text:
Việt Nam
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài này viết về Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đối với bài về các chính thể trước đây, xem Việt Nam (định hướng). Đối với bài về các quốc hiệu Việt Nam, xem Quốc hiệu Việt Nam.Việt Nam, tên chính thức: Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam[2], là một quốc gia nằm ở phía đông bán đảo Đông Dương, thuộc khu vực Đông Nam Á. Việt Nam phía bắc giáp Trung Quốc, phía tây giáp Lào và Campuchia, phía tây nam giáp vịnh Thái Lan, phía đông và phía nam giáp biển Đông và có hơn 4.000 hòn đảo,[8] bãi đá ngầm lớn nhỏ, gần và xa bờ, có vùng nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa được Chính phủ Việt Nam xác định gần gấp ba lần diện tích đất liền (khoảng trên 1 triệu km²). Trên biển Đông có quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa được Việt Nam tuyên bố chủ quyền nhưng vẫn đang bị tranh chấp với các quốc gia khác như Đài Loan, Trung Quốc, Malaysia và Philippines.
Sau khi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ở miền Bắc và Mặt trận dân tộc giải phóng miền nam Việt Nam giành chiến thắng trước Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam ngày 30 tháng 4 năm 1975, hai miền Bắc-Nam được thống nhất. Ngày 2 tháng 7 năm 1976 nước Việt Nam được đặt Quốc hiệu là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Vào năm 1986, Việt Nam tiến hành một số cải cách về kinh tế gọi là đổi mới, mở cửa cho nền kinh tế Việt Nam hòa nhập với quốc tế.[9] Việt Nam đã thiết lập mối quan hệ ngoại giao với 178 quốc gia, quan hệ kinh tế - thương mại - đầu tư với trên 224 quốc gia và vùng lãnh thổ, là thành viên Liên Hợp Quốc, ASEAN, ASEM, APEC, WTO, Tổ chức quốc tế Pháp ngữ, Phong trào không liên kết và nhiều tổ chức quốc tế, khu vực khác [10]... Kể từ năm 2000 Việt Nam là một trong những nước có mức tăng trưởng kinh tế nhanh nhất thế giới,[9] và theo Citigroup, mức tăng trưởng cao này sẽ còn tiếp tục phát triển. Theo BBC, năm 2004, Việt Nam đứng thứ 11 trong các nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất trên thế giới.[11], tuy nhiên tốc độ tăng trưởng chậm lại trong một số năm sau, năm 2013 tăng trưởng 5,42%, xếp thứ 6 trong 11 nước khu vực Đông Nam Á. Việc đổi mới kinh tế thành công đã dẫn đường cho Việt Nam trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2007.
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn gặp phải nhiều vấn đề như tỷ lệ lạm phát cao, bất bình đẳng về thu nhập cao, dịch vụ chăm sóc sức khỏe kém và tình trạng bất bình đẳng giới tính còn nhiều.[12][13][14][15][16]
Mục lục
- 1 Lịch sử
- 2 Địa lý
- 3 Nhân khẩu học
- 4 Văn hóa
- 5 Phân cấp hành chính
- 6 Chính trị
- 7 Quan hệ đối ngoại
- 8 Kinh tế
- 9 Xã hội
- 10 Các ngày lễ chính
- 11 Xếp hạng quốc tế
- 12 Chú thích
- 13 Tài liệu tham khảo
- 14 Xem thêm
- 15 Liên kết ngoài
Lịch sử
Bắt đầu từ thế kỷ 2 TCN, người Việt ở đây bị các triều đại phong kiến Trung Quốc cai trị trong hơn 1000 năm. Sau nhiều lần khởi nghĩa không thành của Bà Triệu, Mai Thúc Loan,...hoặc chỉ giành độc lập ngắn của Hai Bà Trưng, Lý Bí... đến năm 905 Khúc Thừa Dụ đã giành quyền tự chủ cho người Việt, và Việt Nam chính thức giành được độc lập lâu dài sau trận chiến lịch sử trên sông Bạch Đằng do Ngô Quyền chỉ huy trước đoàn quân Nam Hán năm 938.
Sau khi giành được độc lập, từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 14 dân tộc Việt Nam đã xây dựng đất nước trên cơ sở Phật giáo, tổ chức chính quyền tương tự thể chế chính trị của các triều đại Trung Quốc, ảnh hưởng của Nho giáo dần tăng lên từ thế kỷ 15. Trong suốt thời kỳ phong kiến, những lần chống lại sự xâm lược bởi các triều đại phương Bắc của người Hán, Mông Cổ, Mãn Thanh và với những lần xâm chiếm mở rộng lãnh thổ dần xuống phía nam nơi người Chăm, người Khmer sinh sống, Việt Nam có ranh giới địa lý gần như hiện nay vào năm 1757
Đến giữa thế kỷ 19, cùng với các nước ở Đông Dương, Việt Nam trở thành thuộc địa của Pháp. Trong Thế chiến thứ hai, phát xít Nhật chiếm Việt Nam và toàn thể Đông Dương, ngay sau khi hay tin đế quốc Nhật đầu hàng quân Đồng Minh, Việt Minh đã giành lại chính quyền từ tay Nhật. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà nước tự chủ đầu tiên của nước Việt Nam hiện đại.
Sau Thế chiến thứ hai, người Pháp muốn chiếm lại thuộc địa Đông Dương nhưng vấp phải sự phản kháng quyết liệt của người Việt Nam do lực lượng Việt Minh lãnh đạo. Sau chiến thắng của Việt Minh tại chiến trường Điện Biên Phủ ngày 7 tháng 5 năm 1954, Pháp buộc phải rút khỏi Đông Dương. Hiệp định Genève được ký kết đã chấm dứt ách đô hộ gần một trăm năm của thực dân Pháp tại Việt Nam, đồng thời chia nước Việt Nam thành hai vùng tập kết quân sự cho Quân Đội Nhân Dân Việt Nam ở phía bắc và quân đội Liên Hiệp Pháp ở phía nam, lấy vĩ tuyến 17 làm ranh giới, dự kiến sau hai năm sẽ tiến hành tổng tuyển cử cả nước.
Tuy nhiên, vì nhiều tác nhân bên ngoài, đặc biệt là sự can thiệp chính trị của Hoa Kỳ và sự bác bỏ tổng tuyển cử toàn quốc của chính quyền Ngô Đình Diệm nên trong hoàn cảnh lịch sử đó, hiệp định Genève đã không được thực thi. Chính thể Việt Nam Cộng hòa, thành lập ở miền Nam, được Hoa Kỳ hậu thuẫn và được công nhận bởi nhiều quốc gia thân Mỹ, với một chính quyền nằm trong tay những người không tham gia chiến tranh chống xâm lược hoặc thậm chí đã từng cộng tác với Pháp. Tại miền Bắc, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa theo mô hình xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng Lao Động Việt Nam được Liên Xô, Trung Quốc hậu thuẫn và được các nước trong khối xã hội chủ nghĩa khác công nhận và giúp đỡ.
Năm 1960, Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam Việt Nam được thành lập từ những người kháng chiến chống Pháp cũ, xung đột ở miền Nam Việt Nam dẫn đến một cuộc chiến tranh kéo dài suốt gần hai thập kỷ. Năm 1964, Hoa Kỳ chính thức can thiệp quân sự, đưa quân Mỹ vào chiến đấu trực tiếp tại chiến trường Nam Việt Nam và thực hiện các đợt ném bom vào miền Bắc Việt Nam, đặc biệt có sử dụng máy bay B-52 vào năm 1972. Đến tháng 1 năm 1973, sau những tổn thất vượt ngưỡng chịu đựng trên chiến trường Việt Nam, cùng với những khó khăn trên chính trường Mỹ cộng với tác động của phong trào phản chiến trong nước và trên thế giới, Hoa Kỳ ký Hiệp định Paris, và rút quân khỏi Việt Nam. Chiến tranh Việt Nam kết thúc vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 khi chính quyền tổng thống Dương Văn Minh của Việt Nam Cộng Hòa đầu hàng trước lực lượng Quân Giải phóng Miền Nam tiến vào Sài Gòn.
Năm 1976, nước Việt Nam thống nhất đổi quốc hiệu thành nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam; Sài Gòn - Chợ Lớn đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh. Sau chiến tranh, do hậu quả chiến tranh lâu dài, sự cấm vận của Hoa Kỳ, và nhiều chính sách sai lầm đã đưa Việt Nam vào các khủng hoảng trầm trọng về kinh tế và xã hội trong gần 10 năm. Đại hội Đảng lần VI năm 1986 chấp thuận chính sách Đổi mới theo đó cải tổ bộ máy nhà nước, và chuyển đổi nền kinh tế theo hướng kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội. Giữa thập niên 1990, Việt Nam bắt đầu hội nhập vào cộng đồng quốc tế. Năm 1995, Việt Nam gia nhập khối ASEAN, sau khi bình thường hóa quan hệ với Mỹ một năm trước đó. Hiện nay, Việt Nam là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như Liên Hiệp Quốc, Cộng đồng Pháp ngữ, ASEAN, APEC. Ngày 11 tháng 1 năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sau 11 năm đàm phán.[20] Vào ngày 16 tháng 10 năm 2007 Việt Nam đã được bầu làm một trong các thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc cho nhiệm kỳ 2008-2009.
Địa lý
Việt Nam có diện tích 331.212 km², bao gồm khoảng 327.480 km² đất liền và hơn 4.200 km² biển nội thủy, với hơn 2.800 hòn đảo, bãi đá ngầm lớn nhỏ, gần và xa bờ, bao gồm cả Trường Sa và Hoàng Sa mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền, có vùng nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa được Chính phủ Việt Nam xác định gần gấp ba lần diện tích đất liền khoảng trên 1 triệu km².
Địa hình Việt Nam rất đa dạng theo các vùng tự nhiên như vùng tây bắc, đông bắc, Tây Nguyên có những đồi và những núi đầy rừng, trong khi đất phẳng che phủ khoảng ít hơn 20%. Núi rừng chiếm độ 40%, đồi 40%, và độ che phủ khoảng 75%. Các vùng đồng bằng như đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long và các vùng duyên hải ven biển như Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Nhìn tổng thể Việt Nam gồm ba miền với miền Bắc có cao nguyên và vùng châu thổ sông Hồng, miền Trung là phần đất thấp ven biển, những cao nguyên theo dãy Trường Sơn, và miền Nam là vùng châu thổ Cửu Long. Điểm cao nhất Việt Nam là 3.143 mét, tại đỉnh Phan Xi Păng, thuộc dãy núi Hoàng Liên Sơn. Diện tích đất canh tác chiếm 17% tổng diện tích đất Việt Nam.
Việt Nam có khí hậu nhiệt đới xavan ở miền Nam với hai mùa (mùa mưa, từ giữa tháng 5 đến giữa tháng 9, và mùa khô, từ giữa tháng 10 đến giữa tháng 4) và khí hậu cận nhiệt đới ẩm ở miền Bắc với bốn mùa rõ rệt (mùa xuân, mùa hè, mùa thu và mùa đông), còn miền trung có đặc điểm của khí hậu nhiệt đới gió mùa. Do nằm dọc theo bờ biển, khí hậu Việt Nam được điều hòa một phần bởi các dòng biển và mang nhiều yếu tố khí hậu biển. Độ ẩm tương đối trung bình là 84% suốt năm. Hằng năm, lượng mưa từ 1.200 đến 3.000 mm,số giờ nắng khoảng 1.500 đến 3.000 giờ/năm và nhiệt độ từ 5 °C đến 37 °C. Hàng năm, Việt Nam luôn phải phòng chống bão và lụt lội với 5 đến 10 cơn bão/năm.
Về tài nguyên đất, Việt Nam có rừng tự nhiên và nhiều mỏ khoáng sản trên đất liền với phốt phát, than đá, măng gan, bô xít, chrômát,... Về tài nguyên biển có dầu mỏ, khí tự nhiên, quặng khoáng sản ngoài khơi. Với hệ thống sông dốc đổ từ các cao nguyên phía tây, Việt Nam có nhiều tiềm năng về phát triển thủy điện.
Nhân khẩu học
Theo điều tra của Tổng cục thống kê (Việt Nam) tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2009, trên toàn Việt Nam có 85.846.997 người, quy mô phân bố ở các vùng kinh tế - xã hội, trong đó đông dân nhất là vùng đồng bằng sông Hồng với khoảng 19,5 triệu người, kế tiếp là vùng bắc Trung bộ và duyên hải nam Trung bộ với khoảng 18,8 triệu người, thứ ba là vùng đồng bằng sông Cửu Long với khoảng 17,1 triệu người. Vùng ít dân nhất là Tây Nguyên với khoảng 5,1 triệu người. Theo số liệu ước tính của The World Factbook do CIA công bố thì vào tháng 7 năm 2011, dân số Việt Nam là 90.549.390 người, đứng thứ 14 trên thế giới (Ethiopia vượt lên vị trí 13).[3]
Cũng theo cuộc điều tra thì Việt Nam có khoảng 25,4 triệu người, tương ứng với 29,6% sống ở khu vực thành thị và khoảng 60,4 triệu người cư trú ở khu vực nông thôn. Về tỷ số giới tính trung bình hiện nay là 98 nam/100 nữ, trong đó vùng cao nhất là Tây Nguyên với 102 nam/100 nữ và vùng thấp nhất là Đông Nam Bộ với 95 nam/100 nữ [22]
Văn hóa
Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên tất cả các khía cạnh, người Việt cùng cộng đồng 53 dân tộc anh em có những phong tục đúng đắn, tốt đẹp từ lâu đời, có những lễ hội nhiều ý nghĩa sinh hoạt cộng đồng, những niềm tin bền vững trong tín ngưỡng, sự khoan dung trong tư tưởng giáo lý khác nhau của tôn giáo, tính cặn kẽ và ẩn dụ trong giao tiếp truyền đạt của ngôn ngữ, từ truyền thống đến hiện đại của văn học, nghệ thuật.
Sự khác biệt về cấu trúc địa hình, khí hậu và phân bố dân tộc, dân cư đã tạo ra những vùng văn hoá có những nét đặc trưng riêng tại Việt Nam. Từ cái nôi của văn hóa Việt Nam ở đồng bằng sông Hồng của người Việt chủ đạo với nền văn hóa làng xã và văn minh lúa nước, đến những sắc thái văn hóa các dân tộc miền núi tại tây bắc và đông bắc. Từ các vùng đất biên viễn của Việt Nam thời dựng nước ở Bắc Trung bộ đến sự pha trộn với văn hóa Chăm Pa của người Chăm ở Nam Trung Bộ. Từ những vùng đất mới ở Nam Bộ với sự kết hợp văn hóa các tộc người Hoa, người Khmer đến sự đa dạng trong văn hóa và tộc người ở Tây Nguyên.
Với một lịch sử có từ hàng nghìn năm của người Việt cùng với những hội tụ về sau của các dân tộc khác, từ văn hóa bản địa của người Việt cổ từ thời Hồng Bàng đến những ảnh hưởng từ bên ngoài trong trong hàng nghìn năm nay. Với những ảnh hưởng từ xa xưa của Trung Quốc và Đông Nam Á đến những ảnh hưởng của Pháp từ thế kỷ 19, phương Tây trong thế kỷ 20 và toàn cầu hóa từ thế kỷ 21. Việt Nam đã có những thay đổi về văn hóa theo các thời kỳ lịch sử, có những khía cạnh mất đi nhưng cũng có những khía cạnh văn hóa khác bổ sung vào nền văn hóa Việt Nam hiện đại.
Phân cấp hành chính
Việt Nam được chia ra 58 tỉnh và 5 thành phố trực thuộc trung ương(*) với thủ đô là Hà Nội. 63 đơn vị hành chính cấp trung ương của Việt Nam lần lượt (sắp xếp theo bảng chữ cái):
Dưới cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương là cấp quận, huyện, thị xã và thành phố trực thuộc tỉnh. Tính đến năm 2011, Việt Nam có 698 đơn vị cấp quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh
Dưới cấp phường/xã/thị trấn là các khu vực với các tên gọi khác nhau ở các vùng miền như khu phố, tổ dân phố, làng, thôn, ấp, khóm, buôn, bản, xóm.
Chính trị
Hiến pháp 1992. Người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam là một Tổng bí thư nắm giữ chức vụ tối cao, quyền hạn rất lớn vì đây là đảng duy nhất hợp lệ cùng với quốc hội, chính phủ nắm quyền lập pháp, hành pháp. Tổng bí thư hiện nay tại đại hội XI (2011) là ông Nguyễn Phú Trọng.
Quốc hội, theo hiến pháp là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp. Nhiệm vụ của Quốc hội là giám sát, quyết định những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại, các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, những nguyên tắc chủ yếu của bộ máy Nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động của công dân. Trên 90% đại biểu quốc hội là Đảng viên Đảng CSVN nên quốc hội không có độc lập từ đảng, tuân thủ gần tuyệt đối các quy định của Đảng. Nhiệm kỳ Quốc hội là 5 năm. Chủ tịch Quốc hội được Quốc hội bầu do đề cử của Ban Chấp hành Trung ương. Chủ tịch Quốc hội hiện nay (2011) là ông Nguyễn Sinh Hùng.
Chủ tịch nước, theo hiến pháp là người đứng đầu Nhà nước, nguyên thủ quốc gia nước CHXHCN Việt Nam được Quốc hội bầu do Chủ tịch Quốc hội giới thiệu từ đề cử của Ban Chấp hành Trung ương. Chủ tịch nước có 12 quyền hạn theo Hiến pháp trong đó quan trọng nhất là: công bố hiến pháp, luật, pháp lệnh. Thống lĩnh các lực lượng vũ trang nhân dân và giữ chức Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninh. Đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm Phó Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chánh án Tòa án tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát tối cao. Chủ tịch nước thay mặt Nhà nước về đối nội và đối ngoại, là chức vụ cao nhất trên danh nghĩa của Việt Nam nhưng thường không giữ kiêm chức Tổng bí thư Đảng (có trường hợp giữ kiêm) nên thường chỉ là một ủy viên BCHTƯ Đảng cấp dưới của Tổng bí thư, ngoài ra trên thực tế chủ tịch nước chỉ đóng vai trò nghi lễ còn Thủ tướng chính phủ mới nắm quyền hành thực sự và lớn hơn . Nhiệm kỳ của Chủ tịch nước là 5 năm. Không có quy định giới hạn số nhiệm kỳ được làm Chủ tịch nước. Chủ tịch nước hiện nay (2011) là ông Trương Tấn Sang.
Chính phủ, theo hiến pháp là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Chính phủ chịu sự giám sát và thực hiện chế độ báo cáo công tác trước Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chủ tịch nước. Nhiệm kỳ Chính phủ là 5 năm. Chính phủ gồm có Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ. Đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng Chính phủ do Chủ tịch nước giới thiệu từ đề cử của Ban Chấp hành Trung ương để Quốc hội bầu. Không có quy định giới hạn số nhiệm kỳ được làm Thủ tướng Chính phủ. Thủ tướng Chính phủ hiện nay (2010) là ông Nguyễn Tấn Dũng.
Các Phó Thủ tướng do Thủ tướng đề nghị Quốc hội phê chuẩn, là người giúp việc cho Thủ tướng và được Thủ tướng ủy nhiệm khi Thủ tướng vắng mặt. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ do Thủ tướng đề nghị Quốc hội phê chuẩn, đảm nhiệm chức năng quản lý Nhà nước đối với ngành hoặc lĩnh vực công tác được giao. Việc tổ chức nhân sự cấp cao này đều thông qua Bộ Chính trị và các viên chức này đều do Bộ Chính trị quản lý. Các Thứ trưởng và chức vụ tương đương do Thủ tướng bổ nhiệm, nhưng Ban Bí thư thông qua và quản lý.
Chính phủ Việt Nam có 18 bộ và 4 cơ quan ngang bộ. Ngoài ra chính phủ còn quản lý 5 cơ quan hành chính và 3 cơ quan truyền thông trực thuộc là Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam
Tòa án Nhân dân Tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của Việt Nam. Chánh án Tối cao là người đứng đầu Tòa án Nhân dân Tối cao. Chánh án Tối cao hiện nay là ông Trương Hòa Bình.
Quan hệ đối ngoạiTheo các văn kiện của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam: Đảng Cộng sản và Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam chủ trương thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế, chủ động hội nhập quốc tế với phương châm "Việt Nam sẵn sàng là bạn và là đối tác tin cậy của tất cả các nước trong cộng đồng thế giới phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển".
Từ sau thời kỳ đổi mới, Việt Nam chính thức bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc vào năm 1992 và với Hoa Kỳ vào năm 1995, gia nhập khối ASEAN năm 1995
Hiện nay, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 171 quốc gia[24] thuộc tất cả các châu lục (Châu Á - Thái Bình Dương: 33, Châu Âu: 46, Châu Mĩ: 28, Châu Phi: 47, Trung Đông: 16), bao gồm tất cả các nước và trung tâm chính trị lớn của thế giới. Việt Nam cũng là thành viên của 63 tổ chức quốc tế và có quan hệ với hơn 500 tổ chức phi chính phủ. Đồng thời, Việt Nam đã có quan hệ thương mại với 165 nước và vùng lãnh thổ. Trong tổ chức Liên Hiệp Quốc, Việt Nam đóng vai trò là ủy viên ECOSOC, ủy viên Hội đồng chấp hành UNDP, UNFPA và UPU.
Vai trò đối ngoại của Việt Nam trong đời sống chính trị quốc tế đã được thể hiện thông qua việc tổ chức thành công nhiều hội nghị quốc tế tại thủ đô Hà Nội
Năm 1997, tổ chức hội nghị Thượng đỉnh Cộng đồng Pháp ngữ
Năm 1998, tổ chức hội nghị cấp cao ASEAN
Năm 2003, tổ chức hội thảo quốc tế về hợp tác và phát triển Việt Nam và châu Phi
Năm 2004, tổ chức Hội nghị cấp cao ASEM vào tháng 10
Năm 2006, tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh APEC vào tháng 11.
Từ ngày 11 tháng 1 năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Đây là một bước ngoặt lớn trong tiến trình hội nhập với nền kinh tế quốc tế.
Ngày 16 tháng 10 năm 2007, tại cuộc bỏ phiếu diễn ra ở phiên họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York, Việt Nam chính thức được bầu làm thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc nhiệm kỳ 2008-2009.
Ngày 1 tháng 1 năm 2010, Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN và trong năm đó đã tổ chức nhiều cuộc họp lớn của khu vực.
Kinh tế
Mặc dù có tốc độ phát triển kinh tế cao trong một thời gian dài nhưng do tình trạng tham nhũng không được cải thiện và luôn bị xếp hạng ở mức độ cao của thế giới[25][26] cộng với các khó khăn về vốn, đào tạo lao động, đất đai, cải cách hành chính, cơ sở hạ tầng gây ra cho việc kinh doanh với hàng chục ngàn thủ tục từ 20 năm trước đang tồn tại và không phù hợp với nền kinh tế thị trường nên với con số cam kết đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) cao kỷ lục 61 tỉ USD năm 2008 chưa nói lên được mức độ tin tưởng của các nhà đầu tư quốc tế đối với Việt Nam và Việt Nam đang bị các nước trong khu vực bỏ lại khá xa. Theo thống kê năm 2011 của Ngân hàng Thế giới WB thì PPP đầu người của Việt Nam là 3.435 USD, bằng 3/4 so với Indonesia, 40% so với Thái Lan và chỉ bằng 1/18 so với Singapore[27]
Ngày 7 tháng 11 năm 2006, Việt Nam được phép gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sau khi đã kết thúc đàm phán song phương với tất cả các nước có yêu cầu (trong đó có những nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Trung Quốc). Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức WTO ngày 11 tháng 1 năm 2007.
Ngày 3 tháng 4 năm 2013, tại một hội thảo tại Hà Nội, các chuyên gia kinh tế của Việt Nam đã nhận định nền kinh tế Việt Nam đi xuống sau 5 năm gia nhập WTO. Cụ thể, trong giai đoạn 2007-2011, chỉ có 1 năm (2008) Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDP trên 8%. Tuy xuất khẩu tăng 2,4 lần lên 96,9 tỷ USD trong giai đoạn này nhưng mức tăng trưởng lại thấp hơn 5 năm trước khi gia nhập WTO. Đa phần tỷ trọng xuất khẩu là do khối doanh nghiệp FDI, chiếm khoảng 60%, mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu là nông - lâm sản, và khoáng sản thô. Sau hội nhập, tỷ trọng nhập siêu cũng tăng mạnh, 18 tỷ USD vào năm 2008. Kinh tế Việt Nam cũng đã bị ảnh hưởng bởi giai đoạn khủng hoảng kinh tế từ 2007-2008 đến nay. Đến năm 2013, sau 7 năm hội nhập, tình hình kinh tế Việt Nam tiếp tục đối mặt với nhiều áp lực, từ nợ xấu đến lạm phát, tín dụng tăng trưởng thấp.[28]
Về địa lý kinh tế, chính phủ Việt Nam phân chia và quy hoạch thành các vùng kinh tế-xã hội và các vùng kinh tế trọng điểm ở miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
Du lịch
Việt Nam có nhiều điểm du lịch đa dạng từ miền Bắc đến miền Nam, từ miền núi tới đồng bằng, bãi biển, đảo. Từ các thắng cảnh thiên nhiên tới các di tích văn hóa lịch sử... Các điểm du lịch miền núi nổi tiếng như Sapa, Bà Nà, Đà Lạt. Các điểm du lịch ở đồng bằng như Hà Nội, Huế, Đà Nẵng, TP.Hồ Chí Minh... Các điểm du lịch ở các bãi biển như Hạ Long, Nha Trang,Phan Thiết, Vũng Tàu và các đảo như Cát Bà, Cù lao Chàm, Côn Đảo, Phú Quốc,...
Khẩu hiệu ngành du lịch Việt Nam:
- 2001-2004: Việt Nam - Điểm đến của thiên niên kỷ mới
Vietnam - A destination for the new mellennium
- 2004-2005: Hãy đến với Việt Nam
Welcome to Vietnam
- 2006-2009: Việt Nam - Vẻ đẹp tiềm ẩn
Vietnam - The hidden charm
- 2010-nay: Việt Nam - Sự khác biệt Á Đông
Vietnam - A Different Orient
Xã hội
Giáo dục
Năm 1988, Bộ Đại học ra Quyết định cho phép thành lập Trung tâm Đại học dân lập Thăng Long (hiện nay là Trường Đại học Thăng Long) như một mô hình giáo dục đại học mới, đánh dấu sự ra đời của trường đại học dân lập đầu tiên tại Việt Nam. Tính đến hiện nay toàn Việt Nam có 81 trường dân lập, tư thục
Về nền giáo dục bậc đại học, hiện nay Việt Nam có tổng số 376 trường đại học, cao đẳng trên cả nước, trong đó bộ Giáo dục và Đào tạo trực tiếp quản lý 54 trường, các Bộ, ngành khác quản lý 116 trường, Các tỉnh, thành phố là cơ quan chủ quản của 125 trường. Tổng số sinh viên bậc đại học hiện nay khoảng 1.700.000 người, số lượng tuyển sinh hằng năm trong những năm gần đây khoảng 500.000 người/kỳ thi. Tuy nhiên đánh giá chung chất lượng đào tạo giáo dục bậc đại học ở Việt Nam còn thấp, chưa tạo được sự đồng hướng giữa người học, người dạy, nhà đầu tư cho giáo dục, người sử dụng lao động và xã hội. Quản lý nhà nước về giáo dục đại học còn nhiều trì trệ là nguyên nhân cơ bản của việc chất lượng giáo dục đại học Việt Nam ngày càng tụt hậu trước đòi hỏi của phát triển đất nước[30]
Từ năm 2000-2007, nhiều học sinh Việt Nam đã đi du học ở các nước phát triển như: Mỹ, Anh, Úc, Pháp, Đức, Nhật... Riêng năm 2007 đã có 39.700 học sinh đi du học [31]
Y tế
Mạng lưới y tế cơ sở của Việt Nam hiện nay đã có 80% số thôn bản có nhân viên y tế hoạt động, 100% số xã có trạm y tế trong đó gần 2/3 xã đạt chuẩn quốc gia, tuy nhiên sự phát triển chưa đồng đều ở mỗi cấp, vùng, miền. Việc đổi mới cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính và sự công bằng trong chăm sóc sức khoẻ người dân chưa đảm bảo[35]
Về nhân lực trong ngành, Việt Nam hiện có hệ thống các trường đại học Y, Dược phân bổ trên cả nước. Mỗi năm có hàng nghìn bác sĩ và dược sĩ đại học tốt nghiệp ra trường. Ngoài ra còn có hệ thống các trường đào tạo kỹ thuật viên trung học y, dược, nha tại các địa phương. Hiện nay số lượng cán bộ nhân viên ngành y tế đã có 250.000 người, trong đó có 47.000 người có trình độ đại học các loại[34]
Ngành Y Tế hiện tại của Việt Nam đang được nhiều tổ chức quốc tế tài trợ vốn ODA và vốn NGO, tính đến năm 2010 Bộ Y Tế Việt Nam đang quản lý 62 dự án ODA và trên 100 dự án NGO với tổng kinh phí hơn 1 tỷ USD, các dự án được phân bố ở đều khắp các vùng miền[36]
Tuy là một ngành thiết yếu đối với đời sống dân chúng, nhận được nhiều sự đầu tư từ ngân sách của nhà nước Việt Nam cũng như các tổ chức nước ngoài, nhưng những năm gần đây bị đánh giá là bị tham nhũng ở nhiều cấp độ, có tính chất nghiêm trọng, được tìm thấy trong cả 3 lĩnh vực quản lý nhà nước, dịch vụ tại cơ sở y tế và quản lý bảo hiểm y tế[37]
Giao thông
Việt Nam có hệ thống đường bộ gồm các quốc lộ, tỉnh lộ, huyện lộ... có tổng chiều dài khoảng 222.000km, phần lớn các tuyến đường quốc lộ và tỉnh lộ đều được trải nhựa và bê tông hóa, chỉ có một số ít các tuyến đường huyện lộ tại các tỉnh vùng sâu, vùng xa đang còn là các con đường đất.
Việt Nam có 3.260 km đường bờ biển. Dự kiến quy hoạch chi tiết tuyến đường bộ ven biển Việt Nam trong tương lai là tuyến đường bắt đầu tại cảng Núi Đỏ, Mũi Ngọc (xã Bình Ngọc, Móng Cái, Quảng Ninh) tới cửa khẩu Hà Tiên (thị xã Hà Tiên, Kiên Giang) với chiều dài khoảng 3.041 km
Hệ thống đường sắt Việt Nam có tổng chiều dài 2652 km, trong đó tuyến đường chính Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh dài 1726 km được gọi là Đường sắt Bắc Nam. Ngoài ra còn có các tuyến đường sắt ngắn từ Hà Nội đi Hải Phòng (hướng đông), Lạng Sơn (hướng bắc), Lào Cai (hướng tây bắc)
Hệ thống đường hàng không Việt Nam gồm các sân bay quốc tế có các tuyến bay đi các nước và các sân bay nội địa trải đều ở khắp ba miền, 3 sân bay quốc tế hiện đang khai thác là Tân Sơn Nhất (TP.Hồ Chí Minh), sân bay Đà Nẵng (Đà Nẵng) và Nội Bài (Hà Nội), và các sân bay dự kiến khai thác đường bay quốc tế trong thời gian tới là Cam Ranh (Khánh Hòa), Cát Bi (Hải Phòng) và Phú Bài (Thừa Thiên Huế).
Hệ thống đường biển xuất phát từ các cảng biển lớn ở 3 miền như cảng Hải Phòng, cảng Cái Lân (miền Bắc), cảng Tiên Sa, cảng Quy Nhơn (miền Trung) và cảng Sài Gòn, cảng Thị Vải (miền Nam). Các tuyến đường thủy nội địa chủ yếu nằm theo hướng đông - tây dựa theo các con sông lớn như sông Đà, sông Hồng (miền Bắc), sông Tiền, sông Hậu (miền tây nam bộ), và sông Đồng Nai, sông Sài Gòn (miền đông nam bộ) chảy theo hướng bắc - nam.
Truyền thông
Thống kê đến tháng 7 năm 2010, tại Việt Nam có 706 cơ quan báo chí in, trong đó có 178 báo và 528 tạp chí. Có 67 đài phát thanh - truyền hình, gồm 3 đài phát thanh truyền hình trung ương (VTV, VTC, VOV) và 64 đài phát thanh - truyền hình ở các địa phương. Có 34 báo điện tử, 180 trang tin điện tử của các cơ quan tạp chí, báo, đài và hàng ngàn trang thông tin điện tử.[38]
Tại Việt Nam, tất cả các cơ quan truyền thông, báo chí hoạt động dưới sự quản lý và giám sát của Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam, và dưới sự định hướng của Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Theo luật pháp Việt Nam, hiện nay chưa cấp phép cho báo chí tư nhân hoạt động.
Tội phạm và tệ nạn
Tuy nhiên, Việt Nam là địa điểm thuận lợi cho những đầu dây tội phạm trong và ngoài nước lộng hành để lợi dụng cho mục đích cá nhân đặc biệt là các đầu dây mại dâm, ma túy.[40] Việt Nam chịu ảnh hưởng từ những địa danh buôn bán ma túy khét tiếng như Tam giác vàng và Trăng lưỡi liềm vàng. Theo nhiều nhà quan chức trách nhận xét thì các hoạt động buôn bán ma túy càng ngày càng tinh vi và phức tạp do đó càng phải đề cao cảnh giác và nâng cao tinh thần trách nhiệm chống ma túy của quần chúng và đồng thời đẩy mảnh sự hợp tác phòng chống ma túy quốc tế.[40] Gần đây Việt Nam cũng tham gia các hội nghị quốc tế để bàn thảo về các vấn đề trên như "Hội nghị quốc tế phòng, chống ma túy, khu vực nhóm công tác Viễn Đông" (IDEC FEWG) do Việt Nam chủ trì với sự hợp tác của 19 nước lận cận. Theo thống kê thì tính tới cuối năm 2012, cả nước có ước tính khoảng 170 nghìn người nghiện ma túy.[40]
Các tệ nạn phổ biến nhất bao gồm cờ bạc, cá độ, sử dụng và buôn bán ma túy, mại dâm... Do sự phát triển mạnh của quá trình phát triển kinh tế - xã hội khiến cho tình hình tội phạm có xu hướng tăng cao, do đó Chính phủ Việt Nam đã và đang cố gắng hạn chế các loại tệ nạn đảm bảo an ninh, trật tự cho người dân. Việt Nam là một nước rất phổ biến về hoạt động thể dục thể thao trong đó bóng đá là phổ biến có nhiều người tham gia và hâm mộ nhiều nhất, do đó các tệ nạn liên quan đến cá độ trong hoạt động thể thao rơi phần nhiều ở bóng đá.[41] Hiện nay, trong quá trình hội nhập trong nhiều lĩnh vực với thế giới, các cơ quan nhà nước và các tổ chức cá nhân đầu tư cho thể thao Việt Nam vẫn đang cố gắng hoàn thiện tổ chức và quản lí cho bóng đá nói riêng và cả nền thể dục thể thao nước nhà nói chung.
Thể thao
Những môn thể thao thịnh hành khác ở phương Đông và phương Tây cũng rất thịnh hành ở Việt như cầu lông, tennis, bóng chuyền, ping pong, billiards snooker và cờ. Việt Nam bắt đầu tham gia Olympic mùa hè từ năm 1952 cho tới nay.[44] Một số môn thể thao là nét riêng của Việt Nam như đá cầu, vật cổ truyền, cầu mây...
Các ngày lễ chính
Xếp hạng quốc tế
Chú thích
- ^ Thành phố (Việt Nam)#Các thị xã đang đề nghị được nâng cấp lên Thành phố thuộc tỉnh
- ^ a ă Bộ Ngoại giao. “Một số thông tin về địa lý Việt Nam” (bằng Tiếng Việt). Chính phủ Việt Nam. Bản gốc lưu trữ 14/10/2009. Truy cập 19/3/2012.
- ^ a ă Vietnam - Geography. Index Mundi. 12 July 2011. Retrieved 19 December 2011.
- ^ “The World Factbook: Vietnam”. CIA. Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2014.
- ^ Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ. Hà Nội, 6-2010. Biểu 1, tr.3.
- ^ Thu nhập người Việt đạt gần 2.000 USD theo nguồn
- ^ “2013 Human Development Index and its components – Statistics” (PDF). UNDP. 2013. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2013.
- ^ Tầm quan trọng của đảo và quần đảo ở Việt Nam Ts Trần Nam Tiến, báo Tuổi Trẻ cập nhật 27/08/2012 11:39 (GMT + 7)
- ^ a ă “Vietnam's new-look economy”. BBC News. 18 tháng 10 năm 2004.
- ^ Một số thông tin cơ bản về Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.. Bộ Ngoại giao Việt Nam. tr. Trang 25.
- ^ Weisenthal, Joe (22 tháng 2 năm 2011). “3G Countries”. Businessinsider.com. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011.
- ^ “Vietnam Inequality Report”. Mekong Economics. 2005. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2010.
- ^ "Distribution of Family Income – Gini Index". CIA World Factbook, 2008 data. Retrieved 27 November 2011.
- ^ “ScienceDirect – Journal of Econometrics: On decomposing the causes of health sector inequalities with an application to malnutrition inequalities in Vietnam”. Sciencedirect.com. 12 tháng 9 năm 2002. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011.
- ^ doi: 10.2307/2761129
Hoàn thành chú thích này
- ^ Gallup, John Luke (2002). “The wage labor market and inequality in Viet Nam in the 1990s”. Ideas.repec.org. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2010.
- ^ Đại Việt Sử ký Ngoại kỷ Toàn thư
- ^ Đại Việt sử ký toàn thư, Phần ngoại kỷ
- ^ Việt Sử lược, khuyết danh - Trần Quốc Vượng dịch
- ^ “Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của WTO” (Thông cáo báo chí). Xuân Danh, Báo Thanh niên. 11 tháng 8 năm 2006. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ Dân số trung bình phân theo địa phương qua các năm, Theo Tổng cục thống kê Việt Nam.
- ^ TaiLieu.VN: Kết quả sơ bộ về điều tra dân số 2009 - Thư Viện Tài Liệu Trực Tuyến Việt Nam
- ^ Đa số đại biểu trúng cử Quốc hội là Đảng viên
- ^ theo trang web chính thức của nước CHXHCN Việt Nam Các nước có quan hệ Ngoại giao-Kinh tế với Việt Nam, truy cập 9/12/2011
- ^ “Cảnh sát ‘tham nhũng’ nhất tại Việt Nam” (Thông cáo báo chí). BBC. 12:37 GMT - thứ năm, 16 tháng 12, 2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ “Việt Nam tham nhũng thứ ba châu Á?” (Thông cáo báo chí). BBC. 15:43 GMT - thứ hai, 8 tháng 3, 2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ Data refer mostly to the year 2011. World Development Indicators database, World Bank. Database updated on 27 September 2012. Accessed on 4 October 2012.
- ^ “Kinh tế đi xuống sau 5 năm gia nhập WTO” (Thông cáo báo chí). VnExpress. 18:20 GMT - thứ Tư, 3 tháng 4, 2013. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2013.
