text:
CHƯƠNG 13: SINH LÝ HỌC THẦN KINH CAO CẤP
Chia sẻ: Mai Trần Thúy Hạnh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:10
lượt xem 204
download
CHƯƠNG 13: SINH LÝ HỌC THẦN KINH CAO CẤP
Ở động vật như con chó khi nhìn thấy dáng một người vào nhà, nếu đó là chủ thì vẫy đuôi mừng, nếu là người lạ nó sủa, cắn. Như vậy, cũng hình dáng của người nhưng con chó có những phản xạ khác nhau. Người ta đã làm thí nghiệm cắt bỏ vỏ não của con chó, sau khi phục hồi thì nhận thấy hành vi của chó khác hẳn trước, nó trông thấy chủ không mừng, trông thấy người lạ không sủa, không cắn....
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
Nội dung Text: CHƯƠNG 13: SINH LÝ HỌC THẦN KINH CAO CẤP
- 202 CHƯƠNG 13 SINH LÝ HỌC THẦN KINH CAO CẤP I. Đại cương Người và các loài động vật cao cấp có một số hành vi và thái độ đáp ứng với hoàn cảnh mà các quy luật sinh lý thông thường không giải thích được. Ở ngườiì khi vui thì ăn ngon miệng, khi buồn thì chán không muốn ăn, mặc dầu đói. Ở động vật như con chó khi nhìn thấy dáng một người vào nhà, nếu đó là chủ thì vẫy đuôi mừng, nếu là người lạ nó sủa, cắn. Như vậy, cũng hình dáng của người nhưng con chó có những phản xạ khác nhau. Người ta đã làm thí nghiệm cắt bỏ vỏ não của con chó, sau khi phục hồi thì nhận thấy hành vi của chó khác hẳn trước, nó trông thấy chủ không mừng, trông thấy người lạ không sủa, không cắn. Những sự phối hợp phức tạp của nhiều phản xạ, mà ta gọi chung là thái độ của động vật hay của con người, đó là vấn đề hiện nay được nhiều nhà khoa học nghiên cứu, nhưng chưa có ai đi đến một kết luận cụ thể. Pavlov và cộng sự đã làm nhiều nghiên cứu trên thực nghiệm các hiện tượng hành vi của động vật mà ông gọi là thần kinh cao cấp, và ông đã xây dựng nên thuyết về phản xạ có điều kiện. Đây là một cống hiến rất to lớn đối với Sinh lý học và Y học đặc biệt với Sinh lý học của não. Hiện nay, một số chức năng Sinh lý như học tập, nhớ, suy xét, nói, v.v...chưa có thuật ngữ chính xác để diễn đạt nên tạm gọi là “chức năng cao cấp của hệ thần kinh”. Nói chung đó là các chức năng trí tuệ của não bộ, là một phạm vi nghiên cứu vô cùng phong phú, phức tạp và khó khăn hơn mọi chức năng khác. Vì vậy, để nghiên cứu vấn đề này cần phải có sự cộng tác và phối hợp của nhiều chuyên khoa khác như lý sinh, hoá sinh, điện sinh học, khoa học hình thái, toán học, điều khiển học, tâm lý học, và nhiều chuyên ngành khác. II. Phản xạ có điều kiện 1. Phản xạ Phản xạ là phản ứng của cơ thể đối với kích thích của môi trường bên ngoài cũng như bên trong của cơ thể. Phản ứng này thực hiện nhờ hệ thần kinh, qua năm phần cơ bản hợp thành cung phản xạ: - Bộ phận cảm thụ: các phân tử cảm thụ thường nằm trên da, bề mặt da, bề mặt khớp, thành mạch, bề mặt các tạng, cơ quan trong cơ thể. - Dây thần kinh truyền vào: dây cảm giác hoặc dây thần kinh thực vật. - Trung tâm thần kinh - Dây thần kinh truyền ra: dây thần kinh vận động hoặc dây thần kinh thực vật. - Bộ phận đáp ứng là cơ hoặc tuyến 2. Phản xạ có điều kiện và không điều kiện Bằng những công trình nghiên cứu trên hệ thần kinh trong nhiều năm, Pavlov đã phân biệt hai loại phản xạ: phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện.
- 203 2.1. Phản xạ không điều kiện Là loại phản xạ có cung phản xạ cố định, có tính bản năng, tồn tại vĩnh viễn suốt đời và có khả năng di truyền sang đời sau. Khi có một kích thích nhất định tác động lên một bộ phận cảm thụ nhất định sẽ gây một phản ứng nhất định của cơ thể, không cần thêm một điều kiện nào khác. Phản xạ không điều kiện có tính chất loài, trung tâm phản xạ nằm ở phần dưới của hệ thần kinh. Ví dụ: trung tâm phản xạ gân xương, phản xạ trương lực cơ nằm ở tuỷ sống, trung tâm của phản xạ giảm áp, phản xạ hô hấp nằm ở hành não. Phản xạ không điều kiện phụ thuộc vào tính chất của tác nhân kích thích và bộ phận nhận cảm, ví dụ: ánh sáng chiếu vào mắt gây co đồng tử nhưng tiếng động không gây co đồng tửí, trong khi đó chiếu ánh sáng vào da không gây đáp ứng gì nhưng chạm tay vào lửa thì tay rụt lại. Có thể nói rằng phản xạ không điều kiện là mối liên lạc cố định, vĩnh viễn giữa cơ thể và môi trường. 2.2. Phản xạ có điều kiện Là loại phản xạ không có cung phản xạ cố định vĩnh viễn, muốn gây được phản xạ phải có những điều kiện nhất định. - Phản xạ có điều kiện là phản xạ được thành lập trong cuộc sống, sau quá trình luyện tập và phải dựa trên cơ sở của phản xạ không điều kiện, hay nói một cách khác muốn tạo phản xạ có điều kiện cần phải có tác nhân kích thích không điều kiện Ví dụ: bơm nước axit có vị chua vào mồm chó, con vật có phản ứng tiết nước bọt, làm cho axit chua bị pha loãng đi, và bị tống ra ngoài. Đó là phản ứng bẩm sinh đã có. - Phản xạ có điều kiện có cung phản xạ phức tạp hơn. Muốn gây được phản xạ có điều kiện phải có sự kết hợp của hai tác nhân kích thích không điều kiện và có điều kiện và tác nhân có điều kiện bao giờ cũng đi trước và trình tự này được lặp đi lặp lại nhiều lần. Nếu trước khi bơm nước axit, ta cho chuông reo, và làm nhiều lần như thế, thì về sau chỉ một mình tiếng chuông cũng làm cho chó có những phản ứng trào nước bọt giống như phản ứng đối với axit. Hai phản ứng của con chó đối với axit vào mồm và đối với tiếng chuông reo vào tai, đều là hoạt động phản xạ. Phản xạ đối với axit là phản xạ không điều kiện. Phản xạ đối với tiếng chuông reo là phản xạ có điều kiện. - Trung tâm phản xạ có điều kiện có sự tham gia của vỏ não. - Phản xạ có điều kiện không phụ thuộc vào tính chất của tác nhân kích thích và bộ phận nhận cảm. Ví dụ: ánh sáng chiếu vào mắt có thể gây bài tiết nước bọt. - Phản xạ có điều kiện có tính chất cá thể và là phương thức thích ứng linh hoạt của cơ thể đối với môi trường. - Phản xạ có điều kiện nếu không được cũng cố thì sẽ bị dập tắt.
- 204 Nhờ có phản xạ có điều kiện mà cơ thể luôn luôn thích ứng với sự thay đổi của môi trường sống. 3. Sự khác nhau giữa phản xạ có điều kiện và không điều kiện Tính chất Phản xạ không điều kiện Phản xạ có điều kiện Tính chất bẩm Có tính chất bẩm sinh: phản xạ Được xây dựng trong quá trình sinh mút vú ở trẻ sơ sinh, phản xạ mổ thức ăn sống: con chó từ nhỏ được nuôi bằng ở gà mới nở sữa sẽ không có phản ứng gì với thịt. Phản xạ này không di truyền Tính chất loài Có tính chất loài: khi gặp nguy Có tính chất cá thể: con vịt hiểm con mèo gù lưng, nhím cuộn mình không có phản ứng gì với tiếng kẻng, chĩa lông ra. nhưng khi vịt nuôi và cho ăn có giờ giấc theo tiếng kẻng thì đến giờ nghe tiếng kẻng là chạy tập trung về ăn Trung tâm - Là hoạt động phần dưới của hệ Là hoạt động của vỏ bán cầu phản xạ thần kinh: trung tâm của phản xạ gót đại não. chân, phản xạ đùi bìu là ở tuỷ sống lưng Vỏ não là nơi đường liên lạc - Có những điểm đại diện trên vỏ tạm thời nối kín mạch truyền xung động thần kinh gây phản xạ có điều não kiện. Tác nhân kích - Tuỳ thuộc tính chất của tác nhân - Không phụ thuộc tính chất tác thích và bộ phận kích thích và bộ phận cảm thụ: ánh sáng nhân kích thích và bộ phận cảm thụ kích thích chiếu vào mắt gây co đồng tử, nhưng tiếng mà chỉ phụ thuộc điều kiện xây dựng động không gây co đồng tử, ánh sáng phản xạ: ánh sáng chiếu vào mắt có chiếu vào da không có phản ứng gì thể gây chảy nước bọt... Sự phân chia và so sánh hai loại phản xạ có điều kiện và không điều kiện được trình bày ở bảng trên. 4. Cơ chế thành lập phản xạ có điều kiện 4.1. Các vùng đại diện của các cơ quan cảm giác trên vỏ não Mỗi bộ phận cảm thụ đều có điểm đại diện trên vỏ não, bộ phận cảm thụ thị giác có điểm đại diện ở thuỳ chẩm, bộ phận cảm thụ đau nóng có những điểm đại diện ở thuỳ đỉnh... Mỗi kích thích dù chỉ gây phản xạ không điều kiện, cũng đều tạo xung động chạy lên vỏ não. Nếm thức ăn mà chảy nước bọt là một phản xạ không điều kiện. Phản xạ này có điểm đại diện tại vùng nếm của vỏ não. Những kích thích không gây phản xạ cũng đều có điểm đại diện tại vỏ não: con chó nhìn ánh đèn không có phản ứng gì đặc biệt, nhưng ở vỏ não thuỳ chẩm của nó có điểm hưng phấn đại diện cho cảm giác nhìn thấy ánh đèn. 4.2. Đường liên lạc tạm thời Mỗi khi hai điểm hưng phấn (tức là hai điểm đại diện của cảm giác) cùng xuất hiện trên vỏ não, hai điểm ấy luôn luôn có xu hướng liên lạc với nhau, vì các quá trình hưng phấn tại mỗi điểm đều lan toả ra rồi gặp nhau tạo thành đường liên lạc tạm thời giữa hai điểm. Nếu ta lặp đi lặp lại nhiều lần thí nghiệm gây hai điểm hưng phấn thì đường liên lạc nối liền hai điểm sẽ được củng cố. Đó là đường liên lạc tạm thời giữa hai điểm hưng phấn. Phản xạ có điều kiện được xây dựng trên cơ sở một đường liên lạc tạm thời giữa hai điểm hưng phấn trên vỏ não do một kích thích có điều kiện và một kích thích không điều kiện
- 205 gây ra. Đường liên lạc tạm thời đó chỉ là đường liên lạc chức năng không phải là đường liên lạc qua một dây thần kinh cụ thể. Gọi đường liên lạc đó là tạm thời vì nếu thay đổi điều kiện sống thì đường liên lạc mất đi và một đường khác lại được xây dựng. Tính chất tạm thời của đường liên lạc đó quan trọng ở chỗ đảm bảo tính chất linh hoạt của phản ứng cơ thể đối với môi trường. Đường liên lạc tạm thời chỉ xuất hiện trên vỏ não. Các phần dưới của hệ thần kinh không có đường liên lạc tạm thời. Đường liên lạc tạm thời chuyển hưng phấn theo hai chiều. Ví dụ: Xây dựng một phản xạ có điều kiện ăn bằng cách làm co 1 chân chó trước khi cho ăn. Khi phản xạ có điều kiện này được thành lập rồi, mỗi khi co chân thì con vật chảy nước bọt. Nhưng con chó cũng có một phản xạ có điều kiện ngược lại tức là mỗi khi nó bắt đầu ăn, nó co chân lại. Hiện tượng đó chứng tỏ hưng phấn chạy hai chiều trên đường liên lạc tạm thời. 5. Những điều kiện của phản xạ có điều kiện 5.1. Cơ sở của phản xạ có điều kiện là phản xạ không điều kiện Phản xạ có điều kiện chảy nước bọt trước ánh đèn dựa trên cơ sở phản xạ không điều kiện chảy nước bọt đối với thức ăn. 5.2. Sự kết hợp trong thời gian giữa hai tác nhân kích thích không điều kiện và có điều kiện Thức ăn đối với chó là tác nhân kích thích không điều kiện gây phản xạ chảy nước bọt không điều kiện. Ánh đèn, nếu luyện tập để gây được chảy nước bọt thì nó là tác nhân kích thích có điều kiện của phản xạ chảy nước bọt có điều kiện. Kết hợp ánh đèn + thức ăn, bật đèn rồi đưa thức ăn, làm như vậy nhiều lần thì ánh đèn trở thành kích thích báo hiệu cho thức ăn gây phản xạ có điều kiện chảy nước bọt bằng ánh đèn. Hai kích thích ánh đèn và thức ăn phải được kết hợp theo một trình tự nhất định, ánh đèn tác động trước, thức ăn tác động sau. Hai kích thích đó phải kết hợp với nhau nhiều lần, làm như thế gọi là củng cố tác dụng của ánh đèn bằng kích thích thức ăn. 5.3. Vỏ não phải toàn vẹn và các thành phần của cung phản xạ phải lành mạnh. Con chó bị cắt mất vỏ não, không còn phản xạ có điều kiện nữa. Nếu một trong năm bộ phận của cảm giác phản xạ bị hỏng thì không thành lập được phản xạ có điều kiện. 6. Các loại phản xạ có điều kiện Phản xạ có điều kiện là mối liên hệ tạm thời giữa cơ thể và môi trường sống, nó có tầm quan trọng rất lớn đối với đời sống của động vật và của người. Có những phản xạ có điều kiện dễ thành lập, nhưng có những phản xạ có điều kiện khó thành lập. Có những phản xạ có điều kiện bền lâu, gần như những phản xạ có điều kiện, lại có những phản xạ có điều kiện không bền lâu. Người ta chia phản xạ có điều kiện làm nhiều loại: 6.1. Phản xạ có điều kiện tự nhiên và nhân tạo 6.1.1. Phản xạ có điều kiện tự nhiên: là những phản xạ có điều kiện rất bền vững, và thường tồn tại suốt đời.
- 206 Phản xạ có điều kiện tự nhiên bền lâu như thế là vì kích thích có điều kiện và kích thích không điều kiện của phản xạ ấy luôn luôn đi đôi với nhau, làm cho đường liên lạc tạm thời ở vỏ não thường xuyên được củng cố. Ví dụ: chuột sợ mèo là loại phản xạ có điều kiện được hình thành trong quá trình sống (không phải bẩm sinh). 6.1.2. Phản xạ có điều kiện nhân tạo: là những phản xạ có điều kiện không bền vững, và thường chỉ tồn tại trong một giai đoạn nhất định của đời sống của động vật hoặc của người. Kích thích có điều kiện và kích thích không điều kiện của các loại phản xạ này có lúc đi đôi với nhau, nhưng có lúc không đi đôi với nhau, cho nên đường liên lạc tạm thời ít khi được củng cố. Ví dụ: phản xạ trú ẩn khi nghe kẻng báo động, hoặc khi nghe tiếng động cơ máy bay trong thời gian chiến tranh là phản xạ có điều kiện. Khi hết chiến tranh thì phản xạ có điều kiện được thành lập này sẽ biến mất. Phản xạ có điều kiện tự nhiên bền vững hơn phản xạ có điều kiện nhân tạo. 6.2. Phản xạ có điều kiện cấp cao Phản xạ có điều kiện được xây dựng trên cơ sở một phản xạ không điều kiện. Loại phản xạ có điều kiện đó là cấp một. Ta có thể dùng phản xạ cấp một làm cơ sở xây dựng phản xạ có điều kiện cấp hai, và dùng phản xạ có điều kiện cấp hai để xây dựng phản xạ có điều kiện cấp ba, v.v... Ví dụ: phản xạ có điều kiện được thành lập trên con chó bằng ánh sáng đèn thông qua miếng thịt là phản xạ có điều kiện cấp một. Nếu như trước khi bật đèn mà rung chuông thì sẽ thành lập được phản xạ có điều kiện cấp hai. Người ta có thể dùng thêm một tín hiệu nữa để thành lập phản xạ có điều kiện cấp ba. Nói chung trên loài vật, người ta có thể thành lập phản xạ có điều kiện cấp ba. Trên người, có thể gặp phản xạ có điều kiện cấp cao hơn nữa. 7. Ý nghĩa của phản xạ có điều kiện 7.1. Thích nghi với môi trường Cơ thể động vật, đặc biệt là các loài động vật cao cấp chỉ có thể tồn tại phát triển và hoạt động khi nào giữ được thăng bằng với môi trường sống. Muốn giữ thăng bằng với môi trường luôn biến đổi, cơ thể phải có khả năng thích ứng linh hoạt hơn nữa đối với môi trường. Quá trình thích ứng đó là do hoạt động phản xạ có điều kiện. Phản xạ có điều kiện là phương thức thích ứng linh hoạt của cơ thể đối với môi trường, giúp cho cơ thể biết được hướng đi tìm thức ăn để sinh sống. Trong chiến tranh, nhờ có tiếng kẻng báo động, người ta đi tìm chỗ trú ẩn mặc dù chưa có máy bay đến ném bom. 7.2. Trong học tập Nhờ thành lập phản xạ có điều kiện mà người ta có thể nắm được nội dung bài học khi đã lặp đi lặp lại những nội dung đó. Vì vậy, việc luyện tập, củng cố là những điều kiện để thành lập phản xạ có điều kiện. 7.3. Trong y học Nhờ phản xạ có điều kiện người ta có thể cắt cơn nghiện rượi bằng apomorphin. Apomorphin là chất gây nôn, người ta trộn lẫn vào rượu và cho người nghiện rượu uống, khi uống rượu này sẽ nôn. Làm nhiều lần như vậy, về sau những người nghiện rượu chỉ cần ngửi thấy mùi rượu là họ đã có cảm giác buồn nôn và trở nên sợ , không dám uống rươu nữa.
