tạo - Lương: > 5 triệu - Công việc: Vận hành hệ thống xử lý nước...
- CÔNG TY TNHH MÔI TRƯỜNG VIỆT TIẾN
- Quế Võ, Bắc Ninh
- Lương : 5 triệu
- Hạn nộp : 02/06/2018
[](/lao-dong-pho-thong-van-chuyen-giao-thong-kho-bai-dr1547.html) ![ Tài Xế Xe Tải (làm việc tại Bình Chánh)](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1547.png)
![ Tài Xế Xe Tải (làm việc tại Bình Chánh)](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1547.png)
[Tài Xế Xe Tải (làm việc tại Bình Chánh)](/lao-dong-pho-thong-van-chuyen-giao-thong-kho-bai-dr1547.html)
Mô tả chi tiết công việc - Mức lương: 7-10 triệu - Số lượng tuyển dụng: 1 * Mô tả - Lái xe tải chở nguyên vật liệu cho các công trình xây dựng của Tập đoàn * QUYỀN LỢI KHI GIA NHẬP ĐẠI GIA ĐÌN...
- Công Ty Cổ Phần Cơ Khí - Xây Dựng - Thương Mại Đại Dũng
- Bình Chánh, Tp.HCM
- Lương : 10 triệu
- Hạn nộp : 30/04/2018
[](/quang-cao-khuyen-mai-doi-ngoai-nghe-thuat-thiet-ke-giai-tri-bao-chi-bien-tap-vien-xuat-ban-to-chuc-su-kien-dr1474.html) ![ NHÂN VIÊN SỰ KIỆN EVENT ](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1474.png)
![ NHÂN VIÊN SỰ KIỆN EVENT ](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1474.png)
[NHÂN VIÊN SỰ KIỆN EVENT ](/quang-cao-khuyen-mai-doi-ngoai-nghe-thuat-thiet-ke-giai-tri-bao-chi-bien-tap-vien-xuat-ban-to-chuc-su-kien-dr1474.html)
Mô tả chi tiết công việc - Lập kế hoạch, lên chương trình, chuẩn bị và tham gia tổ chức các sự kiện. - Lên kế hoạch truyền thông, tham gia sự kiện. - Tham mưu và đề xuất với cấp trên những ý tưởn...
- TỔNG CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU TƯ DHC
- Hải Châu, Đà Nẵng
- Lương : -
- Hạn nộp : 28/04/2018
[](/truong-cao-dang-duoc-ha-noi-tuyen-giang-vien-bo-mon-duoc-dr1384.html) ![ Giảng Viên Bộ Môn Dược](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1384.png)
![ Giảng Viên Bộ Môn Dược](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1384.png)
[Giảng Viên Bộ Môn Dược](/truong-cao-dang-duoc-ha-noi-tuyen-giang-vien-bo-mon-duoc-dr1384.html)
- Mức lương: 5-7 triệu - Kinh nghiệm: 1 năm - Trình độ: Đại học - Tỉnh/Thành phố: Việc làm Hà Nội - Ngành nghề: Giáo dục/Đào tạo/Thư viện, Y tế - Số lượng tuyển dụng: 5 - Giới tính: Không yêu cầ...
- TRƯỜNG CAO ĐẲNG DƯỢC HÀ NỘI
- Toàn quốc
- Lương : 5 triệu
- Hạn nộp : 17/03/2018
[](/chairman-business-planner-tro-ly-kinh-doanh-cho-chu-tich-tap-doan-dr1379.html) ![ Chairman Business Planner ( Trợ Lý Kinh Doanh Cho Chủ Tịch Tập Đoàn)](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1379.png)
![ Chairman Business Planner ( Trợ Lý Kinh Doanh Cho Chủ Tịch Tập Đoàn)](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1379.png)
[Chairman Business Planner ( Trợ Lý Kinh Doanh Cho Chủ Tịch Tập Đoàn)](/chairman-business-planner-tro-ly-kinh-doanh-cho-chu-tich-tap-doan-dr1379.html)
CÁC PHÚC LỢI DÀNH CHO BẠN Được hưởng các chế độ theo luật lao động của nhà nước Được công nhận giờ làm thêm, làm ngày nghỉ lễ, làm cuối tuần MÔ TẢ CÔNG VIỆC - 한국어:TOPIK 6 급 - 학사이상 - 제조회사와전략계...
- ALUKO GROUP - Hà Nội, Hưng Yên, Thái Nguyên
- Toàn quốc
- Lương : 50 triệu
- Hạn nộp : 14/03/2018
[](/management-accounting-specialist-dr1367.html) ![ Management Accounting Specialist](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1367.gif)
![ Management Accounting Specialist](/Uploads/Product/images/thumb/art_160_120_1367.gif)
[Management Accounting Specialist](/management-accounting-specialist-dr1367.html)
CÁC PHÚC LỢI DÀNH CHO BẠN Extra insurances for employees, spouse, children under 18 years old Free accommodation, air ticket, transportation, meal allowance High salary. Big working environment w...
- MASAN RESOURCES - Hà Nội, Thái Nguyên
- Toàn quốc
- Lương : -
- Hạn nộp : 31/07/2018
Quý khách muốn nhanh chóng tìm được việc làm ?