- ^ a ă â Niên giám các năm 2000, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, Tổng cục Thống kê
- ^ VnExpress - 30 năm chất lượng giáo dục đại học bị 'bỏ ngỏ' - 30 nam chat luong giao duc dai hoc bi 'bo ngo'
- ^ Muôn nẻo đường du học
- ^ “Số cơ sở khám, chữa bệnh (chưa kể cơ sở tư nhân)” (Thông cáo báo chí). Tổng cục Thống kê (Việt Nam). 9 tháng 6 năm 2011. Truy cập 19/3/2012.
- ^ “Số giường bệnh (chưa kể cơ sở tư nhân)” (Thông cáo báo chí). Tổng cục Thống kê (Việt Nam). 9 tháng 6 năm 2011. Truy cập 19/3/2012.
- ^ a ă Cổng Thông tin điện tử Bộ Y Tế
- ^ VOVNEWS.VN | Ngành Y tế 55 năm làm theo lời Bác dạy - Nganh Y te 55 nam lam theo loi Bac day
- ^ www.cpv.org.vn - Năm 2009, ngành y tế triển khai hiệu quả các nguồn vốn viện trợ
- ^ Tham nhũng trong ngành y tế nghiêm trọng - Tuổi Trẻ Online
- ^ “Vì sao cần tăng cường quản lý báo điện tử?” (Thông cáo báo chí). Nguyễn Công Dũng, Tạp chí Cộng sản. 15:7' 7/7/2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ Vietnam was among 8 safest destinations: MSN Travel | Tuổi Trẻ news cập nhật 10/21/2012 14:08 GMT + 7
- ^ a ă â “Việt Nam chịu ảnh hưởng của các điểm "nóng" tội phạm ma túy - Pháp luật - Dân trí”. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2012.
- ^ “Tệ lô đề ở Việt Nam lên báo nước ngoài - VnExpress”. VnExpress. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2012.
- ^ “Binh Dinh to host Int’l Vovinam festival”. TalkVietnam.com. 6 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012.
- ^ “Soccer is very popular in Vietnam”. SaigonNezumi.com. 2 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012.
- ^ “BBC Vietnamese - Thể thao - TQ hay Mỹ sẽ đứng đầu bảng Olympic?”. BBC Online. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2012.
- ^ Global Peace index: GPI map - 2011
- ^ Ranking the Countries, truy cập 9/12/2011
- ^ “Press Freedom Index 2010” (Thông cáo báo chí). Phóng viên không biên giới. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ “CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX 2011” (Thông cáo báo chí). Tổ chức Minh bạch Quốc tế. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc. “Human Development Report 2011” (pdf) (bằng Tiếng Anh). Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc. tr. 129. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. “Table 1: Human Development Index and its components - Medium Human Development”
- ^ “The Global Competitiveness Index 2011-2012 rankings” (Thông cáo báo chí). Diễn đàn Kinh tế thế giới. 2011. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ “2013 KOF Index of Globalization (Rankings are based on data for the year 2010 - Xếp hạng dựa trên dữ liệu năm 2010)” (Thông cáo báo chí). KOF. 2013.
- ^ “The Global Gender Gap Report 2010” (Thông cáo báo chí). Diễn đàn Kinh tế thế giới. 2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ “2011 Global Hunger Index” (Thông cáo báo chí). IFPRI. 2011. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011.
- ^ “Country Profile: Viet Nam (hạ 3 bậc so với năm 2010)” (Thông cáo báo chí). EPI. 2012. Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2012.[[]][liên kết hỏng]
Tài liệu tham khảo
- Non nước Việt Nam, Tổng cục Du lịch, NXB Hà Nội 2007
- Herring, George C. America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950-1975 (4th ed 2001), most widely used short history.
- Jahn GC. 2006. The Dream is not yet over. In: P. Fredenburg P, Hill B, editors. Sharing rice for peace and prosperity in the Greater Mekong Subregion. Victoria, (Australia): Sid Harta Publishers. p 237-240
- Karrnow, Stanley. Vietnam: A History. Penguin (Non-Classics); 2nd edition (June 1, 1997). ISBN 0-14-026547-3
- McMahon, Robert J. Major Problems in the History of the Vietnam War: Documents and Essays (1995) textbook
- Tucker, Spencer. ed. Encyclopedia of the Vietnam War (1998) 3 vol. reference set; also one-volume abridgment (2001)
- Oxford Advanced Learner's Dictionary, 7th edition, Oxford University Press.
Xem thêm
Liên kết ngoài
- Việt Nam tại Từ điển bách khoa Việt Nam
- Việt Nam tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
- Nhà nước Việt Nam
- Cổng thông tin điện tử của Chính phủ Việt Nam
- Portal of the Government of Vietnam (tiếng Anh)
- Trang web của Đảng Cộng sản Việt Nam
- National Assembly: the Vietnamese legislative body
- Tổng cục Thống kê (tiếng Việt)
- General Statistics Office of Vietnam (tiếng Anh)
- Thông tin Việt Nam của Bộ Ngoại giao Việt Nam
- Chief of State and Cabinet Members
- Thông tin chung
- Bản đồ Việt Nam - Cục Công nghệ Thông tin - Bộ TNMT
- Các tỉnh, thành phố Việt Nam
- Thông tin trên Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tại Hà Nội
- Tổng cục du lịch Việt Nam
- Thông tin về Việt Nam tại BBC News
- Mục “Vietnam” trên trang của CIA World Factbook.
- Thông tin về Việt Nam tại UCB Libraries GovPubs
- Việt Nam tại DMOZ (trang đề nghị)
- Wikimedia Atlas của Vietnam, có một số bản đồ liên quan đến Vietnam.
- Truyền thông
-
- Cơ quan truyền thông thuộc Đảng Cộng sản Việt Nam
- Báo Nhân Dân - cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam
- Báo Hà Nội Mới: - cơ quan ngôn luận của Thành ủy Đảng Cộng sản Việt Nam tại Thành phố Hà Nội
- Báo Sài Gòn Giải Phóng - cơ quan ngôn luận của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh
- Báo Quân đội Nhân Dân - cơ quan ngôn luận của Quân đội Nhân dân Việt Nam
- Báo Công an Nhân dân - cơ quan ngôn luận của Công an Nhân dân Việt Nam
-
- Cơ quan truyền thông thuộc Chính phủ Việt Nam
-
- Cơ quan truyền thông của các tổ chức nhà nước khác
- Báo Lao Động - Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam
- Báo Vietnam Net: Báo điện tử lớn nhất Việt Nam, trực thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam
- Báo điện tử VnExpress - Báo điện tử trực thuộc tập đoàn FPT, một tập đoàn có phần sở hữu của Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam
- Báo Tuổi Trẻ - Nhật báo với số lượng phát hành lớn nhất Việt Nam, cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tại Thành phố Hồ Chí Minh
- Báo Thanh Niên - Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Hội liên hiệp Thanh niên Việt Nam
- Báo Tiền Phong - Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
- VNEconomy – Báo thông tin về kinh tế, trực thuộc Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.
- Khác
- Vietnam tourism website Official Tourism website of Vietnam
Hồ Chí Minh
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Mục từ "Nguyễn Ái Quốc" dẫn đến bài này. Xin đọc về bút hiệu Nguyễn Ái Quốc tại Nguyễn Ái Quốc (bút hiệu).
Đối với các định nghĩa khác, xem Hồ Chí Minh (định hướng).Hồ Chí Minh (19 tháng 5 năm 1890 – 2 tháng 9 năm 1969) là một nhà cách mạng, sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, một trong những người đặt nền móng và lãnh đạo công cuộc đấu tranh giành độc lập, toàn vẹn lãnh thổ cho Việt Nam trong thế kỷ 20. Ông là người viết và đọc bản Tuyên ngôn Độc lập Việt Nam khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội, là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong thời gian 1945 – 1969, Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam trong thời gian 1951 – 1969.
Là nhà lãnh đạo được nhiều người ngưỡng mộ và tôn sùng, lăng của ông được xây ở Hà Nội, nhiều tượng đài của ông được đặt ở khắp mọi miền Việt Nam, hình ảnh của ông được nhiều người dân treo trong nhà, đặt trên bàn thờ [1][2][3][4][5], và được in ở hầu hết mệnh giá đồng tiền Việt Nam. Ông được thờ cúng ở một số đền thờ và chùa Việt Nam[6][7][8]. Ông đồng thời cũng là một nhà văn, nhà thơ và nhà báo với nhiều tác phẩm viết bằng cả tiếng Việt, tiếng Hán và tiếng Pháp. Ông đã được tạp chí Times bình chọn là một trong 100 người có ảnh hưởng nhất của thế kỷ 20.[9][10][11]
Mục lục
- 1 Tiểu sử và sự nghiệp
- 1.1 Xuất thân và quê quán
- 1.2 Tuổi trẻ
- 1.3 Hoạt động ở nước ngoài
- 1.4 Trở về Việt Nam
- 1.5 Từ bị giam ở Trung Quốc cho tới thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
- 1.6 Giai đoạn lãnh đạo
- 1.7 Qua đời
- 2 Hôn nhân và cuộc sống cá nhân
- 3 Tư tưởng Hồ Chí Minh
- 4 Di sản
- 5 Ảnh hưởng của Hồ Chí Minh ở Việt Nam ngày nay
- 6 Ngữ lục
- 7 Tác phẩm
- 8 Tên gọi, bí danh, bút danh
- 9 Hồ Chí Minh trong văn học, nghệ thuật
- 10 Đánh giá
- 11 Xem thêm
- 12 Chú thích
- 13 Liên kết ngoài
Tiểu sử và sự nghiệp
Xuất thân và quê quán
- "Hoàng sơ tổ khảo là Nguyễn Bá Phụ, tổ đời thứ hai là Nguyễn Bá Bạc, tổ đời thứ ba là Nguyễn Bá Ban, tổ đời thứ tư là Nguyễn Văn Dân,... tổ đời thứ năm, Nguyễn Sinh Vật là giám sinh đời Lê Thánh Đức (tức Lê Thần Tông) năm thứ ba..., tổ đời thứ sáu là Nguyễn Sinh Tài đỗ hiếu sinh khi 17 tuổi, năm 34 tuổi đỗ tam trường khoa thi Hội..., tổ đời thứ 10 là Nguyễn Sinh Nhậm[12])." Cả bốn đời đầu tiên của dòng họ đều chưa lấy đệm là "Sinh" và không rõ năm sinh, năm mất[13].
Cha ông là một nhà nho tên là Nguyễn Sinh Sắc, từng đỗ phó bảng[26]. Mẹ là bà Hoàng Thị Loan. Ông có một người chị là Nguyễn Thị Thanh, một người anh là Nguyễn Sinh Khiêm (tự Tất Đạt, còn gọi là Cả Khiêm) và một người em trai mất sớm là Nguyễn Sinh Nhuận (1900-1901, tên khi mới lọt lòng là Xin).
Tuổi trẻNăm 1895, Nguyễn Sinh Côn cùng cha mẹ và anh trai vào Huế lần đầu tiên. Sau khi mẹ mất (1901), ông về Nghệ An ở với bà ngoại một thời gian ngắn rồi theo cha về quê nội, từ đây ông bắt đầu dùng tên Nguyễn Tất Thành. Tất Thành theo học cử nhân Hoàng Phạm Quỳnh và một số ông giáo khác[27].
Năm 1906, Nguyễn Sinh Côn theo cha vào Huế lần thứ hai và học ở trường tiểu học Pháp-Việt Đông Ba. Tại đây, ông trải qua các niên khoá 1906-1907 lớp nhì và 1907-1908 lớp nhất. Trong kỳ thi primaire (tương đương tốt nghiệp tiểu học) năm 1908 - ông là một trong 10 học trò giỏi nhất của trường Pháp - Việt Đông Ba được thi vượt cấp vào hệ Thành chung trường Quốc Học.[28]
Theo nghiên cứu của học giả William J. Duiker, vào tháng 9 năm 1907, ông vào học lớp trung học đệ nhị niên tại trường Quốc học Huế, nhưng bị đuổi học vào cuối tháng 5 năm 1908 vì tham gia phong trào chống thuế ở Trung Kỳ[29]. Cha ông bị triều đình khiển trách vì "hành vi của hai con trai". Hai anh em Tất Đạt và Tất Thành bị giám sát chặt chẽ. Ông quyết định vào miền Nam để tránh sự kiểm soát của triều đình.[30] Tuy nhiên, theo tài liệu hiện lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Hải ngoại (Centre des archives d'Outre-mer hay CAOM) ở Pháp, Nguyễn Sinh Côn và được nhận vào Quốc Học Huế vào ngày 7 tháng 8 năm 1908.[17][18][20] Theo nhà nghiên cứu lịch sử Vũ Ngự Chiêu thì như vậy "không có việc Nguyễn Sinh Côn bị trục xuất khỏi trường Quốc Học vì tham gia vào cuộc biểu tình chống sưu thuế ở Huế—cuộc biểu tình chống sưu dịch xảy ra ngày 9 tới 12 tháng 4 năm 1908; tức gần bốn tháng trước ngày trò Côn được nhận vào trường Quốc Học."[17]
Đầu năm 1910, Nguyễn Tất Thành đến Phan Thiết. Ông dạy chữ Hán và chữ Quốc ngữ cho học sinh lớp ba và tư tại trường Dục Thanh của Hội Liên Thành[31][32].
Trong thời gian này, Nguyễn Tất Thành thường gặp gỡ một số nhà nho yêu nước đương thời, tham gia công tác bí mật, nhận công việc liên lạc. Nguyễn Tất Thành đã có chí đuổi thực dân Pháp, giải phóng đồng bào. Ông tuy khâm phục Đề Thám, Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu nhưng không hoàn toàn tán thành cách làm của một người nào cả. Theo quan điểm của ông, Phan Châu Trinh chỉ yêu cầu người Pháp thực hiện cải cách, điều đó chẳng khác nào "xin giặc rủ lòng thương", còn Phan Bội Châu thì hy vọng Đế quốc Nhật Bản giúp đỡ để chống Pháp, điều đó nguy hiểm chẳng khác nào "đuổi hổ cửa trước, rước báo cửa sau". Nguyễn Tất Thành thấy rõ là cần quyết định con đường đi của riêng mình[33].
Khoảng trước tháng 2 năm 1911, ông nghỉ dạy và vào Sài Gòn cũng với sự giúp đỡ của Hội Liên Thành. Tại đây, ông theo học trường Bá Nghệ là trường đào tạo công nhân hàng hải và công nhân chuyên nghiệp cho xưởng Ba Son (bây giờ là trường Cao Đẳng Kỹ thuật Cao Thắng), vừa đi bán báo ở khu vực thương cảng để kiếm sống và đồng thời tìm hiểu đời sống công nhân.[34][35][36] Ở đây, ông học được 3 tháng. Sau đó ông quyết định sẽ tìm một công việc trên một con tàu viễn dương để được ra nước ngoài học hỏi tinh hoa của phương Tây[37] để trở về giúp nhân dân Việt Nam[38].
Hoạt động ở nước ngoài
Thời kỳ 1911-1919Ngày 5 tháng 6 năm 1911, từ Bến Nhà Rồng, ông lấy tên Văn Ba, lên đường sang Pháp với nghề phụ bếp trên chiếc tàu buôn Đô đốc Latouche-Tréville, với mong muốn học hỏi những tinh hoa và tiến bộ từ các nước phương Tây. Ngày 6 tháng 7 năm 1911, sau hơn 1 tháng đi biển, tàu cập cảng Marseilles, Pháp. Tại Marseilles, ông đã viết thư đến Tổng thống Pháp, xin được nhập học vào Trường Thuộc địa (École Coloniale), trường chuyên đào tạo các nhân viên hành chánh cho chính quyền thực dân, với hy vọng "giúp ích cho Pháp". Thư yêu cầu của ông bị từ chối và được chuyển đến Khâm sứ Trung Kỳ ở Huế.[39] Ở Pháp một thời gian rồi ông qua Hoa Kỳ. Sau khi ở Hoa Kỳ một năm (cuối 1912-cuối 1913), ông đến nước Anh làm nghề cào tuyết, đốt lò rồi phụ bếp cho khách sạn, học tiếng Anh, và ở London cho đến cuối năm 1916[40]. Một số tài liệu trong kho lưu trữ của Pháp và Nga cho biết trong thời gian sống tại Hoa Kỳ, ông đã nghe Marcus Garvey diễn thuyết ở khu Harlem và tham khảo ý kiến của các nhà hoạt động vì nền độc lập của Triều Tiên.[40] Cuối năm 1917, ông trở lại nước Pháp, sống và hoạt động ở đây cho đến năm 1923.[41]
Thời kỳ ở Pháp[42] Ngày 18 tháng 6 năm 1919, thay mặt Hội những người An Nam yêu nước, Nguyễn Tất Thành đã mang tới Hội nghị Hòa bình Versailles bản Yêu sách của nhân dân An Nam gồm 8 điểm để kêu gọi lãnh đạo các nước Đồng Minh áp dụng các lý tưởng của Tổng thống Wilson cho các lãnh thổ thuộc địa của Pháp ở Đông Nam Á, trao tận tay tổng thống Pháp và các đoàn đại biểu đến dự hội nghị[43]. Bản yêu sách không yêu cầu độc lập cho Việt Nam, nhưng bao gồm quyền tự do và bình đẳng[44]. Bản yêu sách này do một nhóm các nhà ái quốc Việt Nam sống ở Pháp, trong đó có Phan Châu Trinh, Phan Văn Trường và Nguyễn Tất Thành, cùng viết, và được ký tên chung là Nguyễn Ái Quốc[45]. Từ đây, Nguyễn Tất Thành công khai nhận mình là Nguyễn Ái Quốc[46] và sử dụng tên này trong suốt 30 năm sau đó[47]. Thất bại của Hội nghị Versailles trong giải quyết các vấn đề thuộc địa đã đẩy niềm tin của Nguyễn Tất Thành sang chủ nghĩa cộng sản[44].
Nguyễn Ái Quốc nói với các đại biểu của Đảng Cộng sản Pháp: "Tôi không hiểu bất cứ điều gì về chiến lược, thủ thuật hành động và tất cả những từ ngữ đao to búa lớn mà các ông dùng, nhưng tôi hiểu một điều rất đơn giản: Quốc tế Thứ 3 quan tâm rất nhiều tới vấn đề thuộc địa. Các đại biểu của Quốc tế Thứ 3 hứa sẽ giúp các dân tộc thuộc địa đang bị áp bức giành lại tự do và độc lập. Các thành viên của Quốc tế thứ 2 không nói một từ về số phận của các vùng thuộc địa"[44].
Năm 1920, Nguyễn Ái Quốc đọc Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lenin, từ đó ông hoàn toàn tin tưởng[48] vào chủ nghĩa cộng sản. Ông tham dự Đại hội lần thứ 18 của Đảng Xã hội Pháp tại Tours (từ 25 đến 30 tháng 12 năm 1920) với tư cách là đại biểu Đông Dương của Đảng Xã hội Pháp, ông trở thành một trong những sáng lập viên của Đảng Cộng sản Pháp và tách khỏi đảng Xã hội. Năm 1921, ông cùng một số nhà yêu nước của các thuộc địa Pháp lập ra Hội Liên hiệp Thuộc địa (Union intercoloniale - Association des indigènes de toutes les colonies) nhằm tập hợp các dân tộc bị áp bức đứng lên chống chủ nghĩa đế quốc. Năm 1922, ông cùng một số nhà cách mạng thuộc địa lập ra báo Le Paria (Người cùng khổ), làm chủ nhiệm kiêm chủ bút, nhằm tố cáo chính sách đàn áp, bóc lột của chủ nghĩa đế quốc nói chung và thực dân Pháp nói riêng. Tác phẩm "Bản án chế độ thực dân Pháp" bằng tiếng Pháp (Procès de la colonisation française) do Nguyễn Ái Quốc viết được xuất bản năm 1925, đã tố cáo chính sách thực dân tàn bạo của Pháp và đề cập đến phong trào đấu tranh của các dân tộc thuộc địa.
Thời kỳ ở Liên Xô lần thứ nhất[44].
Tháng 6 năm 1923, Nguyễn Ái Quốc đến Moskva học tập tại trường Đại học Lao động Cộng sản Phương Đông được đào tạo chính quy về Chủ nghĩa Marx, tuyên truyền và khởi nghĩa vũ trang[44]. Tại đây ông đã dự Hội nghị lần thứ nhất Quốc tế Nông dân (họp từ ngày 12 đến ngày 15 tháng 10 năm 1923), ông được bầu vào Ban chấp hành và Đoàn Chủ tịch Quốc tế Nông dân. Tại Đại hội lần thứ 5 Đệ Tam Quốc tế (họp từ ngày 17 tháng 6 đến ngày 8 tháng 7 năm 1924), ông được cử làm ủy viên Ban Phương Đông, phụ trách Cục Phương Nam.
Năm 1924, tại thành phố Moskva, ông viết và nộp cho tổ chức Đệ Tam Quốc tế một bản Báo cáo về tình hình Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ. Nhận thấy phong trào đấu tranh giai cấp tại Việt Nam có sự khác biệt với phong trào đấu tranh giai cấp bên Tây phương đương thời, ông có nhận xét về các tầng lớp địa chủ, tăng lữ,... của Việt Nam như sau:
Thời kỳ ở Trung Quốc (1924-1927)Liên Xô tới Quảng Châu theo phái đoàn cố vấn của chính phủ Liên Xô do Mikhail Markovich Borodin làm trưởng đoàn đến giúp chính phủ Trung Hoa Dân quốc của Tưởng Giới Thạch, làm phiên dịch lấy tên là Lý Thụy.
Trong thời gian ở Trung Quốc, Nguyễn Ái Quốc có nhiệm vụ tuyên truyền phổ biến tư tưởng cách mạng ra vùng Đông Phương. Theo đó, năm 1925, ông tập hợp Việt Kiều và thành lập tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội ở Quảng Châu (Trung Quốc) để truyền bá chủ nghĩa Marx-Lenin (thường được phiên âm là Mác–Lê-nin) vào Việt Nam. Cuốn Đường Kách mệnh, mà ông là tác giả, tập hợp các bài giảng tại các lớp huấn luyện chính trị của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, được xuất bản năm 1927.[50]
Cùng năm 1925, ông tham gia thành lập Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông, do Liêu Trọng Khải, một cộng sự thân tín của Tôn Dật Tiên, làm hội trưởng và ông làm bí thư. Tổ chức này sau đó trở thành Đảng Cộng sản Nam Hải (the South Seas Communist party)[44], tiền thân của một loạt các tổ chức cộng sản sau này, bao gồm có cả Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong thời kỳ này, Nguyễn Ái Quốc cũng gửi một loạt người Việt đi học trường quân sự của Tưởng Giới Thạch tại Quảng Châu, đồng thời tiến hành một khóa đào tạo về khởi nghĩa vũ trang. Do Tưởng Giới Thạch khủng bố các nhà cách mạng cộng sản Trung Quốc và Việt Nam, ông rời Quảng Châu đi Hương Cảng, rồi thoát sang Liên Xô theo đường sa mạc Gobi. Tháng 11 năm 1927, ông được cử đi Pháp, rồi từ đó đi dự cuộc họp Đại hội đồng của Liên đoàn chống đế quốc từ ngày 9 đến ngày 12 tháng 12 năm 1927 tại Brussel, Bỉ.
Thời kỳ ở Thái Lan (1928 - 1929)Mùa thu 1928, ông từ châu Âu đến Xiêm La (Thái Lan), cải trang là một nhà sư đầu trọc, với bí danh Thầu Chín để tuyên truyền và huấn luyện cho Việt kiều tại Xiêm, đồng thời xuất bản báo gửi về nước. Cuối năm 1929, ông rời khỏi Vương quốc Xiêm La và sang Trung Quốc.[51]
Thành lập Đảng Cộng sản Việt NamNgày 3 tháng 2 năm 1930, tại Cửu Long (九龍, Kowloon) thuộc Hương Cảng, theo chỉ thị của Quốc tế Cộng sản, nhằm giải quyết những mâu thuẫn đang có giữa những người cộng sản ở Đông Dương, ông thống nhất ba tổ chức đảng cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam (sau đó đổi tên là "Đảng Cộng sản Đông Dương", rồi đổi thành "Đảng Lao Động Việt Nam" và nay là "Đảng Cộng sản Việt Nam"). Cũng vào năm này, khởi nghĩa Xô Viết Nghệ Tĩnh nổ ra, do Đảng Cộng sản chỉ đạo, nhưng thất bại. Pháp cấm Đảng Cộng sản Đông Dương, và Nguyễn Ái Quốc bị xử tử hình vắng mặt.
Tháng 3 năm 1930, ông trở lại Xiêm La trong một thời gian ngắn, sau đó quay lại Trung Hoa.
Những năm 1931 - 1933Năm 1931, dưới tên giả là Tống Văn Sơ (Sung Man Ch'o), Nguyễn Ái Quốc bị nhà cầm quyền Hương Cảng bắt giam với ý định trao cho chính quyền Pháp ở Đông Dương. Tờ L'Humanité số ra ngày 9 tháng 8 năm 1932 đưa tin Nguyễn Ái Quốc đã chết vì bệnh lao phổi trong trạm xá nhà tù tại Hồng Kông đồng thời tố cáo đây là âm mưu của thực dân Pháp câu kết với thực dân Anh nhằm ám sát người lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương[52].
Sau đó nhờ sự biện hộ và giúp đỡ tận tình của luật sư Frank Loseby[53], Tống Văn Sơ được thả ngày 28 tháng 12 năm 1932. Ông đi Thượng Hải rồi bí mật quay trở lại Liên Xô.
Thời kỳ ở Liên Xô lần thứ haiÔng đến Moskva vào mùa xuân năm 1934. Với bí danh Lin, Nguyễn Ái Quốc học ở Trường Quốc tế Lenin (1934-1935). Ông dự Đại hội lần thứ 7 Đệ Tam Quốc tế (từ ngày 25 tháng 7 đến ngày 20 tháng 8 năm 1935) với vai trò quan sát viên của ban thư ký Dalburo với tên Linov[54]. Ông bị Ban Lãnh đạo Hải ngoại Đảng Cộng sản Đông Dương viết thư gửi Quốc Tế Cộng sản kết tội ông phải chịu trách nhiệm chính về việc hơn 100 đảng viên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên bị bắt do việc ông biết Lâm Đức Thụ trước đây là kẻ phản bội mà vẫn tiếp tục sử dụng.[55] Ông bị buộc ở Liên Xô cho đến năm 1938 và bị giam lỏng ở đó do bị nghi ngờ về lý do ông được nhà cầm quyền Hương Cảng trả tự do[56]. Quốc tế Cộng sản thành lập Ban Thẩm tra vì nghi ngờ về sự trung thành chính trị của Nguyễn Ái Quốc nhưng không tìm ra chứng cứ nào cho thấy điều này, tiếp đó hồ sơ vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được Ban Thẩm Tra quyết định hủy bỏ[57]. Sau đó Nguyễn Ái Quốc tham gia lớp nghiên cứu sinh Viện Nghiên cứu các Vấn đề Dân tộc và Thuộc địa của Quốc tế Cộng sản.[58]
Trong những năm 1931-1935, ông đã bị Trần Phú và sau đó là Hà Huy Tập phê phán về đường lối cải lương "liên minh với tư sản và địa chủ vừa và nhỏ", không đúng đường lối đấu tranh giai cấp của Đệ Tam Quốc tế[59][60]. Trong một bức thư kể cho tổ chức Đệ Tam Quốc tế hay về phong trào cách mạng vô sản tại Đông Dương được viết vào tháng 3 năm 1935, Nguyễn Ái Quốc bị phê phán nặng nề. Bức thư này có ghi nhận về "tàn dư của tư tưởng dân tộc cách mạng pha trộn với chủ nghĩa cải lương, chủ nghĩa duy tâm của đảng của các đồng chí Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và của đồng chí Nguyễn Ái Quốc". Trong thư này cũng có đoạn: "Những tàn dư ấy rất mạnh và tạo thành một chướng ngại nghiêm trọng cho sự phát triển chủ nghĩa cộng sản. Cuộc tranh đấu không nhân nhượng chống những học thuyết cơ hội này của đồng chí Nguyễn Ái Quốc và của Đảng Thanh niên là rất cần thiết (…). Chúng tôi đề nghị đồng chí Lin viết một cuốn sách để tự phê bình những khuyết điểm đã qua".[49].
Sở dĩ có việc phê phán này là do vào thời điểm đó, Quốc tế Cộng sản, dưới sự lãnh đạo của Stalin, đặt trọng tâm vào việc đấu tranh giai cấp để đi đến xây dựng thành công chủ nghĩa cộng sản và không quan tâm nhiều đến các vấn đề giải phóng thuộc địa. Trong khi đó, Nguyễn Ái Quốc lại đề cao chủ nghĩa dân tộc và vấn đề giải phóng thuộc địa, ông cho rằng:[49]
Trong giai đoạn này, Trần Phú, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập lần lượt làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương còn Hồ Chí Minh chỉ đảm nhiệm công tác liên lạc giữa Quốc tế Cộng sản và các đảng cộng sản tại Đông Nam Á.[61]
Từ năm 1938 đến đầu năm 1941Năm 1938, ông trở lại Trung Quốc. Trong vai thiếu tá Bát Lộ quân Hồ Quang, Nguyễn Ái Quốc đến công tác tại văn phòng Bát Lộ quân Quế Lâm, sau đó đi Quý Dương, Côn Minh rồi đến Diên An, căn cứ đầu não của Đảng Cộng sản Trung Quốc và Hồng quân Trung Quốc mùa đông 1938 đến đầu 1939.[62]
Trở về Việt NamÔng trở về Việt Nam vào ngày 28 tháng 1 năm 1941[63], ở tại hang Cốc Bó, bản Pác Bó, tỉnh Cao Bằng với bí danh Già Thu. Tại đây, ông mở các lớp huấn luyện cán bộ[64], cho in báo, tham gia các hoạt động thường ngày... Tài liệu huấn luyện và tuyên truyền chủ yếu là sách do ông dịch và viết về nhiều chủ đề. Tại cuối một cuốn sách như vậy ông ghi "Việt Nam độc lập năm 1945"[65]. Ông cho lập nhiều hội đoàn nhân dân như hội phụ nữ cứu quốc, hội phụ lão cứu quốc, hội nông dân cứu quốc,...
Từ ngày 10 đến ngày 19 tháng 5 năm 1941, ông chủ trì Hội nghị lần thứ 8 (mở rộng) của Trung ương Đảng họp tại Pác Bó, Cao Bằng. Một trong những kết quả của hội nghị này là nghị quyết về việc thành lập Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh).[66][67]
Từ bị giam ở Trung Quốc cho tới thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòaNgày 13 tháng 8 năm 1942, ông lấy tên Hồ Chí Minh, sang Trung Quốc với danh nghĩa đại diện của cả Việt Minh và Hội quốc tế phản xâm lược Việt Nam (một hội đoàn được ông tổ chức ra trước đó) để tranh thủ sự ủng hộ của Trung Hoa Dân quốc. Đây là lần đầu tiên trong các giấy tờ cá nhân ông sử dụng tên Hồ Chí Minh. Ông khai nhân thân là "Việt Nam-Hoa kiều"[68].
Ông bị chính quyền địa phương của Trung Hoa Dân quốc bắt ngày 29 tháng 8 khi đang đi cùng một người Trung Quốc dẫn đường và giam hơn một năm, trải qua khoảng 30 nhà tù. Ông viết Nhật ký trong tù trong thời gian này (từ tháng 8 năm 1942 đến tháng 9 năm 1943). "Nhật ký trong tù" là một tác phẩm được những tác giả người Việt Nam, người phương Tây và cả người Trung Quốc, như Quách Mạt Nhược, Viên Ưng hay Hoàng Tranh đề cao.[69] Các đồng chí của ông (Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Vũ Anh...) ở Việt Nam tưởng lầm là ông đã chết (sau này nguyên nhân được làm rõ là do một cán bộ Cộng sản tên Cáp nghe và hiểu sai ngữ nghĩa)[70]. Họ thậm chí đã tổ chức đám tang và đọc điếu văn cho ông (Phạm Văn Đồng làm văn điếu) cũng như "mở chiếc va-li mây của Bác ra tìm xem còn những gì có thể giữ lại làm kỉ niệm" (lời của Võ Nguyên Giáp). Vài tháng sau họ mới biết được tình hình thực của ông sau khi nhận được thư do ông viết và bí mật nhờ chuyển về.[71]
Ngày 25 tháng 10 năm 1943, Hội Quốc tế chống xâm lược ở Đông Dương gửi 2 bức thư, một cho Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc, bức còn lại cho thống chế Tưởng Giới Thạch đề nghị can thiệp trả tự do cho Hồ Chí Minh, đồng thời đại diện của Đảng cộng sản Trung Quốc ở Trùng Khánh đã tiếp xúc bí mật với các sỹ quan OSS và SACO để gợi ý rằng có thể khiến Hồ Chí Minh hợp tác với phe Đồng Minh.[72] Sau khi thảo luận với Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc, OSS và cơ quan ngoại giao Mỹ thương lượng với chính phủ Trung Hoa Dân quốc để giải thoát Hồ Chí Minh khỏi nhà tù và thuyết phục ông cộng tác với OSS.[73] Cùng lúc đó Trương Phát Khuê, tướng cai quản vùng Quảng Đông và Quảng Tây của Quốc Dân Đảng cũng gây áp lực để buộc ông Hồ hoạt động cho Quốc dân Đảng.[73] Hồ Chí Minh được trả tự do ngày 10 tháng 9 năm 1943, theo yêu cầu của Hoa Kỳ[44]. Có nguồn khác nói rằng tướng Trương Phát Khuê quyết định trả tự do cho Hồ Chí Minh nhằm lợi dụng ông và một số chính trị gia Việt Nam theo chủ nghĩa dân tộc ở miền Nam Trung Quốc chống phát xít Nhật[74]. Trương Phát Khuê hy vọng Hồ Chí Minh có thể thống nhất và tổ chức lại các nhóm người Việt lưu vong ở miền Nam Trung Quốc thành một khối thuần nhất thân Trung Quốc mà sự chia rẽ, chống đối về phương pháp tiến hành đấu tranh và sự tranh giành quyền lực giữa lãnh tụ của các nhóm này đã che lấp mất mục tiêu đấu tranh giành độc lập dân tộc của họ đồng thời để chấn chỉnh Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội (Việt Cách) do Trung Quốc đỡ đầu.[75]
Ngay sau đó, Hồ Chí Minh tham gia Ban Chấp hành Trung ương Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội. Trước đó, Việt Minh đã ra tuyên bố ủng hộ tổ chức này. Ông cũng cố gắng tranh thủ sự ủng hộ từ Trương Phát Khuê, nhưng kết quả hạn chế.
Cuối tháng 9 năm 1944, ông trở về Việt Nam. Khi này các đồng chí của ông ở Liên tỉnh ủy Cao-Bắc-Lạng như Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng... đã quyết định tiến hành phát động chiến tranh du kích trong phạm vi liên tỉnh. Ông ngăn chặn thành công quyết định này[76]. Thay vào đó, ông ra lệnh tổ chức lập lực lượng vũ trang và căn cứ địa cho chặt chẽ và hiệu quả hơn. Ông trực tiếp ra chỉ thị thành lập một đội quân mang tính chính quy là đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, với 34 đội viên là các tiểu đội trưởng, trung đội trưởng hoặc thành viên của các đội quân nhỏ bé và rải rác trước đó của Việt Minh. Cuối năm 1944, ông lại trở lại Côn Minh hoạt động cho tới đầu năm 1945.
Ngày 29 tháng 3 năm 1945, Hồ Chí Minh gặp Trung tướng Mỹ Chennault tại Côn Minh (Trung Quốc). Trung tướng cảm ơn Việt Minh và sẵn sàng giúp đỡ những gì có thể theo yêu cầu. Còn Hồ Chí Minh khẳng định quan điểm của Việt Minh là ủng hộ và đứng về phía Đồng Minh chống phát xít Nhật[74]. Theo Hồ Chí Minh, việc được tướng Chennault tiếp kiến được xem là một sự công nhận chính thức của Mỹ, là bằng chứng cho các đảng phái Quốc gia thấy Mỹ ủng hộ Việt Minh. Người Mỹ xem đây chỉ là một mưu mẹo của Hồ Chí Minh nhưng ông cũng đã đạt được kết quả.[77]
Hồ Chí Minh nhận thấy Hoa Kỳ đang muốn sử dụng các tổ chức cách mạng người Việt vào các hoạt động quân sự chống Nhật tại Việt Nam, ông đã thiết lập mối quan hệ với các cơ quan tình báo Hoa Kỳ đồng thời chỉ thị cho Việt Minh làm tất cả để giải cứu các phi công gặp nạn trong chiến tranh với Nhật Bản, cung cấp các tin tức tình báo cho OSS, tiến hành một số hoạt động tuyên truyền cho Trung Hoa Dân Quốc và OWI. Đổi lại, cơ quan tình báo Hoa Kỳ OSS (U.S Office of Strategic Services) cung cấp vũ khí, phương tiện liên lạc, giúp đỡ y tế, cố vấn và huấn luyện quân đội quy mô nhỏ cho Việt Minh.[78][79]
Tháng 7 năm 1945, trước khi Hội nghị Tân Trào họp vào tháng 8 năm 1945, ông ốm nặng, tưởng không qua khỏi [80]. Một đơn vị nhỏ OSS nhảy dù phía sau đường ranh giới Nhật Bản ở Việt Nam để tham gia tác chiến cùng Việt Minh. OSS tìm thấy Hồ Chí Minh trong tình trạng sốt rét nặng và gửi thông điệp đến trụ sở quân Mỹ ở Trung Quốc để yêu cầu cung cấp thuốc men sớm nhất có thể. Hai tuần sau đó, bác sĩ quân y tên là Paul Hogland[81] đã đến. Những người Mỹ đã ở lại đó trong vòng hai tháng và có thể họ đã cứu sống ông.[78][82][83][84][85]
Ngày 16 tháng 8 năm 1945, Tổng bộ Việt Minh triệu tập Đại hội quốc dân tại Tân Trào (Tuyên Quang), cử ra Ủy ban dân tộc giải phóng tức Chính phủ lâm thời, do Hồ Chí Minh làm chủ tịch.
Giai đoạn lãnh đạo
Từ Độc lập tới Toàn quốc kháng chiếnTuyên ngôn Độc lập vào ngày 2 tháng 9 năm 1945 trên quảng trường Ba Đình tại Hà Nội, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ông trích dẫn bản Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ và bản Tuyên ngôn Dân quyền và Nhân quyền của Pháp để mở đầu bản Tuyên ngôn Độc lập của Việt Nam[86].
Tổng thống Hoa Kỳ Harry Truman[87], lãnh tụ Liên Xô Stalin[88], Tổng thống Pháp Léon Blum, bộ trưởng Thuộc địa Pháp Marius Moutet và Nghị viện Pháp,…).