- 207 Nhờ có phản xạ có điều kiện người ta có thể dùng giả dược điều trị một số bệnh tâm lý. III. Hoạt động ức chế Hoạt động của vỏ não gồm hai quá trình là hưng phấn và ức chế. Tác dụng của hưng phấn là làm diễn biến những phản xạ có điều kiện. Tác dụng của ức chế là làm giảm cường độ hoặc xoá bỏ những phản xạ có điều kiện. Dựa trên điều kiện thành lập quá trình ức chế, người ta chia các quá trình ức chế ở vỏ não làm hai loại: - Ức chế không điều kiện hay ức chế bên ngoài (bẩm sinh). - Ức chế trong. 1. Ức chế bên ngoài (ức chế không điều kiện) Có hai loại ức chế không điều kiện: - Ức chế ngoài - Ức chế trên giới hạn 1.1. Ức chế ngoài Mỗi khi có một kích thích mới và lạ, tác động cùng một lúc với kích thích gây phản xạ có điều kiện, thì phản xạ có điều kiện đó không xuất hiện, không diễn biến ra được. Ví dụ, ta xây dựng được một phản xạ có điều kiện chảy nước bọt với ánh đèn trên con chó. Bật đèn lên con chó chảy nước bọt. Nhưng vừa bật đèn, ta lại vừa kẹp đuôi con chó. Kẹp đuôi là một kích thích mới lạ, xuất hiện đột ngột làm cản trở phản xạ tiết nước bọt, con chó sẽ không chảy nước bọt. Như vậy, kẹp đuôi trong thí nghiệm này là một kích thích gây ức chế ngoài. Cơ chế của ức chế ngoài như sau: kích thích mới và lạ, xuất hiện đột ngột, gây một phản xạ mà Pavlov gọi là “phản xạ định hướng” hay “phản xạ cái gì thế ?” làm cho con chó tập trung chú ý đến kích thích mới, quay đầu về phía kích thích mới, và chuẩn bị đối phó với kích thích mới đó. Phản xạ định hướng đã có tác dụng cản trở tức là tác dụng ức chế đối với chảy nước bọt. 1.2. Ức chế trên giới hạn Kích thích có điều kiện mà vượt qua một cường độ nhất định thì phản xạ có điều kiện không xuất hiện. Ví dụ gây tiết nước bọt bằng tiếng chuông reo. Nếu tiếng chuông reo đột ngột quá mạnh làm mất phản xạ tiết nước bọt. Tiếng chuông reo quá lâu cũng làm mất phản xạ tiết nước bọt. Tiếng chuông quá mạnh hoặc quá lâu đã vượt mức chịu đựng của tế bào vỏ não cho nên không gây hưng phấn mà lại gây ức chế. Đó là ức chế trên giới hạn. 2. Ức chế bên trong Ức chế bên trong phải qua một quá trình luyện tập, có nhiều loại ức chế trong. 2.1. Ức chế dập tắt Đó là phản xạ có điều kiện không được củng cố, đường liên hệ tạm thời bị mất đi. 2.2. Ức chế phân biệt
- 208 Khi có hai kích thích gần giống nhau tác động nhưng chỉ có một kích thích được củng cố thì chỉ kích thích nào được củng cố mới gây được phản xạ. Còn kích thích kia, vì cũng gần giống kích thích trước nên lúc đầu tuy có gây phản xạ, nhưng cứ tiếp tục không củng cố thì phản xạ giảm dần, rồi không xuất hiện. Đó là do quá trình hình thành ức chế phân biệt. Ví dụ Pavlov gây phản xạ có điều kiện tiết nước bọt bằng ánh đèn. + Tín hiệu đỏ ( thịt ( tiết nước bọt + Tín hiệu xanh ( không có thịt ( không tiết nước bọt Qua quá trình luyện tập củng cố con chó sẽ phân biệt được tín hiệu nào là có thịt, tín hiệu nào không. Nhờ có quá trình luyện tập mà con chó có thể phân biệt được tín hiệu (+) tính, tín hiệu (-) tính. 2.3. Ức chế làm chậm phản xạ Kích thích có điều kiện và kích thích không điều kiện cách xa nhau một thời gian nhất định, thì phản xạ có điều kiện cũng chậm lại đúng thời gian ấy. Ví dụ: Pavlov làm thí nghiệm bật đèn, rồi 3 phút sau mới cho ăn, về sau hễ bật đèn 3 phút sau chó mới tiết nước bọt. Đó là ức chế chậm phản xạ. 3. Tác dụng của ức chế - Ức chế là một hoạt động tích cực của vỏ não chứ không phải là vỏ não mất hay kém hoạt động. Trong quá trình sống, vỏ não nhận được rất nhiều kích thích, nhờ có hoạt động ức chế nó loại bỏ những kích thích không cần thiết hoặc có hại cho đời sống do đó làm giảm những hoạt động không cần thiết của vỏ não. - Ức chế góp phần làm thay đổi phản ứng đáp ứng của cơ thể, cho phù hợp điều kiện luôn biến đổi của môi trường sống. - Quá trình hưng phấn làm tăng hoạt động dị hoá tiêu hao năng lượng, thì quá trình ức chế bảo đảm cho cơ thể tăng mức đồng hoá vật chất, và phục hồi sức lực. Nói chung các quá trình ức chế có tác dụng bảo vệ vỏ não. Trong đời sống nhờ có hoạt động ức chế người ta trở nên chín chắn, cân nhắc trước mỗi kích thích, chọn lọc trước khi đáp ứng, nhờ vậy mà tránh được những sai lầm, những hậu quả có khi nghiêm trọng có thể xảy ra. IV. Hoạt động trí nhớ 1. Định nghĩa Trí nhớ là khả năng lưu giữ thông tin về môi trường ngoài tác dụng lên cơ thể. Nơi lưu giữ thông tin, chủ yếu là những cấu trúc của não, có tác giả cho rằng ở cả phần dưới cuả hệ thần kinh. Có thể so sánh một cách đơn giản, nơi lưu giữ thông tin đó như bộ nhớ của máy tính, hay ngăn kéo hồ sơ lưu giữ tư liệu một cơ quan, đó là “ký ức của ta”. Sự nhớ lại, hay hồi tưởng lại, là sự tái diễn lại quá trình đạt xung động thần kinh qua xy náp theo phương hướng và trình tự trước đây đã diễn ra do môi trường ngoài đã tác động lên giác quan, nay không còn tác động môi trường ngoài nữa, nhưng quá trình thần kinh đó vẫn tự tái diễn lại trong não. 2. Phân loại trí nhớ 2.1. Theo sự hình thành trí nhớ
- 209 Phụ thuộc vào quá trình hình thành và đặc điểm người ta chia trí nhớ thành nhiều loại: trí nhớ hình tượng, trí nhớ vận động, trí nhớ cảm xúc, trí nhớ ngôn ngữ. - Trí nhớ hình tượng: Là trí nhớ được hình thành trên cơ sở tiếp nhận các kích thích thông qua các giác quan. Tuỳ theo đối tượng được tiếp nhận và cơ quan phân tích nào tiếp nhận người ta phân trí nhớ hình tượng thành: + Trí nhớ hình tượng thị giác. + Trí nhớ hình tượng thính giác + Trí nhớ hình tượng xúc giác + Trí nhớ hình tượng vị giác. Trong việc ghi nhớ đối tượng, sự kiện nào đó có sự tham gia không phải một mà nhiều cơ quan phân tích. Trí nhớ hình tượng được chóng hình thành và bền vững khi có sự tham gia của nhiều cơ quan phân tích. Ví dụ: trong việc học ngoại ngữ vừa nghe, vừa đọc bằng mắt, vừa viết bằng tay và phát âm thành tiếng, thường cho kết quả nhanh hơn và nhớ lâu hơn so với trường hợp chỉ đọc bằng mát. - Trí nhớ vận động: Được hình thành trên cơ sở thực hiện những động tác cụ thể. Ví dụ như đánh đàn, điều khiển máy móc, tập thể dục dụng cụ, đi xe đạp, cầm đũa ăn cơm v.v... Trong quá trình lao động, học tập nhờ có trí nhớ vận động mà ta có thể hình thành được kỹ năng, kỷ xảo trong nhiều nghề nghiệp khác nhau. - Trí nhớ cảm xúc: Được biểu hiện bằng các phản ứng cảm xúc và được hình thành trong những điều kiện cơ thể bị tác động bởi các kích thích có khả năng gây ra các cảm xúc như vui, buồn, bực tức, thoả mãn v.v... Các tác nhân gây ra trí nhớ cảm xúc có thể là các kích thích, các sự kiện cụ thể, có thể là tiếng nói. - Trí nhớ ngôn ngữ - logic: Được hình thành khi tiếp nhận ngôn ngữ (tiếng nói, chữ viết). Đặc điểm của trí nhớ ngôn ngữ - logic là những tín hiệu tiếp nhận được không phải là những hình tượng cụ thể, không phải là âm thanh, màu sắc mà là những từ, những câu với nội dung chứa đựng trong đó. Đây là loại trí nhớ chỉ có ở người và cũng là trí nhớ chủ đạo ở người, vì nó thể hiện trong tất cả các loại trí nhớ khác và giữ vai trò chủ yếu trong việc lĩnh hội mọi tri thức và tích luỹ mọi kinh nghiệm của loài người. 2.2. Theo thời gian tồn tại: Dựa theo thời gian tồn tại của trí nhớ trong não và cơ chế hình thành có thể chia trí nhớ thành hai loại: trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ dài hạn. - Trí nhớ ngắn hạn (Short- term memory) Là trí nhớ về sự vật, sự kiện chỉ duy trì trong não một thời gian rất ngắn (từ vài giây đến mấy chục phút), sau đó ta không thể nhớ lại được nữa. Ví dụ như nhớ số điện thoại. Đa số người ta có thể dễ dàng nhớ 6 con số cần thiết để quay máy điện thoại, nhưng sau khi gọi xong và không có ý định sử dụng lại nữa, thì sau đó không thể nào nhớ lại được con số đó.
- 210 Đặc điểm trí nhớ ngắn hạn dễ bị mất dưới tác động của các yếu tố có ảnh hưởng đến hoạt động phối hợp của các nơron. Ví dụ như shock điện, shock insulin, chấn thương sọ não, thuốc gây mê, giảm nhiệt độ não. - Trí nhớ dài hạn: Là trí nhớ các sự kiện, hiện tượng được duy trì rất lâu trong não, có thể tồn tại suốt đời và lúc nào cần có thể nhớ ngay được. Trí nhớ dài hạn bền vững đối với tác dụng của các yếu tố làm mất trí nhớ ngắn hạn. 3. Cơ chế của trí nhớ Theo thuyết phản xạ có điều kiện của Pavlov, đường liên lạc tạm thời của vỏ não là cơ sở của sự nhớ ý nghĩa của một tín hiệu gây ra phản xạ. Một khi phản xạ đã thành lập, dù sau đó không tiếp tục củng cố, đường liên lạc tạm thời vẫn tiếp tục tồn tại lâu. 3.1. Trí nhớ ngắn hạn Thuyết tăng tính hưng phấn truyền qua xy náp, do Kandel nghiên cứu trên con sên Aplysia, là cơ chế ngắn hạn. Tóm tắt hiện tượng như sau: - Nơron bài tiết serotonin - Serotonin hoạt hoá men adenylcyclaze tạo AMPv - AMPv hoạt hoá proteinkinase gây ức chế kênh kali - Do đó làm tăng vọt vận chuyển Ca++ qua màng tế bào nơron, làm tăng tính hưng phấn, tức là tăng xu thế truyền đạt qua xy náp. Bài tiết serotonin và tăng kênh calci là hai khâu được nhiều tác giả coi là chủ yếu trong thuyết tăng tính hưng phấn (facilitation). 3.2. Cơ chế nhớ dài hạn Do biến đổi cấu trúc chức năng tại xy náp. Hình thành engram nhớ. - Biến đổi cấu trúc chức năng tại xy náp Các biến đổi trong cấu trúc thần kinh quan sát được trong quá trình chuyển trí nhớ ngắn hạn thành trí nhớ dài hạn thành dạng ổn định. - Các biến đổi cấu trúc thần kinh quan sát được trong quá trình học tập, quá trình hình thành các phản xạ có điều kiện gồm: + Có sự tăng số lượng các xy náp mới thay đổi khoảng không gian xy náp. + Có sự tăng số lượng các gai trên các sợi nhánh (dendrit). + Có sự tăng số lượng các nhánh và các tế bào glia (neuroglia). + Có sự tăng khối lượng não, trong đó có cả trọng lượng của vỏ bán cầu đại não. - Các biến đổi ở màng trước xy náp. Giải phóng các chất truyền đạt thần kinh, các neuropeptit ở các tận cùng của sợi trục: + Tạo ra các nucleic vòng. + Sự phosphoryl hoá các protit và một số lipit màng tế bào.
- 211 + Tổng hợp hàng loạt protein đặc hiệu và các peptit. + Sự hoạt hoá các proteinase, các peptit dễ bị biến đổi của màng tế bào. Điều này sẽ làm tăng dẫn truyền qua xy náp. - Các quá trình ở màng sau xy náp. Các chất truyền đạt thần kinh giải phóng: làm thay đổi dòng ion qua màng tế bào, làm thay đổi điện thế màng, tăng nồng độ K+ ở ngoài và các Ca++ trong tế bào. Một số tác giả (Lynch và Bawdry 1984) cho rằng sự tăng nồng độ ion Ca++ gần màng sau xy náp có tác dụng hoạt hoá protein phụ thuộc canxi (đó là calpein) làm hoạt hoá receptor glutamat có tác dụng làm tăng thời gian dẫn truyền qua xy náp. Cơ chế này có liên quan đến quá trình học tập và ổn định trí nhớ. - Đóng vai trò quan trọng trong các cơ chế trí nhớ còn có các neuropeptit, như neuropeptit Y, opiat, somatostatin... Các chất này làm tăng khả năng kết hợp giữa các chất dẫn truyền với các receptor màng sau xy náp ( tăng dẫn truyền. 3.2.2. Hình thành engram nhớ Thuyết phân tử của sự nhớ dựa trên hàng loạt thí nghiệm. - Đầu tiên thí nghiệm của Mc.Connel (1962) tiến hành trên con đỉa phiến (Planarium turbil) còn gọi là con giun dẹp. Ông chiếu sáng rồi cho điện giật gây phản ứng co cuộn con giun. Sau một số lần củng cố ánh sáng bằng điện giật, thì phản xạ có điều kiện được thành lập. Sau đó chỉ có ánh sáng con giun đã co cuộn lại. Ông cắt đôi con giun, hai nửa tái sinh vẫn đều có phản xạ có điều kiện đó. Nghiền giun lấy dịch làm thức ăn cho con giun chưa bị điện giật, thì các con giun mới này đều có phản xạ có điều kiện co cuộn với ánh sáng. Vậy đường liên lạc tạm thời cơ sở của phản xạ có điều kiện là có ở hai nửa con giun, hơn nữa có ở tất cả các mảnh nhỏ của dịch nghiền con giun đầu tiên đã thành lập phản xạ có điều kiện co cuộn với ánh sáng. Thí nghiệm này gợi ý rằng “đường liên lạc tạm thời” cơ sở của phản xạ có điều kiện co cụm với ánh sáng, là một chất gì đó tan trong khắp cơ thể con giun. - Ungar (1972) thực nghiệm trên chuột. Loài này có bản năng tự nhiên là tránh sáng, thích lẩn vào chỗ tối (sợ mèo bắt, sợ người). Ông cho chuột ở trong môi trường thường xuyên có ánh sáng, và hễ cứ tắt đèn tối om là chuột bị điện giật. Sau một số lần “củng cố” bóng tối bằng điện giật như vậy thì thành lập phản xạ có điều kiện sợ tối ở chuột. Chiết xuất não con chuột đó thu được một peptit 15 gốc axit amin đó là scotophobin tức là chất sợ tối (chữ Hylạp scotos là tối, phobos là sợ). Những thí nghiệm này gợi ý cho ta là cơ sở vật chất của phản xạ có điều kiện, có thể là một hoá chất, có thể ở não (chuột) hoặc ở khắp cơ thể (giun dẹp), có thể bản chất peptit, hoặc là một phân tử khác. Nhớ là quá trình thần kinh cao cấp phức tạp. Không nên coi một thuyết nào về cơ chế của sự nhớ là tuyệt đối và vĩnh viễn. Mỗi thuyết được xây dựng từ một loạt thực nghiệm tiến hành trong những điều kiện xác định của thực nghiệm đó, và do đó phản ánh một khía cạnh xác định của sự nhớ. Không nên coi các thuyết khác nhau là bác bỏ lẫn nhau, mà nên coi chúng bổ xung nhau để giúp ta hiểu nhiều cơ chế diễn biến, nhiều khía cạnh thể hiện của sự nhớ trong hệ thần kinh chúng ta.
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Giáo trình Sinh lý học người và động vật - PGS.TS Nguyễn Đức Hưng
255 p | 706 | 384
-
Bài giảng Sinh lý học
129 p | 352 | 178
-
Sinh lý học Người và Động vật Tập 1: Phần 1 - Trịnh Hữu Hằng, Đỗ Công Huỳnh
109 p | 259 | 143
-
Sinh lý học
254 p | 233 | 105
-
Sinh lý học Người và Động vật Tập 1: Phần 2- Trịnh Hữu Hằng, Đỗ Công Huỳnh
118 p | 192 | 99
-
Ebook Sinh lý học người và động vật (Tập 2) - Trịnh Hữu Hằng, Đỗ Công Huỳnh
220 p | 157 | 83
-
Ebook Thực tập Sinh lý học người và động vật: Phần 1
56 p | 122 | 66
-
Đề cương chi tiết môn Sinh lý học hoạt động thần kinh cấp cao - GV Nguyễn Thị Minh Hằng
27 p | 188 | 50
-
Giáo trình Sinh lý học thực vật (Tái bản): Phần 2
86 p | 58 | 41
-
Giáo trình Sinh lý học thực vật: Phần 1
106 p | 65 | 37
-
Giáo trình Sinh lý học thực vật (Tái bản): Phần 1
126 p | 50 | 27
-
Ebook Sinh lý học động vật và người: Phần 2
120 p | 46 | 25
-
Giáo trình Sinh lý học thực vật: Phần 2
93 p | 53 | 19
-
Bài giảng Sinh lý động vật nâng cao: Phần 1 - PGS.TS. Nguyễn Bá Mùi
66 p | 54 | 16
-
Sinh lý học tế bào thần kinh
31 p | 59 | 14
-
Ebook Sinh lý học động vật và người (Tập 1): Phần 2
143 p | 30 | 11
-
Bài giảng Sinh lý gia súc - Chương 13: Sinh lý hệ bài tiết
5 p | 31 | 2