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Cache-Control: private

Connection: close


markdown:
Hiện nay, do môi trường phát triển liên tục, nguồn nước liên tục gặp vấn đề về địa chất cũng như ô nhiễm công nghiệp. Hưng Yên là một tỉnh giáp ranh với Thủ đô, đồng thời cũng đang trên đà phát triển không ngừng. Do đó nên nguồn nước uống,
**nước sinh hoạt tại Hưng Yên gặp nhiều vấn đề nghiêm trọng**.
Hiện nay trên thị trường máy lọc nước rất hỗn loạn bởi hàng loạt những điểm bán không rõ nguồn gốc. Rất nhiều người bị hấp dẫn bởi giá thành rẻ nên vô tình tiếp tay cho hàng giả, hàng kém chất lượng. Máy lọc nước giả, kém chất lượng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ gia đình bạn. Do đó, hãy chỉ nên mua
[máy lọc nước Karofi chính hãng](/).
Và đảm bảo máy lọc nước Karofi tại Hưng Yên chính xác là hàng thật, chúng tôi xin cung cấp địa chỉ, thông tin điểm bán máy lọc nước Karofi tại Hưng Yên với giá thành hợp lý nhất.
Nội dung
**Đại lý bán máy lọc nước Karofi tại Hưng Yên**
Karofi Việt Nam là đại điện cung cấp, phân phối máy lọc nước Karofi chính hãng trên toàn quốc. Sản phẩm tại Karofi Việt Nam luôn đảm bảo chất lượng, nguồn gốc sản phẩm. Chúng tôi cung cấp máy lọc nước Karofi tại Hưng Yên theo đúng tiêu chuẩn của Công ty. Bạn hoàn toàn yên tâm khi mua sản phẩm máy lọc nước, cây nước nóng lạnh tại Karofi Việt Nam.
**Vì sao bạn nên lựa chọn sản phẩm của chúng tôi**
- Tất cả các sản phẩm của chúng tôi đều được kiểm định chất lượng trước khi lắp đặt cho khách hàng
- Là đơn vị đi đầu trong lĩnh vực nước và xử lý nước.
- Chúng tôi là điểm bán hàng chính thức của Công ty Karofi.
- Thợ kỹ thuật lâu năm nhiều kinh nghiệm sẽ lắp đặt và tư vấn sử dụng cho bạn.
- Bảo hành dài hạn với sản phẩm và linh kiện.
**Ưu đãi khi chọn hàng của chùng tôi**
- Giá thành tốt nhất trên thị trường cả nước.
- Miễn phí vận chuyển và lắp đặt khu vực nội thành.
- Rất nhiều các chương trình khuyến mại đặc biệt, có giá trị.
**Ưu điểm của máy lọc nước RO Karofi**
- Dễ lắp đặt, sử dụng, không ảnh hưởng đến kết cấu nguồn nước nhà bạn.
- Cam kết một đổi một trong toàn bộ thời gian bảo hành.
- Tư vấn và kiểm tra miễn phí nguồn nước trước khi lọc nhà bạn
- Tiết kiệm điện..
Chúng tôi tự hào là nhà phân phối các sản phẩm chính hãng của Công ty Karofi. Với sự đầu tư chuyên nghiệp và tối ưu hoàn toàn trong kinh doanh, chúng tôi luôn nỗ lực cao nhất để xứng đáng là thương hiệu tin cậy nhất cho khách hàng mua sắm, luôn cam kết đem đến cho khách hàng các sản phẩm chính hãng 100%, chính sách giá tốt nhất thị trường, dịch vụ vận chuyển và lắp đặt tại nhà, chăm sóc sau bán hành và bảo hành chuyên nghiệp
**Đại lý Kangaroo tại Hưng Yên, mua máy lọc nước Karofi tại Hưng Yên**
Karofi Việt Nam tại Hưng Yên chuyên phân phối máy lọc nước chính hãng Karofi với giá tốt nhất trên thị trường hiện nay. Chúng tôi luôn cố gắng phục vụ các quý khác hàng một cách tốt nhất, chu đáo nhất. Hãy liên hệ với chúng tôi theo số điện thoại: 04 3519 0056 – 094 3838 278 để được hỗ trợ, tư vấn về các chương ưu đãi hiện hành. Cảm ơn quý khách đã tin tưởng và ủng hộ sản phẩm chính hãng Karofi của chúng tôi.
**Đại lý phân phối Karofi tại Hưng Yên**
Hotline: 094 3838 278
Website: https://karofivietnam.vn

WARC-Truncated: length

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Vary: Accept-Encoding

Server: Nginx

X-Powered-By: VPSSIM

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-Content-Type-Options: nosniff

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Rocket-Nginx-Bypass: No


markdown: 23/07/2011 by Tiểu Y ♥ Bảo vệ: DESTINY [Longfic | Super Junior, SHINee, DBSK…] [Chap 4] [Part 1] Nội dung này được bảo mật. Hãy nhập mật khẩu để xem tiếp: Mật khẩu: Advertisements Chia sẻ:TwitterFacebookThư điện tửRedditTumblrIn

