text:
Đế quốc La Mã Thần thánh
Đế quốc La Mã Thần Thánh (tiếng Latinh: Sacrum Romanum Imperium; tiếng Đức: Heiliges Römisches Reich; tiếng Anh: Holy Roman Empire), còn được gọi là Thánh chế La Mã[2], là tên gọi chính thức của một Đế quốc có lãnh thổ rộng lớn đa sắc tộc, mà chủ yếu là người Đức, tồn tại từ cuối thời Trung cổ cho đến năm 1806. Tên của đế quốc bắt nguồn từ yêu sách của các Hoàng đế La Mã Đức vào thời Trung cổ, muốn tiếp tục truyền thống của đế chế La Mã cổ và hợp pháp hóa quyền cai trị như là thánh ý của Thiên Chúa trong Kitô giáo. Lãnh thổ chủ yếu của Đế quốc gồm Vương quốc Đức, Vương quốc Bohemia, Vương quốc Burgundy, Vương quốc Ý và nhiều lãnh thổ, công quốc lớn nhỏ khác.
Đế quốc thành hình vào năm 962, khi Otto I Đại Đế thuộc dòng họ Liudolfinger được Giáo hoàng trao Đế miện từ Vương quốc Frank Đông thuộc dòng họ Nhà Carolingien. Từ năm 1157, đế quốc này có tên là Sacrum Imperium và vào năm 1254, lần đầu tiên tên Sacrum Romanum Imperium được chứng minh trong một văn kiện. Trong thế kỷ 15 và thế kỷ 16 danh hiệu được bổ sung thêm dòng Dân tộc Đức, trở thành Đế quốc La Mã Thần Thánh Dân tộc Đức (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nationen). Đế quốc La Mã Thần Thánh Dân tộc Đức tan vỡ khi Hoàng đế Franz II (1792-1806) thuộc dòng họ Nhà Habsburg từ bỏ Đế miện vào ngày 6 tháng 8 năm 1806, trở thành Hoàng đế đầu tiên của Đế quốc Áo. Trong nghiên cứu lịch sử, đế quốc này cũng còn được gọi là Đế chế Cũ (Altes Reich) từ vài năm nay.
Vào thời kì thịnh vượng trong thế kỷ 12, Đế quốc này bao gồm lãnh thổ rộng lớn của các nước Đức, Áo, Thụy Sĩ, miền đông nước Pháp, Bỉ, Hà Lan, miền tây Ba Lan, Cộng hòa Séc và Ý hiện nay. Sau cuộc Chiến tranh Ba mươi năm, đế quốc này bị suy yếu. Dưới triều Nhà Habsburg, Các Hoàng đế của đế quốc đóng đô ở Viên - thủ đô của nước Áo hiện nay.
Mục lục
Đặc tính của đế chế[sửa | sửa mã nguồn]
Đế quốc La Mã Thần Thánh thành hình từ Vương quốc Frank Đông. Đế quốc là một hình thể siêu quốc gia, chưa từng phát triển thành một quốc gia dân tộc như Pháp hay Anh và từ các lý do lịch sử cũng không bao giờ muốn được hiểu như thế.
Quyền lực cai trị của đế quốc không nằm hoàn toàn trong tay của hoàng đế mà cũng không nằm hoàn toàn trong tay của các tuyển hầu tước hay của một tập thể như Quốc hội Đế chế. Đế quốc không phải là một quốc gia liên bang và cũng không phải là một liên minh của nhiều quốc gia. Đế quốc không phải là một đất nước do tầng lớp quý tộc cai trị nhưng cũng không nằm trong tay của một tập đoàn cai trị. Mặc dù vậy, Đế quốc lại kết hợp những đặc điểm của các hình thức quốc gia này. Lịch sử của Đế quốc mang nhiều ảnh hưởng của cuộc tranh cãi về tính chất của nó.
Hoàng đế được bầu lên bởi các tuyển hầu tước (Anh ngữ: Elector, tiếng Đức:Kurfürst), là những người có quyền bầu hoàng đế, trong thế kỷ 13 bao gồm bá tước của vùng Kurpfalz, công tước Sachsen, bá tước Brandenburg, vua của Böhmen (Bohemia) và các tổng giám mục của Mainz, Köln và Trier. Đến thế kỷ 17 thì lại có thêm 2 tuyển hầu:
- Năm 1623 công tước của Bayern lên thay bá tước của Pfalz, tuy nhiên vào năm 1648 thì chức này lại được quyền bầu trở lại.
- Năm 1692 công tước của Braunschweig-Lüneburg (Hannover) cũng trở thành tuyển hầu.
- Sau khi bá tước Pfalz bei Rhein được thừa hưởng phần đất của Bayern vào năm 1777, thì không còn tuyển hầu Pfalz nữa. Sau đại hội cuối cùng của đế quốc vào năm 1803 thì cả 3 tổng giám mục Köln, Trier và Mainz không còn là tuyển hầu. 2 công tước của Salzburg, và Wüttemberg cũng như 2 bá tước của Baden, và Hessen-Kassel trở thành tuyển hầu. Trước đây phe Công giáo chiếm đa số trong các tuyển hầu, thì bây giờ lại ngược lại: 6 tuyển hầu theo đạo Kháng cách (Sachsen, Brandenburg, Hannover, Württemberg, Baden, Hessen-Kassel) trong khi chỉ có 4 vị Công giáo (Pfalz-Bayern, Böhmen, Salzburg, Kurerzkanzler). Tuy nhiên sự thay đổi này không còn ảnh hưởng nhiều đến chính trị của đế quốc. Chỉ 3 năm sau đó, khi các công quốc thành lập Liên minh vùng Rhein (Rheinbund) hoàng đế Franz II đã từ bỏ ngai vàng đế quốc. Kể từ đó không còn đế quốc này nữa, cũng như là không còn chức vị tuyển hầu.
Các công quốc thường là những lãnh thổ nhỏ được trị vì bởi người có tước hiệu như bá tước, công tước, hoàng thân v.v... thường là cha truyền con nối nhưng có nơi do hoàng đế chỉ định. Các công quốc khác biệt nhiều về mặt tổ chức và phân chia quyền lực, ví dụ công quốc của công tước có vị thế cao hơn của bá tước, công quốc của tuyển hầu có vị thế cao hơn của công tước... Công quốc mạnh có lãnh thổ rộng, quân đội hùng hậu và được nhiều quyền tự chủ nên có vị thế không thua một quốc gia có vua.
Các lãnh chúa nắm mọi quyền quyết định tôn giáo nào thần dân của họ phải theo, bao nhiêu quân công quốc của họ có quyền huy động, ngay cả quyền quyết định trong thời chiến: về phe với Hoàng đế, hoặc chống lại Hoàng đế, hoặc giữ trung lập. Khi liên quan đến sách lược trọng đại, họ phớt lờ mối dây liên hệ giữa họ và Hoàng đế. Họ, hoặc người đại diện của họ, tham gia vào Hội đồng Đế quốc, khởi đầu là cơ quan lập pháp, sau đó giờ chỉ có chức năng tham khảo và trang trí. Hoàng đế phải thông qua Hội đồng để ban hành luật, và những buổi thảo luận ít khi đạt sự nhất trí vì tranh cãi kéo dài không dứt.
Dù cho tước hiệu là hư danh, Hoàng đế không phải là vô nghĩa. Sức mạnh của Hoàng tộc Habsburg, ngân sách, quân đội là tập hợp thêm từ các vương quốc dưới quyền cai trị của Hoàng tộc: Áo, Bohemia, Moravia, Silesia, Hungary, và những lãnh thổ linh tinh rải rác cùng khắp. Trong thời kỳ hùng mạnh, Hoàng đế còn kiêm nhiệm Đại công tước Áo, vua của Bohemia và vua của Hungary.
Áo là trung tâm và Viên là con tim của thế giới Habsburg. Đây là một thế giới vỹ đại, một thế giới Công giáo, một thế giới có truyền thống đạo đức cao, được lãnh đạo bởi các giáo sĩ dòng Tên - những người có cuộc sống rất đạo đức. Các nghi lễ truyền thống ở đây được tổ chức rất là trọng đại, nghiêm trang, vì các giáo sĩ mong muốn người dân và cả quân vương phải sống đạo đức và biết kính trọng Đức Chúa Trời. Họ trấn an các quân vương rằng "mọi chuyện đã được định đoạt bởi Thượng đế. Do đó các quân vương phải biết chăm chỉ cầu nguyện để Thượng đế soi sáng và giúp đỡ họ".
Mọi chi tiết trong đời sống hàng ngày của Hoàng đế ở triều đình đế quốc được đặt ra để thể hiện địa vị cao cả của ông. Trong các gian phòng và các hành lang của cung điện cổ tên là Hofburg, hoàng đế là đối tượng cho nghi thức chặt chẽ. Mỗi khi Hoàng đế và gia đình ông đi qua, triều thần phải cúi đầu thật thấp và quỳ một gối xuống. Khi tên của ông được thốt ra, ngay cả lúc ông đang ở trong một gian phòng khác, những người nghe được phải thực hiện nghi lễ tương tự. Khi ông dùng bữa một mình, thức ăn ông của ông được chuyền qua 24 bàn tay trước khi được đưa đến bàn ăn hoàng gia. Khi rót rượu cho ông, người phục dịch phải quỳ trên một đầu gối.
Trung tâm của lễ nghi rườm rà như thế là Cung điện Hofburg, gồm những kiến trúc lộn xộn được xây dựng qua nhiều thế kỉ, được nối với nhau bằng những hành lang và cầu thang âm u, những khoảng sân nhỏ bé và lối đi rộng. Trong khối hỗn độn của đá và gạch này, vị Hoàng đế, triều đình của ông gồm khoảng 2.000 nhà quý tộc và 30.000 thị thần chen chúc nhau trong vô số văn phòng chính phủ, một nhà bảo tàng và ngay cả một bệnh viện.
Năm 1519, Karl V, vốn là vua Tây Ban Nha thuộc dòng họ Habsburg trở thành hoàng đế La Mã Thần Thánh (1519-1556). Dưới thời ông, Đế quốc La Mã Thần Thánh trở thành một trong những quyền lực mạnh nhất thế giới. Khi thoái vị vào năm 1556, Karl V truyền ngôi hoàng đế người em trai, hoàng đế Ferdinand I (1556-1564) và truyền ngôi vua Tây Ban Nha cho người con, Felipe II.
Thật ra, sự hỗn độn của triều đình cũng là biểu trưng cho sự hỗn độn của cả đế quốc: không bao giờ có mối kết dính các cơ quan với nhau. Hoàng đế Leopold I (1658-1705) của nhà Habsburg, là một ông vua thiếu quyết đoán. Nhút nhát, thiếu nhiệt huyết, ông chỉ biết lắng nghe ý kiến của cận thần rồi suy đi nghĩ lại về các đề xuất trái ngược nhau mà không biết chắc chắn phải quyết định thế nào. Vào thập kỉ 1690, ông đã thành lập vô số ủy ban, tất cả đều kình chống nhau một cách im lìm nhưng dữ dội sau lưng ông. Sách lược thành hình chỉ do mặc định. [cần dẫn nguồn]
Trong thâm tâm, Leopold I (1640-1705) và hai người con kế vị ông, Joseph I (1705-1711 - người đương thời với hai vị vua nổi tiếng ở châu Âu: Pyotr I của Nga tức Pyotr Đại đế và vua Louis XIV của Pháp) và Karl VI (1711-1740), đều không tin rằng nền hành chính hỗn độn là khiếm khuyết cốt lõi của đế quốc họ trị vì. Trải qua gần một thế kỷ, cả ba vị hoàng đế đều cho rằng việc quản trị hành chính chỉ là thứ yếu so với đức tin vào Thượng đế và sự ủng hộ của Công giáo. Nếu Thượng đế hài lòng với họ, Người sẽ phù hộ cho Hoàng tộc này mãi trường tồn và phồn vinh. Đây là cơ sở cho lí thuyết chính trị và phương thức quản trị khác đời của họ: ngai vàng và đế quốc đã được Thượng đế định đoạt. Đây là 1 trong những nguyên nhân chính khiến đế quốc suy thoái sau này. [cần dẫn nguồn]
Dưới triều đại lâu dài của Leopold, dù hoàng đế thiếu năng lực và bộ máy triều đình cứng nhắc, vị thế của đế quốc trong thực tế lại lên cao. Đấy có thể là do Chúa phù hộ như Leopold vẫn tin tưởng, nhưng trực tiếp hơn, trong những năm này, tương lai và quyền lực của Hoàng đế Leopold II dựa trên lưỡi gươm sáng loáng của Hoàng thân Eugène của Savoie. Ông là Thống chế của Đế quốc, Tổng Tư lệnh quân đội của đế chế, cùng với John Churchill, Quận công Marlborough thứ nhất và vua Karl XII của Thụy Điển là ba nhà cầm quân tài ba nhất trong giai đoạn này ở châu Âu. Vào năm 1734, ông là vị thống soái lừng danh nhất của châu Âu.[3]
Bình thường Hoàng đế không cho phép lãnh chúa nào xưng làm vua, vì như thế có ý nghĩa vị trí gần ngang bằng Hoàng đế. Tuy thế, khi một lãnh chúa cảm thấy mình đủ mạnh thì muốn xưng vương, chỉ có điều còn e ngại nên vẫn phải xin hoàng đế phong cho. Đây là trường hợp của tuyển hầu Friedrich III (1657-1713), người có tham vọng rộng lớn nhằm biến công quốc của ông thành một vương quốc, sau này gọi là nước Phổ, và ông xưng là vua Friedrich I của Phổ năm 1701. Để được Hoàng đế phong làm vua, Friedrich dựa trên lý lẽ đất đai ông chiếm được là từ Thụy Điển,[cần dẫn nguồn] và cũng dựa trên sức ép của nước ngoài, như Pyotr Đại đế. [cần dẫn nguồn]
Tóm lại, Đế quốc La Mã Thần Thánh bao trùm nhiều lãnh thổ như một "liên hiệp" và tạo ra khuôn khổ luật lệ cho cuộc chung sống của những vị lãnh chúa. Các công tước và hầu tước trên thực tế là tự chủ nhưng lại không có chủ quyền này, công nhận vị hoàng đế như là người đứng đầu đế chế, ít nhất là về mặt tư tưởng và phải tuân theo các đạo luật đế chế, tòa án đế chế và các nghị quyết của quốc hội đế chế nhưng đồng thời cũng thông qua việc lựa chọn hoàng đế, đại hội đế chế và các đại diện tầng lớp khác mà tham gia vào chính sách của đế chế và đã có thể tạo ảnh hưởng cho chính mình.
