text:
Sự hình thành cải lương... phần I
Hát
bội, đờn ca tài tử
và sự
hình thành cải lương
từ cuối
thế kỷ 19
đến đầu thế kỷ
20 - Phần I
Nguyễn Đức Hiệp – Nguyễn Lê Tuyên
Giới thiệu
Bài này có mục đích trình bày lịch sử phát triển từ hát bội, nhạc tài tử, đến cải lương, từ cuối thế kỷ 19 đến các thập niên đầu thế kỷ 20, đặc biệt là qua các tư liệu bằng tiếng Pháp và hình ảnh còn lại ở nhiều nơi chưa được khai thác đúng mức.
Nhiều người chưa biết là khi hát bội lần đầu tiên diễn ở Pháp năm 1889 đã gây sự tò mò thích thú từ quần chúng và giới nghệ thuật. Nhạc sĩ Debussy đã có xem nhạc Gamelan và tuồng hát bội, và âm nhạc sáng tác sau này của ông có sự ảnh hưởng của nhạc Gamelan Java và nhạc hát bội Việt Nam.
Các tư liệu về lịch sử nhạc tài tử ở Việt Nam đều ghi là ban nhạc tài tử đầu tiên do ông Nguyễn Tống Triều thành lập ở Mỹ Tho, sau đó qua Pháp trình diễn ở hội chợ quốc tế năm 1910 (có tư liệu nói năm 1911). Nhưng các tài liệu này đều không cho chi tiết gì thêm và cũng không ghi chú tài liệu tham khảo. Qua sự tìm hiểu về nhạc tài tử qua các hình ảnh tư liệu, cùng với sự hợp tác nghiên cứu của cô Mai Mỹ Duyên của Đại học Văn hóa (Thành phố Hồ Chí Minh), chúng tôi đã khẳng định được là ban nhạc ông Nguyễn Tống Triều đã qua Pháp dự Hội chợ đấu xảo thuộc địa Marseille vào năm 1906,và tìm lại được chân dung của các nghệ sĩ trong ban này, trong đó có cô Ba Đắc và cô Hai Nhiễu (con ông Triều). Năm 1910 hay năm 1911 thật ra không có hội chợ quốc tế nào ở Pháp.
Trong lúc tìm hiểu ban nhạc tài tử của ông Nguyễn Tống Triều sang Pháp trình diễn vào năm nào, chúng tôi cũng tìm ra được người trách nhiệm ban nhạc; và từ đó biết được ông trưởng đoàn người Việt (người Pháp gọi ông là “M. Viang”) này không những đã dẫn ban nhạc của ông Nguyễn Tống Triều đến Hội chợ Thuộc địa Marseille năm 1906 mà trước đó cũng đã dẫn một ban nhạc tài tử đến Hội chợ triển lãm thế giới ở Paris năm 1900 (Exposition universelle de Paris), năm khởi đầu thời đại nghệ thuật Belle Époque ở Âu châu. Ban nhạc tài tử này có khả năng rất lớn cũng chính là ban nhạc của ông Nguyễn Tống Triều. Đặc biệt ở Nhà hát Đông Dương (“Théâtre Indochinois”) ở Hội chợ 1900, người đẹp nổi tiếng ở Âu châu thời đó, Cléo de Mérode, đã mặc trang phục Cam Bốt múa với tiếng nhạc của ban nhạc tài tử Việt Nam.
Báo chí Pháp đã đề cập nhiều về vũ điệu Cam Bốt do Cléo de Mérode trình diễn ở sân khấu Nhà hát Đông Dương. Cléo Diane de Mérode là người đẹp mà các họa sĩ nổi tiếng như Toulouse de Lautrec, Georges Jules Victor Clairin, Giovanni Boldini đã vẽ chân dung, Gustav Klimt đã bị quyến rũ và Alexandre Falguière tạc tượng theo chân dung của Cléo. Cũng trong dịp này, nhạc sĩ và nhà dân tộc nhạc học, ông Julien Tiersot (cũng là bạn của nhạc sĩ Debussy) đã quan sát, tiếp cận và phỏng vấn ông trưởng đoàn nhạc tài tử và ghi lại các dụng cụ và âm nhạc tài tử. Julien Tiersot đã viết giới thiệu về nhạc tài tử Việt Nam trên tạp chí âm nhạc thời đó cho giới học thuật và công chúng. Ngoài ra các ký giả, nhà văn như ông Maurice Talmeyr, Arthur Pougin, B. Marcel đã mô tả chi tiết trong tạp chí nghệ thuật “Le Ménestrel” và báo chí về buổi trình diễn điệu vũ “Cam Bốt” của Cléo de Mérode theo tiếng nhạc do ban tài tử Việt Nam trình diễn.
Qua kinh nghiệm đã trình diễn trước công chúng ở Hội chợ Marseille 1906 (và cũng rất có thể ở Hội chợ Thế giới Paris 1900), ban nhạc tài tử của ông Nguyễn Tống Triều sau khi trở về Mỹ Tho đã tự tin để đến với quần chúng lần đầu ở Khách sạn Minh Tân, và từ đó khởi đầu cho sự lan truyền trình diễn trên sân khấu của nhạc tài tử và “ca ra bộ” ở miền Nam.
Khi trình bày sự phát triển của nhạc tài tử ở Việt nam trong giai đoạn đầu và ảnh hưởng sau này đến sự hình thành cải lương, chúng tôi cũng nhấn mạnh đến vai trò của ông Nguyễn Phong Cảnh, chủ nhà hàng Cửu Long Giang và khách sạn “Phong Cảnh Khách lầu” gần chợ Bến Thành, trong việc nâng đỡ và phổ thông nhạc tài tử đến giới trí thức và quần chúng ở Saigon nói riêng và Nam bộ nói chung.
Hát bội trong bối cảnh Nam Kỳ từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20
Nguồn gốc hát bội (hát tuồng) vẫn chưa rõ ràng. Có hai giả thuyết mà các nhà nghiên cứu đã tranh luận: giả thuyết hát bội bắt nguồn từ dân gian và sau đó ảnh hưởng hát tuồng từ Trung quốc và giả thuyết hát bội được truyền vào thời Lý-Trần như đã được ghi trong “Vũ Trung tùy bút” của Phạm Đình Hổ và Đại Việt Sử ký toàn thư.
“Nước Nam ta từ đời nhà Lý, có người đạo sĩ nhà Tống bên Trung Hoa sang dạy dân trong nước múa hát làm trò. Trò tuồng ở nước ta bắt đầu từ đấy. Sau này bọn giáo phường mới bày thêm lối hát Bát đoạn cầm tục âm, gọi lầm là Bắt đoạn.”
(Vũ Trung tùy bút – Bàn về âm nhạc)
“Trước đấy, khi đánh Toa Đô, bắt được người phường hát là Lý Phương Cát rất giỏi hát, những con ở trẻ của các nhà thế gia theo y tập hát điệu phương Bắc. Nguyên Cát sáng tác các vở tuồng truyện cổ, có các tích như Tây vương Mẫu hiến bàn đào. Trong tuồng cổ có các vai quan nhân, chu tử, đán nương, câu nô gồm 12 người, mặc áo gấm, áo thêu, đánh trống, thổi sáo, gảy đàn, vỗ tay, gõ ồn phím đàn (Chú : Chu Hậu chết, Hậu Chủ ghi vào mặt sau đàn tỳ bà: Hương trời còn đuôi phượng, hơi ấm tỏa phím đàn), thay đổi nhau ra vào làm trò, khiến người xem xúc động, muốn cho buồn được buồn, muốn cho vui được vui. Nước ta có tuồng truyện bắt đầu từ đấy. “
(Đại Việt Sử Ký Toàn Thư - Bản Kỷ - Quyển VII, Khoa Học Xã Hội - Hà Nội 1993)
Hát tuồng phát triển rộng rãi vào thời Lê và hậu Lê. Vào thời Trịnh Nguyễn phân tranh, Đào Duy Từ, con nhà xướng ca, vào đàng Trong và ở tại Bình Định, ông đã gây dựng hát tuồng, sáng tác nhiều tuồng trong đó có vở tuồng nổi tiếng “San Hậu” và hát tuồng phát triển mạnh mẽ từ đó ở đàng Trong.
Từ lúc người Việt di dân và định cư ở vùng đất mới Gia Định (gồm cả sau này là các tỉnh miền Nam) thì họ mang theo các tập tục văn hóa từ phía bắc đến. Không như hát bội ở miền trung hay miền bắc, chỉ giới hạn phần lớn trong cung đình hay trong giới quan lại ; ở vùng đất mới Gia Định, hát bội là sân khấu nghệ thuật hầu như duy nhất mà quan lại và nhân dân đều biết đến và có dịp thưởng thức qua các tuồng diễn bởi các đoàn hát bội ở các sân khấu trong rạp, ngoài trời hay ở các đình làng, chùa, miếu… khắp nơi.
Hát bội phát triển cực thịnh trong các thập niên đầu thế kỷ 19, dưới thời Lê Văn Duyệt, tổng trấn Gia Định thành. Ngay cả ở các vùng hẻo lánh miền Tây Nam bộ cũng có tuồng hát bội trình diễn ngoài trời hay trong đình làng. Xuống các tỉnh miền Tây các đoàn hát bội di chuyển bằng ghe thuyền, gánh hát bội vì thế cũng được gọi là “ghe hát bội”.
Như đã nói, tổng trấn Gia Định Thành, Lê Văn Duyệt, là người say mê hát bội. Ông thường “cầm chầu” (cầm trống chầu) theo dõi nội dung và cách trình diễn của các nghệ sĩ hát bội để đánh giá phán xét khen thưởng hay phê bình. Tuồng “San Hậu” cũng được ông chỉnh sửa lại. Ông xây rạp hát bội ngay trong thành và ngoài Gia Định thành. Rạp hát bội của ông ở gần chùa Khải Tường, nay là khu vực trường Lê Quí Đôn, Saigon ngày nay. Trong lăng Lê Văn Duyệt ngày nay ta vẫn còn thấy tượng của một nghệ sĩ hát bội mà ông ưa thích.
Khi Lê Văn Duyệt mất và nhất là khi vua Minh Mạng dẹp cuộc nổi dậy của Lê Văn Khôi thì hoạt động sân khấu hát bội xuống nhiều, cho đến khi Pháp đến Nam kỳ năm 1861. Tuy vậy hát bội vẫn còn phổ thông trong dân chúng ở miền Nam cho đến cuối thế kỷ 19. Qua sự tiếp cận với các lưu dân người Hoa đến miền Nam từ thế kỷ 17 lập nghiệp, mà đa số trở thành người Minh hương sau nhiều đời, hát bội cũng bị ảnh hưởng từ phong cách của hát Hồ Quảng ở miền nam Trung Hoa.
Charles Lemire (1839-1912), một người thông hiểu văn hóa Việt và Cam Bốt, đã tả hát bội như sau trong một quyển sách ông xuất bản năm 1869 (15), tức là vài năm sau khi Pháp chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam kỳ:
“ Giải trí lớn, quan trọng nhất của người An Nam, kể cả con nít và người lớn, giàu và nghèo, mà họ đều có một đam mê thật sự, là hát bội. Những tuồng hát bội của họ hầu như lúc nào cũng là bi-hài kịch với các ban hát phụ họa, các diễn viên tự thuật dông dài, có những đoạn nói tiếng Tàu mà chính những diễn viên cũng không hiểu, và các cảnh với ngôn ngữ bình dân dùng trong dân gian. Các tuồng chính trình diễn có nguồn gốc được sáng tạo xa xưa trong những chiến trận huyền thoại, các cuộc khởi nghĩa, các trận đánh. Đó là câu truyện của các nữ anh hùng trẻ, những tướng lãnh, những vị vua anh minh, các quan cố vấn có thế lực, những hiền triết già, những tên hề nổi tiếng. Trong buổi diễn có cả tiếng pháo nổ, sự xuất hiện các vị thần bảo hộ, các con rồng hay cọp phun lửa hay gây kinh hoàng, những loài vật tưởng tượng và các vị thần vạn năng mà sự can thiệp trong câu chuyện là một hành trình phiêu lưu đúng thật của người Nam kỳ. Hai thể loại tuồng, bi kịch và hài kịch, về nội dung cũng như về hình thức rất gần với các tuồng trong hát bội Trung Hoa. Người ta ngạc nhiên khi thấy những dân tộc này không có mang áp dụng vào trong thực tế những đức tính quân sự, đam mê biểu dương hiếu chiến như thế. Họ hài lòng tự tạo ra ảo tưởng về những chiến công kỳ diệu và những hành động anh hùng tưởng tượng. Người An Nam, khi cảm thấy bàn tay sắt đè lên họ, rất xuất sắc trong sự trả thù, hoặc là qua mưu mẹo, hay là bằng sự chế riễu chua cay. Cũng thế, các hài kịch thường là lý thú hay ho, tuy vậy đôi khi cũng bị hạ thấp đến tầm thường, các bi kịch cũng như thế.
Các vai diễn đàn bà là do đàn ông đóng. Diễn viên nam trang điểm mặt và đánh phấn bằng rễ cây nghệ. Họ biết đánh các màu đen, trắng và đỏ, thành một mặt xấu gớm ghiết và kinh khủng. Họ nói hay hát trên sân khấu với giọng kim và phát ra những tiếng thét la rất lớn khó chịu cho lỗ tai của người Âu.
Khi có một nhân vật chức vị quan trọng đến xem trong lúc trình diễn, vở tuồng được ngưng và tất cả các diễn viên tiến đến trước sân khấu để cúi đầu kính chào ông ta. Họ mời ông ta, như một vinh dự, thỉnh thoảng đánh vào một cái trống đặt gần trong tầm tay của ông, để ra hiệu sự hài lòng của ông trong các đoạn đặc biệt đáng khen. Cũng trong thời gian đó, một người bản xứ có chức vị ngồi gần một cái bàn, trước mặt ông là một cái mâm lớn bằng đồng chứa các xâu tiền kẽm (sapèques), ông thảy vào đó một vài tiền (“tien”) trước sân khấu mỗi lần mà diễn xuất của các diễn viên xứng đáng với sự chuẩn y của ông ta. Những diễn viên này cũng đã nhận một tiền lương thích hợp. Những người giàu đãi bạn bè và dân làng của họ bằng cách trả hết chi phí để mướn đoàn hát bội đến trình diễn một hay nhiều ngày ở làng. Thông thường thì hát bội trình diễn trong 3 ngày và ba đêm hay hơn nữa và chỉ nghỉ để ăn uống. Sân khấu khi thì ở trong chùa, khi thì dưới một mái lớn lợp bằng tre, với các bậc chung quanh sân khấu. Sân khấu không có một décor nào hay quá giản dị đến nỗi không gợi cho ta sự tái tạo quang cảnh và tưởng tượng gì. Khán giả có thể uống và hút thuốc. Không có vỗ tay hay âm mưu gì chê chống các diễn viên. Chung quanh sân khấu là các nhà hàng dựng tạm thời.
Hát bội
Tàu thì dựng trên sân rộng hơn.
Y phục diễn viên phong phú hơn, dàn
nhạc khéo hơn và các diễn viên
khỏe dõng dạc hơn. Các vai diễn
viên đóng hấp dẫn cuốn hút
và các trận đánh với võ
khí thật, nhẩy nhào lộn nguy hiểm,
v.v…Đoàn hát bội Tàu lớn
gồm có các thanh niên đã được
giao mượn cho ông bầu bởi cha mẹ
họ lúc còn nhỏ hay cho đến 16
hay 18 tuổi, đoàn trả công bằng
cách nuôi ăn, bảo quản và dạy
chúng nghề khó và cực này,
khai thác chúng và khai thác sự
hiếu kỳ của quần chúng.
Ở Nam kỳ, các diễn viên không thể có một vai vế chính thức gì trong xã hội..."
Hình 1: Một gánh hát bội ở Saigon cuối thế kỷ 19.
Qua sự mô tả và nhận xét của Lemire vào giữa thế kỷ 19 về hát bội ở Nam Kỳ, thì hát bội rất phổ thông trong quần chúng, các tuồng có cả tiếng Hán-Việt (hát khách) và tiếng Việt (hát nam) bình dân, phản ảnh văn hóa của lưu dân Nam bộ và ảnh hưởng của người Minh Hương, tuy vậy diễn viên hát bội không được nhà nước và chính quyền coi trọng trong xã hội. Theo “Đại Nam Quốc Âm Tự Vị” của Huỳnh Tịnh Của thì từ hát bội là “con hát, kẻ làm nghề ca hát”, hát nam là “hát giọng ngâm nga” và hát khách là “hát giọng mạnh mẽ”.
Lê Văn Duyệt, có lẽ vì là hoạn quan, ông không thích diễn viên hát bội đàn bà cho nên có một thời gian dài giữa thế kỷ 19, chỉ có các diễn viên hát bội nam đóng cả các vai nữ. Qua sự mô tả của Lemire ta thấy điều này.
Hình 2: Diễn hát bội ngoài trời ở Saigon vào cuối thế kỷ 19.
Ở Saigon và Chợ Lớn, vào đầu thế kỷ 20 đã có nhiều rạp hát bội. Rạp Lương Khắc Ninh ở ngay trung tâm Saigon trình diễn nhiều tuồng hát bội cho đến năm 1926 thì đổi thành rạp chiếu bóng Rex (tức Bến Thành A) hay rạp cô Huyện Chung hay rạp chợ Đủi (rạp Olympic sau này) ở Chợ Lớn nơi gánh hát bội Bầu Thắng trình diễn (23).
Hát bội được coi là tượng trưng cho văn hóa, sân khấu Nam bộ và rất đặc trưng vì thế được người Pháp để ý tìm hiểu. Năm 1889, hát bội được trình diễn ở Hội chợ thế giới Paris.
Ở tại hội chợ thế giới, “Exposition Internationale Paris 1889”, tổ chức đúng 100 năm cách mạng Pháp, có nhạc sĩ Debussy tham quan và lần đầu tiên ông cũng như dân chúng Pháp và các nước được tiếp cận với dàn nhạc Gamelan từ Indonesia và tuồng hát bội “Roi de Duong” có các nhạc khí và nhạc Việt Nam.
Tuồng hát bội “Roi de Duong” (“Vua đời Đường”) do ông Nguyễn Đông Trụ làm giám đốc và đạo diễn (directeur) trong thời gian trình diễn ở hội chợ thế giới tổ chức ở Paris 1899 và sau đó kéo dài khoảng 5 tháng ở Pháp. Ông Nguyễn Đông Trụ rất có thể cũng là người sau này cùng với các ông Lương Khắc Ninh, Trần Chánh Chiếu, Nguyễn Chánh Sắt, Lê Văn Trung biên tập tờ báo Nông cổ Mín Đàm. Một trong những tờ báo đầu tiên ở Việt Nam, sau tờ Gia Định báo và Phan Yên báo.