Server: nginx

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <https://wp.me/p1HuQq-Z>; rel=shortlink

X-ac: 5.dca _dca


markdown:
[Trang chủ](/)
-
[Kính không màu](/kinh-khong-mau)
-
[Kính có màu](/kinh-co-mau)
-
[Nước ngâm kính](/nuoc-ngam-kinh)
-
[Nước nhỏ mắt](/nuoc-nho-mat)
-
[Phụ kiện](/phu-kien) [Khuyến mãi](/khuyen-mai) **Gía SP: 200.000/ 1 Cặp** * kính giãn tròng có màu dùng 6 tháng - Loại sản phẩm:* * Xanh dương - Màu:* * 0.00 - 6.00 diop - Dãy độ :* * Hàn Quốc - Xuất xứ:* * Công ty DREAMCON KOREA - Nhà sản xuất:* *h: 14.5 mm - Đường kín* *): 8.6 mm - Độ cong (B.C* * 58% Polyhema & 42% nước - Nguyên liệu:* * 5 năm - Hạn bảo quản chưa khi chưa khui nắp:* * 6 tháng từ ngày mở nắp - Hạn sử dụng:*
- Khách hàng có trách nhiệm kiểm tra lens trước khi khui nắp. Cửa hàng không bảo hành trong các trường hợp lens bị rách, hư hỏng do tác nhân bên ngoài sau khi khách hàng mở nắp sản phẩm.
- Cửa hàng chấp nhận đổi mẫu mã khác nếu lens còn trong tình trạng nguyên chưa khui nắp sản phẩm.
- Trong thời gian 01 tuần kể từ khi mua hàng, nếu khách hàng phát hiện lens bị lỗi do sản suất ( đeo bị cộm, đau, rát) shop sẽ kiểm tra, thu hồi lens lỗi và đổi sản phẩm mới cùng mẫu mã.
*Đặt hàng từ Lens Optic.net hôm nay và nhận giao hàng nhanh trong ngày. Sản phẩm được chúng tôi nhập* *hàng trực* * tiếp từ nhà phân phối, bạn có thể được an toàn trong kiến thức mà bạn sẽ nhận được chiếc kính áp tròng chất lượng.*
**Lens Optic cam kết là đại lý phân phối kính áp tròng, dung dịch ngâm kính chính hãng cho người sử dụng** **Đặt hàng trực tiếp: 0927 629 448**

Set-Cookie: _orig_referrer=; expires=Mon, 07-May-2018 10:31:03 GMT; path=/; HttpOnly

X-Page: product-detail

X-Cache: miss

P3P: CP="NOI DSP COR NID ADMa OPTa OUR NOR"


markdown:
[Trang chủ](/)
-
[Kính không màu](/kinh-khong-mau)
-
[Kính có màu](/kinh-co-mau)
-
[Nước ngâm kính](/nuoc-ngam-kinh)
-
[Nước nhỏ mắt](/nuoc-nho-mat)
-
[Phụ kiện](/phu-kien) [Khuyến mãi](/khuyen-mai) * Kính áp tròng mềm không màu dùng 1 ngày - Loại sản phẩm:* ** 1 ngày (Kể từ lúc sản phẩm được mở) - Thời hạn sử dụng:** ** 1.00 đến 9.00D - Dải độ cận:** ** 59% - Độ ngậm nước:** ** 8.6mm - Bán kính cong:** *: 14.2 mm - Đường kính* ** USA - Xuất xứ:** *** Đặc điểm nổi bật:**
- Cung cấp tầm nhìn rõ nét trong điều kiện ánh sáng yếu
- Cung cấp chi tiết sắc nét
- Tăng cường độ tương phản
- Giảm ánh sáng chói.
**Đặt hàng từ Lens Optic.net hôm nay và nhận giao hàng nhanh trong ngày. Sản phẩm được chúng tôi nhập** **hàng trực tiếp từ nhà phân phối, bạn có thể được an toàn trong kiến thức mà bạn sẽ nhận được chiếc kính áp tròng chất lượng.** *Lens Optic cam kết là đại lý phân phối kính áp tròng, dung dịch ngâm kính chính hãng, chất lượng cho người sử dụng* *Đặt hàng trực tiếp: 0927 629 448*