Thời kỳ suy thoái[sửa | sửa mã nguồn]
Một loạt trận chiến trong giai đoạn 1618-1648, mà các sử gia gọi là Chiến tranh Ba mươi Năm, diễn ra trên những lãnh thổ của người Đức. Khởi đầu, cuộc chiến chủ yếu dựa trên xung đột tôn giáo giữa các phe nhóm Công giáo và Tin Lành trong Phong trào Cải cách. Dần dà, cuộc chiến lan rộng giữa một bên là những hoàng thân người Đức và bên kia chủ yếu là Thụy Điển và Pháp muốn hạn chế quyền lực của Đế quốc La Mã thần Thánh. Chiến tranh Ba mươi năm là một trong những cuộc chiến gây tàn phá nặng nề nhất trong lịch sử châu Âu. Đây cũng là cuộc chiến tôn giáo cuối cùng ở châu Âu khiến cho Đế quốc bị tàn phá nặng nề, nhiều thành thị và vùng nông thôn bị san bằng, dân số suy giảm. Ước lượng có một phần ba người Đức bỏ mạng trong cuộc chiến tàn bạo này.
Kết thúc cuộc chiến này là một số hòa ước gọi là Hòa ước Westfalen, chủ yếu là Hòa ước Tây Ban Nha ngày 30 tháng 1 năm 1648 để chấm dứt chiến tranh và hòa ước ngày 24 tháng 10 năm 1648 giữa Hoàng đế Ferdinand III (1637-1657), một số hoàng thân người Đức, cùng Pháp và Thụy Điển. Hòa ước Westfalen được các sử gia ghi nhận là cột mốc bắt đầu kỷ nguyên lịch sử hiện đại.
Chiến tranh Ba mươi Năm và Hòa ước Westfalen năm 1648 mang đến tai họa cuối cùng cho Đế quốc La Mã thần Thánh của người Đức, khiến cho đế quốc này không bao giờ hồi phục hoàn toàn. Hòa ước Westfalen gây tai hại cho tương lai nước Đức ngang bằng với thiệt hại từ cuộc chiến. Các hoàng thân người Đức được công nhận để trị vì từng mảnh đất nhỏ – khoảng 350 mảnh đất như thế – trong khi Hoàng đế chỉ có hư vị. Trào lưu cải tổ quét qua Đức vào cuối thế kỷ 15 và đầu thế kỷ 16 bị dập tắt. Trong thời kỳ ấy, các thành phố lớn được hưởng nền độc lập, chế độ phong kiến đã ra đi, nghệ thuật và mậu dịch phát triển, nông dân Đức có nhiều quyền tự do hơn là ở Anh và Pháp. Thật ra, có thể nói vào đầu thế kỷ 16, Đức là một trong những cái nôi của nền văn minh châu Âu.
Bây giờ, sau Hòa ước Westfalen, Đế quốc bị thụt lùi. Chế độ nông nô không những được tái lập, mà còn phát triển rộng ra thêm ở những vùng trước kia không có nông nô. Các thị trấn mất quyền tự chủ. Vua chúa bóc lột nông dân, công nhân, ngay cả giới trung lưu, hạ họ xuống thành hạng tôi tớ. Nền giáo dục và nghệ thuật chấm dứt. Các nhà cai trị tham lam không màng gì đến tinh thần quốc gia Đức, sẵn sàng dập tắt mọi biểu hiệu của tinh thần này trong dân chúng. Nền văn minh bị đình trệ khắp Đế quốc.
Đế quốc không bao giờ phục hồi từ cơn xuống dốc ấy. Đầu óc người Đức dần dà nhiễm tư tưởng dễ chấp nhận sự chuyên chế, phục tòng một cách mù quáng đối với những ông vua ti tiện. Ý tưởng dân chủ, hoặc chế độ cai trị qua nghị viện, nở rộ ở Anh và Pháp nhưng lại tắt ngấm ở Đức. Sự chậm tiến về chính trị như thế, cộng thêm tình trạng chia rẽ và cô lập khỏi những trào lưu tư tưởng và phát triển, đã khiến cho Đức lùi lại phía sau những nước Tây Âu khác. Vào thập niên 1730, liên quân Nga - Áo - Phổ lâm chiến với Pháp trong cuộc Chiến tranh Kế vị Ba Lan, dù cả hai bên đều không tích cực tham chiến nhưng rồi Pháp là nước thất bại.[4] Sau khi Vương công Eugène xứ Savoie qua đời, Quân đội Đế quốc cũng suy yếu, bị đánh tan tác trong một cuộc chiến tranh với quân Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman.[5]
Vào ngày 16 tháng 12 năm 1740, vua nước Phổ là Friedrich II (còn gọi là Friedrich Độc Đáo hay Friedrich Đại Đế[6]) kéo 27 nghìn quân rời khỏi xứ Brandenburg đi đánh tỉnh Silesia của Vương triều Habsburg. Tỉnh Silesia được phòng thủ rất yếu ớt. Dù thời tiết xấu, Quân đội Phổ nhanh chóng chinh phạt toàn bộ tỉnh Silesia, và chỉ phải chống chọi với sự chống trả chẳng tới nơi tới chốn của Quân đội Áo. Thủ phủ của tỉnh là Breslau đã rơi vào tay vua Friedrich II. Quyết định này là của chính ông, khi nhà vua không nghe lời khuyên can của những vị cận thần tài năng. Cuộc chinh phạt tỉnh Silesia đã thay đổi hoàn toàn sự cân bằng quyền lực trong Đế quốc La Mã Thần Thánh và đưa nước Phổ lên hàng liệt cường - điều này đồng nghĩa với việc họ sẽ phải đối phó với hiểm nguy,[7] và mở ra những năm tháng thù hằn kịch liệt giữa hai quốc gia hùng mạnh nhất của Đế quốc La Mã Thần Thánh là Phổ và Áo.[8]
Sau một loạt chiến bại của Quân đội Áo trong cuộc chiến tranh Silesia (dù Triều đình Habsburg có tìm cách liên minh với Anh Quốc[9]), nhà vua nước Phổ giữ được tỉnh Silesia.[10] Trước sự phát triển cường thịnh của nước Phổ, nước Áo phải thiết lập liên minh với Đế quốc Nga và Pháp. Nhưng, do nghĩ rằng Lãnh địa Tuyển hầu tước Sachsen đã liên minh với Áo (thực chất là không phải vậy) đương kim Quốc vương Friedrich II Đại Đế ra tay trước, ông xua quân đánh xứ Sachsen (1756). Cuộc Chiến tranh Bảy năm bùng nổ.[11] Liên quân chống Phổ còn lôi kéo được cả quân Thụy Điển, vì họ mong muốn chiếm tỉnh Pomerania từ tay nước Phổ.[12] Trong trận Rossbach (1757), quân Phổ đánh tan tác Quân đội Đế quốc La Mã Thần Thánh và quân Pháp; trận đánh này trở thành một chiến thắng gây ấn tượng rất lớn của vua Friedrich II Đại Đế.[13] Kể từ thời Hoàng đế Charlemagne, chưa bao giờ dòng giống Teuton lại đại phá quân Pháp trong một trận đánh vinh quang như thế, do đó không những nhân dân Phổ mà toàn thể dân tộc Đức đều vui sướng trước chiến thắng của vua Friedrich II Đại Đế.[14] Vai trò của quân Pháp cũng lu mờ hẳn trong liên quân chống Phổ tại vùng Trung Âu với thất bại của họ.[15] Cuối cùng, sau những năm tháng đấu tranh quyết liệt của quân và dân Phổ, liên quân chống Phổ lần lượt tan rã,[16] Nga và Thụy Điển đều tái lập hòa bình vào năm 1762,[17] Pháp và Áo cũng tái lập hòa bình vào năm 1763. Trong khi vua Friedrich II Đại Đế giữ được nước thì Vương triều Habsburg đã kiệt quệ.[18]
Theo đại thi hào người Đức Johann Wolfgang von Goethe, vua Friedrich II Đại Đế giờ đây không chỉ rất được lòng nhân dân Phổ mà còn nhân dân các vùng đất Đức khác nữa.[19] Với thất bại của nền quân chủ Habsburg trong các cuộc chiến tranh nêu trên, và sự phát triển lớn mạnh của nền quân chủ Phổ, thì Triều đình Habsburg phải tiến hành cải cách. Trong cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ nhất (1772), Vương quốc Phổ còn thu được nguồn lợi lớn đến mức Nữ hoàng Áo là Maria Theresia phải khóc.[20] Hoàng đế Joseph II có mong muốn biến nền quân chủ Habsburg thành một quốc gia thống nhất. Ông ta cũng nhiệt huyết noi theo những cải cách của đương kim Quốc vương Friedrich II Đại Đế nước Phổ.[21] Trong các năm 1778 - 1779, ông ta lập mưu chiếm đất của xứ Bayern, nhưng lại bị vua Friedrich II Đại Đế đẩy lùi trong cuộc Chiến tranh Kế vị Bayern.[22] Khi Hoàng đế Joseph II lại muốn chiếm xứ Bayern vào thập niên 1780, nhà vua nước Phổ thiết lập "Liên minh các Vương hầu" (1785) với các Vương hầu người Đức trong Đế quốc La Mã Thần Thánh, bảo vệ được họ thoát khỏi những tham vọng của đương kim Hoàng đế.[23] Nhà vua nước Phổ trở thành "kẻ hủy diệt vĩ đại của Đế quốc".[24]
Vào năm 1806, Đế quốc La Mã Thần Thánh bị xóa bỏ.[25]
Các hoàng đế Đế quốc La Mã Thần Thánh[sửa | sửa mã nguồn]
Hoàng đế La Mã Thần thánh (Romanorum Imperator) là danh hiệu cho người đứng đầu Đế quốc, được trao bởi Giáo hoàng. Trên danh nghĩa, Hoàng đế là người bảo hộ cho Giáo hoàng và Giáo hội Công giáo Rôma.
Từ khi Otto I Đại đế đăng quang năm 962, đến khi Franz II, Thánh đế La Mã thoái vị, tổng cộng có 34 vị Hoàng đế. Đặc biệt có Nhà Habsburg và sự thông gia Nhà Habsburg-Lorraine đã có 16 vị quân chủ nắm Đế miện của Đế quốc, là dòng họ quyền lực nhất từng cai trị Đế quốc.
Ý niệm về sự tiếp nối[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi Đế quốc La Mã thần Thánh bị giải tán (ứng với câu châm biếm của Voltaire để mô tả thực trạng: không phải thần Thánh, không phải La Mã, mà cũng không phải là đế quốc), người Đức vẫn còn vọng tưởng về một đế quốc nối tiếp sau này.
- Đế chế I là ý niệm gán cho Đế quốc La Mã thần Thánh.
- Đế chế II là ý niệm gán cho Đế quốc Đức (1871-1918) tiếp theo.
- Đế chế III là ý niệm của những người theo Đảng Quốc xã do Adolf Hitler làm Lãnh tụ.
Sau Thế chiến thứ nhất 1914-1918, Hòa ước Versailles cắt nhiều vùng đất (mà Đức chiếm từ các nước láng giềng) để trả lại cho các nước này. Người dân Đức muốn phục hồi lại lãnh thổ nước Đức theo đường ranh giới năm 1914.
Tuy nhiên, Hitler còn muốn đi xa thêm. Trong quyển sách Mein Kampf (Cuộc tranh đấu của tôi) trình bày tư tưởng và cương lĩnh của ông về Đế chế III một khi ông ta lên nắm quyền, Hitler viết:
- Đòi hỏi phục hồi đường ranh giới năm 1914 là vô lý... Trên thực tế, đường ranh giới như thế là không toàn vẹn theo nghĩa quy tụ mọi người gốc Đức, và cũng không hợp lý nếu xét về thực tế địa lý–quân sự... Có thể chọn năm làm mẫu trong lịch sử Đức, và việc phục hồi những điều kiện ở thời điểm đó phải là mục tiêu cho đường lối ngoại giao.
Năm làm mẫu của Hitler là 6 thế kỷ trước, khi người Đức trị vì Đế quốc La Mã thần Thánh đẩy các chủng tộc Slav (Chú giải 1: ) về hướng Đông. Bây giờ, phải tiếp tục đẩy họ về hướng Đông xa hơn.
- Vì thế, những người Quốc xã chúng ta... phải tiếp tục sự nghiệp dang dở 600 năm về trước...
Nói tóm lại, Hitler muốn phục hồi lãnh thổ nước Đức được rộng lớn như Đế quốc La Mã thần Thánh.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Chú giải 1: Slav là những chủng tộc phân bố ở Đông Âu và Trung Âu, bán đảo Balkan, và quá dãy núi phía châu Á. Nhánh miền Đông gồm những chủng tộc Nga, Belarus, Ukraine; nhánh miền Tây gồm những chủng tộc Ba Lan, Séc, Slovak; và nhánh miền Nam gồm những chủng tộc Slovenia, Serb-Croatia, Macedonia, và Bulgari. Hitler xem các chủng tộc Slav là ở mức hạ đẳng so với dân tộc Đức.
- ^ Names of the Holy Roman Empire in other languages:
- tiếng Latinh: Sacrum Romanum Imperium
- tiếng Đức: Heiliges Römisches Reich
- tiếng Ý: Sacro Romano Impero
- ^ Die lateinischen Namensformen variieren, siehe etwa Klaus Herbers, Helmut Neuhaus: Das Heilige Römische Reich. 2. Aufl. Köln [u. a.] 2006, S. 2.
