text:
ÄáŧĻC PHášŽT THÃCH CA
CON ÄÆŊáŧNG TáŧŠ KHáŧ Háš NH ÄášūN GIÃC NGáŧ
Minh ThÃīng
--- o0o
---
I- NGUYÃN áŧĶY
CÃĄc biášŋn cáŧ quan tráŧng trong nháŧŊng nÄm thÃĄng cho Äášŋn khi NgÃ i Sakya
Gotama Siddhatta (ThÃch Ca Cáŧ ÄÃ m SÄĐ ÄášĄt Äa) thÃ nh ÄášĄo táŧąu viÃŠn mÃĢn Phášt
quášĢ Äáŧ ÄÆ°áŧĢc gáŧi lÃ Sakya Buddha ÄÆ°áŧĢc ghi chÃĐp Äa dášĄng báŧĄi nháŧŊng trÆ°áŧng
phÃĄi khÃĄc nhau vÃ vÃ o nháŧŊng tháŧi Äiáŧm hoÃ n toÃ n khÃĄc sau khi ÄáŧĐc Phášt
nhášp diáŧt nhiáŧu trÄm nÄm. Báŧ qua tášĨt cášĢ cÃĄc yášŋu táŧ thiášŋu Äáŧng báŧ, Äi tÃŽm
mášŦu sáŧ chung trong nháŧŊng sáŧą kiáŧn ngáŧn ngang cáŧ§a dáŧŊ liáŧu Äáŧ rÃšt ra bÃ i
háŧc báŧ Ãch, cÃģ tÃnh pháŧ quÃĄt vÃ khÃĄch qua, khÃīng chášĨp trÆ°áŧc vÃ o táŧŦng
tÃŽnh tiášŋt, cÃĒu cÃš nháŧ nháš·t, ÄÃģ lÃ chÃnh lÃ phong cÃĄch nghiÃŠn cáŧĐu. Ngay
cášĢ kinh Äiáŧn Catholic, máš·c dÃđ ÄáŧĐc Jesus ra Äáŧi sau ÄáŧĐc Phášt Äášŋn 600 nÄm,
nhÆ°ng nháŧŊng kinh Äiáŧn ÄÆ°áŧĢc cÃĄc ThÃĄnh rao truyáŧn khÃīng phášĢi ÄÆ°áŧĢc ghi lášĄi
ngay táŧŦ thášŋ káŧ· tháŧĐ nhášĨt, thášŋ káŧ· ChÃša Jesus ra Äáŧi vÃ báŧ kháŧ hÃŽnh trÃŠn
thÃĄnh giÃĄ. PhášĢi Äášŋn trÄm nÄm sau cÃĄc ThÃĄnh máŧi ghi chÃĐp lášĄi thÃ nh vÄn
bášĢn vÃ lÆ°u truyáŧn hášu thášŋ. Äiáŧm tráŧ trÃŠu lÃ , náŧi dung ghi chÃĐp cáŧ§a cÃĄc
ThÃĄnh kinh ášĨy cÅĐng cÃģ nhiáŧu Äiáŧm dáŧ biáŧt Äášŋn Äáŧ mÃĒu thuášŦn, ÄÃģ chÃnh lÃ
máŧt trong nháŧŊng nguyÃŠn nhÃĒn khiášŋn ngÆ°áŧi ta diáŧ
n giášĢi kinh ThÃĄnh theo
nháŧŊng cÃĄch riÃŠng, dášŦn Äášŋn viáŧc chia xášŧ giÃĄo háŧi thÃ nh nháŧŊng chi phÃĄi nhÆ°
CÃīng giÃĄo La mÃĢ (Roman Catholic), Tin lÃ nh, ChÃnh tháŧng giÃĄo,âĶ CÅĐng nhÆ°
Phášt táŧ chÃšng ta, nháŧŊng ngÆ°áŧi CÃīng giÃĄo, táŧŦ gáŧi chung tÃn Äáŧ tÃīn tháŧ
ChÃša Jesus vÃ ÄáŧĐc Mášđ Maria, bášąng cáš·p mášŊt nhÃŽn xa hiáŧu ráŧng vÃ cáŧi máŧ
cÅĐng ÄÃĢ thÃĄo gáŧĄ nháŧŊng dáŧ biáŧt nháŧ nhoi, khÃīng chášĨp trÆ°áŧc vÃ o táŧŦng cÃĒu
cÃš, táŧŦng Ã―, táŧŦng táŧŦ Äáŧ Äi tÃŽm mášŦu sáŧ chung, Ã― nghÄĐa chung vÃ pháŧ quÃĄt Äáŧ
lášĨy lÃ m bÃ i háŧc chung. Khi ÄáŧĐc Phášt phÃĒn chia tháŧi gian táŧn tášĄi cáŧ§a giÃĄo
phÃĄp thÃ nh tháŧi káŧģ chÃĄnh phÃĄp, tÆ°áŧĢng phÃĄp vÃ mášĄt phÃĄp, máŧt trong nháŧŊng
Äiáŧu NgÃ i nhÃŽn thášĨy cÃģ láš― áŧ cháŧ cÃ ng ngÃ y chÃšng ta cÃ ng tháŧ§ ÄášŊc nhiáŧu
phÆ°ÆĄng tiáŧn, cÃ ng tháŧ§ ÄášŊc nhiáŧu chÃšng ta cÃ ng vÆ°áŧng mášŊc nhiáŧu, cÃ ng
vÆ°áŧng mášŊc chÃšng ta cÃ ng khÃīng tháŧ xášĢ ly Äáŧ cuáŧi cÃđng táŧą chÃšng ta ngÃ y
cÃ ng xa ráŧi chÃĄnh phÃĄp vÃ chÃīn vÃđi Äáŧi kiášŋp mÃŽnh trong háŧ sÃĒu luÃĒn háŧi
sinh táŧ.
Hai mÆ°ÆĄi sÃĄu thášŋ káŧ· váŧ trÆ°áŧc, tášĄi máŧt vÆ°ÆĄng quáŧc cáŧ§a dÃēng háŧ ThÃch
(Sakyas), máŧt vÆ°ÆĄng quáŧc nháŧ nhÆ°ng tháŧnh vÆ°áŧĢng, rášĢi rÃĄc cÃĄc ngáŧn Äáŧi áŧ
khu váŧąc sÃīng Rapti tÃĒy bášŊc táŧnh Oudh nam Nepal ngÃ y nay. Váŧ vua tráŧ vÃŽ
vÆ°ÆĄng quáŧc lÃ Táŧnh PhášĄn (Suddhodana), hoÃ ng hášu lÃ Ma-da (Maya Gotami).
NgÃ y trÄng trÃēn nÄm 623 trÆ°áŧc CÃīng nguyÃŠn, hoÃ ng hášu Ma-da hášĄ sanh thÃĄi
táŧ tášĄi vÆ°áŧn LÃĒm táŧģ ni (Lumbini) thÃ nh Ca táŧģ la váŧ, Äáš·t tÃŠn lÃ Siddhatta,
gáŧi Äáš§y Äáŧ§ lÃ Sarvarthasiddha, nguyÃŠn cháŧŊ lÃ Sakya Gotama Siddhatta. BášĢy
ngÃ y sau khi hášĄ sanh, hoÃ ng hášu qua Äáŧi, Gotama ÄÆ°áŧĢc nhÅĐ mášŦu lÃ Ma ha Ba
XÃ Ba Äáŧ (Mahapajapati) nuÃīi dÆ°áŧĄng Äášŋn khÃīn láŧn.
Sinh sáŧng trong hoÃ ng cung, ThÃĄi táŧ ÄÆ°áŧĢc háŧc tášp vÄn vÃĩ song toÃ n, tinh
thÃīng kinh Äiáŧn BÃ la mÃīn. NÄm 16 tuáŧi, theo phong táŧĨc cáŧ§a cha sai ngÆ°áŧi
lo hÃīn sáŧą cho ThÃĄi táŧ. Cuáŧc tuyáŧn láŧąa cuáŧi cÃđng ÄÃĢ cháŧn ÄÆ°áŧĢc CÃīng chÃša
Da Du ÄÃ La (Yasodhara, cÃēn ÄÆ°áŧĢc gáŧi lÃ Bhaddakaccana Bimba Rahulamata),
ngÆ°áŧi bÃ con cÃī cášu, con cáŧ§a Thiáŧn GiÃĄc VÆ°ÆĄng (Suprabuddha) thÃ nh Ca táŧģ
la váŧ (Kapilavatthu). TáŧĨc láŧ gia ÄÃŽnh Thiáŧn GiÃĄc VÆ°ÆĄng cháŧ gášĢ con cho
nháŧŊng ai vÄn vÃĩ song toÃ n vÃ phášĢi qua káŧģ tranh tÃ i cao hášĄ. Cuáŧc so tÃ i
ÄÆ°áŧĢc táŧ cháŧĐc trong hÃ ng hoÃ ng thÃĒn quáŧc thÃch gáŧm táŧng cáŧng 64 báŧ mÃīn,
táŧŦ thi ca Äášŋn háŧi háŧa, ÄÃī vášt,âĶ Gotama lÃ ngÆ°áŧi cuáŧi cÃđng toÃ n thášŊng vÃ
ÄÆ°áŧĢc thÃ nh hÃīn váŧi CÃīng chÃša. Máŧt trong nháŧŊng hoÃ ng thÃĒn thua cuáŧc trong
ÄÃģ lÃ Äáŧ BÃ ÄášĄt Äa (Devadatta).
VÃ o nÄm ThÃĄi táŧ 29 tuáŧi, Da Du ÄÃ ÄÃ La hášĄ sanh máŧt hoÃ ng nam, Vua Táŧnh
PhášĄn Äáš·t tÃŠn lÃ Rahula (nghÄĐa lÃ trÃģi buáŧc) nhÃĒn vÃŽ khi hay tin CÃīng
chÃša hášĄ sanh, ThÃĄi táŧ ÄÃĢ buáŧc buáŧc miáŧng than "LášĄi thÃŠm máŧt tráŧ ngášĄi.
LášĄi thÃŠm máŧt dÃĒy trÃģi buáŧc náŧŊa." DÃđ sáŧng trong nhung láŧĨa, ThÃĄi táŧ vášŦn
luÃīn cášĢm thášĨy bášĨt an trÆ°áŧc nháŧŊng cášĢnh sinh lÃĢo báŧnh táŧ, mášĄng ngÆ°áŧi bášĨp
bÃŠnh, phiáŧn nÃĢo kháŧ Äau vÃ cášĢnh ung dung táŧą tášĄi cáŧ§a nháŧŊng ÄášĄo sÆ°. Ráŧi
máŧt ÄÃŠm, sau khi Äi qua nhÃŽn váŧĢ con láš§n cuáŧi, ThÃĄi táŧ ra láŧnh mÃĢ phu Xa
náš·c (Channa) thášŊng ngáŧąa tÃŠn Kiáŧn trášŊc (Kanthaka) Äáŧ NgÃ i vÆ°áŧĢt hoÃ ng
cung, xuášĨt gia cáš§u ÄášĄo. Sau khi qua sÃīng Anoma, ThÃĄi táŧ cášŊt tÃģc, gáŧŊi cášĢ
ÃĄo mÃĢo, vÃ ng vÃēng chÃĒu bÃĄu Äáŧ Xa náš·c mang váŧ. TáŧŦ ÄÃģ NgÃ i bÆ°áŧc hášģn vÃ o
con ÄÆ°áŧng xuášĨt gia cáš§u ÄášĄo.
Sau khi ráŧi nhÃ Gotama Äi thášģng váŧ hÆ°áŧng ÄÃīng, qua kháŧi cÃĄc xáŧĐ Sakyas,
Koliyas vÃ Mallas hay Ãt nhášĨt cÅĐng bášąng nháŧŊng khoášĢng cÃĄch Äáŧa lÃ― tÆ°ÆĄng
ÄÆ°ÆĄng. KhÃīng cÃģ tÃ i liáŧu nÃ o Äáŧ cášp Äášŋn khu váŧąc nÆĄi NgÃ i Äáš·t chÃĒn Äášŋn
trÆ°áŧc nhášĨt. VÄn bášĢn Pali gáŧi khu váŧąc ÄÃģ lÃ sÃīng Anoma, cÃĄch thÃ nh
Kapilavatthu (Ca táŧģ la váŧ) ba mÆ°ÆĄi dáš·m, vÃ nÃģi rášąng NgÃ i Äi Äášŋn ráŧŦng
xoÃ i Anupiya, máŧt Äáŧa danh mÃ trong kinh Äiáŧn cÃģ Äáŧ cášp Äášŋn nhÆ° lÃ máŧt
tháŧ trášĨn nháŧ. ÄášĄi sáŧ (Mahavastu) cÃģ nÃģi Äášŋn máŧt dÃēng sÃīng, nhÆ°ng lášĄi
thuáŧc tháŧ trášĨn Animiya, cÃĄch Mallas mÆ°áŧi hai dáš·m. Theo PhÆ°ÆĄng Äášģng bášĢn
kháŧi kinh (Lalita-vistara sutta), ÄÃģ lÃ máŧt Äáŧa danh cÃģ tÃŠn Anuvaineya
hay Anumaineya thuáŧc miáŧn Maineyas, kháŧi xáŧĐ Mallas, Äáŧa danh nÃ y lášĄi
cÃĄch Mallas sÃĄu dáš·m ÄÆ°áŧng. NháŧŊng dáŧŊ kiáŧn nÃ y Äáŧu nhášąm cháŧ Äášŋn máŧt Äáŧa
Äiáŧm cÃģ tháŧąc tášĄi máŧt cháŧ nÃ o ÄÃģ áŧ miáŧn ÄÃīng Kapilavatthu mÃ theo truyáŧn
tháŧng sáŧ liáŧu, ÄÃģ chÃnh lÃ nÆĄi Gotama ÄÃĢ Äášŋn. Anupiya lÃ máŧt Äáŧa danh cÃģ
tháŧąc ÄÆ°áŧĢc Äáŧ cášp Äášŋn trong kinh Äiáŧn. Äáŧa danh nÃ y ÄÆ°áŧĢc cÃīng nhášn lÃ nÆĄi
ÄáŧĐc Phášt dáŧŦng chÃĒn Äáš§u tiÃŠn, nháŧŊng tÃŠn gáŧi cÃēn lášĄi cháŧ lÃ nháŧŊng cÃĄch gáŧi
khÃĄc nhau cáŧ§a Anupiya mÃ thÃīi. Anupiya cÅĐng nhÆ° nháŧŊng Äáŧa danh cÃđng
nháŧŊng biášŋn cáŧ náŧi bášt khÃĄc khÃīng phášĢi ÄÆ°áŧĢc Äáŧ cášp cháŧ máŧt láš§n trong báŧn
tášĄng kinh A hÃ m mÃ ÄÆ°áŧĢc nhášŊc Äi nhášŊc lášĄi nhiáŧu láš§n trong nháŧŊng vÄn bášĢn
khÃĄc váŧi nháŧŊng chi tiášŋt khÃĄc nhau, bášąng nhiáŧu hÃŽnh tháŧĐc khÃĄc nhau, hay
ÄÆ°áŧĢc thÃŠm vÃ o kinh tášĄng theo trÃŽnh táŧą vÃ tháŧĐ láŧp khÃĄc nhau, nhášĨt lÃ
trong cÃĄc vÄn bášĢn Sanskrit, vÄn bášĢn ra Äáŧi rášĨt lÃĒu sau nháŧŊng vÄn bášĢn
Pali. NgÆ°áŧi ta khÃīng tháŧ khÃīng Äáš·t ra vášĨn Äáŧ nháŧŊng Äiáŧm dáŧ biáŧt vÃ thÃŠm
thášŊc nÃ y trong vÄn bášĢn bášąng tiášŋng Sanskrit phášĢi chÄng cháŧ lÃ nháŧŊng Äiáŧm
pháŧĨ háŧa, hoáš·c vÃĢ kinh Äiáŧn cháŧ nÃŠu lÃŠn máŧt sáŧ tÃŽnh tiášŋt cháŧn láŧc trong
sáŧ hÃ ng loášĄt nháŧŊng chi tiášŋt cÃģ tháŧąc vÃ o tháŧi Äiáŧm ÄÃģ, Äáŧ ráŧi nháŧŊng chi
tiášŋt nÃ y sáš― ÄÆ°áŧĢc nÃģi Äášŋn Äáš§y Äáŧ§ hÆĄn trong cÃĄc luášn vÄn áŧ Äáŧi sau?
Kinh Äiáŧn káŧ
lášĄi rášąng trÆ°áŧc nhášĨt Gotama tÃŽm Äášŋn tháŧĨ háŧc váŧi hai ÄášĄo sÆ°,
nhÆ°ng vÃŽ thášĨy háŧ khÃīng tháŧ tháŧa mÃĢn ÄÆ°áŧĢc nháŧŊng Äiáŧu mong mnuáŧn nÃŠn NgÃ i
báŧ Äi tháŧąc hÃ nh kháŧ hášĄnh trong sÃĄu nÄm trÆ°áŧng cÃđng váŧi nÄm Äáŧ táŧ. Sau ÄÃģ
NgÃ i nghÄĐ ra phÆ°ÆĄng phÃĄp tu tášp máŧi nÃŠn khÃīng theo láŧi kháŧ hášĄnh táŧą ÄÃ y
Äáŧa bášĢn thÃĒn, quášĢ nhiÃŠn sau ÄÃģ NgÃ i ÄášĄt Äášŋn giÃĄc ngáŧ vÃ giášĢi thoÃĄt.
Trong nháŧŊng ngÃ y Äáš§u sau khi thÃ nh ÄášĄo NgÃ i cÃģ lÆ°áŧĄng láŧą khÃīng muáŧn hoášąčŪ§
phÃĄp Äáŧ chÃšng, nhÆ°ng ráŧi NgÃ i quyášŋt Äáŧnh chuyáŧn phÃĄp luÃĒn vÃ lÃŠn ÄÆ°áŧng
Äášŋn Benares. TášĄi ÄÃĒy NgÃ i gáš·p lášĄi nÄm Äáŧ táŧ ášĨy, nháŧŊng ngÆ°áŧi nÃ y trÆ°áŧc ÄÃģ
ÄÃĢ báŧ rÆĄi NgÃ i khi thášĨy NgÃ i khÃīng tu theo láŧi kháŧ hášĄnh, NgÃ i thuyášŋt
phÃĄp vÃ quy y cho háŧ. NgoÃ i nháŧŊng Äiáŧm nÃ y, ngÆ°áŧi ta cÃēn tÃŽm thášĨy nháŧŊng
chi tiášŋt khÃĄc cÃģ ghi trong cÃĄc trÆ°áŧng ca vÃ ÄÆ°áŧĢc xem nhÆ° lÃ nháŧŊng âhuyáŧn
thoášĄi cáŧâ, cÃģ láš― nháŧŊng chi tiášŋt nÃ y sau ÄÃģ ÄÆ°áŧĢc cÃĄc luášn vÄn nhášŊc Äášŋn.
áŧ giai ÄoášĄn nÃ y trÆ°áŧc nhášĨt chÃšng ta cáš§n soi sÃĄng nháŧŊng dáŧŊ kiáŧn váŧ nhÃĒn
vášt vÃ Äáŧa danh cÃģ tÆ° liáŧu ngoÃ i phášĄm vi tÆ° liáŧu cáŧ§a Phášt giÃĄo. CÃģ nhiáŧu
tÆ° liáŧu liÃŠn quan Äášŋn ÄáŧĐc Phášt nhÆ°ng nháŧŊng nhÃ viášŋt sáŧ cÃģ thiÃŠn kiášŋn
cÅĐng ÄÃĢ thÃŠm báŧt rášĨt nhiáŧu vÃ o cÃĄc truyáŧn thuyášŋt xÆ°a cÅĐ. Tuy nhiÃŠn chÃšng
ta cÅĐng Äáŧu thášĨy ÄÆ°áŧĢc rÃĩ rÃ ng phÆ°ÆĄng diáŧn náŧi bášt cáŧ§a sÃĄu nÄm náŧ láŧąc lÃ
viáŧc khÃĄm phÃĄ ÄášĄo láŧ ÄÃšng ÄášŊn Äáŧ dášŦn Äášŋn giÃĄc ngáŧ. Viáŧc háŧc tášp váŧi hai
ÄášĄo sÆ° khÃīng phášĢi lÃ tháŧi gian ngášĨu nghiášŋn máŧ triášŋt lÃ― suÃīng mÃ chÃnh lÃ
viáŧc rÃĻn tášp máŧt phÆ°ÆĄng phÃĄp thiáŧn Äáŧnh cáš§n thiášŋt phášĢi cÃģ.
ÄášĄi kinh Saccaka (Mahasaccaka sutta) (Trung A hÃ m, i 240) viášŋt:
"NhÆ° vášy NhÆ° lai náŧ láŧąc tÃŽm kiášŋm Äiáŧu táŧt Äášđp, tÃŽm kiášŋm niáŧm phÃšc lášĄc
táŧi thÆ°áŧĢng, vÃ NhÆ° lai ÄÃĢ Äášŋn váŧi Alara Kalama ráŧi nÃģi:
- âThÆ°a ÄášĄo háŧŊu Kalama, tÃīi muáŧn sáŧng Äáŧi phášĄm hášĄnh bášąng giÃĄo lÃ― vÃ giáŧi
luášt nÃ y.â NgÃ i Alara Kalama nÃģi váŧi NhÆ° lai:
- âÄášĄo háŧŊu hÃĢy áŧ lášĄi ÄÃĒy, cÃēn ÄášĨy lÃ giÃĄo lÃ― mÃ mÃ máŧt ngÆ°áŧi thÃīng tuáŧ
chášģng mášĨy cháŧc táŧą mÃŽnh cÃģ tháŧ quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc vÃ sáŧ ÄášŊc
ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong giÃĄo lÃ― ášĨy.â
Chášģng bao lÃĒu sau NhÆ° lai nhanh chÃģng quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc giÃĄo lÃ― ášĨy. NhÆ°
vášy Äášŋn máŧĐc nÃ y cháŧ viáŧc máŧ mÃīi lÃ láš·p lášĄi ÄÆ°áŧĢc nháŧŊng Äiáŧu ÄÃĢ thuáŧc
lÃēng, NhÆ° lai vÃ nháŧŊng ÄášĄo háŧŊu khÃĄc ÄÃĢ tráŧ thÃ nh chuyÃŠn nghiáŧp. NhÆ° lai
nghÄĐ âTa tuyÃŠn báŧ máŧt giÃĄo lÃ― cáŧ§a trÃ huáŧ, máŧt giÃĄo lÃ― dÃ nh cho bášc tÃīn
trÆ°áŧng ta hiáŧu vÃ biášŋt. Chášģng phášĢi do lÃēng tÃn thÃ nh mÃ Alara ÄÃĢ tuyÃŠn
dášĄy giÃĄo lÃ― cáŧ§a Ãīng, mÃ táŧą chÃnh bášĢn thÃĒn Ãīng ÄÃĢ hiáŧu ÄÆ°áŧĢc, ngáŧ ÄÆ°áŧĢc, sáŧ
ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong ÄÃģ. RášĨt lÃ nhÆ° vášy lášŊm, Alara ÄÃĢ biášŋt vÃ hiáŧu
ÄÆ°áŧĢc giÃĄo lÃ― nÃ y.â Do vášy NhÆ° lai tÃŽm Äášŋn Alara vÃ nÃģi váŧi Ãīng:
- âThÆ°a ÄášĄo háŧŊu Alara, NgÃ i ÄÃĢ quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc vÃ sáŧ ÄášŊc
ÄÆ°áŧĢc giÃĄo lÃ― nÃ y Äášŋn máŧĐc nÃ o vÃ NgÃ i cÃģ tháŧ tuyÃŠn báŧ ÄÆ°áŧĢc nhÆ° thášŋ nÃ o?â
Do nhÃĒn duyÃŠn nhÆ° vášy Alara tuyÃŠn báŧ sáŧ ÄášŊc tÃĄnh khÃīng. Ráŧi NhÆ° lai táŧą
nghÄĐ, âAlara khÃīng cÃģ lÃēng tÃn nhÆ°ng ta cÃģ. Alara khÃīng cÃģ lÃēng dÅĐng,
nhÆ°ng ta cÃģ. Alara khÃīng cÃģ sáŧą táŧnh tháŧĐc nhÆ°ng ta cÃģ. Alara khÃīng cÃģ
Äáŧnh, nhÆ°ng ta cÃģ. Alara khÃīng cÃģ huáŧ nhÆ°ng ta cÃģ. Sáš― nhÆ° thášŋ nÃ o nášŋu ta
náŧ láŧąc quÃĄn triáŧt giÃĄo lÃ― mÃ Alara ÄÃĢ tuyÃŠn báŧ lÃ chÃnh Ãīng ÄÃĢ quÃĄn
triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc, sáŧ ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš ÄÆ°áŧĢc áŧ ÄášĨy.â Chášģng bao
lÃĒu sau ta nhanh chÃģng quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc, sáŧ ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ an
trÃš áŧ ÄášĨy.
Ráŧi NhÆ° lai tÃŽm Äášŋn Alara vÃ bášĄch váŧi NgÃ i:
- âPhášĢi chÄng ÄÃģ lÃ giáŧi hášĄn cáŧ§a giÃĄo lÃ― mÃ chÃnh bášĢn thÃĒn NgÃ i ÄÃĢ quÃĄn
triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc, sáŧ ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ chÃnh NgÃ i ÄÃĢ tuyÃŠn báŧ nhÆ°
vášy?â
- âThÆ°a ÄášĄo háŧŊu, ÄÃģ lÃ giáŧi giáŧi hášĄn cáŧ§a nÃģâ.
- âThÆ°a ÄášĄo háŧŊu, bášĢn thÃĒn tÃīi, tÃīi cÅĐng ÄÃĢ quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi
ÄÆ°áŧĢc, sáŧ ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš ÄÆ°áŧĢc áŧ ÄášĨyâ.
- âThÆ°a ÄášĄo háŧŊu, thášt lÃ thášŊng láŧĢi cho chÃšng ta, quášĢ lÃ thášŊng láŧĢi vÄĐ ÄášĄi
cho chÃšng ta Äáŧ cÃģ ÄÆ°áŧĢc máŧt mÃīn sinh giáŧ thÃ nh bášĄn háŧŊu. ChÃnh lÃ nhÆ° thášŋ
ÄÃģ, giÃĄo lÃ― mÃ chÃnh bášĢn thÃĒn tÃīi ÄÃĢ quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc, sáŧ
ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ tuyÃŠn báŧ, chÃnh giÃĄo lÃ― ášĨy ÄášĄo háŧŊu cÅĐng ÄÃĢ quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc,
lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc, sáŧ ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš ÄÆ°áŧĢc áŧ ÄášĨyâĶ chÃnh lÃ nhÆ° thášŋ ÄÃģ,
tÃīi nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ ÄášĄo háŧŊu cÅĐng nhÆ° thášŋ ášĨy, ÄášĄo háŧŊu nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ tÃīi
cÅĐng nhÆ° thášŋ ášĨy. NÃ y ÄášĄo háŧŊu, giáŧ ÄÃĒy cášĢ hai chÃšng ta nÃŠn cÃđng nhau hiášŋn
dÃĒng cho cáŧng Äáŧng nÃ y.â
Chuyáŧn lÃ nhÆ° vášy, Alara ngÆ°áŧi tháš§y dášĄy cáŧ§a NhÆ° lai ÄÃĢ xem Äáŧ Äáŧ cáŧ§a
mÃŽnh ngang hÃ ng váŧi Ãīng ta vÃ ÄÃĢ tÃīn vinh ta bášąng sáŧą tÃīn vinh náŧi bášt
nhášĨt. NhÆ°ng ta lášĄi nghÄĐ, âgiÃĄo lÃ― nÃ y cháŧ ÄášĄt Äášŋn sáŧą lÃĢnh ngáŧ tÃĄnh khÃīng
cháŧĐ khÃīng dášŦn Äášŋn sáŧą nhÃ m chÃĄn, sáŧą dáŧĐt báŧ luyášŋn ÃĄi, sáŧą chášĨm dáŧĐt kháŧ Äau,
sáŧą táŧch tÄĐnh, trÃ huáŧ siÃŠu viáŧt vÃ Niášŋt bÃ n.â Do khÃīng ham mÃŠ lÃ― thuyášŋt
nÃ y nÃŠn ta báŧ Äi lÃēng khÃīng háŧi tiášŋc."
Ráŧi NgÃ i Äášŋn Uddaka Ramaputta vÃ náŧi dung cÅĐng ÄÆ°áŧĢc diáŧ
n tášĢ bášąng nháŧŊng
láŧi tÆ°ÆĄng táŧą, nhÆ°ng áŧ ÄÃĒy giÃĄo lÃ― ÄÆ°áŧĢc tháŧąc hiáŧn vÃ do Rama, cha cáŧ§a
Uddaka, tuyÃŠn báŧ sáŧ ÄášŊc. ÄášĨy lÃ cášĢnh giáŧi Phi tÆ°áŧng Phi phi tÆ°áŧng. Váŧ
pháš§n Uddaka, Ãīng ta khÃīng muáŧn Äáš·t Gotama ngang hÃ ng váŧi mÃŽnh mÃ cháŧ
cÃīng nhášn NgÃ i lÃ m tháš§y cáŧ§a cÃĄc mÃīn Äáŧ cáŧ§a Ãīng ta mÃ thÃīi. NgÃ i nhášn
thášĨy lÃ― thuyášŋt nÃ y cÅĐng khÃīng tháŧa mÃĢn ÄÆ°áŧĢc NgÃ i nÃŠn lášĄi láš§n náŧŊa báŧ Äi.
âNgÃ i Äášŋn tháŧ giÃĄo váŧi máŧt giÃĄo sÄĐ danh tiášŋng khÃĄc lÃ Uddala Ramaputta.
KhÃīng bao lÃĒu sau, váŧ Äáŧ táŧ thÃīng minh xuášĨt chÃšng Gotama ÄÃĢ thášĨu triáŧt
giÃĄo lÃ― cáŧ§a tháš§y vÃ ÄášŊc Äáŧ bÃĄt thiáŧn vÃī sášŊc táŧĐc táš§ng cao nhášĨt cáŧ§a thiáŧn
vÃī sášŊc, cášĢnh giáŧi Phi tÆ°áŧng, Phi phi tÆ°áŧng, khÃīng cÃēn tri giÃĄc náŧŊa, ášĨy
lÃ bášc thiáŧn cao nhášĨt trong tam giáŧi. Khi ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc thiáŧn nÃ y, tÃĒm tráŧ
nÃŠn vÃī cÃđng tinh vi, tášŋ nháŧ Äáŧn náŧi khÃīng tháŧ nÃģi lÃ cÃģ tÃĒm hÃĒy khÃīng.
VÃ o tháŧi bášĨy giáŧ khÃīng ai ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc thiáŧn nÃ o cao hÆĄn náŧŊa.
Váŧ ÄášĄo sÆ° cao thÆ°áŧĢng ášĨy lášĨy lÃ m hoan háŧ ÄÆ°áŧĢc biášŋt sáŧą thÃ nh cÃīng ráŧąc ráŧĄ
cáŧ§a ngÆ°áŧi Äáŧ táŧ Äáš·c sášŊc cáŧ§a mÃŽnh. NhÆ°ng khÃīng nhÆ° ÄášĄo su trÆ°áŧc, ÄášĄo sÄĐ
Uddaka Ramaputta máŧi NgÃ i nhášn lÃĢnh tráŧn vášđn trÃĄch nhiáŧm dášĄy dáŧ hÃ ng mÃīn
Äáŧ:
"HáŧĄi nÃ y ÄášĄo háŧŊu, tÃīi lášĨy lÃ m hoan háŧ. Thášt vášy, tÃīi vÃī cÃđng hoan háŧ
ÄÆ°áŧĢc gáš·p máŧt ngÆ°áŧi Äáŧng tu tÃ i ÄáŧĐc ÄÃĄng tÃīn kÃnh nhÆ° ÄášĄo háŧŊu. GiÃĄo lÃ― mÃ
Rama ÄÃĢ hiáŧu biášŋt ÄášĄo háŧŊu cÅĐng hiáŧu. GiÃĄo lÃ― mÃ ÄášĄo háŧŊu hiáŧu tÃīi cÅĐng ÄÃĢ
hiáŧu biášŋt. Rama ÄÃĢ nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ hÃīm nay ÄášĄo háŧŊu cÅĐng nhu thášŋ ášĨy. NgÃ y
nay ÄášĄo hÅĐu nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ Rama ÄÃĢ nhÆ° thášŋ ášĨy. Vášy, háŧĄi nÃ y ÄášĄo háŧŊu,
hÃĢy lášĄi ÄÃĒy, ÄášĄo hÅĐu sáš― dášŦn dášŊt nhÃģm ÄášĄo sÄĐ áŧ ÄÃĒy."
Tuy nhiÃŠn Gotama cášĢm thášĨy ÄÃģ cÅĐng chÆ°a phášĢi lÃ máŧĨc tiÃŠu cáŧĐu cÃĄnh. NgÃ i
ÄÃĢ hoÃ n toÃ n chášŋ ngáŧą tÃĒm, mÃŽnh, hoÃ n toÃ n lÃ m cháŧ§ cÃĄi tÃĒm, nhÆ°ng máŧĨc
tiÃŠu cuáŧi cÃđng vášŦn cÃēn mÃĢi áŧ xa. NgÃ i Äang tÃŽm con dÆ°áŧng Niášŋt bÃ n, táŧĐc
lÃ con ÄÆ°áŧng hoÃ n toÃ n siÃŠu thoÃĄt ra jkháŧi vÃēng phiáŧn nÃĢo tráš§m luÃĒn vÃ
tášn diáŧt máŧi hÃŽnh tháŧĐc ÃĄi dáŧĨc.
KhÃīng tháŧa mÃĢn váŧi phÆ°ÆĄng phÃĄp tu tášp cáŧ§a Ramaputta, máŧt láš§n náŧŊa Gotama
lášĄi ra Äi.
Sau khi háŧc tášp váŧi hai ÄášĄo sÆ° náŧi tiášŋng nhášĨt tháŧi ášĨy, Gotama nhášn thášĨy
rášąng khÃīng cÃēn ai cÃģ Äáŧ§ khášĢ nÄng Äáŧ dášŦn dášŊt mÃŽnh thÃ nh táŧąu máŧĨc tiÃŠu vÃŽ
tášĨt cášĢ Äáŧu chÆ°a thoÃĄt kháŧi vÃēng vÃī minh. TáŧŦ ÄÃē NgÃ i khÃīng Äi tÃŽm sáŧą giÃšp
ÄáŧĄ bÃŠn ngoÃ i náŧŊa.
"NhÆ° vášy NhÆ° lai náŧ láŧąc tÃŽm kiášŋm Äiáŧu táŧt Äášđp, tÃŽm kiášŋm niáŧm phÃšc lášĄc
táŧi thÆ°áŧĢng, NhÆ° lai dÃē dášŦm Äášŋn Magadhas, ráŧi Äi Äášŋn Uruvela, máŧt tháŧ
trášĨn nháŧ bÃĐ. áŧ ÄÃģ NhÆ° lai thášĨy máŧt Äáŧa Äiáŧm xinh xášŊn cÃģ máŧt khu ráŧŦng
con, máŧt dÃēng sÃīng trÃīi chášĢy thÆĄ máŧng cÃģ nÆ°áŧc trong vášŊt vÃ nháŧŊng cÃĒy cáš§u
Äášđp, chung quanh lÃ lÃ ng mášĄc cÃģ tháŧ trÃŽ bÃŽnh khášĨt tháŧąc. NÆĄi nÃ y chášŊc
chášŊn lÃ máŧt cháŧ rášĨt thÃch háŧĢp Äáŧ ngÆ°áŧi ta náŧ láŧąc ÄášĄt Äášŋn nháŧŊng Äiáŧu mong
muáŧn. Ráŧi NhÆ° lai ngáŧi xuáŧng ÄÃģ : nÆĄi cháŧn thÃch háŧĢp lÃ ÄÃĒy Äáŧ náŧ láŧąc
phášĨn ÄášĨu."
CÃēn cÃģ ba truyáŧn káŧ
khÃĄc liÃŠn quan Äášŋn giai ÄoášĄn náŧ láŧąc phášĨn ÄášĨu cáŧ§a
Gotama. Máŧt mášŦu truyáŧn nÃģi váŧ máŧt ngÆ°áŧi cáŧ nhÃģm láŧa bášąng chÃ que cáŧ§i
nhÃģm láŧ§a vÃ o máŧt mášĢnh gáŧ tÆ°ÆĄi xanh Æ°áŧt sáŧ§ng báŧ ngÃĒm trong nÆ°áŧc. Anh
chÃ ng ášĨy khÃīng sao cÃģ tháŧ nhÃģm láŧa lÃŠn ÄÆ°áŧĢc, ÄÃģ lÃ hÃŽnh ášĢnh cáŧ§a nháŧŊng tu
sÄĐ kháŧ hášĄnh nhÆ°ng lÃēng cÃēn Äáš§y tham-ÃĄi. TrÆ°áŧng háŧĢp ášĨy cho dÃđ háŧ cÃģ hÃ nh
trÃŽ lÃĒu mau, nghiÃŠm mášt, khÃīn khÃĐo, kháŧ hášĄnh ÄášŊng cay hay khÃīng, háŧ Äáŧu
chášģng tháŧ nÃ o ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc trÃ huáŧ vÃ giÃĄc ngáŧ. ÄÃģ chÃnh lÃ trÆ°áŧng háŧĢp tháŧĐ
nhÃŽ, trÆ°áŧng háŧĢp máŧt anh chÃ ng dÃđng que cáŧ§i chÃ vÃ o mášĢnh gáŧ tÆ°ÆĄi xanh Æ°áŧt
sáŧ§ng, cho dÃđ cÃģ váŧt mášĢnh gáŧ ášĨy ra kháŧi nÆ°áŧc cÅĐng khÃīng cÃģ gÃŽ thay Äáŧi.
Trong trÆ°áŧng háŧĢp tháŧĐé Ēa, anh chÃ ng ášĨy dÃđng mášĢnh gáŧ khÃī, thášŋ lÃ anh ta cÃģ
tháŧ nhÃģm ÄÆ°áŧĢc láŧa. NhÆ° thášŋ lÃ ngÆ°ÆĄi tu kháŧ hášĄnh nášŋu biášŋt gášĄt báŧ vÃ lÃ m
lášŊng dáŧu tham-dáŧĨc, anh ta cÃģ tháŧ ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc trÃ huáŧ vÃ giÃĄc ngáŧ. Äiáŧm quan
tráŧng cáŧ§a ÄoášĄn trÃch dášŦn dÆ°áŧi ÄÃĒy áŧ cháŧ máŧt pháš§n ÄoášĄn vÄn nÃ y cÃģ nguáŧn
gáŧc rášĨt xa xÆ°a nháŧ tÃŽm ÄÆ°áŧĢc trong cÃĄc nguáŧn kinh Äiáŧn Sanskrit, pháš§n
khÃĄc áŧ cháŧ ÄoášĄn vÄn nÃ y cho thášĨy phÆ°ÆĄng phÃĄp thiáŧn Äáŧnh cáŧ§a Phášt giÃĄo lÃ
Äáŧc nhášĨt hay cÃģ vay mÆ°áŧĢn áŧ nháŧŊng nguáŧn tÃīn giÃĄo khÃĄc. NgÆ°áŧi ta dáŧ
dÃ ng
nhášn thášĨy Gotama lÃ ngÆ°áŧi Äáš§u tiÃŠn tháŧąc hÃ nh nháŧŊng phÆ°ÆĄng phÃĄp náŧi tiášŋng
nÃ y trong ÄoášĄn vÄn dÆ°áŧi ÄÃĒy:
ÄášĄi kinh Saccaka mÃī tášĢ hášĄnh tinh tášĨn cáŧ§a Báŧ TÃĄt nhÆ° sau:
LÃšc ášĨy tÆ° tÆ°áŧng sau ÄÃĒy Äášŋn váŧi ta:
Hay lÃ ta cášŊn cháš·t rÄng lášĄi, ÃĐp lÆ°áŧĄi sÃĄt vÃ o nášŊp váŧng, ráŧi dÃđng tÃĒm
(thiáŧn) ÄÃĻ nÃĐn, chášŋ ngáŧą, vÃ tiÃŠu diáŧt nháŧŊng tÆ° tÆ°áŧng (bášĨt thiáŧn)!
Ráŧi NhÆ° lai cášŊn cháš·t rÄng lášĄi, ÃĐp lÆ°áŧĄi sÃĄt vÃ o nášŊp váŧng, vÃ náŧ láŧąc ÄÃĻ
nÃĐn, chášŋ ngáŧą, vÃ tiÃŠu diáŧt nháŧŊng tÆ° tÆ°áŧng (bášĨt thiáŧn) bášąng tÃĒm (thiáŧn).
LÃšc ta chiášŋn ÄášĨu nhÆ° vášy thÃŽ máŧ hÃīi táŧŦ trong nÃĄch chášĢy tuÃīn ra.
NhÆ° ngÆ°áŧi mášĄnh nášŊm lášĨy Äáš§u hay hai vai máŧt ngÆ°áŧi yášŋu ráŧi ÄÃĻ xuáŧng, dÃđng
sáŧĐc cÆ°áŧĄng bÃĄch vÃ khášŊc pháŧĨc, khÃīng cho ngÃģc lÃŠn, cÅĐng dÆ°áŧng thášŋ ášĨy, ta
chiášŋn ÄášĨu vÃ khášŊc pháŧĨc (nháŧŊng tÆ° tÆ°áŧng bášĨt thiáŧn).
Sáŧą tinh tášĨn cáŧ§a ta quášĢ thášt kiÃŠn trÃŽ vÃ bášĨt khuášĨt. TÃĒm niáŧm cáŧ§a ta thášt
lÃ váŧŊng chášŊc vÃ khÃīng háŧ chao Äáŧng. Tuy nhiÃŠn, thÃĒn ta mÃēn máŧi vÃ khÃīng
an lášĄc sau khi cáŧ gášŊng máŧt cÃĄch Äau kháŧ - tháŧ xÃĄc phášĢi cháŧu khuášĨt pháŧĨc
trÆ°áŧc sáŧą náŧ láŧąc kiÃŠn trÃŽ. Máš·c dáš§u nháŧŊng cášĢm giÃĄc Äau Äáŧn phÃĄt sanh Äášŋn
thÃĒn ta , nÃģ khÃīng chášŋ ngáŧą ÄÆ°áŧĢc tÃĒm ta.
LÃšc ášĨy NhÆ° lai nghÄĐ nhÆ° sau: hay ta tháŧ trau giáŧi phÃĄp hÃ nh thiáŧn nÃn
tháŧ!
Ráŧi ta kiáŧm soÃĄt cháš·t cháš― hÆĄi-tháŧ-vÃī vÃ hÆĄi-tháŧ-ra, táŧŦ miáŧng vÃ mÅĐi. Khi
ta kiáŧm soÃĄt hÆĄi-tháŧ-vÃī, tháŧ-ra, áŧ miáŧng vÃ áŧ mÅĐi, thÃŽ cÃģ luáŧng hÆĄi
thoÃĄt ra táŧŦ láŧ tai, tášĄo nÃŠn máŧt tháŧĐ ÃĒm thanh to láŧn khÃĄc thÆ°áŧng. HÆĄi giÃģ
thoÃĄt ra táŧŦ hai áŧng tháŧĨt cáŧ§a anh tháŧĢ rÃĻn kÃŠu nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ lÃšc ta
ngáŧŦng tháŧ, luáŧng hÆĄi táŧŦ láŧ tai thoÃĄt ra tášĄo máŧt ÃĒm thanh cÅĐng to nhÆ° thášŋ
ášĨyâĶ Ráŧi NhÆ° lai nghÄĐ: hay ta tháŧ trau giáŧi phÃĄp hÃ nh thiáŧn nÃn tháŧ! Thášŋ
lÃ ta kiáŧm soÃĄt cháš·t cháš― hÆĄi-tháŧ-vÃī vÃ hÆĄi-tháŧ-ra, táŧŦ miáŧng vÃ mÅĐi. Khi
ta kiáŧm soÃĄt hÆĄi-tháŧ-vÃī, tháŧ-ra, áŧ miáŧng vÃ áŧ mÅĐi, thÃŽ cÃģ luáŧng hÆĄi
thoÃĄt ra táŧŦ láŧ tai, tášĄo nÃŠn máŧt tháŧĐ ÃĒm thanh to láŧn khÃĄc thÆ°áŧng. HÆĄi giÃģ
thoÃĄt ra táŧŦ hai áŧng tháŧĨt cáŧ§a anh tháŧĢ rÃĻn kÃŠu nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ lÃšc ta
ngáŧŦng tháŧ, luáŧng hÆĄi táŧŦ láŧ tai thoÃĄt ra tášĄo máŧt ÃĒm thanh cÅĐng to nhÆ° thášŋ
ášĨyâĶ
DášŦu sao, hášĄnh tinh tášĨn cáŧ§a ta vášŦn kiÃŠn trÃŽ vÃ bášĨt khuášĨt. TÃĒm niáŧm cáŧ§a ta
vášŦn váŧŊng chášŊc vÃ khÃīng háŧ chao Äáŧng. Tuy nhiÃŠn, thÃĒn ta mÃēn máŧi vÃ khÃīng
an lášĄc sau khi cáŧ gášŊng máŧt cÃĄch Äau kháŧ - tháŧ xÃĄc phášĢi cháŧu khuášĨt pháŧĨc
trÆ°áŧc sáŧą náŧ láŧąc kiÃŠn trÃŽ. Máš·c dáš§u nháŧŊng cášĢm giÃĄc Äau Äáŧn phÃĄt sanh Äášŋn
thÃĒn ta , nÃģ khÃīng chášŋ ngáŧą ÄÆ°áŧĢc tÃĒm ta.
Ráŧi tÆ° tÆ°áŧng sau ÄÃĒy Äášŋn váŧi ta: Hay lÃ ta tháŧ trau giáŧi phÃĄp nÃn tháŧ!
Ráŧi NhÆ° lai kiáŧm soÃĄt hÆĄi-tháŧ-vÃī, tháŧ ra táŧŦ miáŧng, mÅĐi vÃ tai. LÃšc ngáŧŦng
tháŧ bášąng miáŧng, mÅĐi vÃ tai thÃŽ hÆĄi (báŧ dáŧn ÃĐp) Äášp mášĄnh trong Äáš§u ta .
NhÆ° cÃģ ngÆ°áŧi thášt mášĄnh khoan vÃ o sáŧ ta máŧt lÆ°áŧĄi khoan thášt bÃĐn, khi tÃīi
ngáŧŦng tháŧ, hÆĄi Äášp vÃ o Äáš§u ta cÅĐng lÃ m Äau Äáŧn nhÆ° vášy. Máš·c dáš§u nháŧŊng
cášĢm giÃĄc Äau Äáŧn nhÆ° vášy phÃĄt sanh áŧ thÃĒn ta, nÃģ khÃīng ášĢnh hÆ°áŧng Äášŋn tÃĒm
ta chÃšt nÃ o.
LÃšc ášĨy NhÆ° lai táŧą nghÄĐ: Hay ta tháŧ hÃ nh phÃĄp thiáŧn nÃn tháŧ ášĨy máŧt láš§n
náŧŊa!
Ráŧi NhÆ° lai kiáŧm soÃĄt hÆĄi-tháŧ-vÃī, tháŧ-ra táŧŦ miáŧng, mÅĐi vÃ tai. VÃ lÃšc ta
ngáŧŦng tháŧ, Äáš§u ta nghe Äau bÆ°ng lÃŠn. TrášĄng thÃĄi Äau Äáŧn kinh kháŧ§ng lÃšc
bášĨy giáŧ giáŧng nhÆ° cÃģ máŧt láŧąc sÄĐ dÃđng dÃĒy tháŧŦng siášŋt cháš·t Äáš§u ta lášĄi. Tuy
nhiÃŠn, hášĄnh tinh tášĨn cáŧ§a ta vášŦn máŧt máŧąc kiÃŠn trÃŽ. NháŧŊng cášĢm giÃĄc Äau Äáŧn
ášĨy khÃīng gÃĒy ášĢnh háŧng Äášŋn tÃĒm ta.
LÃšc ášĨy NhÆ° lai táŧą nghÄĐ: Hay ta tháŧ hÃ nh thiáŧn váŧ phÃĄp nÃn tháŧ máŧt láš§n
náŧŊa!
Ráŧi NhÆ° lai ngÆ°ng tháŧ bášąng miáŧng, mÅĐi vÃ tai. Khi ta kiáŧm soÃĄt hÆĄi tháŧ
nhÆ° thášŋ ášĨy thÃŽ máŧt luáŧng hÆĄi mášĄnh tháŧc xuyÃŠn qua báŧĨng ta. TÃŠn Äáŧ táŧ,
thiáŧn ngháŧ hay máŧi tášp sáŧą, dÃđng dao bÃĐn rášĄch máŧt ÄÆ°áŧng trÃŠn báŧĨng, lÃ m
Äau Äáŧn thášŋ nÃ o thÃŽ luáŧng giÃģ mášĄnh tháŧc xuyÃŠn qua báŧĨng lÃ m ta Äau Äáŧn
dÆ°áŧng ášĨy. Tuy nhiÃŠn ta vášŦn máŧt máŧąc kiÃŠn trÃŽ tinh tášĨn. NháŧŊng cášĢm giÃĄc Äau
Äáŧn ášĨy khÃīng ášĢnh hÆ°áŧng Äášŋn tÃĒm ta.
Láš§n náŧŊa NhÆ° lai táŧą nghÄĐ: hay ta tháŧ hÃ nh thiáŧn thÃŠm váŧ phÃĄp nÃn tháŧ!
Ráŧi NhÆ° lai kiáŧm soÃĄt hÆĄi-tháŧ-ra, tháŧ-vÃ o táŧŦ miáŧng, mÅĐi vÃ tai. VÃ khi
nÃn tháŧ nhÆ° vášy ta cášĢm giÃĄc nhÆ° cÃģ máŧt ngáŧn láŧa to kháŧ§ng khiášŋp báŧŦng lÃŠn
vÃ bao trÃđm lášĨy ta. NhÆ° cÃģ hai tay láŧąc sÄĐ nášŊm cháš·t máŧt tÃŠn yášŋu áŧt nÆ°áŧng
y trÃŠn Äáŧng láŧa than Äang chÃĄy Äáŧ cho Äášŋn lÃšc hoÃ n toÃ n thiÃŠu ráŧĨi, láŧa
thiÃŠu Äáŧt thÃĒn tÃīi lÃšc ngáŧŦng tháŧ cÅĐng nÃģng dÆ°áŧng thášŋ ášĨy. Tuy nhiÃŠn, ta
vášŦn kiÃŠn trÃŽ tinh tášĨn. NháŧŊng cášĢm giÃĄc Äau Äáŧn ášĨy khÃīng chášŋ ngáŧą ÄÆ°áŧĢc tÃĒm
ta.
LÃšc ášĨy cÃģ nháŧŊng váŧ Tráŧi thášĨy NhÆ° lai vášy thÃŽ nÃģi váŧi nhau: ÄášĄo SÄĐ Gotama
ÄÃĢ chášŋt! VÃ i váŧ khÃĄc ghi nhášn: ÄášĄo SÄĐ Gotama chÆ°a chášŋt hášģn, nhÆ°ng Äang
chášŋt dáš§n! Trong lÃšc ášĨy cÅĐng cÃģ váŧ nÃģi: ÄášĄo SÄĐ Gotama chÆ°a chášŋt hášģn cÅĐng
khÃīng phášĢi Äang chášŋt dáš§n. NgÃ i lÃ máŧt váŧ A La HÃĄn. ÄÃĒy lÃ láŧi sáŧng cáŧ§a
máŧt váŧ A La HÃĄn."
Ráŧi NhÆ° lai nghÄĐ: hay ta tháŧ hÃ nh phÃĄp tuyáŧt tháŧąc!
LÃšc ášĨy cÃģ nháŧŊng váŧ Tráŧi Äášŋn gáš§n NhÆ° lai vÃ nÃģi: "BášĄch NgÃ i, xin NgÃ i cháŧ
nÃŠn hÃ nh phÃĄp tuyáŧt tháŧąc. Nášŋu NgÃ i tuyáŧt Äáŧi khÃīng dÃđng vášt tháŧąc náŧŊa thÃŽ
chÃšng tÃīi sáš― rÃģt trÃŠn thÃĒn NgÃ i nháŧŊng chášĨt báŧ cáŧ§a cášĢnh Tráŧi Äáŧ cho nÃģ
thášĨm vÃ o láŧ chÃĒn lÃīng vÃ nuÃīi sáŧng NgÃ i.
VÃ NhÆ° lai nghÄĐ: nášŋu ta hÃ nh phÃĄp tuyáŧt tháŧąc mÃ cÃĄc váŧ Tráŧi lášĄi rÃģt chášĨt
báŧ cáŧ§a cášĢnh Tráŧi Äáŧ nuÃīi sáŧng thÃĒn nÃ y thÃŽ quášĢ lÃ máŧt Äiáŧu gian dáŧi, nÃŠn
tÃīi táŧŦ cháŧi rášąng: "Äiáŧu ášĨy khÃīng cáš§n thiášŋt."
LÃšc ášĨy NhÆ° lai suy nghÄĐ nhÆ° sau: hay ta tháŧ dÃđng chÃšt Ãt vášt tháŧąc, máŧi
láš§n cháŧ máŧt chÃšt thÃīi, máŧt Ãt nÆ°áŧc Äášu xanh hay rau cáŧ, hay Äášu Äáŧ, hay
Äášu trášŊng.
Khi mÃ NhÆ° lai cháŧ dÃđng thášt Ãt vášt tháŧąc nhÆ° thášŋ, áŧ tháŧ Äáš·c hay tháŧ
láŧng, thÃŽ thÃĒn ta tráŧ nÃŠn cáŧąc káŧģ gáš§y yášŋu. VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, nháŧŊng báŧ
phášn láŧn vÃ nháŧ trong thÃĒn áŧm gáš§y khÃīng khÃĄc nÃ o nháŧŊng cáŧng cáŧ áŧng hay
nháŧŊng cÃĒy ÄÄng tam thášĢo. VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, bÃ n táŧa cáŧ§a ta cháŧ cÃēn bášąng
cÃĄi mÃģng cáŧ§a con lášĄc ÄÃ . VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, xÆ°ÆĄng sáŧng ta cÅĐng nhÆ° máŧt
xÃĒu chuáŧi dáŧąng ÄáŧĐng lÃŠn vÃ cong vÃ o. VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, xÆ°ÆĄng sÆ°áŧn ta
táŧąa nhÆ° máŧt cÃĄi sÆ°áŧn nhÃ báŧ sáŧĨp Äáŧ. VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, mášŊt ta khÃīng khÃĄc
nÃ o hÃŽnh ášĢnh cáŧ§a nháŧŊng ngÃīi sao mÃ ta cÃģ tháŧ thášĨy dÆ°áŧi máŧt cÃĄi giášŋng
sÃĒu. VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, trÃĄi mÆ°áŧp ÄášŊng cášŊt ra lÃšc cÃēn tÆ°ÆĄi ráŧi Äem phÆĄi,
giÃģ vÃ nášŊng lÃ m da mÆ°áŧp teo lášĄi, nhÄn nhÃģ vÃ hÃĐo tÃ n thášŋ nÃ o thÃŽ da Äáš§u
ta lÃšc ášĨy cÅĐng nhÄn nhÃģ vÃ hÃĐo tÃ n nhÆ° thášŋ ášĨy. Khi muáŧn ráŧ da báŧĨng thÃŽ
ta ÄáŧĨng nhášąm xÆ°ÆĄng sáŧng, cÃēn khi muáŧn ráŧ xÆ°ÆĄng sáŧng thÃŽ ta lášĄi ÄáŧĨng nhášąm
da báŧĨng, vÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc da báŧĨng tÃīi ÃĐp sÃĄt vÃ o xÆ°ÆĄng sáŧng. LÃšc muáŧn
ÄáŧĐng dášy cho thoášĢi mÃĄi, thÃŽ ta luáŧng cuáŧng tÃĐ ngÃĢ xuáŧng vÃŽ thiášŋu vášt
tháŧąc. Ta Äášp nhášđ trÃŠn chÃĒn, tay Äáŧ lÃ m cho thÃĒn mÃŽnh sáŧng lášĄi, lÃšc Äášp
nhÆ° thášŋ, lÃīng trÃŠn mÃŽnh ta lášĢ tášĢ rÆĄi xuáŧng ÄášĨt do ÄÃĢ chášŋt gáŧc vÃŽ thiášŋu
vášt tháŧąc.
ThášĨy NhÆ° lai nhÆ° vášy, cÃģ ngÆ°áŧi nÃģi: 'ÄášĄo SÄĐ Gotama Äen'. VÃ i ngÆ°áŧi nÃģi:
'ÄášĄo SÄĐ Gotama khÃīng Äen mÃ lÃ nÃĒu'. CÅĐng cÃģ ngÆ°áŧi nÃģi: 'ÄášĄo SÄĐ Gotama
khÃīng Äen mÃ cÅĐng khÃīng nÃĒu, mÃ u da cáŧ§a Ãīng ta lÃ mÃ u da ca,é§ mÃ u da sÃĄng
sáŧ§a vÃ trong trášŧo cáŧ§a ta tÃ n táŧ Äášŋn nhÆ° thášŋ ášĨy vÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc.
Ráŧi tÆ° tÆ°áŧng sau ÄÃĒy phÃĄt sinh Äášŋn váŧi NhÆ° lai : dáš§u cÃĄc ÄášĄo sÄĐ hay cÃĄc
nhÃ tu kháŧ hášĄnh trong quÃĄ kháŧĐ ÄÃĢ cháŧu nháŧŊng cášĢm giÃĄc nháŧĐc nháŧi, Äau Äáŧn,
dáŧŊ dáŧi hay xÃģt xa nhÆ° thášŋ nÃ o, thÃŽ cÅĐng Äášŋn máŧĐc nÃ y lÃ cÃđng, khÃīng tháŧ
hÆĄn náŧŊa. Dáš§u cÃĄc ÄášĄo sÄĐ hay cÃĄc nhÃ tu kháŧ hášĄnh trong tÆ°ÆĄng lai sáš― cháŧu
nháŧŊng cášĢm giÃĄc nháŧĐc nháŧi, Äau Äáŧn, dáŧŊ dáŧi hay xÃģt xa thášŋ nÃ o, thÃŽ cÅĐng
Äášŋn máŧĐc nÃ y lÃ cÃđng, khÃīng tháŧ hÆĄn. Tuy nhiÃŠn, ÄÃĢ trášĢi qua bao nhiÃŠu
khášŊc kháŧ, khÃģ khÄn vÃ Äau Äáŧn mÃ ta khÃīng ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc Äiáŧu chi táŧt Äášđp,
xáŧĐng ÄÃĄng váŧi sáŧą giÃĄc ngáŧ cao thÆ°áŧĢng vÃ trÃ tuáŧ vÆ°áŧĢt hášģn nháŧŊng trášĄng
thÃĄi cao thÆ°áŧĢng cáŧ§a loÃ i ngÆ°áŧi. Hay lÃ cÃēn con ÄÆ°áŧng nÃ o khÃĄc dášŦn Äášŋn
giÃĄc ngáŧ chÄng?"
(ÄoášĄn trÃch dášŦn cáŧ§a HT Narada trong quyáŧn The Buddha and His teaching, trÃch lÆ°áŧĢc táŧŦ bášĢn tiášŋng Viáŧt cáŧ§a PhášĄm
Kim KhÃĄnh ÄÆ°áŧĢc sáŧa cháŧŊa ÄÃīi cháŧ)
Ráŧi NhÆ° lai nghÄĐ, bÃĒy giáŧ NhÆ° lai nháŧ lášĄi háŧi NhÆ° lai cÃēn áŧ váŧi pháŧĨ
vÆ°ÆĄng, lÃšc ra ngoášĄi thÃ nh cÃģ láš§n NhÆ° lai ÄÃĢ ngáŧi táŧa thiáŧn dÆ°áŧi bÃģng cÃĒy
trong tÃĒm khÃīng cÃēn cÃģ tÆ° tÆ°áŧng tham dáŧĨc, khÃīng cÃēn cÃģ tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy,
ta ÄÃĢ ÄášĄt Äášŋn cášĢnh thiáŧn tháŧĐ nhášĨt Äáš§y háŧ· lášĄc táŧŦ trong sáŧą táŧch tÄĐnh kášŋt
háŧĢp váŧi lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm. CÃģ láš― ÄÃĒy lÃ con ÄÆ°áŧng dášŦn Äášŋn giÃĄc ngáŧ.
Ráŧi dÃđng sáŧą kášŋt háŧĢp táŧnh tháŧĐc váŧi Ã― tháŧĐc lÃ m con ÄÆ°áŧng Äi Äášŋn giÃĄc ngáŧ.
NhÆ° lai lášĄi nghÄĐ, tášĄi sao ta lášĄi sáŧĢ hÃĢi trášĄng thÃĄi háŧ· lášĄc khÃīng vÆ°áŧng
bášn tham dáŧĨc vÃ tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy? VÃ ta lášĄi nghÄĐ, ta khÃīng nÃŠn sáŧĢ hÃĢi
trášĄng thÃĄi háŧ· lášĄc khÃīng vÆ°áŧng bášn tham dáŧĨc vÃ tÆ° tuáŧng tÃ vášĄy ášĨy.
Ráŧi ta lášĄi nghÄĐ, bášąng váŧi cÆĄ tháŧ suy yášŋu nhÆ° thášŋ nÃ y ta thášt khÃģ mÃ cÃģ
tháŧ ÄášĄt trášĄng thÃĄi háŧ· lášĄc ášĨy ÄÆ°áŧĢc. Nášŋu bÃĒy giáŧ ta tháŧ dÃđng tháŧąc phášĐm
thÃī, cÆĄm, sáŧŊa chua,âĶ thÃŽ sáŧą tháŧ sáš― ra tháŧ nÃ o? Khi ášĨy nÄm váŧ sÆ° theo háš§u
ta cÃģ Ã― nghÄĐ lÃ "khi ÄášĄo sÄĐ Gotama ÄášŊc ÄášĄo NgÃ i sáš― nÃģi ÄášĄo ášĨy cho mÃŽnh."
NhÆ°ng khi ta dÃđng tháŧąc phášĐm thÃī, gášĄo vÃ sáŧŊa chua, nÄm váŧ sÆ° ášĨy nhÃ m
chÃĄn, nÃģi rášąng "ÄášĄo sÄĐ Gotama sáŧng Äáŧi láŧĢi dÆ°áŧĄng, Ãīng ta ÄÃĢ báŧ tu trÃŽ,
Ãīng ta sáš― quay theo Äáŧi sáŧng láŧĢi dÆ°áŧĄng."
BášĨy giáŧ sau khi Än uáŧng vÃ pháŧĨc háŧi sáŧĐc khoášŧ tráŧ lášĄi, tuyáŧt khÃīng vÆ°áŧng
bášn tham dáŧĨc vÃ tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy NhÆ° lai ÄášĄt Äášŋn vÃ an trÃš trong cášĢnh
thiáŧn tháŧĐ nhášĨt Äáš§y háŧ· lášĄc táŧŦ trong sáŧą táŧch tÄĐnh kášŋt háŧĢp váŧi lÃ― luášn vÃ
suy nghiáŧm. DÃđ cášĢm giÃĄc háŧ· lášĄc phÃĄt sinh nÃģ vášŦn khÃīng chášŋ ngáŧą ÄÆ°áŧĢc tÃĒm
ta. Ráŧi ngÆ°ng lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm, NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong
cášĢnh thiáŧn tháŧĐ nhÃŽ Äáš§y háŧ· lášĄc do tÃĒm Äáŧnh, náŧi tášĄi táŧch tÄĐnh, tráŧĨ tÃĒm
vÃ o máŧt cháŧ khÃīng cÃēn lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm. HÆ°áŧng sáŧą xášĢ ly vÃ o háŧ· vÃ
sÃĒn NhÆ° lai an trÃš bášąng táŧnh tháŧĐc vÃ Ã― tháŧĐc ráŧi kinh nghiáŧm ÄÆ°áŧĢc diáŧu
lášĄc bášĢn thÃĒn, ÄÃģ lÃ Äiáŧu mÃ nháŧŊng bášc tÃīn tÃšc gáŧi lÃ "an trÃš bášąng xášĢ ly,
táŧnh tháŧĐc vÃ phÃšc lášĄc", vÃ NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc cÅĐng nhÆ° an trÃš ÄÆ°áŧĢc trong
thiáŧn cášĢnh tháŧĐ ba. XášĢ ly háŧ· lášĄc, xášĢ ly Äau kháŧ, trÆ°áŧc khi tÆ° tÆ°áŧng buáŧn
vui biášŋn mášĨt, NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong cášĢnh thiáŧn tháŧĐ tÆ°, cášĢnh
thiáŧn khÃīng cÃēn Äau kháŧ, khÃīng cÃēn háŧ· lášĄc mÃ cháŧ cÃēn Äáš§y sáŧą thanh táŧnh
cáŧ§a tÃĒm táŧnh tháŧĐc vÃ táŧch tÄĐnh.
Bášąng váŧi tÃĒm ÄÃĢ Äáŧnh, thanh táŧnh, tinh khiášŋt, khÃīng táŧģ vášŋt (vÃī nhiáŧ
m),
phiáŧn nÃĢo diáŧt, bášĨt tháŧi chuyáŧn, dáŧ
uáŧn nášŊn, kiÃŠn Äáŧnh NhÆ° lai hÆ°áŧng tÃĒm
váŧ sáŧą nháŧ lášĄi nháŧŊng kiášŋp quÃĄ kháŧĐ (TÃšc mášĄng minh). NhÆ° lai nháŧ lášĄi nhiáŧu
kiášŋp nhÆ° thášŋ nÃ y: Äáš§u tiÃŠn máŧt kiášŋp, hai kiášŋp, ráŧi ba kiášŋp, ráŧi báŧn, ráŧi
nÄm, mÆ°áŧi, hai mÆ°ÆĄi, Äášŋn nÄm mÆ°ÆĄi, ráŧi máŧt trÄm, máŧt ngÃ n, máŧt trÄm
ngÃ n, ráŧi sáŧą phÃĒn tÃĄn cáŧ§a nhiáŧu chÃĒu káŧ· thášŋ gian, ráŧi sáŧą phÃĄt triáŧn cáŧ§a
nhiáŧu chÃĒu káŧ· thášŋ gian ráŧi cášĢ hai, sáŧą phÃĒn tÃĄn vÃ sáŧą phÃĄt triáŧn cáŧ§a
nhiáŧu chÃĒu káŧ· thášŋ gian. áŧ ÄÃĒy NhÆ° lai tÃŠn gÃŽ, sanh trÆ°áŧng trong gia ÄÃŽnh
nÃ o, giai cášĨp nÃ o, kiÃŠng cáŧ Äiáŧu gÃŽ, vui thÃch vÃ Äau kháŧ thášŋ nÃ o vÃ
chášŋt chÃģc cÃĄch nÃ o. TáŧŦ cášĢnh ášĨy ra Äi NgÃ i tÃĄi sanh vÃ o cášĢnh nÃ o. Ráŧi tÃŠn
gÃŽ, sanh trÆ°áŧng trong gia ÄÃŽnh nÃ o, giai cášĨp nÃ o, kiÃŠng cáŧ Äiáŧu gÃŽ, vui
thÃch vÃ Äau kháŧ thášŋ nÃ o vÃ chášŋt cÃĄch nÃ o. Ráŧi táŧŦ ÄÃģ ra Äi, tÃĄi sanh vÃ o
cášĢnh náš§y.
NhÆ° thášŋ NhÆ° lai háŧi nháŧ cÃĄch tháŧĐc tÃĄi sanh vÃ nhiáŧu chi tiášŋt váŧ nháŧŊng
kiášŋp sáŧng quÃĄ kháŧĐ.
ÄÃĒy, hášģn vášy, lÃ Tuáŧ giÃĄc Äáš§u tiÃŠn mÃ NhÆ° lai cháŧĐng ngáŧ lÃšc quÃĄn chiášŋu
láš§n tháŧĐ nhášĨt, ÄÃŠm thÃ nh ÄášĄo.
(ÄoášĄn trÃch dášŦn cáŧ§a HT Narada trong quyáŧn The Buddha and His teaching trÃch lÆ°áŧĢc táŧŦ bášĢn tiášŋng Viáŧt cáŧ§a PhášĄm
Kim KhÃĄnh ÄÆ°áŧĢc sáŧa cháŧŊa ÄÃīi cháŧ)
Bášąng váŧi tÃĒm ÄÃĢ Äáŧnh, thanh táŧnh, tinh khiášŋt, khÃīng táŧģ vášŋt (vÃī nhiáŧ
m),
phiáŧn nÃĢo diáŧt, bášĨt tháŧi chuyáŧn, dáŧ
uáŧn nášŊn, kiÃŠn Äáŧnh NhÆ° lai hÆ°áŧng tÃĒm
váŧ sáŧą tri giÃĄc hiáŧn tÆ°áŧĢng chášŋt vÃ tÃĄi sinh cáŧ§a chÃšng sanh (ThiÃŠn nhÃĢn
minh). Bášąng váŧi nhÃĢn quan phášĄm thiÃŠn, thanh táŧnh vÃ siÃŠu phÃ m ta nhÃŽn
thášĨy chÃšng sanh chášŋt Äi ráŧi tÃĄi sanh tráŧ lášĄi, dÆ°áŧi cÃĩi thášĨp cÅĐng nhÆ°
trÃŠn cÃĩi cao, bášąng mÃ u da táŧt cÅĐng nhÆ° mÃ u da xášĨu, trong cášĢnh Äáŧi hášĄnh
phÃšc hay kháŧ Äau tuáŧģ nghiáŧp cÄn cáŧ§a háŧ. NháŧŊng chÃšng sanh sáŧng Äáŧi tÃ máŧĩ
bášąng hÃ nh, ngáŧŊ vÃ Ã―, nÃģi Äiáŧu tÃ máŧĩ váŧi nháŧŊng bášc tÃīn tÃšc, nháŧŊng chÃšng
sanh váŧi tÃ kiášŋn, hÃ nh nghiáŧp do tÃ kiášŋn, sau khi thÃĒn xÃĄc tan rÃĢ sáš―
sanh vÃ o cášĢnh kháŧ sáŧ Äáŧn Äau trong Äáŧa ngáŧĨc. NháŧŊng chÃšng sanh sáŧng Äáŧi
táŧt lÃ nh bášąng hÃ nh, ngáŧŊ vÃ Ã―, khÃīng nÃģi Äiáŧu tÃ vášĄy váŧi nháŧŊng bášc tÃīn
tÃšc, nháŧŊng chÃšng sanh váŧi chÃĄnh kiášŋn, hÃ nh nghiáŧp do chÃĄnh kiášŋn, sau khi
thÃĒn xÃĄc tan rÃĢ sáš― sanh vÃ o cášĢnh hášĄnh phÃšc trÃŠn nháŧŊng cÃĩi tráŧiâĶ
ÄÃĒy lÃ Tuáŧ giÃĄc tháŧĐ nhÃŽ mÃ NhÆ° lai cháŧĐéŪ§ ngáŧ khi quÃĄn chiášŋu láš§n tháŧĐ nhÃŽ
ÄÃŠm thÃ nh ÄášĄo.
Bášąng váŧi tÃĒm ÄÃĢ Äáŧnh, thanh táŧnh, tinh khiášŋt, khÃīng táŧģ vášŋt (vÃī nhiáŧ
m),
phiáŧn nÃĢo diáŧt, bášĨt tháŧi chuyáŧn, dáŧ
uáŧn nášŊn, kiÃŠn Äáŧnh NhÆ° lai hÆ°áŧng tÃĒm
tÃŽm hiáŧu váŧ sáŧą tášn diáŧt cÃĄc phÃĄp lášu hoáš·c (Lášu tášn minh). Do vášy NhÆ° lai
lÄĐnh ngáŧ ÄÆ°áŧĢc chÃĒn lÃ― váŧ âÄÃĒy lÃ sáŧą kháŧ,â do vášy NhÆ° lai lÄĐnh ngáŧ ÄÆ°áŧĢc
chÃĒn lÃ― váŧ ânguyÃŠn nhÃĒn cáŧ§a kháŧâ, vÃ do vášy NhÆ° lai lÄĐnh ngáŧ ÄÆ°áŧĢc chÃĒn
lÃ― váŧ âÄÃĒy lÃ sáŧą diáŧt kháŧ,â do vášy NhÆ° lai lÄĐnh ngáŧ ÄÆ°áŧĢc chÃĒn lÃ― váŧ âÄÃĒy
lÃ con ÄÆ°áŧng dášŦn Äášŋn sáŧą diáŧt kháŧ.â Do vášy NhÆ° lai lÄĐnh ngáŧ ÄÆ°áŧĢc âÄÃĒy lÃ
nháŧŊng lášu hoáš·ïĢĶ#146;..âÄÃĒy lÃ nguyÃŠn nhÃĒn cáŧ§a lášu hoáš·cââĶâÄÃĒy lÃ sáŧą diáŧt
tášn lášu hoáš·cââĶ âÄÃĒy lÃ con ÄÆ°áŧng dášŦn Äášŋn sáŧą diáŧt tášn lášu hoáš·câ. NhÆ° lai
hiáŧu vÃ nhášn tháŧĐc nhÆ° thášŋ, tÃĒm ta giášĢi thoÃĄt cÃĄc lášu tham dáŧĨc, cÃĄc lášu
tham háŧŊu, cÃĄc lášu vÃī minh. VÃ NhÆ° lai ÄÆ°áŧĢc giášĢi thoÃĄt, bášĢn thÃĒn NhÆ° lai
hiáŧn rÃĩ Ã― tháŧĐc váŧ sáŧą giášĢi thoÃĄt ÄÃģ. NhÆ° lai nhášn rÃĩ sáŧą sanh ÄÃĢ diáŧt, Äáŧi
phášĄm hášĄnh ÄÃĢ ÄÆ°áŧĢc viÃŠn mÃĢn, ÄÃĢ lÃ m xong nháŧŊng viáŧc cáš§n phášĢi lÃ m, khÃīng
cÃēn tráŧ lášĄi trášĄng thÃĄi nÃ y náŧŊa. ÄÃĒy lÃ Tuáŧ giÃĄc tháŧĐ ba mÃ NhÆ° lai cháŧĐéŪ§
ngáŧ khi quÃĄn chiášŋu láš§n tháŧĐ ba vÃ o ÄÃŠm ášĨy. VÃī minh ÄÃĢ tan, tuáŧ giÃĄc ÄÃĢ
khai máŧ. BÃģng táŧi ÄÃĢ cuáŧn Äi, ÃĄnh sÃĄng ÄÃĢ chan hÃēa. VÃ NhÆ° lai an trÃš
trong táŧnh giÃĄc, dÅĐng khÃ vÃ cÆ°ÆĄng quyášŋt."
II-NHáŧŪNG CHI TIášūT QUAN TRáŧNG KHÃC
1- PhÆ°ÆĄng ÄášĢng bášĢn kháŧi kinh cÃģ nhiáŧu chi tiášŋt thÃš váŧ khÃĄc: Sau khi
khoÃĄc ÃĄo ÄášĄo sÄĐ kháŧ hášĄnh Gotama Äášŋn táŧnh cáŧc cáŧ§a máŧt náŧŊ hÃ nh giášĢ BÃ la
mÃīn tÃŠn Saki, ráŧi táŧnh cáŧc cáŧ§a náŧŊ hÃ nh giášĢ BÃ la mÃīn khÃĄc tÃŠn Padma, sau
ÄÃģ gáš·p hÃ nh giášĢ Raivata, hÃ nh giášĢ Rajaka con trai cáŧ§a Trimandika, cuáŧi
cÃđng NgÃ i Äášŋn Vaisali ráŧi gáš·p ÄášĄo sÄĐ Alara.
Kinh XuášĨt gia
(Pabbajja-sutta) ghi rášąng sau sau khi xuášĨt gia, Gotama áŧ trong ráŧŦng xoÃ i
tášĄi Anupiya máŧt tuáš§n láŧ
ráŧi sau ÄÃģ máŧi Äášŋn Rajagaha, máŧt tháŧ trášĨn áŧ
Magadha. TášĄi ÄÃĒy NgÃ i trÃŽ bÃŽnh khášĨt tháŧąc táŧŦng nhÃ , oai nghi cáŧ§a NgÃ i
khiášŋn cášĢ tháŧ trášĨn ai cÅĐng phášĢi chÃš Ã―. Sau ÄÃģ vua BÃŽnh sa vÆ°ÆĄng
(Bimbisara) biášŋt chuyáŧn nÃŠn thÃĒn hÃ nh Äášŋn tášĄi cháŧ ngáŧi cáŧ§a Gotama, vÃŽ
cášĢm kÃch nÃŠn táŧą miáŧng dÃĒng cášĢ giang san cÃšng dÆ°áŧng cho NgÃ i. Gotama táŧŦ
cháŧi vÃ giášĢi thÃch cho BÃŽnh sa vÆ°ÆĄng hiáŧu rášąng NgÃ i ÄÃĢ táŧŦ báŧ ngai vÃ ng
Äáŧ Äi tÃŽm giÃĄc ngáŧ nÃŠn NgÃ i khÃīng ham muáŧn gÃŽ Äášŋn cáŧ§a cášĢi thášŋ gian. NgÃ i
cÃģ háŧĐa nášŋu viÃŠn mÃĢn Phášt quášĢ NgÃ i sáš― tráŧ lášĄi quy y cho BÃŽnh sa vÆ°ÆĄng.
2-
Tášp Báŧn sanh truyáŧn (Jataka) thÃŠm nhiáŧu chi tiášŋt khÃĄc quanh sÃĄu nÄm
gian kháŧ cáŧ§a NgÃ i. Sau tháŧi gian dÃ i tu theo láŧi kháŧ hášĄnh nháŧn Än Gotama
báŧ ngášĨt xáŧu, tin truyáŧn Äášŋn tai pháŧĨ vÆ°ÆĄng cáŧ§a NgÃ i rášąng NgÃ i ÄÃĢ chášŋt.
Vua Táŧnh PhášĄn khÃīng tin, NgÃ i tuyÃŠn báŧ: "TrášĐm khÃīng tin chuyáŧn ášĨy. Con
trášĐm khÃīng bao giáŧ cÃģ tháŧ chášŋt mÃ chÆ°a viÃŠn thÃ nh Phášt quášĢ." NhÃ vua cÃēn
nháŧ lÃšc Gotama máŧi ÄÆ°áŧĢc hášĄ sanh, tÃĄm váŧ tiÃŠn Ãīng, trong ÄÃģ cÃģ cášĢ
Kaladeva ÄÃĢ tiÃŠn tri rášąng Gotama sau nÃ y sáš― thÃ nh Phášt nášŋu xuášĨt gia Äi
tu, nay Gotama ÄÃĢ xuášĨt gia, Gotama sáš― thÃ nh Phášt. Mášđ NgÃ i trÃŠn thiÃŠn
ÄÃŽnh hay tin cÅĐng than khÃģc, nhÆ°ng NgÃ i táŧnh lášĄi vÃ tuyÃŠn bÃģ NgÃ i sáš―
sáŧng vÃ sáš― tu cho Äášŋn lÃšc thÃ nh Phášt.
Khi NgÃ i nhášn vášt tháŧąc tráŧ lášĄi, Báŧn sanh truyáŧn viášŋt, vášt tháŧąc ášĨy do máŧt
thÃīn náŧŊ tÃŠn Sujata (Tu xÃ Äa, hay Thi ca la viáŧt, hay Thiáŧn Sanh) sáŧng
trong lÃ ng dÃĒng cÃšng, cÃī lÃ con gÃĄi cáŧ§a máŧt ngÆ°áŧi tÃŠn Senani thÃīn Senani
tášĄi Uruvela (ÆŊu lÃĒu táš§n loa). (CÃī thÃīn náŧŊ nÃ y áŧ lÃ ng Nanda, cÃšng tháŧĐc Än
bášąng sáŧŊa, báŧt vÃ mášt ong cho Gotama. Váŧ sau, lÃšc gáš§n nhášp Niášŋt bÃ n, ÄáŧĐc
Phášt cÃģ nÃģi cho NgÃ i A nan rášąng trong Äáŧi cÃģ hai ngÆ°áŧi cÃšng dÆ°áŧng tháŧĐc
Än ÄÆ°áŧĢc phÆ°áŧc bÃĄu nhiáŧu hÆĄn hášŋt lÃ cÃī gÃĄi Tu xÃ Äa ÄÃĒng tháŧĐc Än trÆ°áŧc
khi Phášt ÄášŊc ÄášĄo vÃ anh tháŧĢ rÃĻn Thuáš§n ÄÃ dÃĒng cÆĄm láš§n cuáŧi trÆ°áŧc khi
Phášt nhášp diáŧt). Truyáŧn rášąng nÃ ng Sujata trÆ°áŧc ÄÃĒy vÃŽ ÄÃĢ cÃģ Äášŋn bÃŠn cÃĒy
nÃ y vÃ cášĨt láŧi Æ°áŧc nguyáŧn cÃšng dÆ°áŧng máŧi nÄm nášŋu váŧ sau nÃ ng sanh hášĄ con
trai. Láŧi cáš§u xin áŧĐng nghiáŧm nÃŠn nÃ ng sai ngÆ°áŧi háš§u tÃŠn Punna (PhÆ°áŧc
Thiáŧn) chuášĐn báŧ viáŧc cÃšng dÆ°áŧng. ÄášĨéđ lÃ máŧt ngÃ y trÄng trÃēn thÃĄng Visakha
(thÃĄng tÆ° vÃ nÄm) ÄÃšng ngÃ y Phášt thÃ nh ÄášĄo. Khi Äášŋn nÆĄi, Punna thášĨy
Gotama ngáŧi dÆ°áŧi cÃĒy báŧ Äáŧ, thoášĄt Äáš§u Punna nghÄĐ váŧ ášĨy chÃnh lÃ tháš§n cÃĒy
báŧ Äáŧ hiáŧn linh giÃĄng lÃĒm. ÄÃŠm trÆ°áŧc ášĨy nÃ ng ÄÃĢ thášĨy nÄm giášĨc mÆĄ káŧģ lášĄ,
khi giášt mÃŽnh táŧnh giášĨc nÃ ng cÃēn nghÄĐ giášĨc mÆĄ ášĨy lÃ Äiáŧm nÃ ng sáš― thÃ nh
Phášt (1- Tráŧi ÄášĨt thÃ nh giÆ°áŧng ngáŧ§, cÃēn dÃĢy Tuyášŋt sÆĄn thÃ nh gáŧi kÃŠ Äáš§u.
Tay trÃĄi cáŧ§a Ãīng dang ra táŧi biáŧn ÄÃīng, cÃēn tay phášĢi táŧi biáŧn tÃĒy, chÃĒn
thÃēng Äášŋn biáŧn nam. 2- CÃĒy TiriyatáŧŦ bÃ n tay Ãīng máŧc ra cao ngášĨt lÃŠn ÄáŧĨng
Äášŋn tráŧi. 3- SÃĒu trášŊng Äáš§u Äen bÃģ qua Äáš§u gáŧi. 4- Báŧn loÃ i chim qÃšy báŧn
mÃ u táŧŦ báŧn phÆ°ÆĄng bay lášĄi rÆĄi xuáŧng chÃĒn, Äáŧt nhiÃŠn lÃīng biášŋn ra mÃ u
trášŊng. 5- Ãng bÆ°áŧc qua nÃši phÃĒn mÃ khÃīng háŧ báŧ Ãī uášŋ). Sujata bÆ°áŧc táŧi
dÃĒng Äášŋn Gotama vášt tháŧąc cÃšng dÆ°áŧng Äáŧąng trong bÃĄt bášąng vÃ ng, lÃšc ášĨy cÃĄi
bÃĄt bášąng ÄášĨt NgÃ i nhášn táŧŦ lÃšc xuášĨt gia nay ÄÃĢ biášŋn ÄÃĒu mášĨt. NgÃ i cáš§m bÃĄt
Äášŋn báŧ sÃīng, tášŊm ráŧa cháŧ cÃģ máŧt cÃĒy cáš§u hoáš·ïĢ cháŧ Äáŧ tášŊm tÃŠn gáŧi lÃ
Suppatitthita, ráŧi tháŧ tháŧąc. ÄÃĒy lÃ báŧŊa Än duy nhášĨt mÃ NgÃ i nhášn ÄÆ°áŧĢc
trong vÃēng báŧn mÆ°ÆĄi chÃn ngÃ y. Tháŧ tháŧąc xong, NgÃ i thášĢ bÃĄt xuáŧng sÃīng vÃ
nÃģi: "nášŋu hÃīm nay ta cÃģ tháŧ viÃŠn thÃ nh Phášt quášĢ thÃŽ bÃĄt nÃ y hÃĢy trÃīi
ngÆ°áŧĢc dÃēng." BÃĄt trÃīi ra Äášŋn giáŧŊa sÃīng, ráŧi trÃīi ngÆ°áŧĢc dÃēng lÃŠn nguáŧn
nhanh nhÆ° ngáŧąa chášĄy trong máŧt khoášĢng bášąng tÃĄm cháŧĨc xášĢi tay ráŧi chÃŽm
xuáŧng nÆĄi xoÃĄy nÆ°áŧc Äášŋn tášn cháŧ Long vÆ°ÆĄng, vua loÃ i ráŧng. TášĄi ÄÃģ bÃĄt
tháŧ tháŧąc cáŧ§a NgÃ i khua vÃ o bÃĄt tháŧ tháŧąc cáŧ§a ba váŧ Phášt Äáŧi trÆ°áŧc ráŧi
ÄáŧĐng lášĄi theo tÃīn bášc thášĨp nhášĨt. Qua hášŋt ngÃ y ášĨy trong ráŧŦng cÃĒy sa-la,
chášp táŧi NgÃ i theo ÄÆ°áŧng báŧ ráŧng rÃĢi Äášŋn cÃĒy báŧ Äáŧ cÃģ thiÃŠn tháš§n canh
giáŧŊ, cÃĄc thiÃŠn tháš§n nÃ y ca hÃĄt vÃ tÃīn vinh NgÃ i bášąng nháŧŊng tháŧĐ hoa thÆĄm
ngáŧt. LÃšc ášĨy cÃģ máŧt ngÆ°áŧi cášŊt cáŧ tÃŠn Sotthiya (hay Svastika, Kiášŋt TÆ°áŧng)
gáš·p NgÃ i vÃ cÃšng dÆ°áŧng NgÃ i tÃĄm bÃģ cáŧ. Sau khi ngáŧi tháŧ hášŋt báŧn hÆ°áŧng,
NgÃ i cháŧn hÆ°áŧng ÄÃīng, hÆ°áŧng bášĨt tháŧi chuyáŧn cáŧ§a tášĨt cášĢ chÆ° Phášt Äáŧ ÄÃĄnh
tan phiáŧn nÃĢo trÆ°áŧĢc; ráŧi NgÃ i giáŧ§ bÃģ cáŧ ra lÃ m thÃ nh báŧ Äáŧ táŧa dÃ i mÆ°áŧi
báŧn tay. NgÃ i ngáŧi kiášŋt giÃ vÃ tháŧt ra láŧi tháŧ nguyáŧn: "Cho dÃđ cháŧ cÃēn
lášĄi da, gÃĒn báŧc xÆ°ÆĄng. Cho dÃđ tháŧt mÃĄu ta cÃģ khÃī cášĄn, ta sáš― khÃīng ráŧi
cháŧ nÃ y nášŋu khÃīng ÄášĄt Äášŋn giÃĄc ngáŧ."
Kinh XuášĨt gia (Pabbajja-sutta) káŧ thÃŠm rášąng trong tháŧi gian Gotama áŧ
trong ráŧŦng gáš§n Uruvela, ngÆ°áŧi con gÃĄi cÅĐa máŧt trÆ°áŧng lÃ ng tÃŠn lÃ Sujata
ÄÃĢ quen viáŧc hÃ ng ngÃ y cÃšng dÆ°áŧng cho tÃĄm trÄm tu sÄĐ BÃ la mÃīn, lÃšc cÃšng
dÆ°áŧng láš§n nÃ o nÃ ng cÅĐng khášĨn "Nguyáŧn cáš§u cÃĄc váŧ Báŧ tÃĄt nhášn vášt tháŧąc cáŧ§a
con, ÄášĄt thÃ nh giÃĄc ngáŧ, viÃŠn thÃ nh Phášt quášĢ". Máŧt ÄÃŠm trÄng trÃēn thÃĄng
nÄm Sujata nášąm máŧng thášĨy thiÃŠn tháš§n Äášŋn cho hay tin rášąng ÄášĄo sÄĐ Gotama
ÄÃĢ lÃŽa báŧ láŧi tu kháŧ hášĄnh nay muáŧn tháŧ dáŧĨng tháŧąc phášĐm báŧ dÆ°áŧĄng vÃ nÃģi
thÃŠm "bÃĒy giáŧ láŧi cáš§u nguyáŧn cáŧ§a con sáš― thÃ nh sáŧą thášt.". HÃīm sau nÃ ng
váŧi vÃĢ chášĄy ra cháŧ nuÃīi bÃē cáŧ§a cha, táŧŦ lÃĒu nÃ ng ÄÃĢ quen viáŧc chÄn bÃē
vášŊéī sáŧa, nÃ ng vášŊt sáŧa cáŧ§a tÃĄm con bÃē bÃĐo báŧ nhášĨt, Äáŧ sáŧa vÃ o trong náŧi
máŧi ráŧi chuášĐn báŧ mÃģn cÆĄm sáŧa. ÄoášĄn nÃ ng sai gia nÃī Punna Äášŋn gáŧc cÃĒy láŧn
nÆĄi nÃ ng Äáŧ vášt tháŧąc cÃšng dÆ°áŧng hÃ ng ngÃ y. LÃšc bášĨy giáŧ Báŧ tÃĄt Äang tham
thiáŧn dÆ°áŧi gáŧc cÃĒy, cášĢ vÃđng tráŧi ráŧąc sÃĄng. Punna nhÃŽn thášĨy ngáŧĄ rášąng ÄášĨy
chÃnh lÃ tháš§n cÃĒy hiáŧn ra muáŧn ÄÃch thÃĒn nhášn vášt tháŧąc cÃšng dÆ°áŧng. Punna
chášĄy tráŧ váŧ bÃĄo tin cho Sujata, Sujata váŧi vÃĢ chuášĐn báŧ máŧi tháŧĐ sášĩn sÃ ng,
nÃ ng lášĨy bÃŽnh bÃĄt bášąng vÃ ng Äáŧąng vášt tháŧąc, Äášy lÃŠn bášąng miášŋng vášĢi trášŊng
máŧi tinh ráŧi Äi ra gáŧc cÃĒy. TášĄi ÄÃĒy nÃ ng gáš·p Báŧ tÃĄt Gotama mÃ ngáŧĄ lÃ
tháš§n cÃĒy. Sujata Äášŋn gáš§n, Äáš·t bÃĄt lÃŠn tay NgÃ i, thášĨy NgÃ i nhÃŽn nÃ ng ráŧi
máŧi nÃģi: "ThÆ°a NgÃ i, xin NgÃ i tháŧ nhášn vášt tháŧąc con cÃšng dÆ°áŧng Äášŋn NgÃ i.
Con cáš§u nguyáŧn Äáŧ nháŧ ÄÃģ NgÃ i cÃģ ÄÆ°áŧĢc niáŧm phÃšc lášĄc láŧn lao nhÆ° con ÄÃĢ
hášąng cÃģ!" NÃģi xong nÃ ng tráŧ váŧ.
3-
Váŧ nhÃģm nÄm Äáŧ táŧ theo háš§u ngÃ i trong sÃĄu nÄm kháŧ hášĄnh, Báŧn sanh
truyáŧn káŧ
rášąng Kiáŧu Tráš§n NhÆ° (Kondanna) lÃ ngÆ°áŧi trášŧ nhášĨt trong nhÃģm tÃĄm
ÄášĄo sÄĐ Äášŋn xem vášn mášĄng cho thÃĄi táŧ Gotama lÃšc máŧi hášĄ sanh. Khi Gotama
xuášĨt gia thÃŽ bášĢy ngÆ°áŧi kia ÄÃĢ qua Äáŧi, Kiáŧu Tráš§n NhÆ° Äášŋn gáš·p con cÃĄc váŧ
ášĨy máŧi háŧ cÃđng theo háš§u Gotama, nhÆ°ng cháŧ cÃģ báŧn ngÆ°áŧi Äáŧng Ã―. Theo
PhÆ°ÆĄng Äášģng bášĢn kháŧi kinh, nÄm váŧ nÃ y chÃnh lÃ Äáŧ Äáŧ cáŧ§a Uddaka, vÃŽ thášĨy
rášąng Gotama sáŧm muáŧn gÃŽ cÅĐng tráŧ thÃ nh bášc tháš§y cáŧ§a thiÃŠn hášĄ nÃŠn theo
NgÃ i Äášŋn Rajagaha. CÃēn truyáŧn káŧ
cáŧ§a TÃĒy tášĄng (Rockhill, p. 28)
thÃŽ viášŋt rášąng sau khi vua Táŧnh PhášĄn hay tin Gotama theo tu háŧc váŧi
Uddaka, NgÃ i váŧi vÃĢ gáŧŊi 300 ngÆ°áŧi theo háš§u, Thiáŧn GiÃĄc VÆ°ÆĄng (nhášĄc pháŧĨ
cáŧ§a ThÃĄi táŧ) gáŧŊi theo 200. Trong sáŧ nÃ y Gotama tuyáŧn cháŧn lášĄi vÃ cháŧ
nhášn nÄm ngÆ°áŧi cho theo tu tášp váŧi NgÃ i.
Kinh XuášĨt gia (Pabbajja-sutta) ghi thÃŠm rášąng sau khi ráŧi Alara Kalama,
Gotama Äášŋn lÃ ng Uruvela, bÃŠn báŧ sÃīng Ni liÃŠn thiáŧn (Nairanjana), tášĄi ÄÃĒy
NgÃ i gáš·p nÄm ÄášĄo sÄĐ du phÆ°ÆĄng khášĨt tháŧąc, trÆ°áŧng nhÃģm lÃ Kiáŧu Tráš§n NhÆ°,
ngÆ°áŧi ÄÃĢ cÃģ láš§n Äášŋn hoÃ ng cung tiÃŠn tri cho Gotama lÃšc NgÃ i máŧi hášĄ sanh.
Biášŋt NgÃ i sáŧm muáŧn gÃŽ cÅĐng viÃŠn thÃ nh Phášt quášĢ nÃŠn Kiáŧu Tráš§n NhÆ° cÃđng cášĢ
nhÃģm áŧ lášĄi Äáŧ cÃđng tu váŧi Gotama. Váŧ sau, sau khi thášĨy Gotama táŧŦ báŧ láŧi
sáŧng kháŧ hášĄnh sau sÃĄu nÄm kiÃŠn trÃŽ Äáŧ xoay qua Äáŧi sáŧng tháŧ vášt tháŧąc, háŧ
nghÄĐ "TášĄi sao Tháš§y ášĨy lášĄi lÃ m chuyáŧn Äi khášĨt tháŧąc trong lÃ ng vÃ tháŧ dáŧĨng
nháŧŊng vášt tháŧąc táš§m thÆ°áŧng ášĨy nhÆ° vášy?" vÃ ráŧi háŧ táŧŦ báŧ Gotama Äáŧ Äášŋn
ngoášĄi Ãī cáŧ§a thÃ nh pháŧ Benares gáŧi lÃ khu Isipatana (ChÆ° thiÃŠn Äáŧa xáŧĐ). (Buddha and the Gospel of Buddhism, by Ananda K. Coomaraswamy, p. 30)
III- BÃI HáŧC GIášĒI THOÃT
Qua nháŧŊng Äiáŧm ghi nhášn nÃŠu trÃŠn, chÃšng ta cÃģ tháŧ nhášn thášĨy rÃĩ rÃ ng
rášąng:
1- Tiášŋn trÃŽnh giÃĄc ngáŧ cáŧ§a ÄáŧĐc Phášt lÃ máŧt tiášŋn trÃŽnh táŧą tiášŋn triáŧn theo
tháŧi gian, táŧŦ thášĨp Äášŋn cao. Tiášŋn trÃŽnh nÃ y khÃīng nhášĢy váŧt táŧŦ khÃīng Äášŋn
cÃģ, táŧŦ ngu phu thÃ nh hiáŧn giášĢ, táŧŦ phÃ m phu thÃ nh thÃĄnh nhÃĒn trong máŧt
sáŧm máŧt chiáŧu hay trong khoášĢnh khášŊc vÃī minh xoÃĄ sášĄch. ÄáŧĐc Phášt ÄÃĢ tu tášp
táŧŦ vÃī lÆ°áŧĢng kiášŋp, nháŧŊng thÃ nh quášĢ ášĨy cuáŧi cÃđng kášŋt tinh Äáŧ viÃŠn thÃ nh
Phášt quášĢ. Sáŧą kášŋt tinh ášĨy trÆ°áŧc khi thÃ nh táŧąu ÄÃēi háŧi sáŧą phášĨn ÄášĨu vÃ náŧ
láŧąc vÆ°áŧĢt báŧąc láš§n cuáŧi cÃđng Äáŧ khášģng Äáŧnh dÅĐng láŧąc cáš§n thiášŋt. Khášģng Äáŧnh
tÃĒm bášĨt tháŧi chuyáŧn trÆ°áŧc cášĢnh Äáŧi háŧŊu sášŊc vÃ vÃī sášŊc. Khášģng Äáŧnh khÃīng
cÃēn chÃšt rÆĄi ráŧt vi tášŋ nÃ o cáŧ§a tham sÃĒn si, cáŧ§a phiáŧn nÃĢo. Khášģng Äáŧnh
máŧt cÃĄi tÃĒm ÄÃĢ ÄÆ°áŧĢc thuáš§n tháŧĨc, nhu nhuyáŧ
n, tinh khiášŋt, khÃīng táŧģ vášŋt.
2- ChÃšng ta khÃīng nÃŠn nháš§m lášŦn sáŧą giÃĄc ngáŧ viÃŠn mÃĢn cáŧ§a ÄáŧĐc Phášt váŧi
tinh tháš§n ÄášĄi ngáŧ, liáŧ
u ngáŧ, giÃĄc ngáŧ, tráŧąc ngáŧ, kiášŋn tÃĄnh vÃ nháŧŊng táŧŦ
cÃģ Ã― nghÄĐa tÆ°ÆĄng ÄÆ°ÆĄng âĶ ÄÆ°áŧĢc Äáŧ cášp Äášŋn váŧi cÃĄc ÄášĄi thÃ nh táŧąu giášĢ, cÃĄc
ÄášĄi sÆ° vÃ cÃĄc táŧ. Sáŧą giÃĄc ngáŧ viÃŠn mÃĢn cáŧ§a ÄáŧĐc Phášt ÄášĄt Äášŋn Phášt quášĢ. Sáŧą
giÃĄc ngáŧ cáŧ§a cÃĄc ÄášĄi Äáŧ táŧ, cáŧ§a cÃĄc thÃĄnh, táŧ, ÄášĄi thÃ nh táŧąu giášĢ, ÄášĄi
sÆ°, âĶ cÃēn cáš§n phášĢi ÄÆ°áŧĢc máŧt váŧ Phášt tháŧ kÃ― Äáŧ "trong vÃī lÆ°áŧĢng kiášŋp váŧ
sau sáš― thÃ nh Phášt hiáŧu lÃ âĶ" vÃŽ rášąng trong máŧt káŧģ kiášŋp khÃīng cÃģ hai Phášt
cÃđng ra Äáŧi.
3- Thiáŧn tášp lÃ cÃīng phu khÃīng tháŧ thiášŋu Äáŧ ÄášĄt Äášŋn giÃĄc ngáŧ. Con ÄÆ°áŧng
thiáŧn tášp ášĨy ÄÃĢ ÄÆ°áŧĢc nÃĒng lÃŠn táŧŦng bÆ°áŧc máŧt. ThoášĄt Äáš§u áŧ máŧĐc sÆĄ thiáŧn, "trong
tÃĒm khÃīng cÃēn cÃģ tÆ° tÆ°áŧng tham dáŧĨc, khÃīng cÃēn cÃģ tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy, ta ÄÃĢ
ÄášĄt Äášŋn cášĢnh thiáŧn tháŧĐ nhášĨt Äáš§y háŧ· lášĄc táŧŦ trong sáŧą táŧch tÄĐnh kášŋt háŧĢp
váŧi lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm ... NhÆ° lai lášĄi nghÄĐ, tášĄi sao ta lášĄi sáŧĢ hÃĢi
trášĄng thÃĄi háŧ· lášĄc khÃīng vÆ°áŧng bášn tham dáŧĨc vÃ tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy?" Sau ÄÃģ
ÄáŧĐc Äáŧ ÄášĄt Äášŋn nháŧ thiáŧn ÄáŧĐc Phášt ÄÃĢ: "Ráŧi
ngÆ°ng lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm, NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong cášĢnh
thiáŧn tháŧĐ nhÃŽ Äáš§y háŧ· lášĄc do tÃĒm Äáŧnh, náŧi tášĄi táŧch tÄĐnh, tráŧĨ tÃĒm vÃ o máŧt
cháŧ khÃīng cÃēn lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm." Tiášŋn thÃŠm máŧt bÆ°áŧc náŧŊa, ÄáŧĐc Phášt
hÆ°áŧng tÃĒm Äášŋn tam thiášŋn: "HÆ°áŧng
sáŧą xášĢ ly vÃ o háŧ· vÃ sÃĒn NhÆ° lai an trÃš bášąng táŧnh tháŧĐc vÃ Ã― tháŧĐc ráŧi
kinh nghiáŧm ÄÆ°áŧĢc diáŧu lášĄc bášĢn thÃĒn, ÄÃģ lÃ Äiáŧu mÃ nháŧŊng bášc tÃīn tÃšc gáŧi
lÃ "an trÃš bášąng xášĢ ly, táŧnh tháŧĐc vÃ phÃšc lášĄc", vÃ NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc cÅĐng
nhÆ° an trÃš ÄÆ°áŧĢc trong thiáŧn cášĢnh tháŧĐ ba." Cuáŧi cÃđng lÃ cášĢnh thiáŧn tháŧĐ
tÆ°, ÄáŧĐc Phášt ÄÃĢ: "XášĢ ly háŧ· lášĄc, xášĢ ly Äau kháŧ, trÆ°áŧc khi tÆ° tÆ°áŧng buáŧn
vui biášŋn mášĨt, NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong cášĢnh thiáŧn tháŧĐ tÆ°, cášĢnh
thiáŧn khÃīng cÃēn Äau kháŧ, khÃīng cÃēn háŧ· lášĄc mÃ cháŧ cÃēn Äáš§y sáŧą thanh táŧnh
cáŧ§a tÃĒm táŧnh tháŧĐc vÃ táŧch tÄĐnh."
Sau khi ÄÃĢ Äáŧnh ÄÆ°áŧĢc tÃĒm, hoÃ n toÃ n lÃ m cháŧ§ ÄÆ°áŧĢc tÃĒm, ÄÃĢ ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc máŧt
cÃĄi tÃĒm hoÃ n toÃ n khÃīng cÃģ tÆ° tÆ°áŧng tham dáŧĨc, khÃīng tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy,
táŧch tÄĐnh (ngÆ°ng suy luášn vÃ suy nghiáŧm), tÃĒm luÃīn tráŧĨ máŧt cháŧ, khÃīng
cÃēn tÃĒm buáŧn vui tham ÄášŊm háŧ· lášĄc hay báŧ chi pháŧi cáŧ§a bášĨt cáŧĐ kháŧ cášĢnh nÃ o
â dÃđ thÃī hay vi tášŋ, ÄÃģ lÃ máŧt cÃĄi "tÃĒm ÄÃĢ Äáŧnh, thanh táŧnh, tinh khiášŋt,
khÃīng táŧģ vášŋt, phiáŧn nÃĢo diáŧt, bášĨt tháŧi chuyáŧn, dáŧ
uáŧn nášŊn, kiÃŠn Äáŧnh"
bášąng tÃĒm ášĨy ÄáŧĐc Phášt tiášŋn Äášŋn ngÅĐ thÃīng vÃ thÃ nh Phášt.
4- NgÃ y nay, váŧi phÆ°ÆĄng tiáŧn truyáŧn thÃīng kháŧng láŧ, mášĄn Internet toÃ n
cáš§u, chÃšng ta cÃģ máŧt cÆĄ háŧi vÃī cÃđng láŧn lao Äáŧ háŧc tášp. PhÆ°ÆĄng tiáŧn
kháŧng láŧ ášĨy mang Äášŋn chÃšng ta quÃĄ nhiáŧu thÃīng tin cáš§n phášĢi gášĄn láŧc lášĄi
Äáŧ cháŧn láŧąa nháŧŊng chášĨt liáŧu cáš§n thiášŋt vÃ báŧ dÆ°áŧĄng. Phášt phÃĄp ÄÃĢ ÄÆ°áŧĢc
truyáŧn dášĄy 26 thášŋ káŧ·, ÄÃĢ cÃģ hÃ ng trÄm hÃ ng ngÃ n ÄášĄi thÃ nh táŧąu giášĢ khášŊp
nÆĄi, táŧŦ thÃ nh tháŧ Äášŋn Äáŧnh nÃši cao, nháŧŊng ngÆ°áŧi tÃŠn tuáŧi vang láŧŦng, cÅĐng
cÃģ nháŧŊng ngÆ°áŧi ÃĒm tháš§m ÄášĄt Äášŋn Äáŧnh cao trÃ huáŧ ráŧi ÃĒm tháš§m ra Äi. NgoÃ i
ÄáŧĐc Phášt, chÃšng ta cÃģ Thášp ÄášĄi Äáŧ táŧ, 28 thÃĄnh tÄng, 5 váŧ táŧ áŧ Trung
quáŧc, chÆ°a káŧ
cÃĄc váŧ táŧ khÃĄc áŧ Nhášt, áŧ TÃĒy tášĄng, áŧ ÄÃ i loan, áŧ ThÃĄi lan,
Miášŋn Äiáŧn, TÃch Lan âĶ ChÃĄnh phÃĄp cáŧ§a ÄáŧĐc Phášt táŧŦ máŧt dášĄng nguyÃŠn tháŧ§y
theo tháŧi gian ÄÃĢ ÄÆ°áŧĢc chia ra thÃ nh Nam tÃīng, BášŊc tášĄng, Thiáŧn, Táŧnh,
Mášt,âĶ Máŧi tÃīng phÃĄi tháŧ§ ÄášŊc máŧt sáŧ kinh Äiáŧn lÃ m kinh Äiáŧn chÃĄnh, xÃĒy
dáŧąng vÃ triáŧn khai toÃ n báŧ lÃ― luášn xoay quanh tráŧng tÃĒm cáŧ§a sáŧ kinh Äiáŧn
náŧn tášĢng ášĨy vÃ quay lÆ°ng váŧi sáŧ kinh Äiáŧn cÃēn lášĄi. Máŧt sáŧ tÃn Äáŧ ngÃ y
nay cÃēn Äi xa hÆĄn, triáŧt Äáŧ hÆĄn, Ãt nhiáŧu trong tÃĒm cÅĐng cÃģ tÆ° tÆ°áŧng chÃŠ
bai, pháŧ bÃĄng, rášŧ rÃšng, khÃīng Äáŧ vÃ o mášŊt sáŧ kinh Äiáŧn cÃēn lášĄi, cho lÃ
"bÃ ng mÃīn tášĢ ÄášĄo", cho lÃ káš― thÃđ,âĶ Máŧt Äiáŧu chÃšng ta cáš§n nháŧ rášąng, lÃšc
cÃēn sinh tiáŧn, nhiáŧu láš§n ÄáŧĐc Phášt ÄÃĢ rÄn dášĄy Äáŧ táŧ, trong sáŧ ÄÃģ cÃģ hÃ ng
Thášp ÄášĄi Äáŧ táŧ. Táŧ Ca Diášŋp lÃ Táŧ Äáŧi tháŧĐ nhášĨt, lÃ máŧt trong nháŧŊng Thášp
ÄášĄi Äáŧ táŧ ášĨy. Äáŧ táŧ cáŧ§a Táŧ Ca Diášŋp gáš§n hÃ ng cháŧĨc Äáŧi sau máŧi Äášŋn Táŧ MÃĢ
Minh, VÃī TrÆ°áŧc, Long Tháŧ, ráŧi mášĨy cháŧĨc Äáŧi sau náŧŊa máŧi Äášŋn Báŧ Äáŧ ÄášĄt Ma,
Huáŧ NÄng. TrÃ huáŧ cÃĄc Táŧ so váŧi chÃšng ta thášt lÃ máŧt tráŧi máŧt váŧąc. TrÃ
huáŧ cáŧ§a ÄáŧĐc Phášt nášŋu Äem so váŧi cÃĄc Táŧ cÅĐng máŧt tráŧi máŧt váŧąc nhÆ° vášy.
Báŧn phášn hÃ ng Äáŧ táŧ chÃšng ta nÃŠn tÃīn tháŧ cÃĄc Táŧ, sÃđng bÃĄi ÄáŧĐc Phášt.
KhÃīng phášĢi riÃŠng cháŧ ÄáŧĐc Phášt ThÃch Ca máŧi lÃ Phášt, tášĨt cášĢ chÆ° Phášt Äáŧu
Äáŧng máŧt tÃĄnh. KhÃīng tháŧ nÃ o tÃīn sÃđng Phášt A Di ÄÃ mÃ báŧ quÃŠn Phášt báŧn
tÃīn lÃ ThÃch Ca MÃĒu Ni. KhÃīng tháŧ nÃ o tÃīn tháŧ Phášt báŧn tÃīn mÃ náŧĄ khÃīng
Äáŧ vÃ o mášŊt Phášt A Di ÄÃ . Nášŋu khÃīng ÄuáŧĢc nhÆ° vášy thášt lÃ bášĨt kÃnh váŧi Táŧ,
váŧi Phášt, ÄÃĢ bášĨt kÃnh váŧi Táŧ váŧi Phášt thÃŽ ÄÃĢ gÃĒy nghiáŧp xášĨu ráŧi, lÃ m sao
cÃģ tháŧ thÃ nh táŧąu ÄášĄo quášĢ táŧi vi diáŧu!
- Nguyáŧn cáš§u tášĨt cášĢ chÃšng sanh Äáŧu ÄÆ°áŧĢc an vui vÃ hášĄnh phÃšc
- Nguyáŧn máŧi ma phÃĄp Äáŧu khÃīng ÄÆ°áŧĢc thÃ nh táŧąu nhÆ°ng tášĨt cášĢ nháŧŊng Äiáŧu
láŧĢi lášĄc cho chÃšng sanh Äáŧu sáŧm ÄÆ°áŧĢc viÃŠn mÃĢn.
- Nguyáŧn cáš§u Äáŧ máŧi nášŧo vÃ o ÃĄc ÄášĄo Äáŧu báŧ khoÃĄ cháš·t nhÆ°ng ÄÆ°áŧng ngay nášŧo
chÃĄnh mang Äášŋn láŧĢi lášĄc cho máŧi ngÆ°áŧi, máŧi chÆ° thiÃŠn vÃ cáŧa vÃ o ThiÃŠn
ÄÃ ng lÃšc nÃ o cÅĐng máŧ ráŧng sášĩn sÃ ng.
MÃđa Phášt ThÃ nh ÄášĄo nÄm 2001 TÃĒy láŧch
MINH THÃNG
Email:
dongttran@yahoo.com
--- o0o ---
|
ThÆ° MáŧĨc TÃĄc GiášĢ |
--- o0o ---
TrÃŽnh bÃ y : NguyÃŠn HÃĒn - NguyÃŠn PhÃšc
Cášp nhášt
ngÃ y: 01-02-2002
ÄáŧĻC PHášŽT THÃCH CA
CON ÄÆŊáŧNG TáŧŠ KHáŧ Háš NH ÄášūN GIÃC NGáŧ
Minh ThÃīng
--- o0o
---
I- NGUYÃN áŧĶY
CÃĄc biášŋn cáŧ quan tráŧng trong nháŧŊng nÄm thÃĄng cho Äášŋn khi NgÃ i Sakya
Gotama Siddhatta (ThÃch Ca Cáŧ ÄÃ m SÄĐ ÄášĄt Äa) thÃ nh ÄášĄo táŧąu viÃŠn mÃĢn Phášt
quášĢ Äáŧ ÄÆ°áŧĢc gáŧi lÃ Sakya Buddha ÄÆ°áŧĢc ghi chÃĐp Äa dášĄng báŧĄi nháŧŊng trÆ°áŧng
phÃĄi khÃĄc nhau vÃ vÃ o nháŧŊng tháŧi Äiáŧm hoÃ n toÃ n khÃĄc sau khi ÄáŧĐc Phášt
nhášp diáŧt nhiáŧu trÄm nÄm. Báŧ qua tášĨt cášĢ cÃĄc yášŋu táŧ thiášŋu Äáŧng báŧ, Äi tÃŽm
mášŦu sáŧ chung trong nháŧŊng sáŧą kiáŧn ngáŧn ngang cáŧ§a dáŧŊ liáŧu Äáŧ rÃšt ra bÃ i
háŧc báŧ Ãch, cÃģ tÃnh pháŧ quÃĄt vÃ khÃĄch qua, khÃīng chášĨp trÆ°áŧc vÃ o táŧŦng
tÃŽnh tiášŋt, cÃĒu cÃš nháŧ nháš·t, ÄÃģ lÃ chÃnh lÃ phong cÃĄch nghiÃŠn cáŧĐu. Ngay
cášĢ kinh Äiáŧn Catholic, máš·c dÃđ ÄáŧĐc Jesus ra Äáŧi sau ÄáŧĐc Phášt Äášŋn 600 nÄm,
nhÆ°ng nháŧŊng kinh Äiáŧn ÄÆ°áŧĢc cÃĄc ThÃĄnh rao truyáŧn khÃīng phášĢi ÄÆ°áŧĢc ghi lášĄi
ngay táŧŦ thášŋ káŧ· tháŧĐ nhášĨt, thášŋ káŧ· ChÃša Jesus ra Äáŧi vÃ báŧ kháŧ hÃŽnh trÃŠn
thÃĄnh giÃĄ. PhášĢi Äášŋn trÄm nÄm sau cÃĄc ThÃĄnh máŧi ghi chÃĐp lášĄi thÃ nh vÄn
bášĢn vÃ lÆ°u truyáŧn hášu thášŋ. Äiáŧm tráŧ trÃŠu lÃ , náŧi dung ghi chÃĐp cáŧ§a cÃĄc
ThÃĄnh kinh ášĨy cÅĐng cÃģ nhiáŧu Äiáŧm dáŧ biáŧt Äášŋn Äáŧ mÃĒu thuášŦn, ÄÃģ chÃnh lÃ
máŧt trong nháŧŊng nguyÃŠn nhÃĒn khiášŋn ngÆ°áŧi ta diáŧ
n giášĢi kinh ThÃĄnh theo
nháŧŊng cÃĄch riÃŠng, dášŦn Äášŋn viáŧc chia xášŧ giÃĄo háŧi thÃ nh nháŧŊng chi phÃĄi nhÆ°
CÃīng giÃĄo La mÃĢ (Roman Catholic), Tin lÃ nh, ChÃnh tháŧng giÃĄo,âĶ CÅĐng nhÆ°
Phášt táŧ chÃšng ta, nháŧŊng ngÆ°áŧi CÃīng giÃĄo, táŧŦ gáŧi chung tÃn Äáŧ tÃīn tháŧ
ChÃša Jesus vÃ ÄáŧĐc Mášđ Maria, bášąng cáš·p mášŊt nhÃŽn xa hiáŧu ráŧng vÃ cáŧi máŧ
cÅĐng ÄÃĢ thÃĄo gáŧĄ nháŧŊng dáŧ biáŧt nháŧ nhoi, khÃīng chášĨp trÆ°áŧc vÃ o táŧŦng cÃĒu
cÃš, táŧŦng Ã―, táŧŦng táŧŦ Äáŧ Äi tÃŽm mášŦu sáŧ chung, Ã― nghÄĐa chung vÃ pháŧ quÃĄt Äáŧ
lášĨy lÃ m bÃ i háŧc chung. Khi ÄáŧĐc Phášt phÃĒn chia tháŧi gian táŧn tášĄi cáŧ§a giÃĄo
phÃĄp thÃ nh tháŧi káŧģ chÃĄnh phÃĄp, tÆ°áŧĢng phÃĄp vÃ mášĄt phÃĄp, máŧt trong nháŧŊng
Äiáŧu NgÃ i nhÃŽn thášĨy cÃģ láš― áŧ cháŧ cÃ ng ngÃ y chÃšng ta cÃ ng tháŧ§ ÄášŊc nhiáŧu
phÆ°ÆĄng tiáŧn, cÃ ng tháŧ§ ÄášŊc nhiáŧu chÃšng ta cÃ ng vÆ°áŧng mášŊc nhiáŧu, cÃ ng
vÆ°áŧng mášŊc chÃšng ta cÃ ng khÃīng tháŧ xášĢ ly Äáŧ cuáŧi cÃđng táŧą chÃšng ta ngÃ y
cÃ ng xa ráŧi chÃĄnh phÃĄp vÃ chÃīn vÃđi Äáŧi kiášŋp mÃŽnh trong háŧ sÃĒu luÃĒn háŧi
sinh táŧ.
Hai mÆ°ÆĄi sÃĄu thášŋ káŧ· váŧ trÆ°áŧc, tášĄi máŧt vÆ°ÆĄng quáŧc cáŧ§a dÃēng háŧ ThÃch
(Sakyas), máŧt vÆ°ÆĄng quáŧc nháŧ nhÆ°ng tháŧnh vÆ°áŧĢng, rášĢi rÃĄc cÃĄc ngáŧn Äáŧi áŧ
khu váŧąc sÃīng Rapti tÃĒy bášŊc táŧnh Oudh nam Nepal ngÃ y nay. Váŧ vua tráŧ vÃŽ
vÆ°ÆĄng quáŧc lÃ Táŧnh PhášĄn (Suddhodana), hoÃ ng hášu lÃ Ma-da (Maya Gotami).
NgÃ y trÄng trÃēn nÄm 623 trÆ°áŧc CÃīng nguyÃŠn, hoÃ ng hášu Ma-da hášĄ sanh thÃĄi
táŧ tášĄi vÆ°áŧn LÃĒm táŧģ ni (Lumbini) thÃ nh Ca táŧģ la váŧ, Äáš·t tÃŠn lÃ Siddhatta,
gáŧi Äáš§y Äáŧ§ lÃ Sarvarthasiddha, nguyÃŠn cháŧŊ lÃ Sakya Gotama Siddhatta. BášĢy
ngÃ y sau khi hášĄ sanh, hoÃ ng hášu qua Äáŧi, Gotama ÄÆ°áŧĢc nhÅĐ mášŦu lÃ Ma ha Ba
XÃ Ba Äáŧ (Mahapajapati) nuÃīi dÆ°áŧĄng Äášŋn khÃīn láŧn.
Sinh sáŧng trong hoÃ ng cung, ThÃĄi táŧ ÄÆ°áŧĢc háŧc tášp vÄn vÃĩ song toÃ n, tinh
thÃīng kinh Äiáŧn BÃ la mÃīn. NÄm 16 tuáŧi, theo phong táŧĨc cáŧ§a cha sai ngÆ°áŧi
lo hÃīn sáŧą cho ThÃĄi táŧ. Cuáŧc tuyáŧn láŧąa cuáŧi cÃđng ÄÃĢ cháŧn ÄÆ°áŧĢc CÃīng chÃša
Da Du ÄÃ La (Yasodhara, cÃēn ÄÆ°áŧĢc gáŧi lÃ Bhaddakaccana Bimba Rahulamata),
ngÆ°áŧi bÃ con cÃī cášu, con cáŧ§a Thiáŧn GiÃĄc VÆ°ÆĄng (Suprabuddha) thÃ nh Ca táŧģ
la váŧ (Kapilavatthu). TáŧĨc láŧ gia ÄÃŽnh Thiáŧn GiÃĄc VÆ°ÆĄng cháŧ gášĢ con cho
nháŧŊng ai vÄn vÃĩ song toÃ n vÃ phášĢi qua káŧģ tranh tÃ i cao hášĄ. Cuáŧc so tÃ i
ÄÆ°áŧĢc táŧ cháŧĐc trong hÃ ng hoÃ ng thÃĒn quáŧc thÃch gáŧm táŧng cáŧng 64 báŧ mÃīn,
táŧŦ thi ca Äášŋn háŧi háŧa, ÄÃī vášt,âĶ Gotama lÃ ngÆ°áŧi cuáŧi cÃđng toÃ n thášŊng vÃ
ÄÆ°áŧĢc thÃ nh hÃīn váŧi CÃīng chÃša. Máŧt trong nháŧŊng hoÃ ng thÃĒn thua cuáŧc trong
ÄÃģ lÃ Äáŧ BÃ ÄášĄt Äa (Devadatta).
VÃ o nÄm ThÃĄi táŧ 29 tuáŧi, Da Du ÄÃ ÄÃ La hášĄ sanh máŧt hoÃ ng nam, Vua Táŧnh
PhášĄn Äáš·t tÃŠn lÃ Rahula (nghÄĐa lÃ trÃģi buáŧc) nhÃĒn vÃŽ khi hay tin CÃīng
chÃša hášĄ sanh, ThÃĄi táŧ ÄÃĢ buáŧc buáŧc miáŧng than "LášĄi thÃŠm máŧt tráŧ ngášĄi.
LášĄi thÃŠm máŧt dÃĒy trÃģi buáŧc náŧŊa." DÃđ sáŧng trong nhung láŧĨa, ThÃĄi táŧ vášŦn
luÃīn cášĢm thášĨy bášĨt an trÆ°áŧc nháŧŊng cášĢnh sinh lÃĢo báŧnh táŧ, mášĄng ngÆ°áŧi bášĨp
bÃŠnh, phiáŧn nÃĢo kháŧ Äau vÃ cášĢnh ung dung táŧą tášĄi cáŧ§a nháŧŊng ÄášĄo sÆ°. Ráŧi
máŧt ÄÃŠm, sau khi Äi qua nhÃŽn váŧĢ con láš§n cuáŧi, ThÃĄi táŧ ra láŧnh mÃĢ phu Xa
náš·c (Channa) thášŊng ngáŧąa tÃŠn Kiáŧn trášŊc (Kanthaka) Äáŧ NgÃ i vÆ°áŧĢt hoÃ ng
cung, xuášĨt gia cáš§u ÄášĄo. Sau khi qua sÃīng Anoma, ThÃĄi táŧ cášŊt tÃģc, gáŧŊi cášĢ
ÃĄo mÃĢo, vÃ ng vÃēng chÃĒu bÃĄu Äáŧ Xa náš·c mang váŧ. TáŧŦ ÄÃģ NgÃ i bÆ°áŧc hášģn vÃ o
con ÄÆ°áŧng xuášĨt gia cáš§u ÄášĄo.
Sau khi ráŧi nhÃ Gotama Äi thášģng váŧ hÆ°áŧng ÄÃīng, qua kháŧi cÃĄc xáŧĐ Sakyas,
Koliyas vÃ Mallas hay Ãt nhášĨt cÅĐng bášąng nháŧŊng khoášĢng cÃĄch Äáŧa lÃ― tÆ°ÆĄng
ÄÆ°ÆĄng. KhÃīng cÃģ tÃ i liáŧu nÃ o Äáŧ cášp Äášŋn khu váŧąc nÆĄi NgÃ i Äáš·t chÃĒn Äášŋn
trÆ°áŧc nhášĨt. VÄn bášĢn Pali gáŧi khu váŧąc ÄÃģ lÃ sÃīng Anoma, cÃĄch thÃ nh
Kapilavatthu (Ca táŧģ la váŧ) ba mÆ°ÆĄi dáš·m, vÃ nÃģi rášąng NgÃ i Äi Äášŋn ráŧŦng
xoÃ i Anupiya, máŧt Äáŧa danh mÃ trong kinh Äiáŧn cÃģ Äáŧ cášp Äášŋn nhÆ° lÃ máŧt
tháŧ trášĨn nháŧ. ÄášĄi sáŧ (Mahavastu) cÃģ nÃģi Äášŋn máŧt dÃēng sÃīng, nhÆ°ng lášĄi
thuáŧc tháŧ trášĨn Animiya, cÃĄch Mallas mÆ°áŧi hai dáš·m. Theo PhÆ°ÆĄng Äášģng bášĢn
kháŧi kinh (Lalita-vistara sutta), ÄÃģ lÃ máŧt Äáŧa danh cÃģ tÃŠn Anuvaineya
hay Anumaineya thuáŧc miáŧn Maineyas, kháŧi xáŧĐ Mallas, Äáŧa danh nÃ y lášĄi
cÃĄch Mallas sÃĄu dáš·m ÄÆ°áŧng. NháŧŊng dáŧŊ kiáŧn nÃ y Äáŧu nhášąm cháŧ Äášŋn máŧt Äáŧa
Äiáŧm cÃģ tháŧąc tášĄi máŧt cháŧ nÃ o ÄÃģ áŧ miáŧn ÄÃīng Kapilavatthu mÃ theo truyáŧn
tháŧng sáŧ liáŧu, ÄÃģ chÃnh lÃ nÆĄi Gotama ÄÃĢ Äášŋn. Anupiya lÃ máŧt Äáŧa danh cÃģ
tháŧąc ÄÆ°áŧĢc Äáŧ cášp Äášŋn trong kinh Äiáŧn. Äáŧa danh nÃ y ÄÆ°áŧĢc cÃīng nhášn lÃ nÆĄi
ÄáŧĐc Phášt dáŧŦng chÃĒn Äáš§u tiÃŠn, nháŧŊng tÃŠn gáŧi cÃēn lášĄi cháŧ lÃ nháŧŊng cÃĄch gáŧi
khÃĄc nhau cáŧ§a Anupiya mÃ thÃīi. Anupiya cÅĐng nhÆ° nháŧŊng Äáŧa danh cÃđng
nháŧŊng biášŋn cáŧ náŧi bášt khÃĄc khÃīng phášĢi ÄÆ°áŧĢc Äáŧ cášp cháŧ máŧt láš§n trong báŧn
tášĄng kinh A hÃ m mÃ ÄÆ°áŧĢc nhášŊc Äi nhášŊc lášĄi nhiáŧu láš§n trong nháŧŊng vÄn bášĢn
khÃĄc váŧi nháŧŊng chi tiášŋt khÃĄc nhau, bášąng nhiáŧu hÃŽnh tháŧĐc khÃĄc nhau, hay
ÄÆ°áŧĢc thÃŠm vÃ o kinh tášĄng theo trÃŽnh táŧą vÃ tháŧĐ láŧp khÃĄc nhau, nhášĨt lÃ
trong cÃĄc vÄn bášĢn Sanskrit, vÄn bášĢn ra Äáŧi rášĨt lÃĒu sau nháŧŊng vÄn bášĢn
Pali. NgÆ°áŧi ta khÃīng tháŧ khÃīng Äáš·t ra vášĨn Äáŧ nháŧŊng Äiáŧm dáŧ biáŧt vÃ thÃŠm
thášŊc nÃ y trong vÄn bášĢn bášąng tiášŋng Sanskrit phášĢi chÄng cháŧ lÃ nháŧŊng Äiáŧm
pháŧĨ háŧa, hoáš·c vÃĢ kinh Äiáŧn cháŧ nÃŠu lÃŠn máŧt sáŧ tÃŽnh tiášŋt cháŧn láŧc trong
sáŧ hÃ ng loášĄt nháŧŊng chi tiášŋt cÃģ tháŧąc vÃ o tháŧi Äiáŧm ÄÃģ, Äáŧ ráŧi nháŧŊng chi
tiášŋt nÃ y sáš― ÄÆ°áŧĢc nÃģi Äášŋn Äáš§y Äáŧ§ hÆĄn trong cÃĄc luášn vÄn áŧ Äáŧi sau?
Kinh Äiáŧn káŧ
lášĄi rášąng trÆ°áŧc nhášĨt Gotama tÃŽm Äášŋn tháŧĨ háŧc váŧi hai ÄášĄo sÆ°,
nhÆ°ng vÃŽ thášĨy háŧ khÃīng tháŧ tháŧa mÃĢn ÄÆ°áŧĢc nháŧŊng Äiáŧu mong mnuáŧn nÃŠn NgÃ i
báŧ Äi tháŧąc hÃ nh kháŧ hášĄnh trong sÃĄu nÄm trÆ°áŧng cÃđng váŧi nÄm Äáŧ táŧ. Sau ÄÃģ
NgÃ i nghÄĐ ra phÆ°ÆĄng phÃĄp tu tášp máŧi nÃŠn khÃīng theo láŧi kháŧ hášĄnh táŧą ÄÃ y
Äáŧa bášĢn thÃĒn, quášĢ nhiÃŠn sau ÄÃģ NgÃ i ÄášĄt Äášŋn giÃĄc ngáŧ vÃ giášĢi thoÃĄt.
Trong nháŧŊng ngÃ y Äáš§u sau khi thÃ nh ÄášĄo NgÃ i cÃģ lÆ°áŧĄng láŧą khÃīng muáŧn hoášąčŪ§
phÃĄp Äáŧ chÃšng, nhÆ°ng ráŧi NgÃ i quyášŋt Äáŧnh chuyáŧn phÃĄp luÃĒn vÃ lÃŠn ÄÆ°áŧng
Äášŋn Benares. TášĄi ÄÃĒy NgÃ i gáš·p lášĄi nÄm Äáŧ táŧ ášĨy, nháŧŊng ngÆ°áŧi nÃ y trÆ°áŧc ÄÃģ
ÄÃĢ báŧ rÆĄi NgÃ i khi thášĨy NgÃ i khÃīng tu theo láŧi kháŧ hášĄnh, NgÃ i thuyášŋt
phÃĄp vÃ quy y cho háŧ. NgoÃ i nháŧŊng Äiáŧm nÃ y, ngÆ°áŧi ta cÃēn tÃŽm thášĨy nháŧŊng
chi tiášŋt khÃĄc cÃģ ghi trong cÃĄc trÆ°áŧng ca vÃ ÄÆ°áŧĢc xem nhÆ° lÃ nháŧŊng âhuyáŧn
thoášĄi cáŧâ, cÃģ láš― nháŧŊng chi tiášŋt nÃ y sau ÄÃģ ÄÆ°áŧĢc cÃĄc luášn vÄn nhášŊc Äášŋn.
áŧ giai ÄoášĄn nÃ y trÆ°áŧc nhášĨt chÃšng ta cáš§n soi sÃĄng nháŧŊng dáŧŊ kiáŧn váŧ nhÃĒn
vášt vÃ Äáŧa danh cÃģ tÆ° liáŧu ngoÃ i phášĄm vi tÆ° liáŧu cáŧ§a Phášt giÃĄo. CÃģ nhiáŧu
tÆ° liáŧu liÃŠn quan Äášŋn ÄáŧĐc Phášt nhÆ°ng nháŧŊng nhÃ viášŋt sáŧ cÃģ thiÃŠn kiášŋn
cÅĐng ÄÃĢ thÃŠm báŧt rášĨt nhiáŧu vÃ o cÃĄc truyáŧn thuyášŋt xÆ°a cÅĐ. Tuy nhiÃŠn chÃšng
ta cÅĐng Äáŧu thášĨy ÄÆ°áŧĢc rÃĩ rÃ ng phÆ°ÆĄng diáŧn náŧi bášt cáŧ§a sÃĄu nÄm náŧ láŧąc lÃ
viáŧc khÃĄm phÃĄ ÄášĄo láŧ ÄÃšng ÄášŊn Äáŧ dášŦn Äášŋn giÃĄc ngáŧ. Viáŧc háŧc tášp váŧi hai
ÄášĄo sÆ° khÃīng phášĢi lÃ tháŧi gian ngášĨu nghiášŋn máŧ triášŋt lÃ― suÃīng mÃ chÃnh lÃ
viáŧc rÃĻn tášp máŧt phÆ°ÆĄng phÃĄp thiáŧn Äáŧnh cáš§n thiášŋt phášĢi cÃģ.
ÄášĄi kinh Saccaka (Mahasaccaka sutta) (Trung A hÃ m, i 240) viášŋt:
"NhÆ° vášy NhÆ° lai náŧ láŧąc tÃŽm kiášŋm Äiáŧu táŧt Äášđp, tÃŽm kiášŋm niáŧm phÃšc lášĄc
táŧi thÆ°áŧĢng, vÃ NhÆ° lai ÄÃĢ Äášŋn váŧi Alara Kalama ráŧi nÃģi:
- âThÆ°a ÄášĄo háŧŊu Kalama, tÃīi muáŧn sáŧng Äáŧi phášĄm hášĄnh bášąng giÃĄo lÃ― vÃ giáŧi
luášt nÃ y.â NgÃ i Alara Kalama nÃģi váŧi NhÆ° lai:
- âÄášĄo háŧŊu hÃĢy áŧ lášĄi ÄÃĒy, cÃēn ÄášĨy lÃ giÃĄo lÃ― mÃ mÃ máŧt ngÆ°áŧi thÃīng tuáŧ
chášģng mášĨy cháŧc táŧą mÃŽnh cÃģ tháŧ quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc vÃ sáŧ ÄášŊc
ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong giÃĄo lÃ― ášĨy.â
Chášģng bao lÃĒu sau NhÆ° lai nhanh chÃģng quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc giÃĄo lÃ― ášĨy. NhÆ°
vášy Äášŋn máŧĐc nÃ y cháŧ viáŧc máŧ mÃīi lÃ láš·p lášĄi ÄÆ°áŧĢc nháŧŊng Äiáŧu ÄÃĢ thuáŧc
lÃēng, NhÆ° lai vÃ nháŧŊng ÄášĄo háŧŊu khÃĄc ÄÃĢ tráŧ thÃ nh chuyÃŠn nghiáŧp. NhÆ° lai
nghÄĐ âTa tuyÃŠn báŧ máŧt giÃĄo lÃ― cáŧ§a trÃ huáŧ, máŧt giÃĄo lÃ― dÃ nh cho bášc tÃīn
trÆ°áŧng ta hiáŧu vÃ biášŋt. Chášģng phášĢi do lÃēng tÃn thÃ nh mÃ Alara ÄÃĢ tuyÃŠn
dášĄy giÃĄo lÃ― cáŧ§a Ãīng, mÃ táŧą chÃnh bášĢn thÃĒn Ãīng ÄÃĢ hiáŧu ÄÆ°áŧĢc, ngáŧ ÄÆ°áŧĢc, sáŧ
ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong ÄÃģ. RášĨt lÃ nhÆ° vášy lášŊm, Alara ÄÃĢ biášŋt vÃ hiáŧu
ÄÆ°áŧĢc giÃĄo lÃ― nÃ y.â Do vášy NhÆ° lai tÃŽm Äášŋn Alara vÃ nÃģi váŧi Ãīng:
- âThÆ°a ÄášĄo háŧŊu Alara, NgÃ i ÄÃĢ quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc vÃ sáŧ ÄášŊc
ÄÆ°áŧĢc giÃĄo lÃ― nÃ y Äášŋn máŧĐc nÃ o vÃ NgÃ i cÃģ tháŧ tuyÃŠn báŧ ÄÆ°áŧĢc nhÆ° thášŋ nÃ o?â
Do nhÃĒn duyÃŠn nhÆ° vášy Alara tuyÃŠn báŧ sáŧ ÄášŊc tÃĄnh khÃīng. Ráŧi NhÆ° lai táŧą
nghÄĐ, âAlara khÃīng cÃģ lÃēng tÃn nhÆ°ng ta cÃģ. Alara khÃīng cÃģ lÃēng dÅĐng,
nhÆ°ng ta cÃģ. Alara khÃīng cÃģ sáŧą táŧnh tháŧĐc nhÆ°ng ta cÃģ. Alara khÃīng cÃģ
Äáŧnh, nhÆ°ng ta cÃģ. Alara khÃīng cÃģ huáŧ nhÆ°ng ta cÃģ. Sáš― nhÆ° thášŋ nÃ o nášŋu ta
náŧ láŧąc quÃĄn triáŧt giÃĄo lÃ― mÃ Alara ÄÃĢ tuyÃŠn báŧ lÃ chÃnh Ãīng ÄÃĢ quÃĄn
triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc, sáŧ ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš ÄÆ°áŧĢc áŧ ÄášĨy.â Chášģng bao
lÃĒu sau ta nhanh chÃģng quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc, sáŧ ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ an
trÃš áŧ ÄášĨy.
Ráŧi NhÆ° lai tÃŽm Äášŋn Alara vÃ bášĄch váŧi NgÃ i:
- âPhášĢi chÄng ÄÃģ lÃ giáŧi hášĄn cáŧ§a giÃĄo lÃ― mÃ chÃnh bášĢn thÃĒn NgÃ i ÄÃĢ quÃĄn
triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc, sáŧ ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ chÃnh NgÃ i ÄÃĢ tuyÃŠn báŧ nhÆ°
vášy?â
- âThÆ°a ÄášĄo háŧŊu, ÄÃģ lÃ giáŧi giáŧi hášĄn cáŧ§a nÃģâ.
- âThÆ°a ÄášĄo háŧŊu, bášĢn thÃĒn tÃīi, tÃīi cÅĐng ÄÃĢ quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi
ÄÆ°áŧĢc, sáŧ ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš ÄÆ°áŧĢc áŧ ÄášĨyâ.
- âThÆ°a ÄášĄo háŧŊu, thášt lÃ thášŊng láŧĢi cho chÃšng ta, quášĢ lÃ thášŊng láŧĢi vÄĐ ÄášĄi
cho chÃšng ta Äáŧ cÃģ ÄÆ°áŧĢc máŧt mÃīn sinh giáŧ thÃ nh bášĄn háŧŊu. ChÃnh lÃ nhÆ° thášŋ
ÄÃģ, giÃĄo lÃ― mÃ chÃnh bášĢn thÃĒn tÃīi ÄÃĢ quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc, lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc, sáŧ
ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ tuyÃŠn báŧ, chÃnh giÃĄo lÃ― ášĨy ÄášĄo háŧŊu cÅĐng ÄÃĢ quÃĄn triáŧt ÄÆ°áŧĢc,
lÄĐnh háŧi ÄÆ°áŧĢc, sáŧ ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš ÄÆ°áŧĢc áŧ ÄášĨyâĶ chÃnh lÃ nhÆ° thášŋ ÄÃģ,
tÃīi nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ ÄášĄo háŧŊu cÅĐng nhÆ° thášŋ ášĨy, ÄášĄo háŧŊu nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ tÃīi
cÅĐng nhÆ° thášŋ ášĨy. NÃ y ÄášĄo háŧŊu, giáŧ ÄÃĒy cášĢ hai chÃšng ta nÃŠn cÃđng nhau hiášŋn
dÃĒng cho cáŧng Äáŧng nÃ y.â
Chuyáŧn lÃ nhÆ° vášy, Alara ngÆ°áŧi tháš§y dášĄy cáŧ§a NhÆ° lai ÄÃĢ xem Äáŧ Äáŧ cáŧ§a
mÃŽnh ngang hÃ ng váŧi Ãīng ta vÃ ÄÃĢ tÃīn vinh ta bášąng sáŧą tÃīn vinh náŧi bášt
nhášĨt. NhÆ°ng ta lášĄi nghÄĐ, âgiÃĄo lÃ― nÃ y cháŧ ÄášĄt Äášŋn sáŧą lÃĢnh ngáŧ tÃĄnh khÃīng
cháŧĐ khÃīng dášŦn Äášŋn sáŧą nhÃ m chÃĄn, sáŧą dáŧĐt báŧ luyášŋn ÃĄi, sáŧą chášĨm dáŧĐt kháŧ Äau,
sáŧą táŧch tÄĐnh, trÃ huáŧ siÃŠu viáŧt vÃ Niášŋt bÃ n.â Do khÃīng ham mÃŠ lÃ― thuyášŋt
nÃ y nÃŠn ta báŧ Äi lÃēng khÃīng háŧi tiášŋc."
Ráŧi NgÃ i Äášŋn Uddaka Ramaputta vÃ náŧi dung cÅĐng ÄÆ°áŧĢc diáŧ
n tášĢ bášąng nháŧŊng
láŧi tÆ°ÆĄng táŧą, nhÆ°ng áŧ ÄÃĒy giÃĄo lÃ― ÄÆ°áŧĢc tháŧąc hiáŧn vÃ do Rama, cha cáŧ§a
Uddaka, tuyÃŠn báŧ sáŧ ÄášŊc. ÄášĨy lÃ cášĢnh giáŧi Phi tÆ°áŧng Phi phi tÆ°áŧng. Váŧ
pháš§n Uddaka, Ãīng ta khÃīng muáŧn Äáš·t Gotama ngang hÃ ng váŧi mÃŽnh mÃ cháŧ
cÃīng nhášn NgÃ i lÃ m tháš§y cáŧ§a cÃĄc mÃīn Äáŧ cáŧ§a Ãīng ta mÃ thÃīi. NgÃ i nhášn
thášĨy lÃ― thuyášŋt nÃ y cÅĐng khÃīng tháŧa mÃĢn ÄÆ°áŧĢc NgÃ i nÃŠn lášĄi láš§n náŧŊa báŧ Äi.
âNgÃ i Äášŋn tháŧ giÃĄo váŧi máŧt giÃĄo sÄĐ danh tiášŋng khÃĄc lÃ Uddala Ramaputta.
KhÃīng bao lÃĒu sau, váŧ Äáŧ táŧ thÃīng minh xuášĨt chÃšng Gotama ÄÃĢ thášĨu triáŧt
giÃĄo lÃ― cáŧ§a tháš§y vÃ ÄášŊc Äáŧ bÃĄt thiáŧn vÃī sášŊc táŧĐc táš§ng cao nhášĨt cáŧ§a thiáŧn
vÃī sášŊc, cášĢnh giáŧi Phi tÆ°áŧng, Phi phi tÆ°áŧng, khÃīng cÃēn tri giÃĄc náŧŊa, ášĨy
lÃ bášc thiáŧn cao nhášĨt trong tam giáŧi. Khi ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc thiáŧn nÃ y, tÃĒm tráŧ
nÃŠn vÃī cÃđng tinh vi, tášŋ nháŧ Äáŧn náŧi khÃīng tháŧ nÃģi lÃ cÃģ tÃĒm hÃĒy khÃīng.
VÃ o tháŧi bášĨy giáŧ khÃīng ai ÄášŊc ÄÆ°áŧĢc thiáŧn nÃ o cao hÆĄn náŧŊa.
Váŧ ÄášĄo sÆ° cao thÆ°áŧĢng ášĨy lášĨy lÃ m hoan háŧ ÄÆ°áŧĢc biášŋt sáŧą thÃ nh cÃīng ráŧąc ráŧĄ
cáŧ§a ngÆ°áŧi Äáŧ táŧ Äáš·c sášŊc cáŧ§a mÃŽnh. NhÆ°ng khÃīng nhÆ° ÄášĄo su trÆ°áŧc, ÄášĄo sÄĐ
Uddaka Ramaputta máŧi NgÃ i nhášn lÃĢnh tráŧn vášđn trÃĄch nhiáŧm dášĄy dáŧ hÃ ng mÃīn
Äáŧ:
"HáŧĄi nÃ y ÄášĄo háŧŊu, tÃīi lášĨy lÃ m hoan háŧ. Thášt vášy, tÃīi vÃī cÃđng hoan háŧ
ÄÆ°áŧĢc gáš·p máŧt ngÆ°áŧi Äáŧng tu tÃ i ÄáŧĐc ÄÃĄng tÃīn kÃnh nhÆ° ÄášĄo háŧŊu. GiÃĄo lÃ― mÃ
Rama ÄÃĢ hiáŧu biášŋt ÄášĄo háŧŊu cÅĐng hiáŧu. GiÃĄo lÃ― mÃ ÄášĄo háŧŊu hiáŧu tÃīi cÅĐng ÄÃĢ
hiáŧu biášŋt. Rama ÄÃĢ nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ hÃīm nay ÄášĄo háŧŊu cÅĐng nhu thášŋ ášĨy. NgÃ y
nay ÄášĄo hÅĐu nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ Rama ÄÃĢ nhÆ° thášŋ ášĨy. Vášy, háŧĄi nÃ y ÄášĄo háŧŊu,
hÃĢy lášĄi ÄÃĒy, ÄášĄo hÅĐu sáš― dášŦn dášŊt nhÃģm ÄášĄo sÄĐ áŧ ÄÃĒy."
Tuy nhiÃŠn Gotama cášĢm thášĨy ÄÃģ cÅĐng chÆ°a phášĢi lÃ máŧĨc tiÃŠu cáŧĐu cÃĄnh. NgÃ i
ÄÃĢ hoÃ n toÃ n chášŋ ngáŧą tÃĒm, mÃŽnh, hoÃ n toÃ n lÃ m cháŧ§ cÃĄi tÃĒm, nhÆ°ng máŧĨc
tiÃŠu cuáŧi cÃđng vášŦn cÃēn mÃĢi áŧ xa. NgÃ i Äang tÃŽm con dÆ°áŧng Niášŋt bÃ n, táŧĐc
lÃ con ÄÆ°áŧng hoÃ n toÃ n siÃŠu thoÃĄt ra jkháŧi vÃēng phiáŧn nÃĢo tráš§m luÃĒn vÃ
tášn diáŧt máŧi hÃŽnh tháŧĐc ÃĄi dáŧĨc.
KhÃīng tháŧa mÃĢn váŧi phÆ°ÆĄng phÃĄp tu tášp cáŧ§a Ramaputta, máŧt láš§n náŧŊa Gotama
lášĄi ra Äi.
Sau khi háŧc tášp váŧi hai ÄášĄo sÆ° náŧi tiášŋng nhášĨt tháŧi ášĨy, Gotama nhášn thášĨy
rášąng khÃīng cÃēn ai cÃģ Äáŧ§ khášĢ nÄng Äáŧ dášŦn dášŊt mÃŽnh thÃ nh táŧąu máŧĨc tiÃŠu vÃŽ
tášĨt cášĢ Äáŧu chÆ°a thoÃĄt kháŧi vÃēng vÃī minh. TáŧŦ ÄÃē NgÃ i khÃīng Äi tÃŽm sáŧą giÃšp
ÄáŧĄ bÃŠn ngoÃ i náŧŊa.
"NhÆ° vášy NhÆ° lai náŧ láŧąc tÃŽm kiášŋm Äiáŧu táŧt Äášđp, tÃŽm kiášŋm niáŧm phÃšc lášĄc
táŧi thÆ°áŧĢng, NhÆ° lai dÃē dášŦm Äášŋn Magadhas, ráŧi Äi Äášŋn Uruvela, máŧt tháŧ
trášĨn nháŧ bÃĐ. áŧ ÄÃģ NhÆ° lai thášĨy máŧt Äáŧa Äiáŧm xinh xášŊn cÃģ máŧt khu ráŧŦng
con, máŧt dÃēng sÃīng trÃīi chášĢy thÆĄ máŧng cÃģ nÆ°áŧc trong vášŊt vÃ nháŧŊng cÃĒy cáš§u
Äášđp, chung quanh lÃ lÃ ng mášĄc cÃģ tháŧ trÃŽ bÃŽnh khášĨt tháŧąc. NÆĄi nÃ y chášŊc
chášŊn lÃ máŧt cháŧ rášĨt thÃch háŧĢp Äáŧ ngÆ°áŧi ta náŧ láŧąc ÄášĄt Äášŋn nháŧŊng Äiáŧu mong
muáŧn. Ráŧi NhÆ° lai ngáŧi xuáŧng ÄÃģ : nÆĄi cháŧn thÃch háŧĢp lÃ ÄÃĒy Äáŧ náŧ láŧąc
phášĨn ÄášĨu."
CÃēn cÃģ ba truyáŧn káŧ
khÃĄc liÃŠn quan Äášŋn giai ÄoášĄn náŧ láŧąc phášĨn ÄášĨu cáŧ§a
Gotama. Máŧt mášŦu truyáŧn nÃģi váŧ máŧt ngÆ°áŧi cáŧ nhÃģm láŧa bášąng chÃ que cáŧ§i
nhÃģm láŧ§a vÃ o máŧt mášĢnh gáŧ tÆ°ÆĄi xanh Æ°áŧt sáŧ§ng báŧ ngÃĒm trong nÆ°áŧc. Anh
chÃ ng ášĨy khÃīng sao cÃģ tháŧ nhÃģm láŧa lÃŠn ÄÆ°áŧĢc, ÄÃģ lÃ hÃŽnh ášĢnh cáŧ§a nháŧŊng tu
sÄĐ kháŧ hášĄnh nhÆ°ng lÃēng cÃēn Äáš§y tham-ÃĄi. TrÆ°áŧng háŧĢp ášĨy cho dÃđ háŧ cÃģ hÃ nh
trÃŽ lÃĒu mau, nghiÃŠm mášt, khÃīn khÃĐo, kháŧ hášĄnh ÄášŊng cay hay khÃīng, háŧ Äáŧu
chášģng tháŧ nÃ o ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc trÃ huáŧ vÃ giÃĄc ngáŧ. ÄÃģ chÃnh lÃ trÆ°áŧng háŧĢp tháŧĐ
nhÃŽ, trÆ°áŧng háŧĢp máŧt anh chÃ ng dÃđng que cáŧ§i chÃ vÃ o mášĢnh gáŧ tÆ°ÆĄi xanh Æ°áŧt
sáŧ§ng, cho dÃđ cÃģ váŧt mášĢnh gáŧ ášĨy ra kháŧi nÆ°áŧc cÅĐng khÃīng cÃģ gÃŽ thay Äáŧi.
Trong trÆ°áŧng háŧĢp tháŧĐé Ēa, anh chÃ ng ášĨy dÃđng mášĢnh gáŧ khÃī, thášŋ lÃ anh ta cÃģ
tháŧ nhÃģm ÄÆ°áŧĢc láŧa. NhÆ° thášŋ lÃ ngÆ°ÆĄi tu kháŧ hášĄnh nášŋu biášŋt gášĄt báŧ vÃ lÃ m
lášŊng dáŧu tham-dáŧĨc, anh ta cÃģ tháŧ ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc trÃ huáŧ vÃ giÃĄc ngáŧ. Äiáŧm quan
tráŧng cáŧ§a ÄoášĄn trÃch dášŦn dÆ°áŧi ÄÃĒy áŧ cháŧ máŧt pháš§n ÄoášĄn vÄn nÃ y cÃģ nguáŧn
gáŧc rášĨt xa xÆ°a nháŧ tÃŽm ÄÆ°áŧĢc trong cÃĄc nguáŧn kinh Äiáŧn Sanskrit, pháš§n
khÃĄc áŧ cháŧ ÄoášĄn vÄn nÃ y cho thášĨy phÆ°ÆĄng phÃĄp thiáŧn Äáŧnh cáŧ§a Phášt giÃĄo lÃ
Äáŧc nhášĨt hay cÃģ vay mÆ°áŧĢn áŧ nháŧŊng nguáŧn tÃīn giÃĄo khÃĄc. NgÆ°áŧi ta dáŧ
dÃ ng
nhášn thášĨy Gotama lÃ ngÆ°áŧi Äáš§u tiÃŠn tháŧąc hÃ nh nháŧŊng phÆ°ÆĄng phÃĄp náŧi tiášŋng
nÃ y trong ÄoášĄn vÄn dÆ°áŧi ÄÃĒy:
ÄášĄi kinh Saccaka mÃī tášĢ hášĄnh tinh tášĨn cáŧ§a Báŧ TÃĄt nhÆ° sau:
LÃšc ášĨy tÆ° tÆ°áŧng sau ÄÃĒy Äášŋn váŧi ta:
Hay lÃ ta cášŊn cháš·t rÄng lášĄi, ÃĐp lÆ°áŧĄi sÃĄt vÃ o nášŊp váŧng, ráŧi dÃđng tÃĒm
(thiáŧn) ÄÃĻ nÃĐn, chášŋ ngáŧą, vÃ tiÃŠu diáŧt nháŧŊng tÆ° tÆ°áŧng (bášĨt thiáŧn)!
Ráŧi NhÆ° lai cášŊn cháš·t rÄng lášĄi, ÃĐp lÆ°áŧĄi sÃĄt vÃ o nášŊp váŧng, vÃ náŧ láŧąc ÄÃĻ
nÃĐn, chášŋ ngáŧą, vÃ tiÃŠu diáŧt nháŧŊng tÆ° tÆ°áŧng (bášĨt thiáŧn) bášąng tÃĒm (thiáŧn).
LÃšc ta chiášŋn ÄášĨu nhÆ° vášy thÃŽ máŧ hÃīi táŧŦ trong nÃĄch chášĢy tuÃīn ra.
NhÆ° ngÆ°áŧi mášĄnh nášŊm lášĨy Äáš§u hay hai vai máŧt ngÆ°áŧi yášŋu ráŧi ÄÃĻ xuáŧng, dÃđng
sáŧĐc cÆ°áŧĄng bÃĄch vÃ khášŊc pháŧĨc, khÃīng cho ngÃģc lÃŠn, cÅĐng dÆ°áŧng thášŋ ášĨy, ta
chiášŋn ÄášĨu vÃ khášŊc pháŧĨc (nháŧŊng tÆ° tÆ°áŧng bášĨt thiáŧn).
Sáŧą tinh tášĨn cáŧ§a ta quášĢ thášt kiÃŠn trÃŽ vÃ bášĨt khuášĨt. TÃĒm niáŧm cáŧ§a ta thášt
lÃ váŧŊng chášŊc vÃ khÃīng háŧ chao Äáŧng. Tuy nhiÃŠn, thÃĒn ta mÃēn máŧi vÃ khÃīng
an lášĄc sau khi cáŧ gášŊng máŧt cÃĄch Äau kháŧ - tháŧ xÃĄc phášĢi cháŧu khuášĨt pháŧĨc
trÆ°áŧc sáŧą náŧ láŧąc kiÃŠn trÃŽ. Máš·c dáš§u nháŧŊng cášĢm giÃĄc Äau Äáŧn phÃĄt sanh Äášŋn
thÃĒn ta , nÃģ khÃīng chášŋ ngáŧą ÄÆ°áŧĢc tÃĒm ta.
LÃšc ášĨy NhÆ° lai nghÄĐ nhÆ° sau: hay ta tháŧ trau giáŧi phÃĄp hÃ nh thiáŧn nÃn
tháŧ!
Ráŧi ta kiáŧm soÃĄt cháš·t cháš― hÆĄi-tháŧ-vÃī vÃ hÆĄi-tháŧ-ra, táŧŦ miáŧng vÃ mÅĐi. Khi
ta kiáŧm soÃĄt hÆĄi-tháŧ-vÃī, tháŧ-ra, áŧ miáŧng vÃ áŧ mÅĐi, thÃŽ cÃģ luáŧng hÆĄi
thoÃĄt ra táŧŦ láŧ tai, tášĄo nÃŠn máŧt tháŧĐ ÃĒm thanh to láŧn khÃĄc thÆ°áŧng. HÆĄi giÃģ
thoÃĄt ra táŧŦ hai áŧng tháŧĨt cáŧ§a anh tháŧĢ rÃĻn kÃŠu nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ lÃšc ta
ngáŧŦng tháŧ, luáŧng hÆĄi táŧŦ láŧ tai thoÃĄt ra tášĄo máŧt ÃĒm thanh cÅĐng to nhÆ° thášŋ
ášĨyâĶ Ráŧi NhÆ° lai nghÄĐ: hay ta tháŧ trau giáŧi phÃĄp hÃ nh thiáŧn nÃn tháŧ! Thášŋ
lÃ ta kiáŧm soÃĄt cháš·t cháš― hÆĄi-tháŧ-vÃī vÃ hÆĄi-tháŧ-ra, táŧŦ miáŧng vÃ mÅĐi. Khi
ta kiáŧm soÃĄt hÆĄi-tháŧ-vÃī, tháŧ-ra, áŧ miáŧng vÃ áŧ mÅĐi, thÃŽ cÃģ luáŧng hÆĄi
thoÃĄt ra táŧŦ láŧ tai, tášĄo nÃŠn máŧt tháŧĐ ÃĒm thanh to láŧn khÃĄc thÆ°áŧng. HÆĄi giÃģ
thoÃĄt ra táŧŦ hai áŧng tháŧĨt cáŧ§a anh tháŧĢ rÃĻn kÃŠu nhÆ° thášŋ nÃ o thÃŽ lÃšc ta
ngáŧŦng tháŧ, luáŧng hÆĄi táŧŦ láŧ tai thoÃĄt ra tášĄo máŧt ÃĒm thanh cÅĐng to nhÆ° thášŋ
ášĨyâĶ
DášŦu sao, hášĄnh tinh tášĨn cáŧ§a ta vášŦn kiÃŠn trÃŽ vÃ bášĨt khuášĨt. TÃĒm niáŧm cáŧ§a ta
vášŦn váŧŊng chášŊc vÃ khÃīng háŧ chao Äáŧng. Tuy nhiÃŠn, thÃĒn ta mÃēn máŧi vÃ khÃīng
an lášĄc sau khi cáŧ gášŊng máŧt cÃĄch Äau kháŧ - tháŧ xÃĄc phášĢi cháŧu khuášĨt pháŧĨc
trÆ°áŧc sáŧą náŧ láŧąc kiÃŠn trÃŽ. Máš·c dáš§u nháŧŊng cášĢm giÃĄc Äau Äáŧn phÃĄt sanh Äášŋn
thÃĒn ta , nÃģ khÃīng chášŋ ngáŧą ÄÆ°áŧĢc tÃĒm ta.
Ráŧi tÆ° tÆ°áŧng sau ÄÃĒy Äášŋn váŧi ta: Hay lÃ ta tháŧ trau giáŧi phÃĄp nÃn tháŧ!
Ráŧi NhÆ° lai kiáŧm soÃĄt hÆĄi-tháŧ-vÃī, tháŧ ra táŧŦ miáŧng, mÅĐi vÃ tai. LÃšc ngáŧŦng
tháŧ bášąng miáŧng, mÅĐi vÃ tai thÃŽ hÆĄi (báŧ dáŧn ÃĐp) Äášp mášĄnh trong Äáš§u ta .
NhÆ° cÃģ ngÆ°áŧi thášt mášĄnh khoan vÃ o sáŧ ta máŧt lÆ°áŧĄi khoan thášt bÃĐn, khi tÃīi
ngáŧŦng tháŧ, hÆĄi Äášp vÃ o Äáš§u ta cÅĐng lÃ m Äau Äáŧn nhÆ° vášy. Máš·c dáš§u nháŧŊng
cášĢm giÃĄc Äau Äáŧn nhÆ° vášy phÃĄt sanh áŧ thÃĒn ta, nÃģ khÃīng ášĢnh hÆ°áŧng Äášŋn tÃĒm
ta chÃšt nÃ o.
LÃšc ášĨy NhÆ° lai táŧą nghÄĐ: Hay ta tháŧ hÃ nh phÃĄp thiáŧn nÃn tháŧ ášĨy máŧt láš§n
náŧŊa!
Ráŧi NhÆ° lai kiáŧm soÃĄt hÆĄi-tháŧ-vÃī, tháŧ-ra táŧŦ miáŧng, mÅĐi vÃ tai. VÃ lÃšc ta
ngáŧŦng tháŧ, Äáš§u ta nghe Äau bÆ°ng lÃŠn. TrášĄng thÃĄi Äau Äáŧn kinh kháŧ§ng lÃšc
bášĨy giáŧ giáŧng nhÆ° cÃģ máŧt láŧąc sÄĐ dÃđng dÃĒy tháŧŦng siášŋt cháš·t Äáš§u ta lášĄi. Tuy
nhiÃŠn, hášĄnh tinh tášĨn cáŧ§a ta vášŦn máŧt máŧąc kiÃŠn trÃŽ. NháŧŊng cášĢm giÃĄc Äau Äáŧn
ášĨy khÃīng gÃĒy ášĢnh háŧng Äášŋn tÃĒm ta.
LÃšc ášĨy NhÆ° lai táŧą nghÄĐ: Hay ta tháŧ hÃ nh thiáŧn váŧ phÃĄp nÃn tháŧ máŧt láš§n
náŧŊa!
Ráŧi NhÆ° lai ngÆ°ng tháŧ bášąng miáŧng, mÅĐi vÃ tai. Khi ta kiáŧm soÃĄt hÆĄi tháŧ
nhÆ° thášŋ ášĨy thÃŽ máŧt luáŧng hÆĄi mášĄnh tháŧc xuyÃŠn qua báŧĨng ta. TÃŠn Äáŧ táŧ,
thiáŧn ngháŧ hay máŧi tášp sáŧą, dÃđng dao bÃĐn rášĄch máŧt ÄÆ°áŧng trÃŠn báŧĨng, lÃ m
Äau Äáŧn thášŋ nÃ o thÃŽ luáŧng giÃģ mášĄnh tháŧc xuyÃŠn qua báŧĨng lÃ m ta Äau Äáŧn
dÆ°áŧng ášĨy. Tuy nhiÃŠn ta vášŦn máŧt máŧąc kiÃŠn trÃŽ tinh tášĨn. NháŧŊng cášĢm giÃĄc Äau
Äáŧn ášĨy khÃīng ášĢnh hÆ°áŧng Äášŋn tÃĒm ta.
Láš§n náŧŊa NhÆ° lai táŧą nghÄĐ: hay ta tháŧ hÃ nh thiáŧn thÃŠm váŧ phÃĄp nÃn tháŧ!
Ráŧi NhÆ° lai kiáŧm soÃĄt hÆĄi-tháŧ-ra, tháŧ-vÃ o táŧŦ miáŧng, mÅĐi vÃ tai. VÃ khi
nÃn tháŧ nhÆ° vášy ta cášĢm giÃĄc nhÆ° cÃģ máŧt ngáŧn láŧa to kháŧ§ng khiášŋp báŧŦng lÃŠn
vÃ bao trÃđm lášĨy ta. NhÆ° cÃģ hai tay láŧąc sÄĐ nášŊm cháš·t máŧt tÃŠn yášŋu áŧt nÆ°áŧng
y trÃŠn Äáŧng láŧa than Äang chÃĄy Äáŧ cho Äášŋn lÃšc hoÃ n toÃ n thiÃŠu ráŧĨi, láŧa
thiÃŠu Äáŧt thÃĒn tÃīi lÃšc ngáŧŦng tháŧ cÅĐng nÃģng dÆ°áŧng thášŋ ášĨy. Tuy nhiÃŠn, ta
vášŦn kiÃŠn trÃŽ tinh tášĨn. NháŧŊng cášĢm giÃĄc Äau Äáŧn ášĨy khÃīng chášŋ ngáŧą ÄÆ°áŧĢc tÃĒm
ta.
LÃšc ášĨy cÃģ nháŧŊng váŧ Tráŧi thášĨy NhÆ° lai vášy thÃŽ nÃģi váŧi nhau: ÄášĄo SÄĐ Gotama
ÄÃĢ chášŋt! VÃ i váŧ khÃĄc ghi nhášn: ÄášĄo SÄĐ Gotama chÆ°a chášŋt hášģn, nhÆ°ng Äang
chášŋt dáš§n! Trong lÃšc ášĨy cÅĐng cÃģ váŧ nÃģi: ÄášĄo SÄĐ Gotama chÆ°a chášŋt hášģn cÅĐng
khÃīng phášĢi Äang chášŋt dáš§n. NgÃ i lÃ máŧt váŧ A La HÃĄn. ÄÃĒy lÃ láŧi sáŧng cáŧ§a
máŧt váŧ A La HÃĄn."
Ráŧi NhÆ° lai nghÄĐ: hay ta tháŧ hÃ nh phÃĄp tuyáŧt tháŧąc!
LÃšc ášĨy cÃģ nháŧŊng váŧ Tráŧi Äášŋn gáš§n NhÆ° lai vÃ nÃģi: "BášĄch NgÃ i, xin NgÃ i cháŧ
nÃŠn hÃ nh phÃĄp tuyáŧt tháŧąc. Nášŋu NgÃ i tuyáŧt Äáŧi khÃīng dÃđng vášt tháŧąc náŧŊa thÃŽ
chÃšng tÃīi sáš― rÃģt trÃŠn thÃĒn NgÃ i nháŧŊng chášĨt báŧ cáŧ§a cášĢnh Tráŧi Äáŧ cho nÃģ
thášĨm vÃ o láŧ chÃĒn lÃīng vÃ nuÃīi sáŧng NgÃ i.
VÃ NhÆ° lai nghÄĐ: nášŋu ta hÃ nh phÃĄp tuyáŧt tháŧąc mÃ cÃĄc váŧ Tráŧi lášĄi rÃģt chášĨt
báŧ cáŧ§a cášĢnh Tráŧi Äáŧ nuÃīi sáŧng thÃĒn nÃ y thÃŽ quášĢ lÃ máŧt Äiáŧu gian dáŧi, nÃŠn
tÃīi táŧŦ cháŧi rášąng: "Äiáŧu ášĨy khÃīng cáš§n thiášŋt."
LÃšc ášĨy NhÆ° lai suy nghÄĐ nhÆ° sau: hay ta tháŧ dÃđng chÃšt Ãt vášt tháŧąc, máŧi
láš§n cháŧ máŧt chÃšt thÃīi, máŧt Ãt nÆ°áŧc Äášu xanh hay rau cáŧ, hay Äášu Äáŧ, hay
Äášu trášŊng.
Khi mÃ NhÆ° lai cháŧ dÃđng thášt Ãt vášt tháŧąc nhÆ° thášŋ, áŧ tháŧ Äáš·c hay tháŧ
láŧng, thÃŽ thÃĒn ta tráŧ nÃŠn cáŧąc káŧģ gáš§y yášŋu. VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, nháŧŊng báŧ
phášn láŧn vÃ nháŧ trong thÃĒn áŧm gáš§y khÃīng khÃĄc nÃ o nháŧŊng cáŧng cáŧ áŧng hay
nháŧŊng cÃĒy ÄÄng tam thášĢo. VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, bÃ n táŧa cáŧ§a ta cháŧ cÃēn bášąng
cÃĄi mÃģng cáŧ§a con lášĄc ÄÃ . VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, xÆ°ÆĄng sáŧng ta cÅĐng nhÆ° máŧt
xÃĒu chuáŧi dáŧąng ÄáŧĐng lÃŠn vÃ cong vÃ o. VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, xÆ°ÆĄng sÆ°áŧn ta
táŧąa nhÆ° máŧt cÃĄi sÆ°áŧn nhÃ báŧ sáŧĨp Äáŧ. VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, mášŊt ta khÃīng khÃĄc
nÃ o hÃŽnh ášĢnh cáŧ§a nháŧŊng ngÃīi sao mÃ ta cÃģ tháŧ thášĨy dÆ°áŧi máŧt cÃĄi giášŋng
sÃĒu. VÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc, trÃĄi mÆ°áŧp ÄášŊng cášŊt ra lÃšc cÃēn tÆ°ÆĄi ráŧi Äem phÆĄi,
giÃģ vÃ nášŊng lÃ m da mÆ°áŧp teo lášĄi, nhÄn nhÃģ vÃ hÃĐo tÃ n thášŋ nÃ o thÃŽ da Äáš§u
ta lÃšc ášĨy cÅĐng nhÄn nhÃģ vÃ hÃĐo tÃ n nhÆ° thášŋ ášĨy. Khi muáŧn ráŧ da báŧĨng thÃŽ
ta ÄáŧĨng nhášąm xÆ°ÆĄng sáŧng, cÃēn khi muáŧn ráŧ xÆ°ÆĄng sáŧng thÃŽ ta lášĄi ÄáŧĨng nhášąm
da báŧĨng, vÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc da báŧĨng tÃīi ÃĐp sÃĄt vÃ o xÆ°ÆĄng sáŧng. LÃšc muáŧn
ÄáŧĐng dášy cho thoášĢi mÃĄi, thÃŽ ta luáŧng cuáŧng tÃĐ ngÃĢ xuáŧng vÃŽ thiášŋu vášt
tháŧąc. Ta Äášp nhášđ trÃŠn chÃĒn, tay Äáŧ lÃ m cho thÃĒn mÃŽnh sáŧng lášĄi, lÃšc Äášp
nhÆ° thášŋ, lÃīng trÃŠn mÃŽnh ta lášĢ tášĢ rÆĄi xuáŧng ÄášĨt do ÄÃĢ chášŋt gáŧc vÃŽ thiášŋu
vášt tháŧąc.
ThášĨy NhÆ° lai nhÆ° vášy, cÃģ ngÆ°áŧi nÃģi: 'ÄášĄo SÄĐ Gotama Äen'. VÃ i ngÆ°áŧi nÃģi:
'ÄášĄo SÄĐ Gotama khÃīng Äen mÃ lÃ nÃĒu'. CÅĐng cÃģ ngÆ°áŧi nÃģi: 'ÄášĄo SÄĐ Gotama
khÃīng Äen mÃ cÅĐng khÃīng nÃĒu, mÃ u da cáŧ§a Ãīng ta lÃ mÃ u da ca,é§ mÃ u da sÃĄng
sáŧ§a vÃ trong trášŧo cáŧ§a ta tÃ n táŧ Äášŋn nhÆ° thášŋ ášĨy vÃŽ thiášŋu vášt tháŧąc.
Ráŧi tÆ° tÆ°áŧng sau ÄÃĒy phÃĄt sinh Äášŋn váŧi NhÆ° lai : dáš§u cÃĄc ÄášĄo sÄĐ hay cÃĄc
nhÃ tu kháŧ hášĄnh trong quÃĄ kháŧĐ ÄÃĢ cháŧu nháŧŊng cášĢm giÃĄc nháŧĐc nháŧi, Äau Äáŧn,
dáŧŊ dáŧi hay xÃģt xa nhÆ° thášŋ nÃ o, thÃŽ cÅĐng Äášŋn máŧĐc nÃ y lÃ cÃđng, khÃīng tháŧ
hÆĄn náŧŊa. Dáš§u cÃĄc ÄášĄo sÄĐ hay cÃĄc nhÃ tu kháŧ hášĄnh trong tÆ°ÆĄng lai sáš― cháŧu
nháŧŊng cášĢm giÃĄc nháŧĐc nháŧi, Äau Äáŧn, dáŧŊ dáŧi hay xÃģt xa thášŋ nÃ o, thÃŽ cÅĐng
Äášŋn máŧĐc nÃ y lÃ cÃđng, khÃīng tháŧ hÆĄn. Tuy nhiÃŠn, ÄÃĢ trášĢi qua bao nhiÃŠu
khášŊc kháŧ, khÃģ khÄn vÃ Äau Äáŧn mÃ ta khÃīng ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc Äiáŧu chi táŧt Äášđp,
xáŧĐng ÄÃĄng váŧi sáŧą giÃĄc ngáŧ cao thÆ°áŧĢng vÃ trÃ tuáŧ vÆ°áŧĢt hášģn nháŧŊng trášĄng
thÃĄi cao thÆ°áŧĢng cáŧ§a loÃ i ngÆ°áŧi. Hay lÃ cÃēn con ÄÆ°áŧng nÃ o khÃĄc dášŦn Äášŋn
giÃĄc ngáŧ chÄng?"
(ÄoášĄn trÃch dášŦn cáŧ§a HT Narada trong quyáŧn The Buddha and His teaching, trÃch lÆ°áŧĢc táŧŦ bášĢn tiášŋng Viáŧt cáŧ§a PhášĄm
Kim KhÃĄnh ÄÆ°áŧĢc sáŧa cháŧŊa ÄÃīi cháŧ)
Ráŧi NhÆ° lai nghÄĐ, bÃĒy giáŧ NhÆ° lai nháŧ lášĄi háŧi NhÆ° lai cÃēn áŧ váŧi pháŧĨ
vÆ°ÆĄng, lÃšc ra ngoášĄi thÃ nh cÃģ láš§n NhÆ° lai ÄÃĢ ngáŧi táŧa thiáŧn dÆ°áŧi bÃģng cÃĒy
trong tÃĒm khÃīng cÃēn cÃģ tÆ° tÆ°áŧng tham dáŧĨc, khÃīng cÃēn cÃģ tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy,
ta ÄÃĢ ÄášĄt Äášŋn cášĢnh thiáŧn tháŧĐ nhášĨt Äáš§y háŧ· lášĄc táŧŦ trong sáŧą táŧch tÄĐnh kášŋt
háŧĢp váŧi lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm. CÃģ láš― ÄÃĒy lÃ con ÄÆ°áŧng dášŦn Äášŋn giÃĄc ngáŧ.
Ráŧi dÃđng sáŧą kášŋt háŧĢp táŧnh tháŧĐc váŧi Ã― tháŧĐc lÃ m con ÄÆ°áŧng Äi Äášŋn giÃĄc ngáŧ.
NhÆ° lai lášĄi nghÄĐ, tášĄi sao ta lášĄi sáŧĢ hÃĢi trášĄng thÃĄi háŧ· lášĄc khÃīng vÆ°áŧng
bášn tham dáŧĨc vÃ tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy? VÃ ta lášĄi nghÄĐ, ta khÃīng nÃŠn sáŧĢ hÃĢi
trášĄng thÃĄi háŧ· lášĄc khÃīng vÆ°áŧng bášn tham dáŧĨc vÃ tÆ° tuáŧng tÃ vášĄy ášĨy.
Ráŧi ta lášĄi nghÄĐ, bášąng váŧi cÆĄ tháŧ suy yášŋu nhÆ° thášŋ nÃ y ta thášt khÃģ mÃ cÃģ
tháŧ ÄášĄt trášĄng thÃĄi háŧ· lášĄc ášĨy ÄÆ°áŧĢc. Nášŋu bÃĒy giáŧ ta tháŧ dÃđng tháŧąc phášĐm
thÃī, cÆĄm, sáŧŊa chua,âĶ thÃŽ sáŧą tháŧ sáš― ra tháŧ nÃ o? Khi ášĨy nÄm váŧ sÆ° theo háš§u
ta cÃģ Ã― nghÄĐ lÃ "khi ÄášĄo sÄĐ Gotama ÄášŊc ÄášĄo NgÃ i sáš― nÃģi ÄášĄo ášĨy cho mÃŽnh."
NhÆ°ng khi ta dÃđng tháŧąc phášĐm thÃī, gášĄo vÃ sáŧŊa chua, nÄm váŧ sÆ° ášĨy nhÃ m
chÃĄn, nÃģi rášąng "ÄášĄo sÄĐ Gotama sáŧng Äáŧi láŧĢi dÆ°áŧĄng, Ãīng ta ÄÃĢ báŧ tu trÃŽ,
Ãīng ta sáš― quay theo Äáŧi sáŧng láŧĢi dÆ°áŧĄng."
BášĨy giáŧ sau khi Än uáŧng vÃ pháŧĨc háŧi sáŧĐc khoášŧ tráŧ lášĄi, tuyáŧt khÃīng vÆ°áŧng
bášn tham dáŧĨc vÃ tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy NhÆ° lai ÄášĄt Äášŋn vÃ an trÃš trong cášĢnh
thiáŧn tháŧĐ nhášĨt Äáš§y háŧ· lášĄc táŧŦ trong sáŧą táŧch tÄĐnh kášŋt háŧĢp váŧi lÃ― luášn vÃ
suy nghiáŧm. DÃđ cášĢm giÃĄc háŧ· lášĄc phÃĄt sinh nÃģ vášŦn khÃīng chášŋ ngáŧą ÄÆ°áŧĢc tÃĒm
ta. Ráŧi ngÆ°ng lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm, NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong
cášĢnh thiáŧn tháŧĐ nhÃŽ Äáš§y háŧ· lášĄc do tÃĒm Äáŧnh, náŧi tášĄi táŧch tÄĐnh, tráŧĨ tÃĒm
vÃ o máŧt cháŧ khÃīng cÃēn lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm. HÆ°áŧng sáŧą xášĢ ly vÃ o háŧ· vÃ
sÃĒn NhÆ° lai an trÃš bášąng táŧnh tháŧĐc vÃ Ã― tháŧĐc ráŧi kinh nghiáŧm ÄÆ°áŧĢc diáŧu
lášĄc bášĢn thÃĒn, ÄÃģ lÃ Äiáŧu mÃ nháŧŊng bášc tÃīn tÃšc gáŧi lÃ "an trÃš bášąng xášĢ ly,
táŧnh tháŧĐc vÃ phÃšc lášĄc", vÃ NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc cÅĐng nhÆ° an trÃš ÄÆ°áŧĢc trong
thiáŧn cášĢnh tháŧĐ ba. XášĢ ly háŧ· lášĄc, xášĢ ly Äau kháŧ, trÆ°áŧc khi tÆ° tÆ°áŧng buáŧn
vui biášŋn mášĨt, NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong cášĢnh thiáŧn tháŧĐ tÆ°, cášĢnh
thiáŧn khÃīng cÃēn Äau kháŧ, khÃīng cÃēn háŧ· lášĄc mÃ cháŧ cÃēn Äáš§y sáŧą thanh táŧnh
cáŧ§a tÃĒm táŧnh tháŧĐc vÃ táŧch tÄĐnh.
Bášąng váŧi tÃĒm ÄÃĢ Äáŧnh, thanh táŧnh, tinh khiášŋt, khÃīng táŧģ vášŋt (vÃī nhiáŧ
m),
phiáŧn nÃĢo diáŧt, bášĨt tháŧi chuyáŧn, dáŧ
uáŧn nášŊn, kiÃŠn Äáŧnh NhÆ° lai hÆ°áŧng tÃĒm
váŧ sáŧą nháŧ lášĄi nháŧŊng kiášŋp quÃĄ kháŧĐ (TÃšc mášĄng minh). NhÆ° lai nháŧ lášĄi nhiáŧu
kiášŋp nhÆ° thášŋ nÃ y: Äáš§u tiÃŠn máŧt kiášŋp, hai kiášŋp, ráŧi ba kiášŋp, ráŧi báŧn, ráŧi
nÄm, mÆ°áŧi, hai mÆ°ÆĄi, Äášŋn nÄm mÆ°ÆĄi, ráŧi máŧt trÄm, máŧt ngÃ n, máŧt trÄm
ngÃ n, ráŧi sáŧą phÃĒn tÃĄn cáŧ§a nhiáŧu chÃĒu káŧ· thášŋ gian, ráŧi sáŧą phÃĄt triáŧn cáŧ§a
nhiáŧu chÃĒu káŧ· thášŋ gian ráŧi cášĢ hai, sáŧą phÃĒn tÃĄn vÃ sáŧą phÃĄt triáŧn cáŧ§a
nhiáŧu chÃĒu káŧ· thášŋ gian. áŧ ÄÃĒy NhÆ° lai tÃŠn gÃŽ, sanh trÆ°áŧng trong gia ÄÃŽnh
nÃ o, giai cášĨp nÃ o, kiÃŠng cáŧ Äiáŧu gÃŽ, vui thÃch vÃ Äau kháŧ thášŋ nÃ o vÃ
chášŋt chÃģc cÃĄch nÃ o. TáŧŦ cášĢnh ášĨy ra Äi NgÃ i tÃĄi sanh vÃ o cášĢnh nÃ o. Ráŧi tÃŠn
gÃŽ, sanh trÆ°áŧng trong gia ÄÃŽnh nÃ o, giai cášĨp nÃ o, kiÃŠng cáŧ Äiáŧu gÃŽ, vui
thÃch vÃ Äau kháŧ thášŋ nÃ o vÃ chášŋt cÃĄch nÃ o. Ráŧi táŧŦ ÄÃģ ra Äi, tÃĄi sanh vÃ o
cášĢnh náš§y.
NhÆ° thášŋ NhÆ° lai háŧi nháŧ cÃĄch tháŧĐc tÃĄi sanh vÃ nhiáŧu chi tiášŋt váŧ nháŧŊng
kiášŋp sáŧng quÃĄ kháŧĐ.
ÄÃĒy, hášģn vášy, lÃ Tuáŧ giÃĄc Äáš§u tiÃŠn mÃ NhÆ° lai cháŧĐng ngáŧ lÃšc quÃĄn chiášŋu
láš§n tháŧĐ nhášĨt, ÄÃŠm thÃ nh ÄášĄo.
(ÄoášĄn trÃch dášŦn cáŧ§a HT Narada trong quyáŧn The Buddha and His teaching trÃch lÆ°áŧĢc táŧŦ bášĢn tiášŋng Viáŧt cáŧ§a PhášĄm
Kim KhÃĄnh ÄÆ°áŧĢc sáŧa cháŧŊa ÄÃīi cháŧ)
Bášąng váŧi tÃĒm ÄÃĢ Äáŧnh, thanh táŧnh, tinh khiášŋt, khÃīng táŧģ vášŋt (vÃī nhiáŧ
m),
phiáŧn nÃĢo diáŧt, bášĨt tháŧi chuyáŧn, dáŧ
uáŧn nášŊn, kiÃŠn Äáŧnh NhÆ° lai hÆ°áŧng tÃĒm
váŧ sáŧą tri giÃĄc hiáŧn tÆ°áŧĢng chášŋt vÃ tÃĄi sinh cáŧ§a chÃšng sanh (ThiÃŠn nhÃĢn
minh). Bášąng váŧi nhÃĢn quan phášĄm thiÃŠn, thanh táŧnh vÃ siÃŠu phÃ m ta nhÃŽn
thášĨy chÃšng sanh chášŋt Äi ráŧi tÃĄi sanh tráŧ lášĄi, dÆ°áŧi cÃĩi thášĨp cÅĐng nhÆ°
trÃŠn cÃĩi cao, bášąng mÃ u da táŧt cÅĐng nhÆ° mÃ u da xášĨu, trong cášĢnh Äáŧi hášĄnh
phÃšc hay kháŧ Äau tuáŧģ nghiáŧp cÄn cáŧ§a háŧ. NháŧŊng chÃšng sanh sáŧng Äáŧi tÃ máŧĩ
bášąng hÃ nh, ngáŧŊ vÃ Ã―, nÃģi Äiáŧu tÃ máŧĩ váŧi nháŧŊng bášc tÃīn tÃšc, nháŧŊng chÃšng
sanh váŧi tÃ kiášŋn, hÃ nh nghiáŧp do tÃ kiášŋn, sau khi thÃĒn xÃĄc tan rÃĢ sáš―
sanh vÃ o cášĢnh kháŧ sáŧ Äáŧn Äau trong Äáŧa ngáŧĨc. NháŧŊng chÃšng sanh sáŧng Äáŧi
táŧt lÃ nh bášąng hÃ nh, ngáŧŊ vÃ Ã―, khÃīng nÃģi Äiáŧu tÃ vášĄy váŧi nháŧŊng bášc tÃīn
tÃšc, nháŧŊng chÃšng sanh váŧi chÃĄnh kiášŋn, hÃ nh nghiáŧp do chÃĄnh kiášŋn, sau khi
thÃĒn xÃĄc tan rÃĢ sáš― sanh vÃ o cášĢnh hášĄnh phÃšc trÃŠn nháŧŊng cÃĩi tráŧiâĶ
ÄÃĒy lÃ Tuáŧ giÃĄc tháŧĐ nhÃŽ mÃ NhÆ° lai cháŧĐéŪ§ ngáŧ khi quÃĄn chiášŋu láš§n tháŧĐ nhÃŽ
ÄÃŠm thÃ nh ÄášĄo.
Bášąng váŧi tÃĒm ÄÃĢ Äáŧnh, thanh táŧnh, tinh khiášŋt, khÃīng táŧģ vášŋt (vÃī nhiáŧ
m),
phiáŧn nÃĢo diáŧt, bášĨt tháŧi chuyáŧn, dáŧ
uáŧn nášŊn, kiÃŠn Äáŧnh NhÆ° lai hÆ°áŧng tÃĒm
tÃŽm hiáŧu váŧ sáŧą tášn diáŧt cÃĄc phÃĄp lášu hoáš·c (Lášu tášn minh). Do vášy NhÆ° lai
lÄĐnh ngáŧ ÄÆ°áŧĢc chÃĒn lÃ― váŧ âÄÃĒy lÃ sáŧą kháŧ,â do vášy NhÆ° lai lÄĐnh ngáŧ ÄÆ°áŧĢc
chÃĒn lÃ― váŧ ânguyÃŠn nhÃĒn cáŧ§a kháŧâ, vÃ do vášy NhÆ° lai lÄĐnh ngáŧ ÄÆ°áŧĢc chÃĒn
lÃ― váŧ âÄÃĒy lÃ sáŧą diáŧt kháŧ,â do vášy NhÆ° lai lÄĐnh ngáŧ ÄÆ°áŧĢc chÃĒn lÃ― váŧ âÄÃĒy
lÃ con ÄÆ°áŧng dášŦn Äášŋn sáŧą diáŧt kháŧ.â Do vášy NhÆ° lai lÄĐnh ngáŧ ÄÆ°áŧĢc âÄÃĒy lÃ
nháŧŊng lášu hoáš·ïĢĶ#146;..âÄÃĒy lÃ nguyÃŠn nhÃĒn cáŧ§a lášu hoáš·cââĶâÄÃĒy lÃ sáŧą diáŧt
tášn lášu hoáš·cââĶ âÄÃĒy lÃ con ÄÆ°áŧng dášŦn Äášŋn sáŧą diáŧt tášn lášu hoáš·câ. NhÆ° lai
hiáŧu vÃ nhášn tháŧĐc nhÆ° thášŋ, tÃĒm ta giášĢi thoÃĄt cÃĄc lášu tham dáŧĨc, cÃĄc lášu
tham háŧŊu, cÃĄc lášu vÃī minh. VÃ NhÆ° lai ÄÆ°áŧĢc giášĢi thoÃĄt, bášĢn thÃĒn NhÆ° lai
hiáŧn rÃĩ Ã― tháŧĐc váŧ sáŧą giášĢi thoÃĄt ÄÃģ. NhÆ° lai nhášn rÃĩ sáŧą sanh ÄÃĢ diáŧt, Äáŧi
phášĄm hášĄnh ÄÃĢ ÄÆ°áŧĢc viÃŠn mÃĢn, ÄÃĢ lÃ m xong nháŧŊng viáŧc cáš§n phášĢi lÃ m, khÃīng
cÃēn tráŧ lášĄi trášĄng thÃĄi nÃ y náŧŊa. ÄÃĒy lÃ Tuáŧ giÃĄc tháŧĐ ba mÃ NhÆ° lai cháŧĐéŪ§
ngáŧ khi quÃĄn chiášŋu láš§n tháŧĐ ba vÃ o ÄÃŠm ášĨy. VÃī minh ÄÃĢ tan, tuáŧ giÃĄc ÄÃĢ
khai máŧ. BÃģng táŧi ÄÃĢ cuáŧn Äi, ÃĄnh sÃĄng ÄÃĢ chan hÃēa. VÃ NhÆ° lai an trÃš
trong táŧnh giÃĄc, dÅĐng khÃ vÃ cÆ°ÆĄng quyášŋt."
II-NHáŧŪNG CHI TIášūT QUAN TRáŧNG KHÃC
1- PhÆ°ÆĄng ÄášĢng bášĢn kháŧi kinh cÃģ nhiáŧu chi tiášŋt thÃš váŧ khÃĄc: Sau khi
khoÃĄc ÃĄo ÄášĄo sÄĐ kháŧ hášĄnh Gotama Äášŋn táŧnh cáŧc cáŧ§a máŧt náŧŊ hÃ nh giášĢ BÃ la
mÃīn tÃŠn Saki, ráŧi táŧnh cáŧc cáŧ§a náŧŊ hÃ nh giášĢ BÃ la mÃīn khÃĄc tÃŠn Padma, sau
ÄÃģ gáš·p hÃ nh giášĢ Raivata, hÃ nh giášĢ Rajaka con trai cáŧ§a Trimandika, cuáŧi
cÃđng NgÃ i Äášŋn Vaisali ráŧi gáš·p ÄášĄo sÄĐ Alara.
Kinh XuášĨt gia
(Pabbajja-sutta) ghi rášąng sau sau khi xuášĨt gia, Gotama áŧ trong ráŧŦng xoÃ i
tášĄi Anupiya máŧt tuáš§n láŧ
ráŧi sau ÄÃģ máŧi Äášŋn Rajagaha, máŧt tháŧ trášĨn áŧ
Magadha. TášĄi ÄÃĒy NgÃ i trÃŽ bÃŽnh khášĨt tháŧąc táŧŦng nhÃ , oai nghi cáŧ§a NgÃ i
khiášŋn cášĢ tháŧ trášĨn ai cÅĐng phášĢi chÃš Ã―. Sau ÄÃģ vua BÃŽnh sa vÆ°ÆĄng
(Bimbisara) biášŋt chuyáŧn nÃŠn thÃĒn hÃ nh Äášŋn tášĄi cháŧ ngáŧi cáŧ§a Gotama, vÃŽ
cášĢm kÃch nÃŠn táŧą miáŧng dÃĒng cášĢ giang san cÃšng dÆ°áŧng cho NgÃ i. Gotama táŧŦ
cháŧi vÃ giášĢi thÃch cho BÃŽnh sa vÆ°ÆĄng hiáŧu rášąng NgÃ i ÄÃĢ táŧŦ báŧ ngai vÃ ng
Äáŧ Äi tÃŽm giÃĄc ngáŧ nÃŠn NgÃ i khÃīng ham muáŧn gÃŽ Äášŋn cáŧ§a cášĢi thášŋ gian. NgÃ i
cÃģ háŧĐa nášŋu viÃŠn mÃĢn Phášt quášĢ NgÃ i sáš― tráŧ lášĄi quy y cho BÃŽnh sa vÆ°ÆĄng.
2-
Tášp Báŧn sanh truyáŧn (Jataka) thÃŠm nhiáŧu chi tiášŋt khÃĄc quanh sÃĄu nÄm
gian kháŧ cáŧ§a NgÃ i. Sau tháŧi gian dÃ i tu theo láŧi kháŧ hášĄnh nháŧn Än Gotama
báŧ ngášĨt xáŧu, tin truyáŧn Äášŋn tai pháŧĨ vÆ°ÆĄng cáŧ§a NgÃ i rášąng NgÃ i ÄÃĢ chášŋt.
Vua Táŧnh PhášĄn khÃīng tin, NgÃ i tuyÃŠn báŧ: "TrášĐm khÃīng tin chuyáŧn ášĨy. Con
trášĐm khÃīng bao giáŧ cÃģ tháŧ chášŋt mÃ chÆ°a viÃŠn thÃ nh Phášt quášĢ." NhÃ vua cÃēn
nháŧ lÃšc Gotama máŧi ÄÆ°áŧĢc hášĄ sanh, tÃĄm váŧ tiÃŠn Ãīng, trong ÄÃģ cÃģ cášĢ
Kaladeva ÄÃĢ tiÃŠn tri rášąng Gotama sau nÃ y sáš― thÃ nh Phášt nášŋu xuášĨt gia Äi
tu, nay Gotama ÄÃĢ xuášĨt gia, Gotama sáš― thÃ nh Phášt. Mášđ NgÃ i trÃŠn thiÃŠn
ÄÃŽnh hay tin cÅĐng than khÃģc, nhÆ°ng NgÃ i táŧnh lášĄi vÃ tuyÃŠn bÃģ NgÃ i sáš―
sáŧng vÃ sáš― tu cho Äášŋn lÃšc thÃ nh Phášt.
Khi NgÃ i nhášn vášt tháŧąc tráŧ lášĄi, Báŧn sanh truyáŧn viášŋt, vášt tháŧąc ášĨy do máŧt
thÃīn náŧŊ tÃŠn Sujata (Tu xÃ Äa, hay Thi ca la viáŧt, hay Thiáŧn Sanh) sáŧng
trong lÃ ng dÃĒng cÃšng, cÃī lÃ con gÃĄi cáŧ§a máŧt ngÆ°áŧi tÃŠn Senani thÃīn Senani
tášĄi Uruvela (ÆŊu lÃĒu táš§n loa). (CÃī thÃīn náŧŊ nÃ y áŧ lÃ ng Nanda, cÃšng tháŧĐc Än
bášąng sáŧŊa, báŧt vÃ mášt ong cho Gotama. Váŧ sau, lÃšc gáš§n nhášp Niášŋt bÃ n, ÄáŧĐc
Phášt cÃģ nÃģi cho NgÃ i A nan rášąng trong Äáŧi cÃģ hai ngÆ°áŧi cÃšng dÆ°áŧng tháŧĐc
Än ÄÆ°áŧĢc phÆ°áŧc bÃĄu nhiáŧu hÆĄn hášŋt lÃ cÃī gÃĄi Tu xÃ Äa ÄÃĒng tháŧĐc Än trÆ°áŧc
khi Phášt ÄášŊc ÄášĄo vÃ anh tháŧĢ rÃĻn Thuáš§n ÄÃ dÃĒng cÆĄm láš§n cuáŧi trÆ°áŧc khi
Phášt nhášp diáŧt). Truyáŧn rášąng nÃ ng Sujata trÆ°áŧc ÄÃĒy vÃŽ ÄÃĢ cÃģ Äášŋn bÃŠn cÃĒy
nÃ y vÃ cášĨt láŧi Æ°áŧc nguyáŧn cÃšng dÆ°áŧng máŧi nÄm nášŋu váŧ sau nÃ ng sanh hášĄ con
trai. Láŧi cáš§u xin áŧĐng nghiáŧm nÃŠn nÃ ng sai ngÆ°áŧi háš§u tÃŠn Punna (PhÆ°áŧc
Thiáŧn) chuášĐn báŧ viáŧc cÃšng dÆ°áŧng. ÄášĨéđ lÃ máŧt ngÃ y trÄng trÃēn thÃĄng Visakha
(thÃĄng tÆ° vÃ nÄm) ÄÃšng ngÃ y Phášt thÃ nh ÄášĄo. Khi Äášŋn nÆĄi, Punna thášĨy
Gotama ngáŧi dÆ°áŧi cÃĒy báŧ Äáŧ, thoášĄt Äáš§u Punna nghÄĐ váŧ ášĨy chÃnh lÃ tháš§n cÃĒy
báŧ Äáŧ hiáŧn linh giÃĄng lÃĒm. ÄÃŠm trÆ°áŧc ášĨy nÃ ng ÄÃĢ thášĨy nÄm giášĨc mÆĄ káŧģ lášĄ,
khi giášt mÃŽnh táŧnh giášĨc nÃ ng cÃēn nghÄĐ giášĨc mÆĄ ášĨy lÃ Äiáŧm nÃ ng sáš― thÃ nh
Phášt (1- Tráŧi ÄášĨt thÃ nh giÆ°áŧng ngáŧ§, cÃēn dÃĢy Tuyášŋt sÆĄn thÃ nh gáŧi kÃŠ Äáš§u.
Tay trÃĄi cáŧ§a Ãīng dang ra táŧi biáŧn ÄÃīng, cÃēn tay phášĢi táŧi biáŧn tÃĒy, chÃĒn
thÃēng Äášŋn biáŧn nam. 2- CÃĒy TiriyatáŧŦ bÃ n tay Ãīng máŧc ra cao ngášĨt lÃŠn ÄáŧĨng
Äášŋn tráŧi. 3- SÃĒu trášŊng Äáš§u Äen bÃģ qua Äáš§u gáŧi. 4- Báŧn loÃ i chim qÃšy báŧn
mÃ u táŧŦ báŧn phÆ°ÆĄng bay lášĄi rÆĄi xuáŧng chÃĒn, Äáŧt nhiÃŠn lÃīng biášŋn ra mÃ u
trášŊng. 5- Ãng bÆ°áŧc qua nÃši phÃĒn mÃ khÃīng háŧ báŧ Ãī uášŋ). Sujata bÆ°áŧc táŧi
dÃĒng Äášŋn Gotama vášt tháŧąc cÃšng dÆ°áŧng Äáŧąng trong bÃĄt bášąng vÃ ng, lÃšc ášĨy cÃĄi
bÃĄt bášąng ÄášĨt NgÃ i nhášn táŧŦ lÃšc xuášĨt gia nay ÄÃĢ biášŋn ÄÃĒu mášĨt. NgÃ i cáš§m bÃĄt
Äášŋn báŧ sÃīng, tášŊm ráŧa cháŧ cÃģ máŧt cÃĒy cáš§u hoáš·ïĢ cháŧ Äáŧ tášŊm tÃŠn gáŧi lÃ
Suppatitthita, ráŧi tháŧ tháŧąc. ÄÃĒy lÃ báŧŊa Än duy nhášĨt mÃ NgÃ i nhášn ÄÆ°áŧĢc
trong vÃēng báŧn mÆ°ÆĄi chÃn ngÃ y. Tháŧ tháŧąc xong, NgÃ i thášĢ bÃĄt xuáŧng sÃīng vÃ
nÃģi: "nášŋu hÃīm nay ta cÃģ tháŧ viÃŠn thÃ nh Phášt quášĢ thÃŽ bÃĄt nÃ y hÃĢy trÃīi
ngÆ°áŧĢc dÃēng." BÃĄt trÃīi ra Äášŋn giáŧŊa sÃīng, ráŧi trÃīi ngÆ°áŧĢc dÃēng lÃŠn nguáŧn
nhanh nhÆ° ngáŧąa chášĄy trong máŧt khoášĢng bášąng tÃĄm cháŧĨc xášĢi tay ráŧi chÃŽm
xuáŧng nÆĄi xoÃĄy nÆ°áŧc Äášŋn tášn cháŧ Long vÆ°ÆĄng, vua loÃ i ráŧng. TášĄi ÄÃģ bÃĄt
tháŧ tháŧąc cáŧ§a NgÃ i khua vÃ o bÃĄt tháŧ tháŧąc cáŧ§a ba váŧ Phášt Äáŧi trÆ°áŧc ráŧi
ÄáŧĐng lášĄi theo tÃīn bášc thášĨp nhášĨt. Qua hášŋt ngÃ y ášĨy trong ráŧŦng cÃĒy sa-la,
chášp táŧi NgÃ i theo ÄÆ°áŧng báŧ ráŧng rÃĢi Äášŋn cÃĒy báŧ Äáŧ cÃģ thiÃŠn tháš§n canh
giáŧŊ, cÃĄc thiÃŠn tháš§n nÃ y ca hÃĄt vÃ tÃīn vinh NgÃ i bášąng nháŧŊng tháŧĐ hoa thÆĄm
ngáŧt. LÃšc ášĨy cÃģ máŧt ngÆ°áŧi cášŊt cáŧ tÃŠn Sotthiya (hay Svastika, Kiášŋt TÆ°áŧng)
gáš·p NgÃ i vÃ cÃšng dÆ°áŧng NgÃ i tÃĄm bÃģ cáŧ. Sau khi ngáŧi tháŧ hášŋt báŧn hÆ°áŧng,
NgÃ i cháŧn hÆ°áŧng ÄÃīng, hÆ°áŧng bášĨt tháŧi chuyáŧn cáŧ§a tášĨt cášĢ chÆ° Phášt Äáŧ ÄÃĄnh
tan phiáŧn nÃĢo trÆ°áŧĢc; ráŧi NgÃ i giáŧ§ bÃģ cáŧ ra lÃ m thÃ nh báŧ Äáŧ táŧa dÃ i mÆ°áŧi
báŧn tay. NgÃ i ngáŧi kiášŋt giÃ vÃ tháŧt ra láŧi tháŧ nguyáŧn: "Cho dÃđ cháŧ cÃēn
lášĄi da, gÃĒn báŧc xÆ°ÆĄng. Cho dÃđ tháŧt mÃĄu ta cÃģ khÃī cášĄn, ta sáš― khÃīng ráŧi
cháŧ nÃ y nášŋu khÃīng ÄášĄt Äášŋn giÃĄc ngáŧ."
Kinh XuášĨt gia (Pabbajja-sutta) káŧ thÃŠm rášąng trong tháŧi gian Gotama áŧ
trong ráŧŦng gáš§n Uruvela, ngÆ°áŧi con gÃĄi cÅĐa máŧt trÆ°áŧng lÃ ng tÃŠn lÃ Sujata
ÄÃĢ quen viáŧc hÃ ng ngÃ y cÃšng dÆ°áŧng cho tÃĄm trÄm tu sÄĐ BÃ la mÃīn, lÃšc cÃšng
dÆ°áŧng láš§n nÃ o nÃ ng cÅĐng khášĨn "Nguyáŧn cáš§u cÃĄc váŧ Báŧ tÃĄt nhášn vášt tháŧąc cáŧ§a
con, ÄášĄt thÃ nh giÃĄc ngáŧ, viÃŠn thÃ nh Phášt quášĢ". Máŧt ÄÃŠm trÄng trÃēn thÃĄng
nÄm Sujata nášąm máŧng thášĨy thiÃŠn tháš§n Äášŋn cho hay tin rášąng ÄášĄo sÄĐ Gotama
ÄÃĢ lÃŽa báŧ láŧi tu kháŧ hášĄnh nay muáŧn tháŧ dáŧĨng tháŧąc phášĐm báŧ dÆ°áŧĄng vÃ nÃģi
thÃŠm "bÃĒy giáŧ láŧi cáš§u nguyáŧn cáŧ§a con sáš― thÃ nh sáŧą thášt.". HÃīm sau nÃ ng
váŧi vÃĢ chášĄy ra cháŧ nuÃīi bÃē cáŧ§a cha, táŧŦ lÃĒu nÃ ng ÄÃĢ quen viáŧc chÄn bÃē
vášŊéī sáŧa, nÃ ng vášŊt sáŧa cáŧ§a tÃĄm con bÃē bÃĐo báŧ nhášĨt, Äáŧ sáŧa vÃ o trong náŧi
máŧi ráŧi chuášĐn báŧ mÃģn cÆĄm sáŧa. ÄoášĄn nÃ ng sai gia nÃī Punna Äášŋn gáŧc cÃĒy láŧn
nÆĄi nÃ ng Äáŧ vášt tháŧąc cÃšng dÆ°áŧng hÃ ng ngÃ y. LÃšc bášĨy giáŧ Báŧ tÃĄt Äang tham
thiáŧn dÆ°áŧi gáŧc cÃĒy, cášĢ vÃđng tráŧi ráŧąc sÃĄng. Punna nhÃŽn thášĨy ngáŧĄ rášąng ÄášĨy
chÃnh lÃ tháš§n cÃĒy hiáŧn ra muáŧn ÄÃch thÃĒn nhášn vášt tháŧąc cÃšng dÆ°áŧng. Punna
chášĄy tráŧ váŧ bÃĄo tin cho Sujata, Sujata váŧi vÃĢ chuášĐn báŧ máŧi tháŧĐ sášĩn sÃ ng,
nÃ ng lášĨy bÃŽnh bÃĄt bášąng vÃ ng Äáŧąng vášt tháŧąc, Äášy lÃŠn bášąng miášŋng vášĢi trášŊng
máŧi tinh ráŧi Äi ra gáŧc cÃĒy. TášĄi ÄÃĒy nÃ ng gáš·p Báŧ tÃĄt Gotama mÃ ngáŧĄ lÃ
tháš§n cÃĒy. Sujata Äášŋn gáš§n, Äáš·t bÃĄt lÃŠn tay NgÃ i, thášĨy NgÃ i nhÃŽn nÃ ng ráŧi
máŧi nÃģi: "ThÆ°a NgÃ i, xin NgÃ i tháŧ nhášn vášt tháŧąc con cÃšng dÆ°áŧng Äášŋn NgÃ i.
Con cáš§u nguyáŧn Äáŧ nháŧ ÄÃģ NgÃ i cÃģ ÄÆ°áŧĢc niáŧm phÃšc lášĄc láŧn lao nhÆ° con ÄÃĢ
hášąng cÃģ!" NÃģi xong nÃ ng tráŧ váŧ.
3-
Váŧ nhÃģm nÄm Äáŧ táŧ theo háš§u ngÃ i trong sÃĄu nÄm kháŧ hášĄnh, Báŧn sanh
truyáŧn káŧ
rášąng Kiáŧu Tráš§n NhÆ° (Kondanna) lÃ ngÆ°áŧi trášŧ nhášĨt trong nhÃģm tÃĄm
ÄášĄo sÄĐ Äášŋn xem vášn mášĄng cho thÃĄi táŧ Gotama lÃšc máŧi hášĄ sanh. Khi Gotama
xuášĨt gia thÃŽ bášĢy ngÆ°áŧi kia ÄÃĢ qua Äáŧi, Kiáŧu Tráš§n NhÆ° Äášŋn gáš·p con cÃĄc váŧ
ášĨy máŧi háŧ cÃđng theo háš§u Gotama, nhÆ°ng cháŧ cÃģ báŧn ngÆ°áŧi Äáŧng Ã―. Theo
PhÆ°ÆĄng Äášģng bášĢn kháŧi kinh, nÄm váŧ nÃ y chÃnh lÃ Äáŧ Äáŧ cáŧ§a Uddaka, vÃŽ thášĨy
rášąng Gotama sáŧm muáŧn gÃŽ cÅĐng tráŧ thÃ nh bášc tháš§y cáŧ§a thiÃŠn hášĄ nÃŠn theo
NgÃ i Äášŋn Rajagaha. CÃēn truyáŧn káŧ
cáŧ§a TÃĒy tášĄng (Rockhill, p. 28)
thÃŽ viášŋt rášąng sau khi vua Táŧnh PhášĄn hay tin Gotama theo tu háŧc váŧi
Uddaka, NgÃ i váŧi vÃĢ gáŧŊi 300 ngÆ°áŧi theo háš§u, Thiáŧn GiÃĄc VÆ°ÆĄng (nhášĄc pháŧĨ
cáŧ§a ThÃĄi táŧ) gáŧŊi theo 200. Trong sáŧ nÃ y Gotama tuyáŧn cháŧn lášĄi vÃ cháŧ
nhášn nÄm ngÆ°áŧi cho theo tu tášp váŧi NgÃ i.
Kinh XuášĨt gia (Pabbajja-sutta) ghi thÃŠm rášąng sau khi ráŧi Alara Kalama,
Gotama Äášŋn lÃ ng Uruvela, bÃŠn báŧ sÃīng Ni liÃŠn thiáŧn (Nairanjana), tášĄi ÄÃĒy
NgÃ i gáš·p nÄm ÄášĄo sÄĐ du phÆ°ÆĄng khášĨt tháŧąc, trÆ°áŧng nhÃģm lÃ Kiáŧu Tráš§n NhÆ°,
ngÆ°áŧi ÄÃĢ cÃģ láš§n Äášŋn hoÃ ng cung tiÃŠn tri cho Gotama lÃšc NgÃ i máŧi hášĄ sanh.
Biášŋt NgÃ i sáŧm muáŧn gÃŽ cÅĐng viÃŠn thÃ nh Phášt quášĢ nÃŠn Kiáŧu Tráš§n NhÆ° cÃđng cášĢ
nhÃģm áŧ lášĄi Äáŧ cÃđng tu váŧi Gotama. Váŧ sau, sau khi thášĨy Gotama táŧŦ báŧ láŧi
sáŧng kháŧ hášĄnh sau sÃĄu nÄm kiÃŠn trÃŽ Äáŧ xoay qua Äáŧi sáŧng tháŧ vášt tháŧąc, háŧ
nghÄĐ "TášĄi sao Tháš§y ášĨy lášĄi lÃ m chuyáŧn Äi khášĨt tháŧąc trong lÃ ng vÃ tháŧ dáŧĨng
nháŧŊng vášt tháŧąc táš§m thÆ°áŧng ášĨy nhÆ° vášy?" vÃ ráŧi háŧ táŧŦ báŧ Gotama Äáŧ Äášŋn
ngoášĄi Ãī cáŧ§a thÃ nh pháŧ Benares gáŧi lÃ khu Isipatana (ChÆ° thiÃŠn Äáŧa xáŧĐ). (Buddha and the Gospel of Buddhism, by Ananda K. Coomaraswamy, p. 30)
III- BÃI HáŧC GIášĒI THOÃT
Qua nháŧŊng Äiáŧm ghi nhášn nÃŠu trÃŠn, chÃšng ta cÃģ tháŧ nhášn thášĨy rÃĩ rÃ ng
rášąng:
1- Tiášŋn trÃŽnh giÃĄc ngáŧ cáŧ§a ÄáŧĐc Phášt lÃ máŧt tiášŋn trÃŽnh táŧą tiášŋn triáŧn theo
tháŧi gian, táŧŦ thášĨp Äášŋn cao. Tiášŋn trÃŽnh nÃ y khÃīng nhášĢy váŧt táŧŦ khÃīng Äášŋn
cÃģ, táŧŦ ngu phu thÃ nh hiáŧn giášĢ, táŧŦ phÃ m phu thÃ nh thÃĄnh nhÃĒn trong máŧt
sáŧm máŧt chiáŧu hay trong khoášĢnh khášŊc vÃī minh xoÃĄ sášĄch. ÄáŧĐc Phášt ÄÃĢ tu tášp
táŧŦ vÃī lÆ°áŧĢng kiášŋp, nháŧŊng thÃ nh quášĢ ášĨy cuáŧi cÃđng kášŋt tinh Äáŧ viÃŠn thÃ nh
Phášt quášĢ. Sáŧą kášŋt tinh ášĨy trÆ°áŧc khi thÃ nh táŧąu ÄÃēi háŧi sáŧą phášĨn ÄášĨu vÃ náŧ
láŧąc vÆ°áŧĢt báŧąc láš§n cuáŧi cÃđng Äáŧ khášģng Äáŧnh dÅĐng láŧąc cáš§n thiášŋt. Khášģng Äáŧnh
tÃĒm bášĨt tháŧi chuyáŧn trÆ°áŧc cášĢnh Äáŧi háŧŊu sášŊc vÃ vÃī sášŊc. Khášģng Äáŧnh khÃīng
cÃēn chÃšt rÆĄi ráŧt vi tášŋ nÃ o cáŧ§a tham sÃĒn si, cáŧ§a phiáŧn nÃĢo. Khášģng Äáŧnh
máŧt cÃĄi tÃĒm ÄÃĢ ÄÆ°áŧĢc thuáš§n tháŧĨc, nhu nhuyáŧ
n, tinh khiášŋt, khÃīng táŧģ vášŋt.
2- ChÃšng ta khÃīng nÃŠn nháš§m lášŦn sáŧą giÃĄc ngáŧ viÃŠn mÃĢn cáŧ§a ÄáŧĐc Phášt váŧi
tinh tháš§n ÄášĄi ngáŧ, liáŧ
u ngáŧ, giÃĄc ngáŧ, tráŧąc ngáŧ, kiášŋn tÃĄnh vÃ nháŧŊng táŧŦ
cÃģ Ã― nghÄĐa tÆ°ÆĄng ÄÆ°ÆĄng âĶ ÄÆ°áŧĢc Äáŧ cášp Äášŋn váŧi cÃĄc ÄášĄi thÃ nh táŧąu giášĢ, cÃĄc
ÄášĄi sÆ° vÃ cÃĄc táŧ. Sáŧą giÃĄc ngáŧ viÃŠn mÃĢn cáŧ§a ÄáŧĐc Phášt ÄášĄt Äášŋn Phášt quášĢ. Sáŧą
giÃĄc ngáŧ cáŧ§a cÃĄc ÄášĄi Äáŧ táŧ, cáŧ§a cÃĄc thÃĄnh, táŧ, ÄášĄi thÃ nh táŧąu giášĢ, ÄášĄi
sÆ°, âĶ cÃēn cáš§n phášĢi ÄÆ°áŧĢc máŧt váŧ Phášt tháŧ kÃ― Äáŧ "trong vÃī lÆ°áŧĢng kiášŋp váŧ
sau sáš― thÃ nh Phášt hiáŧu lÃ âĶ" vÃŽ rášąng trong máŧt káŧģ kiášŋp khÃīng cÃģ hai Phášt
cÃđng ra Äáŧi.
3- Thiáŧn tášp lÃ cÃīng phu khÃīng tháŧ thiášŋu Äáŧ ÄášĄt Äášŋn giÃĄc ngáŧ. Con ÄÆ°áŧng
thiáŧn tášp ášĨy ÄÃĢ ÄÆ°áŧĢc nÃĒng lÃŠn táŧŦng bÆ°áŧc máŧt. ThoášĄt Äáš§u áŧ máŧĐc sÆĄ thiáŧn, "trong
tÃĒm khÃīng cÃēn cÃģ tÆ° tÆ°áŧng tham dáŧĨc, khÃīng cÃēn cÃģ tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy, ta ÄÃĢ
ÄášĄt Äášŋn cášĢnh thiáŧn tháŧĐ nhášĨt Äáš§y háŧ· lášĄc táŧŦ trong sáŧą táŧch tÄĐnh kášŋt háŧĢp
váŧi lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm ... NhÆ° lai lášĄi nghÄĐ, tášĄi sao ta lášĄi sáŧĢ hÃĢi
trášĄng thÃĄi háŧ· lášĄc khÃīng vÆ°áŧng bášn tham dáŧĨc vÃ tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy?" Sau ÄÃģ
ÄáŧĐc Äáŧ ÄášĄt Äášŋn nháŧ thiáŧn ÄáŧĐc Phášt ÄÃĢ: "Ráŧi
ngÆ°ng lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm, NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong cášĢnh
thiáŧn tháŧĐ nhÃŽ Äáš§y háŧ· lášĄc do tÃĒm Äáŧnh, náŧi tášĄi táŧch tÄĐnh, tráŧĨ tÃĒm vÃ o máŧt
cháŧ khÃīng cÃēn lÃ― luášn vÃ suy nghiáŧm." Tiášŋn thÃŠm máŧt bÆ°áŧc náŧŊa, ÄáŧĐc Phášt
hÆ°áŧng tÃĒm Äášŋn tam thiášŋn: "HÆ°áŧng
sáŧą xášĢ ly vÃ o háŧ· vÃ sÃĒn NhÆ° lai an trÃš bášąng táŧnh tháŧĐc vÃ Ã― tháŧĐc ráŧi
kinh nghiáŧm ÄÆ°áŧĢc diáŧu lášĄc bášĢn thÃĒn, ÄÃģ lÃ Äiáŧu mÃ nháŧŊng bášc tÃīn tÃšc gáŧi
lÃ "an trÃš bášąng xášĢ ly, táŧnh tháŧĐc vÃ phÃšc lášĄc", vÃ NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc cÅĐng
nhÆ° an trÃš ÄÆ°áŧĢc trong thiáŧn cášĢnh tháŧĐ ba." Cuáŧi cÃđng lÃ cášĢnh thiáŧn tháŧĐ
tÆ°, ÄáŧĐc Phášt ÄÃĢ: "XášĢ ly háŧ· lášĄc, xášĢ ly Äau kháŧ, trÆ°áŧc khi tÆ° tÆ°áŧng buáŧn
vui biášŋn mášĨt, NhÆ° lai ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc vÃ an trÃš trong cášĢnh thiáŧn tháŧĐ tÆ°, cášĢnh
thiáŧn khÃīng cÃēn Äau kháŧ, khÃīng cÃēn háŧ· lášĄc mÃ cháŧ cÃēn Äáš§y sáŧą thanh táŧnh
cáŧ§a tÃĒm táŧnh tháŧĐc vÃ táŧch tÄĐnh."
Sau khi ÄÃĢ Äáŧnh ÄÆ°áŧĢc tÃĒm, hoÃ n toÃ n lÃ m cháŧ§ ÄÆ°áŧĢc tÃĒm, ÄÃĢ ÄášĄt ÄÆ°áŧĢc máŧt
cÃĄi tÃĒm hoÃ n toÃ n khÃīng cÃģ tÆ° tÆ°áŧng tham dáŧĨc, khÃīng tÆ° tÆ°áŧng tÃ vášĄy,
táŧch tÄĐnh (ngÆ°ng suy luášn vÃ suy nghiáŧm), tÃĒm luÃīn tráŧĨ máŧt cháŧ, khÃīng
cÃēn tÃĒm buáŧn vui tham ÄášŊm háŧ· lášĄc hay báŧ chi pháŧi cáŧ§a bášĨt cáŧĐ kháŧ cášĢnh nÃ o
â dÃđ thÃī hay vi tášŋ, ÄÃģ lÃ máŧt cÃĄi "tÃĒm ÄÃĢ Äáŧnh, thanh táŧnh, tinh khiášŋt,
khÃīng táŧģ vášŋt, phiáŧn nÃĢo diáŧt, bášĨt tháŧi chuyáŧn, dáŧ
uáŧn nášŊn, kiÃŠn Äáŧnh"
bášąng tÃĒm ášĨy ÄáŧĐc Phášt tiášŋn Äášŋn ngÅĐ thÃīng vÃ thÃ nh Phášt.
4- NgÃ y nay, váŧi phÆ°ÆĄng tiáŧn truyáŧn thÃīng kháŧng láŧ, mášĄn Internet toÃ n
cáš§u, chÃšng ta cÃģ máŧt cÆĄ háŧi vÃī cÃđng láŧn lao Äáŧ háŧc tášp. PhÆ°ÆĄng tiáŧn
kháŧng láŧ ášĨy mang Äášŋn chÃšng ta quÃĄ nhiáŧu thÃīng tin cáš§n phášĢi gášĄn láŧc lášĄi
Äáŧ cháŧn láŧąa nháŧŊng chášĨt liáŧu cáš§n thiášŋt vÃ báŧ dÆ°áŧĄng. Phášt phÃĄp ÄÃĢ ÄÆ°áŧĢc
truyáŧn dášĄy 26 thášŋ káŧ·, ÄÃĢ cÃģ hÃ ng trÄm hÃ ng ngÃ n ÄášĄi thÃ nh táŧąu giášĢ khášŊp
nÆĄi, táŧŦ thÃ nh tháŧ Äášŋn Äáŧnh nÃši cao, nháŧŊng ngÆ°áŧi tÃŠn tuáŧi vang láŧŦng, cÅĐng
cÃģ nháŧŊng ngÆ°áŧi ÃĒm tháš§m ÄášĄt Äášŋn Äáŧnh cao trÃ huáŧ ráŧi ÃĒm tháš§m ra Äi. NgoÃ i
ÄáŧĐc Phášt, chÃšng ta cÃģ Thášp ÄášĄi Äáŧ táŧ, 28 thÃĄnh tÄng, 5 váŧ táŧ áŧ Trung
quáŧc, chÆ°a káŧ
cÃĄc váŧ táŧ khÃĄc áŧ Nhášt, áŧ TÃĒy tášĄng, áŧ ÄÃ i loan, áŧ ThÃĄi lan,
Miášŋn Äiáŧn, TÃch Lan âĶ ChÃĄnh phÃĄp cáŧ§a ÄáŧĐc Phášt táŧŦ máŧt dášĄng nguyÃŠn tháŧ§y
theo tháŧi gian ÄÃĢ ÄÆ°áŧĢc chia ra thÃ nh Nam tÃīng, BášŊc tášĄng, Thiáŧn, Táŧnh,
Mášt,âĶ Máŧi tÃīng phÃĄi tháŧ§ ÄášŊc máŧt sáŧ kinh Äiáŧn lÃ m kinh Äiáŧn chÃĄnh, xÃĒy
dáŧąng vÃ triáŧn khai toÃ n báŧ lÃ― luášn xoay quanh tráŧng tÃĒm cáŧ§a sáŧ kinh Äiáŧn
náŧn tášĢng ášĨy vÃ quay lÆ°ng váŧi sáŧ kinh Äiáŧn cÃēn lášĄi. Máŧt sáŧ tÃn Äáŧ ngÃ y
nay cÃēn Äi xa hÆĄn, triáŧt Äáŧ hÆĄn, Ãt nhiáŧu trong tÃĒm cÅĐng cÃģ tÆ° tÆ°áŧng chÃŠ
bai, pháŧ bÃĄng, rášŧ rÃšng, khÃīng Äáŧ vÃ o mášŊt sáŧ kinh Äiáŧn cÃēn lášĄi, cho lÃ
"bÃ ng mÃīn tášĢ ÄášĄo", cho lÃ káš― thÃđ,âĶ Máŧt Äiáŧu chÃšng ta cáš§n nháŧ rášąng, lÃšc
cÃēn sinh tiáŧn, nhiáŧu láš§n ÄáŧĐc Phášt ÄÃĢ rÄn dášĄy Äáŧ táŧ, trong sáŧ ÄÃģ cÃģ hÃ ng
Thášp ÄášĄi Äáŧ táŧ. Táŧ Ca Diášŋp lÃ Táŧ Äáŧi tháŧĐ nhášĨt, lÃ máŧt trong nháŧŊng Thášp
ÄášĄi Äáŧ táŧ ášĨy. Äáŧ táŧ cáŧ§a Táŧ Ca Diášŋp gáš§n hÃ ng cháŧĨc Äáŧi sau máŧi Äášŋn Táŧ MÃĢ
Minh, VÃī TrÆ°áŧc, Long Tháŧ, ráŧi mášĨy cháŧĨc Äáŧi sau náŧŊa máŧi Äášŋn Báŧ Äáŧ ÄášĄt Ma,
Huáŧ NÄng. TrÃ huáŧ cÃĄc Táŧ so váŧi chÃšng ta thášt lÃ máŧt tráŧi máŧt váŧąc. TrÃ
huáŧ cáŧ§a ÄáŧĐc Phášt nášŋu Äem so váŧi cÃĄc Táŧ cÅĐng máŧt tráŧi máŧt váŧąc nhÆ° vášy.
Báŧn phášn hÃ ng Äáŧ táŧ chÃšng ta nÃŠn tÃīn tháŧ cÃĄc Táŧ, sÃđng bÃĄi ÄáŧĐc Phášt.
KhÃīng phášĢi riÃŠng cháŧ ÄáŧĐc Phášt ThÃch Ca máŧi lÃ Phášt, tášĨt cášĢ chÆ° Phášt Äáŧu
Äáŧng máŧt tÃĄnh. KhÃīng tháŧ nÃ o tÃīn sÃđng Phášt A Di ÄÃ mÃ báŧ quÃŠn Phášt báŧn
tÃīn lÃ ThÃch Ca MÃĒu Ni. KhÃīng tháŧ nÃ o tÃīn tháŧ Phášt báŧn tÃīn mÃ náŧĄ khÃīng
Äáŧ vÃ o mášŊt Phášt A Di ÄÃ . Nášŋu khÃīng ÄuáŧĢc nhÆ° vášy thášt lÃ bášĨt kÃnh váŧi Táŧ,
váŧi Phášt, ÄÃĢ bášĨt kÃnh váŧi Táŧ váŧi Phášt thÃŽ ÄÃĢ gÃĒy nghiáŧp xášĨu ráŧi, lÃ m sao
cÃģ tháŧ thÃ nh táŧąu ÄášĄo quášĢ táŧi vi diáŧu!
- Nguyáŧn cáš§u tášĨt cášĢ chÃšng sanh Äáŧu ÄÆ°áŧĢc an vui vÃ hášĄnh phÃšc
- Nguyáŧn máŧi ma phÃĄp Äáŧu khÃīng ÄÆ°áŧĢc thÃ nh táŧąu nhÆ°ng tášĨt cášĢ nháŧŊng Äiáŧu
láŧĢi lášĄc cho chÃšng sanh Äáŧu sáŧm ÄÆ°áŧĢc viÃŠn mÃĢn.
- Nguyáŧn cáš§u Äáŧ máŧi nášŧo vÃ o ÃĄc ÄášĄo Äáŧu báŧ khoÃĄ cháš·t nhÆ°ng ÄÆ°áŧng ngay nášŧo
chÃĄnh mang Äášŋn láŧĢi lášĄc cho máŧi ngÆ°áŧi, máŧi chÆ° thiÃŠn vÃ cáŧa vÃ o ThiÃŠn
ÄÃ ng lÃšc nÃ o cÅĐng máŧ ráŧng sášĩn sÃ ng.
MÃđa Phášt ThÃ nh ÄášĄo nÄm 2001 TÃĒy láŧch
MINH THÃNG
Email:
dongttran@yahoo.com
--- o0o ---
|
ThÆ° MáŧĨc TÃĄc GiášĢ |
--- o0o ---
TrÃŽnh bÃ y : NguyÃŠn HÃĒn - NguyÃŠn PhÃšc
Cášp nhášt
ngÃ y: 01-02-2002

Content-Type: text/html