Set-Cookie: _orig_referrer=; expires=Mon, 07-May-2018 10:35:57 GMT; path=/; HttpOnly


markdown:
Nhà mạng duy nhất có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam cho phép người dùng sử dụng 3G không tính phí.
|
|![]()
|
|
Ông Phạm Ngọc Lãng, Chủ tịch hội đồng quản trị Ha Noi Telecom. Ảnh:
Bộ hòa mạng mới của Vietnamobile lần đầu được giới thiệu tại Việt Nam trong sự kiện "Phê không tưởng" tổ chức ngày 5/1. Giá bán của SIM là 40.000 đồng, khi kích hoạt, khách hàng được miễn phí sử dụng 3GB data mỗi ngày trong thời hạn một tháng.
Khi nạp tiền vào tài khoản, thuê bao tiếp tục không phải trả phí khi sử dụng dữ liệu di động. Thời hạn miễn phí data phụ thuộc vào mệnh giá thẻ nạp, cao nhất là 6 tháng với thẻ cào từ 100.000 đồng trở lên. Số tiền cộng vào tài khoản được sử dụng cho các dịch vụ di động khác như gọi, tin nhắn, dịch vụ giá trị gia tăng...
SIM mới của Vietnamobile cũng ưu đãi về giá cước thoại, 680 đồng một phút cho nội mạng và ngoại mạng, mức thấp nhất trên thị trường hiện nay.
Sau khi chuyển đổi mô hình kinh doanh với nguồn đầu tư mới trong năm qua, Vietnamobile triển khai hệ thống mạng lưới phủ sóng trên 90% dân số tại 63 tỉnh thành. Nhà mạng cho biết triển khai 4G ngay trong quý I/2018.
Vietnamobile có hai cổ đông chính là công ty cổ phần viễn thông Hanoi Telecom và tập đoàn viễn thông châu Á Hutchison.
Dựa trên quan điểm lấy độc giả làm trung tâm, chúng tôi mong rằng sẽ nhận được những góp ý và mong muốn của bạn về 2 tiêu chí:Thiết kế giao diện Trải nghiệm đọc tin

Cache-Control: max-age=0, no-cache

Set-Cookie: device_env=4; expires=Sun, 29-Apr-2018 10:33:05 GMT; path=/; domain=ngoisao.net


markdown:
[,](http://thammyviensaigon.com.vn/) **diễn đàn thẩm mỹ** [.](http://muabannha24h.net/) **mua bán nhà đất** **cung cấp thiết bị phòng tập gym** [Berjaya](http://bepberjaya.com) [in túi ni lông giá rẻ](http://baobiphuthanh.com/in-tui-nilon/in-tui-nilon-gia-re/)chất lượng nhất tại TPHCM.
# Đồ chơi mẹ & bé
giới thiệu các sản phẩm đồ chơi dành cho mẹ và bé
# Bài Viết Gần Đây
[Tùy chọn hiển thị chủ đề](#)
Đang tải...

Set-Cookie: xf_session=73064ea7aa3cb7be2632363b6bdc307e; path=/; secure; httponly

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Cache-control: private, max-age=0


markdown:
Tài liệu
**Ôn tập củng cố kiến thức Ngữ văn 9** gồm có hai phần:
Phần một.
**Kiến thức trọng tâm**
A. Văn học
B. Tiếng Việt
C. Làm văn
Phần hai.
**Bài tập tự luyện và đề tổng hợp**
A. Đề bài
B. Hướng dẫn làm bài
Tài liệu này giúp các em nắm vững kiến thức cơ bản trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở, đặc biệt là ở lớp 9. Trên cơ sở những kiến thức về Văn, Tiếng Việt và Làm văn, học sinh tự luyện những bài tập cụ thế. Tài liệu còn nêu các gợi ý khi thực hành, luyện tập các đề tổng hợp, khơi gợi. Sự sáng tạo của các em khi ôn tập và làm bài. Mong các em sử dụng tài liệu một cách sáng tạo để đạt được kết quả cao trong kì thi sắp đến.

Server: LiteSpeed

Accept-Ranges: bytes

Cache-Control: public, max-age=172800

X-Litespeed-Cache: miss


markdown:
Bản quyền của Vietravel ® 2016. Bảo lưu mọi quyền. Ghi rõ nguồn "www.travel.com.vn" ® khi sử dụng lại thông tin từ website này
Số GPKD: 0300465937 do Sở Kế Hoạch và Đầu Tư Thành Phố Hồ Chí Minh cấp ngày 27/09/2010
Giấy phép số: 239/GP-TTĐT do Cục Quản Lý Phát Thanh, Truyền Hình và Thông Tin Điện Tử cấp ngày 31/12/2008