Ngay sau khi thành lập, Võ Nguyên Giáp thay mặt Hồ Chí Minh, Chủ tịch Chính phủ Cách mạng Lâm thời, ban hành các sắc lệnh giải tán một số đảng phái[89][90], với lý do các đảng này "tư thông với ngoại quốc", làm "phương hại đến nền độc lập Việt Nam" (như Việt Nam Quốc xã, Đại Việt Quốc dân đảng...) nhằm kịp thời trừng trị "bọn phản cách mạng", "bảo vệ" chính quyền non trẻ đồng thời "giáo dục ý thức về tinh thần cảnh giác" cho nhân dân[91], đồng thời Chủ tịch Hồ Chí Minh cho phép Ty Liêm phóng có thể bắt những hạng người bị quy là nguy hiểm cho nền Dân chủ cộng hoà Việt Nam[92]. Cùng với đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh giải tán các nghiệp đoàn[93] để kiểm soát nền kinh tế[94], thống nhất các tổ chức thanh niên (vào Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam). Đồng thời Chính phủ cũng ban hành sắc lệnh thành lập Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính địa phương các cấp.
Ngay sau khi được tin Tađêô Lê Hữu Từ trở thành Giám mục, tháng 8 năm 1945, Hồ Chí Minh đã gửi thư chúc mừng vị Giám mục này. Trong thư có đoạn: "Có một nhà lãnh đạo mới của người Công giáo đi theo chân Đức Giê-su, chịu đóng đinh hầu giúp giáo dân biết hy sinh và chiến đấu bảo vệ tự do và độc lập của đất nước"[95]. Về những lá thư của ông viết cho Tađêô Lê Hữu Từ, Viện sĩ Viện hàn lâm Hoàng gia Canada đồng thời giáo sư Đại học Lavát (Québec) - linh mục Trần Tam Tĩnh có nhận định: "Cụ Hồ Chí Minh rất thành thật tôn trọng tín ngưỡng và tin tưởng người Công giáo. Không có một dấu hiệu nào cho phép trách được rằng, Người nói dối". [96]
Ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân Pháp tấn công Sài Gòn. Quân dân Sài Gòn chống cự quyết liệt. Ủy ban kháng chiến Nam Bộ được thành lập với Trần Văn Giàu là chủ tịch. Xứ ủy và Ủy ban nhân dân Nam Bộ điện ra Trung ương xin cho được đánh. Chính phủ ra huấn lệnh, bản thân ông gửi thư khen ngợi "lòng kiên cường ái quốc của đồng bào Nam Bộ"[97].
Ngày 6 tháng 1 năm 1946, tổng tuyển cử tự do trong cả nước được tổ chức, bầu ra Quốc hội và Quốc hội thông qua Hiến pháp dân chủ đầu tiên của Việt Nam. Hai đảng đối lập trong Chính phủ là Việt Nam Quốc dân Đảng (Việt Quốc) và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh hội (Việt Cách) không tham gia bầu cử. Trên thực tế, các đảng này còn phát động tẩy chay bầu cử. Ngay cả khi đã tuyên bố nhất trí về kế hoạch tổng tuyển cử, các đảng phái Việt Quốc, Việt Cách vẫn dừng báo chỉ đả kích Việt Minh: trúng cử chỉ là Việt Minh cộng sản... chính quyền trong tay nên Việt Minh muốn ai trúng cũng được[98], tổ chức các cuộc tuần hành, bắc loa hô hào kêu gọi tẩy chay bầu cử. Theo báo Sự thật, Việt Quốc, Việt Cách thậm chí bắt cóc, giết những ứng cử viên, đảng viên cộng sản, cán bộ Việt Minh (tiêu biểu là Trần Đình Long[99]) hay thủ tiêu những người cùng tổ chức có cảm tình với Chính phủ.[100]
Quốc hội khóa I của Việt Nam đã cử ra Chính phủ Liên hiệp kháng chiến do Hồ Chí Minh làm chủ tịch. Đại biểu quốc hội chủ yếu là nhân sĩ trí thức, người ngoài Đảng. Hồ Chí Minh trở thành Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, và với chức danh Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông cũng đảm nhiệm luôn công việc của thủ tướng. Chính phủ này, cho tới cuối năm 1946, đã trải qua 3 lần thay đổi cơ cấu và nhân sự vào các thời điểm: ngày 1 tháng 1; tháng 3; và ngày 3 tháng 11.
Nhà nước và chính phủ của ông đối mặt với hàng loạt khó khăn cả về đối nội và đối ngoại. Về đối ngoại, khi này Việt Nam chưa được bất cứ quốc qia nào công nhận [101], không phải thành viên Liên hiệp quốc[102], cũng như không nhận được sự ủng hộ nào về vật chất của các nước khác. Ngoài 20 vạn quân của Trung Hoa Dân Quốc ở miền Bắc, còn có quân Anh và quân Pháp (vào thời điểm toàn quốc kháng chiến, tháng 12 năm 1946, Pháp có khoảng 6 vạn quân), và khoảng 6 vạn quân Nhật. Về đối nội, "giặc đói, giặc dốt" - như chính cách ông gọi - và ngân quỹ trống rỗng là những vấn đề hệ trọng nhất[103][104].
Bởi thế, ông chú trọng đến việc phát triển giáo dục, mà trước hết là xóa nạn mù chữ bằng cách mở các lớp học Bình dân học vụ. Tháng 9 năm 1945, nhân ngày khai trường, Hồ Chí Minh đã viết thư gửi cho học trò Việt Nam. Thư có đoạn:[105]
Để diệt "giặc đói", ngoài việc kêu gọi tăng gia sản xuất, ông đề nghị đồng bào "cứ 10 ngày nhịn ăn 1 bữa, mỗi tháng nhịn 3 bữa" để đem số gạo tiết kiệm được cứu dân nghèo. Bản thân ông gương mẫu thực hiện việc nhịn ăn để cứu đói này.
Để đối phó với giặc ngoại xâm, ông thi hành một chính sách đối ngoại mềm dẻo và nhẫn nhịn. Ông nói:
Tháng 10 năm 1945, khi Hà Ứng Khâm, tổng tham mưu trưởng của quân đội Trung Hoa Dân Quốc tới Hà Nội, 300.000 người được huy động xuống đường, hô vang các khẩu hiệu "Ủng hộ chính phủ Hồ Chí Minh", "Ủng hộ chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa" để "đón tiếp".[107] Theo quan niệm của Hồ Chí Minh, Trung Hoa Quốc Dân Đảng muốn làm thất bại ý đồ của Pháp định khôi phục lại địa vị tại Đông Dương và muốn ngăn chặn sự liên minh của người Việt Nam với các lực lượng cộng sản Trung Quốc trong phạm vi quyền lợi của Trung Quốc.[108] Ông chấp nhận cung cấp gạo (ban đầu kiên quyết từ chối[109]) cho quân Trung Hoa Dân Quốc đang làm nhiệm vụ giải giáp quân đội Nhật tại Việt Nam. Quân Trung Hoa Dân Quốc cũng được tiêu giấy bạc "kim quan" và "quốc tệ" tại miền Bắc.
Điều làm Hồ Chí Minh lo ngại là trong một số giới, đặc biệt là tầng lớp trung lưu Việt Nam, người ta vẫn gán mác cho ông và Việt Minh là "Cộng sản". Những người thuộc đảng phái quốc gia thân Trung Quốc thì lại không bị như vậy, nên ông phải làm mọi cách để gạt bỏ cái nhãn hiệu nói trên[110]. Tháng 11 năm 1945, ông quyết định cho Đảng Cộng sản Đông Dương tự giải tán. Về mặt công khai, đảng của ông không còn hiện diện mà chỉ có một bộ phận hoạt động dưới danh nghĩa Hội nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Đông Dương[111]. Ông kêu gọi các đảng viên nếu tự xét thấy mình không đủ phù hợp thì nên tự rút lui khỏi hàng ngũ lãnh đạo chính quyền[112].
Với tư tưởng đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu, ông kêu gọi và thực hiện triệt để chính sách đại đoàn kết dân tộc bằng cách mời nhiều nhân sĩ, trí thức tham gia các Chính phủ và Quốc hội. Trước Quốc hội, ông tuyên bố: "Tôi chỉ có một Đảng - đảng Việt Nam"[113]. Trong số những nhân sĩ, trí thức do ông mời được lựa chọn vào các vị trí trong Chính phủ, có khá nhiều người vốn không tham gia Việt Minh. Đó là các bộ trưởng: Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn Văn Huyên, Trần Đăng Khoa, Hoàng Tích Trí, Vũ Đình Hòe, Chu Bá Phương, Nguyễn Văn Tố và Bồ Xuân Luật. Năm 1947, Chính phủ được cải tổ với sự tham gia thêm của một số trí thức khác, như Phan Anh, Hoàng Minh Giám.[114] Về sau này ông cho biết:
- "Khi tổ chức Chính phủ lâm thời, có những đồng chí trong Ủy ban Trung ương do Quốc dân đại hội bầu ra, đáng lẽ tham gia Chính phủ, song các đồng chí ấy đã tự động xin lui, để nhường chỗ cho những nhân sĩ yêu nước nhưng ở ngoài Việt Minh. Đó là một cử chỉ vô tư, tốt đẹp, không ham chuộng địa vị, đặt lợi ích của dân tộc, của đoàn kết nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Đó là một cử chỉ đáng khen, đáng kính mà chúng ta phải học".[115]
Khi Ngô Đình Diệm bị Việt Minh bắt tại Tuy Hoà, Phú Yên[117] giải ra Hà Nội, Hồ Chí Minh đã đến gặp Ngô Đình Diệm để thuyết phục ông này tham gia chính quyền Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa do Việt Minh lãnh đạo. Ngô Đình Diệm hỏi chủ tịch Hồ Chí Minh lý do giết anh của ông thì được Hồ Chí Minh giải thích rằng đó một sai lầm do đất nước đang rơi vào tình trạng hỗn loạn[118]. Sau đó Hồ Chí Minh mời Ngô Đình Diệm giữ chức thủ tướng vì biết rằng ông là một người có tài lãnh đạo. Ngô Đình Diệm trả lời rằng ông chỉ đồng ý lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh với điều kiện ông được Việt Minh thông báo về tất cả mọi hành động và biết riêng mọi quyết định của họ. Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chối yêu cầu này do đó Ngô Đình Diệm không chấp nhận hợp tác với Hồ Chí Minh.[119][120][121]
Hiệp ước Pháp-Hoa, ký ngày 28 tháng 2 năm 1946, quân Pháp sẽ thay thế quân của Tưởng Giới Thạch. Một tuần sau, ngày 6 tháng 3 năm 1946, ông cùng Vũ Hồng Khanh ký với Jean Sainteny - Ủy viên Pháp ở miền bắc Ðông Dương - bản Hiệp định sơ bộ với Pháp, với 3 nội dung chủ chốt:
- Pháp công nhận Việt Nam "là một nước tự do, là một phần tử trong Liên bang Đông Dương thuộc Liên hiệp Pháp". Trước đó, đàm phán căng thẳng khi ông muốn Việt Nam được công nhận là quốc gia độc lập và phản đối kịch liệt khi Pháp muốn dùng chữ "Quốc gia Tự trị" để mô tả tổ quốc của ông.
- Pháp được đưa 1,5 vạn quân ra Bắc thế cho quân Tưởng, nhưng phải rút trong 5 năm, mỗi năm rút 1/5 quân số.
- Ngừng xung đột, giữ nguyên quân đội tại vị trí cũ.
Trong khi Hồ Chí Minh đang ở Pháp, các lãnh tụ Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội lần lượt rời bỏ Chính phủ vì bất đồng với Việt Minh về việc ký Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt (1946) cho phép quân Pháp quay trở lại Việt Nam[cần dẫn nguồn]. Ngày 19/6/1946, Báo Cứu Quốc của Tổng bộ Việt Minh đăng xã luận kịch liệt chỉ trích "bọn phản động phá hoại Hiệp định sơ bộ Pháp Việt mùng 6 tháng 3". Ngay sau đó, Võ Nguyên Giáp bắt đầu chiến dịch tiêu diệt tất cả các đảng phái đối lập như Việt Quốc, Việt Cách, Đại Việt, những người Trotskist, lực lượng chính trị Công giáo... bằng lực lượng công an và quân đội do Việt Minh kiểm soát với sự giúp đỡ của nhà cầm quyền Pháp. Ông cũng sử dụng các sỹ quan Nhật Bản trốn tại Việt Nam và một số vũ khí do Pháp cung cấp cho chiến dịch này.[125] Một trong những sự kiện nổi tiếng nhất trong chiến dịch tiêu diệt các đảng phái đối lập là vụ án phố Ôn Như Hầu. Trong vụ án này, Công an khám xét trụ sở Việt Nam Quốc dân Đảng và Đại Việt Quốc dân Đảng với lý do hai đảng này âm mưu đảo chính nhằm lật đổ Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Các thành viên Việt Nam Quốc dân Đảng và Đại Việt Quốc dân Đảng có mặt tại trụ sở cũng bị bắt trong đó có đại biểu của Việt Nam Quốc dân Đảng trong Quốc hội Việt Nam khóa I là Phan Kích Nam. Sau sự kiện này các lãnh đạo Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội từng tham gia Chính phủ đã lưu vong sang Trung Quốc.
Hội nghị Fontainebleau 1946 thất bại vì phía Pháp chần chừ không ấn định chắc chắn thời điểm và cách thức thực hiện cuộc trưng cầu dân ý ở Nam Kỳ về việc sáp nhập Nam Kỳ vào Việt Nam Dân chủ Cộng hòa theo yêu cầu của phái đoàn Việt Nam.[126] Phái đoàn Việt Nam do Phạm Văn Đồng dẫn đầu về nước nhưng Hồ Chí Minh vẫn nán lại Pháp ký Tạm ước với Pháp. Ngày 14 tháng 9 năm 1946, Hồ Chí Minh ký với đại diện chính phủ Pháp, bộ trưởng Thuộc địa Marius Moutet, bản Tạm ước Việt - Pháp (Modus vivendi). Trong bản Tạm ước này, hai bên Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Pháp cùng bảo đảm với nhau về quyền tự do của kiều dân, chế độ tài sản của hai bên; thống nhất về các vấn đề như: hoạt động của các trường học Pháp, sử dụng đồng bạc Đông Dương làm tiền tệ, thống nhất thuế quan và tái lập cải thiện giao thông liên lạc của Liên bang Đông Dương, cũng như việc thành lập ủy ban tạm thời giải quyết vấn đề ngoại giao của Việt Nam. Chính phủ Việt Nam cam kết ưu tiên dùng người Pháp làm cố vấn hoặc chuyên môn, và hai bên đã đồng ý chấm dứt mọi hành động xung đột, vũ lực cũng như tuyên truyền chống đối nhau, phóng thích tù nhân chính trị, bảo đảm không truy bức người của bên kia, và hợp tác để những kiều dân hai bên không làm hại nhau. Tạm ước cam kết sẽ có một nhân vật do Việt Nam chỉ định và Chính phủ Pháp công nhận được uỷ nhiệm cạnh thượng sứ để xếp đặt cộng tác thi hành những điều thoả thuận này. Cuối cùng, Chính phủ hai bên sẽ sớm tiếp tục đàm phán (chậm nhất là vào tháng 1 năm 1947) để tìm cách ký kết những bản thoả thuận riêng nhằm dọn đường cho một hiệp ước chung dứt khoát.[127][128]
Thế nhưng những nhân nhượng đó cũng không tránh nổi chiến tranh. Sau khi nhận được liên tiếp 3 tối hậu thư của Pháp trong vòng chưa đầy một ngày đòi chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đình chỉ mọi hoạt động chuẩn bị chiến tranh, tước vũ khí của Tự vệ tại Hà Nội, và trao cho quân đội Pháp việc duy trì an ninh trong thành phố, ông kí lệnh kháng chiến. Tối ngày 19 tháng 12 năm 1946, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến do ông chấp bút được phát trên đài phát thanh. 20h tối cùng ngày, kháng chiến bùng nổ.
Giai đoạn kháng chiến chống PhápTháng 3 năm 1947, ông và Trung ương Đảng chuyển lên Việt Bắc. Ông kêu gọi nhân dân tiêu thổ kháng chiến, tản cư cũng là kháng chiến, phá hoại (cho quân Pháp không sử dụng được cơ sở hạ tầng) cũng là kháng chiến.
Chuyến đi sang Trung Quốc và Liên Xô gặp Stalin và Mao Trạch Đông năm 1950 có ý nghĩa đặc biệt, nhất là trong vấn đề Trung Quốc và Liên Xô hỗ trợ chính phủ Bắc Việt Nam phát triển chủ nghĩa cộng sản ở Việt Nam và chống Pháp[40]. Đúng dịp Tết Nguyên đán Canh Dần năm 1950, ông thực hiện một chuyến đi bí mật sang Trung Quốc, Liên Xô. Ngày 2-1-1950, ông cùng Trần Đăng Ninh, từ Tuyên Quang đi bộ tới Trùng Khánh - Cao Bằng, rồi đi tiếp đến Long Châu, Quảng Tây. Đến đây, Hồ Chí Minh bắt được liên lạc với Đảng cộng sản Trung Quốc. Văn phòng Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc đã bố trí xe đón đoàn đi Nam Ninh, từ đó đoàn đi xe lửa đến Bắc Kinh. Ông làm việc ở Bắc Kinh một tuần, sau đó cùng Trần Đăng Ninh đi xe lửa liên vận đến Liên Xô. Chuyến đi bí mật này, ông đã thành công ở cả hai phương diện chính trị và ngoại giao, đó là chuyến đi lịch sử làm tiền đề cho việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam - Liên Xô, giữa Việt Nam - Trung Quốc và các nước Xã hội Chủ nghĩa khác. Ngày 11-3-1950, Hồ Chí Minh và ông Trần Đăng Ninh về đến Bắc Kinh, giữa tháng 4 -1950, ông mới về đến Tuyên Quang.[129]
Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 2 được tổ chức vào trung tuần tháng 2 năm 1951 tại Tuyên Quang, ông quyết định đưa Đảng ra hoạt động công khai trở lại. Tuy nhiên, khi này tên gọi không còn là Đảng Cộng sản nữa mà có tên mới là Đảng Lao động Việt Nam. Ông tuyên bố:
Tại Đại hội này Đảng Lao động đã khởi xướng Cải cách ruộng đất nhằm xóa bỏ văn hóa phong kiến, tiêu diệt các thành phần bị xem là "bóc lột", "phản quốc" (những người theo Pháp, chống lại đất nước), "phản động" (chống lại chính quyền) như địa chủ, Việt gian, cường hào, các đảng đối lập... để lập lại công bằng xã hội, đồng thời thiết lập nền chuyên chính vô sản nhằm tiến lên chủ nghĩa xã hội một cách nhanh chóng.
Chiến tranh Đông Dương kết thúc vào năm 1954, khi thực dân Pháp bị đánh bại tại Điện Biên Phủ - sự kiện báo hiệu sự cáo chung của chủ nghĩa thực dân trên phạm vi toàn thế giới[131] - và dẫn đến Hiệp định Genève. Kết quả mà đoàn Việt Nam thu nhận được kém hơn nhiều so với mục tiêu đề ra ban đầu. Tuy vậy, trên các phương tiện truyền thông chính thức, Hồ Chí Minh tuyên bố "Ngoại giao đã thắng to![132]
Cuộc cải cách ruộng đất tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được phát động vào cuối năm 1953 và kéo dài cho tới cuối năm 1957. Dù theo tuyên bố của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là đã "đánh đổ được giai cấp địa chủ cùng bọn Việt gian phản động",[133] cuộc cải cách này đã phạm nhiều sai lầm[134] nghiêm trọng, nhất là trong việc lạm dụng đấu tố và xử tử những người bị liệt vào thành phần địa chủ, phú nông thậm chí vu oan và giết nhầm cả những đảng viên trung kiên. Cựu thủ tướng Võ Văn Kiệt cho rằng, những vụ sát hại này đã "gây những tổn thất lớn về chính trị và kinh tế".[135] Trước tình cảnh đó, từ tháng 2 năm 1956, công cuộc sửa sai được khởi sự, phục hồi được khoảng 70-80% số người bị kết án, trả lại tài sản ruộng đất. Những nhân vật cốt cán của cải cách bị cách chức. Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho đồng bào và cán bộ nhìn nhận sai lầm, ông khóc và nhận lỗi trước hội nghị toàn quốc.
Tháng 8 năm 1957, một năm sau cuộc nổi dậy năm 1956 tại Hungary[136], Hồ Chí Minh dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam bỏ ra năm ngày thực hiện cuộc viếng thăm hữu nghị Cộng hoà Nhân dân Hungary. Một kỹ sư người Hungary đã ghi nhận:[136]
Bỏ qua mọi thứ lễ nghĩa nhưng vẫn khiến người khác phải kính trọng, con người ít lời, thông tuệ ấy có một tính cách rất lôi cuốn… Và ngày hôm đó đã đi vào tâm trí của tôi như một trong những kỷ niệm thật đẹp của đời tôi.Hai năm sau (1959), ông tới thăm thủ đô Bắc Kinh nhân dịp kỷ niệm 10 năm cách mạng Trung Quốc. Trong những cuộc đàm phán riêng, ông nhận được sự hứa hẹn của cả Bắc Kinh lẫn Moskva để viện trợ thêm vũ khí và dân sự, nhưng đã khôn khéo từ chối những đề nghị gửi quân tình nguyện hay cố vấn quân sự đến Việt Nam[137].
Hồ Chí Minh có quan hệ bạn bè thân thiết với Chu Ân Lai[138], Diệp Kiếm Anh.
Giai đoạn cuối đời
Đầu tháng 9 năm 1963 Hồ Chí Minh lần đầu đi điều dưỡng trị liệu ở suối nước nóng Tòng Hoá (從化), tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Châu Ân Lai (周恩來) và Trần Nghị (陳毅) từ Bắc Kinh đến thăm Hồ Chí Minh, sắp xếp việc sinh hoạt hàng ngày và chăm sóc sức khoẻ cho Hồ Chí Minh. Ảnh chân dung thường thấy hiện nay của Hồ Chí Minh được treo ở các nơi quan trọng của Việt Nam là do nhiếp ảnh gia Lục Văn Tuấn (陸文駿) của "Quảng Đông hoạ báo" (廣東畫報) chụp trong thời gian Hồ Chí Minh điều dưỡng trị liệu ở suối nước nóng Tòng Hoá.[141]
Ít lâu sau khi Hoa Kỳ bắt đầu cuộc chiến tranh không kích, ném bom vào miền Bắc Việt Nam, Hồ Chí Minh nhận được điện từ nhà triết học nổi tiếng người Anh Bertrand Russell - một người yêu hòa bình. Trong điện này, Russell nêu ra quan điểm chống đối của mình đối với sự can thiệp của quân đội Hoa Kỳ trong chiến tranh Việt Nam. Đáp lại, ông gửi Russel điện cảm ơn vào ngày 10 tháng 8 năm 1964. Điện này có đoạn:[142]
Ngày 8/2/1967 tổng thống Mỹ Johnson gửi thư cho Chủ tịch Hồ Chí Minh của Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Nội dung thư có đại ý là người Mỹ nhiều lần chuyển đến chính phủ Hồ Chí Minh mong muốn hoà bình bằng những kênh khác nhau nhưng không đạt kết quả nào và đề nghị chấm dứt cuộc xung đột tại Việt Nam để không tiếp tục gây đau khổ cho nhân dân hai miền Việt Nam cũng như nhân dân Mỹ. Tổng thống Mỹ cam kết sẽ ngừng ném bom miền Bắc Việt Nam và ngừng tăng thêm quân tại miền Nam Việt Nam ngay khi miền Bắc chấm dứt đưa quân vào miền Nam. Hai bên cùng kiềm chế leo thang chiến tranh để đối thoại song phương một cách nghiêm túc hướng đến hoà bình. Việc tiếp xúc có thể diễn ra ở Moskva, Miến Điện hay bất cứ nơi nào Bắc Việt Nam muốn.
Ngày 15/2/1967 Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư trả lời tổng thống Johnson tố cáo Mỹ đã xâm lược Việt Nam, vi phạm những cam kết của đại diện Mỹ tại Hội nghị Geneva, phạm nhiều tội ác chiến tranh tại cả hai miền Nam Bắc Việt Nam. Trong thư, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định nhân dân Việt Nam quyết tâm đánh thắng Mỹ bằng mọi giá. Nếu Mỹ muốn trực tiếp đối thoại với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà thì trước tiên phải ngừng ném bom vô điều kiện miền Bắc Việt Nam. Chỉ có thể đạt được hoà bình nếu Mỹ chấm dứt những hoạt động quân sự, rút quân Mỹ và đồng minh khỏi miền Nam để người Việt Nam tự giải quyết vấn đề của mình, đồng thời công nhận Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam.[143]
Hồ Chí Minh liên tục ốm nặng trong khoảng hơn 3 năm cuối đời. Hầu như cả năm 1967, ông ở Trung Quốc chữa bệnh[40]. Trong thời gian chuẩn bị diễn ra sự kiện Tết Mậu Thân 1968, ông đang trong đợt dưỡng bệnh dài ngày tại Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Tuy vậy ông vẫn quay về Việt Nam ít ngày vào tháng 12 năm 1967 để phê duyệt quyết định tiến hành cuộc tổng tấn công.[144][145].
Hồ Chí Minh bắt đầu viết di chúc vào dịp sinh nhật lần thứ 75 của ông năm vào ngày 10 tháng 5 năm 1965,[146] và sửa lại trong những dịp sinh nhật tiếp theo. Ông mang di chúc ra viết và dặn lại Vũ Kỳ: "Chú cất giữ cẩn thận, sang năm, mồng 10 tháng 5 nhớ đưa lại cho Bác". Mở đầu bản di chúc năm 1965 có đoạn: "Nhân dịp mừng 75 tuổi... Năm nay tôi 75 tuổi, tinh thần vẫn sáng suốt, thân thể vẫn mạnh khỏe. Tuy vậy, tôi cũng là lớp người 'xưa nay hiếm'...".[147]
Trong di chúc, ông có viết:
Qua đờiqua đời vào hồi 9 giờ 47 phút sáng ngày 2 tháng 9 năm 1969 (tức ngày 21 tháng 7 âm lịch) tại thủ đô Hà Nội,[148] hưởng thọ 79 tuổi. Do hoàn cảnh thời chiến, để tránh trùng với ngày Quốc khánh, ngày mất của ông ban đầu được Ban Lãnh đạo Đảng công bố là ngày 3 tháng 9, đến năm 1989 mới công bố lại là ngày 2 tháng 9.[149]
Hà Nội đã nhận được hơn 22.000 bức điện chia buồn từ 121 nước trên khắp thế giới[150]. Nhiều nước trong khối xã hội chủ nghĩa đã tự tổ chức truy điệu và đưa ra những lời ca ngợi ông. Một tuyên bố chính thức từ Moskva đã gọi Hồ Chí Minh là một "người con vĩ đại của dân tộc Việt Nam anh hùng, nhà lãnh đạo xuất chúng của Cộng sản quốc tế và phong trào giải phóng dân tộc, và một người bạn lớn của Liên bang Xô Viết". Từ các nước Thế giới thứ ba, người ta ca ngợi ông trong vai trò của người bảo vệ những con người bị áp bức. Một bài báo xuất bản ở Ấn Độ miêu tả ông là sự kết tinh của "nhân dân và hiện thân của khát vọng đấu tranh cho tự do và cho sự đấu tranh bền bỉ của nhân dân"[150]. Những bài báo khác đề cao phong cách giản dị và đạo đức cao của ông. Một bài xã luận trên một tờ báo của Uruguay viết:
“Phản ứng từ các nước phương Tây dè dặt hơn. Nhà Trắng và các quan chức cấp cao của Hoa Kỳ từ chối bình luận. Báo chí phương Tây đặt sự chú ý cao đối với cái chết của Hồ Chí Minh. Các tờ báo ủng hộ phong trào phản chiến có xu hướng miêu tả ông như là một đối thủ xứng đáng và là người bảo vệ cho những con người bị áp bức. Ngay cả những tờ báo đã từng phản đối mạnh mẽ chính quyền Hà Nội cũng ghi nhận ông là người đã cống hiến cả cuộc đời cho công cuộc kiếm tìm độc lập và thống nhất đất nước Việt Nam của ông, đồng thời là tiếng nói nổi bật trong việc bảo vệ những dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới[150]. Tại Vương quốc Anh, hay tin Hồ Chí Minh qua đời, vào ngày 12 tháng 9 năm 1969 Pet-ghi Đap-phơ - nhà báo tờ "Báo Diễn đàn", đã ghi nên một bài báo có độ dài không ít, trong đó ông được xem như: "Hồ Chí Minh, một người vừa là G. Oasinhtơn, vừa là A. Linhcôn của đất nước mình".[151]
Ông có một trái tim bao la như vũ trụ và tình yêu trẻ thơ vô bờ bến. Ông là hình mẫu của sự giản dị trong mọi mặt.[150]
”
9 tháng 9 tại quảng trường Ba Đình với hơn 100.000 người đến dự, trong đó có các đoàn đại biểu từ các nước xã hội chủ nghĩa. Hàng triệu người trên khắp đất nước Việt Nam đã khóc. Điếu văn truy điệu ông do Bí thư thứ nhất Lê Duẩn đọc, có đoạn viết:
Trong di chúc, ông muốn được hỏa táng và đặt tro tại ba miền đất nước[153][154]. Tuy nhiên, theo nguyện vọng của Đảng Cộng sản, Nhà nước và nhân dân Việt Nam,[155] Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III quyết định giữ gìn lâu dài thi hài Hồ Chí Minh để sau này nhân dân cả nước, nhất là nhân dân miền Nam, khách quốc tế có thể tới viếng ông. Theo lời kể của con trai cả của bí thư Lê Duẩn, Lê Duẩn đã nói với Hồ Chí Minh về việc thi hài ông nên được bảo quản lâu dài để đồng bào trong Nam và cả nước được đến thăm, nghe vậy ông không nói gì.[156][157][158] Từ đó đến nay, thi hài ông được bảo quản trong lăng tại Hà Nội, tương tự như đối với thi hài Lenin ở Moskva[159].
Hôn nhân và cuộc sống cá nhân
Hôn nhânCho tới nay chưa có một tài liệu chính thức từ phía nhà nước Việt Nam nhắc đến việc Hồ Chí Minh đã từng kết hôn. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của một số sử gia ngoại quốc, Hồ Chí Minh đã kết hôn với Tăng Tuyết Minh ở Quảng Châu năm 1926 cho đến khi ông rời Quảng Châu, vào khoảng tháng 4 hoặc 5 năm 1927, từ đó không bao giờ còn gặp lại nhau.[160][161] Sau khi trở thành Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Hồ Chí Minh và Tăng Tuyết Minh đã thử tìm nhau thông qua tổ chức Đảng Cộng sản Trung Quốc và cơ quan ngoại giao Việt Nam tại Trung Quốc nhưng không thành công[162][163] Một số Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam, đặc biệt là Lê Duẩn phản đối việc này vì Hồ Chí Minh được nhân dân xem là cha già dân tộc, việc đoàn tụ với Tăng Tuyết Minh sẽ làm ảnh hưởng đến hình ảnh của Hồ Chí Minh và sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước[164].
Về vấn đề này, nhà nghiên cứu Sophie Quinn-Judge có ý kiến dè dặt hơn vì vào thời kỳ đó, đôi khi một cuộc hôn nhân diễn ra đơn thuần là vì lý do chính trị. Hai người sống chung với nhau như là một cách ngụy trang để duy trì các hoạt động chính trị của họ.[165]
Cũng theo Sophie Quinn-Judge, nếu căn cứ theo các tài liệu từ văn khố của của Đệ Tam Quốc tế từ năm 1934 đến 1935 Nguyễn Thị Minh Khai là vợ của Hồ Chí Minh vào thời điểm năm 1931. Khi Nguyễn Thị Minh Khai đến Moskva cuối năm 1934, bà đã viết rằng bà đã có gia đình với "Lin", bí danh của Hồ Chí Minh vào thời điểm này.[166] Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn của đài Ban Tiếng Việt BBC, Sophie Quinn-Judge cũng nói thêm rằng mình "không biết chắc liệu đây có thuộc về dạng hôn nhân thật sự hay không" vì trong các thư từ của họ thường sử dụng nhiều loại mật mã, và nói chung những người hoạt động cách mạng có thể xem là "thuộc về một thế giới khác, vượt khỏi các khuôn khổ đạo đức bình thường" nên khó mà biết rõ cách thức hoạt động của họ.[165]
Theo Halberstam, năm 1945, Hồ Chí Minh từng khẳng định ông cô đơn, không có gia đình, không có gì cả nhưng đã từng có một người vợ.[167] Nhưng sau đó Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định ông không có vợ và sẽ không lấy vợ cho đến lúc toàn thắng, thống nhất đất nước.[164][168][169][170][171]. Trong một buổi tiệc ở Bắc Kinh vào tháng 8 năm 1959, Hồ Chí Minh cũng đã tuyên bố với quan khách: chừng nào miền Nam chưa được giải phóng, ông sẽ không bao giờ kết hôn.[164]
Bản thân ông cũng nhiều lần khẳng định rõ ông là người không có gia đình riêng và không có con cái. Chẳng hạn như trong thư gửi bác sĩ Vũ Đình Tụng khi nghe tin con trai ông này hi sinh:
“ Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái. Nước Việt Nam là đại gia đình của tôi. Tất cả thanh niên Việt Nam là con cháu tôi. Mất một thanh niên thì hình như tôi đứt một đoạn ruột.[172] ”
Cuộc sống cá nhânHồ Chí Minh là người nghiện thuốc lá nặng. Trong buổi tiếp William C. Baggs, biên tập viên của Tin tức Miami tại Hà Nội đầu năm 1967, ông liên tục hút thuốc, loại thuốc lá Mỹ nhãn hiệu Salem. Ông ăn mặc đúng mực, lịch thiệp, nhạy cảm và không tạo áp lực lên người khác. Kiểu ăn mặc thường là áo pijama trắng cao cổ, đi dép cao su.[44] Ông Harry Ashmore, người của Trung tâm nghiên cứu của các tổ chức dân chủ và cựu biên tập viên của Công báo Arkansas nhớ lại:
Ngày 19 tháng 5 năm 1946, sinh nhật Hồ Chí Minh lần đầu tiên được tổ chức nhằm mục đích nâng cao tinh thần đoàn kết dân tộc. Dù là người đứng đầu một nước nhưng sinh nhật của ông được tổ chức rất đơn sơ, giản dị và mộc mạc. Những năm sau đó, sinh nhật của ông thường chỉ được tổ chức vào năm chẵn, còn các năm khác thì ông thường lặng lẽ tổ chức một bữa "ăn tươi" nho nhỏ với vài cán bộ thân cận. Trong hai lần sinh nhật cuối đời, Hồ Chí Minh đều lấy dự thảo di chúc ra sửa lại.[173] Tuy ông là chủ tịch của một nước nhưng đời sống sinh hoạt hằng ngày cũng chẳng khác mấy so với người thường, ông sống trong một căn nhà tranh hay còn gọi là túp lều. Bữa ăn đạm bạc của ông đã được nhận xét là rất giản dị và đơn sơ và theo thủ tướng Phạm Văn Đồng, người đã nhiều lần ăn chung với ông, nhận xét ông ăn vừa đủ không bỏ món thừa và ăn không sót một hột cơm vì ông tôn trọng thành quả lao động của nông dân.[174][175]
Hồ Chí Minh là người rất chăm tập thể dục, là người có cuộc sống khá điều độ, tuy có tật hút thuốc là đến cuối đời mới bỏ được. Ông giỏi một số thứ tiếng: Nga, Pháp, Trung.
Tư tưởng Hồ Chí Minh
Nhiều lần ông bảo: "bệnh quan liêu, mệnh lệnh chỉ đưa đến kết quả là hỏng việc và thực hành dân chủ rộng rãi cũng là cách chống quan liêu tích cực". Chính vì thế, ông đề nghị tất cả mọi người đều tuân theo 6 điều: "Đặt lợi ích nhân dân lên trên hết. Liên hệ chặt chẽ với nhân dân. Việc gì cũng bàn với nhân dân, giải thích cho nhân dân hiểu rõ. Có khuyết điểm thì phải thật thà tự phê bình trước nhân dân và hoan nghênh nhân dân phê bình mình. Sẵn sàng học hỏi nhân dân. Tự mình phải làm gương mẫu cần kiệm liêm chính để nhân dân noi theo".[178]
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng cho rằng:[178]
Về giáo dục, ông là người rất quan tâm đến cách dạy học cụ thể và thiết thế. Ông cho rằng:[105]
Năm 1955, trong Lễ khai mạc Trường Đại học Nhân dân Việt Nam vào ngày 19 tháng 1, ông có bài nói chuyện với những sinh viên cũng như thanh niên. Trong bài nói chuyện này có đoạn:(Tổng thống Mỹ John F. Kennedy sau này cũng có ý tưởng tương tự trong diễn văn nhậm chức năm 1961)[179]
Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì. Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào?
Di sảnchủ nghĩa Marx-Lenin vào công cuộc giải phóng dân tộc thoát khỏi ách thực dân và đế quốc. Tính giản dị và kiên cường của ông được nhiều người kính mến. Giáo sư David Thomas cho rằng "Chính viễn kiến của ông, sự hy sinh, tính bền bỉ và sự lãnh đạo của ông trong một nước nghèo nàn, lạc hậu đã thúc đẩy người Việt Nam đứng dậy, đánh thắng thực dân Pháp và quân đội Mỹ." Cũng chính giáo sư này xem ông là một nhân vật trong thời kỳ Phục Hưng, là người nói giỏi không ít ngoại ngữ, lại còn viết được thơ bằng chữ Hán. Trong đời, Hồ Chí Minh đã tham khảo những danh nhân về văn học và triết học như Victor Hugo, Charles Dickens, Lev Nikolayevich Tolstoy hay Fyodor Mikhailovich Dostoevsky thông qua các tài liệu bằng ngôn ngữ bản xứ của họ. Tuy nhiên, ông cũng nói rằng "Họ (Chính phủ Việt Nam) đã thánh hóa hình ảnh của ông, biến ông thành một vị thánh và điều đó khiến việc có được bức tranh thực và đầy đủ về cuộc đời ông trở thành bất khả." [180]
Nhiều người dân Việt Nam yêu quý ông, gọi ông bằng cái tên thân mật Bác Hồ. Trong văn thơ, ông còn được gọi là "Người Cha già dân tộc". Một số dân tộc thiểu số Việt Nam, như Vân Kiều, Pa Cô, Kor, đã lấy họ Hồ vì yêu quý ông[181]. Ông được thờ tại nhiều gia đình Việt Nam[2][5][182][183], cũng như tại nhiều gia đình Việt kiều ở Thái Lan[184], Lào[185],... và một số gia đình ở các nước khác như Na Uy[186].