Đoàn hát bội của ông Nguyễn Đông Trụ gồm 40 người, kể cả các nhạc sĩ. Giám đốc Nguyễn Đông Trụ, theo bài báo của Henri Latour trong tờ “Le Journal de la Jeunesse” 1889 (18), cũng là tác giả của các vở trình diễn, Ông khoảng 25 tuổi, luôn trầm tư và suy nghĩ để tâm vào các vở hát bội, ông là người duy nhất nói trong đoàn nói được tiếng Pháp.
"Trình diễn hát bội, ở An Nam, kéo dài nhiều ngày, dài như ba bộ truyện của Alexandre Dumas hay bốn bộ trường thiên của Richard Wagner. Nhưng để cho hợp với ‘gu’ của người Paris, Nguyễn Đăng Trụ đã cố gắng cắt bớt nhiều bởi vì chúng ta không thể hiểu được những tràng đối thoại của các nhân vật khác nhau"
Không như kịch tây phương mà ban nhạc ở trước sân khấu, ban nhạc của hát bội thì lại ở hai bên trên sân khấu
Khi nhà đạo diễn ra dấu, những nhạc sĩ mặc áo dài đen của người An Nam vào sân khấu từ hai cửa hai bên hông, và liền ngồi xuống, đánh các trống (tam-tam) và các gồng, chơi một loại nhạc cụ giống như ‘violon’ nhưng có hai dây (1), thổi kèn và tất cả tạo ra một âm nhạc chói tai và lạ lùng mà đứng ngoài giống như từ một dàn nhạc biniou (kèn ống của người Bretagne và người Tô Cách Lan). Dĩa chũm chọe, thanh kẻng ba góc. Cùng lúc, các quan với y phục rực rỡ xuất hiện trên sân khấu, và vở bắt đầu giữa những tiếng kêu la cao, sắc sảo của các diễn viên, mà tiếng nói từ yết hầu của họ át đi tiếng gong và tù và."
Theo các báo Pháp thì tuồng hát bội trình diễn ở Paris khai mạc ngày 5 tháng 6 kéo dài 5 tháng năm 1889 trước tòa nhà Invalides (Esplanade des Invalides) đã thu hút rất nhiều người xem vào buổi sáng và chiều (14)
Rạp trình diễn, được xây dưới sự hướng dẫn của kiến trúc sư trưởng ở Đông Dương là ông Foulhoux, có thể chứa 4 đến 5 trăm người. Với giá vé gần dàn nhạc là 5 Fr, hạng nhất là 2 Fr, hạng nhì 1 Fr và giá đứng ở hành lang 50 cents, thì hát bội An Nam không thể thu ít hơn số tiền 230,000 Fr trong suốt thời gian trình diễn. Mỗi ngày có ít nhất 8 buổi diễn tuồng: 5 tiếng ban ngày, nghỉ 1 tiếng rưỡi và sau đó là 3 tiếng chiều tối, tổng cộng 8 tiếng, các diễn viên làm việc rất cực nhọc khổ sở, điều này ít người xem ở Paris biết đến (12).
Hình 3: Các
diễn viên hát bội năm 1889.
(nguồn http://nguyentl.free.fr/html/photo_expo_universelle_fr.htm)
Hình 4: Người đánh trống tuồng hát bội “Roi de Duong” 1889 (nguồn http://nguyentl.free.fr/html/photo_expo_universelle_fr.htm)
Tuồng hát bội “roi de Duong” nói về cuộc mưu sát vua Lý Tiên Vương, bởi người anh rể muốn cướp ngai vàng với sự giúp đỡ của 4 vị quan trong triều đình, khi vua được mời đến dự tiệc. Vua thoát được và gian nan trốn khỏi qua nhiều hiểm nguy và cuối cùng đã được một người con nuôi cứu và khôi phục được ngai vàng. Đây là câu chuyện về vua Đường Minh Hoàng thời nhà Đường, hầu hết các tuồng hát bội đều dựa vào những truyện lịch sử Trung Quốc (2).
Hình 5: Một
diễn viên hát bội trình diễn ở
Hội chợ Paris 1889
(nguồn: Library of Congress, LC).
Tuồng hát bội “Roi de Duong” rất nổi bật ở Hội chợ thế giới 1889 và được sự chú ý và gây ngạc nhiên không ít công chúng tại hội chợ Expo 1899 vì nó hoàn toàn khác lạ với những gì mà người Âu đã được biết. Mặc dầu tuồng hát bội đối với họ rất là khó hiểu nhưng cảnh tượng, y phục, âm nhạc, cách nói… trong tuồng đã làm họ suy nghĩ và bàn cãi trong giới học thuật. Ta có thể thấy hai luồng ý kiến khác nhau trong lúc này ở Pháp về “théâtre Annamite” như sau.
Ý kiến trong báo chí Pháp
“... Tóm lại, kịch An Nam (tức hát bội) đứng về phương diện đặc biệt, là một trong các thu hút tò mò gây ngạc nhiên nhất ở Hội chợ triển lãm thế giới. Nếu, bởi sự kiện là chúng ta không hiểu biết về ngôn ngữ, nó không thể cho ta một ý tưởng thật như là giá trị văn học đích thực của những tác phẩm này dưới con mắt của chúng ta, thì nó chỉ cho chúng ta biết được, những người ít quen thuộc thể loại này, một khía cạnh bề ngoài không đúng mức của một nghệ thuật rất đặc thù, rất phong phú, rất đặc sắc. Nó cho ta thấy những y phục đẹp mắt hoàn toàn khác với y phục chúng ta, mà chúng ta không có ý niệm gì. Và, nếu tiếc thay chúng ta trong tình trạng không thể biết thưởng thức tài năng của các diễn viên, cũng như tính chất của những vở tuồng mà họ diễn đóng ; thì cảnh trình diễn mà họ cho chúng ta xem cũng vẫn đáng đem lại cảm hứng cho một sự chú ý rất thật và rất sống động”
(Trích từ
Le
théâtre à l'Exposition universelle de 1889:
notes et descriptions, histoire et souvenirs (14),
chữ trong ngoặc ở trên là của dịch giả).
Debussy và một số nhạc sĩ, nhà phê bình, ký giả, đã so sánh tuồng “Roi de Duong” với vở opera “Ring des Nibelungen” của Wagner và nhạc hát bội chói tai với tiếng trống kinh hoàng với nhạc Wagner hay “Esclarmonde” của Massenet trong thời điểm lúc đó đã và đang diễn ở Pháp (19). Tiersot đã ký âm các giai điệu của đàn gáo mà Debussy đã thưởng thức tại buổi trình diễn: (20)
Hinh 6: Giai điệu trình bày bằng đàn gáo
Các học giả Edward Lockspieser, Leon Vallas và Frank Dawes đều đồng ý rằng âm nhạc Đông Dương giữ một vai trò trong âm nhạc của Debussy. Michael Schmitz đã minh họa những ảnh hưởng của nhạc Hát Bội trong tác phẩm “Pour les Quatres” viết cho đàn Piano. Sự đối thoại tiết tấu giữa tay phải và tay trái trong tác phẩm này tương tự như phong cách song tấu của nhạc cụ Vietnam mà Debussy đã nghe tại Exposition 1889. Schmitz cho rằng sự thay đổi đột ngột về âm sắc và tốc độ âm nhạc để thể hiện các yếu tố tình tiết thay đổi trong Hát Bội cũng đã được Debussy sử dụng ngay trong phần đầu tác phẩm. Tiết tấu của trống và giai điệu của Đàn Gáo được giới thiệu vào khoảng khuôn nhịp 20-57. Schmitz tin rằng Debussy cũng có cảm hứng từ các bộ điệu của Hát Bội khi sáng tác tác phẩm này (25).
Hinh 7: Tiết
tấu của Trống được sử dụng
trong tác phẩm
“Pour les Quatres” viết cho đàn Piano của nhạc sĩ Debussy
Trong quyển “Les musiques bizarres à l’Exposition, recueillies et transcrites” của Benedictus (21) cũng có ghi lại các “note” của một đoạn âm nhạc (gọi là “Charivari Annamite”, hay “Tiếng nhạc hổn độn ồn ào An Nam”) trong tuồng hát bội trình diễn ở Paris 1889.
Sau năm 1889, không thấy có sự hiện diện của hát bội ở Hội chợ Paris 1900. Ở Hội chợ triển lãm thuộc địa năm 1906, Marseille, đoàn hát bội đã trình diễn một tuồng hát bội trong đó có cảnh một người đàn bà không chung thủy bị xử án dưới địa ngục (xem hình 9). Và năm 1922, cũng ở Hội chợ thuộc địa Marseille, có đoàn hát bội trình diễn. Trong dịp này, cũng có ông Phạm Quỳnh và cả hoàng đế Khải Định đi qua Pháp tham dự hội chợ. Trước đó vào năm 1906, ông Nguyễn Văn Vĩnh đã dự hội chợ Marseille 1906 và sau đó ông đã đi tham quan nhiều nơi khác để học hỏi kỹ thuật in ấn, văn minh và văn học nước Pháp.
Hình 8: Đoàn
hát bội ở hội chợ triển lãm
thuộc địa Marseille 1906
- Ảnh “carte postale” do Editeur: M.O Ollivier sản xuất
(nguồn https://collyon.com/Image:OLLIVIER_1906_32.jpg).
Hình 9 –
Tuồng hát bội diễn ở Marseille năm
1906.
Một người đàn bà không chung thủy trong tòa xử án dưới địa ngục.
Nguyễn Đức Hiệp – Nguyễn Lê Tuyên
Chú thích:
(1) Đây chính là đàn cò (“violon à deux cordes”), còn đàn Huyền được dịch là “harpe à une seule corde”, đàn kìm là “le Kim” hay “guitar à quatre cordes”, đàn tranh (“guitar à seize cordes”).
(2) Theo giáo sư Hue Tam Ho Tai trên Vietnam Study Group (VSG) mailing list (9/10/2012) cho tác giả biết, thì các vua Đường đều có họ Lý và nhân vật vua trong tuồng “Roi du Duong” là Đường Minh Hoàng.
(3) Chúng tôi nhận được sự giúp đỡ của cô Mai Mỹ Duyên đã đi xuống Mỹ Tho tìm hậu duệ của ông Nguyễn Tống Triều để biết thêm thông tin nhưng không thành công. Cô cho biết là hình ông Nguyễn Tống Triều có trong sách của ông Trần Văn Khải và khẳng định được hình trong sách giống như hình ông Triều trong tấm hình này.
(4) Theo B. Marcel (27) thì truyện “La Bague enchantée” là dựa vào câu chuyện truyền thuyết “Vorvong và Sauvirong” do Ausguste Pavie đầu tiên dịch từ tiếng Khmer ra tiếng Pháp. Pavie là nhà thám hiểm và ngoại giao đã nhiều lần thám hiểm Cam Bốt, Lào và sông Mekong trong các công tác của phái bộ Pavie (“Missions Pavie”) do thống đốc Nam Kỳ Charles Le Myre de Vilers trao cho ông Pavie lãnh đạo thám hiểm các vùng ở lưu vực sông Mekong
(5) Ange Michel Filippini là thống đốc Nam Kỳ năm 1886-1887. Ông khuyến khích phát triển thương mại giữa Pháp và Nam Kỳ, Cam Bốt trong giai đoạn đầu khi Pháp thiết lập thuộc địa ở Đông Dương.
(6) Sabourain là chủ đồn điền cà phê và cao su ở Nam Kỳ đầu thế kỷ 20. Theo Niên giám Đông Dương 1908 thì ông bà Mme et M. Sabourain ở số nhà 21 đường Filippini làm nghề nhân viên phục vụ (huissier), sau này ông trở thành chủ đồn điền cà phê và cao su, rất giàu có. Lúc này chợ Saigon (còn gọi là chợ Mới hay chợ Bến Thành ngày nay) chưa xây. Sau này khi chợ xây xong năm 1914, đường hai bên hông chợ Mới được thành lập (và đường song song với Filippini ngang hông chợ được đặt tên là đường Sabourain) và đường Batavia không còn (đường Batavia nằm ở vị trí quảng trường Quách Thị Trang ngày nay, nối với Boulevard Bonnard). Ông Gustave Sabourain đã đến Nam Kỳ từ cuối thế kỷ 19. G, Sabourain là hội viên và là thư ký của Hội tam điểm (Loge maçonnique, “Reveil de l’Orient”), có trụ sở ở số 17 rue d’Espagne (theo “Annuarie de Indochine française”, năm 1897) sau này dời đến số 38 rue Taberd (Nguyễn Du ngày nay).
Đường Sabourain trở thành nơi có cửa hàng buôn bán tấp nập cho đến ngày nay. Trong thập niên 1920, nhà in Tin-Đức thư-xã ở số 37-38-39, Rue Sabourain đã xuất bản nhiều sách tiểu thuyết như tiểu thuyết lịch sử của Phạm Minh Kiên, Tần Dân Tử… là những tác phẩm của thuở ban đầu trong văn học quốc ngữ Việt Nam và sau này các truyện Tàu như Thủy Hử, Tam quốc diễn nghĩa, Nhạc phi diễn nghĩa và các sách Pháp về kinh tế, khoa học, báo cáo của các cơ quan chính phủ… trong các thập niên 1930, 1940, 1950. Cũng trên đường này có nhà sách nhà xuất bản Tủ sách "Học làm người" của ông Phạm văn Tươi, số 16 Sabourain khoảng năm 1949-1950 (trước đó là nhà sách Nguyễn Khánh Đàm)
(7) Theo tự vị Phalangsa-Annam (Lexique Franco-Annamite) của Ravier và Dronet xuất bản năm 1903 (15) thì từ “amateur” được dịch là “Kẻ thích sự gì riêng”. Điều này có nghĩa là từ tiếng Pháp “amateur” ở thời điểm đầu thế kỷ 20 không có nghĩa là “kẻ không chuyên nghiệp”.
Tham khảo
-
Pierre Nicolas, Notices sur l'Indo-Chine, Cochinchine, Cambodge, Annam, Tonkin, Laos, Kouang-Tchéou-Ouan / publiées à l'occasion de l'Exposition Universelle de 1900 sous la direction de M. Pierre Nicolas (18..-19.. ; commissaire de l'Indo-Chine), impr. de Alcan-Lévy (Paris), 1900
-
Exposition universelle de 1900. Publications de la Commission chargée de préparer la participation du ministère des colonies. Les Colonies françaises, A. Challamel (Paris), 1900-1901.
-
Trần Quang Hải, Nguồn gốc cải lương, http://tranquanghai.info/p3176-tran-quang-hai-%3A-nguon-goc-cai-luong.html (vào link ngày 22/11/2012)
-
Vương Hồng Sển, Hồi ký 50 năm mê hát, Năm mươi năm cải lương, Nxb Trẻ, 2007.
-
Tuấn Giang, Ca nhạc và sân khấu cải lương, NXB Văn hoá dân tộc 1997.
-
Vương Hồng Sển, Saigon năm xưa, Nxb Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 1991
-
Vương Hồng Sển, Sàigòn Tạp pín lù, Nxb Văn Hóa, 1997
-
Trần Văn Khê, Hồi ký Trần Văn Khê tập 2 – Đất khách quê người, Nxb Trẻ, 2001.
-
L’Ère Nouvelle, Mardi 7 Septembre 1926, Première Année, No. 7., 112 rue d’Espagne, Saigon.
-
Saigon news, Straits Times Weekly Issue, 5 October 1887, Page 12
-
Annuaire de l'Indo-Chine française, 1re partie: Cochinchine et Cambodge, 1897.
-
Émile Blavet, Le Theatre annammite, in “La vie parisienne : (1889); préface d'Abel Peyrouton”, P. Ollendorff (Paris), 1890, pp. 158-162
-
Arthur Pougin, Le théâtre à l'Exposition universelle de 1889: notes et descriptions, histoire et souvenirs. Fischbacher, Paris, 1890., pp. 89-99
-
Ravier (Cố Khánh), Donier (Cố Ân) (Missionaries apostoliques au Tonkin occidental), Lexique Franco-Annamite – Tự vị Phalangsa – Annam, Kẻ Sở, Imprimerie de la mission, 1903.
-
L'Eveil économique de l'Indochine, Bulletin hebdomadaire, Hanoi 04/09/1927 (Année 11, No. 534), p. 16.
-
Charles Lemire, Cochinchine française et royaume de Cambodge, avec l'itinéraire de Paris à Saïgon et à la capitale cambodgienne, Challamel aîné (Paris), 1869.
-
Henri Latour, Le Journal de la Jeunesse, Nouveau recueil hebdomadaire illustré, 1889, Deuxième semestre, Librairie Hachette et Cie., Paris, 1889, pp. 94-96.
-
Annegret Fauser, Musical Encounters at the 1889 Paris World's Fair, University of Rochester Press, NY, 2005.
-
Julien Tiersot, Notes d’ethnographie musicale, Libraire Fischbachee, Paris, 1906.
-
Schmitz, M. D., 1995. Oriental influences in the piano music of Claude Achille Debussy. Ann Arbor: University of Arizona Press.
-
Joseph Ferrière, Georges Garros, Alfred Meynard, Alfred Raquez, L' Indo-Chine 1906, publié sous les auspices du Gouvernement général de l'Indo-Chine, 1906.
-
Benedictus, Les musiques bizarres à l’Exposition, recueillies et transcrites, G. Hartmann et Cie, Paris, 1889.
-
Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, Mộc bản khắc năm Chính Hòa thứ 18 (1697), Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam, Nxb Khoa Học Xã Hội - Hà Nội 1993.
-
Huỳnh Ngọc Tráng, Trương Ngọc Tường, Phạm Thiếu Hương, Nguyễn Đại Phúc, Đỗ Văn Anh, Saigon Gia Định xưa, Nxb Tp Hồ Chí Minh, 1996.
-
Maurice Talmeyr, La cité du sang: tableaux du siècle passé, Perrin (Paris), 1901.
-
Schmitz, M. D., 1995. Oriental influences in the piano music of Claude Achille Debussy. Ann Arbor: University of Arizona Press.
-
Arthur Pougin, Le théâtre et les spectacles à l’exposition universelle de 1900 (suite), Le Ménestrel, 24 fe’vrier 1901, Paris, pp. 60-61.
-
B. Marcel, Les Théatres à l’Exposition, Le Passe-Temps et Le Parterre Reunis, 28e année, No. 35, Dimanche 2 Septembre 1900, pp. 3-6.
-
Huỳnh Tịnh Paulus Của, Dictionaire Annamite, Đại Nam Quốc âm Tự vị, Saigon, Imprimerie Rey, Curiol & Cie, 4 rue d’Adran, 1895.
Các thao tác trên Tài liệu

