text:
CNM365. Chào ngày mới 23 tháng 2. Ngày lễ Cộng hòa Mashramani tại Guyana (hình) Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm 1868 – Thống đốc Nam Kỳ Lagrandière làm lễ đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng Dinh Thống đốc Nam Kỳ mới tại Sài Gòn ( là Dinh Độc lập, trước năm 1975 và là Hội trường Thống Nhất ngày nay). Năm 1947 – Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế được thành lập nhằm thúc đẩy các tiêu chuẩn về quyền sở hữu, công nghiệp và thương mại trên toàn thế giới.
23 tháng 2
Ngày 23 tháng 2 là ngày thứ 54 trong lịch Gregory. Còn 311 ngày trong năm (312 ngày trong năm nhuận).
Mục lục
Sự kiện
- 965 – Tại thủ đô Thành Đô, Hoàng đế Mạnh Sưởng của Tiền Thục chính thức đầu hàng quân nhà Tống, Tiền Thục diệt vong, tức ngày Tân Mão tháng 1 năm Ất Sửu.
- 1868 – Thống đốc Nam Kỳ Lagrandière làm lễ đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng Dinh Thống đốc Nam Kỳ mới tại Sài Gòn.
- 1918 – Biệt đội lớn đầu tiên của Hồng Quân Liên Xô xuất hiện ở Petrograd và Moskva và có trận đánh đầu tiên với quân đội Đức trên sông Neva.
- 1946 – “Con hổ Mã Lai” Yamashita Tomoyuki của Lục quân Đế quốc Nhật Bản bị hành hình tại Philippines theo phán quyết của Tòa án vì các cáo buộc phạm tội ác chiến tranh.
- 1947 – Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế được thành lập nhằm thúc đẩy các tiêu chuẩn về quyền sở hữu, công nghiệp và thương mại trên toàn thế giới.
- 1992 – Thế vận hội Mùa đông XVI bế mạc tại Albertville, Pháp.
- 1991 – phe quân sự đảo chính Thái Lan.
- 2005 – Viktor Yushchenko nhậm chức Tổng thống Ukraina.
Sinh
- 1685 – George Frideric Handel, nhà soạn nhạc Đức (m. 1759).
- 1852 – Dục Đức, vua nhà Nguyễn (m. 1883).
- 1908 – William McMahon, thủ tướng Úc (m. 1988).
- 1928 – Vasili Lazarev, phi hành gia Nga (m. 1990).
- 1934 – Phan Huy Lê, nhà sử học Việt Nam.
- 1955 – Vũ Văn Ninh, Bộ trưởng Bộ Tài chính Việt Nam.
- 1960 – Naruhito, hoàng thái tử Nhật Bản.
- 1965 – Michael Dell, doanh nhân Hoa Kỳ.
- 1986 – Kamenashi Kazuya, ca sĩ, diễn viên Nhật Bản.
- 1994 – Dakota Fanning, diễn viên điện ảnh Mỹ.
Mất
- 1821 – John Keats, nhà thơ Anh (s. 1795).
- 1848 – John Quincy Adams, tổng thống Hoa Kỳ (s. 1767).
- 1855 – Carl Friedrich Gauß, nhà toán học, nhà vật lý và nhà thiên văn người Đức (s. 1777).
- 1944 – Leo Hendrick Baekeland, nhà hóa học người Mỹ gốc Bỉ (s. 1863).
- 2000 – Stanley Matthews, cầu thủ bóng đá Anh,Quả bóng vàng Châu Âu 1956 (s. 1915).
- 2005 – Bắc Sơn, nhạc sĩ, diễn viên Việt Nam (s. 1931).
- 2006 – Luna Leopold, nhà địa mạo học Hoa Kỳ (s. 1915).
Ngày lễ và kỷ niệm
Tham khảo
Dinh Độc Lập
Dinh Độc Lập (tên gọi trước đây là dinh Norodom, ngày nay còn gọi là dinh Thống Nhất hay hội trường Thống Nhất) là một công trình kiến trúc ở Thành phố Hồ Chí Minh. Hiện nay, nó đã được thủ tướng chính phủ Việt Nam xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt.
Mục lục
Lịch sử
Dinh Norodom thời Pháp thuộc
Năm 1858, Pháp nổ súng tấn công Đà Nẵng mở đầu cuộc chiến tranh xâm chiếm Việt Nam. Năm 1867, Pháp chiếm xong lục tỉnh Nam kỳ (Biên Hoà, Gia Định, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên). Ngày 23 tháng 2 năm 1868, ông Thống đốc Nam Kỳ Lagrandière đã làm lễ đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng Dinh Thống đốc Nam Kỳ mới tại Sài Gòn thay cho dinh cũ được dựng bằng gỗ vào năm 1863. Dinh mới được xây dựng theo đồ án do kiến trúc sư Hermite phác thảo (người phác thảo đồ án Tòa thị sảnh Hongkong). Viên đá lịch sử này là khối đá lấy ở Biên Hòa, hình vuông rộng mỗi cạnh 50 cm, có lỗ bên trong chứa những đồng tiền hiện hành thuở ấy bằng vàng, bạc, đồng có chạm hình Napoleon đệ tam.
Công trình này được xây cất trên một diện tích rộng 12 ha, bao gồm một dinh thự lớn với mặt tiền rộng 80 m, bên trong có phòng khách chứa 800 người, và một khuôn viên rộng với nhiều cây xanh và thảm cỏ. Phấn lớn vật tư xây dựng dinh được chở từ Pháp sang. Do chiến tranh Pháp-Phổ 1870 nên công trình này kéo dài đến 1871 mới xong. Sau khi xây dựng xong, dinh được đặt tên là dinh Norodom và đại lộ trước dinh cũng được gọi là đại lộ Norodom, lấy theo tên của Quốc vương Campuchia lúc bấy giờ là Norodom (1834-1904). Từ 1871 đến 1887, dinh được dành cho Thống đốc Nam kỳ (Gouverneur de la Cochinchine) nên gọi là dinh Thống đốc. Từ 1887 đến 1945, các Toàn quyền Đông Dương (Gouverneur-général de l’Indochine Française) đã sử dụng dinh thự này làm nơi ở và làm việc nên dinh gọi là dinh Toàn quyền. Nơi ở và làm việc của các Thống đốc chuyển sang một dinh thự gần đó.
Ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật đảo chính Pháp, Dinh Norodom trở thành nơi làm việc của chính quyền Nhật ở Việt Nam. Nhưng đến tháng 9 năm 1945, Nhật thất bại trong Thế chiến II, Pháp trở lại chiếm Nam bộ, Dinh Norodom trở lại thành trụ sở làm việc của Pháp ở Việt Nam
Dinh Độc Lập thời Việt Nam Cộng hòa
Sau năm 1954, người Pháp rút khỏi Việt Nam. Việt Nam bị chia cắt thành 2 quốc gia, miền Bắc là nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, còn miền Nam là nước Quốc Gia Việt Nam (sau thành Việt Nam Cộng Hòa). Ngày 7 tháng 9 năm 1954 Dinh Norodom được bàn giao giữa đại diện Pháp, tướng 5 sao Paul Ely, và đại diện Quốc gia Việt Nam, Thủ tướng Ngô Đình Diệm.
Năm 1955, sau một cuộc trưng cầu dân ý, Thủ tướng Ngô Đình Diệm phế truất Quốc trưởng Bảo Đại và lên làm Tổng thống. Ông quyết định đổi tên dinh này thành Dinh Độc Lập. Từ đó Dinh Độc Lập trở thành nơi đại diện cho chính quyền cũng như nơi ở của tổng thống và là nơi chứng kiến nhiều biến cố chính trị. Thời kỳ này, Dinh Độc Lập còn được gọi là Dinh Tổng thống. Theo thuật phong thủy của Dinh được đặt ở vị trí đầu rồng, nên Dinh cũng còn được gọi là Phủ đầu rồng.
Ngày 27 tháng 2 năm 1962, hai viên phi công thuộc Quân lực Việt Nam Cộng hòa, Nguyễn Văn Cử và Phạm Phú Quốc, lái 2 máy bay AD-6 ném bom làm sập toàn bộ phần chính cánh trái của dinh. (xem thêm: Vụ đánh bom Dinh tổng thống Việt Nam Cộng Hòa năm 1962). Do không thể khôi phục lại, ông Ngô Đình Diệm đã cho san bằng và xây một dinh thự mới ngay trên nền đất cũ theo đồ án thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, người Việt Nam đầu tiên đạt giải Khôi nguyên La Mã.
Dinh Độc Lập mới được khởi công xây dựng ngày 1 tháng 7 năm 1962. Trong thời gian xây dựng, gia đình Tổng thống Ngô Đình Diệm tạm thời chuyển sang sống tại Dinh Gia Long (nay là Bảo tàng thành phố Hồ Chí Minh). Công trình đang xây dựng dở dang thì ông Ngô Đình Diệm bị phe đảo chính ám sát ngày 2 tháng 11 năm 1963. Do vậy, ngày khánh thành dinh, 31 tháng 10 năm 1966, người chủ tọa buổi lễ là ông Nguyễn Văn Thiệu, Chủ tịch Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia. Từ ngày này, Dinh Độc Lập mới xây trở thành nơi ở và làm việc của tổng thống Việt Nam Cộng hòa. Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa Nguyễn Văn Thiệu sống ở dinh này từ tháng 10 năm 1967 đến ngày 21 tháng 4 năm 1975.
Ngày 8 tháng 4 năm 1975, chiếc máy bay F-5E do Nguyễn Thành Trung lái, xuất phát từ Biên Hòa, đã ném bom Dinh, gây hư hại không đáng kể.
Lúc 10 giờ 45 phút ngày 30 tháng 4 năm 1975, xe tăng T54B mang số hiệu 843 của Quân đội Nhân dân Việt Nam dưới quyền chỉ huy của Trung úy Bùi Quang Thận đã húc nghiêng cổng phụ của Dinh Độc Lập, tiếp đó xe tăng T54 mang số hiệu 390 do Vũ Đăng Toàn chỉ huy đã húc tung cổng chính tiến thẳng vào dinh. Lúc 11 giờ 30 phút cùng ngày, Trung úy Quân Giải phóng Bùi Quang Thận, đại đội trưởng, chỉ huy xe 843, đã hạ lá cờ Việt Nam Cộng Hòa trên nóc dinh xuống, kéo lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam lên, kết thúc 30 năm cuộc chiến tranh Việt Nam.
Sau năm 1975
Sau hội nghị hiệp thương chính trị thống nhất hai miền Nam Bắc thành một đất nước Việt Nam thống nhất diễn ra tại dinh Độc Lập vào tháng 11 năm 1975. Cơ quan hiện quản lý di tích văn hoá Dinh Độc Lập có tên là Hội trường Thống Nhất[1] thuộc Cục Hành chính Quản trị II – Văn phòng Chính phủ. Đây là di tích lịch sử văn hoá nổi tiếng được đông đảo du khách trong nước và nước ngoài đến tham quan. Nơi này được đặc cách xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 77A/VHQĐ ngày 25/6/1976 của Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch) của chính quyền Việt Nam hiện nay.
Ngày nay, Dinh Độc Lập trở thành một trong những địa điểm du lịch không thể thiếu của mỗi người dân khi tới Thành phố Hồ Chí Minh. Không chỉ có ý nghĩa về lịch sử mà Dinh Độc Lập còn thể hiện nét kiến trúc tiêu biểu của Việt Nam thời kì những thập niên 60.
Đặc điểm
Dinh được xây dựng trên diện tích 4.500 m², diện tích sử dụng 20.000 m², gồm 3 tầng chính, 1 sân thượng, 2 gác lửng, tầng nền, 2 tầng hầm và một sân thượng cho máy bay trực thăng đáp xuống. Hơn 100 căn phòng của Dinh được trang trí theo phong cách khác nhau tùy theo mục đích sử dụng bao gồm các phòng khánh tiết, phòng họp hội đồng nội các, phòng làm việc của Tổng thống và của Phó Tổng thống, phòng trình ủy nhiệm thư, phòng đại yến, v.v… chưa kể các phần khác như hồ sen bán nguyệt hai bên thềm đi vào chánh điện, bao lơn, hành lang…
Dinh cao 26m, tọa lạc trong khuôn viên rộng 12 ha rợp bóng cây. Bên ngoài hàng rào phía trước và phía sau Dinh là 2 công viên cây xanh. Giữa những năm 1960, đây là công trình có quy mô lớn nhất miền Nam và có chi phí xây dựng cao nhất (150.000 lượng vàng). Các hệ thống phụ trợ bên trong Dinh hiện đại: điều hòa không khí, phòng chống cháy, thông tin liên lạc, nhà kho. Tầng hầm chịu được oanh kích của bom lớn và pháo. Mặt tiền của Dinh được trang trí cách điệu các đốt mành trúc phỏng theo phong cách các bức mành tại các ngôi nhà Việt và họa tiết các ngôi chùa cổ tại Việt Nam. Các phòng của Dinh được trang trí nhiều tác phẩm non sông cẩm tú, tranh sơn mài, tranh sơn dầu.
Một số hình ảnh
-
-
-
-
-
-
-
-
Tranh miêu tả cảnh chị em Thúy Kiều gặp Kim Trọng trong ngày Tết Thanh minh của họa sĩ Lê Chánh, treo ở lầu 3.
-
Vị trí hai quả bom mà phi công Nguyễn Thành Trung ném phát nổ, bên cạnh là chiếc UH-1 của tổng thống Nguyễn Văn Thiệu
-
nhỏ|Một phiên bản đồng dạng đồng thời với Xe tăng 843 nay đang được trưng bày tại Hội trường Thống nhất (Dinh Độc Lập cũ). Xe tăng 843 “gốc” hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam [2]
Liên kết ngoài
- ^ Giới thiệu Dinh Độc Lập
- ^ Đi tìm “bản gốc” hai chiếc xe tăng húc đổ cổng Dinh Độc Lập , Giáo dục Việt Nam, 30/4/2012
- Di tích lịch sử văn hoá – Dinh Độc Lập – Trang chính thức
- Dinh Thống Nhất, trên trang web của Quận I, [[Thành phố Hồ Chí Minh|Thành phố Hồ Chí Minh]]
- Dinh Thống Nhất nhìn từ vệ tinh, từ Google Maps
- Di tích quốc gia đặc biệt
- Dinh tổng thống
- Công trình kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh
- Di tích lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh
- Di tích quốc gia Việt Nam
- Ngô Viết Thụ
- Xây dựng 1868
- Cung điện Việt Nam
- Công trình kiến trúc Việt Nam
- Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh
Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế
Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế (tiếng Anh: International Organization for Standardization; viết tắt: ISO hay iso) là cơ quan thiết lập tiêu chuẩn quốc tế bao gồm các đại diện từ các tổ chức tiêu chuẩn các quốc gia. Được thành lập vào ngày 23 tháng 2 năm 1947, tổ chức này đã đưa ra các tiêu chuẩn thương mại và công nghiệp trên phạm vi toàn thế giới.
Trong khi ISO xác định mình như là một tổ chức phi chính phủ (NGO), khả năng của tổ chức này trong việc thiết lập các tiêu chuẩn – thông thường trở thành luật định thông qua các hiệp định hay các tiêu chuẩn quốc gia – làm cho nó có nhiều sức mạnh hơn phần lớn các tổ chức phi chính phủ khác, và trên thực tế tổ chức này hoạt động như một côngxoocxiom với sự liên kết chặt chẽ với các chính phủ. Những người tham dự bao gồm một tổ chức tiêu chuẩn từ mỗi quốc gia thành viên và các tập đoàn lớn.
ISO hợp tác chặt chẽ với Ủy ban kỹ thuật điện quốc tế (International Electrotechnical Commission, viết tắt IEC), là tổ chức chịu trách nhiệm tiêu chuẩn hóa các thiết bị điện.
Mục lục
Tên gọi
Tổ chức này thông thường được nhắc tới một cách đơn giản là ISO (đọc là ai zô). Điều này hay dẫn đến sự hiểu lầm rằng ISO là International Standards Organization, hay là một điều gì đó tương tự. ISO không phải là từ viết tắt, nó có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp isos, có nghĩa là tương đương. Trong tiếng Anh tên gọi của nó là International Organization for Standardization, trong khi trong tiếng Pháp nó được gọi là Organisation Internationale de Normalisation; để sử dụng từ viết tắt được tạo ra bởi các từ viết tắt khác nhau trong tiếng Anh (IOS) và tiếng Pháp (OIN), những người sáng lập ra tổ chức này đã chọn ISO làm dạng viết ngắn gọn chung cho tên gọi của nó. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng ISO cũng xác định mình như là International Organization for Standardization trong các báo cáo của họ.
Tiêu chuẩn Quốc tế và những xuất bản khác
Sản phẩm chính của ISO là các Tiêu chuẩn Quốc tế, nhưng ISO cũng tạo ra các Báo cáo Kỹ thuật, Chi tiết Kỹ thuật, Chi tiết Kỹ thuật Công bố Rộng rãi, Bản Sửa lỗi Kỹ thuật, và Hướng dẫn Sử dụng.
Các tiêu chuẩn ISO là các số, và có định dạng trong đó chứa “ISO[/IEC] [IS] nnnnn[:yyyy]: Tiêu đề” trong đó “nnnnn” là số tiêu chuẩn, “yyyy” là năm công bố, và “Tiêu đề” miêu tả đối tượng điều chỉnh. IEC sẽ chỉ được kèm vào nếu tiêu chuẩn là kết quả từ các công việc của JTC1. Ngày và IS sẽ luôn luôn bị loại bỏ trong tiêu chuẩn chưa hoàn thiện hay chưa công bố, và cả hai có thể (trong những tình huống nhất định) bị loại bỏ trong tiêu đề của công trình đã công bố.
Ngoài việc đưa ra các tiêu chuẩn, ISO cũng tạo ra các báo cáo kỹ thuật cho các tài liệu mà chúng không thể hay không có khả năng trở thành các tiêu chuẩn quốc tế, chẳng hạn các tham chiếu, giải thích v.v. Các quy ước đặt tên cho chúng là giống với việc đặt tên cho các tiêu chuẩn với ngoại lệ là chúng có cụm từ TR thế vào chỗ của cụm từ IS trong tên gọi của tiêu chuẩn. Ví dụ:
- ISO/IEC TR 17799:2000 Mã thông lệ của Quản lý an ninh thông tin.
- ISO TR 15443-1/3 Công nghệ Thông tin – Các kỹ thuật An ninh – Khuôn khổ cho Đảm bảo An ninh Công nghệ thông tin (IT) 1-3
Cuối cùng, ISO thỉnh thoảng cũng ấn hành các Đính chính kỹ thuật. Các đính chính này là các sửa đổi đối với các tiêu chuẩn hiện hành vì các lỗi kỹ thuật nhỏ phát sinh hay là sự hoàn thiện đối với khả năng sử dụng, hay đối với việc mở rộng khả năng áp dụng trong một giới hạn nào đó. Nói chung, các sửa lỗi này được ấn hành với dự tính là các tiêu chuẩn chịu ảnh hưởng sẽ được cập nhật hay được bỏ đi trong lần xem xét kế tiếp.
Bản quyền của các tài liệu ISO
Các tài liệu ISO là có bản quyền và ISO tính phí cho việc sao chép của phần lớn các trường hợp. Tuy nhiên ISO không tính phí trong phần lớn các bản sao chép các dự thảo của các tài liệu ở dạng điện tử. Mặc dù có ích, cần phải cẩn thận khi sử dụng các bản dự thảo này vì ở đây có thể có những thay đổi quan trọng trước khi nó trở thành hoàn thiện như là một tiêu chuẩn.
Những vấn đề trong thập niên 1990
Trong những năm thập niên 1990, ISO có tiếng là chậm chạp, quan liêu và không nhạy cảm đối với những phản ứng từ cả những người chu cấp tài chính và khách hàng của họ. Một dự án có vấn đề là dự án Open Systems Interconnect (Các hệ thống tương kết mở) khá lớn, với cố gắng phát triển một tiêu chuẩn mạng máy tính duy nhất, nhưng cuối cùng đã thất bại năm 1996 sau khi sa vào vũng lầy trong các vấn đề về khả năng liên kết hoạt động và các cãi vã giữa các nhà cung cấp tài chính. Sự chú ý sau đó chuyển hướng sang dự án trên cơ sở tình nguyện, quy trình mở và phi lợi nhuận là Internet Engineering Task Force (IETF), nó phát triển các tiêu chuẩn cần thiết cho Internet hoạt động. Khi IETF trở thành quá chậm, các nhà cung cấp tài chính bắt đầu cấp vốn cho các côngxoocxiom có định hướng và nhanh nhạy hơn như W3C, một tổ chức mở và phi lợi nhuận khác được lãnh đạo bởi người phát minh ra World Wide Web là Tim Berners-Lee. Kể từ đó, ISO đã thực hiện những cải tổ vừa phải nhằm giảm thời gian cần thiết để công bố các tiêu chuẩn mới.
Các tiêu chuẩn quốc tế của ISO trong mọi phương diện đều không ràng buộc với bất kỳ quốc gia hay ngành công nghiệp nào, nó đơn thuần chỉ với tư cách là các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này cho phép trong một số tình huống thì một số tiêu chuẩn nào đó có thể mâu thuẫn với các yêu cầu và dự tính xã hội, văn hóa hay pháp lý. Nó cũng phản ánh một thực tế là các chuyên gia trong nước và quốc tế chịu trách nhiệm tạo ra các tiêu chuẩn này không phải lúc nào cũng đồng ý và không phải mọi đề xuất đều có thể trở thành tiêu chuẩn bởi sự biểu quyết nhất trí hoàn toàn. Các quốc gia riêng biệt và các tổ chức tiêu chuẩn của họ vẫn là người phân xử cuối cùng.
Những sản phẩm được đặt tên theo ISO
Một thực tế là rất nhiều tiêu chuẩn của ISO là phổ biến đã dẫn đến việc sử dụng phổ biến của “ISO” để miêu tả các sản phẩm thực tế mà nó phù hợp với tiêu chuẩn. Một số ví dụ là:
- Các CD image kết thúc với đuôi mở rộng tệp “ISO” để báo hiệu rằng chúng sử dụng hệ thống tệp tiêu chuẩn ISO 9660 (có thể các hệ thống tệp khác cũng được sử dụng) – kể từ đây các CD image nói chung được nhắc đến như là các “ISO”. Thực tế mọi máy tính với các ổ CD-ROM có thể đọc các đĩa CD có sử dụng tiêu chuẩn này. Các DVD-ROM cũng sử dụng các hệ thống tệp ISO 9660.