Tuy nhiên, tại một số cộng đồng người Việt hải ngoại, đặc biệt là Hoa Kỳ mà đa phần là những người rời khỏi Việt Nam sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, hình ảnh của ông bị phản đối mãnh liệt. Năm 1999, khi một người cho thuê băng đĩa treo chân dung Hồ Chí Minh trước cửa tiệm mình tại Little Saigon, hàng vạn người Mỹ gốc Việt và cựu binh Hoa Kỳ tại Việt Nam đã tham gia biểu tình phản đối, gây ra nhiều tranh cãi về vấn đề tự do ngôn luận tại Hoa Kỳ [187][188][189]. Một cuộc triển lãm nghệ thuật về ông tại Oakland, California năm 2000 cũng bị hàng trăm người biểu tình phản đối[190] [191]. Trong một hành động phản đối chuyến thăm của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tới Hoa Kỳ, hình nộm của ông bị đem ra treo cổ và hình ảnh ông bị giẫm đạp, một số cuộc biểu tình phản đối chính quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ cũng có những hành động tương tự[190] [192][193][194][195].
trận Điện Biên Phủ, những nước thuộc địa trước đây của Pháp, chủ yếu ở Bắc Phi và Tây Phi cũng theo gương Việt Nam nổi dậy. Hồ Chí Minh được người dân ở những nước này rất kính trọng, và được coi như tấm gương cho cuộc giải phóng tại đất nước họ. Tên ông đã được đặt cho các đại lộ tại Luanda (Angola), tại Ouagadougou (Burkina Faso) và tại Maputo (Mozambique). Tại Berkeley, California, nơi có nhiều cuộc biểu tình chống chiến tranh Việt Nam, nhiều nhà hoạt động cộng đồng đã từng gọi Công viên Frances Willard là Công viên Hồ Chí Minh một cách không chính thức.[196] Nhiều nước trên thế giới đã phát hành tem bưu chính kỷ niệm ông: Liên bang Xô viết, Ấn Độ, Lào, Madagascar, Algérie, Cuba, Đông Đức, Triều Tiên, Quần đảo Marshall, Dominica,... Tượng đài ông được đặt tại nhiều thành phố trên thế giới, trong đó có La Havana (Cuba), Moskva (Nga), Zalaegerszeg (Hungary), Montreuil (Pháp), Calcutta (Ấn Độ), Antananarivo (Madagascar),[197] và Caracas (Venezuela)[198][199]
Tưởng niệmphủ toàn quyền Đông Dương bên cạnh Quảng trường Ba Đình, nơi ông đã đọc Tuyên ngôn độc lập được chọn là nơi làm việc của Đảng, Nhà nước và đồng thời là nơi ở, nơi làm việc của Chủ tịch nước. Từ đó trở đi, nơi đây trở thành Khu di tích Phủ Chủ tịch. Khu này là nơi sống và làm việc lâu nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông - từ 19 tháng 12 năm 1954 đến 2 tháng 9 năm 1969 (đây cũng là khoảng thời gian ông có những đóng góp quan trọng nhất trong lịch sử Việt Nam). Khu di tích Phủ Chủ tịch hàng năm đón nhiều khách tham quan trong và ngoài nước. Một công trình khác là Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, mỗi tuần có hơn 15.000 người đến đây viếng thăm[200][201], trong đó có nhiều nguyên thủ các nước.
Bảo tàng Hồ Chí Minh tại Hà Nội là khu tưởng niệm về Hồ Chí Minh lớn nhất Việt Nam. Tại các tỉnh thành phố khác cũng có các bảo tàng, nhà lưu niệm về ông, đặt tại những địa điểm ông đã từng sống và làm việc. Nổi bật nhất là bến Nhà Rồng tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi ông đã xuống tàu "Đô đốc Latouche Tréville" ra đi tìm đường cứu nước, và Nhà tưởng niệm xây dựng năm 1970 ở quê nội của ông. Tại các quốc gia khác cũng có các nhà lưu niệm về Hồ Chí Minh[202], chẳng hạn như ở Pháp[203][204]. Ngoài ra còn có rất nhiều đài kỷ niệm và bia tưởng niệm. Tại Việt Nam, Hồ Chí Minh còn được thờ trong một số đền, chùa và gia đình. Ngoài phạm vi Việt Nam, Hồ Chí Minh được tưởng niệm tại nhiều công trình trên thế giới.[205]
1976, kỳ họp Quốc hội đầu tiên sau ngày Việt Nam được thống nhất đã thống nhất quyết định đổi tên thành phố Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh. Chiến dịch quân sự lịch sử xảy ra trên thành phố này, kết thúc Chiến tranh Việt Nam và mở đầu thời kỳ thống nhất của Việt Nam cũng mang tên Chiến dịch Hồ Chí Minh.
Tên ông còn được đặt cho các giải thưởng và huân chương cao quý nhất của Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam: Huân chương Hồ Chí Minh là huân chương bậc cao thứ nhì của Nhà nước; Giải thưởng Hồ Chí Minh là giải thưởng cao quý nhất dành cho những cống hiến trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ. "Cháu ngoan Bác Hồ" là danh hiệu dành cho các thiếu nhi có thành tích cao trong học tập và hoạt động xã hội. Tên ông còn được đặt cho hai tổ chức chính của thanh thiếu niên Việt Nam: Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.
đường quốc lộ, quảng trường, đường phố, trường học.
Hình ảnh và tượng ông hiện diện tại nhiều nơi công cộng, cũng như trên tất cả các đồng tiền giấy đang lưu hành tại Việt Nam. Cùng với quốc kỳ, tượng bán thân hoặc hình ông được đặt tại nơi trang trọng nhất của mỗi cơ quan nhà nước và trường học tại Việt Nam.
Danh hiệuÔng được xem là một danh nhân không chỉ của dân tộc Việt Nam mà còn của thế giới. Trong Khóa họp Đại hội đồng lần thứ 24 tại Paris (20/10 - 20/11/1987), UNESCO đã tôn vinh ông là "Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa" (nguyên văn: Hero of national liberation and Great man of culture)[206][207] và khuyến nghị các nước thành viên tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông do "các đóng góp quan trọng và nhiều mặt của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và nghệ thuật", và ông "đã dành cả cuộc đời mình cho sự giải phóng nhân dân Việt Nam, đóng góp cho cuộc đấu tranh chung vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội của các dân tộc [trên thế giới]"[206][208]. Tuy nhiên, trước sự phản đối của một số người Việt và người Pháp tại thủ đô Paris nước Pháp, UNESCO không đứng ra tổ chức lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh Hồ Chí Minh mà để chính phủ Việt Nam tự tổ chức nhưng không được lấy danh nghĩa UNESCO.[209] Dù vậy, nghị quyết gốc vẫn được UNESCO công nhận và bảo lưu giá trị. Phát biểu tại hội thảo quốc tế ở Hà Nội tháng 3/1990, Giám đốc UNESCO khu vực châu Á - Thái Bình Dương Modagat Ahmet, khẳng định: "Hội nghị UNESCO phiên thứ 24 đã quyết định kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông vào năm 1990. Đây là một cử chỉ tôn kính đối với một nhân vật vĩ đại đã cống hiến trọn đời mình cho sứ mệnh tự do và độc lập. UNESCO rất vui sướng được tham gia vào sự kiện đáng ghi nhớ này. Điều đó biểu hiện sự cam kết sâu sắc của tổ chức này trong việc duy trì các giá trị và công lao của các nhân vật vĩ đại được nhân loại công nhận và kính trọng"[207]. Năm 2010, văn bản gốc bằng tiếng Pháp của Nghị quyết đã được Tổng Giám đốc UNESCO trao tặng cho Bảo tàng Hồ Chí Minh để trưng bày[210].
Tuần báo TIME của Hoa Kỳ bình chọn Hồ Chí Minh là một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong thế kỷ 20[211]. Tờ Time 2000 đã nhận định ông là người đã góp phần "làm thay đổi diện mạo hành tinh chúng ta trong thế kỷ XX" [212]. Ngày 15 tháng 10 năm 2010, báo Time cũng đã bầu chọn Hồ Chí Minh là một trong 10 tù nhân chính trị nổi bật chiến đấu cho tự do nổi tiếng nhất mọi thời đại cùng với Aung San Suu Kyi, Nelson Mandela, Martin Luther King Jr., Mohandas Gandhi...[213]
Ảnh hưởng của Hồ Chí Minh ở Việt Nam ngày nayTại Việt Nam, hình ảnh Hồ Chí Minh phổ biến khắp nơi như là một "tấm gương sáng ngời về đạo đức"[214], một "nhân cách cao thượng" và được coi là một "thần tượng"[215]. Những tác phẩm nói về Hồ Chí Minh thường ca ngợi những đức tính tốt đẹp của ông. Các cấp ủy Đảng Cộng sản Việt Nam thường xuyên tuyên truyền, vận động cán bộ, đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhân dân học tập và làm theo tấm gương đạo đức, lối sống của Hồ Chí Minh.[216] Mỗi năm, chính quyền và Đảng bộ đều tổ chức các cuộc thi Học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cho nội bộ lẫn quần chúng.
Ngoài những phát biểu của chính Hồ Chí Minh và hình vẽ, hình chụp của ông, những câu nói và khẩu hiệu tuyên truyền có thể đọc thấy ở mọi nơi đó là:
- Đời đời nhớ ơn Bác Hồ vĩ đại
- Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
- Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp chúng ta
Ngữ lục
Các câu nói nổi tiếng
- Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa. Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố có thể bị tàn phá. Song nhân dân Việt Nam quyết không sợ. Không có gì quý hơn độc lập, tự do! [217]
- "Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người", lấy ý từ câu "thập niên chi kế, mạc như thụ mộc; chung thân chi kế, mạc như thụ nhân" (Hán văn: 十年之計，莫如樹木；終身之計，莫如樹人) trong sách "Quản tử", chương thứ ba Quyền tu.
- Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một; sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý ấy không bao giờ thay đổi.
- Dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải giành cho được độc lập[218]
- Tôi nói, đồng bào nghe rõ không?[219]
- Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành.[220]
- Quyết tử để cho Tổ quốc quyết sinh.[221]
- Tôi chỉ có một Đảng: Đảng Việt Nam.[222]
- Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.
- Hình ảnh miền Nam luôn ở trong trái tim tôi.
- Nhiệm vụ của thanh niên không phải là đòi hỏi Nước nhà đã cho mình những gì, mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho Nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi Nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích Nước nhà mà hy sinh phấn đấu đến chừng nào?[223]
Các câu nói khác
Trước 1945
- Theo tác phẩm Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch của tác giả Trần Dân Tiên, trước khi Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng đến Pháp năm 1911, cậu rủ một người bạn đi cùng để có gì giúp đỡ lẫn nhau. Người bạn hỏi cậu lấy tiền đâu mà ra đi, cậu giơ tay ra mà nói: Đây tiền đây! Chúng ta sẽ làm việc. Chúng ta sẽ làm bất cứ việc gì để sống và để đi. [227]
- Về mục đích đi ra nước ngoài của mình, năm 1923 Nguyễn Ái Quốc đã trả lời rằng: "Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp Tự do, Bình đẳng, Bác ái... Tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì ẩn giấu đằng sau những chữ ấy"[228]. Một lần khác anh nói: "Nhân dân Việt Nam trong đó có cụ thân sinh ra tôi, lúc này thường tự hỏi nhau ai sẽ là người giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp. Người này nghĩ là Anh, có người lại cho là Mỹ. Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ. Sau khi xem xét họ làm ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi"[229]
- Khi lần đầu đến thăm tượng Nữ thần Tự do năm 1913, Nguyễn Tất Thành là nhìn xuống chân tượng và ghi vào sổ: "Ánh sáng trên đầu thần Tự Do tỏa rộng khắp trời xanh, còn dưới chân tượng thần Tự Do thì người da đen đang bị chà đạp, số phận người phụ nữ bị chà đạp. Bao giờ người da đen được bình đẳng với người da trắng? Bao giờ có sự bình đẳng giữa các dân tộc? Và bao giờ người phụ nữ được bình đẳng với nam giới?".[230]
- Vào mùa xuân 1919, một người bạn Pháp đưa cho Nguyễn Tất Thành một bản sao báo cáo của Lênin in trong báo Nhân đạo (L’Humanité): "Luận cương về những vấn đề dân tộc và thuộc địa". Anh vui mừng đến phát khóc lên, nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: "Hỡi đồng bào bị đọa đầy đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!"[231]
- Trong bài báo nhan đề "Cách mạng Nga và các dân tộc thuộc địa", Nguyễn Ái Quốc viết: "Chủ nghĩa tư bản là một con đỉa có một cái vòi bám vào giai cấp vô sản ở chính quốc và một cái vòi khác bám vào giai cấp vô sản ở các thuộc địa. Nếu muốn giết con vật ấy, người ta phải đồng thời cắt cả hai vòi. Nếu người ta chỉ cắt một vòi thôi, thì cái vòi còn lại kia vẫn tiếp tục hút máu của giai cấp vô sản; con vật vẫn tiếp tục sống và cái vòi bị cắt đứt lại sẽ mọc ra"[232]
- Trong tác phẩm "Nên Học Sử Ta", Hồ Chí Minh đã viết: "Sử ta dạy cho ta bài học này: Lúc nào nhân dân ta đoàn kết muôn người như một thì đất nước ta độc lập tự do. Trái lại, lúc nào nhân dân ta không đoàn kết thì bị nước ngoài xâm lấn. Vậy nay ta phải biết đoàn kết, đoàn kết mau, đoàn kết chắc chắn thêm lên mãi…"[233]
1945 - 1946
- Sau 80 năm bị thực dân Pháp giày vò, nước Việt Nam ta cái gì cũng kém cỏi, chỉ có lòng sốt sắng của dân là rất cao. [234]
- Bọn ấy sang thì chả tử tế gì đâu. Chúng sẽ ăn hại, báo hại, đưa phản động về phá ta, làm những điều chướng tai gai mắt.[235]
- Theo tinh thần "bốn bể đều là anh em", tôi yêu mến thanh niên Pháp cũng như yêu mến thanh niên Việt Nam. Đối với tôi, sinh mệnh của một người Pháp hay sinh mệnh của một người Việt Nam đều đáng quý như nhau. Hỡi các bà mẹ Pháp! Tôi kêu gọi tinh thần yêu nước cao quý và tình mẫu tử của các bà. Các bà hãy giúp chúng tôi ngăn chặn những hiểu lầm và mau chóng gây dựng mối tình hữu nghị và tinh thần hoà hợp giữa con em chúng ta.[236]
- Các ông có thể giết 10 người của chúng tôi, trong khi chúng tôi chỉ giết được 1 người của các ông, nhưng cuối cùng các ông sẽ là người kiệt sức[237]
- "Tôi tin và đồng bào cả nước đều tin vào lòng kiên quyết ái quốc của đồng bào Nam Bộ. Chúng ta nên nhớ lời oanh liệt của một nhà đại cách mạng Pháp: Thà chết tự do còn hơn sống nô lệ... Chúng ta nhất định thắng lợi vì chúng ta có lực lượng đoàn kết của toàn dân. Chúng ta nhất định thắng lợi vì cuộc đấu tranh của chúng ta là chính nghĩa"[238]
- Không, không vô vọng. Đó sẽ là một cuộc chiến gay go và quyết liệt nhưng chúng tôi sẽ thắng. Chúng tôi có một vũ khí mạnh chẳng kém những cỗ đại bác: đó là tinh thần dân tộc! Đừng có đánh giá thấp điều đó. Người Mỹ chắc hẳn phải nhớ là một đám nông dân chân đất Mỹ đã đánh thắng quân đội hoàng gia Anh như thế nào[239]
- Nó (chiến tranh Đông Dương) sẽ là một cuộc chiến giữa voi và hổ. Nếu hổ đứng yên thì sẽ bị voi dẫm chết. Nhưng hổ không đứng yên. Ban ngày nó ẩn nấp trong rừng và ra ngoài vào ban đêm. Nó sẽ nhảy lên lưng voi, xé những mảnh da lớn, và rồi nó sẽ chạy trở lại vào rừng tối. Và dần dần, con voi sẽ chảy máu đến chết. Cuộc chiến tranh ở Đông Dương sẽ như vậy.[240]
Thập niên 1950-1960
- "Không có việc gì khó / Chỉ sợ lòng không bền / Đào núi và lấp biển / Quyết chí ắt làm nên", đọc trong lần đến thăm liên phân đội thanh niên xung phong 312 ở Nà Tu thuộc tỉnh Bắc Cạn đêm ngày 30 tháng 3 năm 1951 [241][242], lấy ý từ bốn câu trong bài thơ ngũ ngôn "Huấn mông ấu học thi" (Hán văn: 訓蒙幼學詩) của Uông Thù (汪洙), người thời Bắc Tống ở Trung Quốc: "Tạc sơn thông đại hải / Luyện thạch bổ thanh thiên / Thế thượng vô nan sự / Nhân tâm tự bất kiên" (鑿山通大海 / 煉石補青天 / 世上無難事 / 人心自不堅) Bốn câu thơ trên là nguồn cảm hưng để năm 1953 Hoàng Hà sáng tác bài hát "Thanh niên làm theo lời Bác", sau này trở thành đoàn ca của Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh.[243]
- "Đất có bốn phương Đông Tây Nam Bắc.
- Trời có bốn mùa Xuân Hạ Thu Đông.
- Người có bốn đức Cần Kiệm Liêm Chính.
- Thiếu một phương thì không thành đất.
- Thiếu một mùa thì không thành trời.
- Thiếu một đức thì không thành người."[244]
- "Hoàn cảnh thế nào không quan trọng, quan trọng là đối phó thế nào." [245]
- Chủ nghĩa Mác-Lênin Việt Nam là chủ nghĩa Mác-Lênin có lý có tình![246]
- Chúc mừng chú mới thắng trận. Nhưng đừng chủ quan, còn phải đánh với Mỹ nữa. (nói với Đại tướng Võ Nguyên Giáp ngay sau trận Điện Biên Phủ)
- Tôi xin mời Johnson tới Hà Nội như là khách của chúng tôi. Ông hãy đến với vợ và con gái, người thư ký, người bác sĩ và người đầu bếp của mình. Nhưng đừng mang theo tướng lĩnh và đô đốc![247]
- Mỹ phải cút đi! Chúng tôi trải thảm đỏ cũng được, nhưng Mỹ phải cút đi! Mỹ phải chấm dứt xâm lược. Johnson miệng nói hòa bình tay lại ký những lệnh điều động quân. Chúng tôi không bác bỏ gì hết, nhưng nhân dân chúng tôi phải được yên ổn. Chúng tôi không muốn trở thành người chiến thắng. Chúng tôi chỉ muốn Mỹ cút đi! Gút-bai![248]
- Chúng ta căm thù Đế quốc Mỹ xâm lược nhưng không được căm thù nhân dân Mỹ.
- Tôi nói với nhân dân Việt Nam rằng họ là con cháu tôi, vì vậy tôi sống rất bình yên và giản dị, tôi ngủ rất ngon, ngay cả khi có việc ném bom của các ông.[249]
- Tôi là người đa nghi và tôi có lý do để ngờ vực. Người Mỹ các ông ít nhiều đều là nhà kinh doanh. Tôi cũng là nhà kinh doanh... Khi việc ném bom chấm dứt, câu chuyện bắt đầu. Chúng ta sẽ xem các mặt hàng.[250]
- Chúng tôi và nhân dân chúng tôi sẵn sàng nói chuyện với nhà cầm quyền Mỹ và nhân dân Mỹ. Nhưng với Johnson và McNamara thì hoặc là trải thảm đỏ hoặc đá đít ra ngoài cửa.[251]
- Chúng tôi ở trên đất nước chúng tôi. Chúng tôi không làm điều gì tổn hại cho nước Mỹ. Đế quốc Mỹ hãy chấm dứt sự xâm lược của chúng và cuốn gói thì lập tức hòa bình sẽ được lập lại ở Việt Nam. Đế quốc Mỹ dù điên cuồng đẩy mạnh chiến tranh đến mức nào, chúng tôi cũng quyết đánh bại chúng. Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng vào thắng lợi của mình vì sự nghiệp của chúng tôi là chính nghĩa!".[252]
- Chúng tôi sẵn sàng đem hoa và nhạc tiễn họ và mọi thứ khác họ thích, nhưng ông biết đấy, tôi thích tiếng lóng của các ông: qu'ils foutent le camp! ("qu'ils foutent le camp" có nghĩa là "hãy cút đi")[253]
- Đế quốc Mỹ chán rồi, nhưng rút ra như thế nào. Thua mà danh dự. Đó là điều Mỹ muốn![254]
- Đế quốc Mỹ đang thua ở Việt Nam và chúng nhất định sẽ thua. Song chúng chỉ chịu thua sau khi đã thua trên bầu trời Hà Nội![255]
- Lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai thắng nổi. Nhờ lực lượng ấy mà tổ tiên ta đã đánh thắng quân Nguyên, quân Minh, đã giữ vững quyền tự do, tự chủ. Nhờ lực lượng ấy mà chúng ta làm cách mạng thành công giành được độc lập. Nhờ lực lượng ấy mà sức kháng chiến của ta càng ngày càng mạnh. Nhờ lực lượng ấy mà quân và dân ta quyết chịu đựng muôn nỗi khó khăn, thiếu thốn, đói khổ, tang tóc, quyết một lòng đánh tan quân giặc cướp nước.[256]
- Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; học tập tốt, lao động tốt; đoàn kết tốt, kỷ luật tốt; giữ gìn vệ sinh thật tốt; khiêm tốn, thật thà, dũng cảm. (Lời dạy các cháu thiếu niên, nhi đồng).[257]
Tác phẩm
- Bản án chế độ thực dân Pháp (1925)
- Đường kách mệnh (1927)
- Con rồng tre (1922, kịch, nhằm đả kích vua Khải Định)[258]
- Các truyện ngắn: Pari (1922, Nhân đạo), Lời than vãn của bà Trưng trắc (1922, Nhân đạo), Con người biết mùi hun khói (1922, Nhân đạo), Vi hành (1923, Nhân đạo), Đoàn kết giai cấp (1924, Người cùng khổ), Con rùa (1925, Người cùng khổ), Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu (1925, Người cùng khổ)[259]
- Nhật ký trong tù (1942, thơ)
- Sửa đổi lối làm việc (1947)
- Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch (bút danh Trần Dân Tiên[260][261][262][263])
- Vừa đi đường vừa kể chuyện (bút danh T. Lan[264][265])
Trong cuốn sách này, Hồ Chí Minh hóa thân thành một cán bộ trong đoàn tùy tùng (T. Lan), đi công tác cùng với Hồ Chí Minh trong rừng núi Việt Bắc và được Hồ Chí Minh vui miệng kể chuyện cho nghe nhiều chuyện.[266]
- Hồ Chí Minh toàn tập, ấn bản I: NXB Sự thật (1980-1989), ấn bản II: NXB Chính trị Quốc gia (1995-1996), bản số hóa trên CD-ROM: NXB Chính trị quốc gia (2001-đến nay)
Tên gọi, bí danh, bút danh
Ngoài tên gọi Hồ Chí Minh (dùng từ 1942), và tên tự Nguyễn Tất Thành (阮必成), trong cuộc đời mình, ông còn có nhiều tên gọi và bí danh khác như Paul Tất Thành (1912); Nguyễn Ái Quốc (阮愛國, từ 1919); Văn Ba (khi làm phụ bếp trên tàu biển, 1911); Lý Thụy (李瑞, khi ở Quảng Châu, 1924-), Hồ Quang (1938-40), Vương (Wang) (1925-27, 1940), Tống Văn Sơ (1931-33), Trần (1940) (khi ở Trung Quốc); Chín (khi ở Xiêm La, 1928-30) và được gọi là Thầu (ông cụ) Chín; Lin (khi ở Liên Xô, 1934-38); Chen Vang (trong giấy tờ đi đường từ Pháp sang Liên Xô năm 1923); ông cũng còn được gọi là Bác Hồ, Bok Hồ, Cụ Hồ. Khi ở Việt Bắc ông thường dùng bí danh Thu, Thu Sơn và được người dân địa phương gọi là Ông Ké, Già Thu,. Tổng thống Indonesia Sukarno gọi ông là "Bung Hồ" (Anh Cả Hồ).
Ông dùng 173 bút danh khi viết sách, báo:[269] Nguyễn Ái Quốc, Nguyễn, Nguyễn A.Q, Ng A.Q, Ng. Ái Quốc, N.A.Q, N., Wang, N.K., A.N; P.C. Lin, P.C. Line (1938, Trung Quốc), Line (1938, Trung Quốc), Q.T, Q.TH, Lê Quyết Thắng (1948-50), A.G, X.Y.Z (1947-50), G., Lê Nhân, Lê, Lê Ba, Lê Nông, Lê Thanh Long, L.T., T.L. (1955-69), Trần Dân Tiên, T.Lan (1955-69), Tuyết Lan, Thanh Lan, Đin (1950-53), Tân Trào, Đ.X (trong chuyên mục "Thường thức chính trị" trên báo Cứu quốc năm 1953), C.B (trên báo Nhân Dân 1951-57), V.K., K.C., C.K., Trần Lực (1948-61), C.S, Chiến Sĩ, Chiến Đấu, La Lập, Nói Thật, Thu Giang, K.V., Trầm Lam, Luật sư TH. Lam, Nguyễn Kim, K.O, Việt Hồng..v.v.
Hồ Chí Minh trong văn học, nghệ thuậtChủ tịch Hồ Chí Minh là nguồn cảm hứng cho nhiều nhạc sĩ, nhà thơ sáng tác nhiều tác phẩm.
Âm nhạc
- Người về đem tới ngày vui Mùa thu nắng toả Ba Đình Với tiếng Người còn dịu dàng như tiếng đất trời. Người về đem tới xuân đời từ đất nước cằn, Từ bùn lầy cả cuộc đời vùng lên.
- Bài hát "Ca ngợi Hồ Chủ tịch" của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước:
- Hồ Chí Minh sáng ngời gương đấu tranh. Vững bền đưa chúng ta vượt khó khăn. Hồ Chí Minh muôn năm chỉ lối cho nhân dân. Đến ngày chiến thắng vẻ vang.
- Bài hát "Người là niềm tin tất thắng" của nhạc sĩ Chu Minh:
- Đất nước nghiêng mình đời đời nhớ ơn. Tên người sống mãi với non sông Việt Nam. Lời thề sắt son theo tiếng bác gọi, bốn ngàn năm dồn lại hôm nay, người sống trong muôn triệu trái tim... Thế giới nghiêng mình, loài người tiếc thương. Đây người chiến sĩ đấu tranh cho tự do. Người là ước mơ của các dân tộc. Tiếng người vang vọng đến mai sau. Nguyện ước theo con đường Bác đi...
- ...Bác thương các cụ già xuân về gửi biếu lụa, Bác yêu đàn cháu nhỏ trung thu gửi cho quà. Bác thương đoàn dân công đêm nay ngủ ngoài rừng, Bác thương người chiến sĩ đứng gác ngoài biên cương..."
- Bài hát "Hồ Chí Minh đẹp nhất tên người" của nhạc sĩ Trần Kiết Tường:
- ...Trên cánh đồng miền Nam, đau thương mây phủ chân trời. Khi ca lên Hồ Chí Minh, nghe lòng phơi phới niềm tin...
- Bài hát The Ballad of Ho Chi Minh (Bài ca Hồ Chí Minh) [270] của nhạc sĩ người Anh Ewan MacColl
- ...From VietBac to the SaiGon Delta. Marched the armies of Viet Minh. And the wind stirs the banners of the Indo-Chinese people. Peace and freedom and Ho Chi Minh...
- Bài hát Teacher Uncle Ho (Bác Hồ - Thầy giáo) của Pete Seeger:
- ...I'll have to say in my own way. The only way I know, that we learned power to the people and the power to know. From Teacher Uncle Ho!
- Bài hát Inolvidable Ho Chi Minh (Hồ Chí Minh - Không thể nào quên) của Alí Primera:
- Tenía la figura pequeña y la barbita blanca el camarada Ho Chi Minh querido tío Ho Chi Minh inolvidable Ho Chi Minh indoblegable Ho Chi Minh inolvidable Ho Chi Minh indoblegable Ho Chi Minh...
- Nhiều sáng tác khác: "Bác đang cùng chúng cháu hành quân" (Huy Thục), "Thanh niên làm theo lời Bác" (Hoàng Hà), "Tuổi trẻ thế hệ Bác Hồ" (Triều Dâng), "Tấm áo Bác Hồ", "Gửi tới Bác Hồ" (Kapapúi - Tường Vi), "Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác" (An Thuyên), "Vầng trăng Ba Đình", "Miền Trung nhớ Bác", "Người về thăm quê" (Thuận Yến), "Bên lăng Bác Hồ", "Bên tượng đài Bác Hồ" (Lê Giang), "Đêm Trường Sơn nhớ Bác" (Trần Trung), "Bác Hồ sống mãi với Tây Nguyên", "Cô gái Pakô con cháu Bác Hồ" (Huy Thục), "Đôi dép Bác Hồ" (Văn An - thơ Tạ Hữu Yên), "Bài ca dâng Bác" (Trọng Loan), "Như có Bác trong ngày đại thắng" (Phạm Tuyên), "Lời Bác dặn trước lúc đi xa" (Trần Hoàn), "Tình Bác sáng đời ta" (Lưu Hữu Phước), "Hồ Chí Minh đẹp nhất tên người" (Trần Kiết Tường)...
Thơ, văn
- Bài thơ "Người đi tìm hình của nước" của nhà thơ Chế Lan Viên:
-
- ...Có nhớ chăng hỡi gió rét thành Ba-lê
- Một viên gạch hồng Bác chống lại cả một mùa băng giá
- Và sương mù thành Luân Đôn, người có nhớ
- Giọt mồ hôi Người nhỏ giữa đêm khuya...
-
- ...Nhớ ông cụ mắt sáng ngời
- Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường...
- Bài thơ "Bác ơi" của Tố Hữu, sáng tác ngày 6 tháng 9 năm 1969 ngay sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, có đoạn:
-
- Bác để tình thương cho chúng con
- Một đời thanh bạch, chẳng vàng son
- Mong manh áo vải hồn muôn trượng
- Hơn tượng đồng phơi những lối mòn.[271]
- Bài thơ "Viếng lăng Bác" của Viễn Phương:
-
- Bác nằm trong giấc ngủ bình yên::
- Giữa một vầng trǎng sáng dịu hiền
- Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
- Mà sao nghe nhói ở trong tim!
- Bài thơ "Một con người chủ nghĩa Mác sinh ra" của Hải Như:
-
- Bác đã cho ta, Bác đã cho đời
- Lẽ sống của ngày mai trên Trái Đất
- Lẽ sống đẹp, không coi mình cao nhất
- Mong kiếp người, ai cũng cất đầu cao
- Bài thơ "Chúc tụng Bác Hồ" của Ismael Gomes Braga (Brazil)[272]:
-
- Vị thánh sống của nghìn thánh sống
- Và ân nhân của cả muôn đời
- Hồ Chí Minh! - Chưa dễ thấy người
- Chúng tôi đây bọn mù mắt sáng!
Trong tiểu thuyết Đỉnh cao chói lọi của Dương Thu Hương, Hồ Chí Minh được hư cấu thành nhân vật chính Chủ tịch.[273][274]
Hội họaĐã có ít nhất bốn bức vẽ bằng máu về Hồ Chí Minh (huyết họa)[275]
Điện ảnh
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong phim truyện video "Hà nội - Mùa đông 1946" do NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Nguyễn Tất Thành (Văn Ba) trong phim truyện nhựa "Hẹn gặp lại Sài Gòn" do NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Tống Văn Sơ trong phim truyện Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông do NSƯT Trần Lực thể hiện.
Sân khấu
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong vở kịch "Đêm trắng" NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong vở chèo "Những vần thơ thép" do NSƯT Mạnh Kiên thể hiện.
Đánh giáGiáo sư David Thomas cho biết ông đã từng đọc một tạp chí tin tức và thời sự có tiếng tăm tại Hoa Kỳ có ghi nhận về một cuộc thăm dò ý kiến người dân Mỹ. Người ta tham khảo ý kiến về các lãnh tụ trên toàn cầu, xem ai là người Thiện (good), ai là người Ác (evil). Kết quả cho thấy Hồ Chí Minh, cùng với các lãnh đạo Adolf Hitler và Iosif Vissarionovich Stalin bị xem là những nhân vật ác, trong khi Nelson Mandela, Franklin D. Roosevelt và Mahatma Gandhi thì được xem là những nhân vật thiện. Giáo sư không tán thành với quan điểm này vì theo ông "ai từng nghiên cứu một cách khách quan cuộc đời và những thành tựu của Hồ Chí Minh thì không thể nào đi đến kết luận như vậy được".[180]
Là một người lãnh đạo cuộc đấu tranh của Việt Nam giành độc lập khỏi chế độ thực dân Pháp, ông lại không phải là một nhà dân tộc chủ nghĩa cực đoan. Điều này thể hiện qua nhận định tích cực về ông của nhiều người ngoại quốc.[49] Trong một hội thảo "Di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay" - một hội thảo mang tầm cỡ quốc tế, Ahn Kyong Hwan - một giáo sư của Trường Đại học Chosun (Đại Hàn Dân quốc) nói: "Hồ Chí Minh có thể khác về mặt tư tưởng hay tôn giáo so với các vĩ nhân khác trên thế giới nhưng nhân cách của Người thì đáng để mọi người trên thế giới tôn kính…. Những nhà lãnh đạo chính trị trên thế giới phải noi gương tinh thần yêu nước, yêu dân tộc, yêu đồng bào vĩ đại của Người". Nhà báo Úc Wilfred Burchett, người từng có nhiều cuộc phỏng vấn Hồ Chí Minh, cho biết: "Cảm giác đầu tiên của tôi là sự thân mật, ấm áp và giản dị. Hồ Chủ tịch có khả năng khiến người ta thấy nhẹ nhõm ngay từ khoảnh khắc đầu tiên và trình bày những vấn đề phức tạp nhất chỉ trong vài từ và cử chỉ rõ ràng. Trong những cuộc gặp gỡ tiếp theo với nhân cách vĩ đại này, sự ấm áp, giản dị, cách thể hiện rõ ràng xuất phát từ trí tuệ mẫn tiệp và sự thấu hiểu trọn vẹn chủ đề khiến tôi có ấn tượng vô cùng sâu sắc".[276]
Xem thêm
- Nguyễn Sinh Sắc
- Gia đình Hồ Chí Minh
- Tư tưởng Hồ Chí Minh
- Nếp sống của Hồ Chí Minh
- Hồ Chí Minh toàn tập
- Cháu ngoan Bác Hồ
- Huy hiệu Bác Hồ
- Giải thưởng Hồ Chí Minh
- Bài hát về Hồ Chí Minh
Chú thích
- ^ Bản di chúc có chữ "Tuyệt đối bí mật" của Bác Hồ
- ^ a ă Nhà nhà cúng giỗ Bác Hồ.
- ^ Một gia đình 40 năm cúng giỗ Bác Hồ
- ^ Gác thờ Bác Hồ trên sông Tiền
- ^ a ă "Xóm không chồng" ở Việt Nam lên báo Mỹ
- ^ Ðền thờ Bác Hồ trên đỉnh Ba Vì
- ^ Các công trình tưởng niệm Hồ Chí Minh trong nước và trên thế giới
- ^ Kỷ niệm ngày sinh nhật Bác (19-5): Những đền thờ Bác ở sông nước miền Tây
- ^ Tạp chí Time số 14|Vol. 151 ngày 13 tháng 4 năm 1998. 100 người nổi bật của thế kỷ
- ^ “People of the Century - TIME”. Time. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2012.
- ^ “TIME 100 Persons Of The Century”. Time. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2013.
- ^ William Duiker, Ho Chi Minh - A Life, Hyperion, 2000, tr.15. Nguyễn Sinh Nhậm còn có tên khác là Nguyễn Sinh Vương. Năm Nguyễn Sinh Sắc lên 4 tuổi thì cả cha và mẹ là Hà Thị Hy đều đã mất
- ^ Búp sen xanh, Sơn Tùng
- ^ Tiểu sử Hồ Chí Minh
- ^ Chính phủ Việt Nam 1945-1998, phần "Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 - 1969)", NXB. Chính trị Quốc gia, 1999
- ^ Tên này do ông ngoại là thầy đồ Hoàng Xuân Đường đặt.
Sơn Tùng, Búp sen xanh, Chương I. Thời thơ ấu
- ^ a ă â Vũ Ngự Chiêu. “Vài vấn nạn lịch sử thế kỷ XX: Hồ Chí Minh—Nhà ngoại giao, 1945-1946”. Hợp Lưu Magazine. Ghi chú: Xem tài liệu bằng tiếng Pháp, từ Centre des archives d'Outre-mer [CAOM] (Aix)/Gouvernement General de l'Indochine [GGI]/Fonds Residence Superieure d'Annam [RSA]/carton R1, và ghi chú bằng tiếng Anh ở cuối bài báo. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013.
- ^ a ă Nguyễn Vĩnh Châu. “Phỏng vấn sử gia Vũ Ngự Chiêu về những nghiên cứu lịch sử liên quan đến Hồ Chí Minh”. Hợp Lưu Magazine. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013.
- ^ Trần Quốc Vượng. “Lời truyền miệng dân gian về Hồ Chí Minh”. BBC Vietnamese. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013.
- ^ a ă “Sự kiện: Nguyễn Tất Thành với tên gọi Nguyễn Sinh Côn có thể được nhận vào Trường Quốc học Huế”. Bảo tàng Hồ Chí Minh. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2014.
- ^ “Về bộ sách "Quốc học Huế xưa và nay"”. Đài tiếng nói Việt Nam. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2014. “Trường Quốc học Huế mãi mãi còn ghi dấu ấn sâu sắc của nhiều thầy và trò của trường: Nguyễn Sinh Côn (Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh)...”
- ^ Hồ Chí Minh - Tiểu sử, chương I: Thời niên thiếu (1890-1911), NXB. Chính trị Quốc gia, 2008
- ^ Bác Hồ - hồi kí,
NXB Văn học, 2004, trang 6 cho biết làng Kim Liên cũng như làng Hoàng
Trù nằm gần (trong khoảng bán kính 20-30 km) với quê hương của nhiều
nhân vật trong lịch sử Việt Nam như:
- Rú Đụn - quê của Mai Hắc Đế,
- Vùng Đông Thái - quê của Phan Đình Phùng,
- Quê của Nguyễn Biểu và Đặng Dung, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Du,
- Cách làng Kim Liên một cánh đồng là quê Đan Nhiệm của Phan Bội Châu,
- Rú Mượu - quê của tổ tiên Nguyễn Huệ (Quang Trung),
- Ngoài ra, Kim Liên gần với quê quán của một số nhân vật như Trần Phú, Lê Hồng Phong, Phạm Hồng Thái và nơi sinh trưởng của Nguyễn Thị Minh Khai.
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 10.
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, trang 12, 13 cho biết ông Hoàng Xuân Hành (còn được gọi là cố Cháu) là chú ruột của bà Hoàng Thị Loan, đã từng theo Đề Thám đánh Pháp, sau bị bắt khi tham gia vũ trang ở Nghệ An và bị đày đi Côn Đảo.
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004 cho biết ông Nguyễn Sinh Sắc là một trong 24 người đỗ đại khoa của khoa thi năm 1901 (khoa này chỉ lấy tiến sĩ và phó bảng). Sau khi Nguyễn Ái Quốc tới Quảng Châu (năm 1924), Nguyễn Sinh Sắc có nhận được tin, biết Nguyễn Ái Quốc là con mình và có lần nhắm thăm.