markdown:
# Sự hình thành cải lương... phần I
#
Hát
bội, đờn ca tài tử
và sự
hình thành cải lương
từ cuối
thế kỷ 19
đến đầu thế kỷ
20 - Phần I
### Nguyễn Đức Hiệp – Nguyễn Lê Tuyên
## Giới thiệu
Bài này có mục đích trình bày lịch sử phát triển từ hát bội, nhạc tài tử, đến cải lương, từ cuối thế kỷ 19 đến các thập niên đầu thế kỷ 20, đặc biệt là qua các tư liệu bằng tiếng Pháp và hình ảnh còn lại ở nhiều nơi chưa được khai thác đúng mức.
Nhiều người chưa biết là khi hát bội lần đầu tiên diễn ở Pháp năm 1889 đã gây sự tò mò thích thú từ quần chúng và giới nghệ thuật. Nhạc sĩ Debussy đã có xem nhạc Gamelan và tuồng hát bội, và âm nhạc sáng tác sau này của ông có sự ảnh hưởng của nhạc Gamelan Java và nhạc hát bội Việt Nam.
Các tư liệu về lịch sử nhạc tài tử ở Việt Nam đều ghi là ban nhạc tài tử đầu tiên do ông Nguyễn Tống Triều thành lập ở Mỹ Tho, sau đó qua Pháp trình diễn ở hội chợ quốc tế năm 1910 (có tư liệu nói năm 1911). Nhưng các tài liệu này đều không cho chi tiết gì thêm và cũng không ghi chú tài liệu tham khảo. Qua sự tìm hiểu về nhạc tài tử qua các hình ảnh tư liệu, cùng với sự hợp tác nghiên cứu của cô Mai Mỹ Duyên của Đại học Văn hóa (Thành phố Hồ Chí Minh), chúng tôi đã khẳng định được là ban nhạc ông Nguyễn Tống Triều đã qua Pháp dự Hội chợ đấu xảo thuộc địa Marseille vào năm 1906,và tìm lại được chân dung của các nghệ sĩ trong ban này, trong đó có cô Ba Đắc và cô Hai Nhiễu (con ông Triều). Năm 1910 hay năm 1911 thật ra không có hội chợ quốc tế nào ở Pháp.
Trong lúc tìm
hiểu ban nhạc tài tử của ông
Nguyễn Tống Triều sang Pháp trình
diễn vào năm nào, chúng tôi
cũng tìm ra được người trách
nhiệm ban nhạc; và từ đó biết
được ông trưởng đoàn
người Việt (người Pháp gọi
ông là “M. Viang”) này không
những đã dẫn ban nhạc của ông
Nguyễn Tống Triều đến Hội chợ
Thuộc địa Marseille năm 1906 mà trước
đó cũng đã dẫn một ban nhạc
tài tử đến Hội chợ triển
lãm thế giới ở Paris năm 1900
(
*Exposition
universelle de Paris*),
năm khởi đầu thời đại nghệ
thuật *Belle
Époque*
ở Âu châu. Ban nhạc tài tử này
có khả năng rất lớn cũng chính
là ban nhạc của ông Nguyễn Tống
Triều. Đặc biệt ở *Nhà
hát Đông Dương (“Théâtre
Indochinois”)*
ở Hội chợ 1900, người đẹp nổi
tiếng ở Âu châu thời đó,
Cléo de Mérode, đã mặc trang phục
Cam Bốt múa với tiếng nhạc của
ban nhạc tài tử Việt Nam.
Báo chí
Pháp đã đề cập nhiều về
vũ điệu Cam Bốt do Cléo de Mérode
trình diễn ở sân khấu
*Nhà
hát Đông Dương*.
Cléo Diane de Mérode là người đẹp
mà các họa sĩ nổi tiếng như
Toulouse de Lautrec, Georges Jules Victor Clairin, Giovanni Boldini
đã vẽ chân dung, Gustav Klimt đã
bị quyến rũ và Alexandre Falguière tạc
tượng theo chân dung của Cléo. Cũng
trong dịp này, nhạc sĩ và nhà
dân tộc nhạc học, ông Julien Tiersot
(cũng là bạn của nhạc sĩ Debussy)
đã quan sát, tiếp cận và phỏng
vấn ông trưởng đoàn nhạc tài
tử và ghi lại các dụng cụ và
âm nhạc tài tử. Julien Tiersot đã
viết giới thiệu về nhạc tài tử
Việt Nam trên tạp chí âm nhạc
thời đó cho giới học thuật và
công chúng. Ngoài ra các ký giả,
nhà văn như ông Maurice Talmeyr, Arthur
Pougin, B. Marcel đã mô tả chi tiết
trong tạp chí nghệ thuật *“Le
Ménestrel”*
và báo chí về buổi trình diễn
điệu vũ “Cam Bốt” của Cléo
de Mérode theo tiếng nhạc do ban tài tử
Việt Nam trình diễn.
Qua kinh nghiệm
đã trình diễn trước công
chúng ở Hội chợ Marseille 1906 (và
cũng rất có thể ở Hội chợ
Thế giới Paris 1900), ban nhạc tài tử
của ông Nguyễn Tống Triều sau khi trở
về Mỹ Tho đã tự tin để đến
với quần chúng lần đầu ở
*Khách
sạn Minh Tân*,
và từ đó khởi đầu cho sự
lan truyền trình diễn trên sân khấu
của nhạc tài tử và “ca ra bộ”
ở miền Nam.
Khi trình bày
sự phát triển của nhạc tài tử
ở Việt nam trong giai đoạn đầu và
ảnh hưởng sau này đến sự
hình thành cải lương, chúng tôi
cũng nhấn mạnh đến vai trò của
ông Nguyễn Phong Cảnh, chủ nhà hàng
*Cửu
Long Giang*
và khách sạn *“Phong
Cảnh Khách lầu”*
gần chợ Bến Thành, trong việc nâng
đỡ và phổ thông nhạc tài
tử đến giới trí thức và
quần chúng ở Saigon nói riêng và
Nam bộ nói chung.
## Hát bội trong bối cảnh Nam Kỳ từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20
Nguồn gốc
hát bội (hát tuồng) vẫn chưa rõ
ràng. Có hai giả thuyết mà các
nhà nghiên cứu đã tranh luận:
giả thuyết hát bội bắt nguồn từ
dân gian và sau đó ảnh hưởng
hát tuồng từ Trung quốc và giả
thuyết hát bội được truyền
vào thời Lý-Trần như đã
được ghi trong
*“Vũ
Trung tùy bút”*
của Phạm Đình Hổ và Đại
Việt Sử ký toàn thư.
“
*Nước
Nam ta từ đời nhà Lý, có người
đạo sĩ nhà Tống bên Trung Hoa sang
dạy dân trong nước múa hát làm
trò. Trò tuồng ở nước ta bắt
đầu từ đấy. Sau này bọn giáo
phường mới bày thêm lối hát
Bát đoạn cầm tục âm, gọi
lầm là Bắt đoạn.”*
(
*Vũ
Trung tùy bút – Bàn về âm
nhạc*)
“
*Trước
đấy, khi đánh Toa Đô, bắt
được người phường hát là
Lý Phương Cát rất giỏi hát,
những con ở trẻ của các nhà thế
gia theo y tập hát điệu phương Bắc.
Nguyên Cát sáng tác các vở
tuồng truyện cổ, có các tích
như Tây vương Mẫu hiến bàn
đào. Trong tuồng cổ có các vai
quan nhân, chu tử, đán nương, câu
nô gồm 12 người, mặc áo gấm,
áo thêu, đánh trống, thổi sáo,
gảy đàn, vỗ tay, gõ ồn phím
đàn (Chú : Chu Hậu chết, Hậu Chủ
ghi vào mặt sau đàn tỳ bà:
Hương trời còn đuôi phượng,
hơi ấm tỏa phím đàn), thay đổi
nhau ra vào làm trò, khiến người
xem xúc động, muốn cho buồn được
buồn, muốn cho vui được vui. Nước
ta có tuồng truyện bắt đầu từ
đấy. “*
(
*Đại
Việt Sử Ký Toàn Thư - Bản Kỷ
- Quyển VII*,
Khoa Học Xã Hội - Hà Nội 1993)
Hát tuồng
phát triển rộng rãi vào thời
Lê và hậu Lê. Vào thời Trịnh
Nguyễn phân tranh, Đào Duy Từ, con nhà
xướng ca, vào đàng Trong và ở
tại Bình Định, ông đã gây
dựng hát tuồng, sáng tác nhiều
tuồng trong đó có vở tuồng nổi
tiếng
*“San
Hậu”*
và hát tuồng phát triển mạnh
mẽ từ đó ở đàng Trong.
Từ lúc người Việt di dân và định cư ở vùng đất mới Gia Định (gồm cả sau này là các tỉnh miền Nam) thì họ mang theo các tập tục văn hóa từ phía bắc đến. Không như hát bội ở miền trung hay miền bắc, chỉ giới hạn phần lớn trong cung đình hay trong giới quan lại ; ở vùng đất mới Gia Định, hát bội là sân khấu nghệ thuật hầu như duy nhất mà quan lại và nhân dân đều biết đến và có dịp thưởng thức qua các tuồng diễn bởi các đoàn hát bội ở các sân khấu trong rạp, ngoài trời hay ở các đình làng, chùa, miếu… khắp nơi.
Hát bội
phát triển cực thịnh trong các thập
niên đầu thế kỷ 19, dưới thời
Lê Văn Duyệt, tổng trấn Gia Định
thành. Ngay cả ở các vùng hẻo
lánh miền Tây Nam bộ cũng có
tuồng hát bội trình diễn ngoài
trời hay trong đình làng. Xuống các
tỉnh miền Tây các đoàn hát
bội di chuyển bằng ghe thuyền, gánh
hát bội vì thế cũng được
gọi là
*“ghe
hát bội”.*
Như đã
nói, tổng trấn Gia Định Thành,
Lê Văn Duyệt, là người say mê
hát bội. Ông thường
*“cầm
chầu”*
(cầm trống chầu) theo dõi nội dung và
cách trình diễn của các nghệ
sĩ hát bội để đánh giá
phán xét khen thưởng hay phê bình.
Tuồng *“San
Hậu”*
cũng được ông chỉnh sửa lại.
Ông xây rạp hát bội ngay trong thành
và ngoài Gia Định thành. Rạp
hát bội của ông ở gần chùa
Khải Tường, nay là khu vực trường
Lê Quí Đôn, Saigon ngày nay. Trong
lăng Lê Văn Duyệt ngày nay ta vẫn
còn thấy tượng của một nghệ
sĩ hát bội mà ông ưa thích.
Khi Lê Văn Duyệt mất và nhất là khi vua Minh Mạng dẹp cuộc nổi dậy của Lê Văn Khôi thì hoạt động sân khấu hát bội xuống nhiều, cho đến khi Pháp đến Nam kỳ năm 1861. Tuy vậy hát bội vẫn còn phổ thông trong dân chúng ở miền Nam cho đến cuối thế kỷ 19. Qua sự tiếp cận với các lưu dân người Hoa đến miền Nam từ thế kỷ 17 lập nghiệp, mà đa số trở thành người Minh hương sau nhiều đời, hát bội cũng bị ảnh hưởng từ phong cách của hát Hồ Quảng ở miền nam Trung Hoa.
Charles Lemire (1839-1912), một người thông hiểu văn hóa Việt và Cam Bốt, đã tả hát bội như sau trong một quyển sách ông xuất bản năm 1869 (15), tức là vài năm sau khi Pháp chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam kỳ:
“
*Giải
trí lớn, quan trọng nhất của người
An Nam, kể cả con nít và người
lớn, giàu và nghèo, mà họ đều
có một đam mê thật sự, là
hát bội. Những tuồng hát bội
của họ hầu như lúc nào cũng
là bi-hài kịch với các ban hát
phụ họa, các diễn viên tự thuật
dông dài, có những đoạn nói
tiếng Tàu mà chính những diễn
viên cũng không hiểu, và các
cảnh với ngôn ngữ bình dân dùng
trong dân gian. Các tuồng chính trình
diễn có nguồn gốc được sáng
tạo xa xưa trong những chiến trận huyền
thoại, các cuộc khởi nghĩa, các
trận đánh. Đó là câu
truyện của các nữ anh hùng trẻ,
những tướng lãnh, những vị vua
anh minh, các quan cố vấn có thế lực,
những hiền triết già, những tên
hề nổi tiếng. Trong buổi diễn có
cả tiếng pháo nổ, sự xuất hiện
các vị thần bảo hộ, các con
rồng hay cọp phun lửa hay gây kinh hoàng,
những loài vật tưởng tượng
và các vị thần vạn năng mà
sự can thiệp trong câu chuyện là một
hành trình phiêu lưu đúng thật
của người Nam kỳ. Hai thể loại
tuồng, bi kịch và hài kịch, về
nội dung cũng như về hình thức rất
gần với các tuồng trong hát bội
Trung Hoa. Người ta ngạc nhiên khi thấy
những dân tộc này không có mang
áp dụng vào trong thực tế những
đức tính quân sự, đam mê
biểu dương hiếu chiến như thế.
Họ hài lòng tự tạo ra ảo tưởng
về những chiến công kỳ diệu và
những hành động anh hùng tưởng
tượng. Người An Nam, khi cảm thấy
bàn tay sắt đè lên họ, rất
xuất sắc trong sự trả thù, hoặc
là qua mưu mẹo, hay là bằng sự
chế riễu chua cay. Cũng thế, các hài
kịch thường là lý thú hay ho,
tuy vậy đôi khi cũng bị hạ thấp
đến tầm thường, các bi kịch
cũng như thế.* *Các vai
diễn đàn bà là do đàn ông
đóng. Diễn viên nam trang điểm mặt
và đánh phấn bằng rễ cây
nghệ. Họ biết đánh các màu
đen, trắng và đỏ, thành một
mặt xấu gớm ghiết và kinh khủng.
Họ nói hay hát trên sân khấu
với giọng kim và phát ra những tiếng
thét la rất lớn khó chịu cho lỗ
tai của người Âu.* *Khi có một
nhân vật chức vị quan trọng đến
xem trong lúc trình diễn, vở tuồng
được ngưng và tất cả các
diễn viên tiến đến trước sân
khấu để cúi đầu kính chào
ông ta. Họ mời ông ta, như một
vinh dự, thỉnh thoảng đánh vào
một cái trống đặt gần trong tầm
tay của ông, để ra hiệu sự hài
lòng của ông trong các đoạn đặc
biệt đáng khen. Cũng trong thời gian đó,
một người bản xứ có chức vị
ngồi gần một cái bàn, trước
mặt ông là một cái mâm lớn
bằng đồng chứa các xâu tiền
kẽm (sapèques), ông thảy vào đó
một vài tiền (“tien”) trước
sân khấu mỗi lần mà diễn xuất
của các diễn viên xứng đáng
với sự chuẩn y của ông ta. Những
diễn viên này cũng đã nhận
một tiền lương thích hợp. Những
người giàu đãi bạn bè và
dân làng của họ bằng cách trả
hết chi phí để mướn đoàn
hát bội đến trình diễn một
hay nhiều ngày ở làng. Thông thường
thì hát bội trình diễn trong 3 ngày
và ba đêm hay hơn nữa và chỉ
nghỉ để ăn uống. Sân khấu khi
thì ở trong chùa, khi thì dưới
một mái lớn lợp bằng tre, với
các bậc chung quanh sân khấu. Sân khấu
không có một décor nào hay quá
giản dị đến nỗi không gợi
cho ta sự tái tạo quang cảnh và tưởng
tượng gì. Khán giả có thể
uống và hút thuốc. Không có vỗ
tay hay âm mưu gì chê chống các
diễn viên. Chung quanh sân khấu là các
nhà hàng dựng tạm thời.* *Hát bội
Tàu thì dựng trên sân rộng hơn.
Y phục diễn viên phong phú hơn, dàn
nhạc khéo hơn và các diễn viên
khỏe dõng dạc hơn. Các vai diễn
viên đóng hấp dẫn cuốn hút
và các trận đánh với võ
khí thật, nhẩy nhào lộn nguy hiểm,
v.v…Đoàn hát bội Tàu lớn
gồm có các thanh niên đã được
giao mượn cho ông bầu bởi cha mẹ
họ lúc còn nhỏ hay cho đến 16
hay 18 tuổi, đoàn trả công bằng
cách nuôi ăn, bảo quản và dạy
chúng nghề khó và cực này,
khai thác chúng và khai thác sự
hiếu kỳ của quần chúng.*
*Ở Nam kỳ,
các diễn viên không thể có một
vai vế chính thức gì trong xã hội..."*
Hình 1: Một gánh hát bội ở Saigon cuối thế kỷ 19.
Qua sự mô tả và nhận xét của Lemire vào giữa thế kỷ 19 về hát bội ở Nam Kỳ, thì hát bội rất phổ thông trong quần chúng, các tuồng có cả tiếng Hán-Việt (hát khách) và tiếng Việt (hát nam) bình dân, phản ảnh văn hóa của lưu dân Nam bộ và ảnh hưởng của người Minh Hương, tuy vậy diễn viên hát bội không được nhà nước và chính quyền coi trọng trong xã hội. Theo
*“Đại
Nam Quốc Âm Tự Vị”*
của Huỳnh Tịnh Của thì từ hát
bội là “con hát, kẻ làm nghề
ca hát”, hát nam là “hát
giọng ngâm nga” và hát khách
là “hát giọng mạnh mẽ”.
Lê Văn Duyệt, có lẽ vì là hoạn quan, ông không thích diễn viên hát bội đàn bà cho nên có một thời gian dài giữa thế kỷ 19, chỉ có các diễn viên hát bội nam đóng cả các vai nữ. Qua sự mô tả của Lemire ta thấy điều này.
Hình 2: Diễn hát bội ngoài trời ở Saigon vào cuối thế kỷ 19.
Ở Saigon và
Chợ Lớn, vào đầu thế kỷ 20
đã có nhiều rạp hát bội.
Rạp
*Lương
Khắc Ninh*
ở ngay trung tâm Saigon trình diễn nhiều
tuồng hát bội cho đến năm 1926 thì
đổi thành rạp chiếu bóng *Rex*
(tức *Bến
Thành A*)
hay rạp *cô
Huyện Chung*
hay rạp *chợ
Đủi*
(rạp *Olympic*
sau này) ở Chợ Lớn nơi gánh *hát
bội Bầu Thắng*
trình diễn (23).
Hát bội được coi là tượng trưng cho văn hóa, sân khấu Nam bộ và rất đặc trưng vì thế được người Pháp để ý tìm hiểu. Năm 1889, hát bội được trình diễn ở Hội chợ thế giới Paris.
Ở tại
hội chợ thế giới, “
*Exposition
Internationale Paris 1889”*,
tổ chức đúng 100 năm cách mạng
Pháp, có nhạc sĩ Debussy tham quan và
lần đầu tiên ông cũng như dân
chúng Pháp và các nước được
tiếp cận với dàn nhạc Gamelan từ
Indonesia và tuồng hát bội *“Roi
de Duong”*
có các nhạc khí và nhạc Việt
Nam.
Tuồng hát
bội
*“Roi
de Duong” (“Vua đời Đường”)*
do ông Nguyễn Đông Trụ làm giám
đốc và đạo diễn (directeur) trong
thời gian trình diễn ở hội chợ
thế giới tổ chức ở Paris 1899 và
sau đó kéo dài khoảng 5 tháng
ở Pháp. Ông Nguyễn Đông Trụ
rất có thể cũng là người
sau này cùng với các ông Lương
Khắc Ninh, Trần Chánh Chiếu, Nguyễn
Chánh Sắt, Lê Văn Trung biên tập
tờ báo *Nông
cổ Mín Đàm*.
Một trong những tờ báo đầu tiên
ở Việt Nam, sau tờ *Gia
Định báo*
và *Phan
Yên báo*.
Đoàn hát
bội của ông Nguyễn Đông Trụ
gồm 40 người, kể cả các nhạc
sĩ. Giám đốc Nguyễn Đông Trụ,
theo bài báo của Henri Latour trong tờ
*“Le
Journal de la Jeunesse”*
1889 (18), cũng là tác giả của các