- Độ nhạy sáng của phim ảnh, tốc độ của nó được đo và xác định bằng tiêu chuẩn ISO, vì vậy tốc độ phim thông thường được nói đến như là “số ISO” của nó. Các tiêu chuẩn tương đương là ASA và DIN của nó.
Ủy ban kỹ thuật chung ISO/IEC số 1
Để giải quyết các hậu quả của sự chồng lấn thực tế trong lĩnh vực tiêu chuẩn hóa và các công việc liên quan tới công nghệ thông tin, ISO và IEC đã thành lập Ủy ban kỹ thuật chung, được biết đến như là ISO/IEC JTC1. Nó là ủy ban loại như vậy đầu tiên và cho đến nay vẫn là duy nhất. Sự ủy nhiệm chính thức của ủy ban này là:
Phát triển, duy trì, khuyến khích và thuận tiện hóa các tiêu chuẩn IT được yêu cầu bởi các thị trường toàn cầu để phù hợp với các nhu cầu kinh doanh và người dùng bao gồm:
- Thiết kế và phát triển các hệ thống và công cụ IT,
- Tính thực thi và chất lượng của các sản phẩm và hệ thống IT
- An ninh của các hệ thống IT và thông tin
- Tính linh động của các chương trình ứng dụng
- Thao tác giữa các bộ phận của các sản phẩm và hệ thống IT
- Hợp nhất các công cụ và môi trường
- Hòa hợp từ vựng IT
- Các giao diện người dùng thân thiện và hài hòa
Hiện tại có 18 tiểu ban (SC):
- SC 02 – Các bộ ký tự mã hóa
- SC 06 – Trao đổi liên lạc và thông tin giữa các hệ thống
- SC 07 – Công nghệ phần mềm và hệ thống
- SC 17 – Thẻ và nhận dạng cá nhân
- SC 22 – Ngôn ngữ lập trình, môi trường của chúng và các hệ thống giao diện phần mềm
- SC 23 – Các thiết bị lưu trữ số hóa tháo lắp sử dụng công nghệ ghi quang học và/hoặc từ tính cho số hóa
- SC 24 – Đồ họa máy tính và xử lý ảnh
- SC 25 – Liên kết thiết bị công nghệ thông tin
- SC 27 – Các kỹ thuật an ninh công nghệ thông tin
- SC 28 – Các thiết bị văn phòng
- SC 29 – Mã hóa thông tin âm thanh, hình ảnh, đa truyền thông và siêu truyền thông
- SC 31 – Nhận dạng tự động và các kỹ thuật bắt giữ số liệu
- SC 32 – Quản lý và trao đổi dữ liệu
- SC 34 – Mô tả tài liệu và các ngôn ngữ xử lý
- SC 35 – Giao diện người dùng
- SC 36 – Công nghệ thông tin trong giảng dạy, học tập và tập huấn
- SC 37 – Sinh trắc học
Tư cách thành viên trong ISO/IEC JTC1 được hạn chế giống như tư cách thành viên trong cả hai tổ chức sinh ra tổ chức này. Thành viên có thể là chính thức (P) hay quan sát (O) và khác biệt chủ yếu là khả năng biểu quyết về các tiêu chuẩn được đề xuất và các sản phẩm khác. Không có yêu cầu đối với bất kỳ thành viên nào trong việc duy trì hai (hay bất kỳ) địa vị nào trong tất cả các tiểu ban. Mặc dù hiếm, các tiểu ban có thể được thành lập để giải quyết các tình huống mới (SC 37 mới được chuẩn y năm 2004) hay giải tán nếu như các việc không còn thích hợp nữa.
Xem thêm
Liên kết ngoài
- Website chính thức của ISO – tự do truy cập tới catalogue về các tiêu chuẩn, nhưng không xem được nội dung
- Chú giải các tiêu chuẩn ISO
Guyana
Guyana (phát âm chính xác là [gaɪˈa.na]; thỉnh thoảng được Anh hoá thành [gaɪ’æ.nə] hay [giˈɑ.nə], Tiếng Việt: Guy-a-na[1]), tên chính thức Cộng hoà hợp tác Guyana[1], là quốc gia duy nhất thuộc Khối thịnh vượng chung Anh nằm trên lục địa Nam Mỹ. Nước này ở phía bắc xích đạo trong vùng nhiệt đới và nằm trên Đại Tây Dương. Guyana có biên giới phía đông với Suriname, phía nam và tây nam với Brasil và phía tây với Venezuela. Đây là nước nhỏ thứ ba trên lục địa Nam Mỹ với kích thước xấp xỉ Anh Quốc. Guyana là nước duy nhất tại Nam Mỹ có ngôn ngữ chính thức là tiếng Anh và là một trong hai nước còn lại trên lục địa Châu Mỹ vẫn áp dụng giao thông bên trái.
Guyana là một từ Amerindian có nghĩa “Vùng đất nhiều nước”. Nước này có đặc trưng bởi những khu rừng nhiệt đới rộng lớn bị chia cắt bởi nhiều con sông, lạch và thác nước, nổi tiếng nhất là Thác Kaieteur trên Sông Potaro. Các tepui của Guyana nổi tiếng là cảm hứng của tiểu thuyết Thế giới đã mất năm 1912 của Arthur Conan Doyle. Nước này có một xã hội đa dạng, đa văn hoá với sự đa dạng sinh thái cao, loại rượu rum nổi tiếng, kiến trúc thuộc địa Anh và đường Demerara. Guyana cũng nổi tiếng thế giới vì là địa điểm xảy ra cuộc Thảm sát Jonestown.
Dù là một phần của Nam Mỹ, Guyana là một nước kiểu Anh hơn Mỹ Latinh và có một số tương đồng văn hoá với nhiều vùng Tây Ấn. Ngoài tiếng Anh, các ngôn ngữ Guyana gồm Creole, Hindustani, Akawaio, Wai-Wai, Arawak và Macushi. Đa số dân có tổ tiên người Á hay Ấn Độ (được gọi là Đông Ấn) số người da đen gốc Phi (Afro-Guyanese) chiếm khoảng một phần ba dân số. Một lượng lớn dân số đa chủng tộc và cũng có một số lượng nhỏ người Amerindian.
Guyana hiện đang trong một cuộc tranh chấp biên giới với cả Suriname, tuyên bố chủ quyền vùng đất phía đông Sông Corentyne ở phía đông nam Guyana, và Venezuela cho rằng vùng đất phía tây Sông Essequibo là một phần của Guayana Esequiba.
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 2 Địa lý
- 3 Vùng và các hội láng giềng
- 4 Chính trị
- 5 Kinh tế
- 6 Văn hoá
- 7 Môi trường và đa dạng sinh thái
- 8 Quân đội
- 9 Linh tinh
- 10 Xem thêm
- 11 Ghi chú và tham khảo
- 12 Đọc thêm
- 13 Liên kết ngoài
Lịch sử
Ở thời những người Châu Âu đầu tiên tới vùng này khoảng năm 1500, Guyana là nơi sinh sống của các bộ tộc Arawak và Carib Amerindian. Dù Guyana đã được Christopher Columbus nhìn thấy lần đầu trong chuyến đi thứ ba của ông (năm 1498), đây vẫn chưa phải là nơi định cư của người Châu Âu cho tới khi người Hà Lan tới năm 1616, họ đã lập ra ba thuộc địa; Essequibo (1616), Berbice (1627) và Demerara (1752). Anh Quốc đã nắm quyền kiểm soát vào cuối thế kỷ 18 và người Hà Lan chính thức rời khỏi vùng này năm 1814. Ba vùng trở thành một thuộc địa Anh duy nhất được gọi là Guiana thuộc Anh năm 1831.
Những người nô lệ bỏ trốn đã lập ra các cộng đồng Maroon. Sự xóa bỏ chế độ nô lệ năm 1834 dẫn tới sự thành lập các khu định cư da đen ở các vùng đô thị và sự du nhập lao động hợp đồng từ Madeira (Bồ Đào Nha) (bắt đầu từ năm 1834), Đức (lần đầu năm 1835), Ireland (1836), Scotland (1837), Malta (1839), Trung Quốc và Ấn Độ (bắt đầu năm 1838) để làm việc trên những cánh đồng mía. Năm 1889 Venezuela tuyên bố chủ quyền vùng đất lên tới tận Essequibo. Mười năm sau một tòa án quốc tế phán quyết vùng đất thuộc British Guyana; tuy nhiên tranh cãi vẫn còn tiếp diễn.[2]
Trong Thế chiến thứ hai, Hoa Kỳ dàn xếp để các lực lượng không quân của họ sử dụng các sân bay Anh Quốc tại Nam Mỹ, gồm cả những sân bay tại British Guiana[cần dẫn nguồn].
Năm 1953, vùng lãnh thổ này giành được quy chế tự trị. Thủ tướng Cheddi Jagan (1961-1964) lãnh đạo đất nước dựa vào những người dân gốc Ấn Độ. Jagan phải đương đầu với những người Da trắng thuộc Lực lượng Thống nhất và nhóm đối lập Da den (35%) do Forbes Burnham lãnh đạo.
Guyana độc lập khỏi Anh Quốc năm 1966 và trở thành một nền cộng hoà năm 1970, vẫn là một thành viên của Khối thịnh vượng chung. CIA và United States State Department cùng chính phủ Anh đóng vai trò rất quan trọng trong việc gây ảnh hưởng tới nhân vật chính trị kiểm soát Guyana ở thời gian này.[citation needed]
Năm 1980, F. Burnham đắc cử Tổng thống. Sau khi Burnham qua đời năm 1985, Thủ tướng Desmond Hoyte tiếp tục lãnh đạo đất nước. Năm 1992, Cheddi Jagan đắc cử Tổng thống. Năm 1997, Jagan qua đời trong lúc đương nhiệm và quả phụ Janet Jagan tiếp tục lãnh đạo đất nước. Bộ trưởng Tài chính Bharrat Jagdeo trở thành Tổng thống sau khi bà J. Jagan xin từ chức vì lí do sức khỏe năm 1999.[3]
Địa lý
Guyana có thể chia thành bốn vùng tự nhiên: một đồng bằng hẹp và màu mỡ nhiều đầm lầy dọc Đại Tây Dương {Đồng bằng thấp ven biển} nơi sinh sống của phần lớn dân cư, tiếp đó là một dải cát trắng ở sâu hơn trong lục địa {Đồi cát và Vùng Đất sét}, nơi chứa đựng hầu hết các tài nguyên khoáng sản Guyana, rừng nhiệt đới dày đặc {Vùng cao nguyên nhiều rừng} dọc giữa đất nước, savannah cỏ phẳng ở phía nam và cuối cùng là những cao nguyên lớn hơn bên trong {Savannah Trong} chứa đựng hầu hết những dãy núi nâng cao dần lên về phía biên giới Brasil. Các dãy núi chính của Guyana đều tập trung tại đây, gồm Núi Ayanganna (2.042 m (6.699 ft)) và trên Núi Roraima (2.835 m (9.301 ft) – núi cao nhất Guyana) trên điểm ngã ba biên giới Brasil-Guyana-Venezuela, một phần của dãy Pakaraima. Roraima được cho từng là cảm hứng của truyện Thế giới đã mất. Có nhiều vách đứng và thác nước, gồm cả Thác Kaieteur nổi tiếng. Giữa Sông Rupununi và biên giới với Brasil là savannah Rupununi, phía nam của nó là Núi Kanuku.
Nước này có nhiều con sông, ba sông chính là (từ tây sang đông) Essequibo, Demerara, và Berbice. Con sông Corentyne chạy dọc biên giới với Suriname. Tại cửa sông Essequibo có nhiều đảo nhỏ. Shell Beach dài 90-dặm (145-km) dọc các bờ biển bắc-tây. Guyana là vùng sinh sản chính của rùa biển (chủ yếu là rùa biển Leatherback) và các dạng sinh vật hoang dã khác.
Khí hậu địa phương là nhiệt đới và nói chung nóng và ẩm, dù ôn hòa nhờ gió mậu dịch đông bắc dọc bờ biển. Có hai mùa mưa, mùa mưa thứ nhất từ tháng 5 tới giữa tháng 8, và mùa mưa thứ hai từ giữa tháng 11 đến giữa tháng 1.
Nhân khẩu
Nhóm dân tộc lớn nhất là Đông Ấn gồm 43.5% dân số năm 2002. Tiếp sau là những người dòng dõi da đen Châu Phi (30.2%). Đứng thứ ba là những người lai chủng tộc (16.7 phần trăm), người Da đỏ bản xứ đứng thứ tư với 9.2 phần trăm. Những nhóm chủng tộc nhỏ nhất là da trắng (0.06 phần trăm hay 476 người), người Bồ Đào Nha (0.20% hay 1496 người) và người Trung Quốc (0.19% hay 1395 người). Một nhóm nhỏ (0.01% hay 112 người) không xác định nguồn gốc chủng tộc của họ.
Phân bố phần trăm dân cư tương tự như tại những cuộc điều tra dân số năm 1980 và 1991, nhưng số lượng hai nhóm sắc tộc chính đã giảm sút. Đông Ấn từng chiếm 51.9 dân số năm 1980, nhưng tới năm 1991 đã giảm xuống còn 48.6% và sau đó là 43.5% trong cuộc điều tra dân số năm 2002. Những người hậu duệ Châu Phi đã tăng nhẹ từ 30.8 tới 32.3% trong giai đoạn đầu tiên (1980 – 1991) trước khi giảm còn 30.2% tại cuộc điều tra dân số năm 2002. Với mức tăng dân số nhẹ, sự sụt giảm số lượng phần trăm tại hai nhóm lớn nhất dẫn tới sự tăng nhẹ tại nhóm ‘Lai’ và Da đỏ. Số người Amerindian đã tăng 22.097 trong giai đoạn 1991 – 2002. Con số này chiếm 47.3 phần trăm tăng trưởng hay mức tăng trưởng hàng năm là 3.5%. Tương tự, người ‘Lai’ tăng thêm 37.788 người, chiếm 43.0% tăng trưởng hay mức tăng hàng năm là 3.2% tính từ cuộc điều tra dân số năm 1991. Người Da trắng và Trung Quốc đã giảm sút trong giai đoạn 1980 và 1991 và tăng trở lại ở cuộc điều tra dân số năm 2002 ở mức 54.4%(168 người) và 8.1%(105 người). Tuy nhiên, vì số lượng khá nhỏ, con số tăng này không gây ảnh hưởng gì trên tổng thể. Nhóm Bồ Đào Nha đã giảm liên tục trong các thập kỷ qua.
Ngôn ngữ
Tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức tại Guyana. Ngoài ra, các ngôn ngữ Amerindian (xem Các ngôn ngữ Cariban) được một nhóm thiểu số nhỏ sử dụng và ngôn ngữ Creole Guyan (một thổ ngữ dựa trên tiếng Anh với cú pháp Phi và Ấn) cũng được sử dụng rộng rãi. Tuy tiếng Anh là ngôn ngữ chính, nó được dùng với trọng âm đứt quãng. Ngữ pháp tiêu chuẩn cũng không được tôn trọng[cần dẫn nguồn] và nhiều từ bị thay thế.
Vùng và các hội láng giềng
Guyana được chia thành 10 vùng.
- Barima-Waini
- Pomeroon-Supenaam
- Essequibo Islands-West Demerara
- Demerara-Mahaica
- Mahaica-Berbice
- East Berbice-Corentyne
- Cuyuni-Mazaruni
- Potaro-Siparuni
- Upper Takutu-Upper Essequibo
- Upper Demerara-Berbice
Các vùng được chia thành 27 Hội đồng láng giềng.
Chính trị
Chính trị Guyana theo khuôn khổ cộng hoà đại diện dân chủ bán tổng thống, theo đó Tổng thống Guyana là nguyên thủ quốc gia, và một hệ thống chính trị đa đảng. Quyền hành pháp thuộc chính phủ. Quyền lập pháp do cả chính phủ và Quốc hội Guyana đảm nhiệm. Tư pháp độc lập với hành pháp và lập pháp. Cuộc bầu cử quốc gia năm 2006 là cuộc bầu cử hòa bình đầu tiên trong thời gian gần đây. Cuộc bầu cử này là tự do và công bằng và là sự khởi đầu mới từ những hỗn loạn trong những cuộc bầu cử trước.
Trong lịch sử, chính trị luôn là một nguồn gây căng thẳng trong nước và những cuộc bạo loạn thường xảy ra trong những kỳ bầu cử. Trong thập niên 1980, chính trường do Đại hội Quốc gia Nhân dân thống trị, họ giữ quyền lực qua các hành động giả mạo kết quả bầu cử. Năm 1992, cựu Tổng thống Hoa Kỳ Jimmy Carter đã giám sát cuộc bầu cử “tự do và công bằng” đầu tiên tại nước này và Đảng Tiến bộ Nhân dân đã nắm quyền điều hành đất nước từ đó. Hai đảng chủ yếu được tổ chức theo dòng dõi sắc tộc và vì thế là nguyên nhân gây ra những xung đột về các vấn đề trong chính phủ.
Gần đây có nhiều vụ việc tội phạm liên quan tới những tù nhân bỏ trốn và hành động tham nhũng trong các quan chức chính phủ. Tầng lớp trung lưu đã trở thành nạn nhân của những vụ cướp bóc, bắt cóc, cướp xe hơi, và đột nhập nhà cửa không ngừng gia tăng trong những năm gần đây. Tỷ lệ các vụ giết người tại Guyana khá cao đối với một nước ở kích cỡ đó, lớn gấp ba lần tỷ lệ này tại Hoa Kỳ [1].
Kinh tế
Guyana là một trong những nước nghèo nhất tại Tây Bán Cầu[2] Trong thập niên 80, kinh tế quốc gia chịu ảnh hưởng cuộc khủng hoảng trầm trọng. Hạn hán nghiêm trọng và những biến động chính trị đã làm cho tăng trưởng kinh tế Guyana giảm xuống mức -1,8% trong năm 1998. Các vấn đề kinh niên của họ gồm thiếu lao động có tay nghề và thiếu hụt cơ sở hạ tầng. Tới gần đây chính phủ vẫn lừa bịp về một khoản nợ nước ngoài khá lớn để từ chối mở rộng chi tiêu ngân sách cho đầu tư công cộng. Giá các sản phẩm khai thác mỏ và nông nghiệp thấp cộng với các vấn đề trong ngành công nghiệp bôxít và đường đã đe dọa khoản thuế nhỏ nhoi của chính phủ cũng như khiến các viễn cảnh phát triển tương lai trở nên mờ mịt hơn. Tuy nhiên, kinh tế Guyana đã hồi phục và tăng trưởng nhẹ từ năm 1999, dựa trên việc mở rộng các lĩnh vực nông nghiệp và khai thác mỏ, và một môi trường thuận lợi hơn cho kinh doanh, tỷ giá trao đổi sát thực tế hơn, lạm phát ở mức khá thấp, và sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế. Những nhân tố chính góp phần phát triển gồm việc mở rộng lãnh vực khai thác mỏ và nông nghiệp, những điều kiện ưu đãi cho kinh doanh, tỉ giá hối đoái thỏa đáng hơn, tỉ lệ lạm phát vừa phải và sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế. Tổng thống Jagdeo, cựu Bộ trưởng Tài chính, đang từng bước thực hiện cải cách kinh tế, phác thảo bộ luật đầu tư và tái cấu trúc khu vực công hoạt động trì trệ và kém hiệu quả. Vấn đề còn tồn đọng là thiếu lực lượng lao động có tay nghề cao, hệ thống giao thông vận tải còn nghèo nàn. Hiện nay chương trình tư nhân hóa đang được xúc tiến mở rộng.
Các hoạt động kinh tế chính của Guyana là nông nghiệp (sản xuất gạo và đường Demerara), khai thác mỏ bôxít, vàng, gỗ, tôm và khoáng sản. Công nghiệp mía đường, chiếm 28% toàn bộ nguồn thu xuất khẩu, chủ yếu do Guysuco điều hành và sử dụng nhiều lao động hơn bất kỳ ngành công nghiệp nào khác. Nhiều ngành công nghiệp nhận được đầu tư nước ngoài khá lớn. Ví dụ, công nghiệp mỏ được công ty Mỹ là Reynolds Metals và Alcan của Canada đầu tư khá nhiều, còn Barama Company của Hàn Quốc/Malaysia chiếm thị phần lớn trong công nghiệp khai thác gỗ.
Sản xuất balatá (mủ cao su tự nhiên) từng là một lĩnh vực quan trọng tại Guyana. Đa số cây balata tại Guyana được trồng ở những đồi thấp tại Núi Kanuku ở Rupununi. Trước kia loại cây này cũng được trồng tại Quận tây bắc, nhưng đa số cây ở đây đã bị tàn phá bởi nạn lấy mủ bất hợp pháp khiến người dân phải lựa chọn cách chặt cây thay vì khai thác chúng.
Người địa phương thường dùng Balata làm bóng chơi môn cricket kiểu địa phương, trám tạm vào lỗ hổng răng, và nặn những bức tượng nhỏ hay những đồ vật trang trí khác (đặc biệt với người Macushi tại vùng núi Kanuku).
Các tổ chức lớn trong lĩnh vực tư nhân gồm Ủy ban Khu vực Tư nhân (PSC)[4] và Phòng Thương mại và Công nghiệp Georgetown (GCCI);[5] xem một danh sách công ty tại Guyana.
Ngoài ra, chính phủ đã đưa ra sáng kiến kiểm tra lại toàn bộ các sắc thuế bắt đầu từ năm 2007. Thuế giá trị gia tăng (VAT) được đưa vào thực hiện thay thế sáu loại thuế khác. Trước khi VAT được áp dụng, thường việc trốn thuế mua bán khá dễ dàng và nhiều công ty đã thực hiện hành vi này. Nhiều công ty phản đối việc áp dụng thuế VAT vì họ phải thực hiện thêm nhiều hoạt động sổ sách, tuy nhiên chính phủ vẫn kiên quyết thực hiện. Bằng cách thay thế nhiều loại thuế bằng một thuế suất thấp, chính phủ cũng sẽ dễ dàng hơn trong hoạt động kiểm toán, ngăn chặn tham ô. Tuy việc đưa thuế VAT vào áp dụng từng gặp phải một số khó khăn, nó sẽ giúp cải thiện cuộc sống hàng ngày nhờ số tiền chính phủ thu được và đầu tư cho lĩnh vực công cộng.