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 37
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 187
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 79
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 225
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 183
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 286
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 91
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 194
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 199
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 200
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 202
- ^ H. W. Koch, History of Prussia, trang 127
- ^ H. W. Koch, History of Prussia, trang 126
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 204
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 205
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 206
- ^ a ă H. W. Koch, History of Prussia, trang 138
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 192
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 212
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 216
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 217
- ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 199
- ^ Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, trang 296
Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Heinz Angermeier, Das Alte Reich in der deutschen Geschichte. Studien über Kontinuitäten und Zäsuren, München 1991
- Karl Otmar Freiherr von Aretin, Das Alte Reich 1648–1806. 4 vols. Stuttgart, 1993–2000
- Peter Claus Hartmann, Kulturgeschichte des Heiligen Römischen Reiches 1648 bis 1806. Wien, 2001
- Georg Schmidt, Geschichte des Alten Reiches. München, 1999
- James Bryce, The Holy Roman Empire. ISBN 0-333-03609-3
- Jonathan W. Zophy (ed.), The Holy Roman Empire: A Dictionary Handbook. Greenwood Press, 1980
- Deutsche Reichstagsakten
- George Donaldson, Germany: A Complete History. Gotham Books, New York 1985
- Christopher M. Clark, Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947, Harvard University Press, 2006. ISBN 0-674-02385-4.
- Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, University of California Press, 1968.
- H. W. Koch, History of Prussia, Dorset Press, 1987.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- The constitutional structure of the Reich
- Das Heilige Reich (German Museum of History, Berlin)
- List of Wars of the Holy Roman Empire
- Deutschland beim Tode Kaiser Karls IV. 1378 (Germany at the death of emperor Charles IV.) taken from "Meyers Kleines Konversationslexikon in sechs Bänden. Bd. 2. Leipzig u. Wien: Bibliogr. Institut 1908", map inserted after page 342
- Books and articles on the Reich
- The Holy Roman Empire

markdown:
# Đế quốc La Mã Thần thánh
|
|
|không có kinh đô chính thức
|
(kinh đô chuyển dời theo thời kỳ)
Ngôn ngữ |Vua bầu lên từ chư hầu
|Thời đại lịch sử |Trung đại
|| -
|
Hoàng đế Ý
|2 tháng 2, 962 962
|| -
|
vua
|1034
|| -
||1555
|| -
||24 tháng 10, 1648
|| - Giải thể
||1806
|
![]()
|
|![ Blank.png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d2/Blank.png)
![ Blank.png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d2/Blank.png)
[Đế quốc Áo](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o) ![ Flag of the Habsburg Monarchy.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg/20px-Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg.png)
![ Flag of the Habsburg Monarchy.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg/20px-Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg.png)
[Đế chế thứ nhất](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) ![ Flag of France.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/20px-Flag_of_France.svg.png)
![ Flag of France.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/20px-Flag_of_France.svg.png)
[Vương quốc Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95) ![ Flag of Prussia (1803).gif](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Flag_of_Prussia_%281803%29.gif/20px-Flag_of_Prussia_%281803%29.gif)
![ Flag of Prussia (1803).gif](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Flag_of_Prussia_%281803%29.gif/20px-Flag_of_Prussia_%281803%29.gif)
[Vương quốc Bỉ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_B%E1%BB%89) ![ Flag of Belgium (1830).svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Flag_of_Belgium_%281830%29.svg/20px-Flag_of_Belgium_%281830%29.svg.png)
![ Flag of Belgium (1830).svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Flag_of_Belgium_%281830%29.svg/20px-Flag_of_Belgium_%281830%29.svg.png)
**Đế quốc La Mã Thần Thánh** ( [tiếng Latinh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Latinh): *Sacrum Romanum Imperium*; [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c): *Heiliges Römisches Reich*; [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Holy Roman Empire*), còn được gọi là **Thánh chế La Mã** , là tên gọi chính thức của một [2] [Đế quốc](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c)có lãnh thổ rộng lớn [đa sắc tộc](/w/index.php?title=%C4%90a_s%E1%BA%AFc_t%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1), mà chủ yếu là [người Đức](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c), tồn tại từ cuối thời Trung cổ cho đến năm 1806. Tên của đế quốc bắt nguồn từ yêu sách của các Hoàng đế La Mã Đức vào thời Trung cổ, muốn tiếp tục truyền thống của đế chế La Mã cổ và hợp pháp hóa quyền cai trị như là thánh ý của Thiên Chúa trong Kitô giáo. Lãnh thổ chủ yếu của Đế quốc gồm [Vương quốc Đức](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c), [Vương quốc Bohemia](/wiki/Bohemia), [Vương quốc Burgundy](/wiki/Burgundy), [Vương quốc Ý](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%C3%9D)và nhiều lãnh thổ, [công quốc](/wiki/C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c)lớn nhỏ khác.
Đế quốc thành hình vào năm
[962](/wiki/962), khi [Otto I Đại Đế](/wiki/Otto_I_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh) thuộc dòng họ [Liudolfinger](/wiki/Liudolfinger) được [Giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng) trao Đế miện từ [Vương quốc Frank Đông](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Frank) thuộc dòng họ [Nhà Carolingien](/wiki/Nh%C3%A0_Carolingien). Từ năm [1157](/wiki/1157), đế quốc này có tên là *Sacrum Imperium* và vào năm [1254](/wiki/1254), lần đầu tiên tên *Sacrum Romanum Imperium* được chứng minh trong một văn kiện. Trong [thế kỷ 15](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15) và [thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16) danh hiệu được bổ sung thêm dòng *Dân tộc Đức*, trở thành **Đế quốc La Mã Thần Thánh Dân tộc Đức** ( *Heiliges Römisches Reich Deutscher Nationen*). Đế quốc La Mã Thần Thánh Dân tộc Đức tan vỡ khi Hoàng đế [Franz II](/wiki/Franz_II_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh) (1792-1806) thuộc dòng họ [Nhà Habsburg](/wiki/Nh%C3%A0_Habsburg) từ bỏ Đế miện vào ngày [6 tháng 8](/wiki/6_th%C3%A1ng_8) năm [1806](/wiki/1806), trở thành [Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) đầu tiên của [Đế quốc Áo](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o_(1804%E2%80%931867)). Trong nghiên cứu lịch sử, đế quốc này cũng còn được gọi là Đế chế Cũ ( *Altes Reich*) từ vài năm nay.
Vào thời kì thịnh vượng trong
[thế kỷ 12](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_12), Đế quốc này bao gồm lãnh thổ rộng lớn của các nước [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Áo](/wiki/%C3%81o), [Thụy Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9), miền đông nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89), [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan), miền tây [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan), [Cộng hòa Séc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_S%C3%A9c) và [Ý](/wiki/%C3%9D) hiện nay. Sau cuộc [Chiến tranh Ba mươi năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ba_m%C6%B0%C6%A1i_n%C4%83m), đế quốc này bị suy yếu. Dưới triều [Nhà Habsburg](/wiki/Nh%C3%A0_Habsburg), Các Hoàng đế của đế quốc đóng đô ở [Viên](/wiki/Vi%C3%AAn) - [thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) của nước Áo hiện nay.
## Mục lục
## Đặc tính của đế chế[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit§ion=1)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Kaiser_im_Kreis_der_Kurf%C3%BCrsten.jpg/300px-Kaiser_im_Kreis_der_Kurf%C3%BCrsten.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Kaiser_im_Kreis_der_Kurf%C3%BCrsten.jpg/300px-Kaiser_im_Kreis_der_Kurf%C3%BCrsten.jpg)
[Ferdinand III](/w/index.php?title=Ferdinand_III_(%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh)&action=edit&redlink=1)(1637-1657), chung quanh là các [tuyển hầu tước](/wiki/Tuy%E1%BB%83n_h%E1%BA%A7u_t%C6%B0%E1%BB%9Bc)
Đế quốc La Mã Thần Thánh thành hình từ Vương quốc Frank Đông. Đế quốc là một hình thể siêu quốc gia, chưa từng phát triển thành một quốc gia dân tộc như
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) hay [Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) và từ các lý do lịch sử cũng không bao giờ muốn được hiểu như thế.
Quyền lực cai trị của đế quốc không nằm hoàn toàn trong tay của
[hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF) mà cũng không nằm hoàn toàn trong tay của các [tuyển hầu tước](/wiki/Tuy%E1%BB%83n_h%E1%BA%A7u_t%C6%B0%E1%BB%9Bc) hay của một tập thể như [Quốc hội Đế chế](/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_(%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh)&action=edit&redlink=1). Đế quốc không phải là một quốc gia liên bang và cũng không phải là một liên minh của nhiều quốc gia. Đế quốc không phải là một đất nước do tầng lớp quý tộc cai trị nhưng cũng không nằm trong tay của một tập đoàn cai trị. Mặc dù vậy, Đế quốc lại kết hợp những đặc điểm của các hình thức quốc gia này. Lịch sử của Đế quốc mang nhiều ảnh hưởng của cuộc tranh cãi về tính chất của nó.
Hoàng đế được bầu lên bởi các
[tuyển hầu tước](/wiki/Tuy%E1%BB%83n_h%E1%BA%A7u_t%C6%B0%E1%BB%9Bc) (Anh ngữ: *Elector*, tiếng Đức: *Kurfürst*), là những người có quyền bầu hoàng đế, trong thế kỷ 13 bao gồm bá tước của vùng [Kurpfalz](/wiki/Kurpfalz), công tước [Sachsen](/wiki/Sachsen), bá tước [Brandenburg](/wiki/Brandenburg), vua của [Böhmen](/wiki/B%C3%B6hmen) ( *Bohemia*) và các tổng giám mục của [Mainz](/wiki/Mainz), [Köln](/wiki/K%C3%B6ln) và [Trier](/wiki/Trier). Đến thế kỷ 17 thì lại có thêm 2 tuyển hầu:
- Năm 1623 công tước của Bayern lên thay bá tước của Pfalz, tuy nhiên vào năm 1648 thì chức này lại được quyền bầu trở lại.
- Năm 1692 công tước của Braunschweig-Lüneburg (Hannover) cũng trở thành tuyển hầu.
- Sau khi bá tước Pfalz bei Rhein được thừa hưởng phần đất của Bayern vào năm 1777, thì không còn tuyển hầu Pfalz nữa. Sau đại hội cuối cùng của đế quốc vào năm 1803 thì cả 3 tổng giám mục Köln, Trier và Mainz không còn là tuyển hầu. 2 công tước của Salzburg, và Wüttemberg cũng như 2 bá tước của Baden, và Hessen-Kassel trở thành tuyển hầu. Trước đây phe Công giáo chiếm đa số trong các tuyển hầu, thì bây giờ lại ngược lại: 6 tuyển hầu theo đạo Kháng cách (Sachsen, Brandenburg, Hannover, Württemberg, Baden, Hessen-Kassel) trong khi chỉ có 4 vị Công giáo (Pfalz-Bayern, Böhmen, Salzburg, Kurerzkanzler). Tuy nhiên sự thay đổi này không còn ảnh hưởng nhiều đến chính trị của đế quốc. Chỉ 3 năm sau đó, khi các công quốc thành lập Liên minh vùng Rhein (Rheinbund) hoàng đế Franz II đã từ bỏ ngai vàng đế quốc. Kể từ đó không còn đế quốc này nữa, cũng như là không còn chức vị tuyển hầu.
Các công quốc thường là những lãnh thổ nhỏ được trị vì bởi người có tước hiệu như bá tước, công tước, hoàng thân v.v... thường là cha truyền con nối nhưng có nơi do hoàng đế chỉ định. Các công quốc khác biệt nhiều về mặt tổ chức và phân chia quyền lực, ví dụ công quốc của công tước có vị thế cao hơn của bá tước, công quốc của tuyển hầu có vị thế cao hơn của công tước... Công quốc mạnh có lãnh thổ rộng, quân đội hùng hậu và được nhiều quyền tự chủ nên có vị thế không thua một quốc gia có vua.
Các lãnh chúa nắm mọi quyền quyết định tôn giáo nào thần dân của họ phải theo, bao nhiêu quân công quốc của họ có quyền huy động, ngay cả quyền quyết định trong thời chiến: về phe với Hoàng đế, hoặc chống lại Hoàng đế, hoặc giữ trung lập. Khi liên quan đến sách lược trọng đại, họ phớt lờ mối dây liên hệ giữa họ và Hoàng đế. Họ, hoặc người đại diện của họ, tham gia vào Hội đồng Đế quốc, khởi đầu là cơ quan lập pháp, sau đó giờ chỉ có chức năng tham khảo và trang trí. Hoàng đế phải thông qua Hội đồng để ban hành luật, và những buổi thảo luận ít khi đạt sự nhất trí vì tranh cãi kéo dài không dứt.
Dù cho tước hiệu là hư danh, Hoàng đế không phải là vô nghĩa. Sức mạnh của Hoàng tộc
[Habsburg](/wiki/Habsburg), ngân sách, quân đội là tập hợp thêm từ các vương quốc dưới quyền cai trị của Hoàng tộc: Áo, Bohemia, Moravia, Silesia, Hungary, và những lãnh thổ linh tinh rải rác cùng khắp. Trong thời kỳ hùng mạnh, Hoàng đế còn kiêm nhiệm [Đại công tước Áo](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_c%C3%B4ng_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C3%81o), vua của Bohemia và vua của Hungary.
Áo là trung tâm và
[Viên](/wiki/Vi%C3%AAn) là con tim của thế giới Habsburg. Đây là một thế giới vỹ đại, một thế giới [Công giáo](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o), một thế giới có truyền thống đạo đức cao, được lãnh đạo bởi các giáo sĩ [dòng Tên](/wiki/D%C3%B2ng_T%C3%AAn) - những người có cuộc sống rất đạo đức. Các nghi lễ truyền thống ở đây được tổ chức rất là trọng đại, nghiêm trang, vì các giáo sĩ mong muốn người dân và cả quân vương phải sống đạo đức và biết kính trọng Đức Chúa Trời. Họ trấn an các quân vương rằng "mọi chuyện đã được định đoạt bởi Thượng đế. Do đó các quân vương phải biết chăm chỉ cầu nguyện để Thượng đế soi sáng và giúp đỡ họ".