markdown:
# CHƯƠNG 13: SINH LÝ HỌC THẦN KINH CAO CẤP
Chia sẻ: Mai Trần Thúy Hạnh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:10
lượt xem 204
download
![](https://tailieu.vn/image/document/thumbnail/2009/20090925/maithuyhanh/80x100/chuong_13_sltkcaocapy2_3314.jpg)
##
CHƯƠNG 13: SINH LÝ HỌC THẦN KINH CAO CẤP
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](https://tailieu.vn/static/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Ở động vật như con chó khi nhìn thấy dáng một người vào nhà, nếu đó là chủ thì vẫy đuôi mừng, nếu là người lạ nó sủa, cắn. Như vậy, cũng hình dáng của người nhưng con chó có những phản xạ khác nhau. Người ta đã làm thí nghiệm cắt bỏ vỏ não của con chó, sau khi phục hồi thì nhận thấy hành vi của chó khác hẳn trước, nó trông thấy chủ không mừng, trông thấy người lạ không sủa, không cắn....
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: CHƯƠNG 13: SINH LÝ HỌC THẦN KINH CAO CẤP
- 202 CHƯƠNG 13 SINH LÝ HỌC THẦN KINH CAO CẤP I. Đại cương Người và các loài động vật cao cấp có một số hành vi và thái độ đáp ứng với hoàn cảnh mà các quy luật sinh lý thông thường không giải thích được. Ở ngườiì khi vui thì ăn ngon miệng, khi buồn thì chán không muốn ăn, mặc dầu đói. Ở động vật như con chó khi nhìn thấy dáng một người vào nhà, nếu đó là chủ thì vẫy đuôi mừng, nếu là người lạ nó sủa, cắn. Như vậy, cũng hình dáng của người nhưng con chó có những phản xạ khác nhau. Người ta đã làm thí nghiệm cắt bỏ vỏ não của con chó, sau khi phục hồi thì nhận thấy hành vi của chó khác hẳn trước, nó trông thấy chủ không mừng, trông thấy người lạ không sủa, không cắn. Những sự phối hợp phức tạp của nhiều phản xạ, mà ta gọi chung là thái độ của động vật hay của con người, đó là vấn đề hiện nay được nhiều nhà khoa học nghiên cứu, nhưng chưa có ai đi đến một kết luận cụ thể. Pavlov và cộng sự đã làm nhiều nghiên cứu trên thực nghiệm các hiện tượng hành vi của động vật mà ông gọi là thần kinh cao cấp, và ông đã xây dựng nên thuyết về phản xạ có điều kiện. Đây là một cống hiến rất to lớn đối với Sinh lý học và Y học đặc biệt với Sinh lý học của não. Hiện nay, một số chức năng Sinh lý như học tập, nhớ, suy xét, nói, v.v...chưa có thuật ngữ chính xác để diễn đạt nên tạm gọi là “chức năng cao cấp của hệ thần kinh”. Nói chung đó là các chức năng trí tuệ của não bộ, là một phạm vi nghiên cứu vô cùng phong phú, phức tạp và khó khăn hơn mọi chức năng khác. Vì vậy, để nghiên cứu vấn đề này cần phải có sự cộng tác và phối hợp của nhiều chuyên khoa khác như lý sinh, hoá sinh, điện sinh học, khoa học hình thái, toán học, điều khiển học, tâm lý học, và nhiều chuyên ngành khác. II. Phản xạ có điều kiện 1. Phản xạ Phản xạ là phản ứng của cơ thể đối với kích thích của môi trường bên ngoài cũng như bên trong của cơ thể. Phản ứng này thực hiện nhờ hệ thần kinh, qua năm phần cơ bản hợp thành cung phản xạ: - Bộ phận cảm thụ: các phân tử cảm thụ thường nằm trên da, bề mặt da, bề mặt khớp, thành mạch, bề mặt các tạng, cơ quan trong cơ thể. - Dây thần kinh truyền vào: dây cảm giác hoặc dây thần kinh thực vật. - Trung tâm thần kinh - Dây thần kinh truyền ra: dây thần kinh vận động hoặc dây thần kinh thực vật. - Bộ phận đáp ứng là cơ hoặc tuyến 2. Phản xạ có điều kiện và không điều kiện Bằng những công trình nghiên cứu trên hệ thần kinh trong nhiều năm, Pavlov đã phân biệt hai loại phản xạ: phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện.
- 203 2.1. Phản xạ không điều kiện Là loại phản xạ có cung phản xạ cố định, có tính bản năng, tồn tại vĩnh viễn suốt đời và có khả năng di truyền sang đời sau. Khi có một kích thích nhất định tác động lên một bộ phận cảm thụ nhất định sẽ gây một phản ứng nhất định của cơ thể, không cần thêm một điều kiện nào khác. Phản xạ không điều kiện có tính chất loài, trung tâm phản xạ nằm ở phần dưới của hệ thần kinh. Ví dụ: trung tâm phản xạ gân xương, phản xạ trương lực cơ nằm ở tuỷ sống, trung tâm của phản xạ giảm áp, phản xạ hô hấp nằm ở hành não. Phản xạ không điều kiện phụ thuộc vào tính chất của tác nhân kích thích và bộ phận nhận cảm, ví dụ: ánh sáng chiếu vào mắt gây co đồng tử nhưng tiếng động không gây co đồng tửí, trong khi đó chiếu ánh sáng vào da không gây đáp ứng gì nhưng chạm tay vào lửa thì tay rụt lại. Có thể nói rằng phản xạ không điều kiện là mối liên lạc cố định, vĩnh viễn giữa cơ thể và môi trường. 2.2. Phản xạ có điều kiện Là loại phản xạ không có cung phản xạ cố định vĩnh viễn, muốn gây được phản xạ phải có những điều kiện nhất định. - Phản xạ có điều kiện là phản xạ được thành lập trong cuộc sống, sau quá trình luyện tập và phải dựa trên cơ sở của phản xạ không điều kiện, hay nói một cách khác muốn tạo phản xạ có điều kiện cần phải có tác nhân kích thích không điều kiện Ví dụ: bơm nước axit có vị chua vào mồm chó, con vật có phản ứng tiết nước bọt, làm cho axit chua bị pha loãng đi, và bị tống ra ngoài. Đó là phản ứng bẩm sinh đã có. - Phản xạ có điều kiện có cung phản xạ phức tạp hơn. Muốn gây được phản xạ có điều kiện phải có sự kết hợp của hai tác nhân kích thích không điều kiện và có điều kiện và tác nhân có điều kiện bao giờ cũng đi trước và trình tự này được lặp đi lặp lại nhiều lần. Nếu trước khi bơm nước axit, ta cho chuông reo, và làm nhiều lần như thế, thì về sau chỉ một mình tiếng chuông cũng làm cho chó có những phản ứng trào nước bọt giống như phản ứng đối với axit. Hai phản ứng của con chó đối với axit vào mồm và đối với tiếng chuông reo vào tai, đều là hoạt động phản xạ. Phản xạ đối với axit là phản xạ không điều kiện. Phản xạ đối với tiếng chuông reo là phản xạ có điều kiện. - Trung tâm phản xạ có điều kiện có sự tham gia của vỏ não. - Phản xạ có điều kiện không phụ thuộc vào tính chất của tác nhân kích thích và bộ phận nhận cảm. Ví dụ: ánh sáng chiếu vào mắt có thể gây bài tiết nước bọt. - Phản xạ có điều kiện có tính chất cá thể và là phương thức thích ứng linh hoạt của cơ thể đối với môi trường. - Phản xạ có điều kiện nếu không được cũng cố thì sẽ bị dập tắt.
- 204 Nhờ có phản xạ có điều kiện mà cơ thể luôn luôn thích ứng với sự thay đổi của môi trường sống. 3. Sự khác nhau giữa phản xạ có điều kiện và không điều kiện Tính chất Phản xạ không điều kiện Phản xạ có điều kiện Tính chất bẩm Có tính chất bẩm sinh: phản xạ Được xây dựng trong quá trình sinh mút vú ở trẻ sơ sinh, phản xạ mổ thức ăn sống: con chó từ nhỏ được nuôi bằng ở gà mới nở sữa sẽ không có phản ứng gì với thịt. Phản xạ này không di truyền Tính chất loài Có tính chất loài: khi gặp nguy Có tính chất cá thể: con vịt hiểm con mèo gù lưng, nhím cuộn mình không có phản ứng gì với tiếng kẻng, chĩa lông ra. nhưng khi vịt nuôi và cho ăn có giờ giấc theo tiếng kẻng thì đến giờ nghe tiếng kẻng là chạy tập trung về ăn Trung tâm - Là hoạt động phần dưới của hệ Là hoạt động của vỏ bán cầu phản xạ thần kinh: trung tâm của phản xạ gót đại não. chân, phản xạ đùi bìu là ở tuỷ sống lưng Vỏ não là nơi đường liên lạc - Có những điểm đại diện trên vỏ tạm thời nối kín mạch truyền xung động thần kinh gây phản xạ có điều não kiện. Tác nhân kích - Tuỳ thuộc tính chất của tác nhân - Không phụ thuộc tính chất tác thích và bộ phận kích thích và bộ phận cảm thụ: ánh sáng nhân kích thích và bộ phận cảm thụ kích thích chiếu vào mắt gây co đồng tử, nhưng tiếng mà chỉ phụ thuộc điều kiện xây dựng động không gây co đồng tử, ánh sáng phản xạ: ánh sáng chiếu vào mắt có chiếu vào da không có phản ứng gì thể gây chảy nước bọt... Sự phân chia và so sánh hai loại phản xạ có điều kiện và không điều kiện được trình bày ở bảng trên. 4. Cơ chế thành lập phản xạ có điều kiện 4.1. Các vùng đại diện của các cơ quan cảm giác trên vỏ não Mỗi bộ phận cảm thụ đều có điểm đại diện trên vỏ não, bộ phận cảm thụ thị giác có điểm đại diện ở thuỳ chẩm, bộ phận cảm thụ đau nóng có những điểm đại diện ở thuỳ đỉnh... Mỗi kích thích dù chỉ gây phản xạ không điều kiện, cũng đều tạo xung động chạy lên vỏ não. Nếm thức ăn mà chảy nước bọt là một phản xạ không điều kiện. Phản xạ này có điểm đại diện tại vùng nếm của vỏ não. Những kích thích không gây phản xạ cũng đều có điểm đại diện tại vỏ não: con chó nhìn ánh đèn không có phản ứng gì đặc biệt, nhưng ở vỏ não thuỳ chẩm của nó có điểm hưng phấn đại diện cho cảm giác nhìn thấy ánh đèn. 4.2. Đường liên lạc tạm thời Mỗi khi hai điểm hưng phấn (tức là hai điểm đại diện của cảm giác) cùng xuất hiện trên vỏ não, hai điểm ấy luôn luôn có xu hướng liên lạc với nhau, vì các quá trình hưng phấn tại mỗi điểm đều lan toả ra rồi gặp nhau tạo thành đường liên lạc tạm thời giữa hai điểm. Nếu ta lặp đi lặp lại nhiều lần thí nghiệm gây hai điểm hưng phấn thì đường liên lạc nối liền hai điểm sẽ được củng cố. Đó là đường liên lạc tạm thời giữa hai điểm hưng phấn. Phản xạ có điều kiện được xây dựng trên cơ sở một đường liên lạc tạm thời giữa hai điểm hưng phấn trên vỏ não do một kích thích có điều kiện và một kích thích không điều kiện
- 205 gây ra. Đường liên lạc tạm thời đó chỉ là đường liên lạc chức năng không phải là đường liên lạc qua một dây thần kinh cụ thể. Gọi đường liên lạc đó là tạm thời vì nếu thay đổi điều kiện sống thì đường liên lạc mất đi và một đường khác lại được xây dựng. Tính chất tạm thời của đường liên lạc đó quan trọng ở chỗ đảm bảo tính chất linh hoạt của phản ứng cơ thể đối với môi trường. Đường liên lạc tạm thời chỉ xuất hiện trên vỏ não. Các phần dưới của hệ thần kinh không có đường liên lạc tạm thời. Đường liên lạc tạm thời chuyển hưng phấn theo hai chiều. Ví dụ: Xây dựng một phản xạ có điều kiện ăn bằng cách làm co 1 chân chó trước khi cho ăn. Khi phản xạ có điều kiện này được thành lập rồi, mỗi khi co chân thì con vật chảy nước bọt. Nhưng con chó cũng có một phản xạ có điều kiện ngược lại tức là mỗi khi nó bắt đầu ăn, nó co chân lại. Hiện tượng đó chứng tỏ hưng phấn chạy hai chiều trên đường liên lạc tạm thời. 5. Những điều kiện của phản xạ có điều kiện 5.1. Cơ sở của phản xạ có điều kiện là phản xạ không điều kiện Phản xạ có điều kiện chảy nước bọt trước ánh đèn dựa trên cơ sở phản xạ không điều kiện chảy nước bọt đối với thức ăn. 5.2. Sự kết hợp trong thời gian giữa hai tác nhân kích thích không điều kiện và có điều kiện Thức ăn đối với chó là tác nhân kích thích không điều kiện gây phản xạ chảy nước bọt không điều kiện. Ánh đèn, nếu luyện tập để gây được chảy nước bọt thì nó là tác nhân kích thích có điều kiện của phản xạ chảy nước bọt có điều kiện. Kết hợp ánh đèn + thức ăn, bật đèn rồi đưa thức ăn, làm như vậy nhiều lần thì ánh đèn trở thành kích thích báo hiệu cho thức ăn gây phản xạ có điều kiện chảy nước bọt bằng ánh đèn. Hai kích thích ánh đèn và thức ăn phải được kết hợp theo một trình tự nhất định, ánh đèn tác động trước, thức ăn tác động sau. Hai kích thích đó phải kết hợp với nhau nhiều lần, làm như thế gọi là củng cố tác dụng của ánh đèn bằng kích thích thức ăn. 5.3. Vỏ não phải toàn vẹn và các thành phần của cung phản xạ phải lành mạnh. Con chó bị cắt mất vỏ não, không còn phản xạ có điều kiện nữa. Nếu một trong năm bộ phận của cảm giác phản xạ bị hỏng thì không thành lập được phản xạ có điều kiện. 6. Các loại phản xạ có điều kiện Phản xạ có điều kiện là mối liên hệ tạm thời giữa cơ thể và môi trường sống, nó có tầm quan trọng rất lớn đối với đời sống của động vật và của người. Có những phản xạ có điều kiện dễ thành lập, nhưng có những phản xạ có điều kiện khó thành lập. Có những phản xạ có điều kiện bền lâu, gần như những phản xạ có điều kiện, lại có những phản xạ có điều kiện không bền lâu. Người ta chia phản xạ có điều kiện làm nhiều loại: 6.1. Phản xạ có điều kiện tự nhiên và nhân tạo 6.1.1. Phản xạ có điều kiện tự nhiên: là những phản xạ có điều kiện rất bền vững, và thường tồn tại suốt đời.
- 206 Phản xạ có điều kiện tự nhiên bền lâu như thế là vì kích thích có điều kiện và kích thích không điều kiện của phản xạ ấy luôn luôn đi đôi với nhau, làm cho đường liên lạc tạm thời ở vỏ não thường xuyên được củng cố. Ví dụ: chuột sợ mèo là loại phản xạ có điều kiện được hình thành trong quá trình sống (không phải bẩm sinh). 6.1.2. Phản xạ có điều kiện nhân tạo: là những phản xạ có điều kiện không bền vững, và thường chỉ tồn tại trong một giai đoạn nhất định của đời sống của động vật hoặc của người. Kích thích có điều kiện và kích thích không điều kiện của các loại phản xạ này có lúc đi đôi với nhau, nhưng có lúc không đi đôi với nhau, cho nên đường liên lạc tạm thời ít khi được củng cố. Ví dụ: phản xạ trú ẩn khi nghe kẻng báo động, hoặc khi nghe tiếng động cơ máy bay trong thời gian chiến tranh là phản xạ có điều kiện. Khi hết chiến tranh thì phản xạ có điều kiện được thành lập này sẽ biến mất. Phản xạ có điều kiện tự nhiên bền vững hơn phản xạ có điều kiện nhân tạo. 6.2. Phản xạ có điều kiện cấp cao Phản xạ có điều kiện được xây dựng trên cơ sở một phản xạ không điều kiện. Loại phản xạ có điều kiện đó là cấp một. Ta có thể dùng phản xạ cấp một làm cơ sở xây dựng phản xạ có điều kiện cấp hai, và dùng phản xạ có điều kiện cấp hai để xây dựng phản xạ có điều kiện cấp ba, v.v... Ví dụ: phản xạ có điều kiện được thành lập trên con chó bằng ánh sáng đèn thông qua miếng thịt là phản xạ có điều kiện cấp một. Nếu như trước khi bật đèn mà rung chuông thì sẽ thành lập được phản xạ có điều kiện cấp hai. Người ta có thể dùng thêm một tín hiệu nữa để thành lập phản xạ có điều kiện cấp ba. Nói chung trên loài vật, người ta có thể thành lập phản xạ có điều kiện cấp ba. Trên người, có thể gặp phản xạ có điều kiện cấp cao hơn nữa. 7. Ý nghĩa của phản xạ có điều kiện 7.1. Thích nghi với môi trường Cơ thể động vật, đặc biệt là các loài động vật cao cấp chỉ có thể tồn tại phát triển và hoạt động khi nào giữ được thăng bằng với môi trường sống. Muốn giữ thăng bằng với môi trường luôn biến đổi, cơ thể phải có khả năng thích ứng linh hoạt hơn nữa đối với môi trường. Quá trình thích ứng đó là do hoạt động phản xạ có điều kiện. Phản xạ có điều kiện là phương thức thích ứng linh hoạt của cơ thể đối với môi trường, giúp cho cơ thể biết được hướng đi tìm thức ăn để sinh sống. Trong chiến tranh, nhờ có tiếng kẻng báo động, người ta đi tìm chỗ trú ẩn mặc dù chưa có máy bay đến ném bom. 7.2. Trong học tập Nhờ thành lập phản xạ có điều kiện mà người ta có thể nắm được nội dung bài học khi đã lặp đi lặp lại những nội dung đó. Vì vậy, việc luyện tập, củng cố là những điều kiện để thành lập phản xạ có điều kiện. 7.3. Trong y học Nhờ phản xạ có điều kiện người ta có thể cắt cơn nghiện rượi bằng apomorphin. Apomorphin là chất gây nôn, người ta trộn lẫn vào rượu và cho người nghiện rượu uống, khi uống rượu này sẽ nôn. Làm nhiều lần như vậy, về sau những người nghiện rượu chỉ cần ngửi thấy mùi rượu là họ đã có cảm giác buồn nôn và trở nên sợ , không dám uống rươu nữa.