Tổng thống Bharrat Jagdeo đã coi việc giảm gánh nặng nợ nần là một ưu tiên hàng đầu với chính phủ của mình. Ở một số mức độ, ông đã khá thành công, với gần 800 triệu dollar xoá nợ từ Ngân hàng thế giới và Ngân hàng phát triển liên Mỹ, cộng với hàng triệu dollar khác do các nước công nghiệp giảm trừ.
Văn hoá
Guyana, cùng với Suriname và Brasil, là một trong ba nước phi Hispanic (không thuộc Tây Ban Nha) duy nhất tại Nam Mỹ. Văn hóa Guyana rất tương đồng với văn hóa các nước nói tiếng Anh vùng Caribe, tới mức Guyana thuộc và đã được chấp nhận là một quốc gia Caribe và là thành viên sáng lập khối kinh tế Caricom (Cộng đồng Caribe) và cũng là nơi đóng trụ sở của Khối, Ban thư ký CARICOM. Vị trí địa lý, dân cư thưa thớt tại những vùng rừng nhiệt đới, và số lượng người Amerindian trong dân số đông là những đặc điểm khác biệt của nó với các quốc gia Caribe nói tiếng Anh khác. Những nét văn hóa Đông Ấn (Ấn Á) và Tây Ấn (da đen) khiến văn hóa nước này tương đồng với Trinidad và khác biệt với toàn bộ các vùng khác ở Châu Mỹ. Guyana có nhiều đặc điểm tương tự với các quần đảo ở Tây Ấn, như thực phẩm, các sự kiện lễ hội, âm nhạc, thể thao, vân vân. Guyana tham dự môn cricket thế giới với tư cách một phần của Đội cricket Tây Ấn, và đội Guyana chơi đua tranh giải criket với các quốc gia Caribe khác. Ngoài tư cách thành viên CARICOM, Guyana cũng là một thành viên của CONCACAF, liên đoàn bóng đá thế giới khu vực Bắc và Trung Mỹ và Caribe. Một khía cạnh khác của văn hóa Guyana là sự giàu có về âm nhạc dân gian Jumbee.
Tôn giáo
Kitô giáo và Ấn giáo là tôn giáo chiếm ưu thế ở Guyana. Dữ liệu từ một cuộc điều tra dân số năm 2002 về tôn giáo cho thấy rằng khoảng 57% dân số là Kitô hữu. Trong số đó gồm có: Phong trào Ngũ Tuần chiếm 17%, Công giáo Rôma chiếm 8%, Anh giáo chiếm 7%, Cơ Đốc Phục Lâm chiếm 5%, các nhóm Kitô khác 20%.
Khoảng 28% dân số theo Ấn giáo, 7% là người Hồi giáo (chủ yếu là người Hồi giáo Sunni), và 2% thực hành tín ngưỡng khác, bao gồm phong trào Rastafari và Baha’i. 4% dân số không theo bất cứ tôn giáo nào.
Guyana là đất nước đa sắc tộc có nguồn gốc từ các nước Ấn Độ, châu Phi, Trung Quốc và châu Âu, cũng như một số dân bản địa đáng kể. Các thành viên của tất cả các nhóm dân tộc được đại diện trong tất cả các nhóm tôn giáo, với hai ngoại lệ: hầu hết người theo đạo Hindu là người Guyana gốc Ấn, và gần như tất cả những người theo phong trào Rastafarians.
Giáo dục
Hệ thống giáo dục Guyana, từng một thời được coi là một trong những hệ thống tốt nhất tại Caribe, đã trở nên tàn tạ trong những năm 1980 vì nạn di cư của những người có học thức cao và thiếu nguồn vốn cần thiết. Dù hệ thống giáo dục đã được hồi phục ở một số mức độ trong thập niên 1990, nó vẫn chưa tạo ra được đủ sinh viên có chất lượng giáo dục đáp ứng được yêu cầu của Guyana nhằm hiện đại hóa nguồn nhân lực của mình. Nước này thiếu chuyên gia trong nhiều lĩnh vực và hoạt động thiết yếu của nền kinh tế.
Hệ thống giáo dục chưa chú ý đầy đủ tới việc giáo dục người Guyana trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, các môn học kỹ thuật và dạy nghề, quản lý kinh doanh, và cả công nghệ thông tin. Hệ thống giáo dục Guyana dựa trên mô hình giáo dục kiểu Anh cũ. Các sinh viên được huấn luyện để viết SSEE ở độ tuổi 9-11, trước khi bắt đầu học trung học và CXC khi kết thúc trung học. Gần đây các kỳ thi CAPE đã được đưa vào tương tự như tại các quốc gia Caribe khác. Hệ thống A-level có từ thời Anh rất đầy đủ những đã biến mất và hiện chỉ được áp dụng tại một vài trường học (tháng 1 năm 2007) Lý do cho việc thiếu tập trung hay có quá nhiều môn học có thể có nguyên nhân trực tiếp từ những sự lựa chọn thường thấy của sinh viên muốn chuyên học trong những môn tương tự nhau (toán/hoá/vật lý hay địa lý/lịch sử/kinh tế). Với việc loại bỏ hệ thống A-level cũ khuyến khích sự chuyên môn hoá, mọi người hy vọng nó sẽ khuyến khích sinh viên mở rộng lĩnh vực học tập của mình.
Sự mất cân bằng về khả năng và chất lượng giáo dục cũng như cơ sở vật chất tại các trường giữa các vùng địa lý trong nước rất lớn.[cần dẫn nguồn]
Ngoài những vấn đề về hệ thống giáo dục, nhiều giáo viên chuyên nghiệp trình độ cao đã rời khỏi đất nước trong hai thập kỷ gần đây, chủ yếu vì được trả lương thấp, thiếu cơ hội phát triển và nạn tội phạm. Vì thế, hiện số giáo viên có trình độ đang thiếu trầm trọng trong mọi cấp độ của hệ thống giáo dục Guyana.
Sức khoẻ công cộng
Cung cấp dịch vụ
Các dịch vụ chăm sóc sức khỏe công cộng được cung cấp theo năm cấp:
- Cấp I: Các điểm chăm sóc sức khỏe địa phương (tổng cộng 166 điểm) cung cấp dịch vụ ngăn chặn bệnh tật và chữa trị bệnh thông thường. Các nhân viên y tế cộng đồng làm việc tại các cơ sở này.
- Cấp II: Các Trung tâm Sức khỏe (tổng cộng 109) cung cấp dịch vụ ngăn chặn bệnh tật và phục hồi sức khỏe cũng như các hoạt động xúc tiến. Các trung tâm này có đội ngũ cán bộ thích hợp với một nhân viên y tế hay y tá sức khỏe cộng đồng, cùng với một trợ lý điều dưỡng, một y sỹ răng miệng và một bà đỡ.
- Cấp III: Mười chín Bệnh viện Quận (với 473 giường) có thể cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe nội, ngoại trú (dù ngoại trú nhiều hơn) và một số dịch vụ chẩn đoán. Các bệnh viện này được trang bị các phòng thí nghiệm, radiological đơn giản, có khả năng thực hiện gynecology, có thể cung cấp dịch vụ phòng và chữa bệnh răng miệng. Chúng được thiết kế để phục vụ các vùng địa lý với dân cư khoảng 10.000 hoặc hơn.
- Cấp IV: Bốn Bệnh viện Vùng (với 620 giường) cung cấp các dịch vụ cấp cứu, răng miệng, chẩn đoán và dịch vụ đặc biệt khác trong y tế và nhi khoa. Chúng được thiết kế để có thể hoàn thành tốt mục tiêu với các phòng thí nghiệm, phòng chụp tia X, nhà thuốc và khoa dinh dưỡng. Những bệnh viện này có tại các Vùng 2, 3, 6 và 10.
- Cấp V: Bệnh viện Quốc gia (937 giường) tại Georgetown cung cấp các dịch vụ chẩn đoán và phân tích phức tạp hơn, cả với các bệnh nhân nội, ngoại trú; Bệnh viện Tâm thần tại Canje; và Bệnh viện Lão khoa tại Georgetown. Ngoài ra còn có một cơ sở phục hồi sức khỏe trẻ em.
Hệ thống này được cơ cấu để sự hoạt động của nó phụ thuộc mật thiết vào một quá trình phụ thuộc. Ngoài những trường hợp cấp cứu, bệnh nhân đầu tiên sẽ vào các cơ sở cấp dưới, và những trường hợp không thể được điều trị tại đó mới được chuyển lên cấp trên. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều bệnh nhân bỏ qua các cơ sở cấp dưới.
Lĩnh vực y tế hiện không thể cung cấp một số dịch vụ phức tạp cũng như dịch vụ nội khoa đặc biệt, kỹ thuật tại Guyana không đáp ứng được các dịch vụ này, hay đơn giản nước này không có chuyên gia trong lĩnh vực đó. Thậm chí với những cải thiện gần đây trong lĩnh vực y tế, việc phải đi điều trị một số loại bệnh ở nước ngoài vẫn tồn tại. Bộ Y tế đã cung cấp hỗ trợ tài chính cho những bệnh nhân như vậy, ưu tiên cũng được dành cho các bệnh nhi cần chăm sóc hồi phục sức khỏe nhằm tăng chất lượng cuộc sống.
Ngoài các cơ sở được đề cập ở trên, có 10 bệnh viện tư nhân hoặc hợp tác nhà nước tư nhân, với các cơ sở chẩn đoán, phòng khám chữa bệnh. Tổng cộng 10 bệnh viện đó có 548 giường.
Mười tám dưỡng đường và phòng khám hiện thuộc sở hữu của GUYSUCO.
Bộ y tế và lao động chịu trách nhiệm cung cấp tài chính cho Bệnh viện Quốc gia tại Georgetown, gần đây nó đã trở thành một liên doanh dưới sự quản lý của một Ban độc lập. Vùng 6 chịu trách nhiệm quản lý Bệnh viện Tâm thần Quốc gia. Bệnh viện Lão khoa, trước kia thuộc quản lý của Bộ Lao động, đã chuyển sang thuộc Bộ các Nguồn Nhân lực và An sinh Xã hội tháng 12 năm 1997.
Điều kiện sức khoẻ
Một trong những hậu quả đáng tiếc nhất của sự suy sụp kinh tế Guyana trong thập niên 1970 và 1980 dưới thời cầm quyền của PNC (Đại hội Nhân dân Quốc gia) là tình trạng dịch vụ chăm sóc y tế với đại đa số nhân dân ở mức thấp kém. Các dịch vụ y tế cơ bản trong nội địa mới ở mức sơ khai hay không hề tồn tại. Thông cáo của Lãnh sự Hoa Kỳ cảnh báo “Chăm sóc y tế chỉ có khả năng thực hiện một số dịch vụ căn bản. Trường hợp cấp cứu và chăm sóc các ca bệnh khó khác hay phẫu thuật hạn chế, vì thiếu các chuyên gia được đào tạo đầy đủ, tiêu chuẩn điều trị nội trú thấp, và tình trạng vệ sinh tồi. Dịch vụ xe cứu thương ở dưới mức tiêu chuẩn và không thường xuyên sẵn sàng cho các trường hợp cấp cứu.” Nhiều người Guyana sang sử dụng dịch vụ y tế tại Hoa Kỳ, Trinidad hay Cuba.
So với các nước láng giềng khác, thứ hạng về các chỉ số chăm sóc sức khỏe cơ bản tại Guyana ở mức tồi tệ. Năm 1998, tuổi thọ dự tính khi sinh tại Guyana là 66.0, 71.6 tại Suriname, 72.9 tại Venezuela; 73.8 tại Trinidad và Tobago, 74.7 tại Jamaica, và 76.5 tại Barbados. Ở Guyana, tỷ lệ tử vong trẻ em năm 1998 là 24.2, tại Barbados 14.9; tại Trinidad và Tobago 16.2; tại Venezuela 22; tại Jamaica 24.5; và tại Suriname 25.1.
Tỷ lệ tử vong của bà mẹ tại Guyana cũng khá cao, được ước lượng ở mức 124.6 năm 1998. So với con số tại các quốc gia Caribe khác là 50 cho Barbados, 75 cho Trinidad và 100 cho Jamaica.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh, dù dịch vụ y tế tại Guyana vẫn kém cỏi so với hầu hết quốc gia vùng Caribe khác, đã có tiến bộ đáng kể trong lĩnh vực này ở giai đoạn 1988 – 1998.[cần dẫn nguồn]
Những nguyên nhân hàng đầu của tỷ lệ tử vong cao ở mọi nhóm tuổi là các căn bệnh thuộc mão mạch (cerebrovascular) (11.6%); bệnh thiếu máu tim (9.9%); mất cân bằng miễn dịch (7.1%); bệnh đường hô hấp (6.8%); bệnh phổi và các loại bệnh tim khác (6.6%); các bệnh nội tiết và trao đổi chất (5.5%); các bệnh ở những phần khác của hệ thống tiêu hóa (5.2%); bạo lực (5.1%); một số bệnh bắt nguồn từ điều kiện kém thời kỳ mang thai (4.3%); và các bệnh tăng huyết áp (3.9%).
Nguyên nhân gây tử vong rất khác biệt. Mười lý do hàng đầu ở mọi nhóm tuổi theo mức độ giảm dần là: sốt rét; nhiễm trùng hô hấp cấp tính; các triệu chứng, dấu hiệu và bệnh tật được xác định hay các điều kiện chưa biết; tăng huyết áp; tai nạn và thương tích; ỉa chảy cấp; đái đường; nhiễm giun; viêm khớp; các bệnh thần kinh và răng miệng.
Các nguyên nhân gây tử vong này cho thấy chúng có thể được ngăn chặn thông qua việc cải thiện dịch vụ y tế, giáo dục sức khỏe tốt hơn, điều kiện tiếp cận nước sạch và vệ sinh cao hơn, và dịch vụ chăm sóc sức khỏe công cộng tốt hơn.
Âm nhạc và giải trí
Âm nhạc và giải trí tại Guyana tương tự các quốc gia Caribe cũng như Ấn Độ. Các đài phát thanh đều phát sóng các bản nhạc Chutney, Calypso, Soca, Reggae, Hip-Hop và nhạc Hindi mới nhất. Các đài truyền hình địa phương phát sóng các chương trình Hoa Kỳ, Anh Quốc và Ấn Độ. Các câu lạc bộ tại Georgetown sử dụng những bài hát mới nhất trong các buổi tối và cuối tuần.
Ẩm thực
Ẩm thực Guyana có nhiều điểm tương đồng với ẩm thực Caribe. Thực phẩm đa dạng và gồm nhiều món như gà cari, roti và nhiều món chế biến từ gạo khác (đậu và gạo),(một kiểu gạo với nhiều loại rau như chuối lá, mướp tây, và đậu), cùng với thịt gà, thịt bò hay cá. Thực phẩm phản ánh bản sắc dân tộc và lịch sử thuộc địa, và gồm nhiều món có nguồn gốc Châu Phi, Đông Ấn, Amerindian, Trung Quốc, Bồ Đào Nha, và Châu Âu (chủ yếu là Anh).
Các món chính gồm gà cari, roti, gạo, gạo nấu chín, (đậu và gạo), bánh mì, thịt bò/gà hầm, và món mì xào kiểu Caribe. Các loại thực phẩm Caribe và Mỹ Latinh cũng là thành phần quan trọng trong các món ăn chính gồm sắn, khoai lang, edoes và các loại khác. Các món độc nhất gồm Thịt nấu ớt, chế biến với (một chiết xuất từ casava) và có nguồn gốc Amerindian. Ngoài ra còn có Metemgie, một loại súp đặc với nước dừa trộn các loại nguyên liệu rau, và những chiếc bánh hấp rất to, theo truyền thống được dùng với cá, hay gần đây hơn, là thịt gà. Đa số người Guyana thích thức ăn Caribe kiểu Trung Quốc bán tại các nhà hàng ở những thị trấn lớn. Một món được ưa chuộng là Chicken in the ruff là cơm rang với thịt gà rán kiểu Trung Quốc bên trên.
Các loại hoa quả tươi, cá và hải sản rất phong phú tại bờ biển. Đa số người dân tự làm loại rượu Punch và đồ uống với hoa quả tươi, và chúng được gọi là “đồ uống địa phương”. Cá tươi và hải sản là phần không thể thiếu trong thực phẩm tại các vùng nông thôn và những ngôi làng dọc bờ biển. Súp cua và súp mướp tây từ vùng bờ biển Berbice rất giống với món súp của người da đen tại Louisiana.
Bánh mì nhà làm là một nghệ thuật tại nhiều ngôi làng, và là sự phảm ánh ảnh hưởng Anh với các loại bánh như bánh vòng phó mát, bánh tạc(bánh dứa), và bánh bao (giống với bánh bao thịt bò nhỏ Jamaica).
Để có thêm thông tin về thực phẩm Guyana và hàng trăm món ăn tại đây, tìm kiếm trên Internet hay thử
http://guyanaoutpost.com/recipes/recipes_cat.shtml
Một số món trên website này không phải món truyền thống, mà là món ăn Châu Mỹ có ảnh hưởng hay xuất xứ từ nhiều vùng tại Caribe.
Thể thao
Các môn thể thao chính tại Guyana là cricket (Guyana là một bộ phận của Tây Ấn như được định nghĩa của liên đoàn cricket quốc tế), cricket bóng mềm (cricket bãi biển) và bóng đá. Các môn thể thao khác tại Guyana là bóng rổ, rounders, tennis trên cỏ, basketball, bóng bàn, đấm bốc, squash, và vài môn khác.
Guyana đã là chủ nhà của nhiều trận đấu cricket quốc tế trong khuôn khổ 2007 Cricket World Cup. Một sân vận động 15.000 chỗ ngồi mới, Sân vận động Providence (ảnh bên phải), đã được xây dựng khi tổ chức World Cup này, và đã sẵn sàng cho trận đấu ngày 28 tháng 3. Lịch sử đã được lập vào ngày đó ở trận đấu quốc tế thuộc CWC 2007 trên sân vận đồng này khi Lasith Malinga của đội Sri Lanka thực hiện một helmet trick, hay double hat-trick (bốn wicket trong bốn lần ném liên tiếp).
Môi trường và đa dạng sinh thái
Guyana rất phong phú về động thực vật. Mỗi vùng đều có những giống loài đặc hữu.
Những kiểu môi trường sau là đặc trưng của Guyana: ven biển, biển, duyên hải, đầm lầy cửa sông, đước, ven sông, hồ, đầm lầy, savannah, rừng cát trắng, rừng cát đen, núi, rừng mây, đất thấp ẩm và rừng rậm (NBAP, 1999). Khoảng 14 vùng sinh thái đáng chú ý đã được xác định là các địa điểm có thể trở thành một Hệ thống Vùng Bảo vệ Quốc gia.
Hơn 80% diện tích Guyana vẫn được rừng che phủ, từ kiểu rừng rậm và rừng theo mùa tới rừng núi và rừng tại các vùng đất thấp. Những khu rừng đó là nơi sinh sống của hàng ngàn loài cây. Khí hậu nhiệt đới, kiểu địa lý độc nhất, và những hệ sinh thái còn nguyên sơ tại Guyana là điều kiện lý tưởng cho những loài vật sống tại các khu rừng mưa rậm rạp và các môi trường sống tự nhiên thích hợp cho những sinh vật đặc hữu. Gần tám ngàn loài cây có ở Guyana, một nửa trong số đó không có ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.
Số lượng các loài động vật cũng rất cao. Guyana, với 1.168 loài vật có xương sống, là một trong những hệ động vật có vú phong phú nhất so với bất kỳ khu vực nào có kích thước tương đương trên thế giới.
Vùng Bảo vệ Guiana vẫn còn chưa được khám phá nhiều và rất phong phú về động thực vật. Không như những vùng khác tại Nam Mỹ, hơn 70% môi trường sống vẫn ở tình trạng nguyên sơ.
Lịch sử tự nhiên phong phú của British Guiana đã được những nhà thám hiểu đầu tiên đặt chân tới đây miêu tả như Sir Walter Raleigh và Charles Waterton và sau này bởi hai nhà tự nhiên học, Sir David Attenborough và Gerald Durrell.
Sinh thái học và tình trạng Địa điểm di sản thế giới
Nhiều nước chú ý tới việc giữ gìn và bảo vệ thiên nhiên cùng các địa điểm di sản văn hóa thế giới đã gia nhập Công ước về việc Bảo vệ Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới đã được UNESCO đưa ra năm 1972. Guyana không phải là ngoại lệ, và đã ký kết hiệp ước này năm 1977. Trên thực tế, Guyana là nước đầu tiên vùng Caribe ký hiệp ước. Một số thời điểm ở nửa sau giữa thập niên 1990 Guyana đã bắt đầu một cách nghiêm túc quá trình lựa chọn các địa điểm ứng cử viên Di sản Thế giới và ba địa điểm đã được đưa ra: Vườn Quốc gia Kaieteur, Bãi biển Shell và địa điểm lịch sử Georgetown. Tới năm 1997, thủ tục cho Vườn Quốc gia Kaieteur đã được khởi động và vào năm 1998 công việc tại Địa điểm lịch sử Georgetown cũng bắt đầu. Tuy nhiên, tới hiện tại, Guyana vẫn chưa thành công.
Năm 2000,[cần dẫn nguồn] Guyana đã đệ trình Vườn Quốc gia Kaieteur, gồm cả Thác Kaieteur, lên UNESCO làm ứng cử viên Di sản Thế giới đầu tiên của họ. Vùng được đề xuất bao gồm một số trong những vùng đa dạng sinh thái nhất tại Guyana với mức độ tập trung sinh vật cao nhất Nam Mỹ. Thác Kaieteur là địa điểm hấp dẫn nhất tại vườn quốc gia đổ xuống từ độ cao 226 m cao gấp 5 lần Thác Niagara (Hoa Kỳ/Canada). Không may thay, đề xuất đưa Vườn Quốc gia Kaieteur trở thành Di sản Thế giới đã không thành công, chủ yếu vì vùng này bị các coi là quá nhỏ, đặc biệt khi so với Khu dự trữ Sinh quyển Trung tâm Suriname vừa mới được phong làm Di sản Thế giới (2000). Hồ sơ đã được trả lại cho Guyana để bổ sung.