Mọi chi tiết trong đời sống hàng ngày của Hoàng đế ở triều đình đế quốc được đặt ra để thể hiện địa vị cao cả của ông. Trong các gian phòng và các hành lang của cung điện cổ tên là
[Hofburg](//de.wikipedia.org/wiki/Hofburg), hoàng đế là đối tượng cho nghi thức chặt chẽ. Mỗi khi Hoàng đế và gia đình ông đi qua, triều thần phải cúi đầu thật thấp và quỳ một gối xuống. Khi tên của ông được thốt ra, ngay cả lúc ông đang ở trong một gian phòng khác, những người nghe được phải thực hiện nghi lễ tương tự. Khi ông dùng bữa một mình, thức ăn ông của ông được chuyền qua 24 bàn tay trước khi được đưa đến bàn ăn hoàng gia. Khi rót rượu cho ông, người phục dịch phải quỳ trên một đầu gối.
Trung tâm của lễ nghi rườm rà như thế là Cung điện Hofburg, gồm những kiến trúc lộn xộn được xây dựng qua nhiều thế kỉ, được nối với nhau bằng những hành lang và cầu thang âm u, những khoảng sân nhỏ bé và lối đi rộng. Trong khối hỗn độn của đá và gạch này, vị Hoàng đế, triều đình của ông gồm khoảng 2.000 nhà quý tộc và 30.000 thị thần chen chúc nhau trong vô số văn phòng chính phủ, một nhà bảo tàng và ngay cả một bệnh viện.
Năm 1519,
[Karl V](/w/index.php?title=Karl_V_(%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh)&action=edit&redlink=1), vốn là vua [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) thuộc dòng họ [Habsburg](/wiki/Habsburg) trở thành hoàng đế La Mã Thần Thánh (1519-1556). Dưới thời ông, Đế quốc La Mã Thần Thánh trở thành một trong những quyền lực mạnh nhất thế giới. Khi thoái vị vào năm 1556, Karl V truyền ngôi hoàng đế người em trai, hoàng đế [Ferdinand I](/w/index.php?title=Ferdinand_I_(%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh)&action=edit&redlink=1) (1556-1564) và truyền ngôi vua Tây Ban Nha cho người con, [Felipe II](/wiki/Felipe_II_c%E1%BB%A7a_T%C3%A2y_Ban_Nha).
Thật ra, sự hỗn độn của triều đình cũng là biểu trưng cho sự hỗn độn của cả đế quốc: không bao giờ có mối kết dính các cơ quan với nhau. Hoàng đế
[Leopold I](/w/index.php?title=Leopold_I_(%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh)&action=edit&redlink=1) (1658-1705) của nhà Habsburg, là một ông vua thiếu quyết đoán. Nhút nhát, thiếu nhiệt huyết, ông chỉ biết lắng nghe ý kiến của cận thần rồi suy đi nghĩ lại về các đề xuất trái ngược nhau mà không biết chắc chắn phải quyết định thế nào. Vào thập kỉ 1690, ông đã thành lập vô số ủy ban, tất cả đều kình chống nhau một cách im lìm nhưng dữ dội sau lưng ông. Sách lược thành hình chỉ do mặc định. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Trong thâm tâm, Leopold I (1640-1705) và hai người con kế vị ông,
[Joseph I](/w/index.php?title=Joseph_I_(%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh)&action=edit&redlink=1) (1705-1711 - người đương thời với hai vị vua nổi tiếng ở [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u): [Pyotr I của Nga](/wiki/Pyotr_I_c%E1%BB%A7a_Nga) tức Pyotr Đại đế và vua [Louis XIV của Pháp](/wiki/Louis_XIV_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p)) và [Karl VI](/w/index.php?title=Karl_VI_(%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh)&action=edit&redlink=1) (1711-1740), đều không tin rằng nền hành chính hỗn độn là khiếm khuyết cốt lõi của đế quốc họ trị vì. Trải qua gần một thế kỷ, cả ba vị hoàng đế đều cho rằng việc quản trị hành chính chỉ là thứ yếu so với đức tin vào Thượng đế và sự ủng hộ của Công giáo. Nếu Thượng đế hài lòng với họ, Người sẽ phù hộ cho Hoàng tộc này mãi trường tồn và phồn vinh. Đây là cơ sở cho lí thuyết chính trị và phương thức quản trị khác đời của họ: ngai vàng và đế quốc đã được Thượng đế định đoạt. Đây là 1 trong những nguyên nhân chính khiến đế quốc suy thoái sau này. [ [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Dưới triều đại lâu dài của Leopold, dù hoàng đế thiếu năng lực và bộ máy triều đình cứng nhắc, vị thế của đế quốc trong thực tế lại lên cao. Đấy có thể là do Chúa phù hộ như Leopold vẫn tin tưởng, nhưng trực tiếp hơn, trong những năm này, tương lai và quyền lực của Hoàng đế Leopold II dựa trên lưỡi gươm sáng loáng của Hoàng thân
[Eugène của Savoie](/wiki/Eug%C3%A8ne_c%E1%BB%A7a_Savoie). Ông là Thống chế của Đế quốc, Tổng Tư lệnh quân đội của đế chế, cùng với [John Churchill, Quận công Marlborough thứ nhất](/wiki/John_Churchill,_Qu%E1%BA%ADn_c%C3%B4ng_Marlborough_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) và vua [Karl XII của Thụy Điển](/wiki/Karl_XII_c%E1%BB%A7a_Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) là ba nhà cầm quân tài ba nhất trong giai đoạn này ở châu Âu. Vào năm [1734](/wiki/1734), ông là vị thống soái lừng danh nhất của châu Âu. [[3]](#cite_note-3)
Bình thường Hoàng đế không cho phép lãnh chúa nào xưng làm vua, vì như thế có ý nghĩa vị trí gần ngang bằng Hoàng đế. Tuy thế, khi một lãnh chúa cảm thấy mình đủ mạnh thì muốn xưng vương, chỉ có điều còn e ngại nên vẫn phải xin hoàng đế phong cho. Đây là trường hợp của tuyển hầu Friedrich III (1657-1713), người có tham vọng rộng lớn nhằm biến công quốc của ông thành một vương quốc, sau này gọi là
[nước Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95), và ông xưng là vua [Friedrich I của Phổ](/wiki/Friedrich_I_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95) năm 1701. Để được Hoàng đế phong làm vua, Friedrich dựa trên lý lẽ đất đai ông chiếm được là từ Thụy Điển, [ và cũng dựa trên sức ép của nước ngoài, như Pyotr Đại đế. [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)] [ *]* [cần dẫn nguồn](/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Tóm lại, Đế quốc La Mã Thần Thánh bao trùm nhiều lãnh thổ như một "liên hiệp" và tạo ra khuôn khổ luật lệ cho cuộc chung sống của những vị lãnh chúa. Các công tước và hầu tước trên thực tế là tự chủ nhưng lại không có chủ quyền này, công nhận vị hoàng đế như là người đứng đầu đế chế, ít nhất là về mặt tư tưởng và phải tuân theo các đạo luật đế chế, tòa án đế chế và các nghị quyết của quốc hội đế chế nhưng đồng thời cũng thông qua việc lựa chọn hoàng đế, đại hội đế chế và các đại diện tầng lớp khác mà tham gia vào chính sách của đế chế và đã có thể tạo ảnh hưởng cho chính mình.
## Thời kỳ suy thoái[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit§ion=2)]
|Một phần của
|loạt bài [Lịch sử Đức](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%90%E1%BB%A9c) ![ Coat of arms featuring a large black eagle with wings spread and beak open. The eagle is black, with red talons and beak, and is over a gold background.](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Coat_of_arms_of_Germany.svg/75px-Coat_of_arms_of_Germany.svg.png)
![ Coat of arms featuring a large black eagle with wings spread and beak open. The eagle is black, with red talons and beak, and is over a gold background.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Coat_of_arms_of_Germany.svg/75px-Coat_of_arms_of_Germany.svg.png)
[Người German](/wiki/C%C3%A1c_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_German) [Giai đoạn di cư](/wiki/Giai_%C4%91o%E1%BA%A1n_di_c%C6%B0) [Đế chế Frankish](/wiki/Francia) [Đông Francia](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Francia&action=edit&redlink=1) [Vương quốc Đức](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c) [Đế quốc La Mã thần thánh](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh) [Định cư ở phía đông](/w/index.php?title=Ostsiedlung&action=edit&redlink=1) [Chủ nghĩa địa phương](/w/index.php?title=Kleinstaaterei&action=edit&redlink=1) [Liên bang sông Rhine](/wiki/Li%C3%AAn_bang_s%C3%B4ng_Rhine) [Liên bang Đức](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%E1%BB%A9c)& [Zollverein](/w/index.php?title=Zollverein&action=edit&redlink=1) [Các cuộc cách mạng German năm 1848](/w/index.php?title=C%C3%A1c_cu%E1%BB%99c_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_n%C4%83m_1848_t%E1%BA%A1i_c%C3%A1c_nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_German&action=edit&redlink=1) [Liên bang Bắc Đức](/wiki/Li%C3%AAn_bang_B%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BB%A9c) [Thống nhất nước Đức](/wiki/Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%90%E1%BB%A9c) [Đế chế Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_%C4%90%E1%BB%A9c) [Thế chiến I](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%90%E1%BB%A9c_trong_Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_I&action=edit&redlink=1) [Cộng hòa Weimar](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Weimar) [Saar](/w/index.php?title=Saar_(H%E1%BB%99i_qu%E1%BB%91c_li%C3%AAn)&action=edit&redlink=1), [Danzig](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_t%E1%BB%B1_do_Danzig), [Memel](/w/index.php?title=Memelland&action=edit&redlink=1), [Áo](/w/index.php?title=German_%C3%81o&action=edit&redlink=1), [Sudeten](/wiki/Sudetenland) [Phát xít Đức](/wiki/Ph%C3%A1t_x%C3%ADt_%C4%90%E1%BB%A9c) [Thế chiến II](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%90%E1%BB%A9c_trong_Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_II&action=edit&redlink=1) [Nước Đức từ năm 1945](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%90%E1%BB%A9c_t%E1%BB%AB_n%C4%83m_1945&action=edit&redlink=1) [Chiếm đóng](/w/index.php?title=C%C3%A1c_v%C3%B9ng_chi%E1%BA%BFm_%C4%91%C3%B3ng_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_t%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)+ [Ostgebiete](/w/index.php?title=C%C3%A1c_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_ph%C3%ADa_%C4%91%C3%B4ng_c%C5%A9_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Trục xuất người Đức](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%A5c_xu%E1%BA%A5t_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c_sau_Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_II&action=edit&redlink=1) [FRG](/wiki/T%C3%A2y_%C4%90%E1%BB%A9c), [Saar](/wiki/Saar_(b%E1%BA%A3o_h%E1%BB%99))& [GDR](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C4%90%E1%BB%A9c) [Tái thống nhất nước Đức](/wiki/T%C3%A1i_th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%90%E1%BB%A9c) [Cộng hoà Liên bang Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [Lịch sử quân sự Đức](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Thay đổi lãnh thổ Đức](/w/index.php?title=Thay_%C4%91%E1%BB%95i_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Biểu thời gian lịch sử Đức](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_th%E1%BB%9Di_gian_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Lịch sử ngôn ngữ Đức](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_%C4%90%E1%BB%A9c) [Chủ đề Đức](/wiki/Ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BB%81:%C4%90%E1%BB%A9c)
Một loạt trận chiến trong giai đoạn 1618-1648, mà các sử gia gọi là
*, diễn ra trên những lãnh thổ của người Đức. Khởi đầu, cuộc chiến chủ yếu dựa trên xung đột tôn giáo giữa các phe nhóm Công giáo và Tin Lành trong Phong trào Cải cách. Dần dà, cuộc chiến lan rộng giữa một bên là những hoàng thân người Đức và bên kia chủ yếu là Thụy Điển và Pháp muốn hạn chế quyền lực của Đế quốc La Mã thần Thánh. Chiến tranh Ba mươi năm là một trong những cuộc chiến gây tàn phá nặng nề nhất trong lịch sử châu Âu. Đây cũng là cuộc chiến tôn giáo cuối cùng ở châu Âu khiến cho Đế quốc bị tàn phá nặng nề, nhiều thành thị và vùng nông thôn bị san bằng, dân số suy giảm. Ước lượng có một phần ba người Đức bỏ mạng trong cuộc chiến tàn bạo này. Chiến tranh Ba mươi Năm*
Kết thúc cuộc chiến này là một số hòa ước gọi là
[Hòa ước Westfalen](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Westfalen), chủ yếu là Hòa ước Tây Ban Nha ngày [30 tháng 1](/wiki/30_th%C3%A1ng_1) năm [1648](/wiki/1648) để chấm dứt chiến tranh và hòa ước ngày [24 tháng 10](/wiki/24_th%C3%A1ng_10) năm 1648 giữa Hoàng đế [Ferdinand III](/w/index.php?title=Ferdinand_III_(%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh)&action=edit&redlink=1) (1637-1657), một số hoàng thân người Đức, cùng [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) và [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n). Hòa ước Westfalen được các sử gia ghi nhận là cột mốc bắt đầu kỷ nguyên lịch sử hiện đại.
Chiến tranh Ba mươi Năm và Hòa ước Westfalen năm 1648 mang đến tai họa cuối cùng cho Đế quốc La Mã thần Thánh của người Đức, khiến cho đế quốc này không bao giờ hồi phục hoàn toàn. Hòa ước Westfalen gây tai hại cho tương lai nước Đức ngang bằng với thiệt hại từ cuộc chiến. Các hoàng thân người Đức được công nhận để trị vì từng mảnh đất nhỏ – khoảng 350 mảnh đất như thế – trong khi Hoàng đế chỉ có hư vị. Trào lưu cải tổ quét qua Đức vào cuối
[thế kỷ 15](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_15) và đầu [thế kỷ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16) bị dập tắt. Trong thời kỳ ấy, các thành phố lớn được hưởng nền độc lập, chế độ phong kiến đã ra đi, nghệ thuật và mậu dịch phát triển, nông dân Đức có nhiều quyền tự do hơn là ở Anh và Pháp. Thật ra, có thể nói vào đầu thế kỷ 16, Đức là một trong những cái nôi của nền văn minh châu Âu.