- 207 Nhờ có phản xạ có điều kiện người ta có thể dùng giả dược điều trị một số bệnh tâm lý. III. Hoạt động ức chế Hoạt động của vỏ não gồm hai quá trình là hưng phấn và ức chế. Tác dụng của hưng phấn là làm diễn biến những phản xạ có điều kiện. Tác dụng của ức chế là làm giảm cường độ hoặc xoá bỏ những phản xạ có điều kiện. Dựa trên điều kiện thành lập quá trình ức chế, người ta chia các quá trình ức chế ở vỏ não làm hai loại: - Ức chế không điều kiện hay ức chế bên ngoài (bẩm sinh). - Ức chế trong. 1. Ức chế bên ngoài (ức chế không điều kiện) Có hai loại ức chế không điều kiện: - Ức chế ngoài - Ức chế trên giới hạn 1.1. Ức chế ngoài Mỗi khi có một kích thích mới và lạ, tác động cùng một lúc với kích thích gây phản xạ có điều kiện, thì phản xạ có điều kiện đó không xuất hiện, không diễn biến ra được. Ví dụ, ta xây dựng được một phản xạ có điều kiện chảy nước bọt với ánh đèn trên con chó. Bật đèn lên con chó chảy nước bọt. Nhưng vừa bật đèn, ta lại vừa kẹp đuôi con chó. Kẹp đuôi là một kích thích mới lạ, xuất hiện đột ngột làm cản trở phản xạ tiết nước bọt, con chó sẽ không chảy nước bọt. Như vậy, kẹp đuôi trong thí nghiệm này là một kích thích gây ức chế ngoài. Cơ chế của ức chế ngoài như sau: kích thích mới và lạ, xuất hiện đột ngột, gây một phản xạ mà Pavlov gọi là “phản xạ định hướng” hay “phản xạ cái gì thế ?” làm cho con chó tập trung chú ý đến kích thích mới, quay đầu về phía kích thích mới, và chuẩn bị đối phó với kích thích mới đó. Phản xạ định hướng đã có tác dụng cản trở tức là tác dụng ức chế đối với chảy nước bọt. 1.2. Ức chế trên giới hạn Kích thích có điều kiện mà vượt qua một cường độ nhất định thì phản xạ có điều kiện không xuất hiện. Ví dụ gây tiết nước bọt bằng tiếng chuông reo. Nếu tiếng chuông reo đột ngột quá mạnh làm mất phản xạ tiết nước bọt. Tiếng chuông reo quá lâu cũng làm mất phản xạ tiết nước bọt. Tiếng chuông quá mạnh hoặc quá lâu đã vượt mức chịu đựng của tế bào vỏ não cho nên không gây hưng phấn mà lại gây ức chế. Đó là ức chế trên giới hạn. 2. Ức chế bên trong Ức chế bên trong phải qua một quá trình luyện tập, có nhiều loại ức chế trong. 2.1. Ức chế dập tắt Đó là phản xạ có điều kiện không được củng cố, đường liên hệ tạm thời bị mất đi. 2.2. Ức chế phân biệt
- 208 Khi có hai kích thích gần giống nhau tác động nhưng chỉ có một kích thích được củng cố thì chỉ kích thích nào được củng cố mới gây được phản xạ. Còn kích thích kia, vì cũng gần giống kích thích trước nên lúc đầu tuy có gây phản xạ, nhưng cứ tiếp tục không củng cố thì phản xạ giảm dần, rồi không xuất hiện. Đó là do quá trình hình thành ức chế phân biệt. Ví dụ Pavlov gây phản xạ có điều kiện tiết nước bọt bằng ánh đèn. + Tín hiệu đỏ ( thịt ( tiết nước bọt + Tín hiệu xanh ( không có thịt ( không tiết nước bọt Qua quá trình luyện tập củng cố con chó sẽ phân biệt được tín hiệu nào là có thịt, tín hiệu nào không. Nhờ có quá trình luyện tập mà con chó có thể phân biệt được tín hiệu (+) tính, tín hiệu (-) tính. 2.3. Ức chế làm chậm phản xạ Kích thích có điều kiện và kích thích không điều kiện cách xa nhau một thời gian nhất định, thì phản xạ có điều kiện cũng chậm lại đúng thời gian ấy. Ví dụ: Pavlov làm thí nghiệm bật đèn, rồi 3 phút sau mới cho ăn, về sau hễ bật đèn 3 phút sau chó mới tiết nước bọt. Đó là ức chế chậm phản xạ. 3. Tác dụng của ức chế - Ức chế là một hoạt động tích cực của vỏ não chứ không phải là vỏ não mất hay kém hoạt động. Trong quá trình sống, vỏ não nhận được rất nhiều kích thích, nhờ có hoạt động ức chế nó loại bỏ những kích thích không cần thiết hoặc có hại cho đời sống do đó làm giảm những hoạt động không cần thiết của vỏ não. - Ức chế góp phần làm thay đổi phản ứng đáp ứng của cơ thể, cho phù hợp điều kiện luôn biến đổi của môi trường sống. - Quá trình hưng phấn làm tăng hoạt động dị hoá tiêu hao năng lượng, thì quá trình ức chế bảo đảm cho cơ thể tăng mức đồng hoá vật chất, và phục hồi sức lực. Nói chung các quá trình ức chế có tác dụng bảo vệ vỏ não. Trong đời sống nhờ có hoạt động ức chế người ta trở nên chín chắn, cân nhắc trước mỗi kích thích, chọn lọc trước khi đáp ứng, nhờ vậy mà tránh được những sai lầm, những hậu quả có khi nghiêm trọng có thể xảy ra. IV. Hoạt động trí nhớ 1. Định nghĩa Trí nhớ là khả năng lưu giữ thông tin về môi trường ngoài tác dụng lên cơ thể. Nơi lưu giữ thông tin, chủ yếu là những cấu trúc của não, có tác giả cho rằng ở cả phần dưới cuả hệ thần kinh. Có thể so sánh một cách đơn giản, nơi lưu giữ thông tin đó như bộ nhớ của máy tính, hay ngăn kéo hồ sơ lưu giữ tư liệu một cơ quan, đó là “ký ức của ta”. Sự nhớ lại, hay hồi tưởng lại, là sự tái diễn lại quá trình đạt xung động thần kinh qua xy náp theo phương hướng và trình tự trước đây đã diễn ra do môi trường ngoài đã tác động lên giác quan, nay không còn tác động môi trường ngoài nữa, nhưng quá trình thần kinh đó vẫn tự tái diễn lại trong não. 2. Phân loại trí nhớ 2.1. Theo sự hình thành trí nhớ
- 209 Phụ thuộc vào quá trình hình thành và đặc điểm người ta chia trí nhớ thành nhiều loại: trí nhớ hình tượng, trí nhớ vận động, trí nhớ cảm xúc, trí nhớ ngôn ngữ. - Trí nhớ hình tượng: Là trí nhớ được hình thành trên cơ sở tiếp nhận các kích thích thông qua các giác quan. Tuỳ theo đối tượng được tiếp nhận và cơ quan phân tích nào tiếp nhận người ta phân trí nhớ hình tượng thành: + Trí nhớ hình tượng thị giác. + Trí nhớ hình tượng thính giác + Trí nhớ hình tượng xúc giác + Trí nhớ hình tượng vị giác. Trong việc ghi nhớ đối tượng, sự kiện nào đó có sự tham gia không phải một mà nhiều cơ quan phân tích. Trí nhớ hình tượng được chóng hình thành và bền vững khi có sự tham gia của nhiều cơ quan phân tích. Ví dụ: trong việc học ngoại ngữ vừa nghe, vừa đọc bằng mắt, vừa viết bằng tay và phát âm thành tiếng, thường cho kết quả nhanh hơn và nhớ lâu hơn so với trường hợp chỉ đọc bằng mát. - Trí nhớ vận động: Được hình thành trên cơ sở thực hiện những động tác cụ thể. Ví dụ như đánh đàn, điều khiển máy móc, tập thể dục dụng cụ, đi xe đạp, cầm đũa ăn cơm v.v... Trong quá trình lao động, học tập nhờ có trí nhớ vận động mà ta có thể hình thành được kỹ năng, kỷ xảo trong nhiều nghề nghiệp khác nhau. - Trí nhớ cảm xúc: Được biểu hiện bằng các phản ứng cảm xúc và được hình thành trong những điều kiện cơ thể bị tác động bởi các kích thích có khả năng gây ra các cảm xúc như vui, buồn, bực tức, thoả mãn v.v... Các tác nhân gây ra trí nhớ cảm xúc có thể là các kích thích, các sự kiện cụ thể, có thể là tiếng nói. - Trí nhớ ngôn ngữ - logic: Được hình thành khi tiếp nhận ngôn ngữ (tiếng nói, chữ viết). Đặc điểm của trí nhớ ngôn ngữ - logic là những tín hiệu tiếp nhận được không phải là những hình tượng cụ thể, không phải là âm thanh, màu sắc mà là những từ, những câu với nội dung chứa đựng trong đó. Đây là loại trí nhớ chỉ có ở người và cũng là trí nhớ chủ đạo ở người, vì nó thể hiện trong tất cả các loại trí nhớ khác và giữ vai trò chủ yếu trong việc lĩnh hội mọi tri thức và tích luỹ mọi kinh nghiệm của loài người. 2.2. Theo thời gian tồn tại: Dựa theo thời gian tồn tại của trí nhớ trong não và cơ chế hình thành có thể chia trí nhớ thành hai loại: trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ dài hạn. - Trí nhớ ngắn hạn (Short- term memory) Là trí nhớ về sự vật, sự kiện chỉ duy trì trong não một thời gian rất ngắn (từ vài giây đến mấy chục phút), sau đó ta không thể nhớ lại được nữa. Ví dụ như nhớ số điện thoại. Đa số người ta có thể dễ dàng nhớ 6 con số cần thiết để quay máy điện thoại, nhưng sau khi gọi xong và không có ý định sử dụng lại nữa, thì sau đó không thể nào nhớ lại được con số đó.
- 210 Đặc điểm trí nhớ ngắn hạn dễ bị mất dưới tác động của các yếu tố có ảnh hưởng đến hoạt động phối hợp của các nơron. Ví dụ như shock điện, shock insulin, chấn thương sọ não, thuốc gây mê, giảm nhiệt độ não. - Trí nhớ dài hạn: Là trí nhớ các sự kiện, hiện tượng được duy trì rất lâu trong não, có thể tồn tại suốt đời và lúc nào cần có thể nhớ ngay được. Trí nhớ dài hạn bền vững đối với tác dụng của các yếu tố làm mất trí nhớ ngắn hạn. 3. Cơ chế của trí nhớ Theo thuyết phản xạ có điều kiện của Pavlov, đường liên lạc tạm thời của vỏ não là cơ sở của sự nhớ ý nghĩa của một tín hiệu gây ra phản xạ. Một khi phản xạ đã thành lập, dù sau đó không tiếp tục củng cố, đường liên lạc tạm thời vẫn tiếp tục tồn tại lâu. 3.1. Trí nhớ ngắn hạn Thuyết tăng tính hưng phấn truyền qua xy náp, do Kandel nghiên cứu trên con sên Aplysia, là cơ chế ngắn hạn. Tóm tắt hiện tượng như sau: - Nơron bài tiết serotonin - Serotonin hoạt hoá men adenylcyclaze tạo AMPv - AMPv hoạt hoá proteinkinase gây ức chế kênh kali - Do đó làm tăng vọt vận chuyển Ca++ qua màng tế bào nơron, làm tăng tính hưng phấn, tức là tăng xu thế truyền đạt qua xy náp. Bài tiết serotonin và tăng kênh calci là hai khâu được nhiều tác giả coi là chủ yếu trong thuyết tăng tính hưng phấn (facilitation). 3.2. Cơ chế nhớ dài hạn Do biến đổi cấu trúc chức năng tại xy náp. Hình thành engram nhớ. - Biến đổi cấu trúc chức năng tại xy náp Các biến đổi trong cấu trúc thần kinh quan sát được trong quá trình chuyển trí nhớ ngắn hạn thành trí nhớ dài hạn thành dạng ổn định. - Các biến đổi cấu trúc thần kinh quan sát được trong quá trình học tập, quá trình hình thành các phản xạ có điều kiện gồm: + Có sự tăng số lượng các xy náp mới thay đổi khoảng không gian xy náp. + Có sự tăng số lượng các gai trên các sợi nhánh (dendrit). + Có sự tăng số lượng các nhánh và các tế bào glia (neuroglia). + Có sự tăng khối lượng não, trong đó có cả trọng lượng của vỏ bán cầu đại não. - Các biến đổi ở màng trước xy náp. Giải phóng các chất truyền đạt thần kinh, các neuropeptit ở các tận cùng của sợi trục: + Tạo ra các nucleic vòng. + Sự phosphoryl hoá các protit và một số lipit màng tế bào.
- 211 + Tổng hợp hàng loạt protein đặc hiệu và các peptit. + Sự hoạt hoá các proteinase, các peptit dễ bị biến đổi của màng tế bào. Điều này sẽ làm tăng dẫn truyền qua xy náp. - Các quá trình ở màng sau xy náp. Các chất truyền đạt thần kinh giải phóng: làm thay đổi dòng ion qua màng tế bào, làm thay đổi điện thế màng, tăng nồng độ K+ ở ngoài và các Ca++ trong tế bào. Một số tác giả (Lynch và Bawdry 1984) cho rằng sự tăng nồng độ ion Ca++ gần màng sau xy náp có tác dụng hoạt hoá protein phụ thuộc canxi (đó là calpein) làm hoạt hoá receptor glutamat có tác dụng làm tăng thời gian dẫn truyền qua xy náp. Cơ chế này có liên quan đến quá trình học tập và ổn định trí nhớ. - Đóng vai trò quan trọng trong các cơ chế trí nhớ còn có các neuropeptit, như neuropeptit Y, opiat, somatostatin... Các chất này làm tăng khả năng kết hợp giữa các chất dẫn truyền với các receptor màng sau xy náp ( tăng dẫn truyền. 3.2.2. Hình thành engram nhớ Thuyết phân tử của sự nhớ dựa trên hàng loạt thí nghiệm. - Đầu tiên thí nghiệm của Mc.Connel (1962) tiến hành trên con đỉa phiến (Planarium turbil) còn gọi là con giun dẹp. Ông chiếu sáng rồi cho điện giật gây phản ứng co cuộn con giun. Sau một số lần củng cố ánh sáng bằng điện giật, thì phản xạ có điều kiện được thành lập. Sau đó chỉ có ánh sáng con giun đã co cuộn lại. Ông cắt đôi con giun, hai nửa tái sinh vẫn đều có phản xạ có điều kiện đó. Nghiền giun lấy dịch làm thức ăn cho con giun chưa bị điện giật, thì các con giun mới này đều có phản xạ có điều kiện co cuộn với ánh sáng. Vậy đường liên lạc tạm thời cơ sở của phản xạ có điều kiện là có ở hai nửa con giun, hơn nữa có ở tất cả các mảnh nhỏ của dịch nghiền con giun đầu tiên đã thành lập phản xạ có điều kiện co cuộn với ánh sáng. Thí nghiệm này gợi ý rằng “đường liên lạc tạm thời” cơ sở của phản xạ có điều kiện co cụm với ánh sáng, là một chất gì đó tan trong khắp cơ thể con giun. - Ungar (1972) thực nghiệm trên chuột. Loài này có bản năng tự nhiên là tránh sáng, thích lẩn vào chỗ tối (sợ mèo bắt, sợ người). Ông cho chuột ở trong môi trường thường xuyên có ánh sáng, và hễ cứ tắt đèn tối om là chuột bị điện giật. Sau một số lần “củng cố” bóng tối bằng điện giật như vậy thì thành lập phản xạ có điều kiện sợ tối ở chuột. Chiết xuất não con chuột đó thu được một peptit 15 gốc axit amin đó là scotophobin tức là chất sợ tối (chữ Hylạp scotos là tối, phobos là sợ). Những thí nghiệm này gợi ý cho ta là cơ sở vật chất của phản xạ có điều kiện, có thể là một hoá chất, có thể ở não (chuột) hoặc ở khắp cơ thể (giun dẹp), có thể bản chất peptit, hoặc là một phân tử khác. Nhớ là quá trình thần kinh cao cấp phức tạp. Không nên coi một thuyết nào về cơ chế của sự nhớ là tuyệt đối và vĩnh viễn. Mỗi thuyết được xây dựng từ một loạt thực nghiệm tiến hành trong những điều kiện xác định của thực nghiệm đó, và do đó phản ánh một khía cạnh xác định của sự nhớ. Không nên coi các thuyết khác nhau là bác bỏ lẫn nhau, mà nên coi chúng bổ xung nhau để giúp ta hiểu nhiều cơ chế diễn biến, nhiều khía cạnh thể hiện của sự nhớ trong hệ thần kinh chúng ta.
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Giáo trình Sinh lý học người và động vật - PGS.TS Nguyễn Đức Hưng
255 p |
706 |
384
-
Bài giảng Sinh lý học
129 p |
352 |
178
-
Sinh lý học Người và Động vật Tập 1: Phần 1 - Trịnh Hữu Hằng, Đỗ Công Huỳnh
109 p |
259 |
143
-
Sinh lý học
254 p |
233 |
105
-
Sinh lý học Người và Động vật Tập 1: Phần 2- Trịnh Hữu Hằng, Đỗ Công Huỳnh
118 p |
192 |
99
-
Ebook Sinh lý học người và động vật (Tập 2) - Trịnh Hữu Hằng, Đỗ Công Huỳnh
220 p |
157 |
83
-
Ebook Thực tập Sinh lý học người và động vật: Phần 1
56 p |
122 |
66
-
Đề cương chi tiết môn Sinh lý học hoạt động thần kinh cấp cao - GV Nguyễn Thị Minh Hằng
27 p |
188 |
50
-
Giáo trình Sinh lý học thực vật (Tái bản): Phần 2
86 p |
58 |
41
-
Giáo trình Sinh lý học thực vật: Phần 1
106 p |
65 |
37
-
Giáo trình Sinh lý học thực vật (Tái bản): Phần 1
126 p |
50 |
27
-
Ebook Sinh lý học động vật và người: Phần 2
120 p |
46 |
25
-
Giáo trình Sinh lý học thực vật: Phần 2
93 p |
53 |
19
-
Bài giảng Sinh lý động vật nâng cao: Phần 1 - PGS.TS. Nguyễn Bá Mùi
66 p |
54 |
16
-
Sinh lý học tế bào thần kinh
31 p |
59 |
14
-
Ebook Sinh lý học động vật và người (Tập 1): Phần 2
143 p |
30 |
11
-
Bài giảng Sinh lý gia súc - Chương 13: Sinh lý hệ bài tiết
5 p |
31 |
2