Guyana tiếp tục các thủ tục đề xuất Địa điểm Di sản Thế giới. Các công việc vẫn được tiến hành, sau một giai đoạn ngắt quãng, cho hồ sơ Địa điểm lịch sử Georgetown. Một danh sách thăm dò ý kiến về địa điểm lịch sử Georgetown đã được đệ trình lên UNESCO tháng 12 năm 2004. Hiện có một ủy ban nhỏ do Hội đồng Quốc gia Guyana chỉ đạo làm việc với UNESCO để hoàn thành thủ tục và kế hoạch quản lý địa điểm. Gần đây, tháng 4 năm 2005, hai chuyên gia Hà Lan về bảo tồn đã tới làm việc hai tuần tại Georgetown giám sát đội ngũ giáo viên kiến trúc và sinh viên Đại học Guyana tại cuộc nghiên cứu một công trình lịch sử trong khu vực được lựa chọn. Đây là một phần trong chiến dịch thu thập thông tin cho hồ sơ đăng ký. Mọi người cho rằng hồ sơ này sẽ được hoàn thành và đệ trình năm 2006.
Tuy nhiên, vì Vườn Quốc gia Kaieteur bị cho là quá nhỏ, đã có một đề xuất chuẩn bị hồ sơ Nhóm Địa điểm (Cluster Site) sẽ gồm cả Vườn Quốc gia Kaieteur, Rừng Iwokrama và Núi Kanuku. Rừng mưa Iwokrama, một khu vực đa dạng sinh thái đã được Thiếu tướng (Rtd) Joseph Singh miêu tả là “một dự án hàng đầu về bảo tồn.” Khu vực Núi Kanuku hiện vẫn ở tình trạng nguyên sơ, là nơi sinh sống của hơn bốn trăm loài chim và các loài động vật khác.
Vẫn còn nhiều việc phải làm để việc được lựa chọn là địa điểm di sản thế giới với những đề xuất đó trở thành hiện thực. Nhà nước, khu vực tư nhân và mỗi người dân thường Guyana đều có trách nhiệm góp phần vào quá trình này và trong việc bảo vệ các địa điểm. Sự lựa chọn trở thành địa điểm di sản thế giới của UNESCO sẽ mở ra cơ hội thu hút khách du lịch cho Guyana và do đó cũng góp phần tăng trưởng kinh tế tại quốc gia này.
Guyana đệ trình hai vùng sinh thái của WWF Global 200 là địa điểm cần thiết bảo vệ đa dạng sinh thái Trái Đất, rừng nhiệt ẩm Guianan và rừng ẩm Cao nguyên Guyana là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm gồm cả loài thiết mộc nhiệt đới Greenheart (Chlorocardium rodiei).
Quân đội
- Các lực lượng: Lực lượng phòng vệ Guyana (GDF; gồm Các lực lượng Bộ Binh, Phòng vệ bờ biển, và Không quân), Dân quân Nhân dân Guyana;(GPM), Quân đội Quốc gia Guyana;(GNS), Lực lượng cảnh sát Guyana
- Nhân lực: 206.199 nam giới độ tuổi 15 tới 49, trong số đó 155.058 người thích hợp phục vụ (2002 ước tính)
- Chi phí: $7 triệu (1.7% GDP)
Linh tinh
- Con tem British Guiana 1c magenta năm 1856 được coi là con tem hiếm nhất thế giới, với một chiếc duy nhất còn lại (chiếc kia đã bị người chủ phá hủy).
- Bộ phim năm 1959 Green Mansions, diễn viên Audrey Hepburn và Anthony Perkins, được quay tại Guyana (khi ấy là British Guiana).
- Guyana là nước duy nhất ở Nam Mỹ còn hình phạt tử hình đối với một số tội nghiêm trọng và đồng tính từng bị cấm đoán.
- Ngày 18 tháng 11 năm 1978, vụ Thảm sát Jonestown diễn ra trong rừng rậm tây bắc Guyana; 913 thành viên của giáo phái Ngôi đền các Dân tộc (Temple of Peoples) đã chết trong một vụ tự sát tập thể.
- Bản Sách kỉ lục Guinness năm 1990 xếp hạng Ngài Lionel Luckhoo sinh tại Guyana là “luật sư thành công nhất thế giới”. Ông đã giúp 245 khách hàng liên tiếp được miễn tội với cáo buộc giết người.
- Một tục ngữ Guyana nói rằng nếu bạn ăn labba và uống nước đen khi tới thăm Guyana, thì bạn sẽ muốn quay trở lại. (Labba là một loại chuột lang hay một loài gặm nhấm Nam Mỹ đwowcj ăn trong một món hầm màu đen được gọi là “bình hạt tiêu”; “Nước đen” là loại nước có ở nhiều nhánh sông trong nội địa Guyana, có màu đen bởi tanin trong rễ cây.)
- Andrew “Six-Heads” Lewis là người Guyana đầu tiên đoạt giải vô địch đấm bốc thế giới, khi ông đánh bại James Page để đoạt chức vô địch siêu nhẹ WBA thế giới.
Xem thêm
Ghi chú và tham khảo
Đọc thêm
- Stanley E. Brock, All the Cowboys Were Indians and Jungle Cowboy
- Donald Haack, Bush Pilot In Diamond Country
- Hamish McInnes, Climb To The Lost World (1974)
- Andrew Salkey, Georgetown Journal (1970)
- Marion Morrison, Guyana (Enchantment of the World Series)
- Bob Temple, Guyana
- Noel C. Bacchus, Guyana Farewell: A Recollection of Childhood in a Faraway Place
- Marcus Colchester, Guyana: Fragile Frontier
- Matthew French Young, Guyana: My Fifty Years in the Guyanese Wilds
- Margaret Bacon, Journey to Guyana
- Father Andrew Morrison SJ, Justice: The Struggle For Democracy in Guyana 1952-1992
- Vere T. Daly, The Making of Guyana
- D. Graham Burnett, Masters of All They Surveyed: Exploration, Geography and a British El Dorado
- Ovid Abrams, Metegee: The History and Culture of Guyana
- Evelyn Waugh, Ninety-Two Days
- Gerald Durrell, Three Singles To Adventure
- Colin Henfrey, Through Indian Eyes: A Journey Among the Indian Tribes of Guiana
- Stephen G. Rabe, U.S. Intervention in British Guiana: A Cold War Story
- Charles Waterton, Wanderings in South America
- David Attenborough, Zoo Quest to Guiana (Lutterworth Press, London: 1956)
Liên kết ngoài
- Chính phủ
- President of the Co-operative Republic of Guyana – Official Website
- Encyclopaedia Britannica – Guyana Country Page
- National Assembly
- Official Website of the Guyana Tourism Authority (GTA)
- Official Website of the Guyana Office for Investment – GO-Invest
- Government of Guyana National HIV/AIDS Programme – National website providing HIV/AIDS information to health professionals, general public and partners.
- [3] – Declassified US State Department documents detailing covert action from the start of postwar independence.
- Tổng quát
- Raval Online – Articles, Blogs and Photos
- Guymine.com – Popular Guyanese website that focuses on Linden, the second largest town
- SDNP Guyana – Guyanese directory and host to ministerial sites
- Open Directory Project – Guyana directory category
- [4] – The Mittleholzer Foundation – Online Guyanese Forum
- Guyana Outpost – One of the premier web sites on Guyana and Guyanese
- Guyana – On Guyana and its people
- National Symbols of Guyana
- BBC profile of Guyana
- [5] The Committee Dedicated to the Establishment of an American Guyana
- Hinduism in Guyana and Suriname
- Guyana Resource Center
- Guyana’s Overstream
- Map of Guyana – Tourist Destinations
- [6] – U.S. State Department Consular Information Sheet for Guyana with entry reuirements and travel information and warnings
- Mục “Guyana” trên trang của CIA World Factbook.
- Truyền thông
- Guyana Portal
- GuyaneseTavern.com – A popular web portal featuring up-to-date news and videos of Guyana
- Guyana Palace.com
- Guyana and the Caribbean News and Information
- Guyana News and Information One of the most popular websites for current news and information, this site also hosts an email directory of people from the Guyanese Community and Discussion Forum.
- GINA – Government Information Agency. Cập nhật daily.
- The Guyana Chronicle – Local daily government run newspaper.
- Kaieteur news – Local daily independent newspaper.
- Stabroek News – Local daily independent newspaper. Cập nhật daily and maintains archives for 7 days.
- Voice of Guyana International – independent owned Internet radio
- propaganda press – political blog and commentary
- Bản đồ
- Guyana on Google Maps.
- Guyana
- Cộng hòa
- Quốc gia thành viên Khối Thịnh vượng chung Anh
- Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh
- Quốc gia vùng Caribe
Video nhạc tuyển
http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam
Trở về trang chính
dạy và học hoangkim, hoangkimvietnam, Hoàng Kim,
foodcrops.vn, Kim LinkedIn, KimFaceBook

markdown:
[. Ngày lễ Cộng hòa Mashramani tại CNM365. Chào ngày mới 23 tháng 2](https://cnm365.wordpress.com/2015/02/22/chao-ngay-moi-23-thang-2/) [Guyana](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana)(hình) Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm [1868](http://vi.wikipedia.org/wiki/1868)– Thống đốc Nam Kỳ Lagrandière làm lễ đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng [Dinh Thống đốc Nam Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dinh_%C4%90%E1%BB%99c_L%E1%BA%ADp)mới tại Sài Gòn ( là Dinh Độc lập, trước năm 1975 và là Hội trường Thống Nhất ngày nay). Năm [1947](http://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– [Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_ti%C3%AAu_chu%E1%BA%A9n_h%C3%B3a_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)được thành lập nhằm thúc đẩy các tiêu chuẩn về quyền sở hữu, công nghiệp và thương mại trên toàn thế giới.
# 23 tháng 2
Ngày
**23 tháng 2** là ngày thứ 54 trong [lịch Gregory](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 311 ngày trong năm (312 ngày trong [năm nhuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)).
|
|[1](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_2) [2](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_2) [3](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_2) [4](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_2) [5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_2) [6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_2) [7](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_2) [8](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_2) [9](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_2) [10](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_2) [11](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_2) [12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_2) [13](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_2) [14](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_2) [15](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_2) [16](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_2) [17](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_2) [18](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_2) [19](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_2) [20](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_2) [21](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_2) [22](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_2) **23** [24](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_2) [25](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_2) [26](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_2) [27](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_2) [28](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_2) [29 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_2)vào [năm nhuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn).
## Mục lục
## Sự kiện
[965](http://vi.wikipedia.org/wiki/965)– Tại thủ đô [Thành Đô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_%C4%90%C3%B4), Hoàng đế [Mạnh Sưởng](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%A1nh_S%C6%B0%E1%BB%9Fng)của [Tiền Thục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_Th%E1%BB%A5c)chính thức đầu hàng quân [nhà Tống](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng), Tiền Thục diệt vong, tức ngày Tân Mão tháng 1 năm Ất Sửu. [1868](http://vi.wikipedia.org/wiki/1868)– Thống đốc Nam Kỳ Lagrandière làm lễ đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng [Dinh Thống đốc Nam Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dinh_%C4%90%E1%BB%99c_L%E1%BA%ADp)mới tại Sài Gòn. [1918](http://vi.wikipedia.org/wiki/1918)– Biệt đội lớn đầu tiên của [Hồng Quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n)Liên Xô xuất hiện ở [Petrograd](http://vi.wikipedia.org/wiki/Petrograd)và [Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)và có trận đánh đầu tiên với quân đội Đức trên [sông Neva](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Neva). [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– “Con hổ Mã Lai” [Yamashita Tomoyuki](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yamashita_Tomoyuki)của [Lục quân Đế quốc Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)bị hành hình tại [Philippines](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philippines)theo phán quyết của Tòa án vì các cáo buộc phạm tội ác chiến tranh. [1947](http://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– [Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_ti%C3%AAu_chu%E1%BA%A9n_h%C3%B3a_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)được thành lập nhằm thúc đẩy các tiêu chuẩn về quyền sở hữu, công nghiệp và thương mại trên toàn thế giới. [1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/1992)– [Thế vận hội Mùa đông XVI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_v%E1%BA%ADn_h%E1%BB%99i_M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng_1992)bế mạc tại [Albertville](http://vi.wikipedia.org/wiki/Albertville), [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). [1991](http://vi.wikipedia.org/wiki/1991)– phe quân sự đảo chính [Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan). [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– [Viktor Yushchenko](http://vi.wikipedia.org/wiki/Viktor_Andriyovych_Yushchenko)nhậm chức [Tổng thống Ukraina](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ukraina).
## Sinh
[1685](http://vi.wikipedia.org/wiki/1685)– [George Frideric Handel](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Frideric_Handel), nhà soạn nhạc [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. 1759). [1852](http://vi.wikipedia.org/wiki/1852)– [Dục Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%A5c_%C4%90%E1%BB%A9c), vua [nhà Nguyễn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n)(m. 1883). [1908](http://vi.wikipedia.org/wiki/1908)– [William McMahon](http://vi.wikipedia.org/wiki/William_McMahon), [thủ tướng Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C3%9Ac)(m. 1988). [1928](http://vi.wikipedia.org/wiki/1928)– [Vasili Lazarev](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vasili_Lazarev), phi hành gia Nga (m. 1990). [1934](http://vi.wikipedia.org/wiki/1934)– [Phan Huy Lê](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Huy_L%C3%AA), nhà sử học [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). [1955](http://vi.wikipedia.org/wiki/1955)– [Vũ Văn Ninh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_V%C4%83n_Ninh), Bộ trưởng [Bộ Tài chính Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_T%C3%A0i_ch%C3%ADnh_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). [1960](http://vi.wikipedia.org/wiki/1960)– [Naruhito](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_th%C3%A1i_t%E1%BB%AD_Naruhito), hoàng thái tử [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). [1965](http://vi.wikipedia.org/wiki/1965)– [Michael Dell](http://vi.wikipedia.org/wiki/Michael_Dell), doanh nhân [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)– [Kamenashi Kazuya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kamenashi_Kazuya), ca sĩ, diễn viên [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). [1994](http://vi.wikipedia.org/wiki/1994)– [Dakota Fanning](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dakota_Fanning), diễn viên điện ảnh Mỹ.
## Mất
[1821](http://vi.wikipedia.org/wiki/1821)– [John Keats](http://vi.wikipedia.org/wiki/John_Keats), nhà thơ Anh (s. [1795](http://vi.wikipedia.org/wiki/1795)). [1848](http://vi.wikipedia.org/wiki/1848)– [John Quincy Adams](http://vi.wikipedia.org/wiki/John_Quincy_Adams), [tổng thống](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1767](http://vi.wikipedia.org/wiki/1767)). [1855](http://vi.wikipedia.org/wiki/1855)– [Carl Friedrich Gauß](http://vi.wikipedia.org/wiki/Carl_Friedrich_Gau%C3%9F), [nhà toán học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_nh%C3%A0_to%C3%A1n_h%E1%BB%8Dc), [nhà vật lý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD)và [nhà thiên văn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc)người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(s. [1777](http://vi.wikipedia.org/wiki/1777)). [1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [Leo Hendrick Baekeland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Leo_Hendrick_Baekeland), nhà hóa học người Mỹ gốc Bỉ (s. [1863](http://vi.wikipedia.org/wiki/1863)). [2000](http://vi.wikipedia.org/wiki/2000)– [Stanley Matthews](http://vi.wikipedia.org/wiki/Stanley_Matthews), cầu thủ bóng đá [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh),Quả bóng vàng Châu Âu 1956 (s. [1915](http://vi.wikipedia.org/wiki/1915)). [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– [Bắc Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_S%C6%A1n_%28ngh%E1%BB%87_s%C4%A9%29), nhạc sĩ, diễn viên [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(s. [1931](http://vi.wikipedia.org/wiki/1931)). [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– [Luna Leopold](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luna_Leopold), nhà địa mạo học [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1915](http://vi.wikipedia.org/wiki/1915)).
## Ngày lễ và kỷ niệm
## Tham khảo
|
|
|
|![]()
[23 tháng 2](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:23_February?uselang=vi)
# Dinh Độc Lập
|Dinh Độc Lập|
|
|[Nam Kỳ khởi nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_ngh%C4%A9a_Nam_K%E1%BB%B3), [phường Bến Nghé](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Ngh%C3%A9_%28ph%C6%B0%E1%BB%9Dng%29), [quận 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn_1,_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tọa độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD) [10°46′40″B 106°41′46″Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Dinh_%C4%90%E1%BB%99c_L%E1%BA%ADp¶ms=10.777749_N_106.696105_E_type:landmark) [1 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_7), [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962) [31 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_10), [1966](http://vi.wikipedia.org/wiki/1966) [Ngô Viết Thụ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Vi%E1%BA%BFt_Th%E1%BB%A5) [Phan Văn Điển](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phan_V%C4%83n_%C4%90i%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) **Dinh Độc Lập** (tên gọi trước đây là **dinh Norodom**, ngày nay còn gọi là **dinh Thống Nhất** hay **hội trường Thống Nhất**) là một công trình kiến trúc ở [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Hiện nay, nó đã được thủ tướng [chính phủ Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam) xếp hạng là [di tích quốc gia đặc biệt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di_t%C3%ADch_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%91%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t).
## Mục lục
## Lịch sử
### Dinh Norodom thời Pháp thuộc
Năm
[1858](http://vi.wikipedia.org/wiki/1858), [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) nổ súng tấn công Đà Nẵng mở đầu cuộc chiến tranh xâm chiếm Việt Nam. Năm [1867](http://vi.wikipedia.org/wiki/1867), Pháp chiếm xong lục tỉnh Nam kỳ ( [Biên Hoà](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a), [Gia Định](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%90%E1%BB%8Bnh), [Định Tường](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_T%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Vĩnh Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9nh_Long), [An Giang](http://vi.wikipedia.org/wiki/An_Giang), [Hà Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Ti%C3%AAn)). Ngày [23 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_2) năm [1868](http://vi.wikipedia.org/wiki/1868), ông Thống đốc Nam Kỳ [Lagrandière](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lagrandi%C3%A8re&action=edit&redlink=1) đã làm lễ đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng Dinh Thống đốc Nam Kỳ mới tại Sài Gòn thay cho dinh cũ được dựng bằng gỗ vào năm 1863. Dinh mới được xây dựng theo đồ án do [kiến trúc sư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0) Hermite phác thảo (người phác thảo đồ án Tòa thị sảnh Hongkong). Viên đá lịch sử này là khối đá lấy ở Biên Hòa, hình vuông rộng mỗi cạnh 50 cm, có lỗ bên trong chứa những đồng tiền hiện hành thuở ấy bằng vàng, bạc, đồng có chạm hình Napoleon đệ tam.
Công trình này được xây cất trên một diện tích rộng 12 ha, bao gồm một dinh thự lớn với
[mặt tiền](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BA%B7t_ti%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1) rộng 80 m, bên trong có phòng khách chứa 800 người, và một [khuôn viên](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khu%C3%B4n_vi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) rộng với nhiều [cây xanh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A2y_xanh&action=edit&redlink=1) và thảm cỏ. Phấn lớn vật tư xây dựng dinh được chở từ Pháp sang. Do [chiến tranh Pháp-Phổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-Ph%E1%BB%95) 1870 nên công trình này kéo dài đến 1871 mới xong. Sau khi xây dựng xong, dinh được đặt tên là **dinh Norodom** và đại lộ trước dinh cũng được gọi là đại lộ Norodom, lấy theo tên của [Quốc vương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vua) [Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia) lúc bấy giờ là [Norodom](http://vi.wikipedia.org/wiki/Norodom) (1834-1904). Từ 1871 đến [1887](http://vi.wikipedia.org/wiki/1887), dinh được dành cho Thống đốc Nam kỳ ( *Gouverneur de la Cochinchine*) nên gọi là dinh Thống đốc. Từ [1887](http://vi.wikipedia.org/wiki/1887) đến [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945), các [Toàn quyền Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/To%C3%A0n_quy%E1%BB%81n_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) ( *Gouverneur-général de l’Indochine Française*) đã sử dụng dinh thự này làm nơi ở và làm việc nên dinh gọi là dinh Toàn quyền. Nơi ở và làm việc của các Thống đốc chuyển sang một dinh thự gần đó.
Ngày
[9 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_3) năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945), [Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) đảo chính Pháp, Dinh Norodom trở thành nơi làm việc của chính quyền Nhật ở Việt Nam. Nhưng đến [tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn) năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945), Nhật thất bại trong [Thế chiến II](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), Pháp trở lại chiếm [Nam bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), Dinh Norodom trở lại thành trụ sở làm việc của Pháp ở Việt Nam
### Dinh Độc Lập thời Việt Nam Cộng hòa
Sau năm
[1954](http://vi.wikipedia.org/wiki/1954), người Pháp rút khỏi Việt Nam. Việt Nam bị chia cắt thành 2 quốc gia, miền Bắc là nước [Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), còn miền Nam là nước [Quốc Gia Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) (sau thành [Việt Nam Cộng Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)). Ngày [7 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_9) năm [1954](http://vi.wikipedia.org/wiki/1954) Dinh Norodom được bàn giao giữa đại diện Pháp, tướng 5 sao [Paul Ely](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Ely&action=edit&redlink=1), và đại diện [Quốc gia Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam), Thủ tướng [Ngô Đình Diệm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m).
Năm 1955, sau một cuộc
[trưng cầu dân ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cu%E1%BB%99c_tr%C6%B0ng_c%E1%BA%A7u_d%C3%A2n_%C3%BD_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam,_1955), Thủ tướng [Ngô Đình Diệm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m) phế truất Quốc trưởng [Bảo Đại](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i) và lên làm Tổng thống. Ông quyết định đổi tên dinh này thành **Dinh Độc Lập**. Từ đó Dinh Độc Lập trở thành nơi đại diện cho chính quyền cũng như nơi ở của tổng thống và là nơi chứng kiến nhiều biến cố chính trị. Thời kỳ này, Dinh Độc Lập còn được gọi là Dinh Tổng thống. Theo thuật phong thủy của Dinh được đặt ở vị trí đầu rồng, nên Dinh cũng còn được gọi là Phủ đầu rồng.