vở trình diễn, Ông khoảng 25 tuổi,
luôn trầm tư và suy nghĩ để
tâm vào các vở hát bội, ông
là người duy nhất nói trong đoàn
nói được tiếng Pháp. *"Trình
diễn hát bội, ở An Nam, kéo dài
nhiều ngày, dài như ba bộ truyện
của Alexandre Dumas hay bốn bộ trường
thiên của Richard Wagner. Nhưng để cho
hợp với ‘gu’ của người
Paris, Nguyễn Đăng Trụ đã cố
gắng cắt bớt nhiều bởi vì chúng
ta không thể hiểu được những
tràng đối thoại của các nhân
vật khác nhau" *
*Không như
kịch tây phương mà ban nhạc ở
trước sân khấu, ban nhạc của hát
bội thì lại ở hai bên trên sân
khấu* *Khi nhà
đạo diễn ra dấu, những nhạc sĩ
mặc áo dài đen của người An
Nam vào sân khấu từ hai cửa hai bên
hông, và liền ngồi xuống, đánh
các trống (tam-tam) và các gồng,
chơi một loại nhạc cụ giống như
‘violon’ nhưng có hai dây * *(1)* *,
thổi kèn và tất cả tạo ra một
âm nhạc chói tai và lạ lùng mà
đứng ngoài giống như từ một
dàn nhạc biniou (kèn ống của người
Bretagne và người Tô Cách Lan). Dĩa
chũm chọe, thanh kẻng ba góc. Cùng
lúc, các quan với y phục rực rỡ
xuất hiện trên sân khấu, và vở
bắt đầu giữa những tiếng kêu
la cao, sắc sảo của các diễn viên,
mà tiếng nói từ yết hầu của
họ át đi tiếng gong và tù và."*
Theo các báo
Pháp thì tuồng hát bội trình
diễn ở Paris khai mạc ngày 5 tháng 6
kéo dài 5 tháng năm 1889 trước
tòa nhà
*Invalides*
( *Esplanade
des Invalides*)
đã thu hút rất nhiều người
xem vào buổi sáng và chiều (14)
Rạp trình diễn, được xây dưới sự hướng dẫn của kiến trúc sư trưởng ở Đông Dương là ông Foulhoux, có thể chứa 4 đến 5 trăm người. Với giá vé gần dàn nhạc là 5 Fr, hạng nhất là 2 Fr, hạng nhì 1 Fr và giá đứng ở hành lang 50 cents, thì hát bội An Nam không thể thu ít hơn số tiền 230,000 Fr trong suốt thời gian trình diễn. Mỗi ngày có ít nhất 8 buổi diễn tuồng: 5 tiếng ban ngày, nghỉ 1 tiếng rưỡi và sau đó là 3 tiếng chiều tối, tổng cộng 8 tiếng, các diễn viên làm việc rất cực nhọc khổ sở, điều này ít người xem ở Paris biết đến (12).
Hình 3: Các
diễn viên hát bội năm 1889.
(nguồn
__)__ *http://nguyentl.free.fr/html/photo_expo_universelle_fr.htm*
Hình 4: Người
đánh trống tuồng hát bội
*“Roi
de Duong”*
1889 (nguồn
*http://nguyentl.free.fr/html/photo_expo_universelle_fr.htm*)
Tuồng hát
bội
*“roi
de Duong”*
nói về cuộc mưu sát vua Lý Tiên
Vương, bởi người anh rể muốn
cướp ngai vàng với sự giúp đỡ
của 4 vị quan trong triều đình, khi vua
được mời đến dự tiệc.
Vua thoát được và gian nan trốn
khỏi qua nhiều hiểm nguy và cuối cùng
đã được một người con
nuôi cứu và khôi phục được
ngai vàng. Đây là câu chuyện về
vua Đường Minh Hoàng thời nhà
Đường, hầu hết các tuồng hát
bội đều dựa vào những truyện
lịch sử Trung Quốc (2).
Hình 5: Một
diễn viên hát bội trình diễn ở
Hội chợ Paris 1889
(nguồn:
*Library
of Congress, LC*).
Tuồng hát
bội
*“Roi
de Duong”*
rất nổi bật ở Hội chợ thế
giới 1889 và được sự chú ý
và gây ngạc nhiên không ít công
chúng tại hội chợ Expo 1899 vì nó
hoàn toàn khác lạ với những gì
mà người Âu đã được
biết. Mặc dầu tuồng hát bội đối
với họ rất là khó hiểu nhưng
cảnh tượng, y phục, âm nhạc, cách
nói… trong tuồng đã làm họ
suy nghĩ và bàn cãi trong giới học
thuật. Ta có thể thấy hai luồng ý
kiến khác nhau trong lúc này ở Pháp
về *“théâtre
Annamite”*
như sau.
Ý kiến trong báo chí Pháp
“
*... Tóm
lại, kịch An Nam (tức hát bội) đứng
về phương diện đặc biệt, là
một trong các thu hút tò mò gây
ngạc nhiên nhất ở Hội chợ triển
lãm thế giới. Nếu, bởi sự kiện
là chúng ta không hiểu biết về
ngôn ngữ, nó không thể cho ta một
ý tưởng thật như là giá
trị văn học đích thực của
những tác phẩm này dưới con mắt
của chúng ta, thì nó chỉ cho chúng
ta biết được, những người ít
quen thuộc thể loại này, một khía
cạnh bề ngoài không đúng mức
của một nghệ thuật rất đặc
thù, rất phong phú, rất đặc sắc.
Nó cho ta thấy những y phục đẹp
mắt hoàn toàn khác với y phục
chúng ta, mà chúng ta không có ý
niệm gì. Và, nếu tiếc thay chúng
ta trong tình trạng không thể biết
thưởng thức tài năng của các
diễn viên, cũng như tính chất của
những vở tuồng mà họ diễn đóng ;
thì cảnh trình diễn mà họ cho
chúng ta xem cũng vẫn đáng đem lại
cảm hứng cho một sự chú ý rất
thật và rất sống động”*
(Trích từ
*Le
théâtre à l'Exposition universelle de 1889:
notes
et descriptions, histoire et souvenirs*
(14),
chữ trong ngoặc ở trên là của dịch giả).
Debussy và
một số nhạc sĩ, nhà phê bình,
ký giả, đã so sánh tuồng
*“Roi
de Duong”*
với vở opera *“Ring
des Nibelungen”*
của Wagner và nhạc hát bội chói
tai với tiếng trống kinh hoàng với
nhạc Wagner hay *“Esclarmonde”*
của Massenet trong thời điểm lúc đó
đã và đang diễn ở Pháp
(19). Tiersot đã ký âm các giai điệu
của đàn gáo mà Debussy đã
thưởng thức tại buổi trình diễn:
(20)
Hinh 6: Giai điệu trình bày bằng đàn gáo
Các học
giả Edward Lockspieser, Leon Vallas và Frank Dawes đều
đồng ý rằng âm nhạc Đông
Dương giữ một vai trò trong âm
nhạc của Debussy. Michael Schmitz đã minh họa
những ảnh hưởng của nhạc Hát
Bội trong tác phẩm
*“Pour
les Quatres”*
viết cho đàn Piano. Sự đối thoại
tiết tấu giữa tay phải và tay trái
trong tác phẩm này tương tự như
phong cách song tấu của nhạc cụ
Vietnam mà Debussy đã nghe tại *Exposition
1889*.
Schmitz cho rằng sự thay đổi đột
ngột về âm sắc và tốc độ
âm nhạc để thể hiện các yếu
tố tình tiết thay đổi trong Hát
Bội cũng đã được Debussy sử
dụng ngay trong phần đầu tác phẩm.
Tiết tấu của trống và giai điệu
của Đàn Gáo được giới
thiệu vào khoảng khuôn nhịp 20-57.
Schmitz tin rằng Debussy cũng có cảm hứng
từ các bộ điệu của Hát Bội
khi sáng tác tác phẩm này (25).
Hinh 7: Tiết
tấu của Trống được sử dụng
trong tác phẩm
*
viết cho đàn Piano của nhạc sĩ
Debussy
“Pour
les Quatres”*
Trong quyển
“
*Les
musiques bizarres à l’Exposition, recueillies et
transcrites”*
của Benedictus (21) cũng có ghi lại các
“note” của một đoạn âm nhạc
(gọi là *“Charivari
Annamite”, hay “Tiếng nhạc hổn độn
ồn ào An Nam”)*
trong tuồng hát bội trình diễn ở
Paris 1889.
Sau năm 1889, không thấy có sự hiện diện của hát bội ở Hội chợ Paris 1900. Ở Hội chợ triển lãm thuộc địa năm 1906, Marseille, đoàn hát bội đã trình diễn một tuồng hát bội trong đó có cảnh một người đàn bà không chung thủy bị xử án dưới địa ngục (xem hình 9). Và năm 1922, cũng ở Hội chợ thuộc địa Marseille, có đoàn hát bội trình diễn. Trong dịp này, cũng có ông Phạm Quỳnh và cả hoàng đế Khải Định đi qua Pháp tham dự hội chợ. Trước đó vào năm 1906, ông Nguyễn Văn Vĩnh đã dự hội chợ Marseille 1906 và sau đó ông đã đi tham quan nhiều nơi khác để học hỏi kỹ thuật in ấn, văn minh và văn học nước Pháp.
Hình 8: Đoàn
hát bội ở hội chợ triển lãm
thuộc địa Marseille 1906
- Ảnh “carte postale” do Editeur: M.O Ollivier sản xuất
(nguồn
__).__ *https://collyon.com/Image:OLLIVIER_1906_32.jpg*
Hình 9 –
Tuồng hát bội diễn ở Marseille năm
1906.
Một người đàn bà không chung thủy trong tòa xử án dưới địa ngục.
### Nguyễn Đức Hiệp – Nguyễn Lê Tuyên
## Chú thích:
(1)
Đây chính là đàn cò
*(“violon
à deux cordes”*),
còn đàn Huyền được dịch
là “ *harpe
à une seule corde”*,
đàn kìm là “le Kim” hay *“guitar
à quatre cordes”*,
đàn tranh *(“guitar
à seize cordes”*). (2)
Theo giáo sư Hue Tam Ho Tai trên *Vietnam
Study Group (VSG)*
mailing list (9/10/2012) cho tác giả biết, thì
các vua Đường đều có họ
Lý và nhân vật vua trong tuồng *“Roi
du Duong”*
là Đường Minh Hoàng. (3)
Chúng tôi nhận được sự giúp
đỡ của cô Mai Mỹ Duyên đã
đi xuống Mỹ Tho tìm hậu duệ của
ông Nguyễn Tống Triều để biết
thêm thông tin nhưng không thành công.
Cô cho biết là hình ông Nguyễn
Tống Triều có trong sách của ông
Trần Văn Khải và khẳng định
được hình trong sách giống như
hình ông Triều trong tấm hình này. (4)
Theo B. Marcel (27) thì truyện *“La
Bague enchantée”*
là dựa vào câu chuyện truyền
thuyết *“Vorvong
và Sauvirong”*
do Ausguste Pavie đầu tiên dịch từ tiếng
Khmer ra tiếng Pháp. Pavie là nhà thám
hiểm và ngoại giao đã nhiều lần
thám hiểm Cam Bốt, Lào và sông
Mekong trong các công tác của phái
bộ Pavie *(“Missions
Pavie*”)
do thống đốc Nam Kỳ Charles Le Myre de Vilers
trao cho ông Pavie lãnh đạo thám hiểm
các vùng ở lưu vực sông Mekong (5)
Ange Michel Filippini là thống đốc Nam Kỳ
năm 1886-1887. Ông khuyến khích phát
triển thương mại giữa Pháp và
Nam Kỳ, Cam Bốt trong giai đoạn đầu
khi Pháp thiết lập thuộc địa ở
Đông Dương. (6)
Sabourain là chủ đồn điền cà
phê và cao su ở Nam Kỳ đầu thế
kỷ 20. Theo Niên giám Đông Dương
1908 thì ông bà Mme et M. Sabourain ở số
nhà 21 đường Filippini làm nghề
nhân viên phục vụ (huissier), sau này
ông trở thành chủ đồn điền
cà phê và cao su, rất giàu có.
Lúc này chợ Saigon (còn gọi là
chợ Mới hay chợ Bến Thành ngày
nay) chưa xây. Sau này khi chợ xây xong
năm 1914, đường hai bên hông chợ
Mới được thành lập (và
đường song song với Filippini ngang hông
chợ được đặt tên là
đường Sabourain) và đường
Batavia không còn (đường Batavia nằm
ở vị trí quảng trường Quách
Thị Trang ngày nay, nối với Boulevard
Bonnard). Ông Gustave Sabourain đã đến
Nam Kỳ từ cuối thế kỷ 19. G, Sabourain
là hội viên và là thư ký
của Hội tam điểm (Loge maçonnique,
*“Reveil
de l’Orient”*),
có trụ sở ở số 17 rue d’Espagne
(theo *“Annuarie
de Indochine française”*,
năm 1897) sau này dời đến số 38
rue Taberd (Nguyễn Du ngày nay).
Đường
Sabourain trở thành nơi có cửa hàng
buôn bán tấp nập cho đến ngày
nay. Trong thập niên 1920, nhà in Tin-Đức
thư-xã ở số 37-38-39, Rue Sabourain đã
xuất bản nhiều sách tiểu thuyết
như tiểu thuyết lịch sử của Phạm
Minh Kiên, Tần Dân Tử… là những
tác phẩm của thuở ban đầu trong
văn học quốc ngữ Việt Nam và sau
này các truyện Tàu như
*Thủy
Hử*,
*Tam
quốc diễn nghĩa*,
*Nhạc
phi diễn nghĩa*
và các sách Pháp về kinh tế,
khoa học, báo cáo của các cơ
quan chính phủ… trong các thập niên
1930, 1940, 1950. Cũng trên đường này
có nhà sách nhà xuất bản Tủ
sách *"Học
làm người"*
của ông Phạm văn Tươi, số 16
Sabourain khoảng năm 1949-1950 (trước đó
là nhà sách *Nguyễn
Khánh Đàm*) (7)
Theo tự vị *Phalangsa-Annam
(Lexique Franco-Annamite)*
của Ravier và Dronet xuất bản năm 1903
(15) thì từ “amateur” được
dịch là “Kẻ thích sự gì
riêng”. Điều này có nghĩa
là từ tiếng Pháp *“amateur”*
ở thời điểm đầu thế kỷ
20 không có nghĩa là “kẻ không
chuyên nghiệp”.
## Tham khảo
-
Pierre Nicolas, Notices sur l'Indo-Chine, Cochinchine, Cambodge, Annam, Tonkin, Laos, Kouang-Tchéou-Ouan / publiées à l'occasion de l'Exposition Universelle de 1900 sous la direction de M. Pierre Nicolas (18..-19.. ; commissaire de l'Indo-Chine), impr. de Alcan-Lévy (Paris), 1900
-
Exposition universelle de 1900. Publications de la Commission chargée de préparer la participation du ministère des colonies. Les Colonies françaises, A. Challamel (Paris), 1900-1901.
-
Trần Quang Hải, Nguồn gốc cải lương,
__(vào link ngày 22/11/2012)__ [http://tranquanghai.info/p3176-tran-quang-hai-%3A-nguon-goc-cai-luong.html](http://tranquanghai.info/p3176-tran-quang-hai-%3A-nguon-goc-cai-luong.html)
-
Vương Hồng Sển, Hồi ký 50 năm mê hát, Năm mươi năm cải lương, Nxb Trẻ, 2007.
-
Tuấn Giang, Ca nhạc và sân khấu cải lương, NXB Văn hoá dân tộc 1997.
-
Vương Hồng Sển, Saigon năm xưa, Nxb Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 1991
-
Vương Hồng Sển, Sàigòn Tạp pín lù, Nxb Văn Hóa, 1997
-
Trần Văn Khê, Hồi ký Trần Văn Khê tập 2 – Đất khách quê người, Nxb Trẻ, 2001.
-
L’Ère Nouvelle, Mardi 7 Septembre 1926, Première Année, No. 7., 112 rue d’Espagne, Saigon.
-
Saigon news, Straits Times Weekly Issue, 5 October 1887, Page 12
-
Annuaire de l'Indo-Chine française, 1re partie: Cochinchine et Cambodge, 1897.
-
Émile Blavet, Le Theatre annammite, in “La vie parisienne : (1889); préface d'Abel Peyrouton”, P. Ollendorff (Paris), 1890, pp. 158-162
-
Arthur Pougin, Le théâtre à l'Exposition universelle de 1889: notes et descriptions, histoire et souvenirs. Fischbacher, Paris, 1890., pp. 89-99
-
Ravier (Cố Khánh), Donier (Cố Ân) (Missionaries apostoliques au Tonkin occidental), Lexique Franco-Annamite – Tự vị Phalangsa – Annam, Kẻ Sở, Imprimerie de la mission, 1903.
-
L'Eveil économique de l'Indochine, Bulletin hebdomadaire, Hanoi 04/09/1927 (Année 11, No. 534), p. 16.
-
Charles Lemire, Cochinchine française et royaume de Cambodge, avec l'itinéraire de Paris à Saïgon et à la capitale cambodgienne, Challamel aîné (Paris), 1869.
-
Henri Latour, Le Journal de la Jeunesse, Nouveau recueil hebdomadaire illustré, 1889, Deuxième semestre, Librairie Hachette et Cie., Paris, 1889, pp. 94-96.
-
Annegret Fauser, Musical Encounters at the 1889 Paris World's Fair, University of Rochester Press, NY, 2005.
-
Julien Tiersot, Notes d’ethnographie musicale, Libraire Fischbachee, Paris, 1906.
-
Schmitz, M. D., 1995. Oriental influences in the piano music of Claude Achille Debussy. Ann Arbor: University of Arizona Press.
-
Joseph Ferrière, Georges Garros, Alfred Meynard, Alfred Raquez, L' Indo-Chine 1906, publié sous les auspices du Gouvernement général de l'Indo-Chine, 1906.
-
Benedictus, Les musiques bizarres à l’Exposition, recueillies et transcrites, G. Hartmann et Cie, Paris, 1889.
-
Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, Mộc bản khắc năm Chính Hòa thứ 18 (1697), Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam, Nxb Khoa Học Xã Hội - Hà Nội 1993.
-
Huỳnh Ngọc Tráng, Trương Ngọc Tường, Phạm Thiếu Hương, Nguyễn Đại Phúc, Đỗ Văn Anh, Saigon Gia Định xưa, Nxb Tp Hồ Chí Minh, 1996.
-
Maurice Talmeyr, La cité du sang: tableaux du siècle passé, Perrin (Paris), 1901.
-
Schmitz, M. D., 1995. Oriental influences in the piano music of Claude Achille Debussy. Ann Arbor: University of Arizona Press.
-
Arthur Pougin, Le théâtre et les spectacles à l’exposition universelle de 1900 (suite), Le Ménestrel, 24 fe’vrier 1901, Paris, pp. 60-61.
-
B. Marcel, Les Théatres à l’Exposition, Le Passe-Temps et Le Parterre Reunis, 28e année, No. 35, Dimanche 2 Septembre 1900, pp. 3-6.
-
Huỳnh Tịnh Paulus Của, Dictionaire Annamite, Đại Nam Quốc âm Tự vị, Saigon, Imprimerie Rey, Curiol & Cie, 4 rue d’Adran, 1895.
Các thao tác trên Tài liệu