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)

Set-Cookie: TLDEVNamespace=2uorcr6u6f9b9h17iebng4ge91; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly


text:
Mã hàng: T8H
( 2226 lượt xem )
Giá niêm yết: 3.750.000
Giá giảm: 2.590.000đ
31%
Kích thước: 80 x 160cm - Khung 7cm
Chất liệu: Sơn dầu vẽ trên vải bố
KÍCH THƯỚC:
Tranh Núi Nước Sơn Thủy Thuận Buồm Xuôi Gió T8H là một bức tranh sơn thủy hữu tình thiên nhiên tuyệt đẹp với sự kết hợp hài hòa của những cảnh vật thiên nhiên với những ngọn núi hùng vĩ, những thác nước hoành tráng được tô điểm thêm những cánh chim hạc cùng những cánh buồm đón gió ra khơi. Tất cả đã tạo nên một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp và cực kỳ ý nghĩa mà bạn có thể dùng để trang trí cho không gian gia đình của mình hay giành tặng cho bạn bè người thân của mình như một lời chúc đơn giản nhưng lại cực kỳ ý nghĩa.
Xưởng tranh Thế Giới Tranh Sơn Dầu luôn tự hào là địa chỉ cung cấp các sản phẩm tranh vẽ sơn dầu có chất lượng cao cấp nhất trên thị trường hiện nay. Với rất nhiều mẫu tranh đẹp mắt được hoàn thành bởi các đôi tay tài hoa của các nghệ sĩ tài năng tạo nên những tác phẩm tuyệt vời cho khách hàng. Để bước vào với thế giới của những họa phẩm tranh sơn dầu đẹp nhất hãy gọi ngay cho chúng tôi qua Hotline 0902 720 698 để trải nghiệm những dịch vụ hấp dẫn nhất mà chúng tôi mang đến cho bạn nhé.
Tranh Núi Nước Sơn Thủy Thuận Buồm Xuôi Gió T8H sự lựa chọn tuyệt vời cho phòng khách, món quà tặng độc đáo tặng tân gia, khai trương.
Tranh sơn thủy hữu tình là một bức tranh phong cảnh có sự kết hợp hoàn hảo giữa núi non và sông suối, thác nước với điểm tựa là sự vững chắc của núi non, tài lộc và sự may mắn như những thác nước đổ từ trên cao. Là một bức tranh ý nghĩa mang đến may mắn, sức khỏe và tiền tài cho tất cả mọi người. Với hình ảnh thiên nhiên nhẹ nhàng, ưa nhìn luôn là sản phẩm được ưa chuộng hàng đầu trong việc trang trí các không gian sống và làm việc của tất cả mọi người.
Nhìn ngắm hình ảnh mái đình cổ kính bên ngọn tháp cao giữa khung cảnh thiên nhiên trữ tình tạo nên sự thư thái, thoải mái giúp bạn cảm thấy thư giãn và quên đi những mệt mỏi, bộn bề khó khăn trong công việc và cuộc sống của mình.
Theo phong thủy các tuổi thích hợp nhất với tranh sơn thủy gồm: Bính Tý (1936), Bính Ngọ (1966), Đinh Sửu (1937), Đinh Mùi (1967), Giáp Thân (1944,2004 ), Giáp Dần (1974), Ất Dậu (1945,2005), Ất Mão (1975), Nhâm Thìn (1952,2012), Nhâm Tuất (1982), Quý Tỵ (1953,2013), Quý Hợi (1983).
Mã:T6H
Kt: 60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000đ
2.600.000
Mã:T5H
Kt: 60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000đ
2.600.000
Mã:T4H
Kt: 60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000đ
2.600.000
Mã:T3H
Kt: 60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000đ
2.600.000
Mã:T93H
Kt: 80 x 160cm - Khung 7cm
2.590.000đ
3.800.000
Mã:T8L
Kt: 80 x 160cm - Khung 7cm
2.590.000đ
3.750.000
Mã:T7L
Kt: 80 x 160cm - Khung 7cm
2.590.000đ
3.800.000
Mã:T7H
Kt: 80 x 160cm - Khung 7cm
2.590.000đ
3.700.000
Mã:T6L
Kt: 60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000đ
2.600.000
Mã:T5L
Kt: 60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000đ
2.600.000
Mã:T4L
Kt: 60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000đ
2.600.000
Mã:T3L
Kt: 60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000đ
2.600.000
Danh họa Andrea del Sarto là một người có sự nghiệp phát triển khá mạnh trong thời kỳ Phục Hưng và đặc biệt nổi tiếng với việc sử dụng hiệu ứng mầu sắc và bầu không khí một cách tinh vi và biểu lộ cảm xúc một cách tự nhiên và chân thực nhất. Ông được coi là một họa sĩ tài năng người có khả năng phát triển nghệ thuật sánh ngang các họa sĩ đương thời như Michelangelo và Leonardo Da Vinci. Để hiểu rõ hơn về nghệ thuật thời kỳ Phục Hưng v
Robert Matta là một họa sĩ người Tây Ban Nha nổi tiếng của phong trào nghệ thuật trừu tượng và nghệ thuật siêu thực của hội họa thế giới thế kỷ XX
Ông là người đã kế thừa tư tưởng văn hóa Hy Lạp và đã có những sự đổi mới vượt qua những thế hệ đi trước. Mang đến cho hội họa những tác phẩm hội họa kinh điển không còn chịu ảnh hưởng của Kinh thánh và tôn giáo cổ đại.
Nhắc đến nghệ thuật Pop art nước Mỹ không thể không bỏ qua họa sĩ Andy Warhol người đã đóng góp và định hình nghệ thuật Pop được sử dụng rộng rãi cho đến tận ngày nay. Là một người tài năng đã giúp cho nền hội họa non trẻ nước Mỹ ngày càng phát triển đa dạng hơn so với nền nghệ thuật thế giới.
Họa sĩ Henri Matisse là một họa sĩ nổi tiếng của trường phái hội họa dã thú những năm thế kỷ XX. Ông được biết đến với những đóng góp to lớn cho hội họa hiện đại với những tác phẩm được ví như địa chấn của hội họa thế giới.
Danh họa Robert Motherwell là một trong những họa sĩ nổi tiếng nhất của nghệ thuật trừu tượng nước Mỹ và là người có sức ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của trường phái hội họa này.
Họa sĩ Paul Ce’zanne là một họa sĩ nổi tiếng người Pháp, người được coi là cây cầu nối giữa nghệ thuật ấn tượng thế kỷ 19 và lập thể tại thế kỷ XX.
Họa sĩ Camile Pissarro được biết đến như một họa sĩ có tên tuổi trong trường phái hội họa ấn tượng và hậu ấn tượng. Người có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của nghệ thuật hội họa thế giới những năm thế kỷ 19 và 20.
Họa sĩ Georges Braque là một danh họa đầy tài năng của hội họa thế giới thế kỷ XX. Người đã cùng danh họa Picasso đưa nghệ thuật lập thể phát triển một cách rực rỡ tuy nhiên tên tuổi và tài năng của ông lại ít được biết đến hơn so với người đồng nghiệp của mình. Tuy nhiên ông vẫn là một trong những tài năng hiếm có mà hội họa thế giới đã sản sinh ra.
Nhắc đến nghệ thuật hội họa trừu tượng những người yêu thích hội họa không thể không nhắc đến tên tuổi của danh họa Jackson Pollock.
Giao hàng siêu tốc trên toàn quốc
Cách sử dụng Voucher điện tử
Mua hàng bằng mã giảm giá
Quyền lợi thành viên
Hướng dẫn ký gửi hàng hóa
Quy chế sàn giao dịch
Bảo hành đổi trà hàng
Tiện ích hỗ trợ ngay
© Bản quyền thuộc về thegioitranhsondau.com