markdown:
##
[
Thí sinh không được xét tốt nghiệp nếu bỏ không thi bài thi tổ hợp đã đăng ký dự thi](/tin-tuc-su-kien/bo-gd-va-dt/320-thi-sinh-khong-duoc-xet-tot-nghiep-neu-bo-khong-thi-bai-thi-to-hop-da-dang-ky-du-thi)
**Đó là lưu ý của ông Trần Văn Nghĩa, Phó Cục trưởng Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo trước thắc mắc của một số thí sinh trong quá trình đăng ký dự thi THPT và xét tuyển đại học, cao đẳng.**
Quy chế thi THPT quốc gia và xét công nhận tốt nghiệp THPT quy định: để xét công nhận tốt nghiệp THPT, thí sinh phải thi 3 bài thi bắt buộc là Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ và chọn 1 trong số 2 bài thi tổ hợp Khoa học Tự nhiên hoặc Khoa học Xã hội; Thí sinh có thể đăng ký dự thi cả hai bài thi tổ hợp; điểm bài thi nào cao hơn sẽ được tính để xét công nhận tốt nghiệp THPT.
Theo Phó Cục trưởng Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục Trần Văn Nghĩa, việc cho phép thí sinh đăng ký dự thi cả hai bài thi tổ hợp chính là khuyến khích các em học toàn diện hơn, tạo cho thí sinh nhiều cơ hội trong xét công nhận tốt nghiệp THPT và xét tuyển vào các trường đại học, cao đẳng. Khi thí sinh đăng ký cả 2 bài thi tổ hợp các hội đồng thi phải chuẩn bị đầy đủ đề thi, phòng thi, cán bộ coi thi.
Trước câu hỏi của một số thí sinh về việc có được xét công nhận tốt nghiệp không nếu đăng ký bài thi tổ hợp nhưng bỏ không dự thi bài thi tổ hợp đó? Ông Nghĩa khẳng định, thí sinh đã đăng ký dự thi bài thi tổ hợp nào thì phải dự thi hết các môn thành phần của bài thi tổ hợp đó; nếu không dự thi sẽ được coi là bỏ thi bài thi đã đăng ký để xét tốt nghiệp và vì vậy thí sinh sẽ không được xét công nhận tốt nghiệp.
Ông Nghĩa cũng cho rằng, quy định này cũng giúp thí sinh hạn chế tình trạng dự thi phân tán, ôm đồm, tốn sức lực, thời gian mà kết quả không cao.
**Bộ GDĐT**

X-Content-Powered-By: K2 v2.7.0 (by JoomlaWorks)

Server: Apache/2.4.18 (Unix) OpenSSL/1.0.1e-fips Phusion_Passenger/5.1.12 mod_bwlimited/1.4

X-Logged-In: False

Pragma: no-cache

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: utm_tpl=utm; expires=Fri, 12-Apr-2019 10:17:29 GMT; Max-Age=30672000; path=/