Bây giờ, sau Hòa ước Westfalen, Đế quốc bị thụt lùi. Chế độ nông nô không những được tái lập, mà còn phát triển rộng ra thêm ở những vùng trước kia không có nông nô. Các thị trấn mất quyền tự chủ. Vua chúa bóc lột nông dân, công nhân, ngay cả giới trung lưu, hạ họ xuống thành hạng tôi tớ. Nền giáo dục và nghệ thuật chấm dứt. Các nhà cai trị tham lam không màng gì đến tinh thần quốc gia Đức, sẵn sàng dập tắt mọi biểu hiệu của tinh thần này trong dân chúng. Nền văn minh bị đình trệ khắp Đế quốc.
Đế quốc không bao giờ phục hồi từ cơn xuống dốc ấy. Đầu óc người Đức dần dà nhiễm tư tưởng dễ chấp nhận sự chuyên chế, phục tòng một cách mù quáng đối với những ông vua ti tiện. Ý tưởng dân chủ, hoặc chế độ cai trị qua nghị viện, nở rộ ở Anh và Pháp nhưng lại tắt ngấm ở Đức. Sự chậm tiến về chính trị như thế, cộng thêm tình trạng chia rẽ và cô lập khỏi những trào lưu tư tưởng và phát triển, đã khiến cho Đức lùi lại phía sau những nước Tây Âu khác. Vào thập niên
[1730](/wiki/1730), liên quân Nga - Áo - Phổ lâm chiến với Pháp trong cuộc [Chiến tranh Kế vị Ba Lan](/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_K%E1%BA%BF_v%E1%BB%8B_Ba_Lan&action=edit&redlink=1), dù cả hai bên đều không tích cực tham chiến nhưng rồi Pháp là nước thất bại. Sau khi Vương công Eugène xứ Savoie qua đời, Quân đội Đế quốc cũng suy yếu, bị đánh tan tác trong một cuộc chiến tranh với quân Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman. [4] [[5]](#cite_note-5)
Vào ngày
[16 tháng 12](/wiki/16_th%C3%A1ng_12) năm [1740](/wiki/1740), vua nước [Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95) là [Friedrich II](/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95) (còn gọi là *Friedrich Độc Đáo* hay *Friedrich Đại Đế* ) kéo 27 nghìn quân rời khỏi xứ [6] [Brandenburg](/wiki/Brandenburg)đi đánh tỉnh [Silesia](/wiki/Silesia)của Vương triều Habsburg. Tỉnh Silesia được phòng thủ rất yếu ớt. Dù thời tiết xấu, [Quân đội Phổ](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Ph%E1%BB%95)nhanh chóng chinh phạt toàn bộ tỉnh Silesia, và chỉ phải chống chọi với sự chống trả chẳng tới nơi tới chốn của Quân đội Áo. Thủ phủ của tỉnh là [Breslau](/wiki/Breslau)đã rơi vào tay vua Friedrich II. Quyết định này là của chính ông, khi nhà vua không nghe lời khuyên can của những vị cận thần tài năng. Cuộc chinh phạt tỉnh Silesia đã thay đổi hoàn toàn sự cân bằng quyền lực trong Đế quốc La Mã Thần Thánh và đưa nước Phổ lên hàng [liệt cường](/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c)- điều này đồng nghĩa với việc họ sẽ phải đối phó với hiểm nguy, và mở ra những năm tháng thù hằn kịch liệt giữa hai quốc gia hùng mạnh nhất của Đế quốc La Mã Thần Thánh là Phổ và Áo. [[7]](#cite_note-7) [[8]](#cite_note-8)
Sau một loạt chiến bại của Quân đội Áo trong cuộc
[chiến tranh Silesia](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Silesia) (dù Triều đình Habsburg có tìm cách liên minh với Anh Quốc ), nhà vua nước Phổ giữ được tỉnh Silesia. [9] Trước sự phát triển cường thịnh của nước Phổ, nước Áo phải thiết lập liên minh với [[10]](#cite_note-10) [Đế quốc Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga)và [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Nhưng, do nghĩ rằng [Lãnh địa Tuyển hầu tước Sachsen](/w/index.php?title=L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BB%8Ba_Tuy%E1%BB%83n_h%E1%BA%A7u_t%C6%B0%E1%BB%9Bc_Sachsen&action=edit&redlink=1)đã liên minh với Áo (thực chất là không phải vậy) đương kim Quốc vương Friedrich II Đại Đế ra tay trước, ông xua quân đánh xứ Sachsen ( [1756](/wiki/1756)). Cuộc [Chiến tranh Bảy năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_B%E1%BA%A3y_n%C4%83m)bùng nổ. Liên quân chống Phổ còn lôi kéo được cả quân Thụy Điển, vì họ mong muốn chiếm tỉnh [[11]](#cite_note-11) [Pomerania](/wiki/Pomerania)từ tay nước Phổ. Trong [[12]](#cite_note-12) [trận Rossbach](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Rossbach)( [1757](/wiki/1757)), quân Phổ đánh tan tác Quân đội Đế quốc La Mã Thần Thánh và quân Pháp; trận đánh này trở thành một chiến thắng gây ấn tượng rất lớn của vua Friedrich II Đại Đế. Kể từ thời Hoàng đế [[13]](#cite_note-13) [Charlemagne](/wiki/Charlemagne), chưa bao giờ dòng giống [Teuton](/wiki/Hi%E1%BB%87p_s%C4%A9_Teuton)lại đại phá quân Pháp trong một trận đánh vinh quang như thế, do đó không những nhân dân Phổ mà toàn thể dân tộc Đức đều vui sướng trước chiến thắng của vua Friedrich II Đại Đế. Vai trò của quân Pháp cũng lu mờ hẳn trong liên quân chống Phổ tại vùng [[14]](#cite_note-14) [Trung Âu](/wiki/Trung_%C3%82u)với thất bại của họ. Cuối cùng, sau những năm tháng đấu tranh quyết liệt của quân và dân Phổ, liên quân chống Phổ lần lượt tan rã, [[15]](#cite_note-15) Nga và Thụy Điển đều tái lập hòa bình vào năm [[16]](#cite_note-16) [1762](/wiki/1762), Pháp và Áo cũng tái lập hòa bình vào năm 1763. Trong khi vua Friedrich II Đại Đế giữ được nước thì Vương triều Habsburg đã kiệt quệ. [[17]](#cite_note-17) [[18]](#cite_note-18)
|“||
|Chúng tôi chẳng muốn nhiều lời ca tụng tình hình Đế chế ta; chúng tôi thừa nhận rằng nó chỉ toàn những điểm lạm dụng pháp luật, nhưng do đó mà nước Đức vượt trên cái thể trạng đương thời của nước Pháp - cái thể trạng mà song hành với nó là một mê cung của những điều phi pháp, chính phủ của nó đã năng nổ chẳng đúng chỗ mà vì thế, chuyện đảo trời thay đất ai ai cũng có thể tiên đoán được. Khi chúng ta nhìn lên phía Bắc thì ngược lại, ở nơi ấy đang rực sáng một ngôi |”|
|
|
— Johann Wolfgang von Goethe
Theo đại thi hào người Đức
[Johann Wolfgang von Goethe](/wiki/Johann_Wolfgang_von_Goethe), vua Friedrich II Đại Đế giờ đây không chỉ rất được lòng nhân dân Phổ mà còn nhân dân các vùng đất Đức khác nữa. Với thất bại của nền quân chủ Habsburg trong các cuộc chiến tranh nêu trên, và sự phát triển lớn mạnh của nền quân chủ Phổ, thì Triều đình Habsburg phải tiến hành [19] [cải cách](/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch). Trong [cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ nhất](/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_chia_c%E1%BA%AFt_Ba_Lan_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1)( [1772](/wiki/1772)), Vương quốc Phổ còn thu được nguồn lợi lớn đến mức Nữ hoàng Áo là [Maria Theresia](/wiki/Maria_Theresia_c%E1%BB%A7a_%C3%81o)phải khóc. Hoàng đế [[20]](#cite_note-20) [Joseph II](/w/index.php?title=Joseph_II_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1)có mong muốn biến nền quân chủ Habsburg thành một quốc gia thống nhất. Ông ta cũng nhiệt huyết noi theo những cải cách của đương kim Quốc vương Friedrich II Đại Đế nước Phổ. Trong các năm [[21]](#cite_note-21) [1778](/wiki/1778)- [1779](/wiki/1779), ông ta lập mưu chiếm đất của xứ Bayern, nhưng lại bị vua Friedrich II Đại Đế đẩy lùi trong cuộc [Chiến tranh Kế vị Bayern](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_K%E1%BA%BF_v%E1%BB%8B_Bayern). Khi Hoàng đế Joseph II lại muốn chiếm xứ Bayern vào thập niên [[22]](#cite_note-22) [1780](/wiki/1780), nhà vua nước Phổ thiết lập " [Liên minh các Vương hầu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_c%C3%A1c_V%C6%B0%C6%A1ng_h%E1%BA%A7u)" ( [1785](/wiki/1785)) với các Vương hầu người Đức trong Đế quốc La Mã Thần Thánh, bảo vệ được họ thoát khỏi những tham vọng của đương kim Hoàng đế. Nhà vua nước Phổ trở thành "kẻ hủy diệt vĩ đại của Đế quốc". [[23]](#cite_note-23) [[24]](#cite_note-24)
Vào năm
[1806](/wiki/1806), Đế quốc La Mã Thần Thánh bị xóa bỏ. [[25]](#cite_note-25)
## Các hoàng đế Đế quốc La Mã Thần Thánh[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit§ion=3)]
|
|
Đế quốc La Mã Thần thánh **Hoàng đế La Mã Thần thánh** ( *Romanorum Imperator*) là danh hiệu cho người đứng đầu Đế quốc, được trao bởi [Giáo hoàng](/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng). Trên danh nghĩa, Hoàng đế là người bảo hộ cho Giáo hoàng và [Giáo hội Công giáo Rôma](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma).
Từ khi
[Otto I Đại đế](/wiki/Otto_I_%C4%90%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BA%BF) đăng quang năm [962](/wiki/962), đến khi [Franz II, Thánh đế La Mã](/wiki/Franz_II_c%E1%BB%A7a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh) thoái vị, tổng cộng có 34 vị [Hoàng đế](/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF). Đặc biệt có [Nhà Habsburg](/wiki/Nh%C3%A0_Habsburg) và sự thông gia [Nhà Habsburg-Lorraine](/wiki/Nh%C3%A0_Habsburg-Lorraine) đã có 16 vị quân chủ nắm Đế miện của Đế quốc, là dòng họ quyền lực nhất từng cai trị Đế quốc.
## Ý niệm về sự tiếp nối[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit§ion=4)]
Sau khi Đế quốc La Mã thần Thánh bị giải tán (ứng với câu châm biếm của Voltaire để mô tả thực trạng:
*không phải thần Thánh, không phải La Mã, mà cũng không phải là đế quốc*), người Đức vẫn còn vọng tưởng về một đế quốc nối tiếp sau này. **Đế chế I**là ý niệm gán cho [Đế quốc La Mã thần Thánh](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_th%E1%BA%A7n_Th%C3%A1nh&action=edit&redlink=1). **Đế chế II**là ý niệm gán cho [Đế quốc Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c)(1871-1918) tiếp theo. **là ý niệm của những người theo** [Đế chế III](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_III) [Đảng Quốc xã](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_Qu%E1%BB%91c_x%C3%A3)do [Adolf Hitler](/wiki/Adolf_Hitler)làm Lãnh tụ.
Sau
[Thế chiến thứ nhất](/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) 1914-1918, [Hòa ước Versailles](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles) cắt nhiều vùng đất (mà Đức chiếm từ các nước láng giềng) để trả lại cho các nước này. Người dân Đức muốn phục hồi lại lãnh thổ nước Đức theo đường ranh giới năm 1914.
Tuy nhiên, Hitler còn muốn đi xa thêm. Trong quyển sách
* (Cuộc tranh đấu của tôi) trình bày tư tưởng và cương lĩnh của ông về Mein Kampf* [Đế chế III](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_III)một khi ông ta lên nắm quyền, Hitler viết: *Đòi hỏi phục hồi đường ranh giới năm 1914 là vô lý... Trên thực tế, đường ranh giới như thế là không toàn vẹn theo nghĩa quy tụ mọi người gốc Đức, và cũng không hợp lý nếu xét về thực tế địa lý–quân sự... Có thể chọn năm làm mẫu trong lịch sử Đức, và việc phục hồi những điều kiện ở thời điểm đó phải là mục tiêu cho đường lối ngoại giao.*
Năm làm mẫu của Hitler là 6 thế kỷ trước, khi người Đức trị vì Đế quốc La Mã thần Thánh đẩy các chủng tộc Slav (
[Chú giải 1](#fn_1_back): ) về hướng Đông. Bây giờ, phải tiếp tục đẩy họ về hướng Đông xa hơn. *Vì thế, những người Quốc xã chúng ta... phải tiếp tục sự nghiệp dang dở 600 năm về trước...*
Nói tóm lại, Hitler muốn phục hồi lãnh thổ nước Đức được rộng lớn như Đế quốc La Mã thần Thánh.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit§ion=5)] [Chú giải 1](#fn_1_back): [Slav](/wiki/Slav) là những chủng tộc phân bố ở Đông Âu và Trung Âu, bán đảo Balkan, và quá dãy núi phía châu Á. Nhánh miền Đông gồm những chủng tộc Nga, Belarus, Ukraine; nhánh miền Tây gồm những chủng tộc Ba Lan, Séc, Slovak; và nhánh miền Nam gồm những chủng tộc Slovenia, Serb-Croatia, Macedonia, và Bulgari. Hitler xem các chủng tộc Slav là ở mức hạ đẳng so với dân tộc Đức. **Names of the** [^](#cite_ref-1) **Holy Roman Empire**in other languages: [tiếng Latinh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Latinh): *Sacrum Romanum Imperium* [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c): *Heiliges Römisches Reich* [tiếng Ý](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D): *Sacro Romano Impero* *Đế quốc La Mã Thần Thánh của quốc gia Đức*( [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c): *Heiliges Römisches Reich Deutscher Nationen*, [tiếng Latinh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Latinh): *Sacrum Romanum Imperium*). [Google Books](http://books.google.com/books?q=%22Holy+Roman+Empire+of+the+German+Nation%22+15th&btnG=Search+Books)
-
**Die lateinischen Namensformen variieren, siehe etwa Klaus Herbers, Helmut Neuhaus:** [^](#cite_ref-2) *Das Heilige Römische Reich.*2. Aufl. Köln [u. a.] 2006, S. 2. **Gerhard Ritter,** [^](#cite_ref-3) *Frederick the Great: a historical profile*, trang 37 **Gerhard Ritter,** [^](#cite_ref-4) *Frederick the Great: a historical profile*, trang 187 **Gerhard Ritter,** [^](#cite_ref-5) *Frederick the Great: a historical profile*, trang 79 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-6) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 225 [^](#cite_ref-7) [Christopher M. Clark](/w/index.php?title=Christopher_M._Clark&action=edit&redlink=1), *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 183 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-8) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 286 **Gerhard Ritter,** [^](#cite_ref-9) *Frederick the Great: a historical profile*, trang 91 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-10) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 194 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-11) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 199 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-12) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 200 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-13) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 202 **H. W. Koch,** [^](#cite_ref-14) *History of Prussia*, trang 127 **H. W. Koch,** [^](#cite_ref-15) *History of Prussia*, trang 126 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-16) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 204 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-17) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 205 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-18) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 206
- ^
**a** [H. W. Koch,](#cite_ref-ReferenceA_19-1) **ă** *History of Prussia*, trang 138 **Gerhard Ritter,** [^](#cite_ref-20) *Frederick the Great: a historical profile*, trang 192 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-21) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 212 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-22) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 216 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-23) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 217 [^](#cite_ref-24) [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter), *Frederick the Great: a historical profile*, trang 199 **Christopher M. Clark,** [^](#cite_ref-25) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947*, trang 296
## Tài liệu tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit§ion=6)]
- Heinz Angermeier,
*Das Alte Reich in der deutschen Geschichte*. Studien über Kontinuitäten und Zäsuren, München 1991
- Karl Otmar Freiherr von Aretin,
*Das Alte Reich 1648–1806*. 4 vols. Stuttgart, 1993–2000
- Peter Claus Hartmann,
*Kulturgeschichte des Heiligen Römischen Reiches 1648 bis 1806*. Wien, 2001
- Georg Schmidt,
*Geschichte des Alten Reiches*. München, 1999 [James Bryce](/w/index.php?title=James_Bryce,_1st_Viscount_Bryce&action=edit&redlink=1), *The Holy Roman Empire*. [ISBN 0-333-03609-3](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0333036093)
- Jonathan W. Zophy (ed.),
*The Holy Roman Empire: A Dictionary Handbook*. Greenwood Press, 1980 [Deutsche Reichstagsakten](http://www.historischekommission-muenchen.de/seiten/projekte.html)
- George Donaldson,
*Germany: A Complete History*. Gotham Books, New York 1985 [Christopher M. Clark](/w/index.php?title=Christopher_M._Clark&action=edit&redlink=1), [, Harvard University Press, 2006.](http://books.google.com.vn/books?id=4LPODzLgDVEC&pg=PA183&dq=%22roman#v=onepage&q=%22roman&f=false) *Iron kingdom: the rise and downfall of Prussia, 1600-1947* [ISBN 0-674-02385-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674023854). [Gerhard Ritter](/wiki/Gerhard_Ritter), [, University of California Press, 1968.](http://books.google.com.vn/books?id=2dvKLNxwVSkC&printsec=frontcover&dq=%22EMpire#v=onepage&q=%22EMpire&f=false) *Frederick the Great: a historical profile*
- H. W. Koch,
[, Dorset Press, 1987.](http://books.google.com.vn/books?id=i4agAAAAMAAJ&q=%22Empire) *History of Prussia*
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit§ion=7)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|[The constitutional structure of the Reich](http://www.uni-muenster.de/FNZ-Online/recht/reich/unterpunkte/nation.htm) [Das Heilige Reich (German Museum of History, Berlin)](http://www.dasheiligereich.de/) [List of Wars of the Holy Roman Empire](http://www.zum.de/whkmla/military/germany/milxhrempire.html) [Deutschland beim Tode Kaiser Karls IV. 1378 (Germany at the death of emperor Charles IV.) taken from "Meyers Kleines Konversationslexikon in sechs Bänden. Bd. 2. Leipzig u. Wien: Bibliogr. Institut 1908", map inserted after page 342](http://www.mgh-bibliothek.de/lexikothek/reich2.html) [Books and articles on the Reich](http://www.altes-reich.de/literatur.html) [The Holy Roman Empire](http://www.heraldica.org/topics/national/hre.htm)
### Bản đồ[
[sửa](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh&action=edit§ion=8)] [The Holy Roman Empire, 1138–1254](http://home.comcast.net/~vienna1230/maps/holy_roman_empire_1138_1254.jpg) [The Holy Roman Empire c. 1500](http://www.mcm.edu/academic/depts/history/maps/HOLYROMEMPIRE.html) [The Holy Roman Empire in 1648](http://corndancer.com/vox/aer/aer_art/map01_1648.jpg) [The Holy Roman Empire in 1789 (interactive map)](http://www.hoeckmann.de/germany/index.htm)
|
|
Đế quốc La Mã Thần thánh • |Hiện đại
||Xem thêm
|
|
|
Đế quốc La Mã Thần thánh

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1055 hit/2, cp1066 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Nam Tề
Nam triều Tề (Trung văn giản thể: 南齐朝; Trung văn phồn thể: 南齊朝; bính âm: Nán Qí cháo) (479-502) là triều đại thứ hai của các Nam triều ở Trung Quốc, sau nhà Tống (420-479) và trước nhà Lương (502-557), thuộc về thời kỳ mà các nhà sử học Trung Quốc gọi là thời kỳ Nam Bắc triều (420-589). Sử gọi là Nam Tề hoặc Tiêu Tề (do các vua mang họ Tiêu). Quốc hiệu Nam Tề là xuất phát từ câu "Đao lợi nhẫn tề ngải chi" (dao liềm sắc bén cùng cắt).
Mục lục
Cai trị[sửa | sửa mã nguồn]
Tề Cao Đế[sửa | sửa mã nguồn]
Sau khi lên ngôi, Tề Cao Đế đã lập ngay con mình Tiêu Trách (440 – 494) làm Thái tử, phong vương cho các con Tiêu Trách, như Tiêu Tử Lương được phong Cánh Lăng vương, Tiêu Trường Mậu được phong Nam Quận vương, Tiêu Tử Khánh được phong Lư Lăng vương, Tiêu Tử Kính được phong An Lạc vương, đồng thời tiến hành thanh trừng Hoàng tộc Lưu Tống.
Khi được tin báo Bắc Ngụy chuẩn bị tấn công và đưa Đan Dương vương Lưu Xương (con Lưu Tống Văn Đế, năm 465 chạy đến Bắc Ngụy trốn tránh Tiền Phế Đế) về nước, Tề Cao Đế cho bố phòng chặt biên giới. Quân Ngụy tấn công Thọ Dương (An Huy) nhưng thất bại. Cao Đế nhận thấy Kiến Khang không được xây dựng thành trì xung quanh suốt từ Đông Tấn đến thời Tống nên đã cho xây dựng thành lũy xung quanh Kiến khang. Bắc Ngụy và Nam Tề tiếp tục những trận chiến nhỏ cho đến mùa xuân năm 481, hai bên đều không tiến hành chiến dịch quân sự lớn nào.
Tề Cao Đế thấy tình trạng hộ tịch hỗn loạn, tô thuế thất thu, quyết định chỉnh đốn hộ tịch. Thế nhưng do vì kiệm ước quá mà quan liêu tham lam vơ vét, hiệu quả sai lạc hẳn.
Tề Vũ Đế[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 483, Tiêu Đạo Thành chết. Tiêu Trách lên ngôi, tức Tề Vũ Đế. Vũ Đế lên ngôi, tăng cường kiểm soát triều chính, thanh trừng các thế lực chống đối, nhưng cho chôn cất trọng thể những quan lại Lưu Tống từng bị Tề Cao Đế thanh trừng. Đồng thời Nhà nước thống kê lại tổng số người nộp thuế cho Nhà nước. Khi các lực lượng triều đình thực hiện công việc này tại một số địa phương như Tô Châu đã vấp phải sự chống đối của những người miền Bắc, trong đó lực lượng do Đường Dự Chi lãnh đạo đã nổi dậy, xưng Ngô Đế.
Tề Vũ Đế trong thời gian tại vị vơ vét của dân 700 triệu tiền bạc cất giữ trong nội cung. Đến khi Tiêu Chiêu Nghiệp nối ngôi chỉ trong 1 năm đã tiêu hết một nửa.
Năm 486, Vũ Đế cho thành lập trường Quốc học tại Kiến Khang và sáp nhập Tổng Minh quán (總明觀) vào đó, các trường này nghiên cứu cả luật pháp. Năm 490, nhận thấy tình hình miền Bắc khởi sắc dưới sự cai trị khoan hòa của Hiếu Văn Đế nhà Bắc Ngụy, Vũ Đế thiết lập quan hệ hữu nghị với Bắc Ngụy.
Nhận xét về Vũ Đế, sử gia Tư Mã Quang trong Tư trị thông giám viết:
" Trong thời gian Thế Tổ cai trị, ông tập trung vào các công việc quan trọng của Quốc gia, xem xét những việc lớn, rất thông minh và nghiêm khắc, cương quyết trong công việc. Các viên quan dân sự và võ tướng được bổ nhiệm trong thời hạn lâu dài, nếu như thuộc hạ các viên quan đó vi phạm pháp luật, Hoàng đế cho gửi thượng phương kiếm đến cho họ trừng phạt thuộc cấp. Trong những năm Vĩnh Minh, cuộc sống của nhân dân no đủ, hòa bình, ít xảy ra trường hợp phạm tội. Tuy nhiên Hoàng đế cũng say mê yến tiệc và săn bắn, trong khi luôn nhấn mạnh phải tránh xa hoa lãng phí".
Nội loạn trong hoàng tộc[sửa | sửa mã nguồn]
Minh Đế bảo vệ ngội vị bằng sinh mệnh hoàng tộc[sửa | sửa mã nguồn]
Trong lịch sử 23 năm của mình, nhà Nam Tề chủ yếu là sự không ổn định, cũng như sau cái chết của các vị hoàng đế có năng lực như Cao Đế và Vũ Đế, cháu nội Vũ Đế là Tiêu Chiêu Nghiệp đã bị người anh họ thông minh nhưng tàn bạo của Vũ Đế là Tiêu Loan sát hại để tự lập làm Hoàng đế (Minh Đế) và tiến hành xử tử hàng loạt các con và cháu chắt của Cao Đế và Vũ Đế, cũng như các quan lại mà ông nghi ngờ là có âm mưu chống lại ông.
Năm 493, Thái tử Tiêu Trường Mậu chết, con là Nam quận vương Tiêu Chiêu Nghiệp (473 – 494) được phong làm Thái tôn. Năm 494, Vũ Đế chết, ủy thác việc nước cho người con thứ hai của ông là Tể tướng Cánh Lăng vương Tiêu Tử Lương (455 - 494) và Tây Xương hầu Tiêu Loan (452 – 498), Tiêu Chiêu Nghiệp lên ngôi, tiếp theo là Tân An vương Tiêu Chiêu Văn (480 - 494).
Tình hình bắt đầu không ổn định. Tể tướng Tuyên Thành vương Tiêu Loan, (con An Trinh vương Tiêu Đạo Sinh, anh Tề Cao Đế) nắm quyền trong triều. Dưới danh nghĩa phụng mệnh vua, Tiêu Loan đã thực hiện hành loạt các vụ xử tử thành viên hoàng tộc, trong đó có Thứ sử Kinh Châu Lâm Hải vương Tiêu Chiêu Tú, Nam Bình vương Tiêu Nhuệ, Giang Hạ vương Tiêu Phong. Số con cháu Cao Đế và Vũ Đế bị hành hình lên đến hàng chục người. Ba tháng sau, được sự đồng ý của Vương Thái hậu, Tiêu Loan đã phế Tiêu Chiêu Văn làm Hải Lăng vương và lên ngôi, tức Tề Minh Đế. Sau đó Minh Đế cho người đầu độc giết chết Tiêu Chiêu Văn.
Sự tùy hứng trong việc giết người này còn được làm trầm trọng hơn nữa sau khi Minh Đế chết và con trai ông Tiêu Bảo Quyển lên nối ngôi. Tiêu Loan đã dặn con một câu rằng: "Hành sự nhất thiết không thể để người ra tay trước", ý muốn nói Tiêu Bảo Quyển hãy ra tay trước để bảo vệ ngôi báu.
Số tôn thất bị giết dưới thời Minh Đế cũng lên đến hàng chục người. Tề Minh Đế giết 8 người con Tề Cao Đế và 16 người con Tề Vũ Đế, sau khi giết họ xong mới công bố tội trạng. Hai cha con Minh Đế và Phế Đế hầu như giết sạch con cháu Cao Đế, Vũ Đế để mong tránh tranh quyền đoạt lợi. Con trai Tề Vũ Đế là Ba Lăng vương Tiêu Tử Luân trước khi bị Tề Minh Đế giết có nói: "Tiên triều đã tàn sát con cháu của họ Lưu vậy mọi việc xảy ra hôm nay là điều tất nhiên thôi ".
Phế Đế[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 498, Phế Đế Tiêu Bảo Quyển mới 15 tuổi lên ngôi, quyền trong triều do 6 viên quan đại thần (lục quý) như Giang Tự, Giang Hựu, Lưu Huyên (cậu của Phế đế), Thủy An vương Tiêu Dao Quang, Tiêu Thân, Từ Hiếu Đồng và tướng Tiêu Đàn Chi nắm giữ.
Theo lễ chế, khi Hoàng đế cũ qua đời thì Hoàng đế mới lên ngôi phải khóc lóc để biểu hiện sự thương xót. Thế nhưng Tiêu Bảo Quyển trong tang lễ của vua cha đã tìm cớ nói rằng mình bị đau họng, không thể khóc được. Quan tài của vua cha phải đặt tại Điện Thái Cực trong nhiều ngày rồi mới được đem đi chôn, nhưng Tiêu Bảo Quyển cảm thấy khó chịu vô cùng, hạ lệnh đem quan tài đi chôn ngay. Các đại thần phải liều chết can ngăn, Tiêu Bảo Quyển mới thôi.
Phế Đế chơi bời vô độ, bỏ bê triều chính, có cuộc sống xa hoa và hoang dâm. Tại vị đến năm thứ ba thì Hoàng cung bị hỏa hoạn, hơn 3000 gian cung điện cháy ra tro. Phế Đế liền ra lệnh xây lại các cung điện đó và gỡ tất cả đồ trang trí trong các miếu ở Giang Nam mang về trang trí cho cung điện. Tiêu Bảo Quyển sủng ái Phan quý phi (Phan Ngọc Nhi), cho đúc hoa sen bằng vàng lát xuống nền nhà, để cho Phan Phi đi lên rồi khen rằng: "Bộ bộ sinh liên hoa" (mỗi bước đi nở ra một hoa sen). Số vàng dùng cho việc này đã tiêu sạch tài sản của hoàng cung. Thế là Nhà vua cho người đến các chợ buộc các thương nhân phải nộp vàng cho triều đình. Mỗi vòng xuyến Phan Phi đeo có trị giá tới 170 vạn đồng. Tiêu Bảo Quyển ngược đãi quan lại và bắt đầu giết hại Lục quý.
Tiêu Bảo Quyển thích bắn cung tên, nên ra lệnh cho xây dựng rất nhiều khu băn chim. Sử chép, những khu vực được xây dựng dành riêng cho thú vui săn bắn lên tới 296 khu. Mỗi một khu vực săn bắn đều được trang trí vô cùng xa hoa, tốn kém. Tiêu Bảo Quyển còn ra lệnh dùng lụa đỏ để bao xung quanh khu vực săn bắn và trải xuống đất để lót chân cho cả người lẫn ngựa. Những cung tên sử dụng trong các cuộc săn bắn cũng rất quý giá, tất cả đều được khảm nạm những loại ngọc giá trị nhất.
Những hành động của Phế Đế đã làm gia tăng những vụ phản loạn. Thủy An vương Tiêu Dao Quang tiến hành đảo chính nhưng thất bại và bị giết. Phế Đế cũng cho giết cả những người có công dẹp trừ Tiêu Dao Quang như Lưu Huyên và Tiêu Thản Chi, gây nên không khí sợ hãi trong triều. Từ Giang Châu, tướng Trần Hiển Đạt nổi loạn nhưng cũng bị đánh bại. Tại Thọ Dương, Thứ sử Dự Châu Bùi Thúc Nghiệp quy hàng nhà Bắc Ngụy năm 500. Phế Đế cử quân chiếm lại Thọ Dương, trên đường đi, tướng Thôi Huệ Cảnh đưa quân trở lại Kiến Khang hy vọng lật đổ Phế Đế và lập Giang Hạ vương Tiêu Bảo Tuyên lên ngôi. Quân Thôi Huệ Cảnh đã bao vây Kiến Khang, tuy nhiên lúc đó Thứ sử Hình Châu Tiêu Ý (anh Tiêu Diễn) tiến đánh và giết chết Thôi Huệ Cảnh. Phế Đế đã phong cho Tiêu Ý làm Tể tướng, sau đó giết luôn. Hành động đó làm cho Tiêu Diễn nổi giận và khởi binh chống lại.
Sụp đổ[sửa | sửa mã nguồn]
Tiêu Diễn tự là Quyền Đạt, người Trung Đô, lúc đầu nhận chức Ninh Sóc tướng quân, trấn thủ Thọ Xuân; sau đó lại nhận thêm chức Quán quân Tướng quân, phụng lệnh dẫn quân đi đánh quân Bắc Nguỵ. Sau khi cuộc chiến đó kết thúc, ông lại nhận thêm chức Tấn An vương Hựu quân Tư mã trấn thủ Hoài Lăng. Cuối cùng nhậm chức Phụ quốc Tướng quân Ung châu Thứ sử trấn thủ Tương Dương.
Phế Đế phái tướng Lưu Sơn Dương đàn áp nhưng Tiêu Diễn đã báo với tướng Tiêu Hình Châu (người chỉ huy các lực lượng quân sự của Kiến Khang vương Tiêu Bảo Dung, Thứ sử Kinh Châu) rằng Lưu Sơn Dương sẽ tấn công vào cả Kinh Châu và Ung Châu. Tiêu Hình Châu liên minh với Tiêu Diễn giết chết Lưu Sơn Dương và tuyên bố dự định lập Tiêu Bảo Dung (488 – 502) lên ngôi. Mùa xuân năm 501, Tiêu Hình Châu lập Tiêu Bảo Dung lên ngôi vua, hiệu là Hòa Đế tại Giang Lăng, thủ phủ Kinh Châu. Trong khi đó, Tiêu Diễn tiến quân về Kiến Khang, liên tiếp giành được thắng lợi, buộc Thứ sử Giang Châu Trần Bá Chi đầu hàng. Mùa thu năm 501, Tiêu Diễn cho quân bao vây Kiến Khang. Trong khi đó tại Giang Lăng, các lực lượng trung thành với Phế Đế do tướng Tiêu Quý chỉ huy đã đánh bại Tiêu Hình Châu. Tiêu Đán (anh Tiêu Diễn) cùng Hạ Hầu Tương (bộ hạ của Tiêu Hình Châu) hộ giá Hòa Đế đến Kiến Khang.
Năm 502, các tướng Vương Trân Quốc (王珍國) và Trương Cơ sợ Phế Đế sẽ giết họ vì không thể thoát khỏi vòng vây nên giết Phế Đế và đầu hàng Tiêu Diễn. Tiêu Diến vào Kinh đô, buộc Vương Thái hậu phong mình làm Đại tư mã, Kiến An Công và trì hoãn việc đưa Hòa Đế về kinh. Họ hàng Hòa Đế dần bị thủ tiêu, chỉ còn sót lại Tân An vương Tiêu Bảo Nghĩa bị tàn phế và Bá Dương Vương Tiêu Bảo Ân chạy thoát đến Bắc Ngụy. Tiêu Diễn được phong tước Lương Công, sau đó là Lương Vương, gia phong Cửu tích. Cùng năm đó, khi đưa Hòa Đế đến Cô Thục (Mã An Sơn, An Huy), Tiêu Diễn buộc Hòa Đế nhường ngôi cho, giáng Hòa Đế làm Ba Lăng vương, sau đó giết chết. Tiêu Diễn lên làm vua, đổi quốc hiệu là Lương, xưng Lương Vũ Đế vào năm 502, nhà Nam Tề sụp đổ và được thay thế bằng nhà Lương.

markdown:
# Nam Tề
|
|
| -
|| -
|| -
||Uất Lâm Vương
|| -
|| -
||Đông Ôn Hầu
|| -
|Lịch sử | - Khởi đầu năm
||3 tháng 6 năm 479
| 479 | - Giải thể
||24 tháng 4 năm 502
| 502
|
|Các triều đại (
|Nam triều:||Bắc triều:|
**Nam triều Tề** ( [Trung văn giản thể](/wiki/Trung_v%C4%83n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 南齐朝; [Trung văn phồn thể](/wiki/Trung_v%C4%83n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 南齊朝; [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m): *Nán Qí cháo*) ( [479](/wiki/479)- [502](/wiki/502)) là triều đại thứ hai của các **Nam triều** ở [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), sau [nhà Tống](/wiki/L%C6%B0u_T%E1%BB%91ng) ( [420](/wiki/420)- [479](/wiki/479)) và trước [nhà Lương](/wiki/Nh%C3%A0_L%C6%B0%C6%A1ng) ( [502](/wiki/502)- [557](/wiki/557)), thuộc về thời kỳ mà các nhà sử học Trung Quốc gọi là thời kỳ [Nam Bắc triều](/wiki/Nam-B%E1%BA%AFc_tri%E1%BB%81u_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) ( [420](/wiki/420)- [589](/wiki/589)). Sử gọi là **Nam Tề** hoặc **Tiêu Tề** (do các vua mang họ Tiêu). Quốc hiệu Nam Tề là xuất phát từ câu "Đao lợi nhẫn tề ngải chi" (dao liềm sắc bén cùng cắt).
## Mục lục
## Cai trị[
[sửa](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&action=edit§ion=1)]
### Tề Cao Đế[
[sửa](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&action=edit§ion=2)]
Sau khi lên ngôi, Tề Cao Đế đã lập ngay con mình Tiêu Trách (440 – 494) làm Thái tử, phong vương cho các con Tiêu Trách, như Tiêu Tử Lương được phong Cánh Lăng vương, Tiêu Trường Mậu được phong Nam Quận vương, Tiêu Tử Khánh được phong Lư Lăng vương, Tiêu Tử Kính được phong An Lạc vương, đồng thời tiến hành thanh trừng Hoàng tộc Lưu Tống.
Khi được tin báo Bắc Ngụy chuẩn bị tấn công và đưa Đan Dương vương Lưu Xương (con Lưu Tống Văn Đế, năm 465 chạy đến Bắc Ngụy trốn tránh Tiền Phế Đế) về nước, Tề Cao Đế cho bố phòng chặt biên giới. Quân Ngụy tấn công Thọ Dương (An Huy) nhưng thất bại. Cao Đế nhận thấy Kiến Khang không được xây dựng thành trì xung quanh suốt từ Đông Tấn đến thời Tống nên đã cho xây dựng thành lũy xung quanh Kiến khang. Bắc Ngụy và Nam Tề tiếp tục những trận chiến nhỏ cho đến mùa xuân năm 481, hai bên đều không tiến hành chiến dịch quân sự lớn nào.
Tề Cao Đế thấy tình trạng hộ tịch hỗn loạn, tô thuế thất thu, quyết định chỉnh đốn hộ tịch. Thế nhưng do vì kiệm ước quá mà quan liêu tham lam vơ vét, hiệu quả sai lạc hẳn.
### Tề Vũ Đế[
[sửa](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&action=edit§ion=3)]
Năm 483, Tiêu Đạo Thành chết. Tiêu Trách lên ngôi, tức Tề Vũ Đế. Vũ Đế lên ngôi, tăng cường kiểm soát triều chính, thanh trừng các thế lực chống đối, nhưng cho chôn cất trọng thể những quan lại Lưu Tống từng bị Tề Cao Đế thanh trừng. Đồng thời Nhà nước thống kê lại tổng số người nộp thuế cho Nhà nước. Khi các lực lượng triều đình thực hiện công việc này tại một số địa phương như Tô Châu đã vấp phải sự chống đối của những người miền Bắc, trong đó lực lượng do Đường Dự Chi lãnh đạo đã nổi dậy, xưng Ngô Đế.
Tề Vũ Đế trong thời gian tại vị vơ vét của dân 700 triệu tiền bạc cất giữ trong nội cung. Đến khi Tiêu Chiêu Nghiệp nối ngôi chỉ trong 1 năm đã tiêu hết một nửa.
Năm 486, Vũ Đế cho thành lập trường Quốc học tại Kiến Khang và sáp nhập Tổng Minh quán (總明觀) vào đó, các trường này nghiên cứu cả luật pháp. Năm 490, nhận thấy tình hình miền Bắc khởi sắc dưới sự cai trị khoan hòa của Hiếu Văn Đế nhà Bắc Ngụy, Vũ Đế thiết lập quan hệ hữu nghị với Bắc Ngụy.
Nhận xét về Vũ Đế, sử gia Tư Mã Quang trong Tư trị thông giám viết:
" Trong thời gian Thế Tổ cai trị, ông tập trung vào các công việc quan trọng của Quốc gia, xem xét những việc lớn, rất thông minh và nghiêm khắc, cương quyết trong công việc. Các viên quan dân sự và võ tướng được bổ nhiệm trong thời hạn lâu dài, nếu như thuộc hạ các viên quan đó vi phạm pháp luật, Hoàng đế cho gửi thượng phương kiếm đến cho họ trừng phạt thuộc cấp. Trong những năm Vĩnh Minh, cuộc sống của nhân dân no đủ, hòa bình, ít xảy ra trường hợp phạm tội. Tuy nhiên Hoàng đế cũng say mê yến tiệc và săn bắn, trong khi luôn nhấn mạnh phải tránh xa hoa lãng phí".
## Nội loạn trong hoàng tộc[
[sửa](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&action=edit§ion=4)]
### Minh Đế bảo vệ ngội vị bằng sinh mệnh hoàng tộc[
[sửa](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&action=edit§ion=5)]
Trong lịch sử 23 năm của mình, nhà Nam Tề chủ yếu là sự không ổn định, cũng như sau cái chết của các vị hoàng đế có năng lực như
[Cao Đế](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_Cao_%C4%90%E1%BA%BF) và [Vũ Đế](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF), cháu nội Vũ Đế là [Tiêu Chiêu Nghiệp](/wiki/Ti%C3%AAu_Chi%C3%AAu_Nghi%E1%BB%87p) đã bị người anh họ thông minh nhưng tàn bạo của Vũ Đế là [Tiêu Loan](/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_Minh_%C4%90%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) sát hại để tự lập làm Hoàng đế (Minh Đế) và tiến hành xử tử hàng loạt các con và cháu chắt của Cao Đế và Vũ Đế, cũng như các quan lại mà ông nghi ngờ là có âm mưu chống lại ông.
Năm 493, Thái tử Tiêu Trường Mậu chết, con là Nam quận vương Tiêu Chiêu Nghiệp (473 – 494) được phong làm Thái tôn. Năm 494, Vũ Đế chết, ủy thác việc nước cho người con thứ hai của ông là Tể tướng Cánh Lăng vương Tiêu Tử Lương (455 - 494) và Tây Xương hầu Tiêu Loan (452 – 498), Tiêu Chiêu Nghiệp lên ngôi, tiếp theo là Tân An vương Tiêu Chiêu Văn (480 - 494).
Tình hình bắt đầu không ổn định. Tể tướng Tuyên Thành vương
[Tiêu Loan](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_Minh_%C4%90%E1%BA%BF), (con An Trinh vương Tiêu Đạo Sinh, anh Tề Cao Đế) nắm quyền trong triều. Dưới danh nghĩa phụng mệnh vua, Tiêu Loan đã thực hiện hành loạt các vụ xử tử thành viên hoàng tộc, trong đó có Thứ sử Kinh Châu Lâm Hải vương Tiêu Chiêu Tú, Nam Bình vương Tiêu Nhuệ, Giang Hạ vương Tiêu Phong. Số con cháu Cao Đế và Vũ Đế bị hành hình lên đến hàng chục người. Ba tháng sau, được sự đồng ý của Vương Thái hậu, Tiêu Loan đã phế Tiêu Chiêu Văn làm Hải Lăng vương và lên ngôi, tức Tề Minh Đế. Sau đó Minh Đế cho người đầu độc giết chết Tiêu Chiêu Văn.
Sự tùy hứng trong việc giết người này còn được làm trầm trọng hơn nữa sau khi Minh Đế chết và con trai ông
[Tiêu Bảo Quyển](/wiki/Ti%C3%AAu_B%E1%BA%A3o_Quy%E1%BB%83n) lên nối ngôi. Tiêu Loan đã dặn con một câu rằng: *"Hành sự nhất thiết không thể để người ra tay trước"*, ý muốn nói Tiêu Bảo Quyển hãy ra tay trước để bảo vệ ngôi báu.
Số tôn thất bị giết dưới thời Minh Đế cũng lên đến hàng chục người. Tề Minh Đế giết 8 người con Tề Cao Đế và 16 người con Tề Vũ Đế, sau khi giết họ xong mới công bố tội trạng. Hai cha con Minh Đế và Phế Đế hầu như giết sạch con cháu Cao Đế, Vũ Đế để mong tránh tranh quyền đoạt lợi. Con trai Tề Vũ Đế là Ba Lăng vương Tiêu Tử Luân trước khi bị Tề Minh Đế giết có nói: "Tiên triều đã tàn sát con cháu của họ Lưu vậy mọi việc xảy ra hôm nay là điều tất nhiên thôi ".
### Phế Đế[
[sửa](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&action=edit§ion=6)]
Năm 498, Phế Đế Tiêu Bảo Quyển mới 15 tuổi lên ngôi, quyền trong triều do 6 viên quan đại thần (lục quý) như Giang Tự, Giang Hựu, Lưu Huyên (cậu của Phế đế), Thủy An vương Tiêu Dao Quang, Tiêu Thân, Từ Hiếu Đồng và tướng Tiêu Đàn Chi nắm giữ.
Theo lễ chế, khi Hoàng đế cũ qua đời thì Hoàng đế mới lên ngôi phải khóc lóc để biểu hiện sự thương xót. Thế nhưng Tiêu Bảo Quyển trong tang lễ của vua cha đã tìm cớ nói rằng mình bị đau họng, không thể khóc được. Quan tài của vua cha phải đặt tại Điện Thái Cực trong nhiều ngày rồi mới được đem đi chôn, nhưng Tiêu Bảo Quyển cảm thấy khó chịu vô cùng, hạ lệnh đem quan tài đi chôn ngay. Các đại thần phải liều chết can ngăn, Tiêu Bảo Quyển mới thôi.
Phế Đế chơi bời vô độ, bỏ bê triều chính, có cuộc sống xa hoa và hoang dâm. Tại vị đến năm thứ ba thì Hoàng cung bị hỏa hoạn, hơn 3000 gian cung điện cháy ra tro. Phế Đế liền ra lệnh xây lại các cung điện đó và gỡ tất cả đồ trang trí trong các miếu ở Giang Nam mang về trang trí cho cung điện. Tiêu Bảo Quyển sủng ái Phan quý phi (
[Phan Ngọc Nhi](/wiki/Phan_Ng%E1%BB%8Dc_Nhi)), cho đúc hoa sen bằng vàng lát xuống nền nhà, để cho Phan Phi đi lên rồi khen rằng: "Bộ bộ sinh liên hoa" (mỗi bước đi nở ra một hoa sen). Số vàng dùng cho việc này đã tiêu sạch tài sản của hoàng cung. Thế là Nhà vua cho người đến các chợ buộc các thương nhân phải nộp vàng cho triều đình. Mỗi vòng xuyến Phan Phi đeo có trị giá tới 170 vạn đồng. Tiêu Bảo Quyển ngược đãi quan lại và bắt đầu giết hại Lục quý.
Tiêu Bảo Quyển thích bắn cung tên, nên ra lệnh cho xây dựng rất nhiều khu băn chim. Sử chép, những khu vực được xây dựng dành riêng cho thú vui săn bắn lên tới 296 khu. Mỗi một khu vực săn bắn đều được trang trí vô cùng xa hoa, tốn kém. Tiêu Bảo Quyển còn ra lệnh dùng lụa đỏ để bao xung quanh khu vực săn bắn và trải xuống đất để lót chân cho cả người lẫn ngựa. Những cung tên sử dụng trong các cuộc săn bắn cũng rất quý giá, tất cả đều được khảm nạm những loại ngọc giá trị nhất.
Những hành động của Phế Đế đã làm gia tăng những vụ phản loạn. Thủy An vương Tiêu Dao Quang tiến hành đảo chính nhưng thất bại và bị giết. Phế Đế cũng cho giết cả những người có công dẹp trừ Tiêu Dao Quang như Lưu Huyên và Tiêu Thản Chi, gây nên không khí sợ hãi trong triều. Từ Giang Châu, tướng Trần Hiển Đạt nổi loạn nhưng cũng bị đánh bại. Tại Thọ Dương, Thứ sử Dự Châu Bùi Thúc Nghiệp quy hàng nhà Bắc Ngụy năm 500. Phế Đế cử quân chiếm lại Thọ Dương, trên đường đi, tướng
[Thôi Huệ Cảnh](/wiki/Th%C3%B4i_Hu%E1%BB%87_C%E1%BA%A3nh) đưa quân trở lại Kiến Khang hy vọng lật đổ Phế Đế và lập Giang Hạ vương Tiêu Bảo Tuyên lên ngôi. Quân Thôi Huệ Cảnh đã bao vây Kiến Khang, tuy nhiên lúc đó Thứ sử Hình Châu Tiêu Ý (anh Tiêu Diễn) tiến đánh và giết chết [Thôi Huệ Cảnh](/wiki/Th%C3%B4i_Hu%E1%BB%87_C%E1%BA%A3nh). Phế Đế đã phong cho Tiêu Ý làm Tể tướng, sau đó giết luôn. Hành động đó làm cho Tiêu Diễn nổi giận và khởi binh chống lại.
## Sụp đổ[
[sửa](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&action=edit§ion=7)]
Tiêu Diễn tự là Quyền Đạt, người Trung Đô, lúc đầu nhận chức Ninh Sóc tướng quân, trấn thủ Thọ Xuân; sau đó lại nhận thêm chức Quán quân Tướng quân, phụng lệnh dẫn quân đi đánh quân Bắc Nguỵ. Sau khi cuộc chiến đó kết thúc, ông lại nhận thêm chức Tấn An vương Hựu quân Tư mã trấn thủ Hoài Lăng. Cuối cùng nhậm chức Phụ quốc Tướng quân Ung châu Thứ sử trấn thủ Tương Dương.
Phế Đế phái tướng Lưu Sơn Dương đàn áp nhưng Tiêu Diễn đã báo với tướng Tiêu Hình Châu (người chỉ huy các lực lượng quân sự của Kiến Khang vương Tiêu Bảo Dung, Thứ sử Kinh Châu) rằng Lưu Sơn Dương sẽ tấn công vào cả Kinh Châu và Ung Châu. Tiêu Hình Châu liên minh với Tiêu Diễn giết chết Lưu Sơn Dương và tuyên bố dự định lập Tiêu Bảo Dung (488 – 502) lên ngôi. Mùa xuân năm 501, Tiêu Hình Châu lập Tiêu Bảo Dung lên ngôi vua, hiệu là Hòa Đế tại Giang Lăng, thủ phủ Kinh Châu. Trong khi đó, Tiêu Diễn tiến quân về Kiến Khang, liên tiếp giành được thắng lợi, buộc Thứ sử Giang Châu Trần Bá Chi đầu hàng. Mùa thu năm 501, Tiêu Diễn cho quân bao vây Kiến Khang. Trong khi đó tại Giang Lăng, các lực lượng trung thành với Phế Đế do tướng Tiêu Quý chỉ huy đã đánh bại Tiêu Hình Châu. Tiêu Đán (anh Tiêu Diễn) cùng Hạ Hầu Tương (bộ hạ của Tiêu Hình Châu) hộ giá Hòa Đế đến Kiến Khang.
Năm 502, các tướng Vương Trân Quốc (王珍國) và Trương Cơ sợ Phế Đế sẽ giết họ vì không thể thoát khỏi vòng vây nên giết Phế Đế và đầu hàng Tiêu Diễn. Tiêu Diến vào Kinh đô, buộc Vương Thái hậu phong mình làm Đại tư mã, Kiến An Công và trì hoãn việc đưa Hòa Đế về kinh. Họ hàng Hòa Đế dần bị thủ tiêu, chỉ còn sót lại Tân An vương Tiêu Bảo Nghĩa bị tàn phế và Bá Dương Vương Tiêu Bảo Ân chạy thoát đến Bắc Ngụy. Tiêu Diễn được phong tước Lương Công, sau đó là Lương Vương, gia phong Cửu tích. Cùng năm đó, khi đưa Hòa Đế đến Cô Thục (Mã An Sơn, An Huy), Tiêu Diễn buộc Hòa Đế nhường ngôi cho, giáng Hòa Đế làm Ba Lăng vương, sau đó giết chết. Tiêu Diễn lên làm vua, đổi quốc hiệu là Lương, xưng Lương Vũ Đế vào năm 502, nhà Nam Tề sụp đổ và được thay thế bằng
[nhà Lương](/wiki/Nh%C3%A0_L%C6%B0%C6%A1ng).
## Các vua Nam Tề (479-502)[
[sửa](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&action=edit§ion=8)]
|
|[Niên hiệu](/wiki/Ni%C3%AAn_hi%E1%BB%87u) [Cao Đế](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_Cao_%C4%90%E1%BA%BF)(高帝) [479](/wiki/479)- [482](/wiki/482) [479](/wiki/479)- [482](/wiki/482) [Vũ Đế](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF)(武帝) [482](/wiki/482)- [493](/wiki/493) [483](/wiki/483)- [493](/wiki/493) [Tiêu Chiêu Nghiệp](/wiki/Ti%C3%AAu_Chi%C3%AAu_Nghi%E1%BB%87p)(蕭昭業) [494](/wiki/494) [494](/wiki/494) [Tiêu Chiêu Văn](/wiki/Ti%C3%AAu_Chi%C3%AAu_V%C4%83n)(蕭昭文) [494](/wiki/494) [494](/wiki/494) [Minh Đế](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_Minh_%C4%90%E1%BA%BF)(明帝) [494](/wiki/494)- [498](/wiki/498)
Vĩnh Thái (永泰)
[498](/wiki/498) [Tiêu Bảo Quyển](/wiki/Ti%C3%AAu_B%E1%BA%A3o_Quy%E1%BB%83n)(蕭寶卷) [499](/wiki/499)- [501](/wiki/501) [499](/wiki/499)- [501](/wiki/501) [Hòa Đế](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_H%C3%B2a_%C4%90%E1%BA%BF)(和帝) [501](/wiki/501)- [502](/wiki/502) [501](/wiki/501)- [502](/wiki/502)
|
|[Tiêu Tuyển](/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_Tuy%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1) [Tiêu Hạt](/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_H%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1) [Tiêu Lạc Tử](/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_L%E1%BA%A1c_T%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) [Tiêu Phó Tử](/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_Ph%C3%B3_T%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) [Tiêu Thừa Chi](/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_Th%E1%BB%ABa_Chi&action=edit&redlink=1)
384-447
[Tiêu Đạo Tứ](/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_%C4%90%E1%BA%A1o_T%E1%BB%A9&action=edit&redlink=1) [Tiêu Đạo Sinh](/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_%C4%90%E1%BA%A1o_Sinh&action=edit&redlink=1) **Tề Cao Đế** [Tiêu Đạo Thành](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_Cao_%C4%90%E1%BA%BF)
427-
**479-482** [Tiêu Thuận Chi](/w/index.php?title=Ti%C3%AAu_Thu%E1%BA%ADn_Chi&action=edit&redlink=1) **Tề Minh Đế** [Tiêu Loan](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_Minh_%C4%90%E1%BA%BF)
452-
**494-498** **Tề Vũ Đế** [Tiêu Trách](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF)
440-
**482-493** [Lương Vũ Đế](/wiki/L%C6%B0%C6%A1ng_V%C5%A9_%C4%90%E1%BA%BF)
Tiêu Diễn
[Tiêu Bảo Quyển](/wiki/Ti%C3%AAu_B%E1%BA%A3o_Quy%E1%BB%83n)
484-
**498-501** [Tiêu Bảo Dần](/wiki/Ti%C3%AAu_B%E1%BA%A3o_D%E1%BA%A7n)
487-
**527**-530 **Tề Hòa Đế** [Tiêu Bảo Dung](/wiki/Nam_T%E1%BB%81_H%C3%B2a_%C4%90%E1%BA%BF)
488-
**501-502** [Tiêu Trưởng Mậu](/wiki/Ti%C3%AAu_Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_M%E1%BA%ADu)
458-493
[Tiêu Chiêu Nghiệp](/wiki/Ti%C3%AAu_Chi%C3%AAu_Nghi%E1%BB%87p)
473-
**493-494** [Tiêu Chiêu Văn](/wiki/Ti%C3%AAu_Chi%C3%AAu_V%C4%83n)
480-
**494**
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nam_T%E1%BB%81&action=edit§ion=9)]
|Tiền nhiệm:
||
|
(
|Kế nhiệm:
|
|
|

X-Cache: cp1067 miss, cp1066 miss