- ^ Học trò của Hoàng Phạm Quỳnh có khoa thi đỗ sáu cử nhân, mười hai tú tài. Tất Thành "ham đọc sách [...] nhưng ham nhất là các loại sách như Tam Quốc Chí hay Tây Du
[...] văn bài thì Thành không thích làm nhưng rất hay hỏi nghĩa [...]
một ông đồ [...] sau khi dạy chú mấy tháng đã không dạy nữa"
Nguồn: Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004, tr.25
- ^ Một biểu tượng văn hóa Huế
- ^ Duiker, tr.37
- ^ Thân thế và sự nghiệp của Bác Hồ
- ^ Hội Liên Thành là một tổ chức do các sĩ phu yêu nước Bình Thuận thành lập, bao gồm Liên Thành Thư Xã để truyền bá tư tưởng yêu nước, Liên Thành Thương Quán để gây quỹ hoạt động và Dục Thanh Học Hiệu để giáo dục tinh thần yêu nước theo mô hình Đông Kinh nghĩa thục. Thời kỳ dạy ở trường, ông vẫn ăn vận theo lối dân tộc "[...] bận một bộ bà ba kiểu Sài Gòn [...] và đi guốc"
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004, tr.38. Các chi tiết là của bác sĩ Nguyễn Kinh Chi, người từng trực tiếp học Hồ Chí Minh.
- ^ Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb.Chính trị Quốc gia, năm 1994, tr.12
- ^ Phạm Bá Nhiễu. Từ thành phố này Người đã ra đi tìm đường cứu nước. Tạp chí Xây dựng Đảng ngày 5-6-2011
- ^ Thùy Ân. Nơi Bác Hồ ở trước khi ra đi tìm đường cứu nước. Báo Lao động online ngày 19-05-2011
- ^ "Từ thành phố này Người đã ra đi…", Báo Văn Hóa - Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch
- ^ Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb. Chính trị Quốc gia, năm 1995, tập1, trang 477, trích bài phỏng vấn Hồ Chí Minh của nhà báo Liên Xô Ôxip Manđenxtam: "Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái. Đối với chúng tôi, người da trắng nào cũng là người Pháp. Người Pháp đã nói thế... Trong những trường học cho người bản xứ, bọn Pháp dạy người ta như con vẹt.Chúng giấu không cho người nước tôi xem sách báo. Không phải chỉ sách của các nhà văn mới, mà cả Rútô và Môngtexkiơ cũng bị cấm. Vậy thì làm thế nào bây giờ? Tôi quyết định tìm cách đi ra nước ngoài."
- ^ Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb.Chính trị Quốc gia, năm 1994, tr.12, trích: "Tôi muốn đi ra ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta."
- ^ Sophie Quinn-Judge (2002). “Ho Chi Minh: The Missing Years”. University of California Press. tr. 24.
- ^ a ă â b Ho Chi Minh, SOPHIE QUINN JUDGE, Princeton University Press
- ^ “100 năm ngày Bác Hồ tới Pháp”. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2011.
- ^ Nguyễn Ái Quốc vào Đảng Xã hội Pháp, Website của Bảo tàng Hồ Chí Minh
- ^ Duiker, tr. 58
- ^ a ă â b c d đ e ê Ho Chi Minh Was Noted for Success in Blending Nationalism and Communism, ALDEN WHITMAN, The New York Times,September 4, 1969
- ^ Dương Trung Quốc, Nhân sự phá sản của Đề án 112[[]][liên kết hỏng], Báo Lao Động cuối tuần số 37 ngày 23/09/2007 (Xem được đến ngày 15/1/2008)
- ^ Duiker, tr. 60
- ^ Duiker, tr. 59
- ^ Con đường Nguyễn Ái Quốc đến với Chủ nghĩa Mác- Lênin
- ^ a ă â b Tinh thần dân tộc ở Chủ tịch Hồ Chí Minh, có dẫn nguồn Hồ Chí Minh - Con người của Sự sống, GS-TS Mạch Quang Thắng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2009
- ^ Gabriel Kolko. Giải phẫu một cuộc chiến tranh. (dịch giả: Nguyễn Tấn Cưu). NXB Quân đội nhân dân. Hà Nội. 2003. trang 30-31.
- ^ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam, ngày 27 tháng 05 năm 2011.
- ^ Nguyen Ai Quoc, le vaillant fondateur du P.C. indochinois est mort emprisonné, ngày 9 tháng 8 năm 1932, L'Humanité
- ^ Xử án Nguyễn Ái Quốc tại Hương Cảng, http://www.vnn.vn/thuhanoi/2005/05/433609/
- ^ Duiker, tr. 224
- ^ Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 4, trích "Một loạt dấu hỏi về vụ án Hương Cảng: Vì sao chịu án phạt nhẹ, bằng con đường nào để đến được Liên Xô…Đặc biệt bức thư của Ban Lãnh Đạo Hải Ngoại Đảng Cộng Sản Đông Dương viết ngày 20 tháng 04 năm 1935 gửi Quốc Tế Cộng Sản cung cấp những thông tin cực kỳ nguy hiểm về Nguyễn Ái Quốc. Nội dung thư kết tội Nguyễn Ái Quốc phải chịu trách nhiệm chính về việc hơn một trăm đảng viên của Đảng Cách Mạng Thanh Niên bị bắt do việc Nguyễn Ái Quốc biết Lâm Đức Thụ trước đây là kẻ phản bội mà vẫn tiếp tục sử dụng, Nguyễn Ái Quốc rất sai lầm khi yêu cầu mỗi học viên cung cấp hai ảnh, họ tên, địa chỉ, họ tên cha mẹ, ông bà nói chung những người sinh thành và địa chỉ chính xác của hai đến mười bạn thân. Những bức ảnh của các học viên do Nguyễn Ái Quốc và Lâm Đức Thụ yêu cầu đều vào tay mật thám. Ở trong nước, ở Xiêm, ở khắp các nhà tù người ta nói nhiều về trách nhiệm của Nguyễn Ái Quốc. Đường lối chính trị của Đảng Cộng Sản do Nguyễn Ái Quốc chỉ đạo trước đây bị phê bình gay gắt trong các đảng viên và quần chúng cách mạng. Đồng chí Tổng Bí Thư Đảng Cộng Sản Xiêm – người học trò trung thành của Nguyễn Ái Quốc, một trong nhiều người nói rằng, trước năm 1930 Nguyễn Ái Quốc chưa phải là đảng viên Đảng Cộng Sản. Trong thư còn nói về sai lầm của Nguyễn Ái Quốc khi hợp nhất các tổ chức cộng sản vào năm 1930, yêu cầu Nguyễn Ái Quốc trong thời gian gần nhất cần viết cuốn sách tự chỉ trích những sai lầm về chính trị của mình."
- ^ Duiker, tr. 213
- ^ Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 6, trích "Tháng 02-1936 Ban Thẩm Tra được thành lập, lúc đầu, có hai ý kiến bút phê của lãnh đạo Quốc Tế Cộng Sản: Ý kiến 1, đề nghị Ban Thẩm Tra có các đồng chí: 1. Manuinxki, 2. Krapxki, 3. Hải An, 4. Vương Minh, 5. Barixta, 6. Raimốp. Ý kiến 2, đề nghị gồm các đồng chí: 1. Cônxinna, 2. Hải An, 3. Krapxki, 4. Barixta, 5. Xtipannốp. Đến ngày 19-02-1936, do có nhiều lý do khác nhau, thành phần Ban Thẩm Tra chỉ có các đồng chí: Cônxinna, Hải An và Krapxki. Ban Thẩm Tra nhóm họp và đi đến những kết luận chính như sau: 1. Đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã mắc một số sai lầm nghiêm trọng trong hoạt động bí mật. Ban Thẩm Tra yêu cầu đồng chí từ nay không để xảy ra những trường hợp tương tự. Đề nghị đồng chí rút kinh nghiệm bài học này trong hoạt động bí mật sau này. 2. Ban Thẩm Tra không tìm ra chứng cứ nghi ngờ nào về sự trung thành chính trị của đồng chí Nguyễn Ái Quốc.3. Hồ sơ vụ việc về Nguyễn Ái Quốc được hủy bỏ. Bản kết luận đã được Krapxki và Hải An ký."
- ^ Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 6, trích "Sau kết luận của Ban Thẩm Tra, tưởng chừng vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được giải quyết xong. Nào ngờ, đến tháng 01-1938, khi Nguyễn Ái Quốc tham gia lớp nghiên cứu sinh Viện Nghiên Cứu Các Vấn Đề Dân Tộc Và Thuộc Địa, ban lãnh đạo Viện đề nghị Vụ Tổ Chức Cán Bộ Quốc Tế Cộng Sản xác minh việc Nguyễn Ái Quốc ra khỏi tù và vào Liên Xô như thế nào. Trong thư trả lời Viện Nghiên Cứu, Vụ Tổ Chức Cán Bộ khẳng định: Để giải quyết vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã thành lập Ban Thẩm Tra và đi đến kết luận về sự trung thành chính trị của Nguyễn Ái Quốc; đồng thời đồng chí Radumopva đã trực tiếp gặp Vaillant Couturier và được khẳng định chuyến trở về Liên Xô là do Vaillant tổ chức; hồ sơ vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được Ban Thẩm Tra quyết định hủy bỏ. Sau đó, Nguyễn Ái Quốc mới được tiếp nhận làm nghiên cứu sinh Viện Nghiên Cứu Các Vấn Đề Dân Tộc Và Thuộc Địa."
- ^ Sophie Quinn-Judge, Ho Chi Minh, the missing years, 1919-1941, 2002, C. Hurst & Co, tr.253
- ^ Duiker, tr. 218
- ^ 'Tác phẩm giả tưởng' về Hồ Chí Minh, Vũ Thư Hiên, BBC tiếng Việt, thứ tư, 25 tháng 9, 2013
- ^ Hồ Chí Minh, 1938, Bảo tàng Hồ Chí Minh.
- ^ Bài Khu di tích Pác Bó[[]][liên kết hỏng] trên http://www.caobang.gov.vn cho biết ông qua biên giới tại địa phận xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, tại cột mốc số 108.
- ^ Theo Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004 có những lớp chỉ huấn luyện trong vài ngày với vài ba học viên.
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, phần kể của Vũ Anh.
- ^ Nguyễn Văn Phùng (trưởng ban biên soạn). Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (giáo trình). NXB Chính trị Quốc gia. Hà Nội. 2004. trang 96.
- ^ Ngày Thành lập Mặt trận Việt Minh ở Pác Bó (15/05/2013)
- ^ Theo Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004 tấm danh thiếp mà ông sử dụng có dòng giữa được ghi tên "Hồ Chí Minh", một bên ghi "Tân văn kí giả" (tức là Nhà báo), một bên ghi "Việt Nam-Hoa kiều".
- ^ Tìm hiểu cuốn Ngục Trung Nhật Ký - BBC Tiếng Việt
- ^ Theo Bác Hồ - hồi kí, phần của Võ Nguyên Giáp và phần của Vũ Anh, trang 268, 218 thì Võ Nguyên Giáp cho rằng: "có lẽ anh Cáp đã nghe lầm 'sư tờ, sư tờ' (nghĩa là 'phải, phải') thành 'xử la, xử la' (nghĩa là 'chết rồi')". Vũ Anh cho rằng: "đồng chí Cáp nghe nhầm câu 'người đi cùng ông ấy chết rồi' (Hồ Chí Minh khi bị bắt có đi cùng một người Trung Quốc làm nhiệm vụ dẫn đường) thành 'ông ấy chết rồi'".
- ^ Từ Ngục trung nhật ký đến Nhật ký trong tù - Phạm Duy Trưởng
- ^ Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 108, 112
- ^ a ă Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 113
- ^ a ă https://archive.is/20130506154933/www.taybacuniversity.edu.vn:8080/fhg/index.php?option=com_content&view=article&id=333:quan-h-vit-m-1944-1945&catid=25:hot-ng-nghien-cu-khoa-hc-ca-khoa-s-a
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 113, 114
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 273, phần do Vũ Anh kể lại.
- ^ Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 130
- ^ a ă Henry A. Prunier, 91, U.S. Soldier Who Trained Vietnamese Troops, Dies, Thời báo New York, ngày 17 tháng 04 năm 2013.
- ^ Maurice Isserman, John Stewart Bowman (2003, 1992), Vietnam War, trang 4-5, ISBN 0-8160-4937-8.
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 284. Theo lời kể của Võ Nguyên Giáp thì vào một đêm khi có Võ Nguyên Giáp ở bên cạnh, ông có nói những lời như trăng trối rằng "...dù có phải đốt cả Trường Sơn, cũng kiên quyết dành cho được độc lập".
- ^ John C. Fredriksen, Fighting Elites: A History of U.S. Special Forces: A History of U.S. Special Forces, trang 110, ISBN 1598848119, Nhà xuất bản: ABC-CLIO, 2011
- ^ Maurice Isserman, John Stewart Bowman (2003, 1992), Vietnam War, trang 5, ISBN 0-8160-4937-8.
- ^ David G. Marr, Vietnam 1945: The Quest for Power, trang 287, ISBN 0520212282, University of California Press (November 3, 1997).
- ^ Maurice Isserman, World War II, Updated Edition, trang 112, ISBN 1438100183, Infobase Publishing, 2009.
- ^ Carol Sheriff, David W. Blight, David M. Katzman, Howard P. Chudacoff, Fredrik Logevall, A People and a Nation: A History of the United States, Volume 2, Brief: A History of the United States. Since 1865, trang 765, Chương 2, ISBN 0547175604, Nhà xuất bản: Cengage Learning
- ^ Theo Duiker, tr. 209 thì trước khi viết ông đã hỏi Dan Phelan, một trung úy Mỹ về đoạn mở đầu Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ, bởi ông định sẽ đưa vào bản tuyên ngôn của Việt Nam. Còn chính Phelan thì kể lại: "Nhưng thực ra thì có lẽ ông ấy biết về bản Tuyên ngôn còn rõ hơn tôi". Theo Thiếu tá OSS Archimedes Patti ("Why Vietnam?", Chương 23) thì Hồ Chí Minh đã hỏi ông về đoạn mở đầu này.
- ^ Có thể xem nội dung bức thư (bằng tiếng Anh) tại [1]. Bức thư này không được trả lời cũng như không được công bố trước công chúng tới tận năm 1972
- ^ Бухаркин И.В, "Кремль и Хо Ши Мин 1945-1969", Новая и новейшая история, № 3, 1998, стр. 28.
- ^ SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 8 NGÀY 5 THÁNG 9 NĂM 1945
- ^ SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 30 NGÀY 12 THÁNG 9 NĂM 1945
- ^ Nhớ mãi về bác Bùi Lâm, Tạp chí Kiểm sát
- ^ SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 33A NGÀY 13 THÁNG 9 NĂM 1945
- ^ SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 36 NGÀY 22 THÁNG 9 NĂM 1945
- ^ Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phan Ngọc Liên (Tổng chủ biên), Lịch sử 12 nâng cao, NXB Giáo dục, Thanh Hóa, 2008. Trang 169.
- ^ Thư Chủ tịch Hồ Chí Minh chúc mừng Tân Giám mục Lê Hữu Từ.
- ^ Đọc lại những bức thư Bác Hồ gửi giới chức sắc và đồng bào Công giáo Việt Nam
- ^ Tỉnh Bến Tre - Thực dân Pháp gây hấn (23-9-1945), đồng bào Nam bộ đứng lên kháng chiến truy cập 28/12/2012
- ^ Mãi mãi ghi nhớ Quốc hội khoá I (17/05/2011)
- ^ Theo báo Sự thật, số 14 (20-23/1/1946), thì những người bắt cóc Trần Đình Long mặc quần áo Tầu, nói tiếng Việt. Một ủy viên tuyên truyền UBND tỉnh Yên Bái tên Nguyễn Văn Phúc cũng đã bị bắt cóc, về sau người vợ của ông Phúc đến gặp Nguyễn Hải Thần, và được ông đưa đến gặp Vũ Hồng Khanh để xin thả chồng mình. Ông Vũ Hồng Khanh từ chối và nói buột miệng "Ngay đến ông Long gần đây tôi còn chưa cho thả nữa là".
- ^ Võ Nguyên Giáp, Những năm tháng không thể nào quên", NXB Trẻ, lưu chiểu tháng 5 năm 2009, trang 103.
- ^ Trung Quốc và Liên Xô công nhận Việt Nam lần lượt vào các ngày 18 và 20 tháng 1 năm 1950. Nguồn: "Tai bay vạ gió" trong ngoại giao? Những nỗi truân chuyên của Việt Nam trên con đường hội nhập Phong trào Quốc tế Cộng sản (1945–1950), Christopher Goscha của Đại học Québec tại Montréal, đăng tại tạp chí Journal of Vietnamese Studies[[]][liên kết hỏng]
- ^ Cho tới tháng 9 năm 1977, Việt Nam mới được gia nhập Liên hiệp quốc
- ^ Trong các tác phẩm của mình, Trường Chinh phê phán rằng khi chiếm chính quyền tại Hà Nội, việc không chiếm được Kho bạc Đông Dương là một sai lầm nghiêm trọng.
- ^ Theo Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 62 thì vào thời điểm đó, khoảng 95% dân số Việt Nam "mù chữ". Cả sản lượng lẫn năng suất lúa của Việt Nam đều rất thấp: tới tận năm 1948, tính trên toàn Bắc Bộ và Liên khu IV, diện tích lúa mùa là 1.030.611 ha và cho sản lượng 1.346.569 tấn; diện tích lúa vụ chiêm chỉ đạt 63.511 ha với sản lượng 78.971 tấn.
- ^ a ă Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - Theo "Tạp chí Cộng sản"
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 105.
- ^ Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Chương IV, Tạp chí điện tử Thanh Niên Việt
- ^ a ă Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 378
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004, trang 106, phần kể của Nguyễn Lương Bằng.
- ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 543
- ^ Theo bài "Tai bay vạ gió" trong ngoại giao? Những nỗi truân chuyên của Việt Nam trên con đường hội nhập Phong trào Quốc tế Cộng sản (1945–1950), Christopher Goscha của Đại học Québec tại Montréal, đăng tại tạp chí Journal of Vietnamese Studies[[]][liên kết hỏng] thì khi gặp nhau ở Trung Quốc năm 1950, Lưu Thiếu Kì đã nói với ông rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nhận xét hành động này của Việt Nam như sự "xa rời lý tưởng cộng sản".
- ^ Chu Ân Lai, những năm tháng cuối cùng (1966-1976), NXB Công an Nhân dân, 1996, trang 377 cho biết trong số các lãnh đạo Cộng sản Việt Nam khi đó, nhiều người như Nguyễn Chánh, Vũ Anh, Nguyễn Lương Bằng, Phùng Thế Tài, Chu Văn Tấn... không có nhiều thời gian được đào tạo tại trường lớp. Ở Trung Hoa có những lãnh đạo cộng sản không những ít được học hành mà trình độ văn hóa cũng rất thấp; một trường hợp tiêu biểu là Nham Kim Sinh - thứ trưởng Bộ Văn hóa thời kì ngay trước Cách mạng Văn hóa. Ông này, theo như nhận xét của Chu Đức thì "Không đọc được mấy chữ to".
- ^ Hồ Chí Minh: Toàn tập. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 4, tr. 427-428 [2][[]][liên kết hỏng]
- ^ GS.TS. Nguyễn Lân Dũng (2010). Hồ Chí Minh với trí thức ngoài Đảng. Tạp chí Kiến thức ngày nay số 712. tr. 5–6.
- ^ Hồ Chí Minh: Toàn tập. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, T.6, tr. 160
- ^ Cecil B. Currey. Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới. Trang 177 -178
- ^ Những uẩn khúc trong cuộc đời ông chủ báo Nam Phong
- ^ Time Magazine, August 4, 1961
- ^ Ellen Joy Hammer, The Struggle for Indochina, 1940-1955, page 150, Stanford University Press, 1966
- ^ Gullion, memcon, 7 May 1953, FRUS, 1952–1954, vol. 13, page 553–554
- ^ Dennis J. Duncanson, Government and Revolution in Vietnam, page 212, Oxford University Press, 1968
- ^ Tuy chính quyền của Hồ Chí Minh có sự tham gia của nhiều nhân sĩ Nho học, Huỳnh Thúc Kháng là người duy nhất trong số đó đã từng đỗ đại khoa (tiến sĩ năm 1904).
- ^ Trong Đêm giữa ban ngày, tác giả Vũ Thư Hiên dẫn lại lời bố của mình rằng khi sắp về Hà Nội (tháng 9 năm 1945), Hồ Chí Minh không biết được hết tình hình chính trị mới diễn ra và có hỏi ông Vũ Đình Huỳnh (bố của Vũ Thư Hiên) rằng: "nghe nói cụ Huỳnh (Huỳnh Thúc Kháng) đầu Tây rồi phải không?".
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, trang 112, phần kể của Nguyễn Lương Bằng.
- ^ Chiến thắng bằng mọi giá, trang 196-197, Cecil B. Currey, Nxb Thế Giới, 2013
- ^ Hồi ký 1925-1964, tập 2: 1945 - 1954, trang 353, Nguyễn Kỳ Nam, Nhật báo Dân Chủ Mới, 1964
- ^ Ban nghiên cứu lịch sử Đảng. Văn kiện Đảng (1945-1954). NXB Sự thật. Hà Nội. 1978, trang 256-260
- ^ Hồ Chí Minh. Toàn tập - Tập 4. NXB Chính trị quốc gia. Hà Nội. 2000. trang 328-330
- ^ Bác Hồ với Trần Canh - vị tướng của ba chiến trường
- ^ Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 92.
- ^ General Vo Nguyen Giap, Kay Johnson
- ^ Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 127.
- ^ Hội nghị lần thứ 14 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá II Tháng 11-1958
- ^ a ă Tìm hiểu đạo đức, tư tưởng Hồ Chí Minh
- ^ Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt: Ðại đoàn kết dân tộc - cội nguồn sức mạnh của chúng ta, có dẫn nguồn từ "Báo Việt Nam Độc lập" ngày 1-2-1942, Hồ Chí Minh toàn tập, tập III, trang 198 và Hồ Chí Minh toàn tập, tập IV, trang 45.
- ^ a ă Kể chuyện Bác Hồ ở Hungary - Website Sở Ngoại Vụ Quảng Nam
- ^ Jules Archer, Ho Chi Minh: Legend of Hanoi, Chapter 9: Between Russian Bear and Chinese Dragon, Bailey Bros.& Swinfen Ltd 1973, ISBN 978-0-561-00153-1, trang 109, trích: ...In private negotiations, he managed to win pledges of additional arms and aid from both Peking and Moscou, but adroitly declined their offers to send "volunteer" troops or military advisers...
- ^ Tình bạn giữa Chu Ân Lai và Hồ Chí Minh - Quân đội nhân dân - Sự kiện và nhân chứng
- ^ BBC, Loạt bài về Lê Duẩn: Kỳ 2: Bắt đầu cuộc thâu tóm quyền lực, Kỳ 3:Cuộc đấu tranh trong nội bộ
- ^ Trong một số lần tiếp xúc ngoại giao, chẳng hạn như khi nói chuyện với Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Alexey Nikolayevich Kosygin từ năm 1963, ông nói rằng mình sẽ bàn giao mọi công việc cho Bí thư thứ nhất Lê Duẩn
- ^ 吴光祥。中国医疗组全力救治胡志明主席秘闻。2009年2月12日〔2013年8月27日〕。
- ^ Ngày 7/4: Bác Hồ và nhà triết học Anh Bertrand Russel
- ^ Modern History Sourcebook: President Lyndon Johnson and Ho Chi Minh - Letter Exchange, 1967
- ^ Giữa đợt dưỡng bệnh dài ngày tại Bắc Kinh, ông có quay lại Việt Nam vào tháng 12 năm 1967 chỉ để phê duyệt quyết định về Tổng Tấn công rồi quay lại Bắc Kinh ngay. Nguồn: Duiker., tr 557 (chương 15).
- ^ https://archive.is/20130421190329/www1.baohaugiang.com.vn/detailvn.aspx?item=2402
- ^ Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Đoàn kết vì con người
- ^ Sức tỏa sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh
- ^ TIỂU SỬ CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH (1890 - 1969)
- ^ Ho Chi Minh
- ^ a ă â b Ho Chi Minh - A Life, William Duiker, tr. 562
- ^ Thế giới trìu mến gọi tên Người...[[]][liên kết hỏng], dẫn nguồn từ "Một giờ với đồng chí Hồ Chí Minh" (NXB Thanh Niên-1975); Tạp chí Tuyên truyền của Ban Tư tưởng-Văn hóa Trung ương, 1990, số Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Bác.
- ^ Theo Chuyện khởi thảo điếu văn lễ truy điệu Bác 35 năm trước Nguyên khởi, điếu văn này đã được soạn thảo hai lần nhưng không được Bộ Chính trị thông qua, sau đó bản thảo được viết bởi Đống Ngạc và Đậu Ngọc Xuân - hai thư kí riêng của Lê Duẩn. Văn bản cuối cùng được thông qua sau 4 lần sửa chữa với sự bàn soạn và góp ý của các thành viên trong Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng.
- ^ Di chúc Hồ Chí Minh trên trang web Đảng Cộng sản Việt Nam[[]][liên kết hỏng]
- ^ Di chúc Hồ Chí Minh,bản viết tay
- ^ Vài nét về gìn giữ thi hài và xây dựng lăng Bác
- ^ Thông báo số 151-TB/TW ngày 19/8/1989 của Bộ Chính trị BCH, dẫn tại Lê Kiên (17 tháng 5 năm 2009). “Bác dặn trồng cây thay vì dựng bia đá, tượng đồng”. Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh (trang TTĐT). Truy cập 14 tháng 4 năm 2013.
- ^ Việc chuẩn bị giữ gìn thi hài Hồ Chí Minh đã được Bộ chính trị họp bàn và ra kế hoạch từ tháng 5 năm 1967.
Nguồn: 40 năm ngày Bác đi xa
- ^ Theo lời kể của con trai cả của Lê Duẩn,
Lê Duẩn đã nói với Hồ Chí Minh về việc thi hài ông nên được bảo quản
lâu dài để đồng bào trong Nam và cả nước được đến thăm, và Hồ Chí Minh
không nói gì.
Nguồn: Những mẩu chuyện nhỏ về Bác Hồ và Ba tôi, SGGP, 20/4/2008
- ^ Việc xây lăng chỉ được khởi sự từ năm 1973, tức là 4 năm sau khi ông qua đời. Nhớ anh Lê Đức Thọ.
- ^ Hoàng Tranh (Phó Giáo sư, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học xã hội Quảng Tây, Trung Quốc), "Hồ Chí Minh và người vợ Trung Quốc Tăng Tuyết Minh", tạp chí Đông Nam Á Tung hoành, số tháng 12 năm 2001, xuất bản tại Nam Ninh, Trung Quốc
- ^ Pierre Brocheux (2007). Ho Chi Minh: A Biography. Claire Duiker. Cambridge University Press. tr. 39–40.
- ^ Pierre Brocheux, Ho Chi Minh: A Biography, page 39-40, translate by Claire Duiker, 2007, Cambridge University Press
- ^ Hoàng Tranh (Phó Giáo sư, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học xã hội Quảng Tây, Trung Quốc), "Hồ Chí Minh với người vợ Trung Quốc Tăng Tuyết Minh", tạp chí Đông Nam Á Tung hoành, số tháng 12 năm 2001, xuất bản tại Nam Ninh, Trung Quốc
- ^ a ă â 胡志明和他的中国夫人曾雪明, Foreign Affairs Office of Shandong Provincial People's Government
- ^ a ă Hồ Chí Minh - Những năm chưa biết đến,BBC online, 02 Tháng 9 2003
- ^ Sophie Quinn-Judge (2002). Ho Chi Minh: The Missing Years, 1919-1941. University of California Press. tr. 183.
- ^ Ho, page 16, David Halberstam, Rowman & Littlefield, 2007
- ^ Bá Ngọc, Trần Minh Siêu: Chuyện kể bên mộ bà Hoàng Thị Loan, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2007, tr. 74, Ông Nguyễn Sinh Khiêm hỏi em mình ngày 3/11/1946: "Tôi muốn hỏi riêng chú, việc gia đình riêng của chú ra sao ?". Hồ Chí Minh trả lời: "Cảm ơn anh, em chưa bao giờ dám nghĩ đến việc này, đến nay đã tu, tu trót, qua thì thì thôi. Em không phải là người tu hành nhưng vì việc nước quên việc nhà."
- ^ Hồ Chí Minh: Toàn tập, T. 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. 40, Trích thư Hồ Chí Minh chia buồn với bác sĩ Vũ Đình Tụng: "Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái..."
- ^ Hồ Chí Minh, Toàn tập, T. 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. 171-172, trích: "Ngài đã hỏi, tôi xin dẹp sự khiêm tốn lại một bên mà đáp một cách thực thà: tôi không nhà cửa, không vợ, không con, nước Việt Nam là đại gia đình của tôi."
- ^ Vũ Đình Hoè, Pháp quyền nhân nghĩa Hồ Chí Minh, Nxb Văn hoá Thông tin, Trung tâm Văn hoá Đông Tây, Hà Nội, 2001, tr. 151, Trích: "Trong những buổi vui vẻ như vậy, nhiều người đề nghị Hồ Chí Minh lấy vợ. Có lần Bác nói: "Các chú hỏi bao giờ Bác lấy vợ, phải không? Có hỏi thì có trả lời nhé: Không lâu nữa đâu! Bao giờ dân ta toàn thắng, Bắc – Nam sum họp một nhà!"" và đoạn luật sư Phan Anh đề nghị HCM lập gia đình để có người săn sóc: "Ông bảo thế tôi không phải là con người à? Tôi sống như mọi người mà. Có phải thần, thánh gì đâu Nhưng ông thấy đấy: việc nước bề bộn như vậy!"
- ^ Một bức thư riêng của Hồ Chủ tịch, Tạp chí Hướng nghiệp & Hoà nhập
- ^ “Những sinh nhật giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh”. Truy cập 25/06/2011.
- ^ “Chuyện về những bữa cơm của Bác Hồ.”. Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2010.
- ^ “Sinh hoạt đời thường của Bác Hồ: Đậm đà dấu ấn quê hương”. Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2010.
- ^ Clark D. Neher, Southeast Asia: crossroads of the world, trang 166
- ^ a ă Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, tập 10, trang 128
- ^ a ă Phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh trong công tác lãnh đạo
- ^ Hồ Chí Minh 'đi trước' UNESCO?, theo bài viết của Giáo sư Trần Văn Nhung[[]][liên kết hỏng]
- ^ a ă BBC Quan điểm của David Thomas về Hồ Chí Minh
- ^ Nguyễn Đăng Lâm (19 tháng 5 năm 2011). “42 năm người Kor ở Trà Bồng mang họ Bác Hồ”. baotintuc.vn. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2011.
- ^ Bok Hồ trong trái tim người Cơ Tu, Báo Biên phòng, 29.02.2008, truy nhập ngày 18/11/2008.
- ^ Tấm lòng Cà Mau với Bác Hồ, Đất Mũi Online, 19/05/2007, truy nhập ngày 18/11/2008
- ^ Tổ quốc và Bác Hồ trong lòng bà con Việt kiều[[]][liên kết hỏng], Hà nội mới, 06/09/2007, truy nhập ngày 18/11/2008.
- ^ Ngôi đền thiêng ở Pakse[[]][liên kết hỏng], Tuổi Trẻ, 28/03/2007, truy nhập ngày 18/11/2008
- ^ Nguyễn Quang Thiều, Về những người đặc biệt trong một gia đình họ Mai (Phần I), Viettimes, 20/12/2007, VietNamNet, truy nhập 18/11/2008
- ^ “Thousands of Vietnamese protest in California at Ho Chi Minh portrait”. BBC. 23 tháng 2, 1999. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008.
- ^ Don Terry (21 tháng 2, 1999). “Display of Ho Chi Minh Poster Spurs Protest and Arrests”. The New York Times. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008.
- ^ “Vietnamese shopkeeper with Ho Chi Minh display vows to fight eviction”. CNN. 19 tháng 2 năm 1999. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008.
- ^ a ă Associated Press (20 tháng 3 năm 2000). “Hundreds protest Ho Chi Minh exhibit in Oakland”. CNN. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008.
- ^ Chip Johnson (16 tháng 3, 2000). “Ho Chi Minh Art Exhibit Draws Fire”. San Francisco Chronicle. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008.
- ^ “Phóng sự ảnh mới tại Nam California: Cộng đồng Việt Nam chống Chủ tịch Việt Nam Nguyễn Minh Triết”. Báo Người Việt. 23 tháng 6 năm 2007.
- ^ NTT (1 tháng 5 năm 2005). “Washington DC: Ngày bận rộn của 22 cộng đồng Việt”. Báo Người Việt.
- ^ Associated Press (23 tháng 6 năm 2005). “Vietnam Vet interrupts PM's speech”. Taipei Times. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008.
- ^ My-Thuan Tran (12 tháng 2 năm 2008). “Vietnamese Americans protest published photo”. Los Angeles Times. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008.
- ^ City of Berkeley. “Parks: Willard Park - City of Berkeley, CA”. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2009.
- ^ “Lễ thượng cờ Việt Nam tại San Francisco nhân 2/9”. VietnamPlus, TTXVN.
- ^ Thanh Hương (19 tháng 5 năm 2013). “Tượng Bác trang nghiêm trên khắp thế giới”. Infonet. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013.
- ^ Văn Ngọc Hoa (15 tháng 5 năm 2013). “Những di tích vinh danh Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới”. qdnd.vn. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013.
- ^ William J. Duiker, Ho Chi Minh, A Life, 2000: More than 15000 visit the mausoleum each week
- ^ Tạm ngừng viếng lăng Bác từ 7/9
- ^ “Tượng đài và các công trình tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới”. Truy cập 25/06/2011.
- ^ “"Không gian Hồ Chí Minh" ở Paris”. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 6 năm 2013. Truy cập 25/06/2011.
- ^ “"Không gian Hồ Chí Minh" trên đất Pháp”. Truy cập 25/06/2011.
- ^ [3] Tượng đài và các công trình tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới]
- ^ a ă UNESCO, Records of the General Conference, 20 October to 20 tháng 11 năm 1987, tr. 135
- ^ a ă UNESCO đã vinh danh Chủ tịch Hồ Chí Minh như thế nào? Phạm Công Khái (Bảo tàng Hồ Chí Minh), VietNamNet, Cập nhật lúc 17:11, Thứ Hai, 17/05/2010 (GMT+7)
- ^ bản tin RFA 19-5-2008
- ^ UNESCO có vinh danh ông Hồ Chí Minh hay không ?, RFA
- ^ Trao tặng bản Nghị quyết UNESCO tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh Hoàng Hoa, 6:21 PM, 02/10/2010
- ^ Stanley Karnow (13 tháng 4 năm 1998). “TIME 100: Ho Chi Minh”. Tuần báo Time. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2007.
- ^ Dương Trung Quốc (30 tháng 6 năm 2005). “Chủ tịch Hồ Chí Minh và nước Mỹ”. Báo điện tử TUANVIETNAM.NET. Truy cập 26 tháng 3 năm 2013.
- ^ Ho Chi Minh - Top 10 Political Prisoners - TIME
- ^ Chỉ thị Số: 06-CT/TW VỀ TỔ CHỨC CUỘC VẬN ĐỘNG "HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH", BAN CHẤP HÀNH TRUNG ƯƠNG ĐẢNG CỘNG SẢN Việt Nam
- ^ Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử số 4(335) năm 2004, trang 68, Lâm Xuân Đinh
- ^ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh - Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.
- ^ Trích thư trả lời Tổng thống Mỹ Johnson
- ^ Lời kêu gọi trước thời cơ Cách mạng tháng 8-1945
- ^ Khi đọc tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh ngừng lại để hỏi người dân có nghe rõ lời ông đọc hay không.
- ^ Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tập 4, tr. 161, khi trả lời các nhà báo nước ngoài vào tháng 1 năm 1946.
- ^ Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh - biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam
- ^ Hồ Chí Minh: Toàn tập. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 4, tr. 427-428. [4][[]][liên kết hỏng]
- ^ Trích trong bài nói chuyện tại buổi Lễ khai mạc trường Đại học Nhân dân Việt Nam vào ngày 19 tháng 1 năm 1955. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, trang 454-455.
Sau này câu nói của Tổng thống Hoa Kỳ John Kennedy trong diễn văn nhậm chức ngày 20 tháng 1 năm 1961 có ý tứ giống câu này. Nguyên văn câu nói của Kennedy: Ask not what your country can do for you - Ask what you can do for your country. (Đừng hỏi Tổ quốc có thể làm gì cho bạn, mà hãy hỏi bạn có thể làm gì cho Tổ quốc)
- ^ Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.6, tr.171
- ^ Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, 2010-07-05, Tạp chí Cộng Sản
- ^ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, trang 216, Nxb Chính trị Quốc gia, năm 2000
- ^ Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, trang 15, Trần Dân Tiên, Nxb Trẻ, 2011
- ^ Báo Ogoniok, số 39, ngày 23-12-1923.
- ^ Báo Nhân dân, ngày 18-5-1965.
- ^ Sự vĩ đại chỉ trường tồn khi lòng dạ trong sáng, Tạp chí xây dựng Đảng, Trần Đình Huỳnh
- ^ Con đường dẫn tôi đến chủ nghĩa Lênin - Tuổi Trẻ Online
- ^ Báo La Vie oùvrière, số ra ngày 16-5-1924
- ^ Báo Việt Nam Độc lập ngày 1/2/1942
- ^ Chữ dùng trong lời kêu gọi " Nhân tài là kiến quốc" vào ngày 14-11-1945. Nguồn:http://tiengiangdost.gov.vn/tsan/ndung_tsan.aspx?ma=49.
- ^ Bác Hồ - hồi kí, NXB Văn học, 2004, phần kể của Nguyễn Lương Bằng, trang 98, nói với các cộng sự trước khi quân của Tưởng Giới Thạch nhập Việt Nam.
- ^ Hồ Chí Minh toàn tập,Tập 4, NXBCTQG. Hà Nội.1995. tr.303
- ^ Nói với Jean Sainteny - Ủy viên Pháp ở miền bắc Ðông Dương - trong quá trình đàm phán trước ngày Toàn quốc kháng chiến.
- ^ gửi đồng bào Nam Bộ ngày 26-9-1945
- ^ Trả lời phóng viên David Schoenbrun của báo New York Times trong cuộc phỏng vấn ngày 11 tháng 9 năm 1946 tại Paris.
- ^ Trả lời phóng viên David Schoenbrun của báo New York Times trong cuộc phỏng vấn ngày 11 tháng 9 năm 1946 tại Paris.
Duiker, William, Ho Chi Minh: A Life, Hyperion, 2000, tr. 379
- ^ “Bác Hồ khuyên thanh niên, Lê Xuân Đức, Báo Thanh Hóa”. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013.
- ^ “Thanh niên xung phong và bài thơ của Bác tặng trở thành "Đoàn ca", Báo Đại Đoàn Kết”. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013.
- ^ “Lịch sử ra đời bài Đoàn ca”. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013.
- ^ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh thực hành cần, kiệm, liêm, chính
- ^ Kiến giải của một người Nhật về ông Hồ, BBC Vietnamese Online
- ^ Văn hóa Việt Nam - tìm tòi và suy ngẫm, Trần Quốc Vượng, NXB Văn học, trang 925. Trần Quốc Vượng ghi chép đoạn này dựa vào hồi ký của Phan Hiền. Cuốn hồi ký của Phan Hiền được viết ngay sau khi Hồ Chí Minh qua đời nhưng cho tới nay vẫn chưa được xuất bản. Lời nói này của Hồ Chí Minh có hàm ý rất rõ ràng về ý định, hay ít nhất là mong muốn của ông trong việc xây dựng một học thuyết tư tưởng riêng cho cách mạng Việt Nam- Chủ nghĩa Mác-Lênin Việt Nam và nội hàm của học thuyết này sẽ nhấn mạnh vào tính nhân bản, nhân văn.