markdown:
##
[
Thí sinh đăng ký thi THPT quốc gia giảm mạnh](/tin-tuc-su-kien/bo-gd-va-dt/337-thi-sinh-dang-ky-thi-thpt-quoc-gia-giam-manh)
TTO - Sau 20 ngày đăng ký dự thi THPT quốc gia và đăng ký xét tuyển ĐH, lượng thí sinh đăng ký thi THPT quốc gia bất ngờ giảm mạnh so với dự kiến.
Tỉ lệ thí sinh đăng ký xét tuyển ĐH tăng hơn trước, từ dưới 70% năm 2016 lên đến 75% trong tổng số thí sinh đăng ký dự thi THPT quốc gia năm 2017. Tuy nhiên, số thí sinh dự thi THPT quốc gia năm nay lại giảm so với mức dự kiến mà Bộ GD-ĐT đưa ra ban đầu.
**Thí sinh tự do giảm**
Cụ thể, bộ dự kiến năm 2017 sẽ có 955.000 thí sinh dự thi THPT quốc gia, nhưng thực tế số liệu cập nhật đến 17h ngày 20-4 cho thấy tổng số thí sinh đăng ký dự thi chỉ ở mức 860.000.
Việc cập nhật dữ liệu sẽ còn tiếp tục, nhưng theo các chuyên gia giáo dục, số thí sinh đăng ký thi THPT quốc gia năm nay cuối cùng cũng sẽ rất khó chạm mốc 900.000, thấp hơn nhiều so với dự liệu trước đó của Bộ GD-ĐT.
Tại sao lại có sự thay đổi bất ngờ này? Theo một số sở GD-ĐT, số thí sinh đăng ký dự thi giảm không nằm ở học sinh đang học lớp 12, mà chủ yếu ở nhóm thí sinh tự do.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Bùi Văn Ga thừa nhận số thí sinh dự thi giảm chủ yếu nằm ở nhóm thí sinh tự do.
Ông Ga cho biết năm 2016, tỉ lệ tốt nghiệp THPT chỉ đạt 92-93%. Thông thường, số thí sinh chưa đỗ tốt nghiệp năm 2016 sẽ dự thi năm nay để được xét tốt nghiệp THPT, nên Bộ GD-ĐT dự kiến tổng số thí sinh tự do năm nay phải đạt trên 15%. Tuy nhiên, theo thống kê hiện tại, số thí sinh tự do năm nay chỉ đạt khoảng 9%, nên kéo tổng số thí sinh dự thi THPT quốc gia giảm mạnh.
“Nhiều doanh nghiệp tuyển dụng lao động phổ thông không cần trình độ tốt nghiệp THPT. Vì vậy, số liệu này chứng tỏ có một phần thí sinh tự do, chưa đỗ tốt nghiệp các năm trước nhưng đã chọn việc làm phù hợp, nên không có nguyện vọng thi để xét tốt nghiệp nữa. Hoặc cũng có thể các em đã chuyển hướng để học nghề” - ông Ga phân tích.
Theo ông Ga, dự báo tổng số thí sinh dự kỳ thi THPT quốc gia năm nay chỉ đạt khoảng 870.000 - 880.000 thí sinh, giảm đến 70.000 - 80.000 thí sinh so với dự kiến ban đầu.
**Số lượng nguyện vọng tăng vọt**
Thống kê chung cho thấy với hơn 2 triệu nguyện vọng đăng ký xét tuyển ĐH năm nay, trung bình mỗi thí sinh đăng ký 4-5 nguyện vọng. Tuy nhiên, vẫn có đến hơn 80.000 thí sinh chỉ đăng ký nguyện vọng 1 mà không sử dụng đến nguyện vọng 2. Bên cạnh đó, vẫn xuất hiện thí sinh đăng ký đến 20-30 nguyện vọng khác nhau vào các ngành, trường.
Nếu xét theo trường ĐH độc lập, Trường ĐH Cần Thơ dẫn đầu với trên 95.000 nguyện vọng đăng ký xét tuyển. Còn nếu xét theo danh sách các trường gồm có các ĐH quốc gia, ĐH vùng (gồm nhiều trường, khoa thành viên) thì ĐHQG TP.HCM dẫn đầu danh sách với hơn 110.000 nguyện vọng đăng ký, tiếp theo là Trường ĐH Cần Thơ, ĐHQG Hà Nội, ĐH Đà Nẵng, Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội...
Trong danh sách 16 ĐH, trường ĐH có số lượng nguyện vọng xét tuyển lớn nhất mà Bộ GD-ĐT thống kê, phần đông là các trường ĐH đa ngành.
Với trường ĐH đơn ngành, nhóm trường kinh tế áp đảo với sự xuất hiện của một loạt tên tuổi như Trường ĐH Kinh tế quốc dân, Trường ĐH Thương mại, Trường ĐH Kinh tế TP.HCM, Học viện Tài chính... Trong 16 trường tốp đầu này, cũng có sự xuất hiện của một trường khối ngành nông lâm là Trường ĐH Nông lâm TP.HCM.
Trường ĐH Bách khoa Hà Nội có hơn 52.000 nguyện vọng đăng ký, tăng vọt gấp 5 lần so với các năm trước. Tuy nhiên, trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Phong Điền - trưởng phòng đào tạo Trường ĐH Bách khoa Hà Nội - cho rằng dù lượng nguyện vọng đăng ký vào trường lớn, nhưng đến thời điểm này trường không thể xác định cụ thể số thí sinh đăng ký xét tuyển vào trường là bao nhiêu.
Ông Điền dẫn chứng năm 2016 với tổng cộng gần 50.000 chỉ tiêu, 12 trường ĐH nhóm GX (đều là các trường ĐH lớn phía Bắc) chỉ tiếp nhận 72.000 thí sinh đăng ký xét tuyển, với 175.000 nguyện vọng vào các trường này. Tuy nhiên năm 2017, chỉ tính số lượng đăng ký nguyện vọng vào ba trường ĐH trong nhóm này là Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội, Trường ĐH Bách khoa Hà Nội, Trường ĐH Kinh tế quốc dân thì số nguyện vọng đăng ký đã cao hơn tổng số nguyện vọng đăng ký vào 12 trường năm 2016.
Ông Điền dự đoán số thí sinh xét tuyển vào trường đông hơn năm trước, nhưng không thể có sự đột biến về thí sinh đăng ký xét tuyển vào trường, mà chủ yếu do quy chế năm nay cho phép thí sinh đăng ký không giới hạn số nguyện vọng xét tuyển.
**Trường nhiều hay ít nguyện vọng đều lo**
Ông Bùi Văn Ga cho rằng số lượng nguyện vọng cao phần nào thể hiện uy tín của trường, biểu hiện qua những thông số cụ thể về tỉ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp, có nhiều ngành nghề đào tạo phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động và là những trường nổi bật của từng vùng địa lý.
Theo ông Ga, phần đông các trường có nguyện vọng xét tuyển lớn là trường đa ngành, còn nếu là trường đơn ngành thì cũng là những trường có thương hiệu mạnh.
Tuy nhiên, trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện một trường trong nhóm các trường có nguyện vọng xét tuyển cao lại bất ngờ chia sẻ “không muốn lọt vào tốp trên”, vì sợ thí sinh có tâm lý e ngại tỉ lệ chọi cao, khó đỗ, nên thay đổi thứ tự đăng ký.
“Trong khi thực tế, tỉ lệ ảo trong số nguyện vọng này rất lớn. Trường tôi chỉ có 9 ngành với 3 tổ hợp xét tuyển, số lựa chọn tối đa nguyện vọng của thí sinh không nhiều. Với trường càng chia nhỏ chuyên ngành đào tạo, sử dụng nhiều tổ hợp để xét tuyển cho các ngành thì tỉ lệ ảo sẽ càng lớn” - vị đại diện trường này chia sẻ.
Thực tế, dù số lượng nguyện vọng đăng ký nhiều vẫn chủ yếu tập trung ở trường có uy tín, nhưng vẫn không phải là thông số quyết định để phản ánh giá trị tuyệt đối về thương hiệu và chất lượng tuyển sinh của trường. Trong tốp 20 trường ĐH có số nguyện vọng đăng ký cao nhất, hoàn toàn vắng bóng những trường ĐH luôn dẫn đầu về điểm chuẩn như Trường ĐH Ngoại thương, ĐH Y Hà Nội, ĐH Y dược TP.HCM... Trên thực tế chỉ có khoảng 20 trường ĐH có từ 30.000 nguyện vọng đăng ký trở lên.
Trong khi có trường tiếp nhận hàng trăm nghìn nguyện vọng đăng ký thì nhiều trường số lượng nguyện vọng lại vô cùng hạn chế. Theo ông Ga, có khoảng 100 đơn vị có số lượng nguyện vọng đăng ký dưới 500.
Thậm chí, thống kê ngày 20-4 cho thấy có khoảng 30 đơn vị đào tạo chỉ tiếp nhận dưới 100 nguyện vọng đăng ký cho tất cả các ngành. Trong đó, có trường tổng số nguyện vọng rất thấp, chỉ đạt 30-40 nguyện vọng, nhưng số thí sinh chọn nguyện vọng vào trường còn thê thảm hơn nữa, chỉ đạt dưới... 10 nguyện vọng!
Đại diện một trường ở nhóm cuối danh sách nói trên không giấu nổi lo lắng khi chỉ tiêu vào trường là 700-800 mà số nguyện vọng chỉ đạt 1/10 so với chỉ tiêu và nếu tính số thí sinh thì còn thấp hơn (do được chọn nhiều nguyện vọng). “Chỉ còn cách duy nhất là chờ xét tuyển bằng học bạ. Nhưng có lẽ số này cũng không nhiều” - lãnh đạo một trường ĐH dân lập chia sẻ.
|
|
Thống kê của Bộ GD-ĐT đến 17h ngày 20-4 cho thấy số thí sinh chọn bài thi khoa học xã hội vẫn áp đảo (với 49% thí sinh) so với số thí sinh chọn bài thi khoa học tự nhiên (37%). Ngoài ra, có hơn 8% thí sinh chọn thi cả hai bài.
Trong hơn 620.000 hồ sơ đăng ký xét tuyển ĐH được nhập lên hệ thống, số lượng các nguyện vọng (NV) xét tuyển cụ thể như sau: NV1: 620.260 (100%), NV2: 537.054 (86,59%), NV3: 433.612 (69,91%), NV4: 312.035 (50,31%),NV5: 214.288 (34,55%), NV còn lại: 368.320 (59,38%).
NGỌC HÀ