markdown:
Mã hàng: T8H
( 2226 lượt xem )
Giá niêm yết: 3.750.000
Giá giảm: 2.590.000
đ
31%
Kích thước: 80 x 160cm - Khung 7cm
Chất liệu: Sơn dầu vẽ trên vải bố
KÍCH THƯỚC:
[ là một bức tranh sơn thủy hữu tình thiên nhiên tuyệt đẹp với sự kết hợp hài hòa của những cảnh vật thiên nhiên với những ngọn núi hùng vĩ, những thác nước hoành tráng được tô điểm thêm những cánh chim hạc cùng những cánh buồm đón gió ra khơi. Tất cả đã tạo nên một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp và cực kỳ ý nghĩa mà bạn có thể dùng để trang trí cho không gian gia đình của mình hay giành tặng cho bạn bè người thân của mình như một lời chúc đơn giản nhưng lại cực kỳ ý nghĩa. Tranh Núi Nước Sơn Thủy Thuận Buồm Xuôi Gió T8H](https://thegioitranhsondau.com/tranh-nui-nuoc-son-thuy-thuan-buom-xuoi-gio.html) *Xưởng tranh Thế Giới Tranh Sơn Dầu luôn tự hào là địa chỉ cung cấp các sản phẩm tranh vẽ sơn dầu có chất lượng cao cấp nhất trên thị trường hiện nay. Với rất nhiều mẫu tranh đẹp mắt được hoàn thành bởi các đôi tay tài hoa của các nghệ sĩ tài năng tạo nên những tác phẩm tuyệt vời cho khách hàng. Để bước vào với thế giới của những họa phẩm tranh sơn dầu đẹp nhất hãy gọi ngay cho chúng tôi qua Hotline 0902 720 698 để trải nghiệm những dịch vụ hấp dẫn nhất mà chúng tôi mang đến cho bạn nhé.*
Tranh Núi Nước Sơn Thủy Thuận Buồm Xuôi Gió T8H sự lựa chọn tuyệt vời cho phòng khách, món quà tặng độc đáo tặng tân gia, khai trương.
Tranh sơn thủy hữu tình là một bức
[có sự kết hợp hoàn hảo giữa núi non và sông suối, thác nước với điểm tựa là sự vững chắc của núi non, tài lộc và sự may mắn như những thác nước đổ từ trên cao. Là một bức tranh ý nghĩa mang đến may mắn, sức khỏe và tiền tài cho tất cả mọi người. Với hình ảnh thiên nhiên nhẹ nhàng, ưa nhìn luôn là sản phẩm được ưa chuộng hàng đầu trong việc trang trí các không gian sống và làm việc của tất cả mọi người. tranh phong cảnh ](https://thegioitranhsondau.com/tranh-phong-canh)
Nhìn ngắm hình ảnh mái đình cổ kính bên ngọn tháp cao giữa khung cảnh thiên nhiên trữ tình tạo nên sự thư thái, thoải mái giúp bạn cảm thấy thư giãn và quên đi những mệt mỏi, bộn bề khó khăn trong công việc và cuộc sống của mình.
Theo phong thủy các tuổi thích hợp nhất với tranh sơn thủy gồm: Bính Tý (1936), Bính Ngọ (1966), Đinh Sửu (1937), Đinh Mùi (1967), Giáp Thân (1944,2004 ), Giáp Dần (1974), Ất Dậu (1945,2005), Ất Mão (1975), Nhâm Thìn (1952,2012), Nhâm Tuất (1982), Quý Tỵ (1953,2013), Quý Hợi (1983).
**Mã:**T6H **Kt: **60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000
đ
2.600.000
**Mã:**T5H **Kt: **60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000
đ
2.600.000
**Mã:**T4H **Kt: **60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000
đ
2.600.000
**Mã:**T3H **Kt: **60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000
đ
2.600.000
**Mã:**T93H **Kt: **80 x 160cm - Khung 7cm
2.590.000
đ
3.800.000
**Mã:**T8L **Kt: **80 x 160cm - Khung 7cm
2.590.000
đ
3.750.000
**Mã:**T7L **Kt: **80 x 160cm - Khung 7cm
2.590.000
đ
3.800.000
**Mã:**T7H **Kt: **80 x 160cm - Khung 7cm
2.590.000
đ
3.700.000
**Mã:**T6L **Kt: **60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000
đ
2.600.000
**Mã:**T5L **Kt: **60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000
đ
2.600.000
**Mã:**T4L **Kt: **60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000
đ
2.600.000
**Mã:**T3L **Kt: **60 x 120cm - Khung 7cm
1.790.000
đ
2.600.000
*Danh họa* *Andrea del Sarto là một người có sự nghiệp phát triển khá mạnh trong thời kỳ Phục Hưng và đặc biệt nổi tiếng với việc sử dụng hiệu ứng mầu sắc và bầu không khí một cách tinh vi và biểu lộ cảm xúc một cách tự nhiên và chân thực nhất. Ông được coi là một họa sĩ tài năng người có khả năng phát triển nghệ thuật sánh ngang các họa sĩ đương thời như Michelangelo và Leonardo Da Vinci. Để hiểu rõ hơn về nghệ thuật thời kỳ Phục Hưng v* *Robert Matta là một họa sĩ người Tây Ban Nha nổi tiếng của phong trào nghệ thuật trừu tượng và nghệ thuật siêu thực của hội họa thế giới thế kỷ XX* *Ông là người đã kế thừa tư tưởng văn hóa Hy Lạp và đã có những sự đổi mới vượt qua những thế hệ đi trước. Mang đến cho hội họa những tác phẩm hội họa kinh điển không còn chịu ảnh hưởng của Kinh thánh và tôn giáo cổ đại.* *Nhắc đến nghệ thuật Pop art nước Mỹ không thể không bỏ qua họa sĩ Andy Warhol người đã đóng góp và định hình nghệ thuật Pop được sử dụng rộng rãi cho đến tận ngày nay. Là một người tài năng đã giúp cho nền hội họa non trẻ nước Mỹ ngày càng phát triển đa dạng hơn so với nền nghệ thuật thế giới.* *Họa sĩ Henri Matisse là một họa sĩ nổi tiếng của trường phái hội họa dã thú những năm thế kỷ XX. Ông được biết đến với những đóng góp to lớn cho hội họa hiện đại với những tác phẩm được ví như địa chấn của hội họa thế giới.* *Danh họa Robert Motherwell là một trong những họa sĩ nổi tiếng nhất của nghệ thuật trừu tượng nước Mỹ và là người có sức ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của trường phái hội họa này.* *Họa sĩ Paul Ce’zanne là một họa sĩ nổi tiếng người Pháp, người được coi là cây cầu nối giữa nghệ thuật ấn tượng thế kỷ 19 và lập thể tại thế kỷ XX.* *Họa sĩ Camile Pissarro được biết đến như một họa sĩ có tên tuổi trong trường phái hội họa ấn tượng và hậu ấn tượng. Người có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của nghệ thuật hội họa thế giới những năm thế kỷ 19 và 20. * *Họa sĩ Georges Braque là một danh họa đầy tài năng của hội họa thế giới thế kỷ XX. Người đã cùng danh họa Picasso đưa nghệ thuật lập thể phát triển một cách rực rỡ tuy nhiên tên tuổi và tài năng của ông lại ít được biết đến hơn so với người đồng nghiệp của mình. Tuy nhiên ông vẫn là một trong những tài năng hiếm có mà hội họa thế giới đã sản sinh ra.* *Nhắc đến nghệ thuật hội họa trừu tượng những người yêu thích hội họa không thể không nhắc đến tên tuổi của danh họa Jackson Pollock. *
Giao hàng siêu tốc trên toàn quốc
Cách sử dụng Voucher điện tử
Mua hàng bằng mã giảm giá
Quyền lợi thành viên
Hướng dẫn ký gửi hàng hóa
Quy chế sàn giao dịch
Bảo hành đổi trà hàng
Tiện ích hỗ trợ ngay
© Bản quyền thuộc về thegioitranhsondau.com

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Crawler-Transfer-Encoding: chunked

X-Crawler-Content-Encoding: gzip

Accept-Ranges: bytes

Server: LiteSpeed

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Connection: close


text:
QUẦN ÁO CHỐNG HÓA CHẤT MICROCHEM 6000 APOLLO
Công ty chúng tôi chuyên cung cấp quần áo chống cháy, chống hóa chất, chống mất nhiệt, Các thiết bị an toàn lao động.
Liên hệ ngay để được tư vấn về tất cả các sản phẩm.
Hotline: 0914.484.253 | 0987.725.298 – Ms.Thu
0914.389.853 – Mr. Khoi
Mô tả
Quần áo chống hóa chất MicroChem 6000 Apollo:
Model: MCA – 6000
Thương Hiệu: Microgard
Phân loại:
• Bộ quần áo chống hóa chất GTS với tất và ủng.
• Bộ quần áo chống hóa chất GTB được trang bị ủng cao su – Bộ quần áo chống hóa chất MICROCHEM® 6000 bảo vệ người dùng chống lại những hóa chất nguy hiểm và độc hại ở trạng thái lỏng và khí.
– MICROCHEM® 6000 GTS và GTB là quần áo chống hóa chất Type 1a, dùng kết hợp với thiết bị Bộ bình thở dưỡng khí (SCBA) bên trong.
– Với chất liệu siêu chắc chắn và dẻo, trọng lượng nhẹ đem đến sự bảo vệ tuyệt vời, chống lại hàng loạt loại hóa chất gặp phải trong môi trường đặc biệt nguy hiểm.
– Chất liệu composite ghép nhiều lớp, linh hoạt và chắc chắn, có hiệu suất bảo vệ tuyệt vời , đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn EN 943-1 và EN 943-2.
– Màu sắc: da cam
– Trọng lượng: 3kg, siêu nhẹ.
– Mặt nạ: Vật liệu Semi-siêu cứng 3 lớp ép nhựa polyester ( PET ), không phân tầng, thiết kế độc đáo, mặt thoáng lớn, trong, không làm biến dạng tầm nhìn.
– Được thử nghiệm và đạt chứng nhận CE (Type 1a EN 943-1:2002; Type 1a-ET EN 943-2:2002; EN 14126:2003) về độ an toàn sản phẩm và độ tin cậy.
Chúng tôi cam kết đầy đủ C/O, C/Q, giấy bảo hành và hướng dẫn sử dụng cho khách hàng.
Thời gian giao hàng: Hàng có sẵn trong kho, miễn phí giao hàng tại nội thành Hà Nội.
CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI NARI VIỆT NAM
Địa chỉ: số 8 Trần Thủ Độ, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
VPGD: P709, Chung cư số 6/51, Ngõ 15 Ngọc Hồi, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
Hotline: 0914.484.253 | 0987.725.298 (Ms.Thu)
0914.389.853 (Mr.Khoi)
Email: thietbibaohoyte@gmail.com
website: thietbibaohoyte.com
CẦN TÌM ĐẠI LÝ PHÂN PHỐI TRÊN TOÀN QUỐC.
Đánh giá
Chưa có đánh giá nào.

markdown:
# QUẦN ÁO CHỐNG HÓA CHẤT MICROCHEM 6000 APOLLO
**Công ty chúng tôi chuyên cung cấp quần áo chống cháy, chống hóa chất, chống mất nhiệt, Các thiết bị an toàn lao động.
Liên hệ ngay để được tư vấn về tất cả các sản phẩm.
**
Hotline: 0914.484.253 | 0987.725.298 – Ms.Thu
0914.389.853 – Mr. Khoi
Hotline: 0914.484.253 | 0987.725.298 – Ms.Thu
0914.389.853 – Mr. Khoi
## Mô tả
**Quần áo chống hóa chất MicroChem 6000 Apollo:**
** MCA – 6000
Model:** **Thương Hiệu:**Microgard
Phân loại:
Phân loại:
• Bộ quần áo chống hóa chất GTS với tất và ủng.
• Bộ quần áo chống hóa chất GTB được trang bị ủng cao su – Bộ quần áo chống hóa chất MICROCHEM® 6000 bảo vệ người dùng chống lại những hóa chất nguy hiểm và độc hại ở trạng thái lỏng và khí.
– MICROCHEM® 6000 GTS và GTB là quần áo chống hóa chất Type 1a, dùng kết hợp với thiết bị
[Bộ bình thở dưỡng khí (SCBA)](https://thietbibaohoyte.com/danh-muc/thiet-bi-bao-ho-lao-dong/binh-duong-khi-va-mat-na/)bên trong.
– Với chất liệu siêu chắc chắn và dẻo, trọng lượng nhẹ đem đến sự bảo vệ tuyệt vời, chống lại hàng loạt loại hóa chất gặp phải trong môi trường đặc biệt nguy hiểm.
– Chất liệu composite ghép nhiều lớp, linh hoạt và chắc chắn, có hiệu suất bảo vệ tuyệt vời , đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn EN 943-1 và EN 943-2.
–
**Màu sắc:**da cam **– Trọng lượng:**3kg, siêu nhẹ. **–**Vật liệu Semi-siêu cứng 3 lớp ép nhựa polyester ( PET ), không phân tầng, thiết kế độc đáo, mặt thoáng lớn, trong, không làm biến dạng tầm nhìn. [Mặt nạ:](https://thietbibaohoyte.com/danh-muc/thiet-bi-bao-ho-lao-dong/binh-duong-khi-va-mat-na/)
– Được thử nghiệm và đạt chứng nhận CE (Type 1a EN 943-1:2002; Type 1a-ET EN 943-2:2002; EN 14126:2003) về độ an toàn sản phẩm và độ tin cậy.
**Chúng tôi cam kết đầy đủ C/O, C/Q, giấy bảo hành và hướng dẫn sử dụng cho khách hàng.** **: Hàng có sẵn trong kho, miễn phí giao hàng tại nội thành Hà Nội. Thời gian giao hàng**
CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI NARI VIỆT NAM
**Địa chỉ: số 8 Trần Thủ Độ, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội** **VPGD: P709, Chung cư số 6/51, Ngõ 15 Ngọc Hồi, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội** **Hotline: 0914.484.253 | 0987.725.298 (Ms.Thu)
0914.389.853 (Mr.Khoi)** **Email: ** *thietbibaohoyte@gmail.com* **website**: [thietbibaohoyte.com](https://thietbibaohoyte.com/) **CẦN TÌM ĐẠI LÝ PHÂN PHỐI TRÊN TOÀN QUỐC.**
## Đánh giá
Chưa có đánh giá nào.