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 197.
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 127; nói trong khi tiếp thứ trưởng ngoại giao Ba Lan Mikhailowski vào ngày 6 tháng 1 năm 1966.
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 187.
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 191.
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 101.
- ^ Thư gửi tới nhân dân Thụy Điển và Italia, những nơi đang diễn ra nhiều cuộc biểu tình chống cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam
- ^ Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 150.
- ^ Theo tư liệu của ông Trịnh Ngọc Thái, thư ký của Xuân Thủy - trưởng đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Paris; dẫn lại trong [5][[]][liên kết hỏng]
- ^ Trích cuộc nói chuyện với tướng Phùng Thế Tài vào mùa xuân năm 1968
- ^ ghi ở tựa sách Nguyễn Trãi đánh giặc cứu nước
- ^ Sổ tay đội viên Đội Thiếu niên tiền phong Việt Nam. NXB Kim Đồng. Hà Nội. 1968. trang 1.
- ^ Bách khoa toàn thư Việt Nam Con rồng tre. Truy cập 2008-08-21
- ^ Có thể xem được những truyện ngắn này trên trang của Bộ Văn hóa Thông tin.
- ^ “Nhận thức và ứng xử đối với vấn đề tôn giáo”. Còn nhớ những quan điểm rất rộng mở của Trần Dân Tiên/Hồ Chí Minh: "Khổng Tử, Giê-su, Các Mác, Tôn Dật Tiên chẳng phải có cùng một điểm chung đó sao.". Tạp chí Cộng sản Điện tử. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007.
- ^ Kim Nhật. “Sách báo - tài sản vô giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh”. Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch của Trần Dân Tiên (một bút danh của Bác) cho biết: "Thường thường, ông chỉ làm việc nửa ngày; làm buổi sáng để kiếm tiền, còn buổi chiều đi đến thư viện". Báo Nghệ An điện tử. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2007.
- ^ Hà Minh Đức, Tác phẩm văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb Khoa học Xã hội (Hà Nội, 1985), trang 132: "...Đáp lại tình cảm mong muốn của đồng bào, và của bạn bè trên thế giới, Hồ Chủ tịch với bút danh Trần Dân Tiên đã viết tác phẩm 'Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch'..."
- ^ Cựu đại tá Bùi Tín nói về ông Hồ Chí Minh: "Nhân dân, tờ báo của Đảng Cộng sản, nói rõ là ông Hồ trong cuộc đời đã dùng đến hơn 30 bí danh khác nhau, trong đó có bí danh Trần Dân Tiên, và khẳng định rõ rằng cuốn 'Những mẩu chuyện về đời sống của chủ tịch HCM' là do chính ông Hồ viết ra."
- ^ Theo Lady Borton, Piece of Uncle Ho history surfaces in London[[]][liên kết hỏng] (bài đăng trên thông tấn xã Việt Nam),
Ho Chi Minh had used the pseudonym T. Lan and the voice of a cadre accompanying President Ho in tháng 9 năm 1950 to the Border Campaign for Stories Told on the Trail
Hồ Chí Minh đã dùng bút danh T. Lan và giọng của một cán bộ đi cùng Hồ Chủ Tịch vào tháng 9 năm 1950 trong Chiến dịch Biên giới để viết Vừa đi đường vừa kể chuyện.
- ^ Sổ tay tra cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Phan Ngọc Liên chủ biên, NXB Hải Phòng, 1998, trang 142: "T. Lan, bút danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các bài viết của Người, đăng rải rác trong các báo Nhân Dân từ những năm 1955 cho đến năm 1969 và quyển sách "Vừa đi đường vừa kể chuyện".
- ^ Lady Borton (Thanh Hảo dịch từ bản tiếng Anh) Người đã vượt qua hoạn nạn nhờ khả năng nhập vai
- ^ “Tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh: NHỮNG TÊN GỌI, BÍ DANH, BÚT DANH CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH”. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2011.
- ^ “Tên gọi Hồ Chí Minh có từ bao giờ?”. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2011.
- ^ Bản thảo của Bác Hồ được đề cử là Di sản tư liệu thế giới, Phí Thị Mùi (Bảo tàng Hồ Chí Minh), Báo Thể thao và Văn hóa,11/4/2009.
- ^ The Ballad of Ho Chi Minh
- ^ Bác ơi tại Tuổi trẻ Online.
- ^ Chúc tụng Bác Hồ
- ^ Xung quanh cuốn 'Đỉnh cao chói lọi, Giải thích lý do vì sao lựa chọn tên cuối tiểu thuyết là 'Đỉnh cao chói lọi'.
- ^ Phỏng vấn nhà văn Dương Thu Hương
- ^ “Những bức huyết hoạ về Bác Hồ kính yêu” (Thông cáo báo chí). Thái Hanh, báo Lao Động. Số 135 08:50:03 - 17.05.2005. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2013.
- ^ SGGP Online, HỒ CHÍ MINH - NGÀY NÀY NĂM ẤY - Ngày 22 tháng 3: Điện Biên Phủ - "Stalingrad ở Đông Dương" 22/03/2009, 01:22 (GMT+7), D.T.Q và nhóm cộng sự
Liên kết ngoài
- Hồ Chí Minh tại Từ điển bách khoa Việt Nam
- Hồ Chí Minh tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
Diễn văn của Hồ Chí Minh
- Lời kêu gọi toàn quốc chống Mỹ cứu nước của Hồ Chủ tịch trên YouTube tải lên 8/4/2010
- Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện tại ĐH Phụ nữ toàn quốc lần III trên YouTube tải lên 7/5/2010
- Hồ Chủ tịch nói chuyện tại cuộc mitting của nhân dân Thủ đô trên YouTube tải lên 16/5/2010
- Hồ Chủ tịch nói chuyện với Quốc hội nước VNDCCH trên YouTube tải lên 17/5/2010
- Hồ Chủ tịch phát biểu tại lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Đảng trên YouTube tải lên 8/8/2010
- Thơ chúc Tết của Bác Hồ năm 1968 và 1969 trên YouTube tải lên 2/2/2010
- Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại đại hội thi đua anh hùng phần 1 trên YouTube tải lên 17/9/2010
- Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại đại hội thi đua anh hùng phần 2 trên YouTube tải lên 17/9/2010
- The actual voice of Ho Chi Minh - Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu bằng tiếng Anh trên YouTube (tiếng Anh)
Tác phẩm của Hồ Chí Minh
- Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập
- Hồ Chí Minh toàn tập - Những bài viết của Hồ Chí Minh [6] [7]
- Các tác phẩm của Hồ Chí Minh, website của Đảng Cộng sản Việt Nam
- Toàn văn di chúc (bản đầy đủ)[[]][liên kết hỏng]
- Những bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Viết về Hồ Chí Minh
- Ngô Tự Lập, "Thực tiễn luận nhân đạo Hồ Chí Minh và vấn đề đổi mới đảng hiện nay"
- Sophie Quinn-Judge, Ho Chi Minh: The Missing Years 1919-1941 , University of California Press, 2002.
- Bản dịch sang tiếng Việt có thể lấy xuống tại đây:Hồ Chí Minh, những năm chưa biết đến , Dân Luận
- Clark D. Neher, Southeast Asia: crossroads of the world, Southeast Asia Publications, Center for Southeast Asian Studies, Northern Illinois University, 2000. ISBN 1-891134-06-X.
- Bác Hồ kính yêu
- Tiểu sử Hồ Chí Minh trên website của Bộ Ngoại giao Việt Nam
- Trang đặc biệt của đài BBC: Hồ Chí Minh - Huyền thoại và Di sản, 19.05.1890 - 2005
- Lời truyền miệng dân gian về thân thế của Hồ Chí Minh, Trần Quốc Vượng kể lại.
- Cuộc gặp gỡ với người suốt đời chờ đợi thần tượng Nguyễn Tất Thành
- Chuyên đề kỷ niệm 110 năm sinh nhật Bác - báo VDC
- David Thomas và Charles Fenn Ho Chi Minh - A potrait - (Sách nghệ thuật với số bản in giới hạn).
- Ngô Tự Lập (14 tháng 5 năm 2005). “Nguyễn Ái Quốc và văn học Pháp ngữ”. Báo Tiền Phong online. Truy cập 26 tháng 3 năm 2013.
- Tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh: NHỮNG TÊN GỌI, BÍ DANH, BÚT DANH CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Những người từng gặp Hồ Chí Minh kể về ông
- "Nhà cháu mà không đến thì đến nhà ai!", Thiếu tướng Phan Văn Xoàn, nguyên cận vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh, kể về lần Hồ Chí Minh bí mật đến chúc Tết gia đình nghèo nhất Hà Nội.
- Những lần gặp 'cụ' Hồ - Vũ Thư Hiên kể lại trên BBC tiếng Việt
- Nhà báo Wilfred Burchett: "Tôi lớn lên với huyền thoại về Bác Hồ, về đất nước Việt Nam"
Thể loại:
http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam
Trở về trang chính
Hoàng Kim, hoangkim, hoangkimvietnam, Ngọc Phương Nam, Chào ngày mới Thung dung, Dạy và học, Cây Lương thực, Tin Nông nghiệp Việt Nam, Food Crops, Cassava in Vietnam, VietnamAfricaCassavaRice, Khát khao xanh, Dayvahoc,Học mỗi ngày, Danh nhân Việt , Food Crops News, Điểm chính, CNM365, Kim LinkedIn, KimTwitter, KimFaceBook Đọc lại và suy ngẫm, Việt Nam tổ quốc tôi, Tình yêu cuộc sống, Thơ cho con
- Hồ Chí Minh
- Chủ tịch nước Việt Nam
- Thủ tướng Việt Nam
- Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
- Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam
- Anh hùng dân tộc Việt Nam
- Danh nhân văn hóa
- Người Nghệ An
- Học sinh Quốc học Huế
- Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc
- Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
- Nhà thơ Việt Nam thời kỳ 1945-1975
- Nhà văn Việt Nam thời kỳ 1945-1975
- Nhà báo Việt Nam
- Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 1
- Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa I
- Lãnh tụ Cộng sản
- Danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam
- Nhà cách mạng Việt Nam
- Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
- Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Chiến tranh thế giới thứ hai
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
1937 hoặc 1939 và chấm dứt vào năm 1945 giữa các lực lượng Đồng Minh và Trục theo chủ nghĩa phát xít. Hầu hết mọi lục địa trên thế giới đều bị ảnh hưởng của cuộc chiến này, ngoại trừ châu Nam Cực và Nam Mĩ. Nó là cuộc chiến rộng lớn và tai hại nhất trong lịch sử nhân loại.[1]Chiến tranh thế giới thứ hai (cũng được nhắc đến với tên gọi Đệ nhị thế chiến, Thế chiến thứ hai, hay Đại chiến thế giới lần thứ hai,...) là cuộc chiến tranh thế giới thảm khốc bắt đầu từ năm
Các nguyên nhân cuộc chiến được nêu ra thì có nhiều và là một đề tài đang được tranh cãi, trong đó có Hòa ước Versailles, đại khủng hoảng, chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa quân phiệt. Cũng chưa có sự thống nhất trong việc tính ngày bắt đầu cuộc chiến: một số người cho rằng đó là khi Đức xâm lược Ba Lan vào ngày 1 tháng 9 năm 1939, một số người khác tính ngày Nhật Bản xâm lược Trung Quốc vào ngày 7 tháng 7 năm 1937, còn một số khác thì tính vào một ngày còn sớm hơn nữa: ngày Nhật xâm lăng Mãn Châu vào năm 1931. Cũng một số người khác cho rằng hai thế chiến chỉ là một cuộc chiến được chia ra bởi một cuộc ngừng bắn.[2]
Các chiến sự đã xảy ra tại Đại Tây Dương, châu Âu, Bắc Phi, Trung Đông, Địa Trung Hải, Thái Bình Dương và phần lớn của Đông Á và Đông Nam Á. Cuộc chiến kết thúc tại châu Âu khi Đức đầu hàng vào ngày 8 tháng 5, 1945 nhưng vẫn còn tiếp diễn tại châu Á cho đến khi Nhật đầu hàng vào ngày 2 tháng 9 năm 1945.
Khoảng 62 triệu người đã bị chết do cuộc chiến này (thống kê vẫn tiếp tục nghiên cứu), kể cả các hành động tàn sát diệt chủng của Đức Quốc Xã (Holocaust). 60% người chết là thường dân, chết vì bệnh dịch, nạn đói, nạn diệt chủng và bom đạn. Thiệt hại nặng nhất là Liên Xô với 23 triệu người chết, Trung Quốc với 10 triệu người, theo phần trăm dân số thì là Ba Lan với 16% (5,6 triệu người chết so với 34,8 triệu người trước chiến tranh). Chiến tranh thế giới thứ hai là một cuộc chiến tranh toàn diện, kể cả dân thường không ở mặt trận cũng bị đánh bom hàng loạt.
Vũ khí nguyên tử, máy bay phản lực, ra-đa v.v. là một số phát minh trong cuộc chiến.
Sau cuộc chiến, châu Âu bị chia ra làm hai phái: một phía chịu ảnh hưởng phương Tây do Hoa Kỳ đứng đầu, còn phía kia chịu ảnh hưởng của Liên Xô. Các nước phụ thuộc Hoa Kỳ nằm trong kế hoạch khống chế chính trị thông qua viện trợ kinh tế mang tên Kế hoạch Marshall trong khi các nước kia trở thành các nước cộng sản phụ thuộc Liên Xô. Tây Âu liên kết đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, trong khi các nước Đông Âu liên kết đồng minh theo Hiệp ước Warszawa. Các liên minh này đóng vai trò quan trọng trong Chiến tranh Lạnh sau này. Tại châu Á, sự chiếm đóng Nhật Bản của quân đội Hoa Kỳ đã Tây hóa nước này, trong khi Trung Quốc bị chia ra thành hai nước: nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và nước Trung Hoa Dân quốc tại Đài Loan.
Sau khi Hitler lên nắm chính quyền, ông ta đặt ưu tiên vào việc tái tạo quân đội. Đức bỏ tiền ra để nghiên cứu các vũ khí nguy hiểm hơn và xây dựng các công nghiệp quân sự. Trước đó, Cộng hòa Weimar (chính phủ Đức giai đoạn trước khi Hitler nắm quyền) đã liên kết với Liên Xô trong việc huấn luyện các đơn vị lính trong bí mật, việc hợp tác chấm dứt sau khi Hitler nắm quyền, nhưng như vậy đã đủ cho Hitler tận dụng để gây dựng một đội quân mới. Trong khi đó, các nhà tài phiệt Anh, Mỹ và phương Tây đã cung cấp tài chính cho Hitler vào những năm 1930 để ông ta có thể chi trả cho các hoạt động chính trị cũng như giúp Đức gây dựng nền công nghiệp quân sự (vấn đề mối quan hệ tài chính của Đức Quốc xã với các tập đoàn tư bản Mỹ được che giấu triệt để đã được nhà kinh tế học người Anh nổi tiếng Anthony Sutton làm rõ trong cuốn sách "Phố Wall và sự nổi lên của Hitler"[3]).
Vào năm 1936, Hitler tái chiếm đóng Rhineland và vào năm 1938, Đức Quốc Xã sát nhập nước Áo. Sau khi Áo bị sát nhập với Đức, Hitler đòi hỏi vùng Sudentenland từ Tiệp Khắc. Đến lúc này, tham vọng của Hitler đã lộ rõ, Liên Xô đề nghị với Anh - Pháp việc gạt bỏ những mâu thuẫn giữa 2 phía và thành lập một liên minh nhằm ngăn chặn Hitler nhưng bị 2 nước này từ chối.
Hai nước Anh và Pháp không muốn tham chiến, cũng không muốn lập liên minh với Liên Xô cho nên đã vứt bỏ liên minh quân sự với Cộng hoà Tiệp Khắc và ký Hiệp ước München vào ngày 29 tháng 9, cắt một phần lãnh thổ Tiệp Khắc để thỏa mãn yêu cầu của Đức. Nhưng trái với dự định của Anh và Pháp, đến ngày 16 tháng 3 năm 1939, Đức đã chiếm đóng toàn bộ Tiệp Khắc. Ý theo gương Đức, đã tiến hành xâm lược Ethiopia năm 1935 và sát nhập Albania vào ngày 12 tháng 4 năm 1939.
Vào ngày 22 tháng 5, Ý và Đức ký Hiệp ước Thép, chính thức hoá liên minh quân sự giữa hai nước. Vào ngày 23 tháng 8, Đức và Liên Xô ký Hiệp ước Molotov-Ribbentrop, một thoả thuận không xâm lược trong đó có một điều khoản bí mật chia sẻ Đông Âu giữa hai nước này. Thoả thuận này làm các nước Tây phương ngạc nhiên, nếu nhớ rằng hai nước này đã ủng hộ hai phía khác nhau trong Nội chiến Tây Ban Nha vừa mới kết thúc. Tuy nhiên với Liên Xô, hành động này không có gì khó hiểu vì Anh-Pháp đã từ chối lập liên minh chống Đức, mà họ thì không muốn một mình đối đầu với Đức tại thời điểm đó.
dầu mỏ và cao su. Có hai quan điểm trong các tướng lãnh Nhật về cách đạt được các tài nguyên này: một là đánh vào phía bắc, tức là vào lãnh thổ Liên Xô và chiếm lấy một phần lớn của Siberi và hai là đánh xuống phía nam vào các thuộc địa của Âu Châu tại Đông Nam Á. Sau Chiến tranh biên giới Xô-Nhật với việc Nhật Bản bị đánh bại 2 lần liên tiếp, Nhật đã cho rằng cách đánh vào phía bắc không thể đạt được và đã ký hòa ước với Liên Xô. Tham vọng của Nhật giờ đây được hướng xuống phía nam, vào các thuộc địa của Anh, Pháp, Hà Lan tại khu vực Đông Nam Á.
Ngay sau đó, lực lượng Liên Xô bắt đầu tiến quân vào các nước cộng hòa gần biển Baltic. Tại 3 nước Baltic, quân đội Liên Xô không gặp kháng cự đáng kể, nhưng Phần Lan thì phản kháng quyết liệt, dẫn đến Chiến tranh Liên Xô-Phần Lan vào ngày 30 tháng 11 cho đến tháng 3 năm 1940. Cũng vào lúc này, Đức và các nước Đồng Minh Tây phương đang trải qua một sự yên tĩnh buồn cười, với việc 2 phía tuyên chiến với nhau nhưng không bên nào chịu ra tay trước. Sự yên tĩnh này kết thúc khi cả hai bên đều tính giành các nước Scandinavia còn lại và các khu mỏ quặng sắt quý giá ở Thụy Điển. Vào tháng 4, hai phía ngẫu nhiên bắt đầu tiến quân cùng lúc vào các nước Bắc Âu. Kết quả là Đức chiếm đóng được Đan Mạch trong khi một cuộc xung đột xảy ra tại Na Uy (xung đột đầu tiên giữa Đồng Minh và Trục) kết thúc với việc Anh kiểm soát Na Uy. Cuộc xung đột tại Na Uy cho thấy lực lượng hai phía là cân bằng, diễn biến nghiêng về phía Đức khi nước này khởi sự một cuộc tấn công vào Pháp vào ngày 10 tháng 5, bắt buộc các lực lượng Anh và Pháp đang ở Na Uy phải rút lui.
Cuộc tấn công vào Pháp và các nước Hà Lan, Bỉ và Luxembourg diễn ra rất nhanh chóng và Đức giành thắng lợi vang dội. Người Đức đã huy động vào mặt trận này 3.350.000 quân, nhiều hơn bất kỳ mặt trận nào khác cho tới thời điểm đó. Trong vòng một tháng, lực lượng Anh phải rút khỏi lục địa. Ý, với ý định thâu chiếm lãnh thổ, tuyên chiến với Pháp (nay đã tê liệt). Chỉ trong hơn 1 tháng, quân Đức đã tiêu diệt hoặc bắt làm tù binh 2,2 triệu quân Anh và Pháp và 33 vạn quân khác phải lên tàu bỏ chạy khỏi Pháp về Anh, trong khi Đức chỉ thiệt hại 156 ngàn người. Đến cuối tháng 6, Pháp đã đầu hàng theo Hiệp định Compiègne lần thứ hai, bị lực lượng Đức chiếm đóng hầu hết phần lớn các lãnh thổ, phần còn lại do chính quyền bù nhìn Vichy điều hành.
Sau khi Pháp sụp đổ, chỉ còn Anh chống lại Đức. Đức khởi đầu một cuộc tấn công hai nhánh vào Anh. Nhánh thứ nhất là những cuộc hải chiến trên Đại Tây Dương giữa các tàu ngầm, nay có thể sử dụng các cảng tại Pháp, và Hải quân Hoàng gia Anh. Các tàu ngầm được dùng để cản trở việc đưa hàng hóa theo đường biển. Nhánh thứ hai là một cuộc không chiến trên bầu trời Anh khi Đức dùng Không quân của họ để tiêu diệt Không quân Hoàng gia Anh, với ý định sử dụng ưu thế không gian để đổ bộ. Đến năm 1941, khi Anh vẫn còn đứng vững, và vì một số nỗi lo âu khác nổi lên, Đức rút lực lượng Không quân ra khỏi nước Anh.
Với sự thất bại của Ý, và thấy phe Trục có nguy cơ bị đẩy khỏi toàn bộ Phi Châu, Đức gửi Quân đoàn Phi châu dưới sự chỉ huy của Erwin Rommel đến Libya để tăng viện cho đồng minh của mình vào tháng 2 năm 1941. Đơn vị này, cùng với quân Ý, đã đánh một trận đánh ác liệt ven bờ biển Cyrenaica với lực lượng Anh vào năm 1941 và 1942. Cùng với trận chiến này, Hải quân Hoàng gia Anh và Regia Maria của Ý cũng đánh nhau để giành tuyến đường tiếp tế trên Địa Trung Hải, điển hình là trận đấu tại căn cứ quan trọng tại Malta. Vào đầu năm 1942, việc Anh thắng lợi trong cuộc đánh bại lực lượng Regia Maria khiến phía Đồng Minh thêm quân nhu và vật chất. Việc này cho phép các lực lượng Anh đẩy mạnh sau trận El Alamein thứ hai, chiếm gần hết toàn bộ Libya và đuổi quân Trục vào Tunisia. Vào tháng 11 năm 1942, tình trạng càng tệ hơn cho quân Trục khi Hoa Kỳ thực hiện Chiến dịch Bó Đuốc, đổ bộ vào Maroc, bao vây các lực lượng phe Trục. Cho đến tháng 5 năm 1943, toàn bộ các lực lượng phe Trục tại Bắc Phi đã bị đánh bại sau Chiến dịch Tunisia.
Trong lúc đó, tại Trung Đông, lực lượng Đồng Minh tấn công vào Syria và Liban, hai khu vực đang dưới sự kiểm soát của Pháp, cũng như Iraq, nơi chính quyền có thiện cảm với Đức. Việc này giúp lực lượng Đồng Minh củng cố quyền lực trong khu vực này.
Tuy bị nhiều thất bại vào cuối năm 1941, nhưng Đức tái tấn công vào năm 1942, tiến đến sát dãy núi Kavkaz, nhưng cũng bị Liên Xô phản công vào mùa đông, làm quân Đức tổn thất nặng nề, phản ánh trong việc tập đoàn quân số 6 Đức bị tiêu diệt tại Stalingrad. Trong mùa hè năm 1943, tại trận Vòng cung Kursk, Liên Xô đã tiêu diệt nhiều đơn vị Đức không thể thay thế được, nhất là các đơn vị thiết giáp. Từ đó cho đến khi hết chiến tranh, quân Liên Xô có thể hành quân tấn công tại mặt trận miền đông suốt năm. Đến cuối năm 1944, Liên Xô đã giành lại được hầu hết số lãnh thổ bị Đức chiếm đóng và ngày càng đẩy lùi lực lượng ngày càng suy yếu của Đức về phía tây, cho đến khi cuối cùng xuyên qua Đông Âu, và ngay cả Đức, khi chiến tranh sắp kết thúc. Nhiều đồng minh của Đức bị sụp đổ khi lực lượng Liên Xô tiến vào România, Hungary và khu vực Balkan. Sau cùng Liên Xô đã chiếm được Berlin vào năm 1945.
Khoảng 5,3 triệu lính Đức và chư hầu đã tử trận tại mặt trận Liên Xô, cùng với khoảng 6,5 triệu khác bị tan rã hoặc bị bắt làm tù binh, chiếm 75% tổng thương vong của phe phát xít trong toàn bộ Thế chiến thứ hai. Về phía Liên Xô, Quân đội Xô Viết tổn thất 8,67 triệu binh lính trong suốt 4 năm chiến tranh (bao gồm khoảng 6,537 triệu tử trận trong chiến đấu và 2,1 triệu tù binh chết trên tổng số 5,2 triệu bị quân Đức bắt làm tù binh). Khoảng 400.000 quân nhảy dù và du kích cũng thiệt mạng phía sau vùng tạm chiếm của Đức.[4][5] Tổn thất về dân thường của Liên Xô là rất lớn, dao động trong khoảng 12-16 triệu người.
Khi tiến đến ranh giới Đức, lực lượng Đồng Minh phải dừng lại để chờ tiếp tế. Việc này tạo một cơ hội cho lực lượng Đức củng cố phòng thủ chống lại cuộc tấn công kế tiếp. Việc này dẫn đến sự ra đời của chiến dịch Market Garden, mục tiêu là sử dụng không quân thả lính dù vào sâu lãnh thổ nước Đức nhằm đánh chiếm trước các vị trí chiến lược như cầu, kho bãi, v.v. kết hợp với lực lượng xe tăng thọc sâu để tạo nên đòn quyết định kết thúc chiến tranh. Market Garden trở thành chiến dịch đổ bộ bằng không quân lớn nhất lịch sử với hơn hàng ngàn máy bay tham gia. Quân Đồng Minh cố gắng xuyên thủng Hà Lan và qua sông Rhine để kết thúc chiến tranh vào năm 1944. Nhưng chiến dịch này bị thất bại và lực lượng Đồng Minh đã tiến đến Đức chậm hơn dự kiến.
Ước tính có khoảng 780.000 quân Đồng Minh bị thương vong trong những chiến dịch tiếp theo trận Normandie cho tới khi nước Đức đầu hàng.
Đang bị bao vây từ các phía đông, tây và trên cao, Hitler đánh canh bạc cuối cùng để hy vọng không thua cuộc. Để tái tạo lại chiến thuật thành công vào năm 1940 đối với các nước Hà Lan, Bỉ và Luxembourg, các lực lượng Đức tấn công vào giữa mùa đông để chia rẽ các lực lượng Đồng Minh ở Bỉ. Phòng tuyến Đồng Minh bị uốn cong, nhưng không bị phá vỡ và cuối cùng phe Đồng Minh giành thắng lợi trong cuộc tấn công tại Ardennes. Tại miền đông, Đức dành hết mọi nỗ lực cuối cùng để phòng thủ thủ đô. Việc này cũng bị thất bại và lực lượng Liên Xô đánh chiếm Berlin vào cuối tháng 4 năm 1945 sau giao tranh quyết liệt.
Sau khi Berlin thất thủ và Hitler tự tử, Đức chỉ còn lại là một mảnh đất nhỏ tại châu Âu từ mũi bắc Na Uy cho đến phần trên của Ý. Vào ngày 9 tháng 5 năm 1945, các lực lượng Đức cuối cùng đầu hàng vô điều kiện.
Nhật hành động nhanh chóng để chiếm các đảo ở Thái Bình Dương có giá trị phòng thủ nhằm làm cạn ý chí chiến đấu của Mỹ. Tại Trung Quốc và Đông Nam Á, Nhật tiếp tục bành trướng các khu vực được nó kiểm soát nhằm kịp thời khai thác tài nguyên để sử dụng.
Sáu tháng sau khi giao chiến, các hạm đội Nhật và Mỹ đánh nhau giữa Thái Bình Dương. Sau Trận chiến Midway, nòng cốt hạm đội tàu sân bay của Nhật đã bị tàn phá, và quân Nhật không tiến được nữa trên Thái Bình Dương. Nhật tiếp tục tìm cách trả đũa, nhưng quân Mỹ dùng biện pháp đánh theo vòng ngoài của Nhật, cùng lúc nhảy từ đảo này qua đảo nọ để đẩy Nhật phải lui lại.
Tại phía nam của cuộc bành trướng của quân đội Nhận Bản, trên đảo New Guinea, Nhật đã bị quân lực Úc chặn lại, không chiếm giữ nổi toàn bộ đảo. Hai lực lượng này đánh nhau trong các khu rừng trong những hoàn cảnh khốc liệt để giành giật đảo này. Trong khi Tân Guinea không quan trọng lắm, nhưng quân Úc sợ sau khi Nhật chiếm giữ đảo này, Úc sẽ bị đe dọa.
Tại Đông Nam Á, Nhật đã tiến nhanh trong các thuộc địa của Anh cho đến khi bị kháng cự mãnh liệt tại Miến Điện. Quân lực Anh, trong đó có rất nhiều đơn vị người Ấn Độ, đã đuổi lùi quân Nhật tại trận đánh Kohima-Imphal và vì thế Nhật không đe dọa được Ấn Độ và các đường tiếp tế cần thiết cho quân Trung Quốc đang đánh các lực lượng Nhật tại đó.
Quân Đồng Minh có kế hoạch đổ bộ vào Nhật, nhưng sự phát triển bom nguyên tử làm thay đổi tình hình. Ngày 6 và 9 tháng 8, hai quả bom đã được Hoa Kỳ thả xuống Hiroshima và Nagasaki. Quân đội Liên Xô sau khi kết thúc chiến tranh ở Đức đã tuyên bố chiến tranh với Nhật, và sau khi Mỹ thả bom nguyên tử xuống Hiroshima đã tấn công Đạo quân Quan Đông của Nhật đang đóng ở Mãn Châu ngày 9 tháng 8. Thấy rõ không thể cứu vãn được, ngày 15 tháng 8, Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng Đồng Minh. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Nhật Bản ký văn kiện đầu hàng không điều kiện, sáu năm và một ngày sau khi cuộc thế chiến bắt đầu (kể từ ngày Đức xâm lược Ba Lan). Tuy nhiên hậu quả của hai vụ ném bom này thì cho đến gần đây, những người dân Nhật vẫn phải gánh chịu.
Một khi chiến tranh bùng nổ và phần đất Đức xâm chiếm tăng lên, các lãnh thổ mới chiếm này cũng bị tính trong nỗ lực đó. Riêng Ba Lan đã bị ảnh hưởng rất nhiều, với gần toàn bộ dân số Do Thái tại nước này và một số đông người Cơ đốc giáo đã bị tiêu diệt. Hàng chục triệu Người Nga và các người Slav bị chinh phục khác cũng bị giam cầm tại hơn 100 trại tập trung của Đức trên khắp các vùnh lãnh thổ châu Âu bị nước Đức Quốc xã chiếm đóng. Các trại lớn nhất là Dachau, Buchenwald, Ravensbrück, Ausschwitz, Majdanek, Bergen Belsen, Gusen... Số người được giải phóng khỏi các trại này sau chiến tranh chỉ còn vài trăm nghìn.
Tổng số người đã bị giết trong các trại tập trung, trong các chương trình tiêu diệt và trong khi bị chính quyền Đức ngược đãi có lẽ không bao giờ có thể biết chính xác được. Có một số ước đoán cao hơn 10 triệu người, trong đó 5 tới 6 triệu là người Do Thái bị giết trong các chương trình tiêu diệt có mục đích.
Tuy nhiên, giới sử học vẫn tranh cãi về tính xác thực và quy mô của những vụ hiếp dâm. Các nhà sử học Nga đã phủ nhận những cáo buộc về hiếp dâm hàng loạt, họ đưa ra bằng chứng là một lệnh ban hành ngày 19 tháng 1 năm 1945, yêu cầu việc ngăn ngừa ngược đãi thường dân Đức. Một lệnh của Hội đồng quân sự của Phương diện quân Byelorussia số một, có chữ ký của Nguyên soái Rokossovsky, đã ra lệnh xử bắn những binh lính phạm tội trộm cướp và hiếp dâm ngay tại hiện trường của vụ án. Một lệnh ban hành bởi Stavka (Bộ Tổng tư lệnh Tối cao Hồng quân) vào ngày 20 tháng 4 năm 1945 phổ biến tới binh sĩ rằng cần phải duy trì quan hệ tốt với người dân Đức để giảm kháng cự và để chiến sự kết thúc nhanh hơn.[15][16][17]
Trong khu vực chiếm đóng của Liên Xô, các thành viên của SED đã báo cáo cho Stalin cướp bóc và hãm hiếp bởi binh lính Liên Xô có thể dẫn đến một phản ứng tiêu cực của dân Đức đối với Liên Xô và hướng tới tương lai của chủ nghĩa xã hội ở Đông Đức. Stalin đã phản ứng một cách giận dữ: "Tôi sẽ không tha thứ bất cứ ai kéo danh dự của Hồng quân qua vũng bùn."[18][19]
Các nhà lãnh đạo Liên Xô rất bất bình với truyền thông của các nước phương Tây, khi họ vừa mới là đồng minh của họ trên mặt trận chống phát xít thì nay lại quay sang công kích Liên Xô. Bộ trưởng dân ủy ngoại giao Liên Xô V. M. Molotov chỉ ra rằng "chiến dịch hèn hạ" này nhằm phá hoại uy tín của Hồng quân và trút lên đầu những người lính Hồng quân tất cả những gì xảy ra do sự hỗn loạn trước đó tại những vùng do Liên Xô chiếm đóng. Ông nói: "Liên Xô và những bạn bè của chúng tôi trên thế giới đã có những thông tin cần thiết để chống lại chiến dịch tuyên truyền này".[20]
Tướng Gareyev, chủ tịch của Học viện Khoa học Quân sự Nga, nhận xét[21]:
Mỹ không tàn sát dân thường có hệ thống như Đức-Nhật[cần dẫn nguồn]. Nhưng các trận ném bom rải thảm của không quân Mỹ cũng đã khiến cho hàng trăm nghìn thường dân Đức và Nhật bị thiệt mạng. Riêng trong một trận oanh tạc thành phố Dresden, có vài chục ngàn dân thường Đức thiệt mạng. Các vụ ném bom Tokyo cũng khiến vài chục ngàn thường dân Nhật bản thiệt mạng.
Đặc biệt, Mỹ đã để lại một dấu ấn kinh hoàng cho cả thế giới cho tới ngày hôm nay. Đó là vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki lúc chiến tranh gần kết thúc. Theo lệnh của Tổng thống Harry S Truman, Ngày 6 tháng 8 năm 1945, quả bom nguyên tử thứ nhất mang tên "Little Boy" đã được thả xuống thành phố Hiroshima, Nhật Bản. Sau đó 3 hôm, ngày 9 tháng 8 năm 1945, quả bom thứ hai mang tên "Fat Man" đã phát nổ trên bầu trời thành phố Nagasaki.
Có nhiều nguyên nhân khiến con số chính xác người thiệt mạng không thống nhất[cần dẫn nguồn]. Các số liệu khác nhau bởi được thống kê vào các thời điểm khác nhau. Rất nhiều nạn nhân chết sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm bởi hậu quả của phóng xạ. Theo ước tính, 140.000 người dân Hiroshima đã chết bởi vụ nổ cũng như bởi hậu quả của nó. Số người thiệt mạng ở Nagasaki là 74.000. Ở cả hai thành phố, phần lớn người chết là thường dân.
Các công dân của các nước Đồng Minh cũng bị đau khổ trong các trường hợp họ là con cháu của những người từ các nước phe Trục. Điển hình là việc 120.000 người Mỹ gốc Nhật đã bị niêm phong gia sản và bị tập trung ở các trại giam giữa sa mạc trong thời kỳ chiến tranh (từ 1942 tới 1945), với lý do để đề phòng nguy cơ gián điệp.
Gần giữa chiến tranh, quân Đồng Minh bắt đầu dùng chiến thuật ném bom hàng loạt vào tận Đức. Để tránh sự chồng chéo nguy hiểm, có sự phân công: máy bay Anh thả bom ban đêm còn máy bay Mỹ đánh phá ban ngày. Với nhiều máy bay oanh tạc có tải trọng lớn và đủ khả năng bay đường dài, các trận ném bom này đã phá hủy nhiều thành phố Đức. Khi chiến tranh chấm dứt, họ có thể biến các khu vực đô thị thành một quầng lửa, làm tan tành thành phố. Số thường dân bị chết khá cao, tại Đức có khoảng 300.000 người. Riêng trong một trận oanh tạc thành phố Dresden, có vài chục ngàn dân thường Đức thiệt mạng. Việc các chiến dịch này có giúp đem đến chiến thắng mau hơn vẫn còn chưa rõ.
Dân thường tại Nhật Bản còn bị tấn công hơn nữa. Đức có các cơ sở công nghiệp xa nơi dân ở cho nên khu công nghiệp bị tấn công trước khu người ở. Trái lại, người dân Nhật ở đông đúc vào các khu vực thành phố trong các ngôi nhà được xây dựng bằng gỗ (tại Đức nhà cửa phần lớn được xây bằng đá), dễ bị đốt cháy và lan tràn khắp thành phố khi các quả bom được ném xuống. Thêm vào đó, Mỹ cũng sử dụng các máy bay thả bom mới hơn và lớn hơn tại Đức.
Nếu tính đến cuối cùng, cú đánh mạnh nhất là hai cuộc tấn công bằng bom nguyên tử vào hai thành phố Hiroshima và Nagasaki. Tổng số người Nhật bị thiệt mạng lên đến 400.000 người lúc ban đầu, và thêm nhiều người chết vì di chứng nhiễm phóng xạ trong nhiều năm kế tiếp. Có sự tranh cãi về việc có cần thiết phải thả bom nguyên tử trên đất Nhật hay không. Phía Mỹ vẫn cho rằng việc này đã dẫn đến việc Nhật đầu hàng một cách mau chóng, tránh thương vong cao cho quân Mỹ nếu đánh vào Nhật bằng chiến tranh quy ước (như kinh nghiệm đánh lên hai đảo Iwo Jima và Okinawa đã cho thấy).
Chiến tranh thế giới thứ nhất, khi các giới hạn làm suy yếu các nước và các nước thua cuộc bị ngăn chặn việc tái hội nhập cộng đồng quốc tế, các nước thua cuộc đã được cung cấp viện trợ để phục hồi và hội nhập cộng đồng thế giới như các quốc gia hoà bình khác. Vì lẽ đó, Đức và Nhật đã trở thành hai nước quan trọng và có nhiều ảnh hưởng mà không cần phải khiêu chiến.
Sự thất bại của Hội Quốc Liên trong việc ngăn chặn chiến tranh đã dẫn đến việc thành lập Liên Hiệp Quốc, một tổ chức quốc tế mới và có nhiều sửa đổi, cho đến nay vẫn là tổ chức quan trọng nhất trong việc thúc đẩy hoà bình và hợp tác.
Khắp mọi nơi, các phong trào chống thực dân phát triển mạnh hơn khi chiến tranh kết thúc. Điều này xuất phát từ hệ quả của Thế chiến thứ hai:
Một quốc gia quan trọng đã xuất hiện là Israel. Sau cuộc thảm sát Holocaust, dân Do Thái trên thế giới rất khao khát có được một quốc gia riêng. Nhiều người Do Thái đã có kinh nghiệm chiến đấu trong chiến tranh là việc quan trọng mà quốc gia này luôn phải đương đầu để được độc lập và tồn tại.