Ngày
[27 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_2) năm [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962), hai viên [phi công](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phi_c%C3%B4ng) thuộc [Quân lực Việt Nam Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_l%E1%BB%B1c_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), [Nguyễn Văn Cử](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_C%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) và [Phạm Phú Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Ph%C3%BA_Qu%E1%BB%91c), lái 2 [máy bay](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay) [AD-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/AD-6) ném [bom](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bom) làm sập toàn bộ phần chính cánh trái của dinh. (xem thêm: *). Do không thể khôi phục lại, ông Vụ đánh bom Dinh tổng thống Việt Nam Cộng Hòa năm 1962* [Ngô Đình Diệm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m)đã cho san bằng và xây một dinh thự mới ngay trên nền đất cũ theo [đồ án thiết kế](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93_%C3%A1n_thi%E1%BA%BFt_k%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1)của [kiến trúc sư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_s%C6%B0) [Ngô Viết Thụ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Vi%E1%BA%BFt_Th%E1%BB%A5), người Việt Nam đầu tiên đạt [giải Khôi nguyên La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_La_M%C3%A3).
Dinh Độc Lập mới được khởi công xây dựng ngày
[1 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_7) năm [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962). Trong thời gian xây dựng, gia đình Tổng thống Ngô Đình Diệm tạm thời chuyển sang sống tại [Dinh Gia Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) (nay là [Bảo tàng thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)). Công trình đang xây dựng dở dang thì ông Ngô Đình Diệm bị phe đảo chính ám sát ngày [2 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_11) năm [1963](http://vi.wikipedia.org/wiki/1963). Do vậy, ngày khánh thành dinh, [31 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_10) năm [1966](http://vi.wikipedia.org/wiki/1966), người chủ tọa buổi lễ là ông [Nguyễn Văn Thiệu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u), Chủ tịch Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia. Từ ngày này, Dinh Độc Lập mới xây trở thành nơi ở và làm việc của tổng thống [Việt Nam Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa Nguyễn Văn Thiệu sống ở dinh này từ [tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di) năm [1967](http://vi.wikipedia.org/wiki/1967) đến ngày [21 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_4) năm [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975).
Ngày 8 tháng 4 năm 1975, chiếc
[máy bay](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay) [F-5E](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=F-5E&action=edit&redlink=1) do [Nguyễn Thành Trung](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%C3%A0nh_Trung) lái, xuất phát từ [Biên Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%C3%AAn_H%C3%B2a), đã ném bom Dinh, gây hư hại không đáng kể.
Lúc 10 giờ 45 phút ngày
[30 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_4) năm [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975), [xe tăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xe_t%C4%83ng) T54B mang số hiệu 843 của [Quân đội Nhân dân Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) dưới quyền chỉ huy của Trung úy Bùi Quang Thận đã húc nghiêng cổng phụ của Dinh Độc Lập, tiếp đó xe tăng T54 mang số hiệu 390 do Vũ Đăng Toàn chỉ huy đã húc tung cổng chính tiến thẳng vào dinh. Lúc 11 giờ 30 phút cùng ngày, Trung úy Quân Giải phóng [Bùi Quang Thận](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B9i_Quang_Th%E1%BA%ADn), đại đội trưởng, chỉ huy xe 843, đã hạ lá [cờ Việt Nam Cộng Hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) trên nóc dinh xuống, kéo lá [cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3_Vi%E1%BB%87t_Nam#C.E1.BB.9D_gi.E1.BA.A3i_ph.C3.B3ng) lên, kết thúc 30 năm cuộc [chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam).
### Sau năm 1975
Sau hội nghị hiệp thương chính trị thống nhất hai miền Nam Bắc thành một đất nước Việt Nam thống nhất diễn ra tại dinh Độc Lập vào tháng 11 năm 1975. Cơ quan hiện quản lý di tích văn hoá Dinh Độc Lập có tên là
**Hội trường Thống Nhất** thuộc Cục Hành chính Quản trị II – Văn phòng Chính phủ. Đây là di tích lịch sử văn hoá nổi tiếng được đông đảo du khách trong nước và nước ngoài đến tham quan. Nơi này được đặc cách xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 77A/VHQĐ ngày 25/6/1976 của Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch) của chính quyền Việt Nam hiện nay. [1]
Ngày nay, Dinh Độc Lập trở thành một trong những địa điểm du lịch không thể thiếu của mỗi người dân khi tới Thành phố Hồ Chí Minh. Không chỉ có ý nghĩa về lịch sử mà Dinh Độc Lập còn thể hiện nét kiến trúc tiêu biểu của Việt Nam thời kì những thập niên 60.
## Đặc điểm
Dinh được xây dựng trên diện tích 4.500 m², diện tích sử dụng 20.000 m², gồm 3 tầng chính, 1 sân thượng, 2 gác lửng, tầng nền, 2 tầng hầm và một sân thượng cho máy bay trực thăng đáp xuống. Hơn 100 căn phòng của Dinh được trang trí theo phong cách khác nhau tùy theo mục đích sử dụng bao gồm các phòng khánh tiết, phòng họp hội đồng nội các, phòng làm việc của Tổng thống và của Phó Tổng thống, phòng trình ủy nhiệm thư, phòng đại yến, v.v… chưa kể các phần khác như hồ sen bán nguyệt hai bên thềm đi vào chánh điện, bao lơn, hành lang…
Dinh cao 26m, tọa lạc trong khuôn viên rộng 12 ha rợp bóng cây. Bên ngoài hàng rào phía trước và phía sau Dinh là 2 công viên cây xanh. Giữa những năm 1960, đây là công trình có quy mô lớn nhất miền Nam và có chi phí xây dựng cao nhất (150.000 lượng vàng). Các hệ thống phụ trợ bên trong Dinh hiện đại: điều hòa không khí, phòng chống cháy, thông tin liên lạc, nhà kho. Tầng hầm chịu được oanh kích của bom lớn và pháo. Mặt tiền của Dinh được trang trí cách điệu các đốt mành trúc phỏng theo phong cách các bức mành tại các ngôi nhà Việt và họa tiết các ngôi chùa cổ tại Việt Nam. Các phòng của Dinh được trang trí nhiều tác phẩm non sông cẩm tú, tranh sơn mài, tranh sơn dầu.
## Một số hình ảnh
-
-
-
-
-
-
-
-
Tranh miêu tả cảnh chị em
[Thúy Kiều](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%BAy_Ki%E1%BB%81u)gặp Kim Trọng trong ngày Tết [Thanh minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_minh)của họa sĩ Lê Chánh, treo ở lầu 3.
-
Vị trí hai quả bom mà phi công
[Nguyễn Thành Trung](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%C3%A0nh_Trung)ném phát nổ, bên cạnh là chiếc UH-1 của tổng thống [Nguyễn Văn Thiệu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Thi%E1%BB%87u)
-
nhỏ|Một phiên bản đồng dạng đồng thời với Xe tăng 843 nay đang được trưng bày tại Hội trường Thống nhất (Dinh Độc Lập cũ). Xe tăng 843 “gốc” hiện được lưu giữ tại
[Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Vi%E1%BB%87t_Nam) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dinh_%C4%90%E1%BB%99c_L%E1%BA%ADp#cite_note-2)
## Liên kết ngoài
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dinh_%C4%90%E1%BB%99c_L%E1%BA%ADp#cite_ref-1) [Giới thiệu Dinh Độc Lập](http://ditich.dinhdoclap.gov.vn/vi-vn/gioi-thieu/gioi-thieu.aspx) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dinh_%C4%90%E1%BB%99c_L%E1%BA%ADp#cite_ref-2) [Đi tìm “bản gốc” hai chiếc xe tăng húc đổ cổng Dinh Độc Lập](http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Di-tim-ban-goc-hai-chiec-xe-tang-huc-do-cong-Dinh-Doc-Lap/155138.gd), Giáo dục Việt Nam, 30/4/2012
|
|![]()
[Dinh Độc Lập](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Reunification_Palace?uselang=vi) [Di tích lịch sử văn hoá – Dinh Độc Lập](http://www.dinhdoclap.gov.vn/)– Trang chính thức [Dinh Thống Nhất](http://www.quan1.hochiminhcity.gov.vn/vie/news_detail.asp?period_id=1&cat_id=52&news_id=146), trên trang web của Quận I, [[Thành phố Hồ Chí Minh| [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)]] [Dinh Thống Nhất nhìn từ vệ tinh](http://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&q=Ho+Chi+Minh+City,+Viet+Nam&ie=UTF8&ll=10.776482,106.695775&spn=0.003462,0.006781&t=k&om=0), từ Google Maps [Tọa độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [10°46′37″B 106°41′43″Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Dinh_%C4%90%E1%BB%99c_L%E1%BA%ADp¶ms=10_46_37_N_106_41_43_E_type:landmark)
|
|
|
|[Di tích quốc gia đặc biệt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Di_t%C3%ADch_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%91%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t) [Dinh tổng thống](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Dinh_t%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) [Công trình kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%B4ng_tr%C3%ACnh_ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Di tích lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Di_t%C3%ADch_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Di tích quốc gia Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Di_t%C3%ADch_qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Ngô Viết Thụ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%B4_Vi%E1%BA%BFt_Th%E1%BB%A5) [Xây dựng 1868](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:X%C3%A2y_d%E1%BB%B1ng_1868) [Cung điện Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Công trình kiến trúc Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%B4ng_tr%C3%ACnh_ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Du_l%E1%BB%8Bch_Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)
# Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế
**Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế** ( [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *International Organization for Standardization*; viết tắt: **ISO** hay **iso**) là cơ quan thiết lập tiêu chuẩn quốc tế bao gồm các đại diện từ các tổ chức tiêu chuẩn các quốc gia. Được thành lập vào ngày [23 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_2) năm [1947](http://vi.wikipedia.org/wiki/1947), tổ chức này đã đưa ra các [tiêu chuẩn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_chu%E1%BA%A9n&action=edit&redlink=1) thương mại và công nghiệp trên phạm vi toàn thế giới.
Trong khi ISO xác định mình như là một
[tổ chức phi chính phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_phi_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) (NGO), khả năng của tổ chức này trong việc thiết lập các tiêu chuẩn – thông thường trở thành luật định thông qua các hiệp định hay các tiêu chuẩn quốc gia – làm cho nó có nhiều sức mạnh hơn phần lớn các tổ chức phi chính phủ khác, và trên thực tế tổ chức này hoạt động như một [côngxoocxiom](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ngxoocxiom) với sự liên kết chặt chẽ với các chính phủ. Những người tham dự bao gồm một tổ chức tiêu chuẩn từ mỗi quốc gia thành viên và các tập đoàn lớn.
ISO hợp tác chặt chẽ với
[Ủy ban kỹ thuật điện quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_k%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%87n_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) (International Electrotechnical Commission, viết tắt IEC), là tổ chức chịu trách nhiệm tiêu chuẩn hóa các thiết bị điện.
## Mục lục
## Tên gọi
Tổ chức này thông thường được nhắc tới một cách đơn giản là ISO (đọc là
*ai zô*). Điều này hay dẫn đến sự hiểu lầm rằng ISO là *International Standards Organization*, hay là một điều gì đó tương tự. ISO không phải là từ viết tắt, nó có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp *isos*, có nghĩa là tương đương. Trong [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) tên gọi của nó là *International Organization for Standardization*, trong khi trong [tiếng Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) nó được gọi là *Organisation Internationale de Normalisation*; để sử dụng từ viết tắt được tạo ra bởi các từ viết tắt khác nhau trong tiếng Anh (IOS) và tiếng Pháp (OIN), những người sáng lập ra tổ chức này đã chọn ISO làm dạng viết ngắn gọn chung cho tên gọi của nó. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng ISO cũng xác định mình như là International Organization for Standardization trong các báo cáo của họ.
## Tiêu chuẩn Quốc tế và những xuất bản khác
Sản phẩm chính của ISO là các Tiêu chuẩn Quốc tế, nhưng ISO cũng tạo ra các Báo cáo Kỹ thuật, Chi tiết Kỹ thuật, Chi tiết Kỹ thuật Công bố Rộng rãi, Bản Sửa lỗi Kỹ thuật, và Hướng dẫn Sử dụng.
Các tiêu chuẩn ISO là các số, và có định dạng trong đó chứa
*“ISO[/IEC] [IS] nnnnn[:yyyy]: Tiêu đề”* trong đó *“nnnnn”* là số tiêu chuẩn, *“yyyy”* là năm công bố, và *“Tiêu đề”* miêu tả đối tượng điều chỉnh. IEC sẽ chỉ được kèm vào nếu tiêu chuẩn là kết quả từ các công việc của [JTC1](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=JTC1&action=edit&redlink=1). Ngày và IS sẽ luôn luôn bị loại bỏ trong tiêu chuẩn chưa hoàn thiện hay chưa công bố, và cả hai có thể (trong những tình huống nhất định) bị loại bỏ trong tiêu đề của công trình đã công bố.
Ngoài việc đưa ra các tiêu chuẩn, ISO cũng tạo ra các báo cáo kỹ thuật cho các tài liệu mà chúng không thể hay không có khả năng trở thành các tiêu chuẩn quốc tế, chẳng hạn các tham chiếu, giải thích v.v. Các quy ước đặt tên cho chúng là giống với việc đặt tên cho các tiêu chuẩn với ngoại lệ là chúng có cụm từ TR thế vào chỗ của cụm từ IS trong tên gọi của tiêu chuẩn. Ví dụ:
- ISO/IEC TR 17799:2000 Mã thông lệ của Quản lý an ninh thông tin.
- ISO TR 15443-1/3 Công nghệ Thông tin – Các kỹ thuật An ninh – Khuôn khổ cho Đảm bảo An ninh Công nghệ thông tin (IT) 1-3
Cuối cùng, ISO thỉnh thoảng cũng ấn hành các Đính chính kỹ thuật. Các đính chính này là các sửa đổi đối với các tiêu chuẩn hiện hành vì các lỗi kỹ thuật nhỏ phát sinh hay là sự hoàn thiện đối với khả năng sử dụng, hay đối với việc mở rộng khả năng áp dụng trong một giới hạn nào đó. Nói chung, các sửa lỗi này được ấn hành với dự tính là các tiêu chuẩn chịu ảnh hưởng sẽ được cập nhật hay được bỏ đi trong lần xem xét kế tiếp.
## Bản quyền của các tài liệu ISO
Các tài liệu ISO là có bản quyền và ISO tính phí cho việc sao chép của phần lớn các trường hợp. Tuy nhiên ISO không tính phí trong phần lớn các bản sao chép các dự thảo của các tài liệu ở dạng điện tử. Mặc dù có ích, cần phải cẩn thận khi sử dụng các bản dự thảo này vì ở đây có thể có những thay đổi quan trọng trước khi nó trở thành hoàn thiện như là một tiêu chuẩn.
## Những vấn đề trong thập niên 1990
Trong những năm thập niên 1990, ISO có tiếng là chậm chạp, quan liêu và không nhạy cảm đối với những phản ứng từ cả những người chu cấp tài chính và khách hàng của họ. Một dự án có vấn đề là dự án
*Open Systems Interconnect* (Các hệ thống tương kết mở) khá lớn, với cố gắng phát triển một tiêu chuẩn mạng máy tính duy nhất, nhưng cuối cùng đã thất bại năm 1996 sau khi sa vào vũng lầy trong các vấn đề về khả năng liên kết hoạt động và các cãi vã giữa các nhà cung cấp tài chính. Sự chú ý sau đó chuyển hướng sang dự án trên cơ sở tình nguyện, quy trình mở và phi lợi nhuận là *Internet Engineering Task Force* (IETF), nó phát triển các tiêu chuẩn cần thiết cho [Internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/Internet) hoạt động. Khi IETF trở thành quá chậm, các nhà cung cấp tài chính bắt đầu cấp vốn cho các côngxoocxiom có định hướng và nhanh nhạy hơn như [W3C](http://vi.wikipedia.org/wiki/W3C), một tổ chức mở và phi lợi nhuận khác được lãnh đạo bởi người phát minh ra World Wide Web là [Tim Berners-Lee](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tim_Berners-Lee). Kể từ đó, ISO đã thực hiện những cải tổ vừa phải nhằm giảm thời gian cần thiết để công bố các tiêu chuẩn mới.
Các tiêu chuẩn quốc tế của ISO trong mọi phương diện đều không ràng buộc với bất kỳ quốc gia hay ngành công nghiệp nào, nó đơn thuần chỉ với tư cách là các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này cho phép trong một số tình huống thì một số tiêu chuẩn nào đó có thể mâu thuẫn với các yêu cầu và dự tính xã hội, văn hóa hay pháp lý. Nó cũng phản ánh một thực tế là các chuyên gia trong nước và quốc tế chịu trách nhiệm tạo ra các tiêu chuẩn này không phải lúc nào cũng đồng ý và không phải mọi đề xuất đều có thể trở thành tiêu chuẩn bởi sự biểu quyết nhất trí hoàn toàn. Các quốc gia riêng biệt và các tổ chức tiêu chuẩn của họ vẫn là người phân xử cuối cùng.
## Những sản phẩm được đặt tên theo ISO
Một thực tế là rất nhiều tiêu chuẩn của ISO là phổ biến đã dẫn đến việc sử dụng phổ biến của “ISO” để miêu tả các sản phẩm thực tế mà nó phù hợp với tiêu chuẩn. Một số ví dụ là:
- Các
[CD image](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=CD_image&action=edit&redlink=1)kết thúc với [đuôi mở rộng tệp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90u%C3%B4i_m%E1%BB%9F_r%E1%BB%99ng_t%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1)“ISO” để báo hiệu rằng chúng sử dụng hệ thống tệp tiêu chuẩn [ISO 9660](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=ISO_9660&action=edit&redlink=1)(có thể các hệ thống tệp khác cũng được sử dụng) – kể từ đây các CD image nói chung được nhắc đến như là các “ISO”. Thực tế mọi máy tính với các ổ [CD-ROM](http://vi.wikipedia.org/wiki/CD)có thể đọc các đĩa CD có sử dụng tiêu chuẩn này. Các DVD-ROM cũng sử dụng các hệ thống tệp ISO 9660.
- Độ nhạy sáng của phim ảnh, tốc độ của nó được đo và xác định bằng tiêu chuẩn ISO, vì vậy
[tốc độ phim](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_phim&action=edit&redlink=1)thông thường được nói đến như là “số ISO” của nó. Các tiêu chuẩn tương đương là [ASA](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_ti%C3%AAu_chu%E1%BA%A9n_qu%E1%BB%91c_gia_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)và [DIN](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7)của nó.
## Ủy ban kỹ thuật chung ISO/IEC số 1
Để giải quyết các hậu quả của sự chồng lấn thực tế trong lĩnh vực tiêu chuẩn hóa và các công việc liên quan tới công nghệ thông tin, ISO và
[IEC](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_k%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%87n_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) đã thành lập Ủy ban kỹ thuật chung, được biết đến như là ISO/IEC JTC1. Nó là ủy ban loại như vậy đầu tiên và cho đến nay vẫn là duy nhất. Sự ủy nhiệm chính thức của ủy ban này là:
Phát triển, duy trì, khuyến khích và thuận tiện hóa các tiêu chuẩn IT được yêu cầu bởi các thị trường toàn cầu để phù hợp với các nhu cầu kinh doanh và người dùng bao gồm:
- Thiết kế và phát triển các hệ thống và công cụ IT,
- Tính thực thi và chất lượng của các sản phẩm và hệ thống IT
- An ninh của các hệ thống IT và thông tin
- Tính linh động của các chương trình ứng dụng
- Thao tác giữa các bộ phận của các sản phẩm và hệ thống IT
- Hợp nhất các công cụ và môi trường
- Hòa hợp từ vựng IT
- Các giao diện người dùng thân thiện và hài hòa
Hiện tại có 18 tiểu ban (SC):
- SC 02 – Các bộ ký tự mã hóa
- SC 06 – Trao đổi liên lạc và thông tin giữa các hệ thống
- SC 07 – Công nghệ phần mềm và hệ thống
- SC 17 – Thẻ và nhận dạng cá nhân
- SC 22 – Ngôn ngữ lập trình, môi trường của chúng và các hệ thống giao diện phần mềm
- SC 23 – Các thiết bị lưu trữ số hóa tháo lắp sử dụng công nghệ ghi quang học và/hoặc từ tính cho số hóa
- SC 24 – Đồ họa máy tính và xử lý ảnh
- SC 25 – Liên kết thiết bị công nghệ thông tin
- SC 27 – Các kỹ thuật an ninh công nghệ thông tin
- SC 28 – Các thiết bị văn phòng
- SC 29 – Mã hóa thông tin âm thanh, hình ảnh, đa truyền thông và siêu truyền thông
- SC 31 – Nhận dạng tự động và các kỹ thuật bắt giữ số liệu
- SC 32 – Quản lý và trao đổi dữ liệu
- SC 34 – Mô tả tài liệu và các ngôn ngữ xử lý
- SC 35 – Giao diện người dùng
- SC 36 – Công nghệ thông tin trong giảng dạy, học tập và tập huấn
- SC 37 – Sinh trắc học
Tư cách thành viên trong ISO/IEC JTC1 được hạn chế giống như tư cách thành viên trong cả hai tổ chức sinh ra tổ chức này. Thành viên có thể là chính thức (P) hay quan sát (O) và khác biệt chủ yếu là khả năng biểu quyết về các tiêu chuẩn được đề xuất và các sản phẩm khác. Không có yêu cầu đối với bất kỳ thành viên nào trong việc duy trì hai (hay bất kỳ) địa vị nào trong tất cả các tiểu ban. Mặc dù hiếm, các tiểu ban có thể được thành lập để giải quyết các tình huống mới (SC 37 mới được chuẩn y năm 2004) hay giải tán nếu như các việc không còn thích hợp nữa.