Server: Zope/(2.13.26, python 2.7.3, linux2) ZServer/1.1

Content-Language: vi

Via: 1.1 www.diendan.org

Keep-Alive: timeout=5, max=100

Connection: Keep-Alive


text:
Chuyển đến nội dung. |
Chuyển đến mục định hướng
Các công cụ cá nhân
Navigation
4
Tin tức
11
Vài suy nghĩ về kinh
nghiệm Hàn Quốc và Thái Lan
Lê Văn Cường
15
Việt Kiều : Nhịp cầu
David Lamb
18
Nơi sinh của điện ảnh
Việt Nam
Nguyễn Ngọc Giao
19
Sổ tay
Kiến Văn
21
Dòng văn Nguyễn Huy
Nguyên Thắng
23
Tri thức bợm
Hàn Thuỷ
25
Giải Nobel kinh tế
1997
Vũ Quang Việt
26
Francophonie và thơ
Lê Đạt
27
Tranh thổ dân châu Úc
Văn Ngọc
30
Tội ác và trừng phạt
(truyện ngắn)
Nguyễn Huy Thiệp
Các thao tác trên Tài liệu
Giai Phẩm Xuân Giáp Ngọ
Giai Phẩm Xuân Ất Mùi
Vĩnh Sính 1944 - 2014
Với thời-gian, Hoàng-Cầm
Phong Hoá - Ngày Nay
Giai Phẩm Xuân Quý Tỵ
Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Triển lãm tranh mới vào bộ sưu tập VN của bảo tàng Cernuschi
Sách, văn hóa phẩm
Tranh ảnh
Để bạn đọc tiện theo dõi các tin mới, Diễn Đàn Forum cung cấp danh mục tin RSS :

markdown:
# Mục lục số 69
# Mục lục số 69, 12.1997
|
|
4
|
||
|
Tin tức
|
|
|
|
11
|
||
|
Vài suy nghĩ về kinh nghiệm Hàn Quốc và Thái Lan
|
|
Lê Văn Cường
|
|
15
|
||
|
Việt Kiều : Nhịp cầu
|
|
David Lamb
|
|
18
|
||
|
Nơi sinh của điện ảnh Việt Nam
|
|
Nguyễn Ngọc Giao
|
|
19
|
||
|
Sổ tay
|
|
Kiến Văn
|
|
21
|
||
|
Dòng văn Nguyễn Huy
|
|
Nguyên Thắng
|
|
23
|
||
|
Tri thức bợm
|
|
Hàn Thuỷ
|
|
25
|
||
|
Giải Nobel kinh tế 1997
|
|
Vũ Quang Việt
|
|
26
|
||
|
Francophonie và thơ
|
|
Lê Đạt
|
|
27
|
||
|
Tranh thổ dân châu Úc
|
|
Văn Ngọc
|
|
30
|
||
|
Tội ác và trừng phạt (truyện ngắn)
|
|
Nguyễn Huy Thiệp
Các thao tác trên Tài liệu

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Crawler-Content-Encoding: gzip

Vary: Accept-Encoding


text:
7h30 → 21h
HCM
7h30 → 21h
Hồ Chí Minh HCM
Dann Carlton Bogota
{{text}}
{{totalSearch}}
17-08-2018
Thứ sáu
{{DateCheckinStr}}
{{DayOfWeekCheckinStr}}
18-08-2018
Thứ bảy
{{DateCheckoutStr}}
{{DayOfWeekCheckoutStr}}
2 người lớn, 0 trẻ em
1 Phòng
{{AdultsTotalStr}} người lớn, {{ChildTotalStr}} trẻ em
{{RoomNumber.value}} Phòng
Độ tuổi trẻ em
CSKH: 1900 1870
Từ 7h30 - 21h hằng ngày
DKKD: 0312788481, Ngày cấp: 21/05/2014, Sở kế hoạch đầu tư thành phố Hồ Chí Minh
HCM: Lầu 2, Tòa nhà Anh Đăng, 215 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường 7, Quận 3, Tp. Hồ Chí Minh
(Xem bản đồ)
HN: Tầng 12, 70-72 Bà Triệu, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
(Xem bản đồ)
Cần Thơ: 166B Trần Hưng Đạo, P. An Nghiệp, Quận Ninh Kiều, Tp Cần Thơ
(Xem bản đồ)

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Crawler-Transfer-Encoding: chunked

Connection: keep-alive

Cache-Control: private

Access-Control-Allow-Methods: GET, PUT, POST, DELETE, OPTIONS

X-Cache: MISS from VV-ViVu04

X-Cache-Lookup: MISS from VV-ViVu04:82


text:
Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn có cơ sở vật chất hiện đại; dụng cụ trang thiết bị học tập cao cấp, đầy đủ, mang tính giáo dục chuyên môn cao. Hệ thống camera quan sát và upload trực tuyến, giúp bạn có thể quan sát bé mọi lúc mọi nơi. Sân chơi ngoài trời rộng rãi với cây xanh thoáng mát để trẻ có thể vui chơi và tham gia hoạt động ngoài trời thoải mái. Ngoài ra, trường thường xuyên tổ chức chương trình dã ngoại cho các bé đến các khu vui chơi nhưThảo Cầm Viên,…theo kỳ.
Từ những ngày đầu thành lập, Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn đang từng bước khẳng định vị thế của mình trong ngành giáo dục mầm non nhằm xây dựng một hệ thống trường mầm non có chất lượng chăm sóc giáo dục tốt, chuyên nghiệp nhất và là địa chỉ uy tín, tin cậy của các bậc phụ huynh ngày nay. Đội ngũ giáo viên tại Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn luôn nhiệt tình, yêu trẻ và tâm huyết với nghề. Các cô được đào tạo chính quy đúng chuyên ngành mầm non, giàu kinh nghiệm.
Phương pháp giáo dục của Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn kết hợp giữa chương trình mầm non của Bộ GD&ĐT và chuẩn mực giáo dục Mẫu giáo của Hoa Kỳ (Montessori), tôn trọng giá trị cá nhân và nhu cầu của từng trẻ như một công dân ưu tú, đặt niềm tin mạnh mẽ và giúp trẻ phát triển toàn diện.
Đội ngũ giáo viên tại Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn luôn nhiệt tình, yêu trẻ và tâm huyết với nghề. Các cô được đào tạo chính quy đúng chuyên ngành mầm non, giàu kinh nghiệm.
Tiền học phí đã bao gồm các môn học năng khiếu như: học đàn, học anh văn, múa, vi tính,...
Trường có các lớp được chia ra theo độ tuổi từ 12 tháng tuổi - 6 tuổi.
Cơ sở vật chất của trường đồng bộ, hiện đại; dụng cụ trang thiết bị học tập cao cấp, đầy đủ, mang tính giáo dục chuyên môn cao. Với hệ thống camera tại Mầm non Thần Đồng, phụ huynh có thể dễ dàng quan sát bé, giúp cha mẹ có thể nhìn thấy mọi hình ảnh của con khi đang làm việc ở bất cứ đâu thông qua đường truyền internet. Trường có bể bơi trong nhà rộng rãi, thoáng mát thích hợp cho các bé phát triển về mặt thể chất một cách tối ưu.
Quý phụ huynh có nhu cầu gởi bé vào ngày thứ 7 từ 07h00 - 17h00 hoặc 07h00 - 12h00 hoặc sau 17h00 xin vui lòng liên hệ đăng ký với Trường Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn
Phương pháp giảng dạy tại Trường Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn tiên tiến kết hợp hài hòa về tri thức, thể chất cũng như năng khiếu thẩm mỹ của trẻ. Các bé được học tập trong môi trường giáo dục toàn diện. Ngoài giáo trình theo tiêu chuẩn của Bộ GD&ĐT còn có chương trình Montessori - Hoa Kỳ để phát triển tính độc lập, tự tin, phát huy những khả năng tiềm ẩn và những sở trường độc đáo ở mỗi cá nhân của trẻ. Ngoài ra, mỗi tuần bé được học 8 tiết ESL (English as a Second Language) chương trình tiếng Anh song ngữ kết hợp giữa giáo viên Việt Nam và giáo viên nước ngoài theo đúng độ tuổi là nền tảng giúp bé phát triển khả năng vượt trội Ngoại ngữ của bé trong tương lai.
Về lứa tuổi, Trường Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn chia ra làm 05 lớp tùy theo độ tuổi của bé từ 12 tháng - 6 tuổi. Ngoài ra, trường còn có các lớp học ngoại khóa như học đàn, học anh văn, học aerobic, học vi tính,...
Tập thể giáo viên tại Trường Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn vững mạnh, giàu kinh nghiệm, năng động, tâm huyết với nghề, yêu thương con trẻ. Trường cam kết 100% giáo viên tốt nghiệp đúng chuyên ngành có kinh nghiệm trong hoạt động giảng dạy và chăm sóc trẻ ở lứa tuổi mầm non
Trường Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn luôn đặt vấn đề dinh dưỡng và sức khỏe của bé lên hàng đầu.
Ngoài 3 bữa ăn: sáng, trưa, chiều trẻ được uống sữa tại trường, ăn tráng miệng trái cây tươi, uống nước trái cây giữa giờ, ăn sữa chua.
Thực đơn cũng như chế độ dinh dưỡng của bé được xây dựng trên sự tư vấn của các chuyên gia dinh dưỡng với nguồn thực phẩm uy tín từ công ty Vissan. Đặc biệt, bé được nhà trường theo dõi sức khỏe thường xuyên thông qua các hoạt động kiểm tra y tế định kỳ.