Server: nginx

Connection: keep-alive

Set-Cookie: woocommerce_current_currency=VND; expires=Wed, 22-Aug-2018 05:58:50 GMT; Max-Age=604800; path=/

Pragma: public

Cache-Control: max-age=3600, public

X-Powered-By: W3 Total Cache/0.9.7


text:
Để tri ân Quý khách hàng đã đồng hành cùng Tinh Dầu Như Ý trong suốt hơn 5 năm qua, Công ty triển khai chương trình khuyến mãi mua hàng trực tuyến 11-11 với ưu đãi cực lớn như sau:
- Quý khách sẽ được tặng 1 sản phẩm cùng loại khi mua sản phẩm tinh dầu nguyên chất, hương thơm chai 10ml hoặc 30ml.
- Chương trình áp dụng chỉ 3 ngày duy nhất: 9-10-11/11/2017.
- Chương trình chỉ áp dụng khi Quý khách đặt mua sản phẩm tại website www.tinhdaunhuy.com.
- Không áp dụng kèm với các chương trình khuyến mãi khác.
- Sản phẩm tặng không được quy đổi thành tiền mặt.
- Giao hàng miễn phí tận nơi trên toàn quốc khi bạn thanh toán trước 100% giá trị đơn hàng.
- Không áp dụng cho khách mua hàng sử dụng dịch vụ C.O.D (thanh toán khi nhận hàng).
Mọi thông tin chi tiết vui lòng liên hệ:
CÔNG TY TNHH TINH DẦU NHƯ Ý
12 Lý Thường Kiệt, Q. Ninh Kiều, TP. Cần Thơ
Điện thoại: 0292.628.88.99
Website: www.tinhdaunhuy.com

markdown:
Để tri ân Quý khách hàng đã đồng hành cùng Tinh Dầu Như Ý trong suốt hơn 5 năm qua, Công ty triển khai chương trình khuyến mãi mua hàng trực tuyến 11-11 với ưu đãi cực lớn như sau:
- Quý khách sẽ được tặng 1 sản phẩm cùng loại khi mua sản phẩm
[tinh dầu nguyên chất](https://tinhdaunhuy.com/danh-muc/tinh-dau-nguyen-chat/), [hương thơm](https://tinhdaunhuy.com/danh-muc/huong-thom/)chai 10ml hoặc 30ml.
- Chương trình áp dụng chỉ 3 ngày duy nhất: 9-10-11/11/2017.
- Chương trình chỉ áp dụng khi Quý khách đặt mua sản phẩm tại website
[www.tinhdaunhuy.com.](https://www.tinhdaunhuy.com)
- Không áp dụng kèm với các chương trình khuyến mãi khác.
- Sản phẩm tặng không được quy đổi thành tiền mặt.
- Giao hàng miễn phí tận nơi trên toàn quốc khi bạn thanh toán trước 100% giá trị đơn hàng.
- Không áp dụng cho khách mua hàng sử dụng dịch vụ C.O.D (thanh toán khi nhận hàng).
Mọi thông tin chi tiết vui lòng liên hệ:
CÔNG TY TNHH TINH DẦU NHƯ Ý
12 Lý Thường Kiệt, Q. Ninh Kiều, TP. Cần Thơ
Điện thoại: 0292.628.88.99
Website: www.tinhdaunhuy.com

Server: Apache

Link: <https://tinhdaunhuy.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <https://tinhdaunhuy.com/?p=2664>; rel=shortlink

Keep-Alive: timeout=5, max=100

Connection: Keep-Alive


text:
Hoặc theo dõi Fanpage facebook của chúng tôi tại đây
Chỉ còn một tuần nữa là đã đến tập cuối, show tuyển chọn thành viên nhóm nhạc nữ "Idol School" quyết định loại bỏ 10 thí sinh có thứ hạng thấp nhất để nhường chỗ cho 18 thí sinh còn lại tiếp tục cạnh tranh.
Kết quả mới nhất của "Idol School" đã được công bố trong tập 10, phát sóng tối 22 tháng 9:
Top 9 thí sinh dẫn đầu:
1. Noh Ji Sun
2. Song Ha Young
3. Lee Seo Yeon
4. Lee Sae Rom
5. Lee Chae Young
6. Lee Hae In
7. Lee Na Kyung
8. Baek Ji Heon
9. Jang Gyu Ri
Hạng 10 - 18:
10. Park Ji Won
11. Yoo Ji Na
12. Park So Myeong
13. Lee Si An
14. Natty
15. Bae Eun Young
16. Kim Eun Seo
17. Bin Ha Neul (Sky)
18. Jo Yoo Ri
10 thí sinh bị loại:
19. Shin Sia
20. Kim Na Yeon
21. Choo Won Hee
22. Seo He Rin
23. Tasha
24. Lee Da Hee
25. Jo Young Joo
26. Lee Yoo Jeong
27. Kim Myeong Ji
28. Kim Joo Hyun (Jenny)
Được biết, 9 thành viên của nhóm nhạc nữ được thành lập bởi "Idol School" sẽ được xác định vào đêm chung kết tuần tới, phát sóng vào 11 giờ tối 29 tháng 9 lúc 11 (giờ địa phương).

markdown:
[Gửi tin nhanh](/gui-tin-nhanh.html)
Hoặc theo dõi Fanpage facebook của chúng tôi
[tại đây](https://www.facebook.com/Tinnhac.Yeuamnhac/)
Chỉ còn một tuần nữa là đã đến tập cuối, show tuyển chọn thành viên nhóm nhạc nữ "
**" quyết định loại bỏ 10 thí sinh có thứ hạng thấp nhất để nhường chỗ cho 18 thí sinh còn lại tiếp tục cạnh tranh. Idol School**
Kết quả mới nhất của "Idol School" đã được công bố trong tập 10, phát sóng tối 22 tháng 9:
Top 9 thí sinh dẫn đầu:
1. Noh Ji Sun
2. Song Ha Young
3. Lee Seo Yeon
4. Lee Sae Rom
5. Lee Chae Young
6. Lee Hae In
7. Lee Na Kyung
8. Baek Ji Heon
9. Jang Gyu Ri
Hạng 10 - 18:
10. Park Ji Won
11. Yoo Ji Na
12. Park So Myeong
13. Lee Si An
14. Natty
15. Bae Eun Young
16. Kim Eun Seo
17. Bin Ha Neul (Sky)
18. Jo Yoo Ri
10 thí sinh bị loại:
19. Shin Sia
20. Kim Na Yeon
21. Choo Won Hee
22. Seo He Rin
23. Tasha
24. Lee Da Hee
25. Jo Young Joo
26. Lee Yoo Jeong
27. Kim Myeong Ji
28. Kim Joo Hyun (Jenny)
Được biết, 9 thành viên của nhóm nhạc nữ được thành lập bởi "
[Idol School](/su-kien/idol-school-chuong-trinh-tim-kiem-thanh-vien-nhom-nhac-nu-co-su-tham-gia-cua-trainee-big-3-551.html)" sẽ được xác định vào đêm chung kết tuần tới, phát sóng vào 11 giờ tối 29 tháng 9 lúc 11 (giờ địa phương).

Cache-Control: no-cache, private

Set-Cookie: TINNHACSERVERID=B; path=/


text:
Tulip Châu Sa
(Thương Tặng Thu Vân!)
Xuân hai năm trước tao mầy đó
Còn nhớ không Vân thuở học đường
Kỳ thi vừa mãn là dông tuốt
Về chứ Mẹ mong đợi tháng ngày
Mầy cũng như tao khác chi đâu ?
Nửa đêm gà gáy chạy ngõ sau
Gõ cửa ầm ầm kêu “Mẹ hỡi!
Con đã về đây!” Mẹ thức ngay…
Giờ đây Xuân đến có đâu còn
Kỷ niệm ngọt ngào thuở vàng son
Hôm qua tao nhận thư chị Thảo
Mới biết từ nay biệt Bóng Cò…!
Chiếc giường vắng Mẹ thay vào đó
Nghi ngút bàn thờ quyện khói hương
Đắng cay sao cứ gieo sầu mãi
Đau cảnh chồi xanh khóc lá vàng…
Phương này Vân hỡi tao buồn lắm
Xa Mẹ, xa quê, vắng bóng Xuân
Còn mầy đau chết phương trời đó
Bóng Mẹ ai xuôi ngã xuống mồ…
Trở về Quảng Ngãi dăm ngày Tết
Không biết nửa đêm mầy gọi ai!?
Mẹ giờ vĩnh viễn không lên tiếng
Vân hỡi! Xuân thôi hết đợi chờ…
Cuối đầu cầu nguyện Chúa trên cao
Lắng nghe con trẻ khấn nghẹn nghào…
Bạn của con giờ bi thiết lắm,
Chúa ơi! Xin hiểu nỗi thương tâm
Thứ tha tội lỗi Người xấu số
Đỡ nâng con trẻ bước tương lai
Con tin Thiên Chúa ở Trên Ngai
Gật đầu chấp nhận những điều con xin
(Chicago, Đông’ 96)

markdown:
[Tháng Mười 4, 1996](https://tulipchausa.wordpress.com/1996/10/04/loi-tran-buon-cho-van/)
Tulip Châu Sa
(Thương Tặng Thu Vân!)
Xuân hai năm trước tao mầy đó
Còn nhớ không Vân thuở học đường
Kỳ thi vừa mãn là dông tuốt
Về chứ Mẹ mong đợi tháng ngày
Mầy cũng như tao khác chi đâu ?
Nửa đêm gà gáy chạy ngõ sau
Gõ cửa ầm ầm kêu “Mẹ hỡi!
Con đã về đây!” Mẹ thức ngay…
Giờ đây Xuân đến có đâu còn
Kỷ niệm ngọt ngào thuở vàng son
Hôm qua tao nhận thư chị Thảo
Mới biết từ nay biệt Bóng Cò…!
Chiếc giường vắng Mẹ thay vào đó
Nghi ngút bàn thờ quyện khói hương
Đắng cay sao cứ gieo sầu mãi
Đau cảnh chồi xanh khóc lá vàng…
Phương này Vân hỡi tao buồn lắm
Xa Mẹ, xa quê, vắng bóng Xuân
Còn mầy đau chết phương trời đó
Bóng Mẹ ai xuôi ngã xuống mồ…
Trở về Quảng Ngãi dăm ngày Tết
Không biết nửa đêm mầy gọi ai!?
Mẹ giờ vĩnh viễn không lên tiếng
Vân hỡi! Xuân thôi hết đợi chờ…
Cuối đầu cầu nguyện Chúa trên cao
Lắng nghe con trẻ khấn nghẹn nghào…
Bạn của con giờ bi thiết lắm,
Chúa ơi! Xin hiểu nỗi thương tâm
Thứ tha tội lỗi Người xấu số
Đỡ nâng con trẻ bước tương lai
Con tin Thiên Chúa ở Trên Ngai
Gật đầu chấp nhận những điều con xin
**(** [Chicago](http://www.chau-sa.com/1996/10/#), Đông’ 96)