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
[Website chính thức của ISO](http://www.iso.org/)– tự do truy cập tới catalogue về các tiêu chuẩn, nhưng không xem được nội dung [Chú giải các tiêu chuẩn ISO](http://www.standardsglossary.com/)
|
|Các tổ chức công nghệ thông tin quốc tế (
|
|Các tổ chức quy định chuẩn:
|
|Các tổ chức phần mềm tự do và nguồn mở:
# Guyana
[Guianas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Guianas&action=edit&redlink=1). *Đừng nhầm lẫn với* [Ghana](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ghana), [Guinea](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guinea), hoặc [French Guiana](http://vi.wikipedia.org/wiki/French_Guiana). [Guyana (định hướng)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Cộng hoà hợp tác Guyana|
|Co-operative Republic of Guyana
|(tiếng Anh)
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Khẩu hiệu|
|
|One People, One Nation, One Destiny (
|Quốc ca|
|
|
|Hành chính|
|Chính phủ||
|[Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Guyana&action=edit&redlink=1) [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Guyana&action=edit&redlink=1) [Bharrat Jagdeo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bharrat_Jagdeo&action=edit&redlink=1) [Sam Hinds](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sam_Hinds&action=edit&redlink=1) [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) [Georgetown](http://vi.wikipedia.org/wiki/Georgetown,_Guyana) [6°48′B, 58°10′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Guyana¶ms=6_48_N_58_10_W_type:country%28214.970%29) [Georgetown](http://vi.wikipedia.org/wiki/Georgetown,_Guyana) [hạng 84](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)-4 [26 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_5)năm [1966](http://vi.wikipedia.org/wiki/1966) [hạng 163](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 184](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2005) [đô la Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [HDI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 107](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Đô la Guyana](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_la_Guyana&action=edit&redlink=1)(
)
[GYD] [Tên miền Internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.gy](http://vi.wikipedia.org/wiki/.gy) **Guyana** (phát âm chính xác là [gaɪˈa.na]; thỉnh thoảng được [Anh hoá](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anh_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1) thành [gaɪ’æ.nə] hay [giˈɑ.nə], [Tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): Guy-a-na ), tên chính thức [1] **Cộng hoà hợp tác Guyana**, là [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#cite_note-mofa.gov.vn-1) [quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia)duy nhất thuộc [Khối thịnh vượng chung Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh)nằm trên lục địa [Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Nước này ở phía bắc [xích đạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%ADch_%C4%91%E1%BA%A1o)trong vùng [nhiệt đới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi)và nằm trên [Đại Tây Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng). Guyana có biên giới phía đông với [Suriname](http://vi.wikipedia.org/wiki/Suriname), phía nam và tây nam với [Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil)và phía tây với [Venezuela](http://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela). Đây là nước nhỏ thứ ba trên [lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba) [Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9)với kích thước xấp xỉ [Anh Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland). Guyana là nước duy nhất tại Nam Mỹ có ngôn ngữ chính thức là [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh)và là một trong hai nước còn lại trên lục địa Châu Mỹ vẫn áp dụng [giao thông bên trái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Giao_th%C3%B4ng_b%C3%AAn_tr%C3%A1i&action=edit&redlink=1). *Guyana* là một từ [Amerindian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amerindian&action=edit&redlink=1) có nghĩa “Vùng đất nhiều nước”. Nước này có đặc trưng bởi những khu rừng nhiệt đới rộng lớn bị chia cắt bởi nhiều con sông, lạch và thác nước, nổi tiếng nhất là [Thác Kaieteur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1c_Kaieteur&action=edit&redlink=1) trên [Sông Potaro](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Potaro&action=edit&redlink=1). Các [tepui](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tepui&action=edit&redlink=1) của Guyana nổi tiếng là cảm hứng của tiểu thuyết * năm Thế giới đã mất* [1912](http://vi.wikipedia.org/wiki/1912)của [Arthur Conan Doyle](http://vi.wikipedia.org/wiki/Arthur_Conan_Doyle). Nước này có một xã hội đa dạng, đa văn hoá với sự [đa dạng sinh thái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90a_d%E1%BA%A1ng_sinh_th%C3%A1i&action=edit&redlink=1)cao, loại rượu rum nổi tiếng, kiến trúc thuộc địa Anh và [đường Demerara](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Demerara_%28%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng%29&action=edit&redlink=1). Guyana cũng nổi tiếng thế giới vì là địa điểm xảy ra cuộc [Thảm sát Jonestown](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%A3m_s%C3%A1t_Jonestown&action=edit&redlink=1).
Dù là một phần của Nam Mỹ, Guyana là một nước kiểu Anh hơn
[Mỹ Latinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%B9_Latinh) và có một số tương đồng văn hoá với nhiều vùng [Tây Ấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_Caribe). Ngoài tiếng Anh, các ngôn ngữ Guyana gồm [Creole](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Anh_Creole&action=edit&redlink=1), Hindustani, Akawaio, [Wai-Wai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wai-Wai_%28d%C3%A2n_t%E1%BB%99c%29&action=edit&redlink=1), [Arawak](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arawak&action=edit&redlink=1) và [Macushi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Macushi&action=edit&redlink=1). Đa số dân có tổ tiên người Á hay Ấn Độ (được gọi là Đông Ấn) số người da đen gốc Phi ( *Afro-Guyanese*) chiếm khoảng một phần ba dân số. Một lượng lớn dân số đa chủng tộc và cũng có một số lượng nhỏ người Amerindian.
Guyana hiện đang trong một cuộc
[tranh chấp biên giới](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tranh_ch%E1%BA%A5p_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95&action=edit&redlink=1) với cả [Suriname](http://vi.wikipedia.org/wiki/Suriname), tuyên bố chủ quyền vùng đất phía đông [Sông Corentyne](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Corantijn&action=edit&redlink=1) ở phía đông nam Guyana, và [Venezuela](http://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela) cho rằng vùng đất phía tây [Sông Essequibo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Essequibo&action=edit&redlink=1) là một phần của [Guayana Esequiba](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Guayana_Esequiba&action=edit&redlink=1).
## Mục lục
[1 Lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Địa lý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [3 Vùng và các hội láng giềng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#V.C3.B9ng_v.C3.A0_c.C3.A1c_h.E1.BB.99i_l.C3.A1ng_gi.E1.BB.81ng) [4 Chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [5 Kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#Kinh_t.E1.BA.BF) [6 Văn hoá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#V.C4.83n_ho.C3.A1) [7 Môi trường và đa dạng sinh thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#M.C3.B4i_tr.C6.B0.E1.BB.9Dng_v.C3.A0_.C4.91a_d.E1.BA.A1ng_sinh_th.C3.A1i) [8 Quân đội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#Qu.C3.A2n_.C4.91.E1.BB.99i) [9 Linh tinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#Linh_tinh) [10 Xem thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#Xem_th.C3.AAm) [11 Ghi chú và tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#Ghi_ch.C3.BA_v.C3.A0_tham_kh.E1.BA.A3o) [12 Đọc thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [13 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử
Ở thời những người
[Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) đầu tiên tới vùng này khoảng năm 1500, Guyana là nơi sinh sống của các bộ tộc [Arawak](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arawak&action=edit&redlink=1) và [Carib](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carib&action=edit&redlink=1) Amerindian. Dù Guyana đã được [Christopher Columbus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cristoforo_Colombo) nhìn thấy lần đầu trong chuyến đi thứ ba của ông (năm 1498), đây vẫn chưa phải là nơi định cư của người Châu Âu cho tới khi [người Hà Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_Lan) tới năm [1616](http://vi.wikipedia.org/wiki/1616), họ đã lập ra ba thuộc địa; [Essequibo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Essequibo&action=edit&redlink=1) ( [1616](http://vi.wikipedia.org/wiki/1616)), [Berbice](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Berbice&action=edit&redlink=1) ( [1627](http://vi.wikipedia.org/wiki/1627)) và [Demerara](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Demerara&action=edit&redlink=1) ( [1752](http://vi.wikipedia.org/wiki/1752)). [Anh Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) đã nắm quyền kiểm soát vào cuối [thế kỷ 18](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18) và người Hà Lan chính thức rời khỏi vùng này năm [1814](http://vi.wikipedia.org/wiki/1814). Ba vùng trở thành một thuộc địa Anh duy nhất được gọi là [Guiana thuộc Anh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Guiana_thu%E1%BB%99c_Anh&action=edit&redlink=1) năm [1831](http://vi.wikipedia.org/wiki/1831).
Những người
[nô lệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87) bỏ trốn đã lập ra các cộng đồng [Maroon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maroon_%28ng%C6%B0%E1%BB%9Di%29&action=edit&redlink=1). Sự xóa bỏ [chế độ nô lệ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B4_l%E1%BB%87&action=edit&redlink=1) năm [1834](http://vi.wikipedia.org/wiki/1834) dẫn tới sự thành lập các khu định cư da đen ở các vùng đô thị và sự du nhập lao động hợp đồng từ [Madeira](http://vi.wikipedia.org/wiki/Madeira) (Bồ Đào Nha) (bắt đầu từ năm 1834), [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) (lần đầu năm 1835), [Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland) (1836), [Scotland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Scotland) (1837), [Malta](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malta) (1839), [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) (bắt đầu năm 1838) để làm việc trên những cánh đồng mía. Năm [1889](http://vi.wikipedia.org/wiki/1889) Venezuela tuyên bố chủ quyền vùng đất lên tới tận Essequibo. Mười năm sau một tòa án quốc tế phán quyết vùng đất thuộc British Guyana; tuy nhiên tranh cãi vẫn còn tiếp diễn. [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#cite_note-2)
Trong
[Thế chiến thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) dàn xếp để các lực lượng không quân của họ sử dụng các sân bay [Anh Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) tại [Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9), gồm cả những sân bay tại British Guiana [. [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Năm 1953, vùng lãnh thổ này giành được quy chế tự trị.
[Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Cheddi Jagan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cheddi_Jagan&action=edit&redlink=1) (1961-1964) lãnh đạo đất nước dựa vào những người dân gốc [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99). Jagan phải đương đầu với những người Da trắng thuộc Lực lượng Thống nhất và nhóm đối lập Da den (35%) do [Forbes Burnham](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Forbes_Burnham&action=edit&redlink=1) lãnh đạo.
Guyana độc lập khỏi Anh Quốc năm
[1966](http://vi.wikipedia.org/wiki/1966) và trở thành một nền [cộng hoà](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) năm [1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970), vẫn là một thành viên của [Khối thịnh vượng chung](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh). [CIA](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29) và [United States State Department](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=United_States_State_Department&action=edit&redlink=1) cùng chính phủ Anh đóng vai trò rất quan trọng trong việc gây ảnh hưởng tới nhân vật chính trị kiểm soát Guyana ở thời gian này. [citation needed]
Năm 1980, F. Burnham đắc cử
[Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng). Sau khi Burnham qua đời năm 1985, Thủ tướng [Desmond Hoyte](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Desmond_Hoyte&action=edit&redlink=1) tiếp tục lãnh đạo đất nước. Năm 1992, Cheddi Jagan đắc cử Tổng thống. Năm 1997, Jagan qua đời trong lúc đương nhiệm và quả phụ [Janet Jagan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Janet_Jagan&action=edit&redlink=1) tiếp tục lãnh đạo đất nước. Bộ trưởng Tài chính [Bharrat Jagdeo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bharrat_Jagdeo&action=edit&redlink=1) trở thành Tổng thống sau khi bà J. Jagan xin từ chức vì lí do sức khỏe năm 1999. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#cite_note-3)
## Địa lý
Guyana có thể chia thành bốn vùng tự nhiên: một đồng bằng hẹp và màu mỡ nhiều đầm lầy dọc
[Đại Tây Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng) {Đồng bằng thấp ven biển} nơi sinh sống của phần lớn dân cư, tiếp đó là một dải cát trắng ở sâu hơn trong lục địa {Đồi cát và Vùng Đất sét}, nơi chứa đựng hầu hết các tài nguyên khoáng sản Guyana, [rừng nhiệt đới](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng_m%C6%B0a_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi) dày đặc {Vùng cao nguyên nhiều rừng} dọc giữa đất nước, savannah cỏ phẳng ở phía nam và cuối cùng là những cao nguyên lớn hơn bên trong {Savannah Trong} chứa đựng hầu hết những dãy núi nâng cao dần lên về phía biên giới Brasil. Các dãy núi chính của Guyana đều tập trung tại đây, gồm [Núi Ayanganna](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BAi_Ayanganna&action=edit&redlink=1) (2.042 [m](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9t) (6.699 [ft](http://vi.wikipedia.org/wiki/Foot))) và trên [Núi Roraima](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BAi_Roraima&action=edit&redlink=1) (2.835 m (9.301 ft) – núi cao nhất Guyana) trên điểm [ngã ba biên giới](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A3_ba_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) Brasil-Guyana-Venezuela, một phần của dãy [Pakaraima](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pakaraima&action=edit&redlink=1). Roraima được cho từng là cảm hứng của truyện *. Có nhiều vách đứng và thác nước, gồm cả Thế giới đã mất* [Thác Kaieteur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1c_Kaieteur&action=edit&redlink=1)nổi tiếng. Giữa [Sông Rupununi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Rupununi&action=edit&redlink=1)và biên giới với Brasil là [savannah Rupununi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Savannah_Rupununi&action=edit&redlink=1), phía nam của nó là [Núi Kanuku](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BAi_Kanuku&action=edit&redlink=1).
Nước này có nhiều con sông, ba sông chính là (từ tây sang đông)
[Essequibo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Essequibo&action=edit&redlink=1), [Demerara](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Demerara&action=edit&redlink=1), và [Berbice](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Berbice&action=edit&redlink=1). Con sông [Corentyne](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Courantyne&action=edit&redlink=1) chạy dọc biên giới với [Suriname](http://vi.wikipedia.org/wiki/Suriname). Tại cửa sông Essequibo có nhiều đảo nhỏ. [Shell Beach](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shell_Beach,_Guyana&action=edit&redlink=1) dài 90- [dặm](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%B7m_Anh) (145-km) dọc các bờ biển bắc-tây. Guyana là vùng sinh sản chính của [rùa biển](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%C3%B9a_bi%E1%BB%83n) (chủ yếu là rùa biển [Leatherback](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%B9a_bi%E1%BB%83n_Leatherback&action=edit&redlink=1)) và các dạng sinh vật hoang dã khác. [Khí hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu) địa phương là [nhiệt đới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi) và nói chung nóng và ẩm, dù ôn hòa nhờ gió mậu dịch đông bắc dọc bờ biển. Có hai mùa mưa, mùa mưa thứ nhất từ tháng 5 tới giữa tháng 8, và mùa mưa thứ hai từ giữa tháng 11 đến giữa tháng 1.
### Nhân khẩu
|Dân tộc||Phần trăm|
|Đông Ấn||43.5|
|Châu Phi/Creole||30.2|
|Lai||16.7|
|Amerindian||9.2|
|Bồ Đào Nha||0.20|
|Trung Quốc||0.19|
|Trắng||0.06|
Nhóm dân tộc lớn nhất là
[Đông Ấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%E1%BA%A4n) gồm 43.5% dân số năm 2002. Tiếp sau là những người dòng dõi da đen [Châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) (30.2%). Đứng thứ ba là những người lai chủng tộc (16.7 phần trăm), [người Da đỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_d%C3%A2n_ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) bản xứ đứng thứ tư với 9.2 phần trăm. Những nhóm chủng tộc nhỏ nhất là da trắng (0.06 phần trăm hay 476 người), [người Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) (0.20% hay 1496 người) và [người Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) (0.19% hay 1395 người). Một nhóm nhỏ (0.01% hay 112 người) không xác định nguồn gốc chủng tộc của họ.
Phân bố phần trăm dân cư tương tự như tại những cuộc điều tra dân số năm 1980 và 1991, nhưng số lượng hai nhóm sắc tộc chính đã giảm sút. Đông Ấn từng chiếm 51.9 dân số năm 1980, nhưng tới năm 1991 đã giảm xuống còn 48.6% và sau đó là 43.5% trong cuộc điều tra dân số năm 2002. Những người hậu duệ Châu Phi đã tăng nhẹ từ 30.8 tới 32.3% trong giai đoạn đầu tiên (1980 – 1991) trước khi giảm còn 30.2% tại cuộc điều tra dân số năm 2002. Với mức tăng dân số nhẹ, sự sụt giảm số lượng phần trăm tại hai nhóm lớn nhất dẫn tới sự tăng nhẹ tại nhóm ‘Lai’ và Da đỏ. Số người Amerindian đã tăng 22.097 trong giai đoạn 1991 – 2002. Con số này chiếm 47.3 phần trăm tăng trưởng hay mức tăng trưởng hàng năm là 3.5%. Tương tự, người ‘Lai’ tăng thêm 37.788 người, chiếm 43.0% tăng trưởng hay mức tăng hàng năm là 3.2% tính từ cuộc điều tra dân số năm 1991. Người Da trắng và
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) đã giảm sút trong giai đoạn 1980 và 1991 và tăng trở lại ở cuộc điều tra dân số năm 2002 ở mức 54.4%(168 người) và 8.1%(105 người). Tuy nhiên, vì số lượng khá nhỏ, con số tăng này không gây ảnh hưởng gì trên tổng thể. Nhóm [Bồ Đào Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) đã giảm liên tục trong các thập kỷ qua.
### Ngôn ngữ
[Tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) là ngôn ngữ chính thức tại Guyana. Ngoài ra, các ngôn ngữ Amerindian (xem [Các ngôn ngữ Cariban](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Cariban&action=edit&redlink=1)) được một nhóm thiểu số nhỏ sử dụng và [ngôn ngữ Creole Guyan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Creole_Guyan&action=edit&redlink=1) (một thổ ngữ dựa trên tiếng Anh với cú pháp Phi và Ấn) cũng được sử dụng rộng rãi. Tuy tiếng Anh là ngôn ngữ chính, nó được dùng với trọng âm đứt quãng. Ngữ pháp tiêu chuẩn cũng không được tôn trọng [ và nhiều từ bị thay thế. [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
## Vùng và các hội láng giềng
Guyana được chia thành 10
[vùng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_v%C3%B9ng_Guyana&action=edit&redlink=1). [Barima-Waini](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Barima-Waini&action=edit&redlink=1) [Pomeroon-Supenaam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pomeroon-Supenaam&action=edit&redlink=1) [Essequibo Islands-West Demerara](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Essequibo_Islands-West_Demerara&action=edit&redlink=1) [Demerara-Mahaica](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Demerara-Mahaica&action=edit&redlink=1) [Mahaica-Berbice](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mahaica-Berbice&action=edit&redlink=1) [East Berbice-Corentyne](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=East_Berbice-Corentyne&action=edit&redlink=1) [Cuyuni-Mazaruni](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cuyuni-Mazaruni&action=edit&redlink=1) [Potaro-Siparuni](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Potaro-Siparuni&action=edit&redlink=1) [Upper Takutu-Upper Essequibo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Upper_Takutu-Upper_Essequibo&action=edit&redlink=1) [Upper Demerara-Berbice](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Upper_Demerara-Berbice&action=edit&redlink=1)
Các vùng được chia thành 27
[Hội đồng láng giềng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_l%C3%A1ng_gi%E1%BB%81ng_Guyana&action=edit&redlink=1).
## Chính trị
Chính trị Guyana theo khuôn khổ
[cộng hoà](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [đại diện dân chủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B) [bán tổng thống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_b%C3%A1n_t%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1), theo đó [Tổng thống Guyana](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Guyana&action=edit&redlink=1) là [nguyên thủ quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia), và một hệ thống chính trị đa đảng. [Quyền hành pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p) thuộc chính phủ. [Quyền lập pháp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quy%E1%BB%81n_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) do cả [chính phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) và [Quốc hội Guyana](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Guyana&action=edit&redlink=1) đảm nhiệm. [Tư pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) độc lập với hành pháp và lập pháp. Cuộc bầu cử quốc gia năm 2006 là cuộc bầu cử hòa bình đầu tiên trong thời gian gần đây. Cuộc bầu cử này là tự do và công bằng và là sự khởi đầu mới từ những hỗn loạn trong những cuộc bầu cử trước.
Trong lịch sử, chính trị luôn là một nguồn gây căng thẳng trong nước và những cuộc bạo loạn thường xảy ra trong những kỳ bầu cử. Trong thập niên 1980, chính trường do Đại hội Quốc gia Nhân dân thống trị, họ giữ quyền lực qua các hành động giả mạo kết quả bầu cử. Năm 1992, cựu Tổng thống Hoa Kỳ Jimmy Carter đã giám sát cuộc bầu cử “tự do và công bằng” đầu tiên tại nước này và Đảng Tiến bộ Nhân dân đã nắm quyền điều hành đất nước từ đó. Hai đảng chủ yếu được tổ chức theo dòng dõi sắc tộc và vì thế là nguyên nhân gây ra những xung đột về các vấn đề trong chính phủ.
Gần đây có nhiều vụ việc tội phạm liên quan tới những tù nhân bỏ trốn và hành động tham nhũng trong các quan chức chính phủ. Tầng lớp trung lưu đã trở thành nạn nhân của những vụ cướp bóc, bắt cóc, cướp xe hơi, và đột nhập nhà cửa không ngừng gia tăng trong những năm gần đây. Tỷ lệ các vụ giết người tại Guyana khá cao đối với một nước ở kích cỡ đó, lớn gấp ba lần tỷ lệ này tại Hoa Kỳ
[[1]](http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1133.html).