markdown:
[Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn](https://www.kiddi.vn/ho-chi-minh/he-thong-truong-mam-non-than-dong-le-trong-tan) **có c** **ơ sở vật chất hiện đại; dụng cụ trang thiết bị học tập cao cấp, đầy đủ, mang tính giáo dục chuyên môn cao**. Hệ thống camera quan sát và upload trực tuyến, giúp bạn có thể quan sát bé mọi lúc mọi nơi. Sân chơi ngoài trời rộng rãi với cây xanh thoáng mát để trẻ có thể vui chơi và tham gia hoạt động ngoài trời thoải mái. Ngoài ra, trường thường xuyên tổ chức chương trình dã ngoại cho các bé đến các khu vui chơi nhưThảo Cầm Viên,…theo kỳ.
Từ những ngày đầu thành lập,
** đang từng bước khẳng định vị thế của mình trong ngành giáo dục mầm non nhằm xây dựng một hệ thống trường mầm non có chất lượng chăm sóc giáo dục tốt, chuyên nghiệp nhất và là địa chỉ uy tín, tin cậy của các bậc phụ huynh ngày nay. Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn**
Phương pháp giáo dục của
[ kết hợp giữa chương trình mầm non của Bộ GD&ĐT và chuẩn mực giáo dục Mẫu giáo của Hoa Kỳ (Montessori), tôn trọng giá trị cá nhân và nhu cầu của từng trẻ như một công dân ưu tú, đặt niềm tin mạnh mẽ và giúp trẻ phát triển toàn diện. Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn](https://www.kiddi.vn/ho-chi-minh/he-thong-truong-mam-non-than-dong-le-trong-tan)
Đội ngũ giáo viên tại
[ luôn nhiệt tình, yêu trẻ và tâm huyết với nghề. Các cô được đào tạo chính quy đúng chuyên ngành mầm non, giàu kinh nghiệm. Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn](https://www.kiddi.vn/ho-chi-minh/he-thong-truong-mam-non-than-dong-le-trong-tan)
Tiền học phí đã bao gồm các môn học năng khiếu như: học đàn, học anh văn, múa, vi tính,...
Trường có các lớp được chia ra theo độ tuổi từ 12 tháng tuổi - 6 tuổi.
Cơ sở vật chất của trường đồng bộ, hiện đại; dụng cụ trang thiết bị học tập cao cấp, đầy đủ, mang tính giáo dục chuyên môn cao. Với hệ thống camera tại Mầm non Thần Đồng, phụ huynh có thể dễ dàng quan sát bé, giúp cha mẹ có thể nhìn thấy mọi hình ảnh của con khi đang làm việc ở bất cứ đâu thông qua đường truyền internet. Trường có bể bơi trong nhà rộng rãi, thoáng mát thích hợp cho các bé phát triển về mặt thể chất một cách tối ưu.
Quý phụ huynh có nhu cầu gởi bé vào ngày thứ 7 từ 07h00 - 17h00 hoặc 07h00 - 12h00 hoặc sau 17h00 xin vui lòng liên hệ đăng ký với Trường Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn
[Bạn có hình ảnh về cơ sở giáo dục này? Tải lên ảnh của bạn! Hình ảnh của bạn sẽ giúp các thành viên khác có cái nhìn trực quan hơn về cơ sở giáo dục này.](#) **Phương pháp giảng dạy** tại ** tiên tiến kết hợp hài hòa về tri thức, thể chất cũng như năng khiếu thẩm mỹ của trẻ. Các bé được học tập trong môi trường giáo dục toàn diện. Ngoài Trường Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn** **Về lứa tuổi, ** **Trường Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn** **chia ra làm 05 lớp tùy theo độ tuổi của bé từ 12 tháng - 6 tuổi.**
Tập thể giáo viên tại
** vững mạnh, giàu kinh nghiệm, năng động, tâm huyết với nghề, yêu thương con trẻ. Trường cam kết 100% giáo viên tốt nghiệp đúng chuyên ngành có kinh nghiệm trong hoạt động giảng dạy và chăm sóc trẻ ở lứa tuổi mầm non Trường Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn** ** luôn đặt vấn đề dinh dưỡng và sức khỏe của bé lên hàng đầu. Trường Mầm non Thần Đồng - Lê Trọng Tấn**
Ngoài 3 bữa ăn: sáng, trưa, chiều trẻ được uống sữa tại trường, ăn tráng miệng trái cây tươi, uống nước trái cây giữa giờ, ăn sữa chua.
Thực đơn cũng như chế độ dinh dưỡng của bé được xây dựng trên sự tư vấn của các chuyên gia dinh dưỡng với nguồn thực phẩm uy tín từ công ty Vissan. Đặc biệt, bé được nhà trường theo dõi sức khỏe thường xuyên thông qua các hoạt động kiểm tra y tế định kỳ.

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate


text:
Ăn vặt vào ban đêm
Theo như kết quả của một cuộc nghiên cứu thực hiện năm 2010, những người có thói quen ăn vặt vào ban đêm thường bị mất răng nhiều hơn so với những người khác. Nguyên nhân là do ban đêm miệng của chúng ta sản xuất ít nước bọt hơn, mà nước bọt lại đóng một vai trò quan trọng trong quá trình làm sạch các mảng bám thức ăn ở răng.
Uống rượu trắng
Mọi người có thể ngại uống rượu vang đỏ vì sợ nó sẽ để lại vết bẩn trên răng ngay sau khi uống, và họ thay thế bằng rượu vang trắng. Tuy nhiên, rượu vang trắng xét về lâu dài lại tiềm ẩn nguy cơ mà hỏng hàm răng của bạn. Rượu trắng có tính axit cao, những axit này sẽ ăn mòn men răng, khiến răng dễ bị tổn thương nhất.
Thở bằng miệng
Chúng ta thường phải thở bằng đường miệng mỗi khi bị ngạt mũi hay khi tập thể dục. Quá trình này sẽ làm cho miệng bị khô vì mất nước bọt, mà nước bọt lại rất cần thiết trong việc ngăn ngừa sâu răng.
Uống nước đóng chai
Nước đóng chai không chứa florua, do đó không có tác dụng ngăn ngừa sâu răng.
Nhai quá nhiều kẹo cao su
Kẹo cao su không gây hại cho răng miệng, hơn nữa những loại kẹo có chứa xylitol còn có tác dụng phòng chống sâu răng. Tuy nhiên, nếu bạn nhai quá nhiều kẹo có thể gây kích ứng lên khớp thái dương - hàm, dẫn đến đau đầu, cổ, tai và đau cơ mặt.
Cắn móng tay
Cắn móng tay là một thói quen xấu mà chúng ta nên từ bỏ ngay lập tức, vì nó không những làm hỏng móng tay mà còn có hại cho sức khỏe răng miệng. Cắn móng tay làm cho răng hàm trên của bạn bị biến dạng, dần dần sẽ hình thành thói quen hay nghiến răng lúc ngủ.x
Không dùng ống hút khi uống nước
Thói quen không dùng ống hút mỗi khi uống nước ngọt hay soda, mà uống nước trực tiếp từ cốc hoặc chai có thể khiến răng bạn có nguy cơ bị sâu về lâu dài do tiếp xúc trực tiếp với chất ngọt. Do đó, bạn hãy tập thói quen uống nước bằng ống hút ngay hôm nay nhé.
Đánh răng theo chiều ngang
Các chuyên gia khuyến cáo, cách chải răng tốt nhất giúp chúng ta ngăn ngừa các bệnh nha chu, nướu răng là chải theo đường tròn. Nếu bạn đánh răng theo chiều ngang, men răng sẽ bị mòn.

markdown:
**Ăn vặt vào ban đêm**
Theo như kết quả của một cuộc nghiên cứu thực hiện năm 2010, những người có thói quen ăn vặt vào ban đêm thường bị mất răng nhiều hơn so với những người khác. Nguyên nhân là do ban đêm miệng của chúng ta sản xuất ít nước bọt hơn, mà nước bọt lại đóng một vai trò quan trọng trong quá trình làm sạch các mảng bám thức ăn ở răng.
**Uống rượu trắng**
Mọi người có thể ngại uống rượu vang đỏ vì sợ nó sẽ để lại vết bẩn trên răng ngay sau khi uống, và họ thay thế bằng rượu vang trắng. Tuy nhiên, rượu vang trắng xét về lâu dài lại tiềm ẩn nguy cơ mà hỏng hàm răng của bạn. Rượu trắng có tính axit cao, những axit này sẽ ăn mòn men răng, khiến răng dễ bị tổn thương nhất.
**Thở bằng miệng**
Chúng ta thường phải thở bằng đường miệng mỗi khi bị ngạt mũi hay khi tập thể dục. Quá trình này sẽ làm cho miệng bị khô vì mất nước bọt, mà nước bọt lại rất cần thiết trong việc ngăn ngừa sâu răng.
**Uống nước đóng chai**
Nước đóng chai không chứa florua, do đó không có tác dụng ngăn ngừa sâu răng.
**Nhai quá nhiều kẹo cao su**
Kẹo cao su không gây hại cho răng miệng, hơn nữa những loại kẹo có chứa xylitol còn có tác dụng phòng chống sâu răng. Tuy nhiên, nếu bạn nhai quá nhiều kẹo có thể gây kích ứng lên khớp thái dương - hàm, dẫn đến đau đầu, cổ, tai và đau cơ mặt.
**Cắn móng tay**
Cắn móng tay là một thói quen xấu mà chúng ta nên từ bỏ ngay lập tức, vì nó không những làm hỏng móng tay mà còn có hại cho sức khỏe răng miệng. Cắn móng tay làm cho răng hàm trên của bạn bị biến dạng, dần dần sẽ hình thành thói quen hay nghiến răng lúc ngủ.x
**Không dùng ống hút khi uống nước**
Thói quen không dùng ống hút mỗi khi uống nước ngọt hay soda, mà uống nước trực tiếp từ cốc hoặc chai có thể khiến răng bạn có nguy cơ bị sâu về lâu dài do tiếp xúc trực tiếp với chất ngọt. Do đó, bạn hãy tập thói quen uống nước bằng ống hút ngay hôm nay nhé.
**Đánh răng theo chiều ngang**
Các chuyên gia khuyến cáo, cách chải răng tốt nhất giúp chúng ta ngăn ngừa các bệnh nha chu, nướu răng là chải theo đường tròn. Nếu bạn đánh răng theo chiều ngang, men răng sẽ bị mòn.


text:
lượt nghe 24 Được tổng hợp dựa trên số liệu lượt nghe của người dùng trên cả desktop, mobile và smart TV
Vui lòng chọn cụ thể các mục bên dưới để thông báo cho Nghe nhạc Thánh ca biết vấn dề bạn gặp phải đối với bài hát này.
Để thông báo vi phạm bản quyền, vui lòng gửi (To file a copyright infringement notification, please )
Bài hát này không tải được vì lý do bản quyền
Trải nghiệm chất lượng âm thanh tương tự nghe CD gốc với tài khoản Nghe nhạc Thánh ca.
Xem toàn bộ

markdown:
**lượt nghe** 24
Được tổng hợp dựa trên số liệu lượt nghe của người dùng trên cả desktop, mobile và smart TV
Vui lòng chọn cụ thể các mục bên dưới để thông báo cho Nghe nhạc Thánh ca biết vấn dề bạn gặp phải đối với bài hát này.
Để thông báo vi phạm bản quyền, vui lòng gửi (To file a copyright infringement notification, please )
Bài hát này không tải được vì lý do bản quyền
Trải nghiệm
**chất lượng âm thanh** tương tự nghe CD gốc với tài khoản **Nghe nhạc Thánh ca**.
Xem toàn bộ

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes

Server: LiteSpeed


text:
Brothers in Blood: The Lions of Sabi Sand (2015) là bộ phim tài liệu kể về bầy sư tử Mapogo, gồm 6 con sư tử đực, "khét tiếng" nhất Châu Phi.
Các nhà làm phim đã mất 16 năm để bám theo bầy sư tử này. 6 con sư tử này chiếm cứ vùng lãnh thổ rộng lớn hơn bất cứ đàn sư tử nào trước đó. Để bảo vệ cho sự "thống trị" của mình, đàn sư tử này đã giết hơn 100 con sư tử khác một năm. Đó là quy luật tự nhiên nghiệt ngã ở vùng đồng cỏ. Nơi mà chỉ kẻ mạnh mới có thể ở lại.
"Đế chế" Mapogo đã sụp đổ sau hơn 1 thập kỷ hùng bá, nhường đường cho thế lực mới. Thủ lĩnh của bầy sư tử này đã phải ra đi như cách nó từng làm với những con sư tử khác.
Con sư tử già hiên ngang một mình tiến vào lãnh thổ bầy sư tử trẻ gồm 4 con đực. Một cuộc chiến nổ ra và nó đã bị giết một cách tàn nhẫn nhưng cũng đầy oai hùng.
Xem thêm >> Video: Kết thúc bất ngờ của trận chiến nảy lửa giữa hổ và gấu

markdown:
## Brothers in Blood: The Lions of Sabi Sand (2015) là bộ phim tài liệu kể về bầy sư tử Mapogo, gồm 6 con sư tử đực, "khét tiếng" nhất Châu Phi.
Các nhà làm phim đã mất 16 năm để bám theo bầy sư tử này. 6 con sư tử này chiếm cứ vùng lãnh thổ rộng lớn hơn bất cứ đàn sư tử nào trước đó. Để bảo vệ cho sự "thống trị" của mình, đàn sư tử này đã giết hơn 100 con sư tử khác một năm. Đó là quy luật tự nhiên nghiệt ngã ở vùng đồng cỏ. Nơi mà chỉ kẻ mạnh mới có thể ở lại.
"Đế chế" Mapogo đã sụp đổ sau hơn 1 thập kỷ hùng bá, nhường đường cho thế lực mới. Thủ lĩnh của bầy sư tử này đã phải ra đi như cách nó từng làm với những con sư tử khác.
Con sư tử già hiên ngang một mình tiến vào lãnh thổ bầy sư tử trẻ gồm 4 con đực. Một cuộc chiến nổ ra và nó đã bị giết một cách tàn nhẫn nhưng cũng đầy oai hùng.
Xem thêm >>
[Video: Kết thúc bất ngờ của trận chiến nảy lửa giữa hổ và gấu](https://www.nguoiduatin.vn/video-ket-thuc-bat-ngo-cua-tran-chien-nay-lua-giua-ho-va-gau-a372426.html)