Một số quốc gia tham chiến quan trọng nhất được liệt kê sau đây:
Các nguyên nhân cuộc chiến được nêu ra thì có nhiều và là một đề tài đang được tranh cãi, trong đó có Hòa ước Versailles, đại khủng hoảng, chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa quân phiệt. Cũng chưa có sự thống nhất trong việc tính ngày bắt đầu cuộc chiến: một số người cho rằng đó là khi Đức xâm lược Ba Lan vào ngày 1 tháng 9 năm 1939, một số người khác tính ngày Nhật Bản xâm lược Trung Quốc vào ngày 7 tháng 7 năm 1937, còn một số khác thì tính vào một ngày còn sớm hơn nữa: ngày Nhật xâm lăng Mãn Châu vào năm 1931. Cũng một số người khác cho rằng hai thế chiến chỉ là một cuộc chiến được chia ra bởi một cuộc ngừng bắn.[2]
Các chiến sự đã xảy ra tại Đại Tây Dương, châu Âu, Bắc Phi, Trung Đông, Địa Trung Hải, Thái Bình Dương và phần lớn của Đông Á và Đông Nam Á. Cuộc chiến kết thúc tại châu Âu khi Đức đầu hàng vào ngày 8 tháng 5, 1945 nhưng vẫn còn tiếp diễn tại châu Á cho đến khi Nhật đầu hàng vào ngày 2 tháng 9 năm 1945.
Khoảng 62 triệu người đã bị chết do cuộc chiến này (thống kê vẫn tiếp tục nghiên cứu), kể cả các hành động tàn sát diệt chủng của Đức Quốc Xã (Holocaust). 60% người chết là thường dân, chết vì bệnh dịch, nạn đói, nạn diệt chủng và bom đạn. Thiệt hại nặng nhất là Liên Xô với 23 triệu người chết, Trung Quốc với 10 triệu người, theo phần trăm dân số thì là Ba Lan với 16% (5,6 triệu người chết so với 34,8 triệu người trước chiến tranh). Chiến tranh thế giới thứ hai là một cuộc chiến tranh toàn diện, kể cả dân thường không ở mặt trận cũng bị đánh bom hàng loạt.
Vũ khí nguyên tử, máy bay phản lực, ra-đa v.v. là một số phát minh trong cuộc chiến.
Sau cuộc chiến, châu Âu bị chia ra làm hai phái: một phía chịu ảnh hưởng phương Tây do Hoa Kỳ đứng đầu, còn phía kia chịu ảnh hưởng của Liên Xô. Các nước phụ thuộc Hoa Kỳ nằm trong kế hoạch khống chế chính trị thông qua viện trợ kinh tế mang tên Kế hoạch Marshall trong khi các nước kia trở thành các nước cộng sản phụ thuộc Liên Xô. Tây Âu liên kết đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, trong khi các nước Đông Âu liên kết đồng minh theo Hiệp ước Warszawa. Các liên minh này đóng vai trò quan trọng trong Chiến tranh Lạnh sau này. Tại châu Á, sự chiếm đóng Nhật Bản của quân đội Hoa Kỳ đã Tây hóa nước này, trong khi Trung Quốc bị chia ra thành hai nước: nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và nước Trung Hoa Dân quốc tại Đài Loan.
Mục lục
- 1 Hoàn cảnh và nguyên nhân
- 2 Diễn biến
- 2.1 Chiến trường châu Âu
- 2.2 Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương
- 3 Ảnh hưởng đến dân thường
- 4 Kết quả
- 5 Các nước tham chiến và hậu quả
- 6 Tóm tắt
- 7 Chú thích
- 8 Liên kết ngoài
Hoàn cảnh và nguyên nhânLý do dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ hai khác nhau trong mỗi nơi giao chiến. Tại châu Âu, lý do nằm xung quanh hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ nhất: Đức muốn tránh phải tuân theo các điều kiện trong Hòa ước Versailles, chủ nghĩa phát xít ngày càng phổ biến và các lãnh tụ chủ nghĩa này có tham vọng cao, trong khi tình hình không ổn định tại Trung Âu và Đông Âu sau khi Đế quốc Áo-Hung tan rã làm chiến tranh dễ xảy ra. Tại Thái Bình Dương, ý định biến thành cường quốc của Nhật Bản và sự thắng thế của một số thủ lãnh quân phiệt đã khiến nước này có ý đồ chiếm Trung Quốc và các nước lân cận để thoả mãn nhu cầu tài nguyên mà quốc đảo nhỏ bé này không tự đáp ứng được, cuối cùng đã cuốn Nhật Bản vào chiến tranh.
Tình hình châu ÂuVào thập niên 1920 và 1930, chế độ phát xít giành được quyền lực tại Ý và Đức trong khi các đảng phát xít khác cũng có nhiều thế lực trong chính trường Trung Âu. Riêng tại Đức, đảng Đức quốc xã và thủ lĩnh Adolf Hitler đang có hoài bão tạo ra một chính quyền kiểu mẫu. Họ đã khơi dậy và khai thác niềm tự hào dân tộc của người Đức, cũng như các nền tảng trụ cột của chủ nghĩa phát xít như sự tôn trọng quân đội và tuân thủ chính quyền. Các sự kiện này khiến Đức trở thành một nước hùng mạnh với quân đội mạnh được xây dựng trên nền tảng tư tưởng chiến lược, một nền công nghiệp phát triển nhanh trong môi trường khuyến khích thương mại và sự ủng hộ của dân chúng trong việc giành lại đất đai đã bị mất sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và danh dự quốc gia. Tại Ý, Benito Mussolini cũng dùng thuật hùng biện như Hitler, nhưng ít thành công hơn.
Sau khi Hitler lên nắm chính quyền, ông ta đặt ưu tiên vào việc tái tạo quân đội. Đức bỏ tiền ra để nghiên cứu các vũ khí nguy hiểm hơn và xây dựng các công nghiệp quân sự. Trước đó, Cộng hòa Weimar (chính phủ Đức giai đoạn trước khi Hitler nắm quyền) đã liên kết với Liên Xô trong việc huấn luyện các đơn vị lính trong bí mật, việc hợp tác chấm dứt sau khi Hitler nắm quyền, nhưng như vậy đã đủ cho Hitler tận dụng để gây dựng một đội quân mới. Trong khi đó, các nhà tài phiệt Anh, Mỹ và phương Tây đã cung cấp tài chính cho Hitler vào những năm 1930 để ông ta có thể chi trả cho các hoạt động chính trị cũng như giúp Đức gây dựng nền công nghiệp quân sự (vấn đề mối quan hệ tài chính của Đức Quốc xã với các tập đoàn tư bản Mỹ được che giấu triệt để đã được nhà kinh tế học người Anh nổi tiếng Anthony Sutton làm rõ trong cuốn sách "Phố Wall và sự nổi lên của Hitler"[3]).
Vào năm 1936, Hitler tái chiếm đóng Rhineland và vào năm 1938, Đức Quốc Xã sát nhập nước Áo. Sau khi Áo bị sát nhập với Đức, Hitler đòi hỏi vùng Sudentenland từ Tiệp Khắc. Đến lúc này, tham vọng của Hitler đã lộ rõ, Liên Xô đề nghị với Anh - Pháp việc gạt bỏ những mâu thuẫn giữa 2 phía và thành lập một liên minh nhằm ngăn chặn Hitler nhưng bị 2 nước này từ chối.
Hai nước Anh và Pháp không muốn tham chiến, cũng không muốn lập liên minh với Liên Xô cho nên đã vứt bỏ liên minh quân sự với Cộng hoà Tiệp Khắc và ký Hiệp ước München vào ngày 29 tháng 9, cắt một phần lãnh thổ Tiệp Khắc để thỏa mãn yêu cầu của Đức. Nhưng trái với dự định của Anh và Pháp, đến ngày 16 tháng 3 năm 1939, Đức đã chiếm đóng toàn bộ Tiệp Khắc. Ý theo gương Đức, đã tiến hành xâm lược Ethiopia năm 1935 và sát nhập Albania vào ngày 12 tháng 4 năm 1939.
Vào ngày 22 tháng 5, Ý và Đức ký Hiệp ước Thép, chính thức hoá liên minh quân sự giữa hai nước. Vào ngày 23 tháng 8, Đức và Liên Xô ký Hiệp ước Molotov-Ribbentrop, một thoả thuận không xâm lược trong đó có một điều khoản bí mật chia sẻ Đông Âu giữa hai nước này. Thoả thuận này làm các nước Tây phương ngạc nhiên, nếu nhớ rằng hai nước này đã ủng hộ hai phía khác nhau trong Nội chiến Tây Ban Nha vừa mới kết thúc. Tuy nhiên với Liên Xô, hành động này không có gì khó hiểu vì Anh-Pháp đã từ chối lập liên minh chống Đức, mà họ thì không muốn một mình đối đầu với Đức tại thời điểm đó.
Tình hình châu Á
dầu mỏ và cao su. Có hai quan điểm trong các tướng lãnh Nhật về cách đạt được các tài nguyên này: một là đánh vào phía bắc, tức là vào lãnh thổ Liên Xô và chiếm lấy một phần lớn của Siberi và hai là đánh xuống phía nam vào các thuộc địa của Âu Châu tại Đông Nam Á. Sau Chiến tranh biên giới Xô-Nhật với việc Nhật Bản bị đánh bại 2 lần liên tiếp, Nhật đã cho rằng cách đánh vào phía bắc không thể đạt được và đã ký hòa ước với Liên Xô. Tham vọng của Nhật giờ đây được hướng xuống phía nam, vào các thuộc địa của Anh, Pháp, Hà Lan tại khu vực Đông Nam Á.
Diễn biến
Chiến trường châu Âu
Chiến trường châu Âu 1939-1941
Ngay sau đó, lực lượng Liên Xô bắt đầu tiến quân vào các nước cộng hòa gần biển Baltic. Tại 3 nước Baltic, quân đội Liên Xô không gặp kháng cự đáng kể, nhưng Phần Lan thì phản kháng quyết liệt, dẫn đến Chiến tranh Liên Xô-Phần Lan vào ngày 30 tháng 11 cho đến tháng 3 năm 1940. Cũng vào lúc này, Đức và các nước Đồng Minh Tây phương đang trải qua một sự yên tĩnh buồn cười, với việc 2 phía tuyên chiến với nhau nhưng không bên nào chịu ra tay trước. Sự yên tĩnh này kết thúc khi cả hai bên đều tính giành các nước Scandinavia còn lại và các khu mỏ quặng sắt quý giá ở Thụy Điển. Vào tháng 4, hai phía ngẫu nhiên bắt đầu tiến quân cùng lúc vào các nước Bắc Âu. Kết quả là Đức chiếm đóng được Đan Mạch trong khi một cuộc xung đột xảy ra tại Na Uy (xung đột đầu tiên giữa Đồng Minh và Trục) kết thúc với việc Anh kiểm soát Na Uy. Cuộc xung đột tại Na Uy cho thấy lực lượng hai phía là cân bằng, diễn biến nghiêng về phía Đức khi nước này khởi sự một cuộc tấn công vào Pháp vào ngày 10 tháng 5, bắt buộc các lực lượng Anh và Pháp đang ở Na Uy phải rút lui.
Cuộc tấn công vào Pháp và các nước Hà Lan, Bỉ và Luxembourg diễn ra rất nhanh chóng và Đức giành thắng lợi vang dội. Người Đức đã huy động vào mặt trận này 3.350.000 quân, nhiều hơn bất kỳ mặt trận nào khác cho tới thời điểm đó. Trong vòng một tháng, lực lượng Anh phải rút khỏi lục địa. Ý, với ý định thâu chiếm lãnh thổ, tuyên chiến với Pháp (nay đã tê liệt). Chỉ trong hơn 1 tháng, quân Đức đã tiêu diệt hoặc bắt làm tù binh 2,2 triệu quân Anh và Pháp và 33 vạn quân khác phải lên tàu bỏ chạy khỏi Pháp về Anh, trong khi Đức chỉ thiệt hại 156 ngàn người. Đến cuối tháng 6, Pháp đã đầu hàng theo Hiệp định Compiègne lần thứ hai, bị lực lượng Đức chiếm đóng hầu hết phần lớn các lãnh thổ, phần còn lại do chính quyền bù nhìn Vichy điều hành.
Sau khi Pháp sụp đổ, chỉ còn Anh chống lại Đức. Đức khởi đầu một cuộc tấn công hai nhánh vào Anh. Nhánh thứ nhất là những cuộc hải chiến trên Đại Tây Dương giữa các tàu ngầm, nay có thể sử dụng các cảng tại Pháp, và Hải quân Hoàng gia Anh. Các tàu ngầm được dùng để cản trở việc đưa hàng hóa theo đường biển. Nhánh thứ hai là một cuộc không chiến trên bầu trời Anh khi Đức dùng Không quân của họ để tiêu diệt Không quân Hoàng gia Anh, với ý định sử dụng ưu thế không gian để đổ bộ. Đến năm 1941, khi Anh vẫn còn đứng vững, và vì một số nỗi lo âu khác nổi lên, Đức rút lực lượng Không quân ra khỏi nước Anh.
Chiến trường Địa Trung Hải
Chiến dịch Bắc Phi
Với sự thất bại của Ý, và thấy phe Trục có nguy cơ bị đẩy khỏi toàn bộ Phi Châu, Đức gửi Quân đoàn Phi châu dưới sự chỉ huy của Erwin Rommel đến Libya để tăng viện cho đồng minh của mình vào tháng 2 năm 1941. Đơn vị này, cùng với quân Ý, đã đánh một trận đánh ác liệt ven bờ biển Cyrenaica với lực lượng Anh vào năm 1941 và 1942. Cùng với trận chiến này, Hải quân Hoàng gia Anh và Regia Maria của Ý cũng đánh nhau để giành tuyến đường tiếp tế trên Địa Trung Hải, điển hình là trận đấu tại căn cứ quan trọng tại Malta. Vào đầu năm 1942, việc Anh thắng lợi trong cuộc đánh bại lực lượng Regia Maria khiến phía Đồng Minh thêm quân nhu và vật chất. Việc này cho phép các lực lượng Anh đẩy mạnh sau trận El Alamein thứ hai, chiếm gần hết toàn bộ Libya và đuổi quân Trục vào Tunisia. Vào tháng 11 năm 1942, tình trạng càng tệ hơn cho quân Trục khi Hoa Kỳ thực hiện Chiến dịch Bó Đuốc, đổ bộ vào Maroc, bao vây các lực lượng phe Trục. Cho đến tháng 5 năm 1943, toàn bộ các lực lượng phe Trục tại Bắc Phi đã bị đánh bại sau Chiến dịch Tunisia.
Trong lúc đó, tại Trung Đông, lực lượng Đồng Minh tấn công vào Syria và Liban, hai khu vực đang dưới sự kiểm soát của Pháp, cũng như Iraq, nơi chính quyền có thiện cảm với Đức. Việc này giúp lực lượng Đồng Minh củng cố quyền lực trong khu vực này.
Mặt trận phía đông
Tuy bị nhiều thất bại vào cuối năm 1941, nhưng Đức tái tấn công vào năm 1942, tiến đến sát dãy núi Kavkaz, nhưng cũng bị Liên Xô phản công vào mùa đông, làm quân Đức tổn thất nặng nề, phản ánh trong việc tập đoàn quân số 6 Đức bị tiêu diệt tại Stalingrad. Trong mùa hè năm 1943, tại trận Vòng cung Kursk, Liên Xô đã tiêu diệt nhiều đơn vị Đức không thể thay thế được, nhất là các đơn vị thiết giáp. Từ đó cho đến khi hết chiến tranh, quân Liên Xô có thể hành quân tấn công tại mặt trận miền đông suốt năm. Đến cuối năm 1944, Liên Xô đã giành lại được hầu hết số lãnh thổ bị Đức chiếm đóng và ngày càng đẩy lùi lực lượng ngày càng suy yếu của Đức về phía tây, cho đến khi cuối cùng xuyên qua Đông Âu, và ngay cả Đức, khi chiến tranh sắp kết thúc. Nhiều đồng minh của Đức bị sụp đổ khi lực lượng Liên Xô tiến vào România, Hungary và khu vực Balkan. Sau cùng Liên Xô đã chiếm được Berlin vào năm 1945.
Khoảng 5,3 triệu lính Đức và chư hầu đã tử trận tại mặt trận Liên Xô, cùng với khoảng 6,5 triệu khác bị tan rã hoặc bị bắt làm tù binh, chiếm 75% tổng thương vong của phe phát xít trong toàn bộ Thế chiến thứ hai. Về phía Liên Xô, Quân đội Xô Viết tổn thất 8,67 triệu binh lính trong suốt 4 năm chiến tranh (bao gồm khoảng 6,537 triệu tử trận trong chiến đấu và 2,1 triệu tù binh chết trên tổng số 5,2 triệu bị quân Đức bắt làm tù binh). Khoảng 400.000 quân nhảy dù và du kích cũng thiệt mạng phía sau vùng tạm chiếm của Đức.[4][5] Tổn thất về dân thường của Liên Xô là rất lớn, dao động trong khoảng 12-16 triệu người.
Chiến dịch ÝVới khu Bắc Phi được củng cố, các lực lượng Anh-Mỹ đổ bộ vào đảo Sicilia trong năm 1943, bắt đầu một cuộc tấn công vào phần "bụng mềm phía dưới của châu Âu". Cuộc tấn công vào Sicilia thành công, khiến chính quyền của Benito Mussolini sụp đổ và chính phủ mới của Ý ký hiệp định đình chiến với quân Đồng Minh. Các lực lượng Đức can thiệp để quân Đồng Minh không giành được toàn bộ Ý. Sau cuộc đổ bộ tại Salerno, tiến trình hành quân của Đồng Minh bị chậm lại bởi địa thế khó khăn đang được quân Đức có kinh nghiệm hơn chống giữ.
Mặt trận phía Tây
Khi tiến đến ranh giới Đức, lực lượng Đồng Minh phải dừng lại để chờ tiếp tế. Việc này tạo một cơ hội cho lực lượng Đức củng cố phòng thủ chống lại cuộc tấn công kế tiếp. Việc này dẫn đến sự ra đời của chiến dịch Market Garden, mục tiêu là sử dụng không quân thả lính dù vào sâu lãnh thổ nước Đức nhằm đánh chiếm trước các vị trí chiến lược như cầu, kho bãi, v.v. kết hợp với lực lượng xe tăng thọc sâu để tạo nên đòn quyết định kết thúc chiến tranh. Market Garden trở thành chiến dịch đổ bộ bằng không quân lớn nhất lịch sử với hơn hàng ngàn máy bay tham gia. Quân Đồng Minh cố gắng xuyên thủng Hà Lan và qua sông Rhine để kết thúc chiến tranh vào năm 1944. Nhưng chiến dịch này bị thất bại và lực lượng Đồng Minh đã tiến đến Đức chậm hơn dự kiến.
Ước tính có khoảng 780.000 quân Đồng Minh bị thương vong trong những chiến dịch tiếp theo trận Normandie cho tới khi nước Đức đầu hàng.
Lực lượng phe Trục thua cuộc tại châu Âu1944 là vô vọng. Các Đồng Minh Tây phương đang tiến vào biên giới Đức từ phía tây, chỉ tấn công thêm một lần nữa là chiếm được khu vực công nghiệp Rhineland. Liên Xô cũng đang ở một vị trí tương tự ở phía đông, không lâu sẽ vào đến tận Berlin. Các trận đánh bom hàng loạt từ Anh và Mỹ đã biến nhiều khu vực Đức thành gạch vụn, khiến ngành công nghiệp quân sự sụt giảm nghiêm trọng.
Đang bị bao vây từ các phía đông, tây và trên cao, Hitler đánh canh bạc cuối cùng để hy vọng không thua cuộc. Để tái tạo lại chiến thuật thành công vào năm 1940 đối với các nước Hà Lan, Bỉ và Luxembourg, các lực lượng Đức tấn công vào giữa mùa đông để chia rẽ các lực lượng Đồng Minh ở Bỉ. Phòng tuyến Đồng Minh bị uốn cong, nhưng không bị phá vỡ và cuối cùng phe Đồng Minh giành thắng lợi trong cuộc tấn công tại Ardennes. Tại miền đông, Đức dành hết mọi nỗ lực cuối cùng để phòng thủ thủ đô. Việc này cũng bị thất bại và lực lượng Liên Xô đánh chiếm Berlin vào cuối tháng 4 năm 1945 sau giao tranh quyết liệt.
Sau khi Berlin thất thủ và Hitler tự tử, Đức chỉ còn lại là một mảnh đất nhỏ tại châu Âu từ mũi bắc Na Uy cho đến phần trên của Ý. Vào ngày 9 tháng 5 năm 1945, các lực lượng Đức cuối cùng đầu hàng vô điều kiện.
Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương
Sự bành trướng của Nhật BảnChiến tranh Trung-Nhật đang tiếp diễn tại Đông Á khi Chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu tại châu Âu, cho nên một vài sử gia cho rằng ngày Nhật xâm lăng Trung Quốc (ngày 7 tháng 7 năm 1937) là ngày bắt đầu chiến tranh tại chiến trường Thái Bình Dương. Tuy nhiên, nếu tính là một phần của Chiến tranh thế giới thứ hai, thì ngày 7 tháng 12 năm 1941 thường được nhắc đến như là ngày bắt đầu, khi Nhật tuyên chiến với Hoa Kỳ và các nước Đồng Minh bằng việc lực lượng của Hạm đội Liên Hợp Nhật Bản dưới sự chỉ huy của Đô đốc Yamamoto Isoroku tấn công bất ngờ vào Trân Châu Cảng (Pearl Harbor), Philippines và một số thuộc địa của các cường quốc châu Âu tại Đông Á và Tây Thái Bình Dương.
Nhật hành động nhanh chóng để chiếm các đảo ở Thái Bình Dương có giá trị phòng thủ nhằm làm cạn ý chí chiến đấu của Mỹ. Tại Trung Quốc và Đông Nam Á, Nhật tiếp tục bành trướng các khu vực được nó kiểm soát nhằm kịp thời khai thác tài nguyên để sử dụng.
Sáu tháng sau khi giao chiến, các hạm đội Nhật và Mỹ đánh nhau giữa Thái Bình Dương. Sau Trận chiến Midway, nòng cốt hạm đội tàu sân bay của Nhật đã bị tàn phá, và quân Nhật không tiến được nữa trên Thái Bình Dương. Nhật tiếp tục tìm cách trả đũa, nhưng quân Mỹ dùng biện pháp đánh theo vòng ngoài của Nhật, cùng lúc nhảy từ đảo này qua đảo nọ để đẩy Nhật phải lui lại.
Nhật Bản thua cuộcKhi Nhật bành trướng, họ để lại nhiều tiền đồn phòng thủ tại mỗi hòn đảo họ kiểm soát trên Thái Bình Dương. Kế hoạch của Mỹ để đối phó với các đảo này là chiếm những đảo cốt yếu cho việc tiến đến Nhật, trong khi làm giữ vững các đảo khác không bị chiếm. Thuỷ quân lục chiến Hoa Kỳ phải đánh nhiều trận đấu đẫm máu trên những hòn đảo này để chiếm giữ những đảo và sân bay để quân đội có thể tiến tới.
Tại phía nam của cuộc bành trướng của quân đội Nhận Bản, trên đảo New Guinea, Nhật đã bị quân lực Úc chặn lại, không chiếm giữ nổi toàn bộ đảo. Hai lực lượng này đánh nhau trong các khu rừng trong những hoàn cảnh khốc liệt để giành giật đảo này. Trong khi Tân Guinea không quan trọng lắm, nhưng quân Úc sợ sau khi Nhật chiếm giữ đảo này, Úc sẽ bị đe dọa.
Tại Đông Nam Á, Nhật đã tiến nhanh trong các thuộc địa của Anh cho đến khi bị kháng cự mãnh liệt tại Miến Điện. Quân lực Anh, trong đó có rất nhiều đơn vị người Ấn Độ, đã đuổi lùi quân Nhật tại trận đánh Kohima-Imphal và vì thế Nhật không đe dọa được Ấn Độ và các đường tiếp tế cần thiết cho quân Trung Quốc đang đánh các lực lượng Nhật tại đó.
Quân Đồng Minh có kế hoạch đổ bộ vào Nhật, nhưng sự phát triển bom nguyên tử làm thay đổi tình hình. Ngày 6 và 9 tháng 8, hai quả bom đã được Hoa Kỳ thả xuống Hiroshima và Nagasaki. Quân đội Liên Xô sau khi kết thúc chiến tranh ở Đức đã tuyên bố chiến tranh với Nhật, và sau khi Mỹ thả bom nguyên tử xuống Hiroshima đã tấn công Đạo quân Quan Đông của Nhật đang đóng ở Mãn Châu ngày 9 tháng 8. Thấy rõ không thể cứu vãn được, ngày 15 tháng 8, Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng Đồng Minh. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Nhật Bản ký văn kiện đầu hàng không điều kiện, sáu năm và một ngày sau khi cuộc thế chiến bắt đầu (kể từ ngày Đức xâm lược Ba Lan). Tuy nhiên hậu quả của hai vụ ném bom này thì cho đến gần đây, những người dân Nhật vẫn phải gánh chịu.
Ảnh hưởng đến dân thườngquốc tịch, dân tộc và tín ngưỡng.
Trại tập trung Đức quốc xã (Holocaust)
Một khi chiến tranh bùng nổ và phần đất Đức xâm chiếm tăng lên, các lãnh thổ mới chiếm này cũng bị tính trong nỗ lực đó. Riêng Ba Lan đã bị ảnh hưởng rất nhiều, với gần toàn bộ dân số Do Thái tại nước này và một số đông người Cơ đốc giáo đã bị tiêu diệt. Hàng chục triệu Người Nga và các người Slav bị chinh phục khác cũng bị giam cầm tại hơn 100 trại tập trung của Đức trên khắp các vùnh lãnh thổ châu Âu bị nước Đức Quốc xã chiếm đóng. Các trại lớn nhất là Dachau, Buchenwald, Ravensbrück, Ausschwitz, Majdanek, Bergen Belsen, Gusen... Số người được giải phóng khỏi các trại này sau chiến tranh chỉ còn vài trăm nghìn.
Tổng số người đã bị giết trong các trại tập trung, trong các chương trình tiêu diệt và trong khi bị chính quyền Đức ngược đãi có lẽ không bao giờ có thể biết chính xác được. Có một số ước đoán cao hơn 10 triệu người, trong đó 5 tới 6 triệu là người Do Thái bị giết trong các chương trình tiêu diệt có mục đích.
Xô ViếtVề phía mình, tức giận vì những tàn phá mà quân Đức gây ra cho đất nước mình, một bộ phận binh sĩ Hồng quân cũng có những hành động trả thù nhằm vào tù binh hoặc dân thường Đức. Theo một số tài liệu phương Tây, kể từ khi tiến vào nước Đức (1944-1945), ngoài việc cướp nhà dân và cửa hiệu[6] Hồng quân Liên Xô đã hãm hiếp hàng chục ngàn phụ nữ và trẻ em người Đức, từ 8 đến 80 tuổi[7][8][9][10]. Theo Franz Wilhelm Seidler, riêng ở Berlin là 20 ngàn tới 100 ngàn, các tỉnh còn lại từ 100 ngàn tới nửa triệu[11][12]. Rất nhiều nạn nhân trong số này bị từ 10 đến 12 lính hãm hiếp tập thể, và đa số bị hãm hiếp nhiều lần[13][14].
Tuy nhiên, giới sử học vẫn tranh cãi về tính xác thực và quy mô của những vụ hiếp dâm. Các nhà sử học Nga đã phủ nhận những cáo buộc về hiếp dâm hàng loạt, họ đưa ra bằng chứng là một lệnh ban hành ngày 19 tháng 1 năm 1945, yêu cầu việc ngăn ngừa ngược đãi thường dân Đức. Một lệnh của Hội đồng quân sự của Phương diện quân Byelorussia số một, có chữ ký của Nguyên soái Rokossovsky, đã ra lệnh xử bắn những binh lính phạm tội trộm cướp và hiếp dâm ngay tại hiện trường của vụ án. Một lệnh ban hành bởi Stavka (Bộ Tổng tư lệnh Tối cao Hồng quân) vào ngày 20 tháng 4 năm 1945 phổ biến tới binh sĩ rằng cần phải duy trì quan hệ tốt với người dân Đức để giảm kháng cự và để chiến sự kết thúc nhanh hơn.[15][16][17]
Trong khu vực chiếm đóng của Liên Xô, các thành viên của SED đã báo cáo cho Stalin cướp bóc và hãm hiếp bởi binh lính Liên Xô có thể dẫn đến một phản ứng tiêu cực của dân Đức đối với Liên Xô và hướng tới tương lai của chủ nghĩa xã hội ở Đông Đức. Stalin đã phản ứng một cách giận dữ: "Tôi sẽ không tha thứ bất cứ ai kéo danh dự của Hồng quân qua vũng bùn."[18][19]
Các nhà lãnh đạo Liên Xô rất bất bình với truyền thông của các nước phương Tây, khi họ vừa mới là đồng minh của họ trên mặt trận chống phát xít thì nay lại quay sang công kích Liên Xô. Bộ trưởng dân ủy ngoại giao Liên Xô V. M. Molotov chỉ ra rằng "chiến dịch hèn hạ" này nhằm phá hoại uy tín của Hồng quân và trút lên đầu những người lính Hồng quân tất cả những gì xảy ra do sự hỗn loạn trước đó tại những vùng do Liên Xô chiếm đóng. Ông nói: "Liên Xô và những bạn bè của chúng tôi trên thế giới đã có những thông tin cần thiết để chống lại chiến dịch tuyên truyền này".[20]
Tướng Gareyev, chủ tịch của Học viện Khoa học Quân sự Nga, nhận xét[21]:
- Tư lệnh tối cao Stalin đã ký một quyết định ngày 19 tháng 1 năm 1945, theo đó binh sĩ bị cấm tất cả các hành vi bạo lực chống lại dân thường Đức. Tất nhiên, sự trả thù, bao gồm cả bạo lực tình dục, đã xảy ra. Một số binh sĩ chỉ đơn giản là không thể kiềm chế tức giận sau những gì Đức quốc xã đã làm trên đất nước chúng tôi. Nhưng các trường hợp này đã bị trừng phạt nghiêm khắc. Và việc trả thù đã không trở nên phổ biến. Bởi vì ngay khi chúng tôi chiếm đóng các thành phố, kỷ luật đã được thắt chặt. Chúng tôi cung cấp cho người dân Đức thực phẩm, chăm sóc y tế, tuần tra an ninh. Cá nhân tôi đã tham gia giải phóng Đông Đức. Tôi cam đoan, việc lạm dụng tình dục thậm chí không hề được nghe thấy.
- Đức quốc xã nói rằng nếu người Nga đến đây, họ sẽ tàn phá và hãm hiếp khủng khiếp. Nhưng thực tế sau đó rất khác: dù là những người bại trận, quân đội Đức đã gây ra rất nhiều đau khổ cho nước Nga, nhưng những người chiến thắng đã cho chúng tôi thực phẩm còn nhiều hơn những gì chính quyền cũ phân phát. Đối với chúng tôi điều đó rất khó hiểu. Một cách cư xử nhân đạo như vậy dường như chỉ người Nga làm được.
Mỹ
Mỹ không tàn sát dân thường có hệ thống như Đức-Nhật[cần dẫn nguồn]. Nhưng các trận ném bom rải thảm của không quân Mỹ cũng đã khiến cho hàng trăm nghìn thường dân Đức và Nhật bị thiệt mạng. Riêng trong một trận oanh tạc thành phố Dresden, có vài chục ngàn dân thường Đức thiệt mạng. Các vụ ném bom Tokyo cũng khiến vài chục ngàn thường dân Nhật bản thiệt mạng.
Đặc biệt, Mỹ đã để lại một dấu ấn kinh hoàng cho cả thế giới cho tới ngày hôm nay. Đó là vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki lúc chiến tranh gần kết thúc. Theo lệnh của Tổng thống Harry S Truman, Ngày 6 tháng 8 năm 1945, quả bom nguyên tử thứ nhất mang tên "Little Boy" đã được thả xuống thành phố Hiroshima, Nhật Bản. Sau đó 3 hôm, ngày 9 tháng 8 năm 1945, quả bom thứ hai mang tên "Fat Man" đã phát nổ trên bầu trời thành phố Nagasaki.
Có nhiều nguyên nhân khiến con số chính xác người thiệt mạng không thống nhất[cần dẫn nguồn]. Các số liệu khác nhau bởi được thống kê vào các thời điểm khác nhau. Rất nhiều nạn nhân chết sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm bởi hậu quả của phóng xạ. Theo ước tính, 140.000 người dân Hiroshima đã chết bởi vụ nổ cũng như bởi hậu quả của nó. Số người thiệt mạng ở Nagasaki là 74.000. Ở cả hai thành phố, phần lớn người chết là thường dân.
Các công dân của các nước Đồng Minh cũng bị đau khổ trong các trường hợp họ là con cháu của những người từ các nước phe Trục. Điển hình là việc 120.000 người Mỹ gốc Nhật đã bị niêm phong gia sản và bị tập trung ở các trại giam giữa sa mạc trong thời kỳ chiến tranh (từ 1942 tới 1945), với lý do để đề phòng nguy cơ gián điệp.
NhậtTrong khi Holocaust do Đức gây ra rất có tổ chức và được nhiều người biết đến, số người bị giết có thể sánh được với số thường dân bị lực lượng Nhật tàn sát tại Trung Quốc.[cần dẫn nguồn] Tương tự như cách nhìn của Đức đối với các dân tộc phía đông nước Đức, người Nhật xem người Trung Quốc là mọi rợ và giới lãnh đạo chẳng những xem các tội ác chiến tranh là lẽ thường mà còn khuyến khích việc đó. Các ước tính số người bị chết do các hành vi này còn rất thiếu chính xác, nhưng có thể cao hơn 10 triệu, một số lượng lớn phụ nữ bị hãm hiếp có thể nhiều hơn các thống kê hiện tại.[cần dẫn nguồn] Một số khu vực dưới sự kiểm soát của Nhật bị nạn đói thảm khốc, như Nạn đói Ất Dậu tại miền Bắc Việt Nam.
Chiến tranh tổng lựcĐược bắt đầu bởi Đức để khủng bố và giảm tinh thần quần chúng trong các vùng thành thị để Đức có thể tiến tới nhanh hơn, chiến tranh chiến lược dùng sức mạnh trên không gian để đánh vào các thành phố địch. Các chiến dịch của Đức có hiệu quả hữu hạn vì mẫu các máy bay ném bom không phù hợp vào việc này và lực lượng không quân còn nhỏ.
Gần giữa chiến tranh, quân Đồng Minh bắt đầu dùng chiến thuật ném bom hàng loạt vào tận Đức. Để tránh sự chồng chéo nguy hiểm, có sự phân công: máy bay Anh thả bom ban đêm còn máy bay Mỹ đánh phá ban ngày. Với nhiều máy bay oanh tạc có tải trọng lớn và đủ khả năng bay đường dài, các trận ném bom này đã phá hủy nhiều thành phố Đức. Khi chiến tranh chấm dứt, họ có thể biến các khu vực đô thị thành một quầng lửa, làm tan tành thành phố. Số thường dân bị chết khá cao, tại Đức có khoảng 300.000 người. Riêng trong một trận oanh tạc thành phố Dresden, có vài chục ngàn dân thường Đức thiệt mạng. Việc các chiến dịch này có giúp đem đến chiến thắng mau hơn vẫn còn chưa rõ.
Dân thường tại Nhật Bản còn bị tấn công hơn nữa. Đức có các cơ sở công nghiệp xa nơi dân ở cho nên khu công nghiệp bị tấn công trước khu người ở. Trái lại, người dân Nhật ở đông đúc vào các khu vực thành phố trong các ngôi nhà được xây dựng bằng gỗ (tại Đức nhà cửa phần lớn được xây bằng đá), dễ bị đốt cháy và lan tràn khắp thành phố khi các quả bom được ném xuống. Thêm vào đó, Mỹ cũng sử dụng các máy bay thả bom mới hơn và lớn hơn tại Đức.
Nếu tính đến cuối cùng, cú đánh mạnh nhất là hai cuộc tấn công bằng bom nguyên tử vào hai thành phố Hiroshima và Nagasaki. Tổng số người Nhật bị thiệt mạng lên đến 400.000 người lúc ban đầu, và thêm nhiều người chết vì di chứng nhiễm phóng xạ trong nhiều năm kế tiếp. Có sự tranh cãi về việc có cần thiết phải thả bom nguyên tử trên đất Nhật hay không. Phía Mỹ vẫn cho rằng việc này đã dẫn đến việc Nhật đầu hàng một cách mau chóng, tránh thương vong cao cho quân Mỹ nếu đánh vào Nhật bằng chiến tranh quy ước (như kinh nghiệm đánh lên hai đảo Iwo Jima và Okinawa đã cho thấy).
Kết quảHậu quả trực tiếp của chiến tranh này là sự chiến thắng của phía Đồng Minh. Mỗi nước trong phe Trục đều phải đầu hàng vô điều kiện. Đức bị các lực lượng từ Mỹ, Anh, Liên Xô và Pháp chiếm đóng, trong khi Áo bị chia cắt từ Đức và cũng bị chiếm đóng một cách tương tự. Nhật bị quân Mỹ chiếm đóng trong khi Liên Xô chiếm đóng các nước Đông Âu.
Chiến tranh thế giới thứ nhất, khi các giới hạn làm suy yếu các nước và các nước thua cuộc bị ngăn chặn việc tái hội nhập cộng đồng quốc tế, các nước thua cuộc đã được cung cấp viện trợ để phục hồi và hội nhập cộng đồng thế giới như các quốc gia hoà bình khác. Vì lẽ đó, Đức và Nhật đã trở thành hai nước quan trọng và có nhiều ảnh hưởng mà không cần phải khiêu chiến.
Sự thất bại của Hội Quốc Liên trong việc ngăn chặn chiến tranh đã dẫn đến việc thành lập Liên Hiệp Quốc, một tổ chức quốc tế mới và có nhiều sửa đổi, cho đến nay vẫn là tổ chức quan trọng nhất trong việc thúc đẩy hoà bình và hợp tác.