## Kinh tế
Guyana là một trong những nước nghèo nhất tại
[Tây Bán Cầu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_b%C3%A1n_c%E1%BA%A7u) Trong thập niên 80, kinh tế quốc gia chịu ảnh hưởng cuộc khủng hoảng trầm trọng. Hạn hán nghiêm trọng và những biến động chính trị đã làm cho tăng trưởng kinh tế Guyana giảm xuống mức -1,8% trong năm 1998. Các vấn đề kinh niên của họ gồm thiếu [2] [lao động](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lao_%C4%91%E1%BB%99ng)có tay nghề và thiếu hụt [cơ sở hạ tầng](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_s%E1%BB%9F_h%E1%BA%A1_t%E1%BA%A7ng). Tới gần đây chính phủ vẫn lừa bịp về một khoản nợ nước ngoài khá lớn để từ chối mở rộng chi tiêu ngân sách cho đầu tư công cộng. Giá các sản phẩm khai thác mỏ và nông nghiệp thấp cộng với các vấn đề trong ngành công nghiệp [bôxít](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B4_x%C3%ADt)và [đường](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_%28ch%E1%BA%A5t%29)đã đe dọa khoản thuế nhỏ nhoi của chính phủ cũng như khiến các viễn cảnh phát triển tương lai trở nên mờ mịt hơn. Tuy nhiên, kinh tế Guyana đã hồi phục và tăng trưởng nhẹ từ năm [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999), dựa trên việc mở rộng các lĩnh vực [nông nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p)và khai thác [mỏ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1), và một môi trường thuận lợi hơn cho kinh doanh, tỷ giá trao đổi sát thực tế hơn, [lạm phát](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t)ở mức khá thấp, và sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế. Những nhân tố chính góp phần phát triển gồm việc mở rộng lãnh vực khai thác mỏ và [nông nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), những điều kiện ưu đãi cho kinh doanh, [tỉ giá hối đoái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%89_gi%C3%A1_h%E1%BB%91i_%C4%91o%C3%A1i&action=edit&redlink=1)thỏa đáng hơn, tỉ lệ [lạm phát](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t)vừa phải và sự giúp đỡ của các tổ chức [quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Tổng thống Jagdeo, cựu Bộ trưởng Tài chính, đang từng bước thực hiện cải cách kinh tế, phác thảo bộ luật đầu tư và tái cấu trúc khu vực công hoạt động trì trệ và kém hiệu quả. Vấn đề còn tồn đọng là thiếu lực lượng lao động có tay nghề cao, hệ thống giao thông vận tải còn nghèo nàn. Hiện nay chương trình tư nhân hóa đang được xúc tiến mở rộng.
Các hoạt động kinh tế chính của Guyana là
[nông nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) (sản xuất gạo và đường Demerara), khai thác mỏ [bôxít](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B4_x%C3%ADt), [vàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%A0ng), gỗ, tôm và khoáng sản. Công nghiệp mía đường, chiếm 28% toàn bộ nguồn thu xuất khẩu, chủ yếu do [Guysuco](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Guysuco&action=edit&redlink=1) điều hành và sử dụng nhiều lao động hơn bất kỳ ngành công nghiệp nào khác. Nhiều ngành công nghiệp nhận được đầu tư nước ngoài khá lớn. Ví dụ, công nghiệp mỏ được công ty Mỹ là [Reynolds Metals](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Reynolds_Metals&action=edit&redlink=1) và [Alcan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alcan&action=edit&redlink=1) của Canada đầu tư khá nhiều, còn [Barama Company](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Barama_Company&action=edit&redlink=1) của Hàn Quốc/Malaysia chiếm thị phần lớn trong công nghiệp khai thác gỗ.
Sản xuất
[balatá](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Balat%C3%A1&action=edit&redlink=1) ( [mủ cao su](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%A7_cao_su) tự nhiên) từng là một lĩnh vực quan trọng tại Guyana. Đa số cây balata tại Guyana được trồng ở những đồi thấp tại Núi Kanuku ở [Rupununi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rupununi&action=edit&redlink=1). Trước kia loại cây này cũng được trồng tại Quận tây bắc, nhưng đa số cây ở đây đã bị tàn phá bởi nạn lấy mủ bất hợp pháp khiến người dân phải lựa chọn cách chặt cây thay vì khai thác chúng.
Người địa phương thường dùng Balata làm bóng chơi môn cricket kiểu địa phương, trám tạm vào lỗ hổng răng, và nặn những bức tượng nhỏ hay những đồ vật trang trí khác (đặc biệt với người Macushi tại vùng núi Kanuku).
Các tổ chức lớn trong lĩnh vực tư nhân gồm Ủy ban Khu vực Tư nhân (PSC)
và Phòng Thương mại và Công nghiệp Georgetown (GCCI); [4] xem một danh sách [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Guyana#cite_note-5) [công ty tại Guyana](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%B4ng_ty_Guyana&action=edit&redlink=1).
Ngoài ra, chính phủ đã đưa ra sáng kiến kiểm tra lại toàn bộ các sắc thuế bắt đầu từ năm 2007.
[Thuế giá trị gia tăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/VAT) (VAT) được đưa vào thực hiện thay thế sáu loại thuế khác. Trước khi VAT được áp dụng, thường việc trốn thuế mua bán khá dễ dàng và nhiều công ty đã thực hiện hành vi này. Nhiều công ty phản đối việc áp dụng thuế VAT vì họ phải thực hiện thêm nhiều hoạt động sổ sách, tuy nhiên chính phủ vẫn kiên quyết thực hiện. Bằng cách thay thế nhiều loại thuế bằng một thuế suất thấp, chính phủ cũng sẽ dễ dàng hơn trong hoạt động kiểm toán, ngăn chặn tham ô. Tuy việc đưa thuế VAT vào áp dụng từng gặp phải một số khó khăn, nó sẽ giúp cải thiện cuộc sống hàng ngày nhờ số tiền chính phủ thu được và đầu tư cho lĩnh vực công cộng.
Tổng thống
[Bharrat Jagdeo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bharrat_Jagdeo&action=edit&redlink=1) đã coi việc giảm gánh nặng nợ nần là một ưu tiên hàng đầu với chính phủ của mình. Ở một số mức độ, ông đã khá thành công, với gần 800 triệu [dollar](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la) xoá nợ từ Ngân hàng thế giới và Ngân hàng phát triển liên Mỹ, cộng với hàng triệu dollar khác do các nước công nghiệp giảm trừ.
## Văn hoá
|Ngày||Tên|
|
|[Năm mới](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_m%E1%BB%9Bi) [23 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_2) [Ngày Cộng hòa Mashramani](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Mashramani&action=edit&redlink=1) [Phagwah](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phagwah&action=edit&redlink=1) [Eid-ul-Fitr](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eid-ul-Fitr&action=edit&redlink=1) [Thứ sáu tốt lành](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A9_s%C3%A1u_t%E1%BB%91t_l%C3%A0nh&action=edit&redlink=1) [Thứ hai Phục sinh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A9_hai_Ph%E1%BB%A5c_sinh&action=edit&redlink=1) [1 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_5) [Ngày quốc tế lao động](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_lao_%C4%91%E1%BB%99ng&action=edit&redlink=1) [5 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_5) [Indian Arrival Day](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Indian_Arrival_Day&action=edit&redlink=1) [26 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_5) [Ngày độc lập](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1) [Ngày CARICOM](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_CARICOM&action=edit&redlink=1) [1 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_8) [Ngày giải phóng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng&action=edit&redlink=1) [Diwali](http://vi.wikipedia.org/wiki/Diwali) [25 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_12) [Giáng sinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Gi%C3%A1ng_Sinh) [26 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_12) [hay 27](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_12) [Ngày tặng quà](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_t%E1%BA%B7ng_qu%C3%A0)
Guyana, cùng với
[Suriname](http://vi.wikipedia.org/wiki/Suriname) và [Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil), là một trong ba nước phi Hispanic (không thuộc Tây Ban Nha) duy nhất tại [Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Văn hóa Guyana rất tương đồng với văn hóa các nước nói tiếng Anh vùng [Caribe](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_Caribe), tới mức Guyana thuộc và đã được chấp nhận là một quốc gia Caribe và là thành viên sáng lập khối kinh tế [Caricom](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caricom&action=edit&redlink=1) (Cộng đồng Caribe) và cũng là nơi đóng trụ sở của Khối, Ban thư ký CARICOM. Vị trí địa lý, dân cư thưa thớt tại những vùng rừng nhiệt đới, và số lượng người Amerindian trong dân số đông là những đặc điểm khác biệt của nó với các quốc gia Caribe nói tiếng Anh khác. Những nét văn hóa Đông Ấn (Ấn Á) và Tây Ấn (da đen) khiến văn hóa nước này tương đồng với Trinidad và khác biệt với toàn bộ các vùng khác ở Châu Mỹ. Guyana có nhiều đặc điểm tương tự với các quần đảo ở [Tây Ấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_Caribe), như thực phẩm, các sự kiện lễ hội, âm nhạc, thể thao, vân vân. Guyana tham dự môn cricket thế giới với tư cách một phần của [Đội cricket Tây Ấn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99i_cricket_T%C3%A2y_%E1%BA%A4n&action=edit&redlink=1), và [đội Guyana](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99i_criket_Guyana&action=edit&redlink=1) chơi đua tranh giải criket với các quốc gia Caribe khác. Ngoài tư cách thành viên CARICOM, Guyana cũng là một thành viên của [CONCACAF](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_B%E1%BA%AFc,_Trung_M%E1%BB%B9_v%C3%A0_Caribe), liên đoàn bóng đá thế giới khu vực Bắc và Trung Mỹ và Caribe. Một khía cạnh khác của văn hóa Guyana là sự giàu có về âm nhạc dân gian [Jumbee](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jumbee&action=edit&redlink=1).
### Tôn giáo
[Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) và [Ấn giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) là tôn giáo chiếm ưu thế ở Guyana. Dữ liệu từ một cuộc điều tra dân số năm 2002 về [tôn giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) cho thấy rằng khoảng 57% dân số là [Kitô hữu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu). Trong số đó gồm có: [Phong trào Ngũ Tuần](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ng%C5%A9_Tu%E1%BA%A7n) chiếm 17%, [Công giáo Rôma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) chiếm 8%, [Anh giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh_gi%C3%A1o) chiếm 7%, [Cơ Đốc Phục Lâm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%A5c_L%C3%A2m&action=edit&redlink=1) chiếm 5%, các nhóm Kitô khác 20%.
Khoảng 28% dân số theo Ấn giáo, 7% là người
[Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) (chủ yếu là người [Hồi giáo Sunni](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Sunni)), và 2% thực hành [tín ngưỡng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng) khác, bao gồm phong trào Rastafari và [Baha’i](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bah%C3%A1%27%C3%AD). 4% dân số không theo bất cứ [tôn giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o) nào.
Guyana là đất nước đa sắc tộc có nguồn gốc từ các nước
[Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), cũng như một số dân bản địa đáng kể. Các thành viên của tất cả các nhóm dân tộc được đại diện trong tất cả các nhóm tôn giáo, với hai ngoại lệ: hầu hết người theo [đạo Hindu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) là người Guyana gốc Ấn, và gần như tất cả những người theo phong trào Rastafarians.
### Giáo dục
Hệ thống giáo dục Guyana, từng một thời được coi là một trong những hệ thống tốt nhất tại Caribe, đã trở nên tàn tạ trong những năm 1980 vì nạn di cư của những người có học thức cao và thiếu nguồn vốn cần thiết. Dù hệ thống giáo dục đã được hồi phục ở một số mức độ trong thập niên 1990, nó vẫn chưa tạo ra được đủ sinh viên có chất lượng giáo dục đáp ứng được yêu cầu của Guyana nhằm hiện đại hóa nguồn nhân lực của mình. Nước này thiếu chuyên gia trong nhiều lĩnh vực và hoạt động thiết yếu của nền kinh tế.
Hệ thống giáo dục chưa chú ý đầy đủ tới việc giáo dục người Guyana trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, các môn học kỹ thuật và dạy nghề, quản lý kinh doanh, và cả công nghệ thông tin. Hệ thống giáo dục Guyana dựa trên mô hình giáo dục kiểu Anh cũ. Các sinh viên được huấn luyện để viết SSEE ở độ tuổi 9-11, trước khi bắt đầu học trung học và CXC khi kết thúc trung học. Gần đây các kỳ thi CAPE đã được đưa vào tương tự như tại các quốc gia Caribe khác. Hệ thống
[A-level](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A-level&action=edit&redlink=1) có từ thời Anh rất đầy đủ những đã biến mất và hiện chỉ được áp dụng tại một vài trường học (tháng 1 năm 2007) Lý do cho việc thiếu tập trung hay có quá nhiều môn học có thể có nguyên nhân trực tiếp từ những sự lựa chọn thường thấy của sinh viên muốn chuyên học trong những môn tương tự nhau (toán/hoá/vật lý hay địa lý/lịch sử/kinh tế). Với việc loại bỏ hệ thống [A-level](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=A-level&action=edit&redlink=1) cũ khuyến khích sự chuyên môn hoá, mọi người hy vọng nó sẽ khuyến khích sinh viên mở rộng lĩnh vực học tập của mình.
Sự mất cân bằng về khả năng và chất lượng giáo dục cũng như cơ sở vật chất tại các trường giữa các vùng địa lý trong nước rất lớn.
[ [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Ngoài những vấn đề về hệ thống giáo dục, nhiều giáo viên chuyên nghiệp trình độ cao đã rời khỏi đất nước trong hai thập kỷ gần đây, chủ yếu vì được trả lương thấp, thiếu cơ hội phát triển và nạn tội phạm. Vì thế, hiện số giáo viên có trình độ đang thiếu trầm trọng trong mọi cấp độ của hệ thống giáo dục Guyana.
### Sức khoẻ công cộng
#### Cung cấp dịch vụ
Các dịch vụ chăm sóc sức khỏe công cộng được cung cấp theo năm cấp:
- Cấp I: Các điểm chăm sóc sức khỏe địa phương (tổng cộng 166 điểm) cung cấp dịch vụ ngăn chặn bệnh tật và chữa trị bệnh thông thường. Các nhân viên y tế cộng đồng làm việc tại các cơ sở này.
- Cấp II: Các Trung tâm Sức khỏe (tổng cộng 109) cung cấp dịch vụ ngăn chặn bệnh tật và phục hồi sức khỏe cũng như các hoạt động xúc tiến. Các trung tâm này có đội ngũ cán bộ thích hợp với một nhân viên y tế hay y tá sức khỏe cộng đồng, cùng với một trợ lý điều dưỡng, một y sỹ răng miệng và một bà đỡ.
- Cấp III: Mười chín Bệnh viện Quận (với 473 giường) có thể cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe nội, ngoại trú (dù ngoại trú nhiều hơn) và một số dịch vụ chẩn đoán. Các bệnh viện này được trang bị các phòng thí nghiệm, radiological đơn giản, có khả năng thực hiện gynecology, có thể cung cấp dịch vụ phòng và chữa bệnh răng miệng. Chúng được thiết kế để phục vụ các vùng địa lý với dân cư khoảng 10.000 hoặc hơn.
- Cấp IV: Bốn Bệnh viện Vùng (với 620 giường) cung cấp các dịch vụ cấp cứu, răng miệng, chẩn đoán và dịch vụ đặc biệt khác trong y tế và nhi khoa. Chúng được thiết kế để có thể hoàn thành tốt mục tiêu với các phòng thí nghiệm, phòng chụp tia X, nhà thuốc và khoa dinh dưỡng. Những bệnh viện này có tại các Vùng 2, 3, 6 và 10.
- Cấp V: Bệnh viện Quốc gia (937 giường) tại Georgetown cung cấp các dịch vụ chẩn đoán và phân tích phức tạp hơn, cả với các bệnh nhân nội, ngoại trú; Bệnh viện Tâm thần tại Canje; và Bệnh viện Lão khoa tại Georgetown. Ngoài ra còn có một cơ sở phục hồi sức khỏe trẻ em.
Hệ thống này được cơ cấu để sự hoạt động của nó phụ thuộc mật thiết vào một quá trình phụ thuộc. Ngoài những trường hợp cấp cứu, bệnh nhân đầu tiên sẽ vào các cơ sở cấp dưới, và những trường hợp không thể được điều trị tại đó mới được chuyển lên cấp trên. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều bệnh nhân bỏ qua các cơ sở cấp dưới.
Lĩnh vực y tế hiện không thể cung cấp một số dịch vụ phức tạp cũng như dịch vụ nội khoa đặc biệt, kỹ thuật tại Guyana không đáp ứng được các dịch vụ này, hay đơn giản nước này không có chuyên gia trong lĩnh vực đó. Thậm chí với những cải thiện gần đây trong lĩnh vực y tế, việc phải đi điều trị một số loại bệnh ở nước ngoài vẫn tồn tại. Bộ Y tế đã cung cấp hỗ trợ tài chính cho những bệnh nhân như vậy, ưu tiên cũng được dành cho các bệnh nhi cần chăm sóc hồi phục sức khỏe nhằm tăng chất lượng cuộc sống.
Ngoài các cơ sở được đề cập ở trên, có 10 bệnh viện tư nhân hoặc hợp tác nhà nước tư nhân, với các cơ sở chẩn đoán, phòng khám chữa bệnh. Tổng cộng 10 bệnh viện đó có 548 giường.
Mười tám dưỡng đường và phòng khám hiện thuộc sở hữu của GUYSUCO.
Bộ y tế và lao động chịu trách nhiệm cung cấp tài chính cho Bệnh viện Quốc gia tại Georgetown, gần đây nó đã trở thành một liên doanh dưới sự quản lý của một Ban độc lập. Vùng 6 chịu trách nhiệm quản lý Bệnh viện Tâm thần Quốc gia. Bệnh viện Lão khoa, trước kia thuộc quản lý của Bộ Lao động, đã chuyển sang thuộc Bộ các Nguồn Nhân lực và An sinh Xã hội tháng 12 năm 1997.
#### Điều kiện sức khoẻ
Một trong những hậu quả đáng tiếc nhất của sự suy sụp kinh tế Guyana trong thập niên 1970 và 1980 dưới thời cầm quyền của PNC (Đại hội Nhân dân Quốc gia) là tình trạng dịch vụ chăm sóc y tế với đại đa số nhân dân ở mức thấp kém. Các dịch vụ y tế cơ bản trong nội địa mới ở mức sơ khai hay không hề tồn tại. Thông cáo của Lãnh sự Hoa Kỳ cảnh báo “Chăm sóc y tế chỉ có khả năng thực hiện một số dịch vụ căn bản. Trường hợp cấp cứu và chăm sóc các ca bệnh khó khác hay phẫu thuật hạn chế, vì thiếu các chuyên gia được đào tạo đầy đủ, tiêu chuẩn điều trị nội trú thấp, và tình trạng vệ sinh tồi. Dịch vụ xe cứu thương ở dưới mức tiêu chuẩn và không thường xuyên sẵn sàng cho các trường hợp cấp cứu.” Nhiều người Guyana sang sử dụng dịch vụ y tế tại Hoa Kỳ, Trinidad hay Cuba.
So với các nước láng giềng khác, thứ hạng về các chỉ số chăm sóc sức khỏe cơ bản tại Guyana ở mức tồi tệ. Năm 1998, tuổi thọ dự tính khi sinh tại Guyana là 66.0, 71.6 tại
[Suriname](http://vi.wikipedia.org/wiki/Suriname), 72.9 tại [Venezuela](http://vi.wikipedia.org/wiki/Venezuela); 73.8 tại [Trinidad và Tobago](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trinidad_v%C3%A0_Tobago), 74.7 tại [Jamaica](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jamaica), và 76.5 tại [Barbados](http://vi.wikipedia.org/wiki/Barbados). Ở Guyana, tỷ lệ tử vong trẻ em năm 1998 là 24.2, tại Barbados 14.9; tại Trinidad và Tobago 16.2; tại Venezuela 22; tại Jamaica 24.5; và tại Suriname 25.1.
Tỷ lệ tử vong của bà mẹ tại Guyana cũng khá cao, được ước lượng ở mức 124.6 năm 1998. So với con số tại các quốc gia Caribe khác là 50 cho Barbados, 75 cho Trinidad và 100 cho Jamaica.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh, dù dịch vụ y tế tại Guyana vẫn kém cỏi so với hầu hết quốc gia vùng Caribe khác, đã có tiến bộ đáng kể trong lĩnh vực này ở giai đoạn 1988 – 1998.
[ [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Những nguyên nhân hàng đầu của tỷ lệ tử vong cao ở mọi nhóm tuổi là các căn bệnh thuộc mão mạch (cerebrovascular) (11.6%); bệnh thiếu máu tim (9.9%); mất cân bằng miễn dịch (7.1%); bệnh đường hô hấp (6.8%); bệnh phổi và các loại bệnh tim khác (6.6%); các bệnh nội tiết và trao đổi chất (5.5%); các bệnh ở những phần khác của hệ thống tiêu hóa (5.2%); bạo lực (5.1%); một số bệnh bắt nguồn từ điều kiện kém thời kỳ mang thai (4.3%); và các bệnh tăng huyết áp (3.9%).
Nguyên nhân gây tử vong rất khác biệt. Mười lý do hàng đầu ở mọi nhóm tuổi theo mức độ giảm dần là: sốt rét; nhiễm trùng hô hấp cấp tính; các triệu chứng, dấu hiệu và bệnh tật được xác định hay các điều kiện chưa biết; tăng huyết áp; tai nạn và thương tích; ỉa chảy cấp; đái đường; nhiễm giun; viêm khớp; các bệnh thần kinh và răng miệng.
Các nguyên nhân gây tử vong này cho thấy chúng có thể được ngăn chặn thông qua việc cải thiện dịch vụ y tế, giáo dục sức khỏe tốt hơn, điều kiện tiếp cận nước sạch và vệ sinh cao hơn, và dịch vụ chăm sóc sức khỏe công cộng tốt hơn.
### Âm nhạc và giải trí
Âm nhạc và giải trí tại Guyana tương tự các quốc gia Caribe cũng như Ấn Độ. Các đài phát thanh đều phát sóng các bản nhạc
[Chutney](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chutney), [Calypso](http://vi.wikipedia.org/wiki/Calypso), [Soca](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Soca&action=edit&redlink=1), [Reggae](http://vi.wikipedia.org/wiki/Reggae), [Hip-Hop](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hip_hop) và [nhạc Hindi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) mới nhất. Các [đài truyền hình](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh) địa phương phát sóng các chương trình Hoa Kỳ, Anh Quốc và Ấn Độ. Các câu lạc bộ tại Georgetown sử dụng những bài hát mới nhất trong các buổi tối và cuối tuần.
### Ẩm thực
Ẩm thực Guyana có nhiều điểm tương đồng với ẩm thực Caribe. Thực phẩm đa dạng và gồm nhiều món như gà cari,
[roti](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Roti&action=edit&redlink=1) và nhiều món chế biến từ gạo khác (đậu và gạo),(một kiểu gạo với nhiều loại rau như [chuối lá](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chu%E1%BB%91i_l%C3%A1&action=edit&redlink=1), [mướp tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_b%E1%BA%AFp), và đậu), cùng với thịt gà, thịt bò hay cá. Thực phẩm phản ánh bản sắc dân tộc và lịch sử thuộc địa, và gồm nhiều món có nguồn gốc Châu Phi, Đông Ấn, Amerindian, Trung Quốc, Bồ Đào Nha, và Châu Âu (chủ yếu là Anh).