Pragma: public

Access-Control-Allow-Methods: GET, HEAD, OPTIONS

Server: VCCloud CDN

Cache-Control: private, max-age=0

X-Cache: BYPASS from VCCloud CDN


text:
TNA Building văn phòng hạng C cho thuê tại đường Ngô Gia Tự phường 4 quận 10 TPHCM vị trí đắc địa
Tòa nhà TNA Building dịch vụ văn phòng cho thuê tại phường 4 quận 10 nhiều ưu đãi, vị trí đắc địa phong thủy tốt. TNA Building là văn phòng cho thuê hạng C tại TPHCM thuộc chuỗi văn phòng cho thuê quận 10 TPHCM, tại đây diện tích cho thuê đa dạng linh hoạt phong thủy tốt view đẹp thoáng... TNA Building văn phòng cho thuê đường Ngô Gia Tự quận 10 TPHCM gần các tuyến đường lớn và quan trọng của quận 10 như: Lý Thái Tổ, Điện Biên Phủ, Lê Hồng Phong... gần khu vực dân cư sầm uất, gần các trung tâm thương mại, thuận lợi cho việc giao thông qua các quận như: Quận 1, quận 3, quận 5, Quận Tân Bình, Bình Thạnh... Ngoài ra tòa nhà TNA Building còn nằm còn nằm gần các tòa nhà lớn của quận 10 như: RES 10 Building, Thiên Nam Building... Office Sài Gòn Công ty dịch vụ cho thuê văn phòng chuyên nghiệp tốt nhất tại TPHCM luôn cung cấp diện tích cho thuê đa dạng nhiều vị trí đẹp giá thuê tốt giúp khách hàng có được văn phòng như ý. Bên cạnh đó chúng tôi còn cung cấp các dịch vụ văn phòng cho thuê trọn gói, văn phòng cho thuê hạng A, văn phòng cho thuê hạng B, văn phòng cho thuê hạng C, văn phòng cho thuê giá rẻ... nhằm đáp ứng nhu cầu thuê khác nhau của tất cả các doanh nghiệp lớn nhỏ. Nếu các bạn muốn tìm văn phòng như ý và có giá thuê tốt nhất, hãy liên hệ ngay với chúng tôi theo hotline 0987.11.00.11 hoặc truy cập vào website https://www.officesaigon.vn/ để được tư vấn tận tình và miễn phí hoàn toàn dịch vụ.
Hiện có 1 tài sản được tìm thấy theo yêu cầu của bạn đang được cho thuê tại OfficeSaigon.vn.
- Chọn đi xem
Tòa nhà TNA Building cho thuê văn phòng Quận 10
Ngô Gia Tự, Quận 10
Diện tích: 30, 50, 55, 100 m2
Hướng: Chưa xác định
Giá thuê: 10.0 USD/m2So sánh

markdown:
# TNA Building văn phòng hạng C cho thuê tại đường Ngô Gia Tự phường 4 quận 10 TPHCM vị trí đắc địa
Tòa nhà
[TNA Building](../toa-nha-tna-building.html) dịch vụ [văn phòng cho thuê tại phường 4 quận 10](../van-phong-cho-thue-khu-vuc-phuong_4-quan_10-10-165.html) nhiều ưu đãi, vị trí đắc địa phong thủy tốt. TNA Building là [văn phòng cho thuê hạng C tại TPHCM](../van-phong-hang-c.html) thuộc chuỗi [văn phòng cho thuê quận 10](../van-phong-cho-thue-quan-10.html) TPHCM, tại đây diện tích cho thuê đa dạng linh hoạt phong thủy tốt view đẹp thoáng... TNA Building [văn phòng cho thuê đường Ngô Gia Tự quận 10 ](../van-phong-cho-thue-duong-ngo-gia-tu-quan-10.html)TPHCM gần các tuyến đường lớn và quan trọng của quận 10 như: Lý Thái Tổ, Điện Biên Phủ, Lê Hồng Phong... gần khu vực dân cư sầm uất, gần các trung tâm thương mại, thuận lợi cho việc giao thông qua các quận như: Quận 1, quận 3, quận 5, Quận Tân Bình, Bình Thạnh... Ngoài ra tòa nhà TNA Building còn nằm còn nằm gần các tòa nhà lớn của quận 10 như: [RES 10 Building](../toa-nha-res-10-building.html), [Thiên Nam Building](../toa-nha-thien-nam-building.html)... Office Sài Gòn Công ty dịch vụ cho thuê văn phòng chuyên nghiệp tốt nhất tại TPHCM luôn cung cấp diện tích cho thuê đa dạng nhiều vị trí đẹp giá thuê tốt giúp khách hàng có được văn phòng như ý. Bên cạnh đó chúng tôi còn cung cấp các dịch vụ [văn phòng cho thuê trọn gói](../thue-van-phong-tron-goi.html), [văn phòng cho thuê hạng A](../van-phong-hang-a.html), [văn phòng cho thuê hạng B](../van-phong-hang-b.html), [văn phòng cho thuê hạng C](../van-phong-hang-c.html), [văn phòng cho thuê giá rẻ](../van-phong-gia-re.html)... nhằm đáp ứng nhu cầu thuê khác nhau của tất cả các doanh nghiệp lớn nhỏ. Nếu các bạn muốn tìm văn phòng như ý và có giá thuê tốt nhất, hãy liên hệ ngay với chúng tôi theo hotline 0987.11.00.11 hoặc truy cập vào website [https://www.officesaigon.vn/](../) để được tư vấn tận tình và miễn phí hoàn toàn dịch vụ.
Hiện có
**1** tài sản được tìm thấy theo yêu cầu của bạn đang được cho thuê tại OfficeSaigon.vn.
-
[Chọn đi xem](javascript:void(0)) [Tòa nhà TNA Building cho thuê văn phòng Quận 10](./toa-nha-tna-building.html)
Ngô Gia Tự, Quận 10
Diện tích: 30, 50, 55, 100 m2
Hướng: Chưa xác định
Giá thuê: 10.0 USD/m2So sánh

Referrer-Policy: no-referrer-when-downgrade

Powered-by: Hoa.Phin 1.1

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Keep-Alive: timeout=1, max=100


text:
3 tuần trước
Cập Nhật Giá Sản Phẩm Túi đeo hông nam
- Hiển thị tất cả
- Giá Tăng Dần
- Giá Giảm Dần
- Bán chạy
- Xem nhiều nhất
- Thương Hiệu
3 tuần trước
Túi tập gym Túi balo Đựng Giày thể thao nam bán Tại Atmshop
3 tuần trước
Túi đeo hông PRADAI – tặng ví da cao cấp
3 tuần trước
Túi đeo hông , túi bao tử , túi đeo chéo , túi đeo ngang hông wanfuniao
3 tuần trước
TÚI ĐEO HÔNG , TÚI ĐEO BỤNG , TÚI ĐEO CHÉO NAM , TÚI ĐỰNG ĐIỆN THOẠI ĐEO THẮT LƯNG
3 tuần trước
[Nhập MA0310 giảm10%, tối đa 30k]TÚI THỂ THAO ĐA NĂNG BLUKANOR ĐEO THẮT LƯNG, ĐEO CHÉO NAM
3 tuần trước
Túi đeo hông | Túi đeo thắt lưng nam, màu đen, màu rằn ri
3 tuần trước
TÚI DA ĐỰNGĐIỆN THOẠI CÀI THẮT LƯNG
3 tuần trước
Túi đeo bụng – đeo hông V-Star hàng cao cấp loại 1
4 tuần trước
Túi đeo chéo nam chống trộm siêu nhẹ (Đen) SN5
4 tuần trước
Ví Passport Đựng Hộ Chiếu (Nâu Đậm) – Tặng Móc Khóa Da
1 tháng trước
[FREESHIP] Túi Đeo Hông Thời Trang V201
1 tháng trước
TÚI ĐEO CHÉO TRƯỚC NGỰC CHẤT DA CAO CẤP CHỐNG NƯỚC- HOT 2018 ( DC07)
1 tháng trước
TÚI ĐEO CHÉO TRƯỚC NGỰC CHẤT DA CAO CẤP CHỐNG NƯỚC- HOT 2018 ( DC07)
2018-07-11 12:25:21Shop bán: pony shop
1 tháng trước
TÚI ĐEO CHÉO CHO NAM DA LỘN (NGANG 25CM* CAO 28CM)
1 tháng trước
[Nhập MA0310 giảm 10%, tối đa 30k] VÍ ĐỰNG ĐIỆN THOẠI CÀI THẮT LƯNG GOLDCORAL CHẤT LIỆU DA BÒ CHÂU ÂU 100%
1 tháng trước
VÍ ĐỰNG ĐIỆN THOẠI CÀI THẮT LƯNG GOLDCORAL CHẤT LIỆU DA BÒ CHÂU ÂU 100%
1 tháng trước
TÚI THỂ THAO ĐA NĂNG BLUKANOR ĐEO THẮT LƯNG, ĐEO CHÉO NAM
1 tháng trước
Túi Đeo Chéo Thời Trang Vuông (Xám) NUT2
1 tháng trước
Ví Passport Đựng Hộ Chiếu (Nâu Đậm) – Tặng Móc Khóa Da
1 tháng trước
Túi đeo chéo 1 QUAI thể thao du lịch chống nước quân đội Mỹ (Đen) TDQ3
1 tháng trước
Túi đeo chéo 1 QUAI thể thao du lịch MUSIC6 (Đen)
1 tháng trước
Túi đeo chéo 1 QUAI thể thao du lịch (Đen) XIN3
2 tháng trước
SFGHOUSE Fashion USB Charging Chest Pack Messenger Shoulder Bags
2018-06-26 18:23:15Shop bán: nguyenmaihue92
2 tháng trước
Cluth cầm tay nam chất đẹp( kèm móc cầm tay)
2018-06-26 18:23:14Shop bán: Balo _Cloth Outlet
2 tháng trước
Adidas Originals Crossbody đeo chéo với vẻ đẹp khéo léo
2 tháng trước
VÍ ĐỰNG ĐIỆN THOẠI CÀI THẮT LƯNG GOLDCORAL CHẤT LIỆU DA BÒ CHÂU ÂU 100% SIZE VỪA
Xem thêm

markdown:
Bàn phím rời
Bút cảm ứng
Ốp lưng & bao da mtb
Apple iPad
Máy tính bảng AMAZON
Máy tính bảng ARCHOS
Máy tính bảng Asus
Máy tính bảng Cutepad
Máy tính bảng khác
Máy tính bảng Kindle
Máy tính bảng Lenovo
Máy tính bảng MASSTEL
Máy tính bảng Xiaomi
Samsung Galaxy Tab
Trong guồng quay cuộc sống hiện nay, nhiều người bận rộn vừa phải đi làm lại vừa phải làm việc nhà bếp núc chăm sóc gia đình. Dường như không còn thời gian chăm sóc cho bản thân. Ở chuyên mục này chúng tôi sẽ hộ trợ các bạn, tiết kiệm chi phí, tiết kiệm thời gian mua đồ, chỉ cần ngồi một chỗ với chiếc máy tính hay điện thoại là bạn có thể mua tất cả các món đồ mà bạn dự định cho cả ngày hôm nay, ngày mai... . Bạn sẽ không phải mất công đến tận nơi bán hàng. Chỉ cần đặt hàng Online là có ngay.
Trong thời buổi hiện nay, việc tập thể thao thường xuyên nâng cao sức khỏe là phần tất yếu của bất kỳ một ai. Chính vì vậy, chuyên mục này sẽ giúp bạn tìm được nhũng món đồ tập luyện với giá rẻ nhất, chất lượng nhất Từ áo ba lỗ, quần short đi xe đạp, tấm lót, áo, giày đi bộ, giày bóng rổ,… đến các thiết bị thể thao như dụng cụ tập luyện tại nhà , xe đạp leo núi, máy chạy bộ,… và hãy truyền đi thông điệp "Vì Cộng đồng khỏe mạnh hãy Tập thể thao hàng ngày"

Set-Cookie: __cfduid=d360cfd65d62c56c9b7ca13488b134cf11534387081; expires=Fri, 16-Aug-19 02:38:01 GMT; path=/; domain=.vannang.net; HttpOnly; Secure

Server: cloudflare


text:
Đường dẫn truy cập
Tới nội dung chính
Tới điều hướng chính
Đi tới "Tìm"
Ngôn ngữ khác
Tìm
Tìm
Nghe
Xem
Trang chủ
Việt Nam
Hoa Kỳ
Biển Đông
Thế giới
Blog
Diễn đàn
Mục
Đời sống
Kinh tế
Khoa học
Sức khoẻ
Văn hoá
Thể thao
Giáo dục
Chuyên đề
World Cup 2018
Bầu cử giữa kỳ 2018
Mừng Xuân Mậu Tuất
APEC Việt Nam 2017
Trịnh Vĩnh Bình vs. Chính phủ Việt Nam
Vụ Trịnh Xuân Thanh
Ngư Dân Việt và Làn Sóng Trộm Hải Sâm
Bên Kia Quốc Lộ: Tiếng Vọng Từ Nông Thôn Mỹ
Thượng đỉnh Mỹ-Việt 2017
30/4: Ngày ấy - Bây giờ
Trump - 100 Ngày Đầu
VOA 75 năm
Bầu cử Hoa Kỳ 2016
Xung đột và Ngoại giao ở Biển Đông
Obama thăm Việt Nam
Học tiếng Anh
Video
Đăng nhập Facebook
Thêm
VOA Vietnamese TV
Chương trình mới nhất
Truyền hình VOA 16/8/18: Quảng Ngãi: Dân phản đối nhà máy rác, chính quyền dọa xử lý ‘nghiêm'
Sắp tới
07:00 - 07:30
Truyền hình vệ tinh VOA
Thêm
VOA Express
Phóng sự
Các chương trình khác
VOA Vietnamese Audio Tube
Chương trình mới nhất
VOA 4 giờ 30 sáng
Sắp tới
22:00 - 23:00
VOA 10 giờ khuya
04:30 - 05:00
VOA 4 giờ 30 sáng
Thêm
Chương trình 4 giờ 30 sáng
Chương trình 10 giờ khuya
Các chương trình khác
Tìm
Tìm
Trước
Kế tiếp
Tin mới
Trước
Kế tiếp
Trực tiếp
Tin tức
Bài viết
Về chương trình
Bấm vào đây để nghe (RA 1.96 MB)
15/11/2007
Embed
Embed
The code has been copied to your clipboard.
The URL has been copied to your clipboard
No media source currently available
0:00
0:00:00
0:00
Đường dẫn trực tiếp
| MP3
Mở player
Liên quan
Tin tức
Niềm Vui Nhỏ - Thanh Thành
Xem chương trình TV
Xem chương trình radio
Back to top
XS
SM
MD
LG

X-UA-Compatible: IE=edge

Cache-Control: public, max-age=291


text:
Hoa Kỳ và Anh đã cho phổ biến một bản dự thảo nghị quyết trong các nước thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, đề nghị một vai trò mở rộng cho tổ chức thế giới này ở Iraq.
Dự thảo phổ biến tối qua đề nghị gia hạn thêm 1 năm nhiệm quyền của Phái bộ Liên Hiệp Quốc hiện hữu ở Iraq.
Nhiệm quyền hiện này hết hạn vào tuần tới. Dự thảo đề nghị cho phép Liên Hiệp Quốc tạo điều kiện cho đối thoại khu vực, kể cả về các vấn đề an ninh biên giới, năng lượng và người tỵ nạn.
Dự thảo cũng kêu gọi Liên Hiệp Quốc 'cố vấn, hỗ trợ và giúp đỡ' trong việc duyệt lại hiến pháp Iraq, trong việc thực thi các điều khoản cũng như khai triển một tiến trình giải quyết các vụ tranh chấp nội bộ.
Phái bộ nhỏ của Liên Hiệp Quốc hiện nay tại Iraq đã giúp tổ chức các cuộc bầu cử, thúc đẩy một cuộc đối thoại trong nước, và phát triển các cơ chế của một chính phủ đại diện cho nhân dân.

Cache-Control: public, max-age=278


text:
Đường dẫn truy cập
Tới nội dung chính
Tới điều hướng chính
Đi tới "Tìm"
Ngôn ngữ khác
Tìm
Tìm
Nghe
Xem
Trang chủ
Việt Nam
Hoa Kỳ
Biển Đông
Thế giới
Blog
Diễn đàn
Mục
Đời sống
Kinh tế
Khoa học
Sức khoẻ
Văn hoá
Thể thao
Giáo dục
Chuyên đề
World Cup 2018
Bầu cử giữa kỳ 2018
Mừng Xuân Mậu Tuất
APEC Việt Nam 2017
Trịnh Vĩnh Bình vs. Chính phủ Việt Nam
Vụ Trịnh Xuân Thanh
Ngư Dân Việt và Làn Sóng Trộm Hải Sâm
Bên Kia Quốc Lộ: Tiếng Vọng Từ Nông Thôn Mỹ
Thượng đỉnh Mỹ-Việt 2017
30/4: Ngày ấy - Bây giờ
Trump - 100 Ngày Đầu
VOA 75 năm
Bầu cử Hoa Kỳ 2016
Xung đột và Ngoại giao ở Biển Đông
Obama thăm Việt Nam
Học tiếng Anh
Video
Đăng nhập Facebook
Thêm
VOA Vietnamese TV
Chương trình mới nhất
Truyền hình VOA 16/8/18: Quảng Ngãi: Dân phản đối nhà máy rác, chính quyền dọa xử lý ‘nghiêm'
Sắp tới
07:00 - 07:30
Truyền hình vệ tinh VOA
Thêm
VOA Express
Phóng sự
Các chương trình khác
VOA Vietnamese Audio Tube
Chương trình mới nhất
VOA 4 giờ 30 sáng
Sắp tới
22:00 - 23:00
VOA 10 giờ khuya
04:30 - 05:00
VOA 4 giờ 30 sáng
Thêm
Chương trình 4 giờ 30 sáng
Chương trình 10 giờ khuya
Các chương trình khác
Tìm
Tìm
Trước
Kế tiếp
Tin mới
Trước
Kế tiếp
Trực tiếp
Mừng Xuân Mậu Tuất
Bài viết
Về chương trình
Thứ Năm 16 tháng 8, 2018
Lịch
Tháng Hai
Tháng Ba
Tháng Tư
Tháng Năm
Tháng Sáu
Tháng Bảy
Tháng Tám
Tháng Chín
Tháng Mười
Tháng Mười Một
Tháng Mười Hai
?
Tháng Tám, 2018
Thứ Hai
Thứ Ba
Thứ Tư
Thứ Năm
Thứ Sáu
Thứ Bảy
Chủ nhật
30
31
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
1
2
23 Tháng 2, 2018
Xem hát tuồng đầu Xuân
22 Tháng 2, 2018
Người Việt hải ngoại gìn giữ truyền thống Tết
21 Tháng 2, 2018
Diễn hành đón Tết tại Los Angeles
21 Tháng 2, 2018
Chinatown ở thủ đô Mỹ mừng Tết Mậu Tuất
15 Tháng 2, 2018
Việt Nam 2017: Một năm nhiều chuyện đáng nhớ
15 Tháng 2, 2018
Người Việt ở Mỹ đón Tết
15 Tháng 2, 2018
Tết với người lao động nghèo
15 Tháng 2, 2018
Thương hồ hoa kiểng trên Bến Bình Đông
15 Tháng 2, 2018
Về quê ăn tết
14 Tháng 2, 2018
Quà Tết cho người nghèo
13 Tháng 2, 2018
Miệt vườn mùa trái cây Tết
13 Tháng 2, 2018
Như lá rụng về cội
Tải thêm
Back to top
XS
SM
MD
LG