Set-Cookie: utm_tpl=utm; expires=Fri, 12-Apr-2019 10:27:19 GMT; Max-Age=30672000; path=/


markdown:
# Thể loại:Sciurinae
|
|![]()
**Thể loại này được thay thế bằng** [Thể loại:Phân họ Sóc cây](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D_S%C3%B3c_c%C3%A2y). **Lưu ý:**Thể loại này nên để trống để tránh trùng lặp. Các bài liên quan đến chủ đề này nên cho vào [Thể loại:Phân họ Sóc cây](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D_S%C3%B3c_c%C3%A2y). *Thể loại này hiện không có trang hay tập tin nào.*

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache-Status: miss

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.09:-77.65:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

X-Cache: cp1068 miss, cp1067 miss

Via: 1.1 varnish (Varnish/5.1), 1.1 varnish (Varnish/5.1)

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Link: </static/images/project-logos/viwiki.png>;rel=preload;as=image;media=not all and (min-resolution: 1.5dppx),</static/images/project-logos/viwiki-1.5x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 1.5dppx) and (max-resolution: 1.999999dppx),</static/images/project-logos/viwiki-2x.png>;rel=preload;as=image;media=(min-resolution: 2dppx)

Content-Language: vi


markdown:
© 2004 Ngoisao.net
Email: webmaster@ngoisao.net
Điện thoại: 024 73009999 ext 4548
Liên hệ quảng cáo
Chuyên mục văn hóa giải trí của Vnexpress.
Ngoisao.net, Tầng 5, Tòa nhà FPT Cầu Giấy, phố
Duy Tân, phường Dịch Vọng Hậu, Quận Cầu Giấy,
Hà Nội.
© 2004 Ngoisao.net
Tầng 5, Tòa nhà FPT Cầu Giấy, phố Duy Tân, Phường Dịch Vọng Hậu, Quận Cầu Giấy, Hà Nội
Email: webmaster@ngoisao.net
Điện thoại: 024.7300.9999 ext 4548; Liên hệ quảng cáo: 4567.
Dựa trên quan điểm lấy độc giả làm trung tâm, chúng tôi mong rằng sẽ nhận được những góp ý và mong muốn của bạn về 2 tiêu chí:

Cache-Control: max-age=120, stale-while-revalidate=6, stale-if-error=864000, private