Các món chính gồm gà cari, roti, gạo, gạo nấu chín, (đậu và gạo), bánh mì, thịt bò/gà hầm, và món
[mì xào](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%AC_x%C3%A0o) kiểu Caribe. Các loại thực phẩm Caribe và Mỹ Latinh cũng là thành phần quan trọng trong các món ăn chính gồm sắn, khoai lang, edoes và các loại khác. Các món độc nhất gồm [Thịt nấu ớt](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_n%E1%BA%A5u_%E1%BB%9Bt_Guyana&action=edit&redlink=1), chế biến với (một chiết xuất từ [casava](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Casava&action=edit&redlink=1)) và có nguồn gốc Amerindian. Ngoài ra còn có [Metemgie](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Metemgie&action=edit&redlink=1), một loại súp đặc với nước dừa trộn các loại nguyên liệu rau, và những chiếc bánh hấp rất to, theo truyền thống được dùng với cá, hay gần đây hơn, là thịt gà. Đa số người Guyana thích thức ăn Caribe kiểu Trung Quốc bán tại các nhà hàng ở những thị trấn lớn. Một món được ưa chuộng là *Chicken in the ruff* là cơm rang với thịt gà rán kiểu Trung Quốc bên trên.
Các loại hoa quả tươi, cá và hải sản rất phong phú tại bờ biển. Đa số người dân tự làm loại rượu Punch và đồ uống với hoa quả tươi, và chúng được gọi là “đồ uống địa phương”. Cá tươi và hải sản là phần không thể thiếu trong thực phẩm tại các vùng nông thôn và những ngôi làng dọc bờ biển. Súp cua và súp
[mướp tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADu_b%E1%BA%AFp) từ vùng bờ biển [Berbice](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Berbice&action=edit&redlink=1) rất giống với món súp của người da đen tại Louisiana.
Bánh mì nhà làm là một nghệ thuật tại nhiều ngôi làng, và là sự phảm ánh ảnh hưởng Anh với các loại bánh như bánh vòng phó mát, bánh tạc(bánh dứa), và bánh bao (giống với bánh bao thịt bò nhỏ Jamaica).
Để có thêm thông tin về thực phẩm Guyana và hàng trăm món ăn tại đây, tìm kiếm trên Internet hay thử
[http://guyanaoutpost.com/recipes/recipes_cat.shtml](http://guyanaoutpost.com/recipes/recipes_cat.shtml)
Một số món trên website này không phải món truyền thống, mà là món ăn Châu Mỹ có ảnh hưởng hay xuất xứ từ nhiều vùng tại Caribe.
### Thể thao
Các môn thể thao chính tại Guyana là
[cricket](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cricket) (Guyana là một bộ phận của [Tây Ấn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99i_cricket_T%C3%A2y_%E1%BA%A4n&action=edit&redlink=1) như được định nghĩa của liên đoàn cricket quốc tế), [cricket bóng mềm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cricket_b%C3%B3ng_m%E1%BB%81m&action=edit&redlink=1) ( [cricket bãi biển](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cricket_b%C3%A3i_bi%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1)) và [bóng đá](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1). Các môn thể thao khác tại Guyana là [bóng rổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_r%E1%BB%95), [rounders](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rounders&action=edit&redlink=1), [tennis trên cỏ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tennis_tr%C3%AAn_c%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1), [basketball](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Basketball&action=edit&redlink=1), [bóng bàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_b%C3%A0n), [đấm bốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_Anh), squash, và vài môn khác.
Guyana đã là chủ nhà của nhiều trận đấu cricket quốc tế trong khuôn khổ
[2007 Cricket World Cup](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=2007_Cricket_World_Cup&action=edit&redlink=1). Một sân vận động 15.000 chỗ ngồi mới, [Sân vận động Providence](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A2n_v%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_Providence&action=edit&redlink=1) (ảnh bên phải), đã được xây dựng khi tổ chức World Cup này, và đã sẵn sàng cho trận đấu ngày [28 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_3). Lịch sử đã được lập vào ngày đó ở trận đấu quốc tế thuộc CWC 2007 trên sân vận đồng này khi [Lasith Malinga](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lasith_Malinga&action=edit&redlink=1) của [đội Sri Lanka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99i_cricket_qu%E1%BB%91o_gia_Sri_Lanka&action=edit&redlink=1) thực hiện một *helmet trick*, hay *double hat-trick* (bốn wicket trong bốn lần ném liên tiếp).
## Môi trường và đa dạng sinh thái
Guyana rất phong phú về động thực vật. Mỗi vùng đều có những giống loài đặc hữu.
Những kiểu môi trường sau là đặc trưng của Guyana: ven biển, biển, duyên hải, đầm lầy cửa sông, đước, ven sông, hồ, đầm lầy, savannah, rừng cát trắng, rừng cát đen, núi, rừng mây, đất thấp ẩm và rừng rậm (NBAP, 1999). Khoảng 14 vùng sinh thái đáng chú ý đã được xác định là các địa điểm có thể trở thành một Hệ thống Vùng Bảo vệ Quốc gia.
Hơn 80% diện tích Guyana vẫn được rừng che phủ, từ kiểu rừng rậm và rừng theo mùa tới rừng núi và rừng tại các vùng đất thấp. Những khu rừng đó là nơi sinh sống của hàng ngàn loài cây. Khí hậu nhiệt đới, kiểu địa lý độc nhất, và những hệ sinh thái còn nguyên sơ tại Guyana là điều kiện lý tưởng cho những loài vật sống tại các khu rừng mưa rậm rạp và các môi trường sống tự nhiên thích hợp cho những sinh vật đặc hữu. Gần tám ngàn loài cây có ở Guyana, một nửa trong số đó không có ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.
Số lượng các loài động vật cũng rất cao. Guyana, với 1.168 loài vật có xương sống, là một trong những hệ động vật có vú phong phú nhất so với bất kỳ khu vực nào có kích thước tương đương trên thế giới.
[Vùng Bảo vệ Guiana](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_B%E1%BA%A3o_v%E1%BB%87_Guiana&action=edit&redlink=1) vẫn còn chưa được khám phá nhiều và rất phong phú về động thực vật. Không như những vùng khác tại Nam Mỹ, hơn 70% môi trường sống vẫn ở tình trạng nguyên sơ.
Lịch sử tự nhiên phong phú của British Guiana đã được những nhà thám hiểu đầu tiên đặt chân tới đây miêu tả như Sir
[Walter Raleigh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Walter_Raleigh) và [Charles Waterton](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Waterton&action=edit&redlink=1) và sau này bởi hai nhà tự nhiên học, Sir [David Attenborough](http://vi.wikipedia.org/wiki/David_Attenborough) và [Gerald Durrell](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gerald_Durrell&action=edit&redlink=1).
### Sinh thái học và tình trạng Địa điểm di sản thế giới
Nhiều nước chú ý tới việc giữ gìn và bảo vệ thiên nhiên cùng các địa điểm di sản văn hóa thế giới đã gia nhập Công ước về việc Bảo vệ Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới đã được
[UNESCO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) đưa ra năm 1972. Guyana không phải là ngoại lệ, và đã ký kết hiệp ước này năm 1977. Trên thực tế, Guyana là nước đầu tiên vùng Caribe ký hiệp ước. Một số thời điểm ở nửa sau giữa thập niên 1990 Guyana đã bắt đầu một cách nghiêm túc quá trình lựa chọn các địa điểm ứng cử viên Di sản Thế giới và ba địa điểm đã được đưa ra: [Vườn Quốc gia Kaieteur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C6%B0%E1%BB%9Dn_Qu%E1%BB%91c_gia_Kaieteur&action=edit&redlink=1), [Bãi biển Shell](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A3i_bi%E1%BB%83n_Shell,_Guyana&action=edit&redlink=1) và địa điểm lịch sử Georgetown. Tới năm 1997, thủ tục cho Vườn Quốc gia Kaieteur đã được khởi động và vào năm 1998 công việc tại Địa điểm lịch sử Georgetown cũng bắt đầu. Tuy nhiên, tới hiện tại, Guyana vẫn chưa thành công.
Năm 2000,
[ Guyana đã đệ trình Vườn Quốc gia Kaieteur, gồm cả [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [Thác Kaieteur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1c_Kaieteur&action=edit&redlink=1), lên UNESCO làm ứng cử viên Di sản Thế giới đầu tiên của họ. Vùng được đề xuất bao gồm một số trong những vùng đa dạng sinh thái nhất tại Guyana với mức độ tập trung sinh vật cao nhất Nam Mỹ. Thác Kaieteur là địa điểm hấp dẫn nhất tại vườn quốc gia đổ xuống từ độ cao 226 m cao gấp 5 lần Thác Niagara (Hoa Kỳ/Canada). Không may thay, đề xuất đưa Vườn Quốc gia Kaieteur trở thành Di sản Thế giới đã không thành công, chủ yếu vì vùng này bị các coi là quá nhỏ, đặc biệt khi so với Khu dự trữ Sinh quyển Trung tâm Suriname vừa mới được phong làm Di sản Thế giới (2000). Hồ sơ đã được trả lại cho Guyana để bổ sung.
Guyana tiếp tục các thủ tục đề xuất Địa điểm Di sản Thế giới. Các công việc vẫn được tiến hành, sau một giai đoạn ngắt quãng, cho hồ sơ Địa điểm lịch sử Georgetown. Một danh sách thăm dò ý kiến về địa điểm lịch sử Georgetown đã được đệ trình lên UNESCO tháng 12 năm 2004. Hiện có một ủy ban nhỏ do Hội đồng Quốc gia Guyana chỉ đạo làm việc với UNESCO để hoàn thành thủ tục và kế hoạch quản lý địa điểm. Gần đây, tháng 4 năm 2005, hai chuyên gia Hà Lan về bảo tồn đã tới làm việc hai tuần tại Georgetown giám sát đội ngũ giáo viên kiến trúc và sinh viên Đại học Guyana tại cuộc nghiên cứu một công trình lịch sử trong khu vực được lựa chọn. Đây là một phần trong chiến dịch thu thập thông tin cho hồ sơ đăng ký. Mọi người cho rằng hồ sơ này sẽ được hoàn thành và đệ trình năm 2006.
Tuy nhiên, vì Vườn Quốc gia Kaieteur bị cho là quá nhỏ, đã có một đề xuất chuẩn bị hồ sơ Nhóm Địa điểm (Cluster Site) sẽ gồm cả Vườn Quốc gia Kaieteur,
[Rừng Iwokrama](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%E1%BB%ABng_Iwokrama&action=edit&redlink=1) và [Núi Kanuku](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%BAi_Kanuku&action=edit&redlink=1). Rừng mưa Iwokrama, một khu vực đa dạng sinh thái đã được Thiếu tướng (Rtd) Joseph Singh miêu tả là “một dự án hàng đầu về bảo tồn.” Khu vực Núi Kanuku hiện vẫn ở tình trạng nguyên sơ, là nơi sinh sống của hơn bốn trăm loài chim và các loài động vật khác.
Vẫn còn nhiều việc phải làm để việc được lựa chọn là địa điểm di sản thế giới với những đề xuất đó trở thành hiện thực. Nhà nước, khu vực tư nhân và mỗi người dân thường Guyana đều có trách nhiệm góp phần vào quá trình này và trong việc bảo vệ các địa điểm. Sự lựa chọn trở thành địa điểm di sản thế giới của UNESCO sẽ mở ra cơ hội thu hút khách du lịch cho Guyana và do đó cũng góp phần tăng trưởng kinh tế tại quốc gia này.
Guyana đệ trình hai vùng sinh thái của WWF
[Global 200](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Global_200&action=edit&redlink=1) là địa điểm cần thiết bảo vệ đa dạng sinh thái Trái Đất, rừng nhiệt ẩm Guianan và rừng ẩm Cao nguyên Guyana là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm gồm cả loài thiết mộc nhiệt đới [Greenheart](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chlorocardium&action=edit&redlink=1) ( *Chlorocardium rodiei*).
## Quân đội
- Các lực lượng:
[Lực lượng phòng vệ Guyana](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_ph%C3%B2ng_v%E1%BB%87_Guyana&action=edit&redlink=1)(GDF; gồm Các lực lượng Bộ Binh, Phòng vệ bờ biển, và Không quân), Dân quân Nhân dân Guyana;(GPM), Quân đội Quốc gia Guyana;(GNS), Lực lượng cảnh sát Guyana
- Nhân lực: 206.199 nam giới độ tuổi 15 tới 49, trong số đó 155.058 người thích hợp phục vụ (2002 ước tính)
- Chi phí: $7 triệu (1.7% GDP)
## Linh tinh
- Con tem
[British Guiana 1c magenta](http://vi.wikipedia.org/wiki/British_Guiana_1c_magenta)năm 1856 được coi là con tem hiếm nhất thế giới, với một chiếc duy nhất còn lại (chiếc kia đã bị người chủ phá hủy).
- Bộ phim năm
[1959](http://vi.wikipedia.org/wiki/1959) *, diễn viên* [Green Mansions](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Green_Mansions&action=edit&redlink=1) [Audrey Hepburn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Audrey_Hepburn)và [Anthony Perkins](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anthony_Perkins&action=edit&redlink=1), được quay tại Guyana (khi ấy là British Guiana).
- Guyana là nước duy nhất ở Nam Mỹ còn hình phạt
[tử hình](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AD_h%C3%ACnh)đối với một số tội nghiêm trọng và [đồng tính](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh_luy%E1%BA%BFn_%C3%A1i)từng bị cấm đoán.
- Ngày
[18 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_11)năm [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978), vụ [Thảm sát Jonestown](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BA%A3m_s%C3%A1t_Jonestown&action=edit&redlink=1)diễn ra trong [rừng rậm](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng_r%E1%BA%ADm)tây bắc Guyana; 913 thành viên của [giáo phái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ph%C3%A1i&action=edit&redlink=1) [Ngôi đền các Dân tộc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4i_%C4%91%E1%BB%81n_c%C3%A1c_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1)(Temple of Peoples) đã chết trong một vụ [tự sát tập thể](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%B1_s%C3%A1t_t%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83&action=edit&redlink=1).
- Bản
*năm 1990 xếp hạng* [Sách kỉ lục Guinness](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1ch_K%E1%BB%B7_l%E1%BB%A5c_Guinness) [Ngài Lionel Luckhoo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0i_Lionel_Luckhoo&action=edit&redlink=1)sinh tại Guyana là “luật sư thành công nhất thế giới”. Ông đã giúp 245 khách hàng liên tiếp được miễn tội với cáo buộc giết người.
- Một tục ngữ Guyana nói rằng nếu bạn ăn labba và uống nước đen khi tới thăm Guyana, thì bạn sẽ muốn quay trở lại. (Labba là một loại
[chuột lang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chu%E1%BB%99t_lang&action=edit&redlink=1)hay một loài gặm nhấm Nam Mỹ đwowcj ăn trong một món hầm màu đen được gọi là “bình hạt tiêu”; “Nước đen” là loại nước có ở nhiều nhánh sông trong nội địa Guyana, có màu đen bởi [tanin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tanin)trong rễ cây.)
- Andrew “Six-Heads” Lewis là người Guyana đầu tiên đoạt giải vô địch đấm bốc thế giới, khi ông đánh bại James Page để đoạt chức vô địch siêu nhẹ WBA thế giới.
## Xem thêm
## Ghi chú và tham khảo
## Đọc thêm
- Stanley E. Brock,
*All the Cowboys Were Indians*and *Jungle Cowboy*
- Donald Haack,
*Bush Pilot In Diamond Country*
- Hamish McInnes,
*Climb To The Lost World*(1974)
- Andrew Salkey,
*Georgetown Journal*(1970)
- Marion Morrison,
*Guyana*(Enchantment of the World Series)
- Bob Temple,
*Guyana*
- Noel C. Bacchus,
*Guyana Farewell: A Recollection of Childhood in a Faraway Place*
- Marcus Colchester,
*Guyana: Fragile Frontier*
- Matthew French Young,
*Guyana: My Fifty Years in the Guyanese Wilds*
- Margaret Bacon,
*Journey to Guyana*
- Father Andrew Morrison SJ,
*Justice: The Struggle For Democracy in Guyana 1952-1992*
- Vere T. Daly,
*The Making of Guyana*
- D. Graham Burnett,
*Masters of All They Surveyed: Exploration, Geography and a British El Dorado*
- Ovid Abrams,
*Metegee: The History and Culture of Guyana* [Evelyn Waugh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Evelyn_Waugh&action=edit&redlink=1), *Ninety-Two Days* [Gerald Durrell](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gerald_Durrell&action=edit&redlink=1), *Three Singles To Adventure*
- Colin Henfrey,
*Through Indian Eyes: A Journey Among the Indian Tribes of Guiana*
- Stephen G. Rabe,
*U.S. Intervention in British Guiana: A Cold War Story* [Charles Waterton](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Waterton&action=edit&redlink=1), *Wanderings in South America* [David Attenborough](http://vi.wikipedia.org/wiki/David_Attenborough), *Zoo Quest to Guiana*(Lutterworth Press, London: 1956)
## Liên kết ngoài
|Tìm thêm về
|Guyana tại
|
|![]()
[Từ điển](http://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/Guyana)ở Wiktionary ![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](http://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/Guyana)ở Wikibooks ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
[Cẩm nang du lịch](http://vi.wikivoyage.org/wiki/Guyana)ở Wikivoyage ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Hồ sơ](http://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/Guyana)ở Wikiquote ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](http://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/Guyana)ở Wikisource ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Hình ảnh và phương tiện](http://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Guyana)ở Commons ![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](https://i2.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](http://en.wikinews.org/wiki/Special:Search/Guyana)ở Wikinews ![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài liệu giáo dục](http://en.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Guyana)ở Wikiversity
|
|![]()
[Guyana](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Guyana?uselang=vi)
- Chính phủ
[President of the Co-operative Republic of Guyana – Official Website](http://www.op.gov.gy) [Encyclopaedia Britannica – Guyana Country Page](http://www.britannica.com/nations/Guyana) [National Assembly](http://www.parliament.gov.gy) [Official Website of the Guyana Tourism Authority](http://www.guyana-tourism.com/)(GTA) [Official Website of the Guyana Office for Investment](http://www.goinvest.gov.gy/)– GO-Invest [Government of Guyana National HIV/AIDS Programme](http://www.hiv.gov.gy/)– National website providing HIV/AIDS information to health professionals, general public and partners. [[3]](http://www.guyana.org/govt/US-declassifed-documents-1964-1968.html)– Declassified US State Department documents detailing covert action from the start of postwar independence.
- Tổng quát
[Raval Online](http://www.ravalonline.com)– Articles, Blogs and Photos [Guymine.com](http://www.guymine.com)– Popular Guyanese website that focuses on Linden, the second largest town [SDNP Guyana](http://www.sdnp.org.gy)– Guyanese directory and host to ministerial sites [Open Directory Project – Guyana](http://dmoz.org/Regional/South_America/Guyana)directory category [[4]](http://www.mittelholzer.org/forum/index.php)– The Mittleholzer Foundation – Online Guyanese Forum [Guyana Outpost](http://www.guyanaoutpost.com)– One of the premier web sites on Guyana and Guyanese [Guyana](http://www.guyanainfoline.net)– On Guyana and its people [National Symbols of Guyana](http://web.archive.org/20010201211300/gfamass.tripod.com/symbols.html) [BBC profile of Guyana](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/country_profiles/1211325.stm) [[5]](http://www.GuyanaUSA.org)The Committee Dedicated to the Establishment of an American Guyana [Hinduism in Guyana and Suriname](http://www.guyanaundersiege.com/Cultural/Hindus%20of%20South%20America.htm) [Guyana Resource Center](http://jonoguyana.blogspot.com) [Guyana’s Overstream](http://theoverstream-guyana.blogspot.com) [Map of Guyana – Tourist Destinations](http://www.guyana-tourism.com/images/MAP-Guyana_Tourism_Authority.pdf) [[6]](http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1133.html)– U.S. State Department Consular Information Sheet for Guyana with entry reuirements and travel information and warnings
- Mục
[“Guyana”](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/gy.html)trên trang của [CIA World Factbook](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook).
- Truyền thông
[Guyana Portal](http://www.guyana.cc) [GuyaneseTavern.com – A popular web portal featuring up-to-date news and videos of Guyana](http://www.guyanesetavern.com) [Guyana Palace.com](http://www.guyanapalace.com) [Guyana and the Caribbean News and Information](http://www.guyanaca.com) [Guyana News and Information](http://www.guyana.org)One of the most popular websites for current news and information, this site also hosts an email directory of people from the Guyanese Community and Discussion Forum. [GINA](http://www.gina.gov.gy/)– Government Information Agency. Cập nhật daily. [The Guyana Chronicle](http://www.guyanachronicle.com/)– Local daily government run newspaper. [Kaieteur news](http://www.kaieteurnewsgy.com/)– Local daily independent newspaper. [Stabroek News](http://www.stabroeknews.com/)– Local daily independent newspaper. Cập nhật daily and maintains archives for 7 days. [Voice of Guyana International – independent owned Internet radio](http://www.voiceofguyana.com) [propaganda press – political blog and commentary](http://www.propagandapress.org)
- Bản đồ
[Guyana](http://maps.google.com/maps?ll=6.446318,-58.436279&spn=4.593018,8.172180&t=h&hl=en)on Google Maps.
|
|
|
|
|
|
|
|
[Guyana](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Guyana) [Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Quốc gia thành viên Khối Thịnh vượng chung Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) [Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_v%C3%A0_v%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_n%C3%B3i_ti%E1%BA%BFng_Anh) [Quốc gia vùng Caribe](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_v%C3%B9ng_Caribe) **Video nhạc tuyển** [http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính
dạy và học ** [hoangkim](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim), [hoangkimvietnam](https://sites.google.com/site/hoangkimvietnam/), [Hoàng Kim](http://hoangkimvn.wordpress.com/), **,** [foodcrops.vn](http://foodcrops.vn/) [Kim LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops), [KimFaceBook](http://facebook.com/daihocnonglam)