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

X-ac: 5.dca _dca


text:
Chính phủ Lào sẽ đình chỉ việc phê duyệt các đập thủy điện mới trong khi thẩm định lại hơn 50 dự án sau sự cố vỡ đập thủy điện Xe-Pian Xe-Namnoy cuối tháng 7.
Quyết định này đã được các cơ quan chức năng Lào đưa ra sau một cuộc đánh giá quy mô lớn về sự cố vỡ đập khiến 7 ngôi làng ngập trong biển nước, khoảng 6.000 người phải di tản, hơn 30 người được xác nhận đã thiệt mạng và hơn 100 người vẫn còn mất tích.
"Cần thiết, dù muộn"
Trao đổi với báo Đất Việt, ThS. Nguyễn Hữu Thiện - Nghiên cứu viên cao cấp của Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế (SCIS) đánh giá, quyết định của Chính phủ Lào là một quyết định đúng đắn và "cần thiết, dù là muộn".
Theo ông Nguyễn Hữu Thiện, tháng 9 năm ngoái đập Nam Ao ở Xieng Khuang cũng bị vỡ, tức là, trong chưa đầy một năm có 2 vụ vỡ đập.
Công tác cứu hộ sau khi vỡ đập Xe-Pian Xe-Namnoy.
"Có vẻ sự phát triển thủy điện bằng việc xây dựng rất nhiều đập ở Lào trong những năm gần đây đã vượt khả năng giám sát, kiểm soát về an toàn của các cơ quan chức năng của Lào.
Nó cho thấy có vấn đề từ quy định pháp lý và năng lực, nhân sự để thực thi; độ nhạy trong ứng phó các trường hợp khẩn cấp, thảm họa: về dự đoán các trường hợp khẩn cấp, lập kế hoạch, diễn tập, và thực hiện công tác ứng phó một cách hiệu quả khi thảm họa xảy ra..." - ông Thiện đánh giá.
Vị chuyên gia cho rằng, đây có lẽ là dịp để Lào rà soát và củng cố vấn đề an toàn đập và quy trình cho các trường hợp khẩn cấp để tránh xảy ra những thảm họa tương tự trong tương lai.
Sự kiện vỡ đập vừa qua cho thấy vấn đề an toàn đập là một một mối lo ngại chính đáng. Nó khiến đặt câu hỏi về những dự án đập được xây dựng trên dòng sông MeKong. Một khi thảm họa xảy ra, tầm ảnh hưởng của nó được đánh giả ở quy mô khu vực
Ông nói: "Vì tầm quan trọng của sông Mekong đối với khu vực, chúng ta mong Chính phủ Lào và Campuchia sẽ suy nghĩ lại về quyết định xây dựng tiếp các đập khác trên sông Mekong sau đập Xayaburi và Don Sahong đã khởi công để không tạo thành chuỗi đập trên dòng chính, có thể dẫn đến thảm họa chung".
Ông Thiện cho rằng, các đập thủy điện trong lưu vực sông Mekong hiện nay đang đối mặt với 3 rủi ro vỡ đập: việc thiết kế, xây dựng kém chất lượng, thiếu giám sát chặt chẽ; rủi ro mưa lũ cực đoan trong bối cảnh biến đổi khí hậu; và rủi ro động đất, bao gồm rủi ro có sẵn do các vận động địa chất và động đất kích thích do sức nặng của khối nước trong các hồ chứa gây ra.
Do đó, nếu đập thủy điện được xây thành chuỗi thì một đập phía trên có thể lùa nước xuống, gây vỡ đập kế tiếp, cộng thêm nước, gây vỡ đập dây chuyền.
Vị chuyên gia nhấn mạnh, vỡ Đập Phụ D của dự án thủy điện Xe-Pian Xe-Namnoy chỉ là một đập phụ trong số đập của một công trình trên một nhánh nhỏ đổ ra sông Xekong - sông nhánh của sông Mekong mà tác động đã khủng khiếp đến như vậy.
Thế thì, thử đặt một kịch bản các đập thủy điện trên dòng sông MeKong rơi vào tình huống không thể kiểm soát, ĐBSCL chắc chắn sẽ hứng một "quả bom nước" khổng lồ.
Mô hình mô tả sự cố vỡ đập Xe-Pian Xe-Namnoy.
Cụ thể, đập đáng ngại nhất là đập dự kiến Sambor nằm trên dòng chính, ở cuối cùng trong chuỗi 11 đập ở Hạ lưu vực. Theo thiết kế ban đầu, đập này có chiều ngang 18km chắn ngang toàn bộ dòng sông Mekong, chiều cao 56m, hồ chứa rộng 620km2, tích một khối nước 3.8 tỉ mét khối ở cao trình 40 mét trên mực nước biển. Trong khi đó, ĐBSCL chỉ cao hơn mực nước biển 1 mét.
"Nếu chúng ta hình dung sông Mekong như một cái cây có nhiều nhánh lớn, những nhánh lớn lại phân thành nhiều nhánh nhỏ, thì ĐBSCL nằm ở gốc cây, đập Sambor nằm trên thân cây gần ĐBSCL nhất, phía trên thân cây còn 10 đập nữa, và ở các nhánh lớn nhỏ đều có đập.
Như vậy đập Sambor gánh chịu rủi ro của tất cả các đập ở trên. Bất cứ đập nào trong số 11 đập ở trên vỡ, cuối cùng đều gây áp lực với “quả bom nước” Sambor" - ông Thiện giải thích.
Đặc biệt, trong 10 đập trên dòng chính Mekong, đập đáng lo ngại nhất là đập Xayaburi, đã khởi công năm 2011. Đập này nằm chỉ cách 100 km về phía nam của đường đứt gãy địa chất Lai Châu-Điện Biên đang hoạt động.
Các giáo sư của Đại học Chula Lornkon, Thái Lan đã cảnh báo trong 30 năm tới có 30% khả năng xảy ra động đất trung bình và 10% khả năng xảy ra động đất mạnh ở vùng này.
Thực tế năm 2011 đã xảy ra 2 vụ động đất (5.4 và 4.6 độ Richter) ở vùng này và chỉ cách vị trí đập Xayburi 48km.
Một tháng sau đó, một vụ 3.9 độ Richter xảy ra cách vị trí đập 60km.
Năm 2007, một vụ 6.3 độ xảy ra ở Xay Somboun, tỉnh phía bắc Xayaburi. Rất may là lúc đó chưa có đập Xayaburi.
Sau này khi hồ chứa Xayaburi hoàn tất thì sức nặng của khối nước trong hồ chứa đè lên vỏ Trái Đất có thể gây động đất kích thích, tức gia tăng rủi ro.
Một khi đập Xayaburi vỡ thì khối nước sẽ lùa xuống vỡ đập kế tiếp, cộng thêm nước của đập thứ hai, gây vỡ đập dây chuyền và cuối cùng là đến đập Sambor.
"Nếu đập Sambor mà vỡ thì Campuchia và ĐBSCL đều gặp rủi ro khó lường" - ThS. Nguyễn Hữu Thiện nhấn mạnh.
Do đó, ông bày tỏ hy vọng, sau sự cố này, các quốc gia trong lưu vực sẽ hợp tác chặt chẽ hơn trong việc sử dụng nguồn nước của dòng sông Mekong và những mối quan tâm của các cộng đồng bị ảnh hưởng cũng như ý kiến chuyên gia từ nhiều nơi trên thế giới sẽ được lắng nghe và cân nhắc hơn.
Nên tạm dừng các dự án mới
Theo PGS.TS. Lê Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu về biến đổi khí hậu, Đại học Cần Thơ, hiện tại đang phải giải quyết hàng loạt vấn đề do bùn sình gây nên, giải quyết vấn đề cho người dân ở hạ lưu, ổn định cuộc sống của người dân bị ảnh hưởng.. mới có thể tính tới việc xây lại xây tiếp dự án này. Do đó, việc dừng lại dự án này là tất yếu. Sau đó, phải có sự rà soát lại một cách tổng thể hệ thống dự án thủy điện đang có kế hoạch xây dựng và tạm thời dừng lại các thủy điện xây mới.
Hiện trường phía dưới đập Say-Pien (thủy điện Xepian-Xe Nam Noy) bị vỡ trong ngày 29/7. Ảnh: Chanhnanda
Trở lại vụ vỡ đập phụ thủy điện Xe-Pian Xe-Namnoy, một vấn đề đáng chú ý khác là sau sự cố vỡ này, các hệ thống hồ chứa nước ở Lào đang tìm cách xả bớt nước vì lo ngại cộng hưởng, và ảnh hưởng mùa mưa bão tới sớm. Chính điều này đã khiến rủi ro tăng thêm.
Ông Lê Anh Tuấn cho rằng, các rủi ro này đáng lẽ phải được tính toán sớm chứ không phải được tiến hành sau khi đã xảy ra sự cố.
"Chính phủ Lào dường như còn lúng túng trong việc ứng phó với rủi ro vỡ đập này. Do đó, tôi cho rằng, các dự án đập thủy điện ở Lào đang thiếu đánh giá tổng thể tác động ở Lào và tác động trong khu vực" - ông Lê Anh Tuấn nhận định.
Vị chuyên gia nhấn mạnh rằng, dừng mọi dự án xây mới đập thủy điện tại Lào để đánh giá lại toàn bộ là điều nên làm ngay. Bên cạnh đó, các tham vấn từ chuyên gia quốc tế đối với việc gia tăng số lượng đập thủy điện ở Lào cũng là một trong những vấn đề cần được quốc gia này cân nhắc kỹ lưỡng hơn.
Tác giả bài viết: Cúc Phương
Nguồn tin: Báo Đất Việt
Tin Liên Quan
Giám đốc xây dựng ê chề phát hiện vợ ngoại tình với người xe ôm Từ cặp vé máy bay trong máy tính của vợ, vị giám đốc công ty xây dựng quyết định...

markdown:
Chính phủ Lào sẽ đình chỉ việc phê duyệt các đập thủy điện mới trong khi thẩm định lại hơn 50 dự án sau sự cố vỡ đập thủy điện Xe-Pian Xe-Namnoy cuối tháng 7.
Quyết định này đã được các cơ quan chức năng Lào đưa ra sau một cuộc đánh giá quy mô lớn về sự cố vỡ đập khiến 7 ngôi làng ngập trong biển nước, khoảng 6.000 người phải di tản, hơn 30 người được xác nhận đã thiệt mạng và hơn 100 người vẫn còn mất tích.
**"Cần thiết, dù muộn"**
Trao đổi với báo Đất Việt, ThS. Nguyễn Hữu Thiện - Nghiên cứu viên cao cấp của Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế (SCIS) đánh giá, quyết định của Chính phủ Lào là một quyết định đúng đắn và "cần thiết, dù là muộn".
Theo ông Nguyễn Hữu Thiện, tháng 9 năm ngoái đập Nam Ao ở Xieng Khuang cũng bị vỡ, tức là, trong chưa đầy một năm có 2 vụ vỡ đập.
*Công tác cứu hộ sau khi vỡ đập Xe-Pian Xe-Namnoy.*
"Có vẻ sự phát triển thủy điện bằng việc xây dựng rất nhiều đập ở Lào trong những năm gần đây đã vượt khả năng giám sát, kiểm soát về an toàn của các cơ quan chức năng của Lào.
Nó cho thấy có vấn đề từ quy định pháp lý và năng lực, nhân sự để thực thi; độ nhạy trong ứng phó các trường hợp khẩn cấp, thảm họa: về dự đoán các trường hợp khẩn cấp, lập kế hoạch, diễn tập, và thực hiện công tác ứng phó một cách hiệu quả khi thảm họa xảy ra..." - ông Thiện đánh giá.
Vị chuyên gia cho rằng, đây có lẽ là dịp để Lào rà soát và củng cố vấn đề an toàn đập và quy trình cho các trường hợp khẩn cấp để tránh xảy ra những thảm họa tương tự trong tương lai.
Sự kiện vỡ đập vừa qua cho thấy vấn đề an toàn đập là một một mối lo ngại chính đáng. Nó khiến đặt câu hỏi về những dự án đập được xây dựng trên dòng sông MeKong. Một khi thảm họa xảy ra, tầm ảnh hưởng của nó được đánh giả ở quy mô khu vực
Ông nói: "Vì tầm quan trọng của sông Mekong đối với khu vực, chúng ta mong Chính phủ Lào và Campuchia sẽ suy nghĩ lại về quyết định xây dựng tiếp các đập khác trên sông Mekong sau đập Xayaburi và Don Sahong đã khởi công để không tạo thành chuỗi đập trên dòng chính, có thể dẫn đến thảm họa chung".
Ông Thiện cho rằng, các đập thủy điện trong lưu vực sông Mekong hiện nay đang đối mặt với 3 rủi ro vỡ đập: việc thiết kế, xây dựng kém chất lượng, thiếu giám sát chặt chẽ; rủi ro mưa lũ cực đoan trong bối cảnh biến đổi khí hậu; và rủi ro động đất, bao gồm rủi ro có sẵn do các vận động địa chất và động đất kích thích do sức nặng của khối nước trong các hồ chứa gây ra.
Do đó, nếu đập thủy điện được xây thành chuỗi thì một đập phía trên có thể lùa nước xuống, gây vỡ đập kế tiếp, cộng thêm nước, gây vỡ đập dây chuyền.
Vị chuyên gia nhấn mạnh, vỡ Đập Phụ D của dự án thủy điện Xe-Pian Xe-Namnoy chỉ là một đập phụ trong số đập của một công trình trên một nhánh nhỏ đổ ra sông Xekong - sông nhánh của sông Mekong mà tác động đã khủng khiếp đến như vậy.
Thế thì, thử đặt một kịch bản các đập thủy điện trên dòng sông MeKong rơi vào tình huống không thể kiểm soát, ĐBSCL chắc chắn sẽ hứng một "quả bom nước" khổng lồ.
*Mô hình mô tả sự cố vỡ đập Xe-Pian Xe-Namnoy.*
Cụ thể, đập đáng ngại nhất là đập dự kiến Sambor nằm trên dòng chính, ở cuối cùng trong chuỗi 11 đập ở Hạ lưu vực. Theo thiết kế ban đầu, đập này có chiều ngang 18km chắn ngang toàn bộ dòng sông Mekong, chiều cao 56m, hồ chứa rộng 620km2, tích một khối nước 3.8 tỉ mét khối ở cao trình 40 mét trên mực nước biển. Trong khi đó, ĐBSCL chỉ cao hơn mực nước biển 1 mét.
"Nếu chúng ta hình dung sông Mekong như một cái cây có nhiều nhánh lớn, những nhánh lớn lại phân thành nhiều nhánh nhỏ, thì ĐBSCL nằm ở gốc cây, đập Sambor nằm trên thân cây gần ĐBSCL nhất, phía trên thân cây còn 10 đập nữa, và ở các nhánh lớn nhỏ đều có đập.
Như vậy đập Sambor gánh chịu rủi ro của tất cả các đập ở trên. Bất cứ đập nào trong số 11 đập ở trên vỡ, cuối cùng đều gây áp lực với “quả bom nước” Sambor" - ông Thiện giải thích.
Đặc biệt, trong 10 đập trên dòng chính Mekong, đập đáng lo ngại nhất là đập Xayaburi, đã khởi công năm 2011. Đập này nằm chỉ cách 100 km về phía nam của đường đứt gãy địa chất Lai Châu-Điện Biên đang hoạt động.
Các giáo sư của Đại học Chula Lornkon, Thái Lan đã cảnh báo trong 30 năm tới có 30% khả năng xảy ra động đất trung bình và 10% khả năng xảy ra động đất mạnh ở vùng này.
Thực tế năm 2011 đã xảy ra 2 vụ động đất (5.4 và 4.6 độ Richter) ở vùng này và chỉ cách vị trí đập Xayburi 48km.
Một tháng sau đó, một vụ 3.9 độ Richter xảy ra cách vị trí đập 60km.
Năm 2007, một vụ 6.3 độ xảy ra ở Xay Somboun, tỉnh phía bắc Xayaburi. Rất may là lúc đó chưa có đập Xayaburi.
Sau này khi hồ chứa Xayaburi hoàn tất thì sức nặng của khối nước trong hồ chứa đè lên vỏ Trái Đất có thể gây động đất kích thích, tức gia tăng rủi ro.
Một khi đập Xayaburi vỡ thì khối nước sẽ lùa xuống vỡ đập kế tiếp, cộng thêm nước của đập thứ hai, gây vỡ đập dây chuyền và cuối cùng là đến đập Sambor.
"Nếu đập Sambor mà vỡ thì Campuchia và ĐBSCL đều gặp rủi ro khó lường" - ThS. Nguyễn Hữu Thiện nhấn mạnh.
Do đó, ông bày tỏ hy vọng, sau sự cố này, các quốc gia trong lưu vực sẽ hợp tác chặt chẽ hơn trong việc sử dụng nguồn nước của dòng sông Mekong và những mối quan tâm của các cộng đồng bị ảnh hưởng cũng như ý kiến chuyên gia từ nhiều nơi trên thế giới sẽ được lắng nghe và cân nhắc hơn.
**Nên tạm dừng các dự án mới**
Theo PGS.TS. Lê Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu về biến đổi khí hậu, Đại học Cần Thơ, hiện tại đang phải giải quyết hàng loạt vấn đề do bùn sình gây nên, giải quyết vấn đề cho người dân ở hạ lưu, ổn định cuộc sống của người dân bị ảnh hưởng.. mới có thể tính tới việc xây lại xây tiếp dự án này. Do đó, việc dừng lại dự án này là tất yếu. Sau đó, phải có sự rà soát lại một cách tổng thể hệ thống dự án thủy điện đang có kế hoạch xây dựng và tạm thời dừng lại các thủy điện xây mới.
*Hiện trường phía dưới đập Say-Pien (thủy điện Xepian-Xe Nam Noy) bị vỡ trong ngày 29/7. Ảnh: Chanhnanda*
Trở lại vụ vỡ đập phụ thủy điện Xe-Pian Xe-Namnoy, một vấn đề đáng chú ý khác là sau sự cố vỡ này, các hệ thống hồ chứa nước ở Lào đang tìm cách xả bớt nước vì lo ngại cộng hưởng, và ảnh hưởng mùa mưa bão tới sớm. Chính điều này đã khiến rủi ro tăng thêm.
Ông Lê Anh Tuấn cho rằng, các rủi ro này đáng lẽ phải được tính toán sớm chứ không phải được tiến hành sau khi đã xảy ra sự cố.
"Chính phủ Lào dường như còn lúng túng trong việc ứng phó với rủi ro vỡ đập này. Do đó, tôi cho rằng, các dự án đập thủy điện ở Lào đang thiếu đánh giá tổng thể tác động ở Lào và tác động trong khu vực" - ông Lê Anh Tuấn nhận định.
Vị chuyên gia nhấn mạnh rằng, dừng mọi dự án xây mới đập thủy điện tại Lào để đánh giá lại toàn bộ là điều nên làm ngay. Bên cạnh đó, các tham vấn từ chuyên gia quốc tế đối với việc gia tăng số lượng đập thủy điện ở Lào cũng là một trong những vấn đề cần được quốc gia này cân nhắc kỹ lưỡng hơn.
**Tác giả bài viết: **Cúc Phương
**Nguồn tin: **Báo Đất Việt
**Tin Liên Quan**
|1|
|2|
|3|
|4|
|5|
|6|
|7|
|8|
|9|
|10|
|11|
|12|
|13|
|14|
|15|[
Từ cặp vé máy bay trong máy tính của vợ, vị giám đốc công ty xây dựng quyết định...
Giám đốc xây dựng ê chề phát hiện vợ ngoại tình với người xe ôm](/doi-song/giam-doc-xay-dung-e-che-phat-hien-vo-ngoai-tinh-voi-nguoi-xe-om-32244.html)

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Set-Cookie: nv4c_h5gEF_sess=ljuhj9u8io9iaemsuc07gnaa70; path=/; domain=.viettoday.vn; HttpOnly

Cache-Control: private, pre-check=0, post-check=0, max-age=0

Content-Language: vi

X-Content-Type-Options: nosniff

X-XSS-Protection: 1; mode=block


text:
20/07/2016/0
0
6
0
Vitalk.vn
Đức Võ//1 giờ
Viên kẹo cay//1 giờ
Hương Trần Kiều Dung//1 giờ
taytay//2 giờ
Dieple
//
2 giờ
0
Dieple//2 giờ
Hương Trần Kiều Dung//2 giờ
Dieple//3 giờ
Đức Võ//3 giờ
Puka hấp
//
3 giờ
0
yahooooo
//0
Tùng Thạch
//0
Lelubu
//0
Đăng nhập tài khoản
Email của bạn đã được đăng ký trước rồi.
Đăng ký
Quên mật khẩu?
Hoặc
Đăng ký tài khoản

Set-Cookie: thread_watched=%5B%222401513%22%5D; expires=Thu, 16-Aug-2018 05:56:51 GMT; Max-Age=86400; path=/; secure; HttpOnly

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate