markdown:
**Lê Đạt**
Tên thật: Đào Công Đạt
Hỗn danh tự đặt: "Phu chữ"
(Sinh ngày 10/09/1929. Bắc Giang. Mất ngày 21/04/2008. Hà Nội)
Qua đời lúc 3 giờ 15 tại nhà riêng ở Hà Nội
Hưởng thọ 79 tuổi
Nhà thơ, Nhà văn thuộc nhóm Nhân Văn - Giai Phẩm
** *Mimôza chiều khép cánh mi môi xa* *1.5.1999*
Tham gia kháng chiến chống Pháp 46 - 54.
Từng cộng tác tại ban Tuyên Huấn Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam; Hội Văn Nghệ Trung Ương
*(tiền thân của Hội Nhà Văn Việt Nam)*.
Thuộc nhóm Nhân văn Giai phẩm
Bị khai trừ khỏi Hội và cấm sáng tác hơn 30 năm.
Từ 1994, tác phẩm Lê Đạt mới được in trở lại.
Năm 2007, cùng ba nhà thơ Trần Dần, Phùng Quán, Hoàng Cầm, ông được nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.
*"Người ta thường ví nhà thơ với một kẻ hành hương.* *Đúng với điều kiện phải bổ sung một chi tiết:* *Một kẻ hành hương quên địa chỉ của Đất Thánh. Một kẻ hành hương đãng trí. Anh ta mang máng như mình đã gặp Đất Thánh đâu đó trong một câu thơ.* *Và chung thân đi tìm.* *Có nhà lý luận nào thạo đường mách bảo nhau chăng?"* *Tuổi lú lẫn* *Ngược nhầm ga trẻ dại* *Hay ngây ngơ không biết lối về già* *Tha thẩn chữ ngã ba* *(Bóng chữ)* *Lê Đạt* *Người làm thơ là một người điên trong tiềm thể, và nếu trời phù hộ có thể đạt tới những điểm ngộ. Trong ngôn ngữ đường phố từ "ngộ" hình như có họ hàng với từ "chập mạch"* *LĐ* **Tác Phẩm đã xuất bản trước Nhân Văn - Giai Phẩm** **1** **Thế Giới Này Là Của Chúng Ta** *(tập thơ. 1955)* **2** **Bài Thơ Trên Ghế Đá** *(tập thơ đ* *ã in nhưng không được phát hành. 1957)* **3** **Cửa Biển** *(tập Thơ. 1958)* *In chung cùng Trần Dần, Văn Cao, Hoàng Cầm*
Đó là tập thơ Cửa biển của Hoàng Cầm - Văn Cao - Trần Dần - Lê Đạt in tại nhà xuất bản Văn Nghệ, Hà Nội, tháng 10-1956. Nửa thế kỷ đã trôi qua trên những vần thơ đầy nhiệt huyết của công dân, đầy cảm xúc lãng mạn và đầy dự cảm hiện thực của Hoàng Cầm - Văn Cao - Trần Dần - Lê Đạt trong tập Cửa biển. Hai năm sau ngày kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp, từ chiến khu về lại thủ đô, bốn nhà thơ cùng chung tâm huyết đổi mới thơ, muốn “đem lại một luồng gió mới, một hơi thở mới vào nghệ thuật” (Hoàng Cầm) đã thúc giục, cổ vũ nhau sáng tác và đã cho ra một tập thơ chung ghi dấu quan trọng đời thơ mỗi người cũng như cho nền thơ chung. Cảm hứng xuyên suốt các bài trong tập thơ của cả bốn tác giả là sự ngợi ca cuộc sống mới, ngợi ca công ơn cách mạng đổi đời cho mỗi con người và cả dân tộc, đồng thời cũng đã chỉ ra những mặt trái, mặt tiêu cực trong quá trình vận động phát triển của xã hội mới. Hiện thực mới, cảm hứng mới và nghệ thuật thơ mới - tất cả chung đúc lại tạo nên giá trị của tập thơ ngay từ rất sớm, khi nửa bước đang bắt đầu xây dựng lại cuộc sống sau khi vừa dứt chiến tranh.
Hoàng Cầm viết trường ca Tiếng hát quan họ (5-1956) kể chuyện uất nghẹn tình duyên của một đôi lứa Kinh Bắc dưới chế độ cũ. Yếm rách còn che được gió/ Tình này dang dở yếm nào che. Cách mạng về, giải phóng con người, giải phóng tiếng hát, quan họ lại bắt đầu. Yếm đào lụa nõn Bắc Ninh/ Vù vù bay quanh trái đất/ Đồi Lim bốc lên với cả rừng người/ Lượn tròn trong gió tiếng hát tiếng cười. Nhưng để đi tới được chân trời rộng mở cho tự do con người, tự do tiếng hát, thì cách mạng còn nhiều việc phải làm. Bóng tiên chỉ trùm khăn áo mới/ Lại nghênh ngang đi tuần làng. Và nhà thơ mơ ước rồi đây Tiếng quê quan họ/ Sẽ thành trái núi khổng lồ/ Ném xuống biển cồn sóng gió/ Vòng nhỏ/ Vòng to/ Đến vòng nào nữa/ Chân mây mở rộng từng mùa/ Lòng mẹ bao la con sẽ trở về/ Trong bài ca vỗ sóng từ xưa. Và ba năm sau ông viết tập thơ chính của đời mình, về Kinh Bắc, với câu mở đầu Cúi lạy Mẹ, con trở về Kinh Bắc.
Lê Đạt góp bốn bài vào tập thơ (3-5/1956). Bài Máy kể chuyện anh nông dân đứng máy ở công trường, buổi đầu chưa quen, bỡ ngỡ, nhưng rồi anh đã vận hành máy thành thạo. Bài Đụng long mạch kể chuyện một thanh niên dũng cảm đào giếng chống hạn, bất chấp sự kiêng kỵ “long mạch” của dân làng. Mỗi bước chúng ta đi về đằng trước/ Có mấy nghìn năm níu lại đằng sau. Thơ phải ngợi ca Những con người dám cả gan đánh bốc / với những già nua cũ kỹ của cuộc đời. Bài cuối cùng và là bài hay nhất trong 4 bài, Cha tôi, từ kình nghiệm cuộc đời người cha Năm tháng mòi mòn bao nhiêu khát vọng, người con rút được bài học lớn Đau thương kiên quyết làm người /không nên lùi trước cuộc đời/phải thắng. Thơ Lê Đạt ở những bài này mang tính tự sự, nhưng đã có những dấu hiệu cách tân câu chữ mà mấ chục năm sau ông vẫn tiếp tục.
Văn Cao xuất hiện trong tập thơ với trường ca Những người trên cửa biển (mùa Xuân 1956) gồm 4 phần. Sinh ra tôi đã có Hải Phòng, câu thơ mở đầu sừng sững cho một bài thơ dài bề thế, mạnh mẽ. Hải Phòng đi từ những ngày động biển đến những ngày báo hiệu mùa Xuân. Nhưng Đất nước đang lên da lên thịt/Đất nước còn đang nhỏ máu ngày ngày. Nhỏ máu, vì đã bắt đầu xuất hiện những kẻ thù của cuộc sống mới, đó là Những con rồng đất khi đỏ khi xanh, lẫn trong hàng ngũ, là Những con bói cá / Đậu trên những chiếc dây buồm / đang đo mực nước, là Những con bạch tuộc/Bao tay chân cố dìm một con người. Những con sâu mọt ấy, nhà thơ đã thấy và ông tuyên bố Tôi sẽ vạch từng tên từng mặt, bởi ông tin Con đường ta đi tự hào duy nhất / Con đường đi trái đất quanh mặt trời. Và như vậy, với Văn Cao, Hải Phòng đã dựng nên Thơ/Những câu thơ thành thời sự.
Trần Dần sảng khoái ca vang Cách mạng tháng 8 (7-1956) đầy cảm xúc tri ân: Đầu óc người ta có thể vãi rơi đi / cả ngày sinh tháng đẻ bản thân mình / Nhưng - mãi mãi, ngày sinh nhật nước / không bao giờ, ta có thể quên. Với kiểu thơ bậc thang như của Maiakovski, với nhiệt tình công dân yêu nước như của Maiakovski, bằng những ý thơ mãnh liệt, những hình ảnh táo bạo, Trần Dần đã dựng lại cả một thiên sử hào hùng của Cách mạng tháng Tám mang lại độc lập cho dân tộc, tự do cho người dân. Ta đã sống - trăm năm ngục đá/Ta nấc lên như cơn bão bị ghìm / Lại đã sống / 11 năm làm chủ / bầu trời mây tuôn dài rộng đường chim. Cho nên nhà thơ thù ghét tất cả những gì dã man xúc phạm con người, những gì ăn cướp của con người / Dù một chút trời xanh leo lẻo / Một chút mây bay - cánh mộng cuộc đời. Ông vững tin ở tình yêu đất nước của mình. Dù mảnh đất có ngày còn xám / Dù trời ta đôi nơi còn lấm bụi ngàn xưa / Nhưng có hề chi - tôi đã từng yêu / Trời đất ấy, tôi đã từng tin tưởng. Ông cất cao lời thơ kêu gọi mọi người: Hãy đời đời hát mãi cùng tôi / Không thể để, dù một móng chân bị nô lệ / Một sợi tóc của con người, cũng phải được tự do. Nửa thế kỷ đã trôi qua trên những vần thơ đầy nhiệt huyết của công dân, đầy cảm xúc lãng mạn và đầy dự cảm hiện thực của Hoàng Cầm – Văn Cao – Trần Dần – Lê Đạt trong tập Cửa biển. Số phận Đời và thơ của 4 ông về sau này chứng thực tinh thần tiên phong và cách mạng của họ. Tập thơ hồi đó do Vũ Lộc trình bày bìa và trông nom in, và "ngoài số giấy thường có in thêm 710 cuốn giấy đặc biệt”. Tôi có một ý nghĩ, giá như bây giờ in lại nguyên vẹn tập cửa biển này, đó sẽ là chứng tích của một thời sống và một thời thơ đến nay vẫn còn giá trị và ý nghĩa.
*PHẠM XUÂN NGUYÊN (Báo Thể thao và Văn hóa)*
*
**Sau Nhân Văn - Giai Phẩm** **4** **Bác** *Trường ca* *nxb Thanh niên 1970* [http://tonvinhvanhoadoc.vn/van-hoc-viet-nam/doi-song-van-hoc/262-le-t-a-tng-vit-trng-ca-v-h-chi-minh.html](http://tonvinhvanhoadoc.vn/van-hoc-viet-nam/doi-song-van-hoc/262-le-t-a-tng-vit-trng-ca-v-h-chi-minh.html) **5** **36 bài thơ tình** *(In chung với Dương Tường. 1990)* **6** **Bóng Chữ** *(tập thơ. nxb Hội nhà văn 1994)*
13.6.2005
Lê Đạt
Bóng chữ
5 kì
**Chiều Âu Lâu bóng chữ động chân cầu** **GIÁO ĐẦU** **Xưng danh**
Phó thường dân
phố nhỏ vô danh
vô giai thoại
Thành tích
mấy trang giấy sờn
mấy câu thơ bụi
núi Vô Sơn
**Quá trình công tác**
Tôi ghé như thiểu số phụ gia
Vẩy chữ thăng hoa
Thoáng cà cuống chưa đóng lọ
Đừng tìm tôi
chỗ những ghế ngồi
Hộp thư
đuôi chớp ngộ đầu ô
**Khuyết điểm**
Vườn chôm chôm
mùa khem thèm thòm trái cấm
Vui mồm lắp lẫn
nhiều kinh kệ không quen
Amen
**Kết luận**
Đời tốc hành
một ga xanh sót lại
Một góc tuổi mải tàu
thơ dại mãi
Tìm nhà quên mất số lớn khôn
**Cha tôi**
Đất quê cha tôi
đất quê Đề Thám
Rừng rậm sông sâu
Con gái cũng theo đòi nghề võ
Ngày nhỏ
cha tôi dẫn đầu
lũ trẻ chăn trâu
Phất ngọn cờ lau
Vào rừng Na Lương đánh trận
Mơ làm Đề Thám
Lớn lên
cha tôi đi dạy học
Gối đầu lên cuốn Chiêu hồn nước
Khóc Phan Chu Trinh
Như khóc người nhà mình
Ôm mộng bôn ba hải ngoại
Lênh đênh khói một con tàu
Sớm tối
ngâm nga mấy vần cảm khái
Đánh nhau với Tây
Bỏ việc
lang thang
vào Nam
ra Bắc
Cắt tóc đi tu
nhưng quá nặng nghiệp đời
Gần hai mươi năm trời
Tôi vẫn nhớ lời cha tôi cháy bỏng
Dạy tôi
làm thơ
ước mơ
hy vọng
Những câu Kiều say sưa
đưa cuộc đời bay bổng
Tiếng võng
trưa hè mênh mông “Phong trần mài một lưỡi gươm
Những phường giá áo túi cơm sá gì”
Nhưng công việc làm ăn mỗi ngày mỗi khó
Cuộc đời chợ đen chợ đỏ
Thù hằn con người
“Muốn sống thanh cao
đi lên trời mà ở
Mày đã quyết kiêu căng
Mày đã quyết kiêu căng
Níu lấy cái lương tâm gàn dở
Dám
không tồi như chúng tao
Suốt đời mày sẽ khổ”.
Quan lại trù cha tôi
cứng đầu cứng cổ
Người “An Nam” dám đánh “ông Tây”
Mẹ ỉ eo dằn vặt suốt ngày
Chửi mèo, mắng chó
“Cũng là chồng là con
Chồng người ta khôn ngoan
Được lòng ông tuần ông phủ
Mang tiền về nuôi vợ”.
Bát đĩa xô nhau vỡ
Cha tôi nằm thở dài
Anh em tôi bỏ cơm
Hai đứa dắt nhau ra đường tha thẩn
Trời mùa thu trăng sáng
Sao nở như hoa
Không biết Ngưu Lang trên kia
Có bao giờ cãi nhau cùng Chức Nữ
Rồi cha tôi
lui tới nhà quan tuần, quan phủ
Lúc về
gặp tôi
đỏ mặt
quay đi
Một hôm
tôi thấy chữ R.O.
[[1]](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=4709&rb=08#anm1)
treo ngoài cửa
Cha tôi không dạy tôi làm thơ nữa
Người còn bận đếm tiền
ghi sổ
Thỉnh thoảng nhớ những ngày oanh liệt cũ
Một mình uống rượu say
Ngâm mấy câu Kiều
ôm mặt khóc
Tỉnh dậy
lại loay hoay
ghi sổ
đếm tiền
Hai vai nhô lên
Đầu lún xuống
Như không mang nổi cuộc đời
Bóng in trên tường vôi
im lặng
Ngọn đèn leo leo ánh sáng
Bóng với người
như nhau
Mùi ẩm mốc tiếng mọt kêu cọt kẹt
Ở chân bàn
hay ở cha tôi
Cuộc sống hàng ngày
nhỏ nhen
tàn bạo
Rác rưởi gia đình
miếng cơm
manh áo
Tàn phá con người.
Những mơ ước thời xưa
như con chim gãy cánh
Rũ đầu chết ngạt trong bùn
Năm tháng mài mòn
bao nhiêu khát vọng.
Cha đã dạy con một bài học lớn
Đau thương
kiên quyết làm người
7.1956
**CHIỀU BÍCH CÂU**
Làm cách nào có thơ hay?
Hỏi vậy khác gì hỏi làm cách nào gặp
tiên tại phường Bích Câu?
Mọi câu thơ hay đều kỳ ngộ.
Hẳn phải siêng năng, có lòng thành
và nhất là biết chờ
người đẹp vỏ chữ bước ra
giờ các con phe đi ngủ.
**Thuở xanh hai**
Không ai chọn đất mình sinh đẻ
Như không ai chọn mẹ chọn cha
Tôi trở về nơi tôi tuổi nhỏ
Một tỉnh thượng du bụi đỏ
Bến Âu Lâu sông Hồng
Nhận ra tôi
chỉ gốc cây gạo cụt
Tạm ứng nửa trời hoa trước đón nhau
Một em gái nhìn tôi bỡ ngỡ
Ngày nào anh còn mua kẹo em ăn
Dung dăng dắt tay em ngoài phố
Mới hơn mười năm trời
Em xa lạ gọi tôi bằng bác
Vầng trán lạnh dăm nếp đau ngơ ngác
Hỏi thầm đôi sợi tóc vô tình
sớm bạc vì đâu
Có đủ giải sông Ngân
Cắt chúng ta bờ hai thế hệ
Em bỗng cười như nắc nẻ
“Em nhận ra anh rồi
Sao anh mau… trẻ thế”.
Và thoăn thoắt xuân vút cao đà nắng
Em giơ tay rất quân sự chào tôi
Ai đánh rớt những cánh hôn hồng cỏ dại
Hoa mười giờ
môi con gái chín cây
Em dắt tay tôi đi chơi
Giữa vườn sao nở sáng
Như tuổi em chưa mười tám
Như ngày nào dĩ vãng
Sống lại dần từng phút quê xưa
Có phải em nhận ra tôi
tôi nhận ra thơ nhỏ
Thuở xanh hai
mình lại ra đời
**Hoa mười giờ**
Em hái hoa mười giờ
Hoa thì em mười bảy
Tim tìm em chả thấy
Hoa chỉ hoa mười giờ
Anh trồng hoa mười giờ
Hoa mở vườn em hái
Mắt đuôi chớp xuân về
Hoa chạy hường lên má
Hoa em đền hoa má
Thơm má hoa mười giờ
Mưa rửa đền
Hoa tuổi trắng lau quên.
**Gốc khế**
Khi gió mùa anh đi
Sang sông tìm nắng khác
Để mẹ già tóc bạc
Lưng còng trên gậy tre
Để người yêu ngơ ngác
Gốc khế xanh đầu hè
Ba năm anh không về
Mẹ già anh ngơ ngác
Lưng còng đau gậy tre
Người yêu anh đốm bạc
Tóc khế xanh đầu hè
Ba năm anh không về
Ba năm rồi ba năm
Mẹ anh thành nấm đất
Người yêu anh cũng đi
Gốc nửa ngày khế chát
Sót bóng hoa mơ chờ.
**Hái hoa**
Anh rừng anh hái hoa
Hoa lúm hoa bông thắm
Hoa bông môi thật hồng
Em đùa em lấy chồng
Hoa cho bông chết đắng
Anh lòng anh hái hoa
Hoa hái hoa bông thắm
Hoa bông hoa rỏ hồng
Hoa hồng bông hồng bông
**Anh muốn**
Anh muốn làm bông hoa
Đầu xuân cài cỏ mộ
Thơm em đôi nỗi hường
Khuây hương đừng khóc nữa
Anh muốn làm con chim
Xập xanh xoè cửa ngó
Líu lô em quái chiều
Má đèn xoe sáng ngõ
Anh muốn gối trăng em
Một tình như duyên lạ
Nhé yêu anh bây giờ
Quên đi anh ngày cũ
**Chiều Bích Câu**
Cột đèn rớm điện
Là chiều Bích Câu
Rằng tiên giáng trần
Rằng ta gặp nhau
Lạnh giờ em đâu
Khói lay mái chùa
Mà ngỡ tên em
Mờ ơ đá vỡ
Ba hồi ngân chuông
Có nhớ có thương
Thì ròng tóc xuống
Mây trắng ngàn năm
Ơi em cổ tích
Mùi mưa xưa
lòng chưa tạnh
phố nhau đầu
[[1]](http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=4709&rb=08#nr1)Đại lý thuốc phiện **7** **Ngó Lời**
(
*tập thơ. nxb Văn Học. 1997)* **8** **Từ Tình Epphen** *(tập thơ. Tạp chí thơ, Cali. 1998)*
**9** **Hèn Đại Nhân** *(tập truyện ngắn. nxb Phụ nữ. 2000)*
“Hèn đại nhân”
29/12/2007
Lê Đạt vốn được biết đến như một nhà thơ tài năng, một "phu chữ" vạm vỡ của văn chương Việt Nam. Nhưng, với riêng tôi, Lê Đạt còn là một cây bút truyện ngắn "thứ dữ". Cả đời ông, dường như chỉ in hai tập truyện ngắn là "Hèn đại nhân" và "Mi là người bình thường" đều ở cùng một nhà xuất bản chuyên lo về chuyện của chị em là Nhà xuất bản Phụ Nữ. Nói vui vậy để thấy, sách hay không tùy thuộc, cũng không cần lấy mác nhà xuất bản nào. Sách hay là tự thân nó hay. Vậy thôi.
Nhưng đây không phải là câu chuyện nói về sách, hay về Lê Đạt. Đây là câu chuyện được gợi nhớ từ một truyện ngắn của Lê Đạt có tựa đề "Hèn đại nhân". Chuyện về một nhà toán học (tương lai) trẻ tuổi, vì nghèo rớt mồng tơi nên bị người tình phụ bỏ để theo một viên sĩ quan. Trong một lần đụng độ, tức khí chàng trai trẻ thách đọ súng. Hai mươi ngày sau cuộc đấu súng sẽ diễn ra. Nhưng, éo le thay, trong hai mươi ngày ngắn ngủi đó, những phương trình toán học bỗng mọc lên như nấm trong đầu chàng trai trẻ. Chàng lao vào, say sưa ghi chép. Thời hạn hai mươi ngày đã hết, nhưng công trình toán học vẫn chưa hoàn thành. Không thể bỏ dở công trình toán học, chàng trai xin hủy cuộc đọ súng. "Đồ hèn" (Lâche) - đó là lời cô người yêu cũ dành tặng cho anh.
Nhục nhã ê chề. Lời miệt thị "đồ hèn" khiến chàng trai trẻ gục ngã, tưởng chỉ có thể chết đi. Nhưng, toán học (chứ không phải văn học) đã cứu anh trong những ngày tháng đó. Nói theo ngôn ngữ bóng đá là "cứu một bàn thua trông thấy". Anh chàng lao vào toán học, mặc cho lời thị phi, ruồng bỏ của đồng loại. Cho đến khi công trình toán học trên hoàn thành, thì "đồ hèn" liền "bùm" một phát vào chính tim mình, bằng chính khẩu súng mà anh đã chuẩn bị cho cuộc đọ súng với tình địch.
Công trình của anh sau đó được một ông thầy tốt bụng lo việc in ấn. Một ngày nọ, nhà bác học trứ danh A.Einstein tình cờ lượm được cuốn Bàn về toán hóa vũ trụ trong một nhà sách cũ, ông cầm lên đọc một cách say mê. Nhưng ông vô cùng ngạc nhiên trước một bút danh kỳ cục: "Le Lâche (Thằng hèn). Không bằng lòng chút nào, A. Einstein cầm bút lên, nắn nót thêm mấy chữ trên bìa sách: Lâche Le Grand - tức "Hèn đại nhân".
Tôi kể lại câu chuyện xưa cũ này không hề có ý định khôi phục lại những cuộc đấu súng hay cổ súy cho việc giải quyết vấn đề danh dự bằng súng đạn. Điều tôi muốn nói là về sự hèn hạ nơi mỗi con người chúng ta! Hèn ư?! Đã làm người thì tránh sao được những lúc hèn. Nhưng, biết vượt qua cái hèn, không phải ai cũng làm được. Và để được người đời nhìn nhận là "hèn đại nhân" thì không phải ai cũng xứng đáng.
Nhiều người, suốt một đời cứ sợ mình sống hèn, sợ mang tiếng thị phi là hèn mà cứ luôn đối phó, luôn "dĩ hòa vi quý" lấy lòng tất cả mọi người (mà làm sao lấy lòng được tất cả mọi người?). Bị một tiếng chê thì "ê ẩm" cả người, bị một lời trách móc thì mất ăn mất ngủ... Cứ thế, rồi loay hoay trong cõi nhân gian bé mọn, làm một người tốt theo kiểu bé mọn, chẳng bao giờ dám nói lên chính kiến của mình, chẳng bao giờ dám hy sinh một thứ gì, chẳng bao giờ dám sống với những thách thức lớn lao... Rồi, một đời vèo qua, một đời tưởng chừng mình sống thanh thản, vì không mích lòng ai, gặp ai cũng tay bắt mặt mừng... Nhưng cuối cùng chợt nhận ra, đó là một đời nhạt. Một đời, có thể gọi là thong dong mà lại không sung sướng, cảm khoái. Một đời tưởng là nhiều bạn, mà lại không có kẻ tri ân. Một đời, đã nhận được nhiều lời khen, mà ngẫm chỉ thấy toàn xã giao...
Đó là chưa nói đến, có những người vừa bị một cú vấp ngã, đã quỵ mãi mãi không thể đứng lên. Anh cứ bị cái thất bại đó giày vò, rồi sống trong mặc cảm, lo sợ. Anh rút vào cái vỏ ốc của mình. Anh trốn đời, nhắm mắt bịt tai lại với tất cả. Cũng có nhiều người tập thiền, tập đi chậm, nói thầm, cười khẽ... Nhưng đấy thực chất là cuộc chạy trốn chính mình. Từ cuộc chạy trốn này, vô tình anh đã hủy bỏ bao nhiêu khát khao dự định. Có thể, anh đã sống một đời còn lại trong an toàn, không ai nói với anh một lời nặng nhẹ, không ai kêu anh là "thằng hèn". Nhưng, rồi chợt anh thấy mình là hèn. Cũng chẳng được là "hèn đại nhân". Một thằng hèn vô danh. Buồn lắm thay!
Thế mới biết, sống cho mình thì dễ, sống cho đời, cho người mới khó. Mà sống trong đời, sống với muôn người thì làm sao tránh được sự hèn. Vậy, nếu trót hèn thì cứ hèn đi, đừng sợ. Thà hèn mà làm được chuyện đại sự, mang ích lợi cho nhiều người, còn hơn là sống một đời bằng an nhạt nhẽo.
Nếu trót hèn, xin nhớ hãy làm "Hèn đại nhân".
Trần Nhã Thụy
**10** **Mi Là Người Bình Thường** *(tập truyện ngắn. nxb Phụ nữ. 2007)* **11** **U 75. Từ Tình** *(tập thơ. nxb Phụ nũ. 2007)* **12** **Đường Chữ** *(tập thơ. nxb Hội nhà văn, Bách Việt. 2009)* *Lê Đạt: Đường chữ* **13** **Đối Thoại Với Đời Và Thơ** *(nxb Trẻ. 2008)* **Và những văn bản khác** **Mất Ngủ** **Hậu ... từ**
1. Rất nhiều thế hệ đua nhau khen Tào Thực về tài "xuất khẩu thành thi". Và người ta kháo nhau mãi chung quanh giai thoại "đi một bước làm một câu thơ" của Tào. Đó là một lời khen có hại. Nó chỉ khiến người nhẹ dạ hiểu nhầm rằng tài năng thơ tỉ lệ thuận với tốc độ thi công. Cứ đà này thì việc sáng tác thơ có nguy cơ trở thành một cuộc thi tốc độ trong một Olympic chữ.
Thời Đường vô số những thần đồng có tài nhả ngọc phun châu? Những bậc thần đồng ấy nay còn được mấy tên tuổi lưu lại với hậu thế?
2. Tôi nghĩ người làm thơ phải thường xuyên tạo cho mình một trạng thái thơ. Nghĩa là một thói quen sẵn sàng tiếp nhận chữ vào mọi lúc, chứ không phải chỉ mở cửa cho chữ khi ngồi vào bàn làm việc.
Tôi đã hành cước quanh Hồ Gươm, Hà Nội gần như suốt nửa thế kỷ đày đoạ của đời chữ. Mặc dù tôi đã cố tình chọn đi vào những giờ thanh vắng, tôi vẫn bị nhiều người quen mắng mỏ là "kiêu ngạo", là "khinh đời", là "khó giao tiếp". Tôi đành cười nhận khuyết điểm để không thể sửa chữa. Hãy thông cảm cho tôi.
Hình như người làm thơ gặp một khó khăn bẩm sinh trong việc giao tiếp với mọi người, vì họ mải giao tiếp với chữ; họ mắc bệnh từ ám. Ngày mà tôi được tuyên dương là hoàn toàn hoà nhập với mọi người có lẽ cũng là ngày tôi hết khả năng làm thơ.
Tôi rất trọng nhà thơ Hoa Kỳ đầu bảng Emily Dickinson. Những năm cuối đời, nhà thơ này đã đóng cửa lại, chỉ tiếp xúc với bạn bè, với ngoại giới thông qua chữ, đó là hàng nghìn thư/thơ của bà.
3. Vũ Hoàng Chương có mấy câu thơ rất nổi tiếng:
Lũ chúng ta lạc loài dăm bảy đứa
Bị quê hương ruồng bỏ giống nòi khinh.
Và các nhà lãng mạn chủ nghĩa thi nhau rơi lệ khóc cho cảnh "sinh bất phùng thời" của người làm thơ cũng như khắc khoải cầu mong sự trở lại của một thời Nghiêu Thuấn đã mất.
Họ không hiểu rằng chẳng có thời Nghiêu Thuấn nào cả đối với nghiệp làm chữ.
Làm chữ là cầm bằng thân phận lỗi thời. Vấn đề là lỗi thời ở phía trước hay ở phía sau. Thế thôi.
Tôi dị ứng với các nhà thơ thời trang.
4. Nói rằng nhà thơ không thích danh vọng là nói dối. Nhưng một nghệ sĩ tự trọng phải cẩn thận lắm với danh vọng. Nó dễ tác động đến ta như một thứ ma tuý nguy hiểm.
Theo A.E. Hotchner, tác giả cuốn Bố Hemingway, nhà văn Hoa Kỳ nổi tiếng này không ưa Sartre về tội dài dòng, nhưng lại phục nhà triết học hiện sinh vì đã khước từ giải thưởng Nobel.
Với thói quen phũ mồm, Hemingway tâm sự: "Tôi đồ chừng Sartre đã biết giải thưởng này là một con điếm nó có khả năng quyến rũ và đỗ bệnh sida [aids] cho anh. Đã có một thời chính tôi cũng biết điều này, nhưng giờ đây con điếm mà người ta gọi là 'danh vọng' ấy đã tóm cổ được tôi và anh có hiểu nó là ai không? - Nó là em gái của thần chết!"
Nhà văn Mỹ Jerome Charyn mà nhiều người coi như học trò của Hemingway đã viết về 'thầy' như sau: "Sự nổi tiếng ập đến như sét đánh. Rõ ràng là ông đã lạm dụng nó khá nhiều... Bất cứ lúc nào ông cũng đứng cho thiên hạ chụp ảnh trên boong tàu hay hiên ngôi biệt thự tại Cuba..."
Trong lịch sử văn học, không ít nhà văn nhà thơ có tài năng hẳn hoi đã phung phí đời mình vì bận 'diễn' vai mà vinh quang đã khoác lên người họ, hay nói theo ngôn ngữ thời thượng vì mải chạy 'sô' (show). Ai bảo cái gánh mũ mãng râu ria và cờ đèn kèn trống kia không nặng nợ?
5. Văn học dân gian Việt Nam có một truyện rất hay về thân phận người nghệ sĩ – Truyện Trương Chi:
Ngày xưa có anh Trương Chi
Người thì thậm xấu, hát thì thậm hay...
Nhiều thế hệ đã thở than về cái nghiệp này:
Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.
Thậm chí đã có nhà đạo diễn đưa lên sân khấu ca kịch một Trương Chi xấu ơi là xấu đến độ mất vệ sinh thẩm mỹ.
Kể trên đời thiếu gì nạn nhân của bà mụ và việc cái anh thuyền chài tài hoa kia có xấu trai chút ít cũng là việc bình thường.
Nhưng theo tôi dầu Trương Chi có "đẹp trai" đến đâu chăng nữa anh vẫn hơi bị "xấu" ở thân phận một nghệ sĩ.
Một nghệ sĩ thứ thiệt bao giờ cũng "xấu trai" so với tác phẩm của anh.
Một nghệ sĩ 'đẹp trai" hơn tác phẩm là một nghệ sĩ bất hạnh.
Người nghệ sĩ hy sinh đời mình cho tác phẩm, nấp mình sau tác phẩm chứ không lấy tác phẩm trang trí cho mình như một công tử bột. Nói như nhà thơ Edmond Jabes: "Tôi khuyết diện vì tôi là người kể chuyện. Chỉ câu chuyện là thực."
Cái bi kịch của Hemingway là trót ăn ảnh quá!
6. Một trong những nhược điểm cố hữu của nền văn học Pháp có lẽ là bệnh ưa sản xuất những tuyên ngôn.
Các trường phái đua nhau đưa ra những tuyên ngôn sặc sỡ như bướm đầu mùa.
Kể cũng có cái hay: hoạt động trên buộc các trường phái phải nỗ lực đưa ra những điểm mới, những màu sắc khác lạ. Nhưng quá say sưa với những tuyên ngôn là một điều có hại.
Thứ nhất, chúng làm ta phí tổn quá nhiều thì giờ và năng lượng.
Một tài năng lớn như giáo chủ trường phái siêu thực André Breton mà cũng chỉ được hậu thế nhắc đến chủ yếu nhờ những tuyên ngôn hơn là thơ của ông.
Nhưng điều tác hại nhất là những tuyên ngôn có nguy cơ trói buộc người làm chữ trong những con đường đã định sẵn, khuôn các nhà sáng tạo tự do thành những viên chức chữ "mẫn cán".
Nhà thơ có thể viết nhiều lý luận, có thể công bố nhiều tuyên ngôn nhưng khi làm chữ phải bỏ chúng lại đằng sau như những tín đồ trà đạo Nhật Bản bỏ dép khi bước vào trà thất.
Một nhà phê bình hảo tâm có đưa tôi một cuốn thơ Thiền và khẳng định: "Anh ưa đọc Thiền, chắc phải thích thơ Thiền."
Không. Tôi không thích thơ Thiền. Tôi không thích tất cả các chủng loại thơ có một cái đuôi tính từ. Tôi không thích thơ bị tha hoá bởi bất cứ thế lực ngoại lai nào. Những thơ dán "mác" kể cả mác tâm phân học.
Nói như nhà triết học kiêm nhà thơ Tây Ban Nha Miguel de Unamuno:
Mọi nhà thơ chân chính đều là một kẻ tà giáo, và kẻ tà giáo là người tuân theo những hậu đề (postceptes) không phải những tiền đề (preceptes)... Thơ không phải những nghị định, những giáo điều. Thơ là việc của những quy định sau và giáo điều là việc của những quy định trước.
Với mọi lý thuyết, mọi tuyên ngôn, mọi giáo huấn, người làm chữ xin được phép hạ hồi phân giải:
Vườn chôm chôm
mùa khem thèm thòm trái cấm
Vui mồm lắp lẫn
nhiều kinh kệ không quen
A men
(Bóng chữ)
7. Tôi ơn Freud và Lacan.
Một người đã hé cho tôi thấy tân thế giới của vô thức.
Một người đã mở lối cho tôi đi vào bóng chữ với gợi ý nổi tiếng của ông: "Vô thức được cấu trúc như một ngôn ngữ."
Trước tôi nhiều người đã đi tìm đường vào vô thức thông qua đàn bà, rượu và các thứ ma tuý.
Tạng tôi không hợp các thứ này. Tôi đã học được rất nhiều trong liệu pháp tâm phân học mà người ta thường gọi là liệu pháp trên đi-văng. Để vượt qua hàng rào kiểm duyệt khắt khe của siêu ngã, nhà tâm phân học đã cùng con bệnh tâm thần sử dụng liều cao phương pháp tự do liên tưởng.
Vừa là thầy thuốc vừa là con bệnh, tôi đã sử dụng tối đa phương pháp này lang thang dò tìm vô thức. Tôi đã dốc lòng thiết lập quan hệ, bắc những nhịp cầu hết sức bất định giữa các từ, triệt để tự do liên tưởng bất chấp lý tính, như một kẻ trời đầy bỗng lên cơn rồ dại.
Trường phái siêu thực ngày trước cũng áp dụng phương pháp này mà André Breton gọi là cách viết tự động.
Cái lầm lẫn của trường phái siêu thực không phải ở cách viết tự động. Lầm lẫn của họ là cho rằng tất cả chỉ có thế: Viết tự động chỉ là một chặng chứ không phải là toàn bộ quá trình chữ. Làm thơ không phải là một hành vi tự động mà bao giờ cũng là một hành vi có ý thức, mặc dù ý thức ở trạng thái đặc biệt mà trong những lý thuyết về những cấu trúc phá tán (structures dissipatives), người ta gọi là trạng thái khủng hoảng. Ở trạng thái này những hạt chữ sẽ tạo ra những nhánh rẽ (bifurcations) có cơ may dẫn tới những cấu trúc mới từ hỗn độn. Người làm thơ lặn lội biên thuỳ vô nghĩa lo toan mở mang bờ cõi của nghĩa.
Còn người điên thì không biết dừng lại mà vượt biên rơi hẳn vào cõi vô nghĩa.
Lẽ dĩ nhiên lặn lội ở bờ vô nghĩa là một công việc nguy hiểm. Và không ai bảo đảm cho anh ta một quy chế tuyệt đối an toàn.
Người làm thơ là một người điên trong tiềm thể và nếu trời phù hộ có thể đạt tới những điểm ngộ. Trong ngôn ngữ đường phố từ "ngộ" hình như có họ hàng với từ "chập mạch"
Chập mạch chấn động tình quên tiểu sử
Lang thang trong lần quê chữ tìm mình
(Ngó lời)
Những thế kỷ đã qua đều ít nhiều bị chi phối bởi nguyên lý loại trừ (principe d'exclusion).
Người chủ trương ý thức thì loại trừ vô thức. Người chủ trương vô thức thì loại trừ ý thức. Con người trong thế kỷ tới phải tập làm quen với nguyên lý bổ sung (principe de complémentarité)
Ánh sáng vừa hạt vừa sóng
Con người vừa ý thức vừa vô thức
Ý - vô thức thì được
Chứ vô - ý thức thì chắc là không nên
℘
Một anh bạn Paris trách tôi: "Làm sao anh ở chơi Paris lâu vậy mà vẫn không thuộc đường." Anh bạn không biết rằng đó là ưu điểm lớn nhất của tôi ở tư cách một người làm chữ.
Tuổi lú lẫn
ngược nhầm ga trẻ dại
Hay ngây ngơ không biết lối về già
Tha thẩn chữ ngã ba
(Bóng chữ)
Người ta thường ví nhà thơ với một kẻ hành hương. Đúng với điều kiện phải bổ sung một chi tiết: một kẻ hành hương quên địa chỉ của Đất Thánh. Một kẻ hành hương đãng trí.
Anh ta mang máng như mình đã gặp Đất Thánh đâu đó trong một câu thơ. Và chung thân đi tìm. Có nhà lý luận nào thạo đường mách bảo nhau chăng?
*(Trích Chuyện với Mimơza – chưa in -)* *Nguồn: Tiền Vệ* *Bóng chữ* *Chia xa rồi anh mới thấy em* *Như một thời thơ thiếu nhỏ* *Em về trắng đầy cong khung nhớ* *Mưa mấy mùa* *Mây mấy độ thu* *Vườn thức một mùi hoa đi vắng* *Em vẫn đây mà em ở đâu* *Chiều Âu Lâu* *Bóng chữ động chân cầu*
*
**Thu nhà em** *Anh đến mùa thu nhà em* *Nắng cúc lăm răm vũng nhỏ* *Mà cho đấy rửa lông mày* *Nông nỗi heo may từ đó*
*Mưa đêm tuổi nổi ao đầy* *Đồi cốm đường thon ngõ cỏ* *Bướm lượn bay hoa ngày* *Tin phấn vàng hay thuở gió*
*Tóc hong mùi ca dao* *Thu rất em* *và xanh rất cao*
***
**Thơ Haikâu**
*Chân trời*
*Tôi khóc những chân trời không có người bay* ** *(Trần Dần)* ** *Đời bất trắc mộng đầy đất chật* *Đói sân chơi hành khất chân trời*
*
*Phố Phái*
*Xe chuyển bánh mặc anh hớt hải* *Đầu Phố bụi mày cuối Phái mưa may*
*
*Hoa mai*
*Lời lỡ nuốt thề mà mai buột nở* *Xuân đa mang hoa khốn khổ chung tình*
***
*Khấn tình*
*Người đến rồi người lại đi* *Khiến người miếu gốc cây si khấn tình*
**Lê Đạt:** **"Phản đề" dành cho người Việt trẻ** *Nhà thơ Lê Ðạt, dù tuổi đã ngoài 70 vẫn là một người trẻ lạ lùng. Trẻ, ở trong tâm hồn và tính cách lẫn những cách tân trong thơ ca Việt - cho dù cuộc đời ông như chính nhà thơ thừa nhận là rất "li kỳ" và chịu nhiều thăng trầm dâu bể. Trẻ, ở chính cái cách mà ông nhìn nhận rất "thiện chí" và cởi mở về lớp trẻ, về thế hệ trẻ hiện nay...* *Báo Sinh viên Việt Nam (SVVN) đã có cuộc trò chuyện cùng ông trong một ngày đông cuối năm ở một ngôi nhà phố cổ Hà Nội về những câu chuyện của người Việt trẻ trong xu hướng hội nhập, toàn cầu hoá đồng thời phát triển những giá trị truyền thống dân tộc.Và làm sao để loại bỏ được những lực cản khách quan và chủ quan, những "tảng đá" giáo điều đeo đẳng trên lưng, những mặc cảm nhỏ nhen, những kiến thức và tình cảm vụn vặt để những người Việt trẻ sẵn sàng cho một cuộc "leo núi" đỉnh cao như nhà phê bình trẻ Nguyễn Thanh Sơn từng ao ước. Câu chuyện bắt đầu từ khát vọng và ước mơ của những người trẻ.* ** **Nếu không có khát vọng, chúng ta trở thành những đứa trẻ chết già!** **** *SVVN: Tất nhiên tuổi trẻ ai cũng đầy mơ mộng và khát vọng, nhưng có nuôi được và biến nó thành thực tế không mới là chuyện đáng nói. Gần đây, trong một cuộc phỏng vấn về thế hệ trẻ, nhà thơ Phan Huyền Thư cũng đưa ra một câu hỏi chưa có trả lời "Trên thực tế, có được bao nhiêu người biến ước mơ hoài bão của mình thời tuổi trẻ thành hiện thực? Và bao nhiêu người đã bội ước với tuổi trẻ của mình?" Trong thơ ông, tôi cũng đọc được: "Những ước mơ xưa/ Như con chim gãy cánh/ Rũ đầu chết ngạt trong bùn/ Năm tháng mài mòn/ Bao nhiêu khát vọng"...*
LĐ: Tôi cho rằng để sự mơ mộng và khát vọng trở thành hiện thực phải đòi hỏi rất nhiều ở sự can đảm và kiên trì. Ở đó, không có "đất" cho sự thực dụng và những toan tính tầm thường, ở đó cũng không có cơ hội cho những người thiếu lòng đam mê và dũng cảm. Ðể nuôi khát vọng, nó đòi hỏi sự đam mê thành thật, thậm chí vác cả sự đam mê trên vai mà trèo đèo lội suối để biến nó thành sự thật. Với những người trẻ tuổi, tôi có một lời khuyên chân thành: đừng bao giờ sống 50%, đừng bao giờ yêu 50% và cũng đừng bao giờ làm 50%. Sự nửa vời cũng là một trong những lý do để người trẻ phản bội lại ước mơ của mình.
*SVVN: Nhưng đôi khi họ không dám sống 100% còn vì nhiều lý do, những định kiến từ bên ngoài họ. Và có những trả giá đôi khi là quá đắt nếu mạo hiểm "đặt cược" cả 100% "số vốn" mà họ có?* **
LĐ: Phá bỏ những định kiến với chính mình mới quan trọng chứ không phải là định kiến của người khác. Và định kiến đáng sợ nhất là sợ khác người, sợ mọi người coi mình là rồ dại. Với người trẻ, dù lao đi mà trượt chân vài cái còn hơn là ngồi một chổ để tính toán hết đời mình, nó tạo cho người trẻ một sự khôn ngoan không cần thiết. Còn lý do khách quan thì bao giờ cũng có, khó khăn bao giờ cũng có, nó chỉ biến đổi hình thái theo từng giai đoạn thôi chứ chẳng bao giờ có một môi trường lý tưởng nào cho giới trẻ cả. Nhưng dù ở bất cứ hoàn cảnh nào cũng phải nuôi khát vọng. Tuổi trẻ mà không có khát vọng tức là chưa kịp trẻ họ đã già hay ngược lại là đã già ngay từ khi còn trẻ, nói như cuốn tiểu thuyết của Nguyễn Bình Phương - Họ là những đứa trẻ chết già.
*SVVN: Nhưng dù sao thì cũng phải "thực tế khát vọng" phù hợp với năng lực của mỗi người. Nhiều người chỉ cần nuôi những giấc mơ nhỏ và khi đạt được họ bằng lòng với nó?*
LĐ: Tôi không nói đến những "giấc mơ con" và những "cuộc đời con". Còn những người trẻ có chí tiến thủ và giàu hoài bão bao giờ cũng đặt mình trong sự đối sánh với người khác. Biết người quan trọng hơn biết mình. Từ đó có những cái nhìn phê phán, tôi nghĩ rằng sự phê phán (để biết được những nhược điểm của mình) chính là bước đầu tiên của tri thức.
Một trong những điều nữa hạn chế sự tiến thủ của những người trẻ là căn bệnh chủ quan quá mức và dễ hài lòng với chính mình. Cuộc đời là một quá trình trôi chảy và đấu tranh liên tục, nếu anh hài lòng với những kết quả ban đầu và dừng lại coi như anh đã "chết" ở chính điểm dừng ấy và sau đấy trở thành một kẻ "ăn mày dĩ vãng" hay "xác ướp trở lại" mà thôi!
*SVVN: Những khát vọng nào của tuổi trẻ đáng được biểu dương nhất, thưa nhà thơ?*
LĐ: Có rất nhiều khát vọng đẹp, nhưng tôi thích nhất ở những người bạn trẻ tuổi là khát vọng lên đường, khát vọng đi tìm những miền đất mới, những lĩnh vực mới. (Xã hội nên có những động thái tốt đẹp dành cho những người tìm đường). Và tôi nghĩ, càng có nhiều khát vọng lên đường, tuổi trẻ càng dễ phá bỏ được những định kiến, những cái cũ ở ngay trong chính bản thân họ cũng như xã hội bên ngoài...
**** **Tuổi trẻ hãy lên án một cách nghiêm khắc sự giả dối** *SVVN: Ngoài chuyện thiếu khát vọng, sự dễ hài lòng và sống 50%, theo ông có những lực cản nào nữa kéo sự phát triển của người trẻ lại?*
LĐ: Có những tính cách xấu lâu ngày biến thành những khuyết điểm của người Việt Nam, đó là không có ý thức về sự hoàn chỉnh, thói quen không có kỉ luật, không đi đến tận cùng cái mình đang có, dễ hài lòng và chấp nhận thực tại, căn bệnh tiểu nông, tiểu thủ công nghiệp manh mún, giật gấu vá vai... Ðiều này dẫn đến một thói ứng xử xấu nữa là dễ tặc lưỡi cho qua. Một người già chép miệng hoặc tặc lưỡi cho qua đôi khi còn thông cảm được vì sự "lực bất tòng tâm" nhưng với một người trẻ thì rất nguy hiểm. Tại vì khi chép miệng là lúc anh bước từ một cõi thực tế sang một "cõi" ảo, một "cõi" đầu hàng, buông xuôi. Khoảng cách giữa chúng rất nhanh nhưng lâu dần nó cuốn anh đi rất xa. Nếu nói, điều tôi ghét nhất trong tính cách của người Việt là thói chép miệng, nghe thì có vẻ đơn giản nhưng thực ra khi anh chép miệng, phần nhân tính trong anh đã bị buông xuôi và anh đã dễ dàng "đồng hoá" với sự thất bại, với thói xấu.
*SVVN: Gần đây, xã hội nói nhiều đến căn bệnh giả dối bằng cấp, đặc biệt là trong giới trí thức trẻ. Nhà văn Nguyễn Khải thì lên tiếng về căn bệnh công chức hoá ở lớp trẻ...Theo ông, điều nào đáng lo ngại hơn?*
LĐ: Chuyện bằng cấp và thói quen công chức hoá đều bắt đầu từ hậu quả của thời phong kiến và quan liêu bao cấp - đó là học để làm quan. Xã hội mới thì tôn trọng đến sự thành đạt ở bề ngoài (tiền, danh vọng) mà chưa chú ý đến giá trị tinh thần. Chính cơ chế đó đã khuyến khích thói công chức hoá ở trong nhiều người. Họ coi nhà nước như là chỗ an dưỡng hơn là nơi để cống hiến và sáng tạo. Lâu dần, họ mất đi sức mạnh của tinh thần mà chỉ còn lại sức mạnh của cái ghế. Thói xấu này không chỉ có ở trong những người trẻ mà phần lớn là để lại từ các lớp đàn anh đi trước. Thái độ của xã hội cũng phải chịu lỗi về điều này. Chính môi trường của xã hội nhiều khi khuyến khích sự giả dối. Giới trẻ cần phải lên án một cách nghiêm khắc sự dối trá, bắt đầu từ chính bản thân mình. Và phải tập cho mình một thói quen biết xấu hổ trước cái xấu. Tôi cho rằng, sự biết xấu hổ là sự bắt đầu nhân tính của con người.
**** **Ðừng nhìn hiện tại bằng con mắt của quá khứ** *SVVN: Những người lớn tuổi "kêu" là lớp trẻ đang quay lưng với những giá trị truyền thống và thuộc sử Tàu hơn sử Ta. Thực ra với lớp trẻ, truyền thống có những vai trò gì? Và họ nên "đối xử" với truyền thống như thế nào để "hợp lý hợp tình"?*
LĐ: Vế đầu, tôi nghĩ một phần do nền giáo dục và nền văn hoá nghệ thuật của chúng ta chưa đủ sức để hấp dẫn giới trẻ. Truyền thống, hay nói giản dị hơn là quá khứ cũng có quá khứ tốt và quá khứ xấu, cần được nhìn nhận lại một cách khách quan. Có những giá trị tốt cần được phát huy như truyền thống tương thân tương ái, sự độ lượng...nhưng cũng có những truyền thống trở thành lực cản vì sự trì trệ và bảo thủ cần loại bỏ.
"Ðối xử" với truyền thống, tôi nghĩ lớp trẻ đừng bao giờ nhìn hiện tại và tương lai bằng đôi mắt của quá khứ, đừng để những "lực chết" kéo ta lại với quá khứ, hay để những người sống đi cãi nhau với người chết (ông dẫn thơ - Thưở ấy tôi rất già/ Mở miệng khuôn tổ tiên rập nói). Với truyền thống, cũng cần phải nhìn nhận một cách tinh tế. Bảo tồn truyền thống không quan trọng bằng phát huy truyền thống để tìm ra một truyền thống mới. Ví dụ có những giá trị truyền thống rất xấu như "Ta về ta tắm ao ta" hay "Phép vua thua lệ làng" "Chó cậy gần nhà"..., nó thể hiện sự lạc hậu và xã hội không thông suốt từ trên xuống dưới, mang nặng tư tưởng bè phái, địa phương, gia đình... Hay bia Quốc Tử Giám không chỉ thể hiện tính hiếu học mà còn lộ ra tính hám văn bằng có ngay ở trong truyền thống.
Nhìn nhận truyền thống, mỗi người trẻ nên định giá bằng đôi mắt của mình chứ không theo sự định giá của người khác.
**** **"Ðạp đổ thần tượng" hay "đứng trên vai thần tượng"?** *SVVN: Trong một lần trò chuyện, nhà thơ Hoàng Phủ Ngọc Tường nói rằng lớp trẻ ngày nay có vẻ hơi "vô thần, vô đạo", thực ra thì theo ông, lớp trẻ có nên nuôi trong mình những "tín điều" không?*
LĐ: Vô thần thì nên, nhưng vô đạo thì không nên. Con người nên có những tín điều nhưng không nên thờ thần tượng vì thần tượng là sự xuống cấp của tín điều. Nhìn lịch sử tiến triển của loài người mình phải đứng trên vai của quá khứ mới thấy được tương lai chứ núp bóng quá khứ thì tương lai không bao giờ thấy được.
*SVVN: Vậy thì theo nhà thơ, lớp trẻ nên "núp bóng thần tượng", "đạp đổ thần tượng", hay "đứng trên vai thần tượng"?*
LĐ: Bản thân của sự phát triển văn hoá là chống lại thần tượng. Nói như Trang Tử là "vứt trí bỏ thánh" để trở lại suy nghĩ của chính ta. Nói đạp đổ thần tượng thì nghe có vẻ hơi phạm thượng nhưng tôi nghĩ rằng không sai và nói gì thì nói, nếu được coi là thần tượng tức là họ đã ghi được dấu ấn giá trị trong lịch sử, hiện tại và tương lai nên để lớp trẻ khai phá. Tốt nhất, là đứng trên vai thần tượng vì ở trong hoàn cảnh đó, thần tượng đã làm được một việc có ích là giúp lớp trẻ có một cái nền cao ráo và vững chắc.
**** **Sống thật với chính mình thì sẽ khác** *SVVN: Trước đây, nhà thơ Lưu Quang Vũ than "Tôi chán cả bạn bè/ Mấy năm rồi họ chẳng nói được câu gì mới". Gần đây, cả Văn Cầm Hải và Phan Huyền Thư đều nói đến "Những giấc mơ của lưỡi". Nhà thơ Dương Tường thì nhận xét "Có nhiều người nghĩ khác, nhưng ít ai sống tận cùng với cái khác của mình"...Một trong những điều mà giới trẻ tự chán mình là họ đang càng ngày càng cũ, càng nhạt? Ông có cảm thấy điều đó?*
LĐ: Tôi chống lại sự nhàm chán nhưng không có nghĩa là tôi sống khác với tôi. Hãy sống thật với chính anh thì anh sẽ khác với những người khác chứ không phải "chủ trương" để sống khác. Vì nếu khi anh sống khác anh tức là anh không thật với chính mình. Còn nếu khi anh tự chán mình, chán bạn bè mình là lúc anh đang khao khát để thay đổi, khao khát sự "vận động" của lưỡi.
*SVVN: Vậy ông "khuyến khích điều gì trong cách sống của giới trẻ"*
LĐ: Tôi khuyến khích sự lao động cần cù và kiên trì của lớp trẻ, từ bỏ cách nghĩ cách làm việc "ngắn hạn", "ăn xổi" và bệnh "khoa trương", "ồn ào". Tập cho mình những tầm nhìn "dài hạn" và đi đến tận cùng cái "tư duy dài hạn" ấy. Trong cuộc sống, thư giãn hãy "bình thường tâm", đừng "phân thân" nhiều quá. "Khi đói ta ăn, khi mệt ta nghỉ" như lời dạy của một thiền sư, chứ đừng khi ăn lại nghĩ đến chuyện khác và khi nghỉ cũng nghĩ đến những chuyện khác.
*SVVN: Và trong tâm hồn, trong thơ ca? Là một nhà thơ không ngừng cách tân thơ Việt, cuối cùng ông nghiệm ra điều gì quý giá nhất ở thơ ca?*
LĐ: Thơ là mỹ học và đạo đức học. Cái đẹp trong câu thơ kêu gọi sự cao thượng. Và nên hiểu thơ ca cũng là một sự lao động ngôn ngữ đầy gian khổ chứ không chỉ là cảm xúc thẩm mỹ thuần tuý (Chữ bầu nên nhà thơ). Nhà thơ, nhất là các nhà thơ trẻ hãy tập cho mình một cách sống gian khổ (chứ không phải cực khổ), một sự "li kỳ" trong tinh thần. Nhưng đáng buồn nhất cho những nhà thơ "li kỳ trong đời thật nhưng lại tẻ nhạt trong đời chữ"!
*SVVN: Sự "li kỳ" trong đời người, đời chữ của ông, nếu được nói bằng thơ..?*
LĐ: Thơ ca, cuối cùng với tôi vẫn là cảm xúc mỹ học và cái đẹp của sự cao thượng. Tôi thích những câu thơ giàu cảm xúc: Vườn thức, một mùa hoa đi vắng/ Em ở đây mà em ở đâu? Hay Tim lặng lạnh góc bồ đề mưa cũ/ Chim gõ mỏ kiếp xưa, chưa rũ hết luỵ tình...
*SVVN: Ðiều cuối cùng, nhân dịp mùa xuân mới, mùa như các nhà thơ nói "ươm mầm, chồi xuân, lọc nõn...", nhà thơ có một lời chúc nào dành cho những người bạn trẻ?*
LĐ: Tết ở ta có một tục lễ cổ truyền rất hay là xông đất. Tôi chúc các bạn trẻ đầu năm mới hãy "xông đất" nhiều hơn, "xông đất" nhiều lĩnh vực mới hơn nữa...
**** **Phụ lục**
Lê Đạt
Xuân 17
Thí xinh số báo xuân 17
Xuân một năm đi đâu
Chiều xinh xuân xịch đến
Không kịp ai đón tầu
Hoa cửa tha thẩn đèn
Chả quen mà cũng hẹn
Ô muốn đèo bé đời
sau xe đạp xoan chơi
Phố thi thì con gái
Chiều qua còn khép nụ
Nào hay xuân chớm về
Sớm đã hoa bùng lửa
Thắp hồng lên má đê
Ngực no căng ngược gió
Thơm mãi mùi dậy thì
2003
*Nguồn: Báo Sinh viên Việt Nam, số Xuân 2004* **Lê Đạt:** **Nghiệp Thơ**
Trong các bộ môn văn học nghệ thuật, thơ có lẽ là bộ môn chịu nhiều hiểu lầm hơn cả.
Anh muốn vẽ ư? Anh phải đi học họa (dầu không phải học tại trường Mỹ thuật). Anh muốn làm nhạc ư? Tốt nhất mời anh thi vào Nhạc viện. Hình như chỉ có thơ là không cần phải học. Nhiều người nghĩ rằng thơ cũng như khả năng ngoại cảm hoàn toàn trời cho. Và tìm chữ cũng như tìm mồ mả hài cốt!
Các nhà thơ cũng góp phần không nhỏ vào sự ngộ nhận này. Nào nhà thơ đêm nằm nghe thiên hứng từ một cõi thanh vắng đọc cho mình nghe như thánh ốp vào miệng một cô đồng phải ghi tắp lự, không đến sớm mai có thể rơi vãi mất hết! Nào nhà thơ cưỡi trên con ngựa bay của cảm hứng mà các lý luận Trung Hoa dựa vào âm tiếng Anh của tự "inspira - tron" chuyển dịch một cách thần bí và sang trọng là " Yêu sĩ phi lý thuần", vân vân và vân vân.
Sinh thời Thơ Mới những năm 30, một nhà thơ đầu đàn viết:
*Hôm qua đi hái mấy vần thơ* ** *Ở mãi vườn tiên gần Lạc Hồ.*
Chẳng ai biết Lạc Hồ ở đâu, nhưng lập tức đẻ ra một loạt các ông đầu bù tóc rối đi trong mưa tìm hứng thơ. Nhiều ông đi lạc xuống phố Khâm Thiên tìm thơ trong thú đi mây về gió với sự trợ giúp của nhựa cây anh túc cũng như thân xác của mấy nàng thơ "mỳ ăn liền".
*Khói huyền lên khói huyền lên* *...* *Lung linh vàng dội cung quỳnh* *Nhịp nhàng biến hiện những mình tiên nga.*
Kết quả chẳng biết sinh ra bao nhiêu nhà thơ, chỉ biết khá nhiều người tiền mất tật mang và ngày càng lún sâu vào cái mà ngày nay ta gọi là tệ nạn xã hội.
Các nhà lý luận nói nhiều đến cách làm việc cần mẫn của người viết tiểu thuyết hơn của người làm thơ. Người ta ca ngợi việc Tolstoi viết đi viết lại nhiều lần bộ tiểu thuyết đồ sộ Chiến tranh và hòa bình. Nhưng người ta lại trầm trồ việc Lý Bạch say túy lúy đặt bút không cần nghĩ, viết một mạch những câu thơ trác tuyệt bị thúc đẩy bởi một cuồng hứng.
Điều đó khiến nhiều người hiểu lầm rằng thơ không cần lao động cực nhọc mà chỉ cần cảm hứng. Mà cảm hứng thì như người tính thất thường, nhõng nhẽo, thoắt đến, thoắt đi ai mà lường trước được.
Theo tôi thơ là một nghề. Đã là một nghề thì phải có kỷ luật lao động. Không nên thụ động thắp hương chờ mà phải chủ động gọi hứng đến. Công việc này đòi hỏi một kỷ luật nghiệt ngã và gian khổ.
Các nhà thơ hãy tập thói quen hàng ngày ngồi vào bàn làm việc như một người lao động bình thường viết - cố viết. Không nghĩ ra cũng phải nghĩ cho ra, cũng phải viết - Đừng có nản - Viết một chữ một, câu bật chợt đến. Rồi chữa. Rồi phát triển. Rồi xóa sạch nếu cần. Nhưng nhất định phải viết - Dầu công cốc, dầu tốn giấy mực và thời gian.
Hãy đi đến tận cùng chán nản để vật ngã nó. Thật ra, nói không được gì chỉ là nhìn bề ngoài. Việc viết xóa, sửa chữa viết đi viết lại tưởng như là vô ích này là những yếu tố tích lũy và kích thích cảm hứng rất tốt.
Một số nhà thơ cho rằng những câu bắt đầu là của trời cho. Cũng có thể. Nhưng trời chỉ đầu tư mấy câu đầu như một thứ vốn "ưu đãi xóa đói giảm nghèo" còn việc ăn nên làm ra là việc của từng người không ai làm thay được.
Valery, nhà thơ, nhà lý luận thơ kiệt xuất người Pháp có một ý kiến đáng để ta suy nghĩ: " Một hai câu đầu có thể trời cho, phần còn lại là khổ sai chữ".
*
Thiên hạ không ngớt lời khen Tào Thực đi một bước làm một câu thơ. Đó là một lời khen không tốt. Nó dễ khiến người nhẹ dạ lầm lẫn thơ với một cuộc thi tốc độ. Thời Đường có bao nhiêu thần đồng xuất khẩu thành thi, đến nay tên còn lại bao nhiêu người? Tôi không thích những thần đồng Tôi yêu những người lao động có tri thức một nắng hai sương trên cánh đồng chữ bận tâm những vụ mùa cao sản.
Phê bình thơ Hoàng hạc lâu của Thôi Hiệu, Thánh Thán có một nhận xét rất được:
"Phàm cổ nhân mà có một lời, một hàng, một câu, một chữ đủ để biết một mình trong một thời, chiếm cứ cả ngàn năm thì ta phải tin rằng không có gì - không do ở đọc sách ( hay học tập - L. Đ) dưỡng khí (hay rèn luyện - L. Đ) mà ra".
Thơ là chóp của Kim Tự Tháp văn hóa - Không có nền vững, chóp dễ sụp đổ như một lâu đài cát. Không có thơ hay ở trình độ cấp I. Làm thơ nhanh hay chậm, dễ dàng hay khó khăn chỉ là cách riêng của từng nhà thơ không phải biểu hiện của tài năng.
Người luyện võ đến mức siêu chỉ phấy tay đủ phát trưởng phá núi - Cái phấy tay đủ phát chưởng phá núi - Cái phẩy tay đó hàm chứa bạc đầu khổ luyện. Một cái múa bút của Lý Trích Tiên thật ra công lực như Hạng Vương cử đỉnh. Người ta chỉ nhìn thấy Tào Thực ung dung đi một bước làm một câu thơ, không nhìn thấy những đêm trắng "độc thư Huyện thi" phu phen của họ Tào.
Maia có một cuốn sổ tay vật bất ly thân để tích lũy chất liệu thơ hàng ngày (một ý hay, một từ ngộ nghĩnh, một câu thơ chợt đến), ông coi nó như một kho hậu cần của sáng tạo. Đó là một kinh nghiệm hay.
Đỗ Phủ có một đòi hỏi hết sức nghiêm khắc đối với việc làm thơ - Nhà thơ khổ sai chữ này, di chúc đời sau "Viết một câu quỷ thần chưa khiếp kinh, chết không nhắm được mắt".
*
Nhiều cây bút trẻ than thở về cảnh ngộ cô đơn và khó khăn của nghề chữ. Theo tôi đó không phải là cảnh ngộ riêng đối với các nhà thơ trẻ mà là số phận chung của các nhà thơ thứ thiệt.
Một người chữ lẫy lừng như Baudelaire mà suốt đời vẫn thấp thỏm lo lắng: "Thượng đế! Cầu xin người phù hộ cho dăm ba câu thơ đủ sức chứng minh rằng Baudelaire không đến nỗi là kẻ mạt hạng thấp kém so với đám người mình khinh bỉ".
Lời cầu xin của tác giả Ác hoa không phải là một lời cầu xin đầu lưỡi hay làm dáng - Một người làm thơ tự trọng luôn hoài nghi, luôn nơm nớp mình là kẻ ngoài lề vô dụng và cần phải cố công, cùng sức làm được một vài câu thơ đủ chứng minh (không phải cho đời mà cho chính bản thân) rằng mình không đến nỗi là một kẻ vét đĩa vứt đi.
Tôi kỵ những nhà thơ tự phong hay được sắc phong "thi sĩ suốt đời". Nhà thơ đích thực bao giờ cũng ghế bất trắc và buộc phải bảo vệ ( không phải bệ vệ) thi phận của mình qua thử thách khắc nghiệt và vô tư của chữ.
Ai cũng biết Victor Hugo là một nhà thơ đồ sộ. Viết về nhà thơ này, Jean Cocteau, một nhà thơ nổi tiếng nhận xét: "Hugo, cái anh chàng rồ cứ ngỡ mình là Victor Hugo!". Như vậy là ông nhà thơ đồ sộ kia cũng từng đã không ít lần bị loại qua các cuộc bầu cử của chữ.
Làm thơ là một nghề hơi bị nguy hiểm. Tôi không nói đến cái nguy cơ bị ăn đòn bởi các nhà phê bình đao to búa lớn - Thời nào cũng có những kẻ đao búa. Cái nguy hiểm trầm trọng hơn là tình trạng mà Rilke gọi là niềm "cô đơn không tận" của nghiệp thơ. Các nhà văn xuôi cũng cô đơn, nhưng cô đơn khủng khiếp nhất hình như vẫn là các nhà thơ.
Không người làm thơ nào không trải qua những cơn tuyệt vọng muốn quắng bút đi làm nghề khác cho nó khỏe - Nhưng thơ là một nghiệp, một tình yêu đắm đuối - Yêu cũng mạo hiểm lắm chứ! Nhưng có ai vì thế mà chưa yêu đâu.
Trong một phút xuất thần, Nguyễn Du khi nói về thân phận nàng Kiều đã cám cảnh nói hộ bản thân ông và các nhà thơ:
*Ma đưa lối quỷ dẫn đường* *Lại tìm những lối đoạn trường mà đi*
Ai buộc anh phải làm thơ, phải bước vào "con đường khổ ải" đó. Chẳng ai cả - Thân làm tội đời mà thôi!
Trong bức thư nổi tiếng gửi người làm thơ trẻ, Rilke nhắc đi nhắc lại rằng họ chỉ nên đeo đuổi nghiệp thơ, nếu từ chỗ sâu thẳm nhất của tâm hồn họ cảm thấy không viết không được.
Lẽ dĩ nhiên đứng về phương diện quản lý, Hội Nhà văn phải thông cảm với hoàn cảnh khó khăn của các nhà thơ trẻ mà niềm nở ân cần đối với họ, tạo ra những điều kiện thuận lợi cho họ có thể gặp gỡ trao đổi với nhau. Báo Thơ rất nên mở ra cho họ một sân chơi, thông thoáng và hiện đại. Và nên tránh những lời quở trách chung chung và nặng chùy như "lai căng" "quay lưng lại với cuộc sống" " thơ hũ nút, xa rời quần chúng" vân vân và vân vân. Họ còn mới bắt đầu mà đã chụp những cái mũ trọng tội thế. Phải thương yêu, giúp đỡ họ( tôi rất ghét từ nâng đỡ) chỉ rõ những ưu điểm, khuyết điểm cụ thể với một thái độ khoan dung nhận chân thành vì họ chính là ngân hàng tương lai của chúng ta - Đừng nên quá, "chữ nghĩa nhiều khi có thể giết người".
Phải hiểu quy luật tiếp nối trong văn học. Thế hệ sau tiếp nối thế hệ trước là phải tìm ra được tiếng nói riêng, nhiều khi rất khó nghe đối với lỗ tai của thế hệ trước. Trong cuộc đấu tranh giữa thơ "cũ" và thơ "mới" những năm 30, đã có "cụ" gay gắt lên án đòi chém Lưu Trọng Lư. Tiếp nối không phải rập khuôn làm theo mà làm khác thế hệ cha anh như thế hệ cha anh đã từng làm khác thế hệ trước. Tiếp nối truyền thống là trẻ hóa, phát triển nó tạo ra những truyền thống mới sống động và khác lạ. Đó là một lao động hết sức gian nan và vất vả đòi hỏi một đam mê mãnh liệt đến mức dũng cảm.
*Yêu nhau tam tứ núi cũng trèo* *Mấy sông cũng lội mấy đèo cũng qua* *Anh bạn trẻ! Anh đã trèo được mấy núi rồi?* *Đam mê một người còn không xong, sức mấy mà đam mê chữ.*
Nguồn: Văn nghệ, Phụ san Thơ số 5, tháng 11.2003
**Lê Đạt:** **Đối thoại**
Một thế kỷ đã kết thúc -một thế kỷ mới bắt đầu -nhiều giá trị đã lỗi thời như một thứ tiền quá đát vô dụng. Diện mạo nền văn hoá Việt Nam cập nhật giàu tính truyền thống và hiện đại là một chân dung đương hình thành. Do đó chúng ta cần hợp tác cùng nhau tìm -quá trình tiến hoá nhân loại xét đến cùng là một quá trình tìm. Quá trình này dựa trên một phương pháp rất nổi tiếng mà khoa học mệnh danh là phương pháp thử và sai (essai et erreur). Không phải vô tình mà các nhà tri thức học dùng thành ngữ thử và sai chứ không phải thử và đúng vì đã thử tất nhiên phải chấp nhận sai. Và văn minh là gì nếu không phải là một chuỗi thể nghiệm và sửa sai, hoàn chỉnh bất tận những giả thiết. Giờ đây một em bé lớp ba cũng biết rằng quả đất tròn và quay chung quanh mặt trời.
Nhưng để đi đến cái kết luận tưởng chừng hết sức sơ đẳng và hiển nhiên này nhiều thế hệ những bộ óc lớn của nhân loại đã tốn bao nhiêu thế kỷ thử và sai và đã không ít người bị thiêu trên đài lửa vì tội dị giáo. Tôi có cảm giác một số nhà lý luận phê bình của ta còn nhiễm virus sợ sai.
Họ thường ưu tiên một luận điểm được đa số chấp nhận nhưng vô bổ và bạc màu hơn một luận điểm có thể chưa hoàn chỉnh nhưng gợi mở nhiều ý mới nhiều tranh luận bổ ích. Chúng ta còn chưa chú ý thích đáng đến khái niệm khả sinh (fertilité) và vô sinh (stérilité) trong một đề xuất. Xin đừng ai bảo rằng tôi cổ vũ cho sự phiêu lưu. Tôi quá kính trọng sự vất vả của nhân dân để không chủ trương thí nghiệm vô trách nhiệm trên đầu họ. Nhưng để tránh khỏi nghèo nàn lạc hậu chúng ta nhất thiết phải tìm cách nhanh chóng đuổi kịp thế giới và đã tìm thì phải không sợ sai, thậm chí thất bại. Sự sai này, sự thất bại này là tích cực, vì nó giúp ta tiến lên. Theo tôi một đề xuất chưa đúng, thiếu sót (lẽ dĩ nhiên không thiếu sót thì tốt quá rồi) nhưng khả sinh phì nhiêu còn đáng khích lệ hơn một đề xuất không sai nhưng vô sinh cằn cỗi. Xây dựng một nền kinh tế phồn vinh, một nền công nghiệp hiện đại là một công việc khó khăn. Xây dựng một nền văn minh bằng vai các nước năm châu còn khó khăn gấp bội. Công việc khó khăn nhưng cấp bách và khả thi. Một nền kinh tế chậm phát triển không nhất thiết chỉ tạo ra một nền văn minh chậm tiến.
Mọi thái độ tự hào cũng như tự ti thái quá đều việt vị. Vì tất cả chúng ta cùng đi tìm nên cần khuyến khích một thái độ đối thoại nghiêm ngặt nhưng dung nhận. Thời kỳ quan liêu bao cấp là thời kỳ chủ yếu của độc thoại. Nó đã trở thành một căn bệnh mãn tính. Thời gian gần đây trong không khí cởi mở, ta đã thấy xuất hiện một phong cách đối thoại tương đối tốt. Nhưng rõ ràng chúng ta chưa thể tuyên bố đã hoàn tất chương trình thanh toán bệnh độc thoại. Nguy hơn nữa không ít người có thiện chí còn vô tình đối thoại với thói quen độc thoại. Độc thoại là đinh ninh rằng chỉ mình mới đúng, mới nắm được chân lý nên chủ tâm nhằm bắt bẻ, phủ nhận những ý kiến khác không lọt tai, buộc bên đối thoại phải phục tùng mình, ít chịu lắng nghe, phân tích cân nhắc vô tư những đề xuất bất đồng. Với người độc thoại, chân lý đã có sẵn và ở phía sau, thái độ của họ là một thái độ cửa quyền áp đặt đóng kín. Đối thoại là tin rằng chân lý đương hình thành, sẽ được hoành chỉnh dần qua sự trao đổi bổ sung của dàn hợp xướng những ý kiến khác nhau.
Với người đối thoại, chân lý là sống động, phức hợp và ở phía trước. Thái độ của họ là một thái độ mở dung nhận và trung thực. Giữa trào lưu toàn cầu hoá đương diễn ra trên khắp thế giới, không một xã hội nào đóng cửa khép kín có thể tồn tại được. Không một sự đoàn kết, một sự hợp tác nào có thể bền vững nếu không được xây dựng trên một thực hành đối thoại thực sự, trên cơ sở một niềm tin vững chắc rằng mọi dị biệt đều có thể giải quyết hoà bình bằng đối thoại. Một nhà văn đã nói đùa: trong văn hoá, cũng như trong mọi giao tiếp, xã hội đối thoại bao giờ cũng ưu việt hơn là đối thụi. Cơ sở của sự hội nhập chính là đối thoại. Nó đã trở thành một thuần phong mỹ tục mới của một xã hội hiện đại, văn minh, tử tế. Đáng tiếc rằng không ít chúng ta còn chưa tiếp cận được thuần phong mỹ tục đó một cách thoả đáng. Nói thế không có nghĩa là xuê xoa "huề" cả làng. Đối thoại có thể rất gay go nhưng bao giờ cũng diễn ra trong một không khí cởi mở, hợp tác, lắng nghe, thực sự cầu thị. Nhiều nhà tri thức học cho rằng, một trong những bi kịch của con người là không đồng thời với thực tại, nghĩa là con người thường phán xét thực tại theo một cái nhìn đã cũ, đã lỗi thời, đánh giá cái đổi khác theo thói quen, hay nói một cách chữ nghĩa hơn, theo quán tính.
Chúng ta đã ở thế kỷ XXI mà nhiều khi tư duy còn nấn ná ở cuối thế kỷ thứ XIX hay nửa đầu thế kỷ XX. Chúng ta chưa ra khỏi được quyết định luận cơ học và thuyết loại trừ ba của vật lý và lôgic cổ điển. Chúng ta còn quan niệm quá sơ sài về tính tương thuộc của nền văn minh nhân loại. Tư duy của chúng ta nặng về phân biệt, tách bạch hơn là dị hợp liên kết. Truyền thống và hiện đại không phải hai khái niệm riêng lẻ. Một nền văn hoá thuần tuý truyền thống là một nền văn hoá khăn xếp, áo dài, búi tó, một nền văn hoá bảo tàng, một nền văn hoá chết. Một nền văn hoá thuần tuý hiện đại là một nền văn hoá chân không đến đất cật không đến trời, một nền văn hoá dỏm. Một nền văn hoá đích thực sống động bao giờ cũng được xây dựng trên cơ sở một cuộc đối thoại trường kỳ và khả sinh giữa truyền thống và hiện đại. Và việc giữ gìn truyền thống tốt nhất là tạo ra những truyền thống mới. Câu ca dao nổi tiếng: "Ta về ta tắm ao ta/ Dầu trong dầu đục ao nhà vẫn hơn" trong hoàn cảnh một nước Việt Nam mở cửa và đương hiện đại hoá nông thôn phải được coi là lỗi thời. Báu gì cái ao tù mà ngụp lặn trong đó cho nó mất vệ sinh.
Có một thời không ít người châu Á sùng bái văn hoá Tây phương thường có thói quen coi rẻ văn hoá phương Đông. Cũng chính những người đó giờ đây thấy phương Tây bắt đầu quay sang nghiên cứu văn hoá phương Đông lại lớn tiếng xuýt xoa ca ngợi văn hoá phương Đông một cách lố bịch, không hiểu rằng đó chính là thái độ sùng bái phương Tây một cách trá hình. Phương Tây và phương Đông không nền văn hoá nào ưu việt hơn nền văn hoá nào, đó là hai nền văn hoá khác nhau và bổ sung cho nhau của một nhân loại đã vượt qua được tuổi thơ ấu trĩ.
Thuyết bất định và nguyên lý bổ sung của khoa học hiện đại đã cung cấp cho nhân loại một khái niệm mới, khái niệm về cái khác. Nó nhấn mạnh đến tính chất phiến diện, hữu hạn của mọi lý thuyết so với thực tại hay nói như nhà bác học Prigogin "Bài học thật sự của nguyên lý bổ xung hiển nhiên là tính chất phong phú của thực tại nó vượt ra ngoài mọi ngôn ngữ, mọi cấu trúc logic, mọi lý giải khái niệm". Nguyên lý bổ xung sửa sai thiên hướng "bài dị" "loại trừ" của tư duy cổ điển. Cũng chính Prigogin đã đề nghị một cuộc đối thoại lớn, một "liên minh mới" giữa tất cả các ngành khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, triết học và văn học nghệ thuật để có một "cái nghe giàu tính thơ" đối với sự sống.
*Nguồn: Tia Sáng số tháng 7.2003* **
Trang thơ Lê Đạt
Hội Luận Văn Học: Thơ Lê Đạt
*Bút tích Lê Đạt* *ghi trong sổ tay PN* **Tham khảo thêm về nhà thơ Lê Đạt**
Lê Đạt
Thụy Khuê: Phong Trào Nhân Văn Giai Phẩm
*(Tìm phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, phần X: Lê Đạt)*
Đặng Tiến: Lê Đạt và
*Bóng Chữ* **
Phạm Xuân Nguyên: Bóng chữ còn in bóng người
Nam Dao: Gấu chợ
Phạm Tường Vân: Lê Đạt - người thiểu số
Phạm Xuân Nguyên: Những đoản khúc Lê Đạt
Chân Phương: Ghi nhanh về từ tình Epphen
**
Du Tử Lê: Lê Đạt, kẻ đi dây giữa chập chùng bản ngã
Gặp thơ Lê Đạt một thời
*Lê Đạt, Savigny Le Temple 1999* *Ảnh:* [Phan Nguyên](http://phannguyenartist.blogspot.com/2011/04/blog-post.html) *Lê Đạt đang in dấu vân tay tại nhà PN* *Savigny le Temple 1999* *Nhà phê bình* [Đặng Tiến](http://phannguyenartist.blogspot.com/2014/07/ang-tien.html)& Nhà thơ Lê Đạt *(nhà Phan Nguyên Savigny Le Temple 1999)* *Lê Đạt &* [Dương Tường](http://phannguyenartist.blogspot.com/2011/04/duong-tuong.html) *Lê Đạt & Điêu khắc gia* [Phạm Văn Hạng](http://phannguyenartist.blogspot.com/2016/08/pham-van-hang.html) [Nguyễn Trọng Tạo](http://phannguyenartist.blogspot.com/2016/02/nguyen-trong-tao.html), Lê Đạt, [Phạm Xuân Nguyên](http://phannguyenartist.blogspot.com/2011/04/ngan-xuyen.html) *"Một bữa tiệc" tại nhà ông bà* [Trần Dần](http://phannguyenartist.blogspot.com/2013/08/tran-dan.html)(ngồi ghế phía sau) *"Lời rườm mơ ước rởm gửi ngoài kia"* *LĐ* **Trở về** *Chân Dung Văn Nghệ Sĩ* [https://phannguyenartist.blogspot.com/2017/02/chan-dung-van-nghe-sy-viet-nam-336-z.html](https://phannguyenartist.blogspot.com/2017/02/chan-dung-van-nghe-sy-viet-nam-336-z.html) *Danh Sách Tác Giả* [http://phannguyenartist.blogspot.com/2015/10/danh-sach-tac-gia.html](http://phannguyenartist.blogspot.com/2015/10/danh-sach-tac-gia.html) *Emprunt Empreinte* **
*MDTG là một webblog "mở" để mỗi ngày một hoàn thiện, cập nhật sáng tác mới cho từng trang và chỉ có thể hoàn hảo nhờ sự cộng tác của tất cả các tác giả và độc giả.* *MDTG xin chân thành cảm ơn sự ủng hộ tinh thần của các văn hữu đã gởi tặng hình ảnh và tư liệu đến webblog từ nhiều năm qua.*


markdown:
(Tổng hợp từ nhiều nguồn buôn)
Phòng khám phụ khoa ở…
…Bệnh viện 10 nghìn (phí khám bệnh mỗi lần):
Đích thị bệnh viện nhà nước, phòng chờ đông nghịt, phần lớn là những người dân từ các tỉnh, ngồi tràn ra cả hành lang, tay cầm nón, khăn.. phe phẩy. 5 phút người ta lại nghe thấy tiếng bác sỹ gọi vọng ra: “Nguyễn Thị H, Nguyễn Thị H!!!”
Một dáng người thấp bé lặng lẽ đứng dậy, bước vào.
Người ta nghe được rõ mồn một tiếng bác sỹ vọng ra từ trong phòng khám:
– Cởi quần ra, nhanh!
..
– ỐI GIỜI ƠI KHÔNG RỬA BƯỚM À??? BẨN THẾ NÀY À??? LẦN SAU ĐẾN THÌ RỬA BƯỚM TRƯỚC ĐI NHÁ!!!!!!!!!!!!!!
3 phút sau,
“Mai Phương T, Mai Phương T!!!”
… “Bệnh viện” 100 nghìn:
Vốn dĩ là phòng khám với danh hiệu “dịch vụ cao”, được xây thêm đằng sau khuôn viên bệnh viện 10 nghìn. Ngay sát nhau nhưng màu sắc và cơ sở vật chất cũng cho thấy sự đầu tư ít nhiều. Các bác sỹ vẫn thế nhưng mềm mỏng, nhã nhặn và kiên nhẫn hơn. Dù gì, đối tượng đến khám cũng thuộc lớp khá giả hơn bệnh viện 10 nghìn.
Bệnh nhân được xướng tên, bước vào phòng khám. Một cảm giác khoan khoái dễ chịu khi không phải nhận cái nhìn soi mói từ y tá. Sau khi được ra hiệu cởi quần, bệnh nhân yên tâm nằm chờ khám.
– Ơ??? SAO LẠI CẠO SẠCH THẾ NÀY?
– Dạ … tại em thích..
– Ơ, HAY NHỈ.. CHẢ LÀM SAO CŨNG CẠO ĐI THẾ NÀY Á???
Khám xong, bệnh nhân vội vã ra về, để đỡ phải giải thích vì sao lại.. cạo.
… Bệnh viện 5 trăm nghìn:
Toạ lạc ngay đường chính, nhìn sang trọng như khách sạn, bước vào phòng chờ thấy có ghế sofa êm ái, mùi thơm dễ chịu.. Bác sỹ, trang điểm nhẹ nhàng, tạo cảm giác thân thiện, an toàn. Bệnh nhân toàn là những người nhìn xanh sạch đẹp.
Bác sỹ thân ái mời bệnh nhân nằm. “Cởi quần ra giúp chị”.
Bệnh nhân sung sướng tụt quần rồi vắt tay ra sau gáy nằm chờ.
“Em dạng chân ra đi”
Bệnh nhân “Vâng ạ”.. rồi tự tin dang rộng hai chân, mắt lim dim..thì bỗng nghe giọng bác sỹ ..
” Alô, A lô, thằng Thành hả, ừ, sao mẹ gọi mãi cho mày không được? Nấu cơm đi nhé. Thịt lợn mẹ để trên ngăn đá, ừ ừ.., thế hả.. sao cơ? Nói lại xem nào? À.. ừ.. Tối nay mẹ về muộn nhé.. Ừ, hehehe thế à.. ”
May mà thịt lon ở đây không cần để ngăn đá…, ko cũng thiu lâu roài..
..Bệnh viện 1 triệu …
Cái gì cũng trắng tinh, thơm tho .., mới coóng. Phòng chờ không những có ghế sofa mà còn có cả máy pha cà phê, ấm trà.. cùng đường sữa.. để bệnh nhân tự phục vụ. Thậm chí còn có tạp chí thời trang thế giới để người chờ đỡ buồn. Lâu lâu lại còn có người mang đồ uống đảo quanh để mời từng người một. Bệnh nhân nhìn sáng loáng, ai cũng thơm phức mùi nước hoa.. Bác sỹ nhìn như người mẫu về hưu.
Vào phòng khám, bác sỹ mời nằm..
Bác sỹ: “Xin cô thứ lỗi, tôi xin phép được cởi quần của cô ạ”
rồi bác sỹ nhẹ nhàng nâng từng cẳng chân bệnh nhân đặt vào đúng vị trí cần đặt.
Bác sỹ: ‘Xin cô thứ lỗi, tôi xin phép được khám cô ạ…”
Chai gel được bác sỹ cẩn thận ủ ấm bằng máy ủ sữa dành cho trẻ em, sau đó mới cẩn thận thoa lên để bệnh nhân không giật mình vì lạnh..
## One thought on “Tiền nào của nấy”
kiểu ji cũng ko ổn
thôi cứ cho em đc tự nhiên :)))))

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Connection: close

Vary: Cookie

X-hacker: If you're reading this, you should visit automattic.com/jobs and apply to join the fun, mention this header.

Link: <http://wp.me/pDR6W-gx>; rel=shortlink

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-ac: 1.dca _dca


markdown:
Sông quê Tháng Tư 24, 2007 by tieuthany 2 Ca sĩ : Thái Châu & Phi Nhung Advertisements Like this:Số lượt thích Đang tải... Liên quan
Hay qua! Khong biet bai hat “Song que” nay duoc sang tac lau chua?
sao ko kiem dc bai nay o may trang kia vay

Link: <http://wp.me/p3ozT-3G>; rel=shortlink


markdown:
Nếu Xiaomi Redmi Note 3 Pro là siêu phẩm được nhiều người đón chờ cùng cấu hình cao tầm giá cực kỳ phải chăng thì Samsung Galaxy Note 4 ra đời mang đến cho người sử dụng những trải nghiệm vô với mới mẻ. cùng trung tâm điện thoại 24hStore so sánh cấu hình Redmi Note 3 Pro hay Samsung Galaxy Note 4 để xem ai là “lão đại” ai là “sửu nhi” nhé.
>>
[Điện thoại xách tay](http://dienthoaixachtay.net.vn/cua-hang-dien-thoai-xach-tay-nhat-gia-re-uy-tin-tai-tphcm/)
>>
[Xiaomi Việt nam](http://xiaomivietnam.org/) **Tổng thể ngoại hình Xiaomi Note 3 Pro hay Samsung Galaxy Note 4**
Xiaomi Redmi Note 3 Pro có hình dáng nguyên khối kim loại nhôm đẳng cấp, các góc cạnh bo tròn hỗ trợ sử dụng Chiếc Smartphone dễ dàng hơn. Sỡ hữu màn hình 5.5 inch, khả năng hiện thị Full HD 1920×1080 pixels tạo hình ảnh sắc nét hoặc chân thật nhất. Tổng thể ngoại hình Redmi Note 3 Pro khá tinh tế hoặc tỉ mỉ sang trọng trê từng đường nét.
Ngược lại, Samsung Galaxy Note 4 lại có mẫu mã khá vuông vắn bởi viền kim loại tạo cảm giác khá nam tính và mạnh mẽ hơn. cá biệt, mặt sau được bọc da mịn giúp người sử dụng có khả năng cầm nắm dễ dàng hơn ở độ dày 8.5mm hay nặng 176g. có khả năng khẳng định model Note của họ nhà Samsung có thiết khế khá hoàn hảo khi máy được trang bị màn hình Super AMOLED 5.7 inch cùng khả năng hiện thị QHD lên đến 2.560×1.440 pixel tạo ảnh số động nhất.
**cấu hình của Xiaomi Redmi Note 3 Pro có thật sự “hùng vĩ”**
Xiaomi Redmi Note 3 Pro được trang bị bộ vi sử lý Qualcomm S650 cùng bộ nhớ trong lên đến 32GB 64-bit. siêu phẩm Xiaomi Redmi Note 3 Pro có 2 thế hệ RAM để quý vị tha hồ chọn lựa là 16GB hoặc 32GB. tại thời điểm này, có thể khẳng định hiệu năng Xiaomi Redmi Note 3 Pro được xem là hoạt động tốt cùng mức giá trung bình. tuy nhiên, Xiaomi Note 3 Pro không chỉ có cấu hình mạnh mẽ mà còn sỡ hữu viên pin trâu cực lớn lên đến 4000mAh.
trong đó Samsung Galaxy Note 4 có cấu hình vừa đủ cung ứng nhu cầu sử dụng của nhiều người ở vị trí giải trí, học tập hoặc công việc. hoạt động vi xử lý Snapdragon 805 tốc độ 2,7Ghz và con chip 8 nhân Exynos của Samsung, RAM 3GB trong đó ROM lưu trữ đạt 32 GB. Ngoài ra, máy còn có thêm trẻ nhớ Micro SD lên đến 64GB. Pin Samsung Galaxy Note 4 cũng được các chuyên gia đánh gía cao tuy nhiên so với Xiaomi Redmi Note 3 Pro thì khá khiêm tốn khi chỉ đạt 3.220 mAh hay chạy Android 4.4.
**máy ảnh**
Xiaomi Note 3 Pro sỡ hữu bộ đôi máy ảnh 16MP/5MP thật sự sản xuất chấp nhận nhiều người tiêu dùng cùng những ảnh có nét chân thật hoặc độ siêu nét cực đẹp. khả năng hiện thị hình ảnh của máy khá cao và còn được trang bị thêm nhiều tính năng có thêm cực kỳ hữu ích cho những bức ảnh sản xuất người tiêu dùng khó tính nhất cũng phải hài lòng.
sản phẩm Samsung Galaxy Note 4 tích hợp bộ đôi camera chính lên đến 16MP hoặc hỗ trợ chế độ chống rung quang học, hỗ trợ ảnh không bị nhòe hay mờ. camera trước có độ phân giải 3.7MP với ống kính 1.9 hoặc góc chụp mặc định 90 độ để người dùng dễ dàng chụp ảnh selfie.
Redmi Note 3 Pro mang đến hiệu năng mạnh mẽ mà giá cả phải chăng thích hợp cùng người sử dụng có thu nhập thấp. Còn siêu phẩm Samsung Galxy Note 4 thì không gì có thể so sánh được bởi mẫu mã trẻ trung xen lẫn hiệu năng tuy nhiên ngược lại mức giá lại khá cao.
với những tin tức về hiệu năng của 2 sản phẩm trên thì chắc hẳn quý vị đọc đã có thể chọn lọc cho mình một siêu phẩm thích hợp cho mình rồi phải không.
## 0 nhận xét:
## Đăng nhận xét

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block


markdown:
[Căn hộ Jamila Quận 9](http://linkhousecorp.vn/can-ho-jamila-khang-dien-quan-9/) dưới góc nhìn thực tế của các chuyên gia thực sự như thế nào? Có nên mua đề án căn hộ Jamila để ở hay đầu tư hay không?
**đề án chung cư Jamila** là dự án nhà chung cư ở quận 9 đầu tay của Khang Điền tự mình phát triển. **chung cư Jamila** đang được khá nhiều quý quý khách chú ý nhờ vị trí dự án khá đẹp thuận lợi. Không những thế thiết kế, tiện ích đặc biệt của nó khiến bạn sẽ chẳng thể nào mà thờ ơ với **dự án bất động sản Jamila** này được.
*dự án bất động sản nhà chung cư Jamila của Công ty quản lý khang điền tại quận 9*
*phía dưới hãy cùng Tôi tìm hiểu nguồn tin của dự án chung cư Jamila dưới góc nhìn của các chuyên gia nhé!*
**Tình hình chuyển nhượng các nhà chung cư trong khu vực lân cận đề án Jamila quận 9.**
ngày nay, mua bán của lượng nhà chung cư trong địa điểm tại này đang khá tốt chủ yếu đến từ lượng bán của các đề án như Sky 9,
[, Flora Fuji, The Art Gia Hòa, Him Lam Phú An là các đề án nhà chung cư quận 9. Biên Hòa Marina Phước Thái](http://linkhousecorp.vn/bien-hoa-marina-dat-nen-ven-song)
Còn tai khu vực quận 2 giáp danh chủ yếu là dự án bất động sản nhà chung cư Palm Heights trong phân khu của Biệt thự Palm City Keppel Land.
Giá bán của các căn hộ trong khu vực quận 9 thì giao động từ 19 triệu – 27 triệu/m2.
giá sản phẩm của căn hộ Palm Heights hiện tại đang có giá từ 33 triệu/m2.
Nhìn qua tình hình bán căn hộ trong các khu vực giáp giới giữa Nam Rạch Chiếc Quận 2 và Phú Hữu – Phước Long B quận 9 là khá ổn. Thanh toán sơ cấp khá tốt những Thanh toán thứ cấp thì phải đợi tầm khoảng 1 năm nữa phân khúc sẽ có chuyển biến tốt.
Trong vòng 2 năm tới, nguồn cung nhà chung cư ở đây sẽ có cơ hội tăng nhanh chủ yếu đến từ khu đô thị Him Lam City của Him Lam với tổng diện tích 300ha.
**đề án chung cư Jamila Khang Điền**có thể mua để đầu tư nhưng nên chọn phương thức tích lũy tài sản. Nếu mà có sử dụng vay vốn ngân hàng thì nên chọn lựa, giá trị vay vốn không được quá 50% giá trị căn hộ và có lãi suất vay dưới 14%. **chủ đầu tư Khang Điền của dự án căn hộ Jamila có uy tín hay không?** **dự án bất động sản Jamila Khang Điền**là một sự kết hợp tối ưu của 2 ông lớn có tiếng tại quận 9 là Khang Điền và Điền Phúc Thành.
Cụ thể là Khang Điền là một ông lớn khá có tiếng và phát triển nhà biệt thự trong các khu compoud tại khu vực Phú Hữu – Phước Long B như Mega Village, Venica, Melosa Garden, Lucasta. Còn Điền Phúc Thành là một ông lớn chuyên mua đất , quy hoạch lên dự án sau đó thì hợp tác phát triển với các đơn vị phát triển nhà như chung cư Centana Thủ Thiêm khu đô thị Điền Phúc Thành.
*dự án bất động sản Jamila được đầu tư và xây dựng bời Khang Điền*
Không những thế, Khang Điền là thương hiệu khá uy tin trong việc bàn giao đúng hạn và chất lượng của các dự án bất động sản thì được các chuyên gia đánh giá là khá ổn.
Ngoài ra,
[ còn là sự kết hợp của các uy tín nổi tiếng lớn như xây dựng xây dựng là Hòa Bình và quản lý sẽ là CBRE. LuxGarden Nguyễn Văn Quỳ](http://www.opalgarden.org/2016/12/tien-ich-vung-tai-du-luxgarden.html)
Theo chuyên gia thì
**dự án nhà chung cư Jamila**có chất lượng khá ổn và chủ đầu tư làm pháp lý khá kỹ nên người mua mua nhanh nhận được sổ hồng sau khi bàn giao. **vị trí chung cư Jamila Khang Điền ở đâu? Với vị trí này thì sẽ có điểm yếu và điểm mạnh gì?** **nhà chung cư Jamila**có vị trí khá đẹp, nằm ngay ngoài đường đường Song Hành Cao Tốc, ngay phía sau của khu biệt thự VIP The Venica của Khang Điền.
Tuy tọa lạc chuẩn xác của
**dự án căn hộ Jamila**là quận 9 nhưng không khác gì Quận 2 do chỉ cách quận 2 đúng 150m. Khả năng di chuyển giao thông về trung tâm Quận 2 và Quận 1 là hết sức tiện lợi.
Từ đây quý KH chỉ mất đúng 15 phút để có cơ hội lưu thông bằng xe máy về tới quận 1 qua tuyến đường Song Hành đến Mai Chí Thọ.
khía cạnh khác điểm mạnh vị trí
**dự án Jamila**là nằm ở khu vực khá thoáng không có bị chắn view nhiều, lại nằm ngay cùng với một con rạch khá lớn nên môi trường sống khá ổn
Tuy nhiên điểm yếu của dự án này là nằm ngay đường dây điện nên sẽ bị ảnh hưởng 1 block view, người mua nên tránh từ tầng 6 đến tầng 9.
độc đáo
**đề án căn hộ Jamila Khang Điền**cũng chỉ cách khu Công Nghệ Cao quận 9 chưa tới 2 km nên tương lai cũng sẽ tăng giá thành khá nhiều.
*dự án bất động sản Jamila gồm 4 tòa tháp chung cư cao 24 tầng*
**một ít nguồn tin tổng thể về dự án Jamila Khang Điền.**
Có quy mô khu đất gần 1,6 ha với mật độ thi công khoảng 30%
đề án bao gồm 4 block, cao 23 tầng + tầng hầm với gần 900 chung cư
nhà chung cư thương mại ShopHouse gồm 2 tầng
Có căn hộ 2 phòng ngủ có qui mô từ 65 – 75 m2, căn hộ 3 phòng ngủ, căn hộ 1 phòng ngủ.
Có căn hộ pen – house
Các tiện ích bên trong: hồ bơi dành cho người lớn, trẻ em, phòng gym, sân chơi trẻ em, nhà trẻ, khu BBQ, mini – mart,..
giao vào 2 đợt: đợt 1 vào quý 3/2018 và đợt 2 vào quý 1/2019.
**Đánh giá xác thực về Giá bán nhà chung cư Jamila Khang Điền**
Mặc dù Giá bán chính thức của
**căn hộ Jamila** chưa có chính thức, tuy vậy dự kiến sẽ có giá trị hợp lý rơi vào khoảng 24 – 26 triệu/ m2. đơn giá này nói chung thì có giá cao hơn 2 triệu/m2 so với các dự án bất động sản tại quận 9 và rẻ hơn 4 triệu/m2 so với quận 2 và đến chủ yếu từ vị trí mặt tiền đường Song Hành và Hòa Bình thi công.
**Jamila Khang Điền hứa sẽ mang lại cho quý bạn những khoảnh khắc hoàn hảo nhất.**
## 0 nhận xét:
## Đăng nhận xét


markdown:
**Định giá cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi** có trong môn Quản trị tài chính và Thị trường chứng khoán.
Nội dung chính bài viết này là Hiếu sẽ “giải thích công thức và hướng dẫn cách tính” hiện giá và giá năm bất kì của cổ phiếu. Đặc biệt là
**tính giá cổ phiếu trong trường hợp tốc độ tăng trưởng cổ tức g thay đổi qua nhiều giai đoạn**.
Tham khảo:
[Giảng giải bài tập định giá trái phiếu](https://tranngocminhhieu.com/giang-giai-bai-tap-dinh-gia-trai-phieu/) [1 Định giá cổ phiếu ưu đãi](#Dinh-gia-co-phieu-uu-dai) [2 Định giá cổ phiếu thường](#Dinh-gia-co-phieu-thuong) [2.1 Định giá cổ phiếu theo phương pháp chiếc khẩu cổ tức](#Dinh-gia-co-phieu-theo-phuong-phapchiec-khau-co-tuc) [2.2 Định giá cổ phiếu theo phương pháp p/e](#Dinh-gia-co-phieu-theo-phuong-phap-pe) [3 Lời kết](#Loi-ket)
## Định giá cổ phiếu ưu đãi
Phần này khá đơn giản chỉ một công thức thôi.
**Công thức định giá cổ phiếu ưu đãi** ![ Định giá cổ phiếu ưu đãi](https://tranngocminhhieu.com/wp-content/uploads/2016/12/Dinh-gia-co-phieu-1.png)
Trong đó:
- P
0là giá hiện tại của cổ phiếu ưu đãi.
- D
plà cổ tức ưu đãi.
- r là lãi suất yêu cầu của nhà đầu tư.
Quá đơn giản không cần ví dụ và bài tập :))
## Định giá cổ phiếu thường
Hay còn gọi
**định giá cổ phiếu phổ thông**. Tên là “thường” nhưng không bình thường chút nào. Hiếu sẽ giới thiệu 2 phương pháp được học là **Tính giá theo** ** mô hình** ** chiếc khấu cổ tức** và **Tính giá theo hệ số P/E**.
### Định giá cổ phiếu theo phương pháp chiếc khẩu cổ tức
Phương pháp chiếc khấu cổ tức có 3 mô hình:
- Thời gian năm giữ cổ phiếu xác định (mô hình 1).
- Cổ tức tăng đều và bất biến (mô hình 2).
- Cổ tức tăng trưởng qua nhiều giai đoạn (mô hình 3): là kết hợp của 2 mô hình trên.
Trước hết bạn cần biết cách tính cổ tức
*D* dựa theo tốc độ tăng trưởng cổ tức *g*.
Công thức tính cổ tức của năm n:
![ Định giá cổ phiếu - Công thức tính cổ tức](https://tranngocminhhieu.com/wp-content/uploads/2016/12/Dinh-gia-co-phieu-2.png)
Trong đó, D
0 là cổ tức đang trả cho cổ đông. **Ví dụ:** bạn muốn tính cổ tức của năm thứ 9 thì có 2 cách là:
D
9 = D 0 * (1 + g) 9 hoặc D 9 = D 8 * (1 + g) **Lưu ý:** Tới mô hình 3 thì cách tính cổ tức hơi khó một chút. Phần dưới mình sẽ nói.
#### Thời gian nắm giữ cổ phiếu xác định (mô hình 1)
Mô hình 1, giả thuyết là bạn biết cổ phiếu được nắm giữ bao lâu nhé.
##### Công thức mô hình 1
![ Định giá cổ phiếu 3 - Công thức ngắn](https://tranngocminhhieu.com/wp-content/uploads/2016/12/Dinh-gia-co-phieu-3.png)
Là công thức ngắn, thích hợp để tính P (giá) của năm trước năm mà bạn đã biết P.
**Ví dụ:** bạn bạn biết P của năm 4 thì dùng công thức này để tính P của năm 3 là chuẩn.
P
3 = (D 4 + P 4) / (1 + r)
Tuy nhiên dễ như vậy thì còn thi với kiểm tra làm chi, nó còn công thức dài hơn để dùng cho các trường hợp bạn phải tính P ở năm bất kì (nhưng trước năm mà bạn đã biết P).
![ Định giá cổ phiếu 4 - Công thức dài](https://tranngocminhhieu.com/wp-content/uploads/2016/12/Dinh-gia-co-phieu-4.png)
**Ví dụ:** bạn biết P của năm 7 nhưng muốn tính P của năm 4.
P
4 = [D 5 / (1 + r) 1] + [D 6 / (1 + r) 2] + [(D 7 + P 7) / (1 + r) 3]
##### Bài tập mô hình 1
Công ty A trả cổ tức 4$/1 cổ phiếu (D
0). Dự đoán tốc độ tăng trưởng (g) tăng lên 15% trong 3 năm tới. Bạn nên mua cổ phiếu này với giá bao nhiêu (P 0)? Định giá cổ phiếu của năm thứ 2 (P 2)?
Biết rằng bạn dự định nắm giữ cổ phiếu trong 3 năm và giá cổ phiếu ở năm thứ 3 (P
3) là 97$. Lãi suất thị trường (r) là 12%/năm. **Giải:** Đầu tiên các bạn cần tính cổ tức từ năm 1 đến năm 3.
D
1 = 4 * (1+ 15%) = 4.6$
D
2 = 4 * (1+ 15%) 2 = 5.29$
D
3 = 4 * (1+ 15%) 3 = 6.08$
Tính P
0 phải sử dụng công thức dài vì đề chỉ P 3 là không phải năm kề sau.
P
0 = [D 1 / (1 + r) 1] + [D 2 / (1 + r) 2] + [(D 3 + P 3) / (1 + r) 3]
P
0 = [4.6 / (1 + 12%) 1] + [5.29 / (1 + 12%) 2] + [(6.08 + 97) / (1 + 12%) 3] = 81.69$
Tính P2 bạn có thể sử dụng công thức ngắn.
P
2 = (D 3 + P 3) / (1 + r) = (6.08 + 97) / (1 + 12%) = 92.03$
#### Cổ tức tăng đều và bất biến (mô hình 2)
Mô hình 2, nghĩa là cổ phiếu được nắm giữ vĩnh viễn. Cổ tức năm sau luôn cao hơn năm trước một tỷ lệ g và tỷ lệ này duy trì mãi mãi. Mô hình này có cách tính đơn giản hơn.
##### Công thức mô hình 2
![ Định giá cổ phiếu 5 - Công thức cổ tức tăng đều và bất biến](https://tranngocminhhieu.com/wp-content/uploads/2016/12/Dinh-gia-co-phieu-5.png)
**Ví dụ:** bạn muốn tính giá năm thứ 8 (P 8) thì chỉ cần biết cổ tức của năm thứ 9 (D 9) là được.
P
8 = D 9 / (r – g)
##### Bài tập mô hình 2
Công ty B trả cổ tức 3000đ/1 cổ phiếu (D
0) với tốc độ tăng trưởng cổ tức (g) là 8% và duy trì vĩnh viễn.
a. Định giá cổ phiếu hiện tại (P
0)biết lãi suất thị trường (r 1) là 11%/năm?
b. Định giá cổ phiếu của năm thứ tư (P
4) biết lãi suất thị trường (r 2) là 14%/năm? **Giải:** Vẫn là tính các D cần thiết đầu tiên.
D
1 = 3000 * (1 + 8%) = 3240đ
D
5 = 3000 * (1 + 8%) 5 = 4407.98đ
Tính giá cổ phiếu hiện tại:
P
0 = D 1 / (r 1 – g) = 3240 / (11% – 8%) = 108000đ
Tính giá cổ phiếu năm thứ tư:
P
4 = D5 / (r 2 – g) = 4407.98 / (14% – 8%) = 73466.33đ
#### Cổ tức tăng trưởng qua nhiều giai đoạn (mô hình 3)
Mô hình 3 là kết hợp của 2 mô hình trên và mô hình 3 là “thực tế” hơn.
##### Cách tính cổ tức
Như đã lưu ý từ đầu là cách tính cổ tức (D) của mô hình 3 khó hơn 1 chút nhưng công thức thì không khác.
Ví dụ cho dễ hiểu, công ty C có 2 giai đoạn tăng trưởng cổ tức. Giai đoạn 1 có tốc độ tăng trưởng g
1 trong 3 năm và giai đoạn 2 từ năm 4 trở đi có tốc độ tăng trưởng g 2 duy trì mãi mãi.
Để tính cổ tức năm 1 đến năm 3 bạn sử dụng D
0 và g 1 để tính.
D
1 = D 0 * (1 + g 1)
D
2 = D 0 * (1 + g 1) 2 = D 1 * (1 + g 1)
D
3 = D 0 * (1 + g 1) 3 = D 2 * (1 + g 1)
Nhưng từ năm 4 trở đi bạn sử dụng D
3 và g 2 để tính.
D
4 = D 3 * (1 + g 2)
D
5 = D 3 * (1 + g 2) 2 = D 4 * (1 + g 2)
D
6 = D 3 * (1 + g 2) 3 = D 5 * (1 + g 2)
Sợ nhầm lẫn thì các bạn sử dụng công thức này thôi, tuy chậm mà chắc.
D
n= D n-1* (1 + g)
##### Công thức mô hình 3
Sử dụng 2 công thức của mô hình 1 và mô hình 2 đã giới thiệu trên.
- Các năm tăng trưởng chưa đều: sử dụng công thức mô hình 1.
- Các năm tăng trưởng đều và duy trì mãi mãi: sử dụng công thức mô hình 2.
##### Các bước làm bài
Bước 1: Tính cổ tức (D) từ năm 1 đến qua năm có tốc độ tăng trưởng cổ tức duy trì mãi mãi 1 năm (nhiều hơn thì tùy giá chúng ta cần tính).
Như ví dụ minh họa của công ty C phía trên thì bạn nên tính D1 đến D5 nếu cần tìm các P từ năm 4 trở xuống.
Bước 2: Tính giá (P) của năm trước khi bắt đầu tốc độ tăng trưởng duy trì mãi mãi. Công thức mô hình 2.
Bước 3: Tính giá của năm bất kỳ. Sử dụng công thức định giá mô hình 3.
##### Bài tập mô hình 3
Công ty C có tốc độ tăng trưởng trong 3 năm đầu là 18%/năm (g
1), kể từ năm thứ tư tốc độ tăng trưởng cô tức giảm còn 7%/năm và duy trì mãi mãi (g 2). Công ty đang trả cổ tức cho cổ đông 4500đ/1 cổ phiếu (D 0).
Tính hiện giá cổ phiếu (P
0) và giá năm thứ 1 và năm thứ 2 (P 1 và P 2)? Biết lãi suất thị trường là 13%/năm. **Giải:**
Bước 1: Tính các D cần thiết.
D
1 = D 0 * (1 + g 1) = 4500 * (1 + 18%) = 5310đ
D
2 = D 0 * (1 + g 1) 2 = 4500 * (1 + 18%) 2 = 6265.8đ
D
3 = D 0 * (1 + g 1) 3 = 4500 * (1 + 18%) 3 = 7393.64đ
D
4 = D 3 * (1 + g 2) = 7393.64 * (1 + 7%) = 7911.2đ
Bước 2: Tính giá của năm trước khi bắt đầu tăng trưởng đều, ở đây là năm 3.
P
3 = D4 / (r – g 2) = 7911.2 / (13% – 7%) = 131853.31đ
Bước 3: Tính hiện giá cổ phiểu và giá năm thứ nhất thứ 2. Các bạn thấy là các năm đề yêu cầu nằm ở giai đoạn tăng trưởng không đều nên là sử dụng công thức mô hình 1.
Đề này dễ khi yêu cầu ta tính giá các năm gần sát với giá năm 3 nên Hiếu sẽ sử dụng
[công thức ngắn của mô hình 1](#Cong-thuc-ngan-mo-hinh-1).
P
2 = (D 3 + P 3) / (1 + r) = (7393.64 + 131853.31) / (1 + 13%) = 123227.39đ
P
1 = (D 2 + P 2) / (1 + r) = (6265.8 + 123227.39) / (1 + 13%) = 114595.5đ
P
0 = (D 1 + P 1) / (1 + r) = (5310 + 114595.5) / (1 + 13%) = 106111.06đ
Giả sử đề chỉ kêu tính hiện giá thì ta dùng công thức dài.
P
0 = [D 1 / (1 + r) 1] + [D 2 / (1 + r) 2] + [(D 3 + P 3) / (1 + r) 3]
P
0 = [5310 / (1 + 13%) 1] + [6265.8 / (1 + 13%) 2] + [(7393.64 + 131853.31) / (1 + 13%) 3] = 106111.06đ
Như vậy định giá cổ phiếu theo phương pháp chiếc khấu cổ tức xong rồi đó. Bây giờ Hiếu giới thiệu phương pháp p/e nhé.
### Định giá cổ phiếu theo phương pháp p/e
Viết tắt cần nhớ
- P (Price): giá
- E (EPS): thu nhập trên 1 phiếu
- DPS: cổ tức trên 1 cổ phiếu, là D
0luôn đó. DPS = EPS * Tỷ lệ chi trả cổ tức.
#### Công thức phương pháp p/e
![ Định giá cổ phiếu phương pháp p/e](https://tranngocminhhieu.com/wp-content/uploads/2016/12/Dinh-gia-co-phieu-6.png)
Tính EPS năm n cũng như tính D
EPSn= EPS n-1* (1 + g)
#### Bài tập p/e
Công ty D có tốc độ tăng trưởng cổ tức (g) là 10% trong 5 năm nữa. Thu nhập trên 1 phiếu (EPS) là 6000đ và tỷ lệ chi trả cổ tức là 60%. Hệ số p/e5 là 15. Tính hiện giá (P
0) biết lãi suất thị trường (r) là 13%/năm? **Giải:** Đầu tiên tính D thôi 😀
D
0 chính là DPS 0 = 6000 * 60% = 3600đ
OK, giờ bạn xem đề đã cho p/e
5 = 15. Hàm ý là cho manh mối để tính P 5 đấy. Vậy có nghĩa là bạn sẽ tính P 0 theo công thức dài của mô hình 1 với P 5. Cho nên bạn tính D đến năm thứ 5 luôn.
D1 = 3600 * (1 + 10%) = 3960đ
D
2 = 3600 * (1 + 10%) 2 = 4356đ
D
3 = 3600 * (1 + 10%) 3 = 4791.6đ
D
4 = 3600 * (1 + 10%) 4 = 5270.76đ
D
5 = 3600 * (1 + 10%) 5 = 5797.83đ
EPS
5 = 6000 * (1 + 10%) 5 = 9663.06
Bây giờ tính P
5 (Price 5) = p/e 5 * EPS 5 = 15 * 9663.06 = 144945.9đ
Đã có các D và một P, giờ chúng ta dùng
[công thức dài của mô hình 1](#cong-thuc-dai-mo-hinh-1) để tính giá hiện tại. ![ Định giá cổ phiếu theo phương pháp p/e](https://tranngocminhhieu.com/wp-content/uploads/2016/12/Dinh-gia-co-phieu-7.png)
Xong rồi ^_^
## Lời kết
Mình chỉ mới được học 2 phương pháp định giá cổ phiếu trên nên chia sẽ bấy nhiêu. Như đã giới thiệu từ đầu, bài viết này chỉ để giải thích công thức và cách tính. Thời gian tới mình sẽ cập nhật thêm bài tập và hướng dẫn giải bằng clip cho bài viết này. Bạn có khó hiểu không? hãy để lại bình luận nhé!
phần bài tập về pe rất dễ hiểu đó bác
Thế còn mấy bài tập trên thì sao bạn? 🙂
bài tập cuối cùng, tính eps5 như thế nào vậy,mình tính k ra
Chào Lệ, mình đã cập nhật bài viết. Tính EPS5 giống như tính D nhé Lệ.
bạn ơi lam thế nào để biết dc lãi xuất thị trường là bao nhiêu
Chào Hải. Thông thường đề luôn cho mà bạn.
a có thể giúp e lm bài tập này dc k
Chào Như, a chỉ nói cho e biết hướng làm thôi chứ a k có thời gian làm Như nhé!
Anh Hiếu có bài giảng bằng video ko?
Không e ơi, Lúc a viết bài này cũng muốn làm video mà điều kiện môi trường không cho phép. Nhưng đọc kỹ thì a tin cũng đủ hiểu ~80%, a có nhắc ở những khúc quan trọng trong bài.
ở bt mô hình 3, vậy là giá thị trường hiện tại Po bằng giá của tất cả các năm trước khi bắt đầu tăng trương đều cộng lại hả bạn. ví dụ năm 1, năm 2 không đều thì Po( giá thị trường hiện tai) bằng giá năm 1 cộng năm 2 hả bạn?
Chào Nhi, bạn đã hiểu sai một chút. Mình sửa lại thế này nhé: ví dụ như Nhi nói là năm 1 & 2 k đều.
– Tính Po thì có 2 cách:
Cách 1: tính P3 > tìm đc P2 > tính đc P1 > tính đc Po. Công thức ngắn, làm nhiều lần.
Cách 2: tính P3 > tính đc Po. Công thức dài.
Nhi đã nhầm ở cách 2. Nó không phải các năm công lại đâu nhé, nó chỉ có sử dụng P3 ở đoạn cuối thôi, còn lại là công thức của nó thôi.
Bạn có thể cắt nó ra từng khúc để so xem từng khúc nó có bằng tính giá từng bước k (đương nhiên là k).
Hiếu cho mình hỏi, có 1 bài tập mình đang phân vân. đề cho dự kiến cổ tức cuối năm là 4000, tốc độ tăng chi trả cổ tức hàng năm là 4%, tỷ suất sinh lờ mong đợi là 14%, tính giá CP hiện nay.
vậy 4000 là D0 hay D1?
D1 nhé Hà, không biết có bẫy gì không. Nhưng theo Hiếu học thì “năm qua” “năm rồi” mới là D0, hoặc năm đầu tiên khi mới thành lập cũng là D0.
Anh Hiếu huống dẫn em bài này với.
Đè cho mệnh giá cổ phiếu ưu đãi là 25$. Cổ tức hàng năm là 2$ trên mỗi cổ phiêu. Tỷ suất sinh lời 8% năm. Vậy công ty nên mùa cổ phiếu với giá bao nhiêu.
Cảm ơn Anh.
Chào Tú, bài này khá đơn giản, a hướng dẫn e như sau:
– E tính P0 dựa trên công thức a đã viết trên bài đó.
– Sau đó dùng P0 so sánh với mệnh giá, nếu P0 > mệnh giá thì nên mua với giá của mệnh giá. Nếu P0 < mệnh giá, thì nên mua với giá P0.
Anh ơi, giúp em bài này với
Cổ phiếu ưu đãi trả cổ tức 10%, mệnh giá 50$. Nếu tỷ suất sinh lợi đòi hỏi là 8% thì giá cổ phiếu là bao nhiêu?
Cảm ơn a!
Thế vào công thức thôi e
M = 50
i = 10%
>> Dp = 50*0.1
P0 = Dp/r
chào anh! cho e hỏi công thức phần Cổ tức tăng trưởng qua nhiều giai đoạn, anh có thể chỉ cho e công thức thay lã suất thị trường như anh đã chỉ trên bằng lãi suất nhà đầu tư đòi hỏi được ko ạ?
Ví dụ như bài tập này thì dùng công thức như thế nào ạ?
“Giả sử một cổ phiếu trả cổ tức hiện tại là 4.000 đồng, tốc độ tang trường cổ tức trong 5 năm là 10%, và 6% cho những năm tiếp theo. Nếu nhà đầu tư đòi hỏi lợi suất là 14% thì giá cổ phiếu là bao nhiêu?”
đây a ạ!
em cảm ơn 😉
Chào Thư, hãy hiểu e là một nhân viên và “nhà đầu tư” chính là khách hàng của e, khi nhà đầu tư yêu cầu mức lãi suất họ mong muốn có nghĩa là lãi suất trên thị trường đang như thế nên họ muốn được như thế.
Sử dụng toàn bộ công thức không khác gì và em thay lãi suất nhà đầu tư vào r = 14% thôi Như.
hehe, em cảm ơn anh 😉
Cho em hỏi nếu năm n cty thực hiện trả cố tức cho cổ đông thường là 1500đ/ cp nhưng năm N cty gặp khó khăn trong năm nên ko trả được cố tức cho cổ đông ưu đãi. Năm n+1, n+2 mức tăng cổ tức hàng năm là 15%. Vậy cố tức cty trả cho cổ đông thường năm n+1 là bn ạ?
Câu này dễ ẹt mà bạn. Bạn sử công công thức mô hình 1 trong bài viết của mình nhé. Công thức là tính lùi còn bạn thay vào tính tới nhé.
Từ ngày 01/07/2017 vì bận nên Minh Hiếu sẽ không trả lời bình luận nữa ở các bài viết học thuật nữa. Chúc các bạn học tốt!

Server: LiteSpeed

Accept-Ranges: bytes

Vary: Accept-Encoding


markdown:
# Các khách sạn ở Citronelle
## Tìm khách sạn tại Citronelle
Hưởng Giá Bí mật tại một số khách sạn
Giá này không dành cho tất cả mọi người.
Hưởng Giá Bí mật tại một số khách sạn
Giá này không dành cho tất cả mọi người.
Đăng ký nhận thông tin khuyến mãi mới nhất của chúng tôi
Tải app và đặt phòng mọi lúc, mọi nơi
Tham gia ngay! Tích lũy 10 đêm, nhận 1 đêm miễn phí*
© 2017 Hotels.com, L.P. Mọi quyền được bảo lưu.
Hotels.com và logo Hotels.com là thương hiệu hoặc thương hiệu đã đăng ký bảo hộ của Hotels.com, LP tại Mỹ và/hoặc các quốc gia khác. Mọi thương hiệu khác thuộc quyền sở hữu của các chủ sở hữu tương ứng.

Server: Application-Server

X-Hcom-Rendered-With: release

Pragma: no-cache

X-UA-Compatible: IE=Edge

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store

site_id_3: ssl-*.hotels.com - A

Content-Language: vi-VN


markdown:
![](https://static6-a.akamaihd.net/assets/images/spinner.gif?2592d602)
|
|
## II Phi-rơ 2Bản Dịch 2011 (BD2011)
## Cẩn Thận về Các Giáo Sư Giả
2 Trong dân gian đã xuất hiện các tiên tri giả, cũng như giữa anh chị em sẽ có các giáo sư giả. Họ sẽ âm thầm gieo rắc những tà giáo vô cùng nguy hại, thậm chí chối bỏ cả Chúa là Ðấng đã mua chuộc họ, nên họ phải chuốc lấy sự hủy diệt nhanh chóng cho mình.
3 Do lòng tham họ sẽ dựng ra những chuyện dối trá để trục lợi anh chị em. Ðối với những kẻ đó, án phạt dành cho họ đã định sẵn từ lâu vẫn còn hiệu lực, và ngày hủy diệt của họ không còn bao lâu nữa. 5 nếu Ngài đã không dung thứ thế giới xưa, mà đem nước lụt đến tiêu diệt thế giới gian ác đó, chỉ chừa lại tám người kể cả Nô-ê, người rao giảng sự công chính; 6 nếu Ngài đã đoán phạt Sô-đôm và Gô-mô-ra bằng một cơn hủy diệt, biến chúng thành đống tro tàn để làm gương cho những kẻ có khuynh hướng sống gian ác sau nầy; 7 và nếu Ngài đã giải cứu Lót, một người công chính, rất đau buồn vì nếp sống dâm loạn bừa bãi của những kẻ vô luân ( 8 vì người công chính ấy sống giữa họ, ngày qua ngày linh hồn công chính của ông bị giày vò khổ sở vì chứng kiến và nghe rõ những hành vi tội lỗi của họ), 9 thì Chúa đã biết cách nào giải thoát những người tin kính khỏi cơn thử thách, và cách nào giữ những kẻ gian ác dưới sự trừng phạt, chờ ngày phán xét, 10 đặc biệt những kẻ chiều theo dục vọng ô uế của xác thịt và khinh dể quyền bính. Họ bạo trợn, ngang bướng, và không sợ nói phạm đến các đấng vinh hiển. 11 Ngay cả các thiên sứ, những đấng mạnh mẽ và quyền năng hơn họ, cũng không nhục mạ các đấng ấy khi buộc tội họ trước tòa của Chúa. 12 Còn họ, họ như những thú vật không lý trí, sống theo bản năng, sinh ra để bị bắt và bị giết thịt. Họ bôi bác những gì họ không biết. Những thú vật kia bị giết chết thể nào, họ cũng sẽ bị diệt vong thể ấy. 13 Họ đã sống bằng gian ác, nên sẽ bị báo trả bằng gian ác. Họ xem sự ăn chơi chè chén giữa ban ngày là lạc thú. Họ là những đốm dơ và những tì vết, những kẻ lấy làm thích thú về sự gian dối của mình trong khi dự tiệc thông công với anh chị em. 14 Cặp mắt họ chứa đầy những tư tưởng dâm loạn ngoại tình và phạm tội mãi không biết chán; họ quyến dụ những người nhẹ dạ; lòng họ quen thói tham lam; họ đúng là một lũ con đáng bị nguyền rủa. 15 Họ đã bỏ đường ngay và đi lạc hướng, theo con đường của Ba-la-am con trai Bê-ô, là kẻ ham muốn tiền công làm điều bất chính; 16 nhưng ông ấy đã bị quở trách vì sự vi phạm mình: một con lừa câm đã nói tiếng người để ngăn trở sự điên rồ của tiên tri ấy.
“Chó liếm lại đồ nó đã mửa,”
và
“Heo đã được tắm sạch lại lăn lóc trong vũng bùn.”
## Footnotes:
Copyright © 2011 by Bau Dang
You'll get this book and many others when you join Bible Gateway Plus.
[Learn more](/plus?utm_source=bg&utm_medium=sidebar&utm_campaign=bgplus_learnmore_preview-7)

Server: Tengine

Set-Cookie: bg_id=976d79fa7192aacd8c84bbbaf1b192bf; path=/; domain=.biblegateway.com; secure


markdown:
Công thức nấu ăn
Địa điểm
Sản phẩm
Từ khóa
{{keyword}}
Xem tất cả
Công thức
{{item.Name}}
{{item.TotalTime}} phút
Ứng dụng nấu ăn ngon
Cooky Facebook Fage
Cooky Instagram Fage
Cooky TV Youtube Channel - Cooky.vn
Toggle navigation
Công thức
Cộng đồng
Blog
Bộ sưu tập
Videos
Top đầu bếp
Sự kiện
Wiki
Đổi thưởng
Tiếng Việt
English
Tạo công thức
Đăng nhập
Đăng nhập với Facebook
hoặc với tài khoản Cooky
Đăng nhập
Lưu đăng nhập
Chưa có tài khoản
Quên mật khẩu?
Không nhận được mail kích hoạt?
Đang tải ...
Công thức
Cải bẹ muối chua ngon
Đánh giá
Ẩm thực
Việt Nam
Cách làm cải bẹ muối chua ngon
1
Đánh giá
Chỉ tốn 1 ít công sức và thời gian là bạn đã có thể làm ra dưa cải bẹ muối chua để dành dùng dần cho cả nhà trong một thời gian dài rồi đấy nhé! Ghiền lúc nào là có ngay lúc đó. Dưa cải bẹ dùng ngâm nước tương hay xào, nấu canh gì cũng được hết nha!
Nguyên liệu
5
Thực hiện
35
m
Phần
04
người
Độ khó
Dễ
Your recipe has been saved!
Your recipe has already added!
Chia sẻ
18559
lượt xem
Thu gọn
Báo lỗi
Công thức
Đánh giá (
1
)
Hình ảnh (5)
Đánh giá công thức này
Đánh giá của bạn
Đánh giá người dùng
Đánh giá ngay
Dũng Trần Tiến
13
Công thức
32
Quan tâm
Đánh giá công thức
8.0
16/08/2016 12:52
2015-09-03 14:52
{{review.DisplayName}}
{{review.UserTotalRecipes}}
Công thức
{{review.UserTotalFollowers}}
Quan tâm
Đánh giá công thức
{{ review.Title != null ? review.Title : review.RecipeName }}
16/08/2016 12:52
{{review.CreatedOnString}}
Xem thêm
Đánh giá công thức:
Tiêu chí
*
Dễ:
Giá cả:
Ngon:
Hãy cho đánh giá
Hãy nhập nội dung đánh giá
(Mỗi đánh giá của bạn sẽ được
+5
điểm tích lũy và
+1
cho mỗi hình ảnh)
ký tự còn lại
Số hình đăng tải:
Hình ảnh đăng tải chưa hoàn tất hoặc đã gặp lỗi. Vui lòng chờ hoặc thử lại
Gửi bình luận
Đang tự lưu
(
*
) bắt buộc
Tạo công thức
Đánh giá của bạn
Shopping list
{{item.data.RecipeName}}
{{item.data.Details.length}}
nguyên liệu
{{ ingredient.IngredientName}}
{{ ingredient.IngredientName}}
{{ ingredient.IngredientName}}
{{ ingredient.IngredientName}}
đã mua
+
{{unit.Name}}
Xem thêm
Đăng nhập Cooky.vn
Đăng ký thành viên
Đăng nhập với Facebook
HOẶC
Đăng nhập
Lưu đăng nhập
Quên mật khẩu
{{item.DisplayName}}
{{item.TotalRecipes}}
Công thức
{{item.TotalFollowers}}
Quan tâm
Xem thêm {{users.length}}/{{total}}
Hãy là người đầu tiên yêu thích
Xem chi tiết
{{currentPhoto.caption()}}
{{selectedUser.DisplayName}}
{{"@" + selectedUser.UserName}}
{{selectedUser.TotalRecipes}}
Công thức
{{selectedUser.TotalFollowers}}
Quan tâm
Quan tâm
Đã quan tâm
Bạn Facebook
Đang tải ...
Mời bạn bè
Hoàn tất đăng nhập với Facebook
Đang tải ...
Bỏ qua
x

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Set-Cookie: flang=vn; expires=Fri, 17-Aug-2018 01:36:34 GMT; path=/


markdown:
## hàng mới về
[Xem tất cả](https://www.sendo.vn/tim-kiem/?brand_id=322&sortType=product_desc)
## sản phẩm đề cử
[Xem tất cả](https://www.sendo.vn/tim-kiem/?brand_id=322&sortType=vasup_desc) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_11/LJyyd5_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_11/LJyyd5_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[ĐỒNG HỒ NỮ JULIUS CHÍNH HÃNG HÀN QUỐC CHỐNG NƯỚC](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-julius-chinh-hang-han-quoc-chong-nuoc-6653112/)-9% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_12/2zcSFv_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_12/2zcSFv_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[ĐỒNG HỒ NAM DÂY CA CAO CẤP CHÍNH HÃNG JULIUS CHỐNG NƯỚC TỐT](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nam-day-ca-cao-cap-chinh-hang-julius-chong-nuoc-tot-6653898/)-12% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_11/vjTdYz_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_11/vjTdYz_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[ĐỒNG HỒ CẶP JULUS CHÍNH HÃNG HÀN QUỐC CHỐNG NƯỚC TỐT](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-cap-julus-chinh-hang-han-quoc-chong-nuoc-tot-6653215/)-5% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2016/12_20/u2fQwa_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2016/12_20/u2fQwa_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[ĐÔNG HỒ NỮ JULIUS CHÍNH HÃNG HÀN QUỐC THÉP KHÔNG GỈ CHỐNG NƯỚC](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-julius-chinh-hang-han-quoc-thep-khong-gi-chong-nuoc-2290776/)-11% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_12/cn2dtt_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_12/cn2dtt_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[ĐỒNG HỒ NỮ CHÍNH HÃNG JULIUS DÂY MỊN CAO CẤP](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-chinh-hang-julius-day-min-cao-cap-6654018/)-9% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2016/12_20/0zOTkx_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2016/12_20/0zOTkx_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ nữ JULIUS CHÍNH HÃNG chống nước thép không gỉ 3 sợi liên hoàn](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-julius-chinh-hang-chong-nuoc-thep-khong-gi-3-soi-lien-hoan-2290764/)-6% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_12/iYAbMV_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_12/iYAbMV_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[ĐỒNG HỒ NỮ CHÍNH HÃNG JULIUS HÀN QUỐC CAO CẤP DÂY NHUYỄN](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-chinh-hang-julius-han-quoc-cao-cap-day-nhuyen-6654037/)-7% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/3_22/4Quqp1_simg_7fd887_454-454-478-61_cropf_simg_95b9b7_550-550-0-0_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/3_22/4Quqp1_simg_7fd887_454-454-478-61_cropf_simg_95b9b7_550-550-0-0_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ nữ JULIUS Hàn Quốc dây da JU1177 Trắng](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-julius-han-quoc-day-da-ju1177-trang-5206040/)-5% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/5_16/8BR89f_simg_2f4bfd_764-764-0-255_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/5_16/8BR89f_simg_2f4bfd_764-764-0-255_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ Nữ JULIUS JU1074 đính đá Xanh](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-julius-ju1074-dinh-da-xanh-5696601/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/6_4/LhxGCT_simg_d78a7c_735-735-27-286_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/6_4/LhxGCT_simg_d78a7c_735-735-27-286_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ nữ Julius Hàn Quốc dây thép JU1231 Đồng](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-julius-han-quoc-day-thep-ju1231-dong-5909426/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/4_19/2PZISU_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/4_19/2PZISU_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ đôi JULIUS 1052 vàng siêu mỏng thép không gỉ](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-doi-julius-1052-vang-sieu-mong-thep-khong-gi-5466082/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2016/12_23/k0FPwF_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2016/12_23/k0FPwF_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ Nam JULIUS 1052 siêu mỏng](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nam-julius-1052-sieu-mong-4679171/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/2_19/TnQ5Oa_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/2_19/TnQ5Oa_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ cặp JULIUS 1052 Bạc thép không gỉ](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-cap-julius-1052-bac-thep-khong-gi-4930245/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img1/2016/7_2/1bporc_simg_5b676b_656-656-23-8_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img1/2016/7_2/1bporc_simg_5b676b_656-656-23-8_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ nữ thời trang JULIUS JU970 vàng](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-thoi-trang-julius-ju970-vang-3426322/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/2_22/U47ag8_simg_b5529c_250x250_maxb.png)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/2_22/U47ag8_simg_b5529c_250x250_maxb.png)
[Đồng hồ nữ thời trang Mèo Julius JU1067](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-thoi-trang-meo-julius-ju1067-4962468/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/3_12/XBLsaN_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/3_12/XBLsaN_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[ĐỒNG HỒ NỮ Julius HÀN QUỐC DÂY DA JU1207](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-julius-han-quoc-day-da-ju1207-5108465/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/3_15/xl2JTC_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/3_15/xl2JTC_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ nữ JULIUS Hàn Quốc dây da JU1178](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-julius-han-quoc-day-da-ju1178-5141906/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/1_8/kphZ1m_simg_56fef1_855-855-80-80_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/1_8/kphZ1m_simg_56fef1_855-855-80-80_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ Nam JULIUS JU1095 Xanh dương](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nam-julius-ju1095-xanh-duong-4775718/)-30% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/1_8/TxmCDF_simg_7cdbb0_500-500-168-0_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/1_8/TxmCDF_simg_7cdbb0_500-500-168-0_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ cặp Julius JU1052 siêu mỏng Vàng](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-cap-julius-ju1052-sieu-mong-vang-4773368/)-30% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/1_6/H4Nsm0_simg_f308e7_321-321-134-171_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.png)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/1_6/H4Nsm0_simg_f308e7_321-321-134-171_cropf_simg_b5529c_250x250_maxb.png)
[Đồng Hồ Nữ JULIUS JU970 Đồng](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-julius-ju970-dong-4766283/)-30% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/6_10/1esjaG_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/6_10/1esjaG_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ nữ JULIUS Hàn Quốc mặt Ovan JU1160](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-julius-han-quoc-mat-ovan-ju1160-5968074/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2016/12_31/eju4eK_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2016/12_31/eju4eK_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ Hàn Quốc Julius JU970 - tặng 01 đồng hồ nam dây da](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-han-quoc-julius-ju970-tang-01-dong-ho-nam-day-da-4730526/)-34% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2016/12_28/el2nDY_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2016/12_28/el2nDY_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ nữ cao cấp JULIUS JU979 thép 3 sợi liên hoàn Vàng](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-cao-ca-p-julius-ju979-thep-3-soi-lien-hoan-vang-4710662/)-30% ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/3_23/hwN3DU_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/3_23/hwN3DU_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ nam Julius Hàn Quốc phong cách doanh nhân JU1211](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nam-julius-han-quoc-phong-cach-doanh-nhan-ju1211-5216725/) ![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_9/ng6pVq_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
![ ](https://media3.scdn.vn/img2/2017/8_9/ng6pVq_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)
[Đồng hồ nữ dây da Julius Hàn Quốc JU1156](https://www.sendo.vn/san-pham/dong-ho-nu-day-da-julius-han-quoc-ju1156-6625614/)-38% ![ Julius](https://media3.scdn.vn/img2/2016/9_26/LRvm4X_simg_b5529c_250x250_maxb.jpg)

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0


markdown:
Đã Đóng
# General Labour
Ngân sách ₹12500-37500 INR
We are in business related to IT website development and ecommerce . Need sales person. who can visit related clients and take orders. We pay huge incentives
## 7 freelancer đang chào giá trung bình ₹28571 cho công việc này
[VikramVishalKhg](/u/VikramVishalKhg)
Mobil app Creat I now Publish my app I Have my personal app 12 my publish app 4 Ammajin 2 My fist app is (vikramvishalmesanger
₹27777 INR trong 10 ngày
(0 Đánh Giá)
0.0

X-Cache: MISS

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Vary: Accept-Encoding, X-Authenticated


markdown:
Đã Trao
# ACCA RAP May 03 2012 11:59:13
Ngân sách $150 USD
I have drafted an ACCA RAP report and I would like a professional accountant to review and modify it as deem necessary. Must be completed within 9 calendar days.
Draft will be sent to interested bidders.