Cache-Control: public, max-age=300


text:
Ninh Bình được biết đến như một cố đô Hoa Lư, nơi có rất nhiều di tích lịch sử và địa điểm tham quan nổi tiếng. Cho thuê xe nâng tại Ninh Bình là dịch vụ đi đồng hành cùng các công trình nâng hạ tại và lắp đặt máy tại nơi đây.
Công ty CPTM Thành Nguyên là một trong những công ty cho thuê xe nâng tốt nhất tại Ninh Bình với kinh nghiệm cho thuê xe gần 10 năm cùng đội ngũ kỹ thuật có kinh nghiệm cao. Chúng tôi cam kết mang đến quý khách những dịch vụ số một tại Ninh Bình và các tỉnh lân cận.
Cùng sự phát triển cùng những thành phố khác trên cả nước, Ninh Bình với nhiều năm phát triển nhiều ngành nghề truyền thống và ngành nghề sản xuất đã phát sinh ra vấn đề nhu cầu cho thuê xe nâng tại Ninh Bình là rất cao. Chúng tôi chuyên cung cấp các loại xe nâng của các hãng khác nhau như TCM, Toyota, Komatsu.
Với dịch vụ cho thuê và bán các loại xe nâng tại Ninh Bình. Ngoài ra, chúng tôi có đội ngũ kỹ thuật chuyê bảo trì bảo dưỡng và sửa chữa xe nâng tại Ninh Bình giá rẻ và chuyên nghiệp nhất
Hiện nay cũng có khá nhiều đơn vị và công ty cho thuê xe nâng tại Ninh Bình giá rẻ. Với dịch vụ chuyên nghiệp, mức giá cạnh tranh. Công ty CPTM Thành NGuyên luôn là sự lựa chọn duy nhất khi quý khách có những nhu cầu về xe nâng, xe cẩu tại Ninh Bình.
Xe nâng có nhiều loại, trong đó bạn có thể lựa chọn nhiều loại xe nâng Nhật bãi, là loại xe có độ bền và công suất rất lớn. Với sự hoạt động trơn tru, độ bền cao theo thời gian chúng tôi luôn kiểm tra các loại xe nâng trước khi đưa ra bàn giao và cho thuê, để đảm bảo được xe hoạt động tốt nhất trước khi đưa ra bàn giao cho khách hàng.
Cùng với dịch vụ cho thuê, sửa chữa xe nâng tại Ninh Bình là giải pháp giúp cho quý khách gỡ khó cho những vấn đề trong quá trình thi công xe nâng tại công trường. Vấn đề hỏng hóc của xe nâng xảy ra khi quý khách vận hành sai thao thác ở giai đoạn kiểm tra, hoặc khi thi công lái xe không đúng quy trình, sai thao tác hoặc do lái xe thiếu kinh nghiệm cũng dễ gây ra hiện tượng hỏng hóc bất thường.
Với trường hợp cần xử lý gấp, chúng tôi có thể đưa kỹ thuật đến khắc phục cho quý khách sớm nhất có thể. Trường hợp chưa tìm ra nguyên nhân hoặc chưa có phụ tùng thay thế, chúng tôi cần đưa phương tiện sửa chữa xe nâng của Thành Nguyên để khắc phục và xử lý
Có nhiều nguyên nhân khiến quý khách hàng lựa chọn dịch vụ cho thuê xe nâng của chúng tôi. Đầu tiên kể đến là dịch vụ chuyên nghiệp, lý do thành Nguyên là công ty có rất nhiều năm kinh nghiệm phục vụ dịch vụ xe nâng tại Ninh Bình đã để lại ấn tượng và lòng tin cho các quý khách không riêng chỉ ở Ninh Bình mà còn ở các tỉnh thành khác như Hải Phòng, Nam Định, Hà Nội, Thái bình. Ngoài ra, với mức phí rẻ, cùng với sự phục vụ tận tâm nhiệt tình không quản ngày đêm. Chúng tôi luôn nỗ lực từng ngày để hoàn thiện các công việc do quý khách yêu cầu được tốt nhất.
CÔNG TY CỔ PHẦN THƯƠNG MẠI THÀNH NGUYÊN
Địa chỉ: B16, Ắc Quy, An Đồng, An Dương, Hải Phòng
Điện thoại: 02253.594.168
Hotline: 0906.041.178 – 0906.159.556
Email:
vutienthanh@thanhnguyenjsc.com
Từ khóa: cho thue xe nang tai Ninh Binh, sua chua xe nang tai Ninh Binh

markdown:
Ninh Bình được biết đến như một cố đô Hoa Lư, nơi có rất nhiều di tích lịch sử và địa điểm tham quan nổi tiếng.
[là dịch vụ đi đồng hành cùng các công trình nâng hạ tại và lắp đặt máy tại nơi đây. Cho thuê xe nâng tại Ninh Bình ](https://xepdohaiphong.com/cho-thue-xe-nang-tai-ninh-binh/)
Công ty CPTM Thành Nguyên là một trong những công ty cho thuê xe nâng tốt nhất tại Ninh Bình với kinh nghiệm cho thuê xe gần 10 năm cùng đội ngũ kỹ thuật có kinh nghiệm cao. Chúng tôi cam kết mang đến quý khách những dịch vụ số một tại Ninh Bình và các tỉnh lân cận.
Cho thuê xe nâng tại Ninh Bình
Cùng sự phát triển cùng những thành phố khác trên cả nước, Ninh Bình với nhiều năm phát triển nhiều ngành nghề truyền thống và ngành nghề sản xuất đã phát sinh ra vấn đề nhu cầu
[ là rất cao. Chúng tôi chuyên cung cấp các loại xe nâng của các hãng khác nhau như TCM, Toyota, Komatsu. cho thuê xe nâng tại Ninh Bình](https://xepdohaiphong.com/cho-thue-xe-nang-tai-ninh-binh/)
Với dịch vụ cho thuê và bán các loại xe nâng tại Ninh Bình. Ngoài ra, chúng tôi có đội ngũ kỹ thuật chuyê bảo trì bảo dưỡng và sửa chữa xe nâng tại Ninh Bình giá rẻ và chuyên nghiệp nhất
Cho thuê xe nâng tại Ninh Bình giá tốt nhất
Hiện nay cũng có khá nhiều đơn vị và công ty
[ giá rẻ. Với dịch vụ chuyên nghiệp, mức giá cạnh tranh. Công ty CPTM Thành NGuyên luôn là sự lựa chọn duy nhất khi quý khách có những nhu cầu về xe nâng, cho thuê xe nâng tại Ninh Bình](https://xepdohaiphong.com)
Xe nâng có nhiều loại, trong đó bạn có thể lựa chọn nhiều loại xe nâng Nhật bãi, là loại xe có độ bền và công suất rất lớn. Với sự hoạt động trơn tru, độ bền cao theo thời gian chúng tôi luôn kiểm tra các loại xe nâng trước khi đưa ra bàn giao và cho thuê, để đảm bảo được xe hoạt động tốt nhất trước khi đưa ra bàn giao cho khách hàng.
Dịch vụ Cho thuê xe nâng tại Ninh Bình
Cùng với dịch vụ cho thuê,
[ là giải pháp giúp cho quý khách gỡ khó cho những vấn đề trong quá trình thi công xe nâng tại công trường. Vấn đề hỏng hóc của xe nâng xảy ra khi quý khách vận hành sai thao thác ở giai đoạn kiểm tra, hoặc khi thi công lái xe không đúng quy trình, sai thao tác hoặc do lái xe thiếu kinh nghiệm cũng dễ gây ra hiện tượng hỏng hóc bất thường. sửa chữa xe nâng tại Ninh Bình](https://xepdohaiphong.com)
Với trường hợp cần xử lý gấp, chúng tôi có thể đưa kỹ thuật đến khắc phục cho quý khách sớm nhất có thể. Trường hợp chưa tìm ra nguyên nhân hoặc chưa có phụ tùng thay thế, chúng tôi cần đưa phương tiện sửa chữa xe nâng của Thành Nguyên để khắc phục và xử lý
Có nhiều nguyên nhân khiến quý khách hàng lựa chọn dịch vụ cho thuê xe nâng của chúng tôi. Đầu tiên kể đến là dịch vụ chuyên nghiệp, lý do thành Nguyên là công ty có rất nhiều năm kinh nghiệm phục vụ dịch vụ
[ đã để lại ấn tượng và lòng tin cho các quý khách không riêng chỉ ở Ninh Bình mà còn ở các tỉnh thành khác như Hải Phòng, Nam Định, Hà Nội, Thái bình. Ngoài ra, với mức phí rẻ, cùng với sự phục vụ tận tâm nhiệt tình không quản ngày đêm. Chúng tôi luôn nỗ lực từng ngày để hoàn thiện các công việc do quý khách yêu cầu được tốt nhất. xe nâng tại Ninh Bình](https://xepdohaiphong.com/category/dich-vu/cho-thue-xe-nang/)
CÔNG TY CỔ PHẦN THƯƠNG MẠI THÀNH NGUYÊN
Địa chỉ: B16, Ắc Quy, An Đồng, An Dương, Hải Phòng
Điện thoại: 02253.594.168
Hotline: 0906.041.178 – 0906.159.556
Email:
vutienthanh@thanhnguyenjsc.com
Từ khóa:
[, cho thue xe nang tai Ninh Binh](https://xepdohaiphong.com/cho-thue-xe-nang-tai-ninh-binh/)

X-Litespeed-Cache: miss


text:
Dự đoán kết quả xổ số Bến Tre - Dự đoán KQ XS BTR hôm nay
Thứ ba, ngày 30-12-2014
Xoso.me đưa ra các cặp số Dự đoán kết quả xổ số Bến Tre - Dự đoán KQ XS BTR hôm nay ngày 31/12/2014. Chúc các bạn gặp nhiều may mắn
Xoso.me đưa ra các cặp số Dự đoán kết quả xổ số Bến Tre - Dự đoán KQ XS BTR hôm nay ngày 31/12/2014. Chúc các bạn gặp nhiều may mắn
Thảo luận kết quả xổ số
Thảo luận kết quả xổ số
Tiện ích
Dự đoán kết quả xổ số
Xổ số miền bắc
Xổ số điện toán
Xổ số miền nam
- Xổ số An Giang
- Xổ số Bình Thuận
- Xổ số Tây Ninh
- Xổ số Cà Mau
- Xổ số Đồng Tháp
- Xổ số Bạc Liêu
- Xổ số Bến Tre
- Xổ số Vũng Tàu
- Xổ số Cần Thơ
- Xổ số Đồng Nai
- Xổ số Sóc Trăng
- Xổ số Bình Dương
- Xổ số Trà Vinh
- Xổ số Vĩnh Long
- Xổ số Bình Phước
- Xổ số Hậu Giang
- Xổ số Long An
- Xổ số Đà Lạt
- Xổ số Kiên Giang
- Xổ số Tiền Giang
- Xổ số TP Hồ Chí Minh
Tin mới nhất
- Xe máy va chạm xe tải, cô gái bị cán nát thương tâm
- Container leo lên dải phân cách như xiếc, tài xế may mắn thoát chết
- Container mất thắng lao xuống vực, tài xế và phụ xe thoát chết
- Bắc Ninh: Tai nạn liên hoàn, container húc xe bán tải bẹp dúm
- Va chạm xe đầu kéo, cô gái đi xe máy bị cán tử vong tại chỗ
Thống kê kết quả xổ số
Liên hết hay
-
Nạp tiền điện thoại online nhanh chóng, đơn giản, tiện lợi và được chiết khấu 5-7% mệnh giá thẻ

markdown:
**Dự đoán kết quả xổ số Bến Tre - Dự đoán KQ XS BTR hôm nay**
Thứ ba, ngày 30-12-2014
**Xoso.me đưa ra các cặp số Dự đoán kết quả xổ số Bến Tre - Dự đoán KQ XS BTR hôm nay ngày 31/12/2014. Chúc các bạn gặp nhiều may mắn**
Xoso.me đưa ra các cặp số Dự đoán kết quả xổ số Bến Tre - Dự đoán KQ XS BTR hôm nay ngày 31/12/2014. Chúc các bạn gặp nhiều may mắn
**Thảo luận kết quả xổ số**
**Thảo luận kết quả xổ số**
**Tiện ích**
**Dự đoán kết quả xổ số**
[Xổ số miền bắc](/xsmb-sxmb-xstd-xshn-kqxsmb-ket-qua-xo-so-mien-bac.html)
[Xổ số điện toán](/ket-qua-xo-so-dien-toan.html)
[Xổ số miền nam](/xsmn-sxmn-kqxsmn-ket-qua-xo-so-mien-nam.html)
-
[Xổ số An Giang](/mien-nam/xsag-ket-qua-xo-so-an-giang-p2.html)
-
[Xổ số Bình Thuận](/mien-nam/xsbth-ket-qua-xo-so-binh-thuan-p7.html)
-
[Xổ số Tây Ninh](/mien-nam/xstn-ket-qua-xo-so-tay-ninh-p18.html)
-
[Xổ số Cà Mau](/mien-nam/xscm-ket-qua-xo-so-ca-mau-p8.html)
-
[Xổ số Đồng Tháp](/mien-nam/xsdt-ket-qua-xo-so-dong-thap-p12.html)
-
[Xổ số Bạc Liêu](/mien-nam/xsbl-ket-qua-xo-so-bac-lieu-p3.html)
-
[Xổ số Bến Tre](/mien-nam/xsbt-ket-qua-xo-so-ben-tre-p4.html)
-
[Xổ số Vũng Tàu](/mien-nam/xsvt-ket-qua-xo-so-vung-tau-p22.html)
-
[Xổ số Cần Thơ](/mien-nam/xsct-ket-qua-xo-so-can-tho-p9.html)
-
[Xổ số Đồng Nai](/mien-nam/xsdn-ket-qua-xo-so-dong-nai-p11.html)
-
[Xổ số Sóc Trăng](/mien-nam/xsst-ket-qua-xo-so-soc-trang-p17.html)
-
[Xổ số Bình Dương](/mien-nam/xsbd-ket-qua-xo-so-binh-duong-p5.html)
-
[Xổ số Trà Vinh](/mien-nam/xstv-ket-qua-xo-so-tra-vinh-p20.html)
-
[Xổ số Vĩnh Long](/mien-nam/xsvl-ket-qua-xo-so-vinh-long-p21.html)
-
[Xổ số Bình Phước](/mien-nam/xsbp-ket-qua-xo-so-binh-phuoc-p6.html)
-
[Xổ số Hậu Giang](/mien-nam/xshg-ket-qua-xo-so-hau-giang-p13.html)
-
[Xổ số Long An](/mien-nam/xsla-ket-qua-xo-so-long-an-p16.html)
-
[Xổ số Đà Lạt](/mien-nam/xsdl-ket-qua-xo-so-da-lat-p10.html)
-
[Xổ số Kiên Giang](/mien-nam/xskg-ket-qua-xo-so-kien-giang-p15.html)
-
[Xổ số Tiền Giang](/mien-nam/xstg-ket-qua-xo-so-tien-giang-p19.html)
-
[Xổ số TP Hồ Chí Minh](/mien-nam/xshcm-ket-qua-xo-so-thanh-pho-ho-chi-minh-p14.html)
**Tin mới nhất** [Xe máy va chạm xe tải, cô gái bị cán nát thương tâm](https://xoso.me/tin-tuc/xe-may-va-cham-xe-tai-co-gai-bi-can-nat-thuong-tam-n7023.html) [Container leo lên dải phân cách như xiếc, tài xế may mắn thoát chết](https://xoso.me/tin-tuc/container-leo-len-dai-phan-cach-nhu-xiec-tai-xe-may-man-thoat-chet-n7022.html) [Container mất thắng lao xuống vực, tài xế và phụ xe thoát chết](https://xoso.me/tin-tuc/container-mat-thang-lao-xuong-vuc-tai-xe-va-phu-xe-thoat-chet-n7021.html) [Bắc Ninh: Tai nạn liên hoàn, container húc xe bán tải bẹp dúm](https://xoso.me/tin-tuc/bac-ninh-tai-nan-lien-hoan-container-huc-xe-ban-tai-bep-dum-n7020.html) [Va chạm xe đầu kéo, cô gái đi xe máy bị cán tử vong tại chỗ](https://xoso.me/tin-tuc/va-cham-xe-dau-keo-co-gai-di-xe-may-bi-can-tu-vong-tai-cho-n7019.html)
## Thống kê kết quả xổ số
**Liên hết hay**
-
Nạp tiền điện thoại online nhanh chóng, đơn giản, tiện lợi và được chiết khấu 5-7% mệnh giá thẻ