Set-Cookie: device_env=4; expires=Sun, 29-Apr-2018 10:30:41 GMT; path=/; domain=ngoisao.net


markdown:
### Thiệt hết biết
"Em tên là <đã lược bỏ> hiện đang là sinh viên du học tại <đã lược bỏ>. Em được biết đến email của anh qua website www.vietmatrix.net để tìm đến sự giúp đỡ của anh. Năm nay là năm học cuối để em hoàn thành xong tấm bằng cử nhân, sau đó em có dự tính trở về VN để làm việc và sinh sống cùng gia đình vì đã xa nhà cũng khá lâu. Nhưng bây giờ em đang bị mắc kẹt vào một tình thế bất đắc dĩ nên em phải nhờ đến sự giúp đỡ của anh. Hết hè 2014 này thì em phải về lại VN vì em đã hoàn thành xong tấm bằng cử nhân, nhưng Bố Mẹ em lại không cho em về mà muốn em phải thi vào trường y khoa ở đây. Bản thân em thì không thích điều đó nên em cũng không có học đàng hoàng cho bài thi nên đã nhận điểm số không tốt. Em nghĩ rằng em làm như thế thì Bố Mẹ sẽ cho em về, nhưng ngược lại em càng bị áp lực hơn nữa. Bây giờ em đang bị kẹt trong hoàn cảnh éo le, về thì không được, mà ở lại cũng không xong, cho nên mới mạo muội tìm đến sự giúp đỡ của anh.
**Nếu anh có thể giúp em sửa điểm thi của em lại**thì em sẽ cố gắng thuyết phục Bố Mẹ cho em về lại VN, bởi vì bản thân em cũng không thích ngành đó và em rất nhớ gia đình. Mong nhận tin anh sớm. Cám ơn!"
Không phải lần đầu tôi nhận được email như thế này. Rất may là chúng chỉ là thiểu số. Đa số email còn lại là của những bạn sinh viên ham học và cầu tiến.
## Comments
Mà nghe giọng điệu sao giống mấy cậu ấm của các ông "tư bản đỏ" thế không biết :)))

Server: GSE


markdown:
**(VTC News) - Mặc dù bị đánh bại về mặt quân sự, tổ chức khủng bố IS sẽ vẫn tiếp tục là mối đe dọa lớn với một số khu vực khác nhau và thậm chí là cả thế giới.**
Thư ký Hội đồng An ninh Liên bang Nga Nikolai Patrushev đọc bài phát biểu của Tổng thống Putin trước các thành viên tham gia Hội nghị An ninh Quốc tế tại Matxcơva, trong đó Tổng thống Nga tuyên bố IS bị đánh bại hoàn toàn ở Syria.
Tuy nhiên, Tổng thống Putin cảnh báo: “Mặc dù thất bại về mặt quân sự, nhóm khủng bố IS vẫn duy trì tiềm năng tàn phá đáng kể và có thể thay đổi chiến thuật cũng như phát động các vụ tấn công ở một số quốc gia và khu vực khác nhau trên thế giới”.
![ Tong thong Putin tuyen bo IS bi danh bai hoan toan o Syria hinh anh 1](https://image.vtc.vn/files/quang.tien/2018/04/04/1063170143-1431547.jpg)
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đón tiếp Tổng thống Nga Vladimir Putin. (Ảnh: Reuters)
Đồng thời, ông Putin cũng cảnh báo bên cạnh tổ chức khủng bố IS, các nhóm cực đoan khác cũng là mối đe dọa lớn đối với an ninh của các khu vực và thế giới.
“Điều quan trọng là cần phải cùng nhau nghĩ về hình thức mới cho hợp tác đa phương, điều đó sẽ cho phép chúng ta củng cố những thành tựu đạt được trong cuộc chiến chống khủng bố và ngăn chặn sự lan rộng của mối đe dọa này”, Tổng thống Putin nhấn mạnh.
Ông Putin đang có chuyến công du Thổ Nhĩ Kỳ, theo lịch trình người đứng đầu nước Nga sẽ tham dự Hội nghị Thượng đỉnh 3 bên về việc giải quyết vấn đề Syria sẽ được tổ chức ngày 5/4, cùng với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan và Tổng thống Iran Hassan Rouhani.
>>> Đọc thêm:
[Phát biểu mới nhất của Tổng thống Putin sau vụ đầu độc cựu điệp viên Nga ở Anh](https://vtc.vn/the-gioi/phat-bieu-moi-nhat-cua-tong-thong-putin-sau-vu-dau-doc-cuu-diep-vien-nga-o-anh.1-390820.htm) * (Nguồn: RIA Novosti, RT)*

Cache-Control: public

X-Fastcgi-Cache: MISS


markdown: **Uy tín hàng đầu:** Thành lập hơn 5 Năm, đã phục vụ hơn 300.000 khách hàng trên cả nước… **Giao hàng nhanh chóng: **Giao hàng 24h trong nội thành và giao hàng qua bưu điện ở tỉnh khác… **Sản phẩm đa dạng:** and Cung cấp tất cả các phụ kiện, bao da, thẻ nhớ cho điện thoại, Tablet…

X-Proxy-Cache: MISS

X-F-Cache: BYPASS

X-Signature: KUSANAGI

Vary: User-Agent

X-B-Cache: create