Tổn thất nhân mạng
Tại Châu ÂuThống kê năm 1965 của Liên Hợp Quốc cho biết chỉ riêng số người thiệt mạng do chiến tranh ở Châu Âu đã lên đến 49.257.000 người. Những nước chịu thiệt hại lớn nhất gồm:
- Liên Xô: 20.000.000 người [cần dẫn nguồn](theo tài liệu của Krivosheev năm 2005, con số này là 27.000.000 người, bao gồm 8,7 tới 10,7 triệu quân nhân và hơn 16 triệu thường dân; những nghiên cứu mới nhất của Nga tổng người chết có thể vượt 30 triệu) [25]
- Đức: 9.700.000 người (theo tài liệu nghiên cứu năm 2000 của tiến sĩ Rüdiger Overmans, con số này bao gồm 5.300.000 quân nhân, 3.170.000 thường dân và 1.400.000 người Đức ở các quốc gia khác) [cần dẫn nguồn]
- Ba Lan: 6.028.000 người (theo tài liệu của Viện IPN - Ba Lan năm 2000, con số này là 5.600.000 đến 5.800.000 người, trong đó có khoảng 3.000.000 người Do Thái) [cần dẫn nguồn]
- Nam Tư: 1.600.000 người [cần dẫn nguồn]
- Pháp: 520.000 người [cần dẫn nguồn]
- Italia: 500.000 người [26]
- Tiệp Khắc: 364.000 người[cần dẫn nguồn]
- Hoa Kỳ: 325.000 người [cần dẫn nguồn]
- Anh: 320.000 người. [cần dẫn nguồn]
Tại Châu Á - Thái Bình Dương
- Hoa Kỳ: khoảng 300.000 người[cần dẫn nguồn]
- Nhật Bản: khoảng 2.200.000 người[cần dẫn nguồn]
- Trung Quốc: ước tính 18-20.000.000 người[cần dẫn nguồn]
- Hai miền Triều Tiên: khoảng 1.000.000 người[cần dẫn nguồn]
- Ấn Độ: 2.587.000 người[cần dẫn nguồn]
- Việt Nam: hơn 2.300.000 người[cần dẫn nguồn]
- Indonesia: khoảng 3.000.000 đến 4.000.000 người[cần dẫn nguồn]
Hậu quả lâu dàiNgay sau chiến tranh, liên minh Đồng Minh đã bị rạn nứt khi có xung đột về hệ tư tưởng. Mỗi phía đã giành một khu vực khác nhau trong các lãnh thổ phe Trục. Tại châu Âu, mỗi phía liên minh với nhau trong khu vực ảnh hưởng. Về phía tây, các nước Mỹ, Anh và Pháp đã lập ra Liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO). Về phía đông, Liên Xô lập ra liên minh với các nước Đông Âu khác trong Hiệp ước Warszawa. Xung đột giữa hai phái sau này là một trong những hậu quả của cuộc chiến tranh này.
Khắp mọi nơi, các phong trào chống thực dân phát triển mạnh hơn khi chiến tranh kết thúc. Điều này xuất phát từ hệ quả của Thế chiến thứ hai:
- Những thiệt hại của các cường quốc châu Âu trong cuộc chiến này khiến họ mất đi rất nhiều năng lực quân sự và kinh tế khả dĩ có thể duy trì hệ thống thuộc địa. Trong khi đó các dân tộc thuộc địa đã chống lại một cách sống còn, quyết không nhân nhượng (như trường hợp Algérie).
- Thời kỳ bị Đức chiếm đóng đã gây nên tác động sâu sắc đến tâm lý các dân tộc châu Âu. Họ biết đến mất mát của chiến tranh và nỗi khổ đau khi phải chịu ách thống trị. Điều này ít nhiều đã ảnh hưởng đến quyết tâm muốn trở lại cai trị các dân tộc thuộc địa của họ.
- Các cuộc chiếm đóng của Đức Quốc xã ở Bắc Phi và Nhật Bản ở châu Á đã tàn phá uy tín của Anh, Pháp, Hà Lan đối với hệ thống thuộc địa của họ. Các dân tộc thuộc địa đã nhận thức được rằng những cường quốc cai trị mình vẫn có thể bị đánh bại.
- Sự trỗi dậy của bá quyền Mỹ và việc mở rộng ảnh hưởng của Liên Xô cũng tạo nguồn ủng hộ cho phong trào giải phóng thực dân, vì họ muốn hất cẳng tất cả các đế quốc châu Âu để thiết lập các lợi ích của họ trên thế giới, và điều này cũng không khó khăn mấy khi Tây Âu phải phụ thuộc vào viện trợ Mỹ để tái thiết.
- Phong trào giải phóng dân tộc xảy đến là sự tất yếu. Những điều kiện vào cuối cuộc Thế chiến thật sự là cơ hội lớn cho các nước thuộc địa.
Một quốc gia quan trọng đã xuất hiện là Israel. Sau cuộc thảm sát Holocaust, dân Do Thái trên thế giới rất khao khát có được một quốc gia riêng. Nhiều người Do Thái đã có kinh nghiệm chiến đấu trong chiến tranh là việc quan trọng mà quốc gia này luôn phải đương đầu để được độc lập và tồn tại.
Các nước tham chiến và hậu quả
Một số quốc gia tham chiến quan trọng nhất được liệt kê sau đây:
- Đức: Cường quốc chính của phe Trục tại châu Âu, chiến tranh bắt đầu khi Đức xâm lược Ba Lan, và chiến tranh chấm dứt tại chiến trường châu Âu sau khi Đức đầu hàng.
- Pháp: Lực lượng chính của Đồng Minh tại lục địa châu Âu, Pháp đã tuyên chiến với Đức sau việc xâm lược Ba Lan. Pháp không hăng hái trong việc tham chiến và không chống cự nổi lực lượng Đức sau khi bị xâm lược vào năm 1940. Khi chính quyền Pháp đầu hàng nhục nhã, một chính quyền bù nhìn thân Đức được thành lập, nhưng một số thuộc địa của Pháp vẫn trung thành với lực lượng Pháp Tự do vốn đứng về phía Đồng minh.
- Anh: Trong khi Anh không có khả năng sản xuất như Mỹ hay có nhân lực như Liên Xô, họ vẫn là một thành phần quan trọng trong việc chiến thắng của lực lượng Đồng Minh trên cả hai chiến trường.
- Ý: Một đồng minh của Đức vào ban đầu, Ý có rất nhiều tham vọng lãnh thổ. Họ chỉ tham chiến sau khi số phận của Pháp đã an bài. Nỗ lực chiếm Hy Lạp và Ai Cập thất bại, thêm vào đó nhiều thất bại hải quân tại vùng Địa Trung Hải đã cho thấy Ý không đủ chuẩn bị cho cuộc chiến tranh này. Ý không có một quân đội mạnh, trang bị yếu kém, tinh thần bạc nhược ngay cả khi chiến đấu trên lãnh thổ của mình.Sau khi bị quân Đồng Minh xâm chiếm, nước Ý phát xít bị sụp đổ, một chính quyền mới thành lập theo phía Đồng Minh và đánh lại đồng minh Đức của họ.
- Liên Xô: Đã ký thỏa thuận không xâm lược với Đức và có hành động xâm lược Phần Lan. Tuy nhiên, sau khi Đức thình lình tấn công vào năm 1941, Liên Xô theo phía Đồng Minh. Liên Xô bị nhiều tổn thất trước quân đội Đức, nhưng cuối cùng cũng thay đổi chiều hướng và chiếm đóng Berlin để chiến thắng tại châu Âu. Chính tại mặt trận Xô - Đức, quân đội phe Trục đã phải gánh chịu những tổn thất to lớn nhất: theo số liệu gần đây thì tổng số quân Đức bị chết, bị thương hoặc bị bắt làm tù binh trong chiến tranh thế giới lần thứ hai là gần 14 triệu người, trong đó riêng ở mặt trận Xô - Đức là 11,3 triệu người, chưa kể hơn 1,2 triệu quân Nhật và đồng minh châu Á của Nhật bị Liên Xô tiêu diệt hoặc bắt giữ trong Chiến dịch Mãn Châu.
- Nhật Bản: Một trong những cường quốc phe Trục, Nhật Bản có lý do tham chiến riêng. Do không đủ tài nguyên, Nhật đã nỗ lực giành tài nguyên từ khu vực tây Thái Bình Dương và Đông Á. Nhưng họ không đủ tiềm lực để đánh quân Đồng Minh, và đã bị đẩy lùi và cuối cùng bị thả bom nguyên tử, cuối cùng Nhật Bản phải đầu hàng không điều kiện.
- Trung Quốc: Không còn nhận dạng là một quốc gia được nữa khi chiến tranh bắt đầu, Trung Quốc đã nhận lãnh đòn chủ nghĩa quân phiệt của Nhật trên một thập kỷ. Cả hai phía Quốc dân đảng, với sự ủng hộ của Hoa Kỳ, và phía Đảng Cộng sản, đã dùng cách đánh du kích để kháng cự chống Nhật.
- Hoa Kỳ: Đang phân vân về vấn đề tham chiến, Hoa Kỳ bị cuốn vào chiến tranh khi Nhật tấn công bất ngờ và Đức tuyên chiến. Hoa Kỳ dùng khả năng kinh tế và công nghiệp an toàn để tiếp tế cho tất cả các nước Đồng Minh và đã tạo lực lượng và duy trì nỗ lực tại châu Âu và Thái Bình Dương. Hoa Kỳ cũng là nước tham gia trên nhiều mặt trận nhất và viện trợ nhiều nhất cho các nước Đồng Minh. Hoa Kỳ cũng là nước duy nhất tham chiến mà lãnh thổ và nền kinh tế hầu như không bị chiến tranh tàn phá và họ còn thu được lợi từ các hợp đồng bán vũ khí, nguyên liệu, lương thực...
Tóm tắt
- Ảnh hưởng thế giới lâu dài: Hầu hết các quốc gia đã theo phía này hay phía kia trong chiến tranh. Một số quốc gia theo cả hai phía vào các thời điểm khác nhau. Mọi lục địa có người ở, trừ Nam Mỹ, đều có trận chiến. Ngay cả các nước trung lập cũng bị ảnh hưởng sâu sắc trong chiến tranh và sau chiến tranh.
- Phát triển kỹ thuật: Trong nhiều lĩnh vực kỹ thuật, sự tiến triển rất nhanh chóng vì chiến trường có nhu cầu cải tiến kỹ thuật. Diễn tiến này có rất rõ trong trong các lĩnh vực kỹ thuật quân sự, từ máy bay đến xe cộ và máy tính.
- Bom nguyên tử: Chiến tranh thế giới thứ hai đã dẫn đến một cuộc cạnh tranh giữa một số nước để khai thác năng lượng nguyên tử và phát triển vũ khí hạt nhân. Nước Mỹ thắng cuộc trong cạnh tranh này và đã sử dụng vũ khí nguyên tử lần đầu tiên trên thế giới để tạo ra ưu thế trong việc phân chia thế giới sau chiến tranh.
- Chiến tranh tổng lực: Chiến tranh này đã diễn ra theo cách thức chiến tranh tổng lực như Thế chiến I (strategic warfare) [27]. Chiến tranh này không những chỉ là để đánh bại quân địch và chia cắt vật chất, mà còn phải tấn công thẳng vào các khu vực người ở và công nghiệp để phá hủy khả năng sản xuất và ý chí của địch.
- Kháng cự của người dân: Chiến tranh du kích không phải mới, nhưng trong hầu hết những nước bị quân địch (đặc biệt là Đức và Nhật) chiếm giữ, nhiều cuộc nổi dậy kháng chiến đã nổ ra. Mặc dù các phong trào này thường không tự giải phóng được đất nước, họ cũng đã làm quân chiếm đóng phải hao tổn công sức, và lãnh thổ không bao giờ bị chiếm giữ toàn bộ. Việc này đã chứng minh rằng, việc chinh phục và lôi kéo một dân tộc đối nghịch bằng vũ lực là một chuyện không dễ dàng.
Chú thích
- ^ Sommerville, Donald (14 tháng 12 năm 2008). The Complete Illustrated History of World War Two: An Authoritative Account of the Deadliest Conflict in Human History with Analysis of Decisive Encounters and Landmark Engagements. Lorenz Books. tr. 5. ISBN 0754818985.
- ^ The Second World War was really an extension of the first-WWI vs WWII
- ^ Anthony Sutton. Wall Street and the rise of Hitler. New Rochelle. New York. Arlington House. 1975
- ^ G. I. Krivosheev. Soviet Casualties and Combat Losses. Greenhill 1997 ISBN 1-85367-280-7
- ^ http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html
- ^ Hubertus Knabe, Tag der Befreiung? Das Kriegsende in Ostdeutschland (Ngày giải phóng? Kết thúc chiến tranh ở Đông Đức); mua sách này trên Amazon
- ^ Antony James Beevor, Berlin: The Downfall 1945 (Ngày tàn của Berlin năm 1945), trang 28; mua sách này trên Amazon
- ^ Báo The Guardian trích sách của Antony James Beevor, ngày 1 tháng 5 năm 2002
- ^ Alfred-Maurice de Zayas, Die Anglo-Amerikaner und die Vertreibung der Deutschen, Tr. 87, Ullstein, 1988. Để kiểm chứng, có thể mua sách này trên Amazon
- ^ Hanna Schissler The Miracle Years: A Cultural History of West Germany, 1949–1968 [1]
- ^ Franz Wilhelm Seidler và Alfred-Maurice de Zayas, Kriegsverbrechen in Europa und im Nahen Osten im 20. Jahrhundert (Tội ác chiến tranh ở Châu Âu, Đông Đức trong thế kỷ 20); mua sách này trên PreisTrend hoặc trên Amazon
- ^ Theodor Schieder, Dokumentation der Vertreibung der Deutschen aus Ost-Mitteleuropa (Tư liệu về việc người Đức bị bắt phải di cư khỏi miền đông Trung Âu), nhà xuất bản Deutscher Taschenbuch Verlag (DTV), München, Đức, năm 2004; mua sách trên website của DTV
- ^ William Hitchcock, The Struggle for Europe: The Turbulent History of a Divided Continent, 1945-2002 (Cuộc chiến giành Châu Âu: Lịch sử hỗn loạn của một lục địa bị chia cắt, 1945-2002); mua sách này trên Amazon
- ^ Helke Sander và Barbara Johr, phim tư liệu BeFreier und Befreite. Krieg, Vergewaltigung, Kinder (Những kẻ đem lại tự do lại cướp mất tự do. Chiến tranh, hãm hiếp, và trẻ con); mua phim tư liệu này trên Amazon
- ^ http://actualhistory.ru/51
- ^ http://gpw.tellur.ru/page.html?r=books&s=beevor
- ^ http://svpressa.ru/war/article/8271/
- ^ Wolfgang Leonhard, Child of the Revolution,Pathfinder Press, 1979, ISBN 0-906133-26-2
- ^ Norman M. Naimark. The Russians in Germany: A History of the Soviet Zone of Occupation, 1945–1949. Harvard University Press, 1995. ISBN 0-674-78405-7
- ^ Бивор, Энтони. Падение Берлина. 1945. — М.: АСТ; Транзиткнига, 2004. Bản gốc: Anthony Beevor. Berlin. The Downfall 1945. — London. Viking, 2002. (Anthony Beevor. Berlin sụp đổ - 1945. AST; Tranzitkniga. Moskva. 2004. Chương 27: Nạn nhân của chiến thắng)
- ^ http://www.trud.ru/article/21-07-2005/90824_nasilie_nad_faktami/print
- ^ http://militera.lib.ru/research/dukov_ar/index.html
- ^ H-Net review of The GI War against Japan: American Soldiers in Asia and the Pacific during World War II
- ^ Lisa Takeuchi Cullen (13 tháng 8 năm 2001). “Okinawa Nights”. TIME. Truy cập ngày 5 tháng 4 năm 2010.
- ^ Báo Sự thật,Mascow, 1998
- ^ Lịch sử quân sự Ý trong Thế chiến 2, bản wikipedia tiếng Anh
- ^ vi.wikipedia: Chiến tranh thế giới I
Tham khảo
- Churchill, Winston (1948-53), The Second World War, 6 vols.
- Gilbert, Martin (1995) Second World War, Phoenix, ISBN 1-85799-346-2
- Keegan, John (1989) The Second World War
- Liddel Hart, Sir Basil (1970), History of the Second World War Cassel & Co; Pan Books,1973, London
- Murray, Williamson và Millett, Allan R. (2000) A War to Be Won: Fighting the Second World War ISBN 0-674-00163-X
- Overy, Richard, Why the Allies Won, Pimlico, 1995. ISBN 0-7126-7453-5
- Weinberg, Gerhard L., A World at Arms: A Global History of World War II (1994) ISBN 0-521-44317-2
Liên kết ngoài
- Hình ảnh về cuộc chiến thế giới thứ 2
- WW2 People's War - Dự án của BBC: Thu thập các câu chuyện của những người bình thường trong Thế chiến thứ hai
- Lịch sử BBC: Thế chiến thứ hai
- Lưu trữ bài báo trực tuyến
- Mạng WorldWar-2
- Thương vong của các quốc gia trong Thế chiến thứ hai
Thể loại:Video yêu thích
http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam
Trở về trang chính
Hoàng Kim, hoangkim, hoangkimvietnam, Ngọc Phương Nam, Chào ngày mới Thung dung, Dạy và học, Cây Lương thực, Tin Nông nghiệp Việt Nam, Food Crops, Cassava in Vietnam, VietnamAfricaCassavaRice, Khát khao xanh, Dayvahoc,Học mỗi ngày, Danh nhân Việt , Food Crops News, Điểm chính, CNM365, Kim LinkedIn, KimTwitter, KimFaceBook Đọc lại và suy ngẫm, Việt Nam tổ quốc tôi, Tình yêu cuộc sống, Thơ cho con

markdown:
[Quốc khánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh) [(](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) **Việt Nam** [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)), ngày mất của chủ tịch Hồ Chí Minh (1969); ngày Độc lập tại [Transnistria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Transnistria)(1990) và [Nagorno-Karabakh](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nagorno-Karabakh)(1991). [Năm 31 TCN](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_TCN)– Quân lính ủng hộ [Octavianus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Augustus)đánh bại lực lượng của [Marcus Antonius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Antonius)và [Cleopatra](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII)trong **trên** [Hải chiến Actium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Actium) [biển Ionia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Ionia)ngoài khơi Hy Lạp. [Năm 1870](http://vi.wikipedia.org/wiki/1870)– [Chiến tranh Pháp-Phổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-Ph%E1%BB%95): Quân [Phổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%95_%28qu%E1%BB%91c_gia%29)giành chiến thắng trước quân Pháp trong [trận Sedan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Sedan_%281870%29) *(hình)*, bắt [Napoléon III](http://vi.wikipedia.org/wiki/Napol%C3%A9on_III)và khoảng 100.000 binh sĩ Pháp làm tù binh. [Năm 1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)ký văn kiện [đầu hàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BA%A7u_h%C3%A0ng) [Đồng Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)trên chiến hạm [USS](http://vi.wikipedia.org/wiki/USS_Missouri)của Hoa Kỳ trên *Missouri* [vịnh Tokyo](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Tokyo), kết thúc **.** [chiến tranh thế giới thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) [Năm 2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)– Trình duyệt web miễn phí **được phát hành công khai lần đầu tiên, với 43 ngôn ngữ.** [Google Chrome](http://vi.wikipedia.org/wiki/Google_Chrome)
# Việt Nam
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam|
|
|
![]()
|
|[Quốc huy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_huy_Vi%E1%BB%87t_Nam)
Vị trí của Việt Nam trên thế giới
Vị trí của Việt Nam trong
[ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) [Độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp)- [Tự do](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_t%E1%BB%B1_do)- [Hạnh phúc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1nh_ph%C3%BAc) ![](http://bits.wikimedia.org/static-1.24wmf18/skins/common/images/icons/fileicon-ogg.png)
0:00
[Tiến quân ca](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFn_qu%C3%A2n_ca) [Xã hội chủ nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a) [một đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BB%99t_%C4%91%E1%BA%A3ng_c%E1%BA%A7m_quy%E1%BB%81n) [Tổng Bí thư](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_B%C3%AD_th%C6%B0_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Phú Trọng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BA_Tr%E1%BB%8Dng) [Chủ tịch nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Trương Tấn Sang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%A5n_Sang) [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Tấn Dũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5n_D%C5%A9ng) [Chủ tịch Quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nguyễn Sinh Hùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_H%C3%B9ng) [Quốc hội Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t) [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [698) 21°2′B, 105°51′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Vi%E1%BB%87t_Nam¶ms=21_2_N_105_51_E_type:country%28331) [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-1) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-VNDL-2)
128,565 mi² (
[hạng 66](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) % [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-IndexMundi2011-3) [Giờ chuẩn Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/UTC%2B07:00)( [UTC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+07:00) [Lễ Độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29), Quốc khánh [Thống nhất đất nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4) [Người Việt/Người Kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) người ( [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-4) [hạng 14](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) người [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-TK-5) [hạng 52](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91))671 người/mi² [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2013) [USD](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)
Bình quân đầu người: 4.001 USD
[GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(danh nghĩa) (2013) [USD](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-6)
Bình quân đầu người: 1.960 USD
[HDI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2012) [0,617](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Green_Arrow_Up_Darker.svg) ![ Green Arrow Up Darker.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Green_Arrow_Up_Darker.svg/10px-Green_Arrow_Up_Darker.svg.png)
![ Green Arrow Up Darker.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Green_Arrow_Up_Darker.svg/10px-Green_Arrow_Up_Darker.svg.png)
trung bình ( [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-HDI-7) [hạng 127](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Hệ số Gini](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Gini)(2010) [hạng 54](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_thu_nh%E1%BA%ADp&action=edit&redlink=1)) [Đơn vị tiền tệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_%28ti%E1%BB%81n%29)(₫) (
)
[VND] [Tên miền Internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.vn](http://vi.wikipedia.org/wiki/.vn)
Bài này viết về Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đối với bài về các chính thể trước đây, xem
[Việt Nam (định hướng)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29). Đối với bài về các quốc hiệu Việt Nam, xem [Quốc hiệu Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_hi%E1%BB%87u_Vi%E1%BB%87t_Nam). **Việt Nam**, tên chính thức: **Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam** , là một quốc gia nằm ở phía đông bán đảo [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-VNDL-2) [Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), thuộc khu vực [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Việt Nam phía bắc giáp [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), phía tây giáp [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o)và [Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia), phía tây nam giáp [vịnh Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan), phía đông và phía nam giáp [biển Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng)và có hơn 4.000 hòn đảo, bãi đá ngầm lớn nhỏ, gần và xa bờ, có vùng nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa được [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-8) [Chính phủ Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam)xác định gần gấp ba lần diện tích đất liền (khoảng trên 1 triệu km²). Trên biển Đông có quần đảo [Trường Sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa)và [Hoàng Sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Sa)được Việt Nam tuyên bố chủ quyền nhưng vẫn đang bị tranh chấp với các quốc gia khác như [Đài Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), [Malaysia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malaysia)và [Philippines](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philippines).
Sau khi
[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)ở miền Bắc và [Mặt trận dân tộc giải phóng miền nam Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)giành chiến thắng trước [Việt Nam Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)ở miền Nam ngày [30 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_4)năm [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975), hai miền Bắc-Nam được thống nhất. Ngày [2 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_7)năm [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)nước Việt Nam được đặt Quốc hiệu là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Vào năm 1986, Việt Nam tiến hành một số cải cách về
[kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF)gọi là [đổi mới](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi), mở cửa cho nền kinh tế Việt Nam hòa nhập với quốc tế. Việt Nam đã thiết lập mối [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-BBC2004-9) [quan hệ ngoại giao](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quan_h%E1%BB%87_ngo%E1%BA%A1i_giao&action=edit&redlink=1)với 178 quốc gia, quan hệ kinh tế - thương mại - đầu tư với trên 224 [quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia)và [vùng lãnh thổ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95&action=edit&redlink=1), là thành viên [Liên Hợp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [ASEM](http://vi.wikipedia.org/wiki/ASEM), [APEC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), [WTO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), [Tổ chức quốc tế Pháp ngữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1p_ng%E1%BB%AF), [Phong trào không liên kết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_kh%C3%B4ng_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt)và nhiều tổ chức quốc tế, khu vực khác ... Kể từ năm 2000 Việt Nam là một trong những nước có mức tăng trưởng kinh tế nhanh nhất thế giới, [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-10) và theo [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-BBC2004-9) [Citigroup](http://vi.wikipedia.org/wiki/Citigroup), mức tăng trưởng cao này sẽ còn tiếp tục phát triển. Theo [BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC), năm [2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004), Việt Nam đứng thứ 11 trong các nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất trên thế giới. , tuy nhiên tốc độ tăng trưởng chậm lại trong một số năm sau, năm 2013 tăng trưởng 5,42%, xếp thứ 6 trong 11 nước khu vực [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-11) [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Việc đổi mới kinh tế thành công đã dẫn đường cho Việt Nam trở thành thành viên của [Tổ chức Thương mại Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)vào năm 2007.
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn gặp phải nhiều vấn đề như tỷ lệ
[lạm phát](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t)cao, [bất bình đẳng về thu nhập](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A5t_b%C3%ACnh_%C4%91%E1%BA%B3ng_kinh_t%E1%BA%BF)cao, dịch vụ chăm sóc sức khỏe kém và tình trạng bất bình đẳng [giới tính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh)còn nhiều. [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-12) [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-CIA_GINI_data_2008-13) [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-sciencedirect.com-14) [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-jstor.org-15) [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-ideas.repec.org-16)
## Mục lục
[1 Lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Địa lý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [3 Nhân khẩu học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u_h.E1.BB.8Dc) [4 Văn hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#V.C4.83n_h.C3.B3a) [5 Phân cấp hành chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Ph.C3.A2n_c.E1.BA.A5p_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [6 Chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [7 Quan hệ đối ngoại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Quan_h.E1.BB.87_.C4.91.E1.BB.91i_ngo.E1.BA.A1i) [8 Kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Kinh_t.E1.BA.BF) [9 Xã hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#X.C3.A3_h.E1.BB.99i) [10 Các ngày lễ chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#C.C3.A1c_ng.C3.A0y_l.E1.BB.85_ch.C3.ADnh) [11 Xếp hạng quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#X.E1.BA.BFp_h.E1.BA.A1ng_qu.E1.BB.91c_t.E1.BA.BF) [12 Chú thích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [13 Tài liệu tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#T.C3.A0i_li.E1.BB.87u_tham_kh.E1.BA.A3o) [14 Xem thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Xem_th.C3.AAm) [15 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử
[Hồng Bàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_B%C3%A0ng), cách đây hơn 4000 năm các tộc người Việt cổ ( [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-17) [Bách Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1ch_Vi%E1%BB%87t)) đã xây dựng nên nhà nước [Xích Quỷ](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%ADch_Qu%E1%BB%B7)có lãnh thổ rộng lớn tại khu vực ngày nay là miền nam [sông Dương Tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Giang)( [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)). Tới thế kỷ 7 trước công nguyên (TCN), người [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-18) [Lạc Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t), một trong những nhóm tộc Việt ở phía nam đã lập nên nhà nước [Văn Lang](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Lang)tại khu vực mà ngày nay là [miền Bắc Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), và kế tiếp là nhà nước [Âu Lạc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82u_L%E1%BA%A1c)vào giữa thế kỷ 3 trước công nguyên [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-19)
Bắt đầu từ thế kỷ 2 TCN, người Việt ở đây bị các triều đại phong kiến
[Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)cai trị trong [hơn 1000 năm](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_thu%E1%BB%99c). Sau nhiều lần khởi nghĩa không thành của [Bà Triệu](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0_Tri%E1%BB%87u), [Mai Thúc Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mai_H%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BA%BF),...hoặc chỉ giành độc lập ngắn của [Hai Bà Trưng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hai_B%C3%A0_Tr%C6%B0ng), [Lý Bí](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Nam_%C4%90%E1%BA%BF)... đến năm 905 [Khúc Thừa Dụ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%BAc_Th%E1%BB%ABa_D%E1%BB%A5)đã giành quyền tự chủ cho người Việt, và Việt Nam chính thức giành được độc lập lâu dài sau [trận chiến lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng_%28938%29)trên [sông Bạch Đằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng)do [Ngô Quyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_Quy%E1%BB%81n)chỉ huy trước đoàn quân [Nam Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_H%C3%A1n)năm 938.
Sau khi giành được độc lập, từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 14
[dân tộc Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Vi%E1%BB%87t_Nam)đã xây dựng đất nước trên cơ sở [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o), tổ chức chính quyền tương tự thể chế chính trị của các triều đại [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), ảnh hưởng của [Nho giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o)dần tăng lên từ thế kỷ 15. Trong suốt thời kỳ phong kiến, những lần chống lại sự xâm lược bởi các triều đại phương Bắc của [người Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A1n), [Mông Cổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), [Mãn Thanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh)và với những lần xâm chiếm mở rộng lãnh thổ dần xuống phía nam nơi [người Chăm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m), [người Khmer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer)sinh sống, Việt Nam có ranh giới địa lý gần như hiện nay vào năm [1757](http://vi.wikipedia.org/wiki/1757)
Đến giữa thế kỷ 19, cùng với các nước ở
[Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), Việt Nam trở thành [thuộc địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba)của [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). Trong [Thế chiến thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), [phát xít Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)chiếm Việt Nam và toàn thể Đông Dương, ngay sau khi hay tin đế quốc Nhật đầu hàng quân [Đồng Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), [Việt Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)đã giành lại chính quyền từ tay [Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n). Ngày [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9)năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945), [Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)đọc [Tuyên ngôn Độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29)thành lập nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), nhà nước tự chủ đầu tiên của nước Việt Nam hiện đại.
Sau
[Thế chiến thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), người Pháp muốn chiếm lại thuộc địa Đông Dương nhưng vấp phải sự phản kháng quyết liệt của người Việt Nam do lực lượng [Việt Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)lãnh đạo. Sau chiến thắng của Việt Minh tại chiến trường [Điện Biên Phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7)ngày [7 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_5)năm [1954](http://vi.wikipedia.org/wiki/1954), Pháp buộc phải rút khỏi Đông Dương. [Hiệp định Genève](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954)được ký kết đã chấm dứt ách đô hộ gần một trăm năm của thực dân Pháp tại Việt Nam, đồng thời chia nước Việt Nam thành hai vùng tập kết quân sự cho [Quân Đội Nhân Dân Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)ở phía bắc và quân đội [Liên Hiệp Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p)ở phía nam, lấy [vĩ tuyến 17](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%A9_tuy%E1%BA%BFn_17_B%E1%BA%AFc)làm ranh giới, dự kiến sau hai năm sẽ tiến hành tổng tuyển cử cả nước.
Tuy nhiên, vì nhiều tác nhân bên ngoài, đặc biệt là sự can thiệp chính trị của
[Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)và sự bác bỏ tổng tuyển cử toàn quốc của [chính quyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) [Ngô Đình Diệm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m)nên trong hoàn cảnh lịch sử đó, hiệp định Genève đã không được thực thi. Chính thể [Việt Nam Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), thành lập ở [miền Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_Nam_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), được [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)hậu thuẫn và được công nhận bởi nhiều quốc gia thân [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), với một chính quyền nằm trong tay những người không tham gia chiến tranh chống xâm lược hoặc thậm chí đã từng cộng tác với [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p). Tại [miền Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)theo mô hình [xã hội chủ nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a), dưới sự lãnh đạo của [Đảng Lao Động Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)được [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)hậu thuẫn và được các nước trong [khối xã hội chủ nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a)khác công nhận và giúp đỡ.
Năm 1960,
[Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)được thành lập từ những người [kháng chiến chống Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)cũ, xung đột ở miền Nam Việt Nam dẫn đến một cuộc chiến tranh kéo dài suốt gần hai thập kỷ. Năm [1964](http://vi.wikipedia.org/wiki/1964), Hoa Kỳ chính thức can thiệp quân sự, đưa quân Mỹ vào chiến đấu trực tiếp tại chiến trường Nam Việt Nam và thực hiện các đợt ném [bom](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bom)vào miền Bắc Việt Nam, đặc biệt có sử dụng [máy bay](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay) [B-52](http://vi.wikipedia.org/wiki/Boeing_B-52_Stratofortress)vào năm [1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/1972). Đến tháng 1 năm [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973), sau những tổn thất vượt ngưỡng chịu đựng trên chiến trường Việt Nam, cùng với những khó khăn trên chính trường Mỹ cộng với tác động của phong trào phản chiến trong nước và trên [thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), Hoa Kỳ ký [Hiệp định Paris](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_1973), và rút quân khỏi Việt Nam. [Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)kết thúc vào ngày [30 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_4)năm [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975)khi chính quyền tổng thống [Dương Văn Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_V%C4%83n_Minh)của Việt Nam Cộng Hòa đầu hàng trước lực lượng [Quân Giải phóng Miền Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam)tiến vào Sài Gòn.
Năm
[1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976), nước Việt Nam thống nhất đổi quốc hiệu thành nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam; [Sài Gòn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)- [Chợ Lớn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A3_L%E1%BB%9Bn)đổi tên thành [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Sau chiến tranh, do hậu quả chiến tranh lâu dài, sự cấm vận của Hoa Kỳ, và nhiều chính sách sai lầm đã đưa Việt Nam vào các khủng hoảng trầm trọng về kinh tế và xã hội trong gần 10 năm. [Đại hội Đảng lần VI](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_VI)năm [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)chấp thuận [chính sách Đổi mới](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi)theo đó cải tổ bộ máy nhà nước, và chuyển đổi nền kinh tế theo hướng kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội. Giữa [thập niên 1990](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990), Việt Nam bắt đầu hội nhập vào cộng đồng quốc tế. Năm [1995](http://vi.wikipedia.org/wiki/1995), Việt Nam gia nhập khối [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), sau khi bình thường hóa quan hệ với [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)một năm trước đó. Hiện nay, Việt Nam là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như [Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [Cộng đồng Pháp ngữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1p_ng%E1%BB%AF), [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [APEC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Ngày 11 tháng 1 năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của [Tổ chức Thương mại Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)(WTO) sau 11 năm đàm phán. Vào ngày 16 tháng 10 năm 2007 Việt Nam đã được bầu làm một trong các thành viên không thường trực của [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-20) [Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)cho nhiệm kỳ 2008-2009.
## Địa lý
[bán đảo Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), thuộc vùng [đông nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) [châu Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81). Lãnh thổ Việt Nam chạy dọc bờ biển phía đông của bán đảo này. Việt Nam có biên giới đất liền với [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)(1.281 [km](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t)), [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o)(2.130 km) và [Campuchia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia)(1.228 km) và bờ biển dài 3.444 km tiếp giáp với [vịnh Bắc Bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99), [biển Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng)và [vịnh Thái Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan).
Việt Nam có diện tích 331.212 km², bao gồm khoảng 327.480 km² đất liền và hơn 4.200 km² biển
[nội thủy](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_th%E1%BB%A7y), với hơn 2.800 hòn đảo, [bãi đá ngầm](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81m_ti%C3%AAu)lớn nhỏ, gần và xa bờ, bao gồm cả [Trường Sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Sa)và [Hoàng Sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Sa)mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền, có [vùng nội thủy](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_th%E1%BB%A7y), [lãnh hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3nh_h%E1%BA%A3i), [vùng đặc quyền kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_%C4%91%E1%BA%B7c_quy%E1%BB%81n_kinh_t%E1%BA%BF)và [thềm lục địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%81m_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba)được Chính phủ Việt Nam xác định gần gấp ba lần diện tích đất liền khoảng trên [1 triệu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%87u)km².
Địa hình Việt Nam rất đa dạng theo các vùng tự nhiên như vùng
[tây bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [đông bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_%C4%90%C3%B4ng_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [Tây Nguyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn)có những đồi và những núi đầy rừng, trong khi đất phẳng che phủ khoảng ít hơn 20%. Núi rừng chiếm độ 40%, đồi 40%, và [độ che phủ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99_che_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1)khoảng 75%. Các vùng đồng bằng như [đồng bằng sông Hồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), [đồng bằng sông Cửu Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long)và các vùng [duyên hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%9D_bi%E1%BB%83n)ven biển như [Bắc Trung Bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Trung_B%E1%BB%99_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)và [Nam Trung Bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Trung_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam). Nhìn tổng thể Việt Nam gồm ba miền với miền Bắc có cao nguyên và vùng châu thổ [sông Hồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng), miền Trung là phần đất thấp ven biển, những cao nguyên theo [dãy Trường Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n), và miền Nam là vùng châu thổ [Cửu Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long). Điểm cao nhất Việt Nam là 3.143 [mét](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9t), tại đỉnh [Phan Xi Păng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Xi_P%C4%83ng), thuộc [dãy núi Hoàng Liên Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Ho%C3%A0ng_Li%C3%AAn_S%C6%A1n). Diện tích [đất canh tác](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A5t_n%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p)chiếm 17% tổng diện tích đất Việt Nam.
Việt Nam có khí hậu
[nhiệt đới xavan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_xavan)ở miền Nam với hai mùa ( [mùa mưa](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_m%C6%B0a), từ giữa [tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m)đến giữa [tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn), và [mùa khô](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_kh%C3%B4), từ giữa [tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di)đến giữa [tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0)) và khí hậu [cận nhiệt đới ẩm](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%ADn_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi)ở miền Bắc với bốn mùa rõ rệt ( [mùa xuân](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n), [mùa hè](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1), [mùa thu](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_thu)và [mùa đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng)), còn miền trung có đặc điểm của [khí hậu nhiệt đới gió mùa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi_gi%C3%B3_m%C3%B9a). Do nằm dọc theo bờ biển, khí hậu Việt Nam được điều hòa một phần bởi các dòng biển và mang nhiều yếu tố khí hậu biển. [Độ ẩm tương đối](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99_%E1%BA%A9m_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%91i)trung bình là 84% suốt năm. Hằng năm, lượng mưa từ 1.200 đến 3.000 mm,số giờ nắng khoảng 1.500 đến 3.000 giờ/năm và [nhiệt độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99)từ 5 °C đến 37 °C. Hàng năm, Việt Nam luôn phải phòng chống [bão](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A3o)và [lụt lội](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5t)với 5 đến 10 cơn bão/năm.
Về tài nguyên đất, Việt Nam có
[rừng](http://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng)tự nhiên và nhiều mỏ [khoáng sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kho%C3%A1ng_s%E1%BA%A3n)trên đất liền với [phốt phát](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%91t_ph%C3%A1t), [than đá](http://vi.wikipedia.org/wiki/Than_%C4%91%C3%A1), [măng gan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mangan), [bô xít](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B4_x%C3%ADt), [chrômát](http://en.wikipedia.org/wiki/Chromate_and_dichromate),... Về tài nguyên biển có [dầu mỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F), [khí tự nhiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn), quặng khoáng sản ngoài khơi. Với hệ thống [sông](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng)dốc đổ từ các cao nguyên phía tây, Việt Nam có nhiều tiềm năng về phát triển [thủy điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n).
## Nhân khẩu học
|
|Lịch sử phát triển dân số
|
||
|
|
|[1996](http://vi.wikipedia.org/wiki/1996) [1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/1997) [1998](http://vi.wikipedia.org/wiki/1998) [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999) [2000](http://vi.wikipedia.org/wiki/2000) [2001](http://vi.wikipedia.org/wiki/2001) [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002) [2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003) [2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004) [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005) [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006) [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007) [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008) [2009](http://vi.wikipedia.org/wiki/2009) [2010](http://vi.wikipedia.org/wiki/2010) [2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/2011) [2012](http://vi.wikipedia.org/wiki/2012) [Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t)(còn gọi là người Kinh) chiếm gần 86%, tập trung ở những miền [châu thổ](http://vi.wiktionary.org/wiki/ch%C3%A2u_th%E1%BB%95)và [đồng bằng](http://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%91%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng)ven biển. Những dân tộc thiểu số, trừ người [Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [người Chăm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m)và [người Khmer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer)phần lớn đều tập trung ở các vùng miền núi và cao nguyên. Trong số các sắc dân thiểu số, đông dân nhất là các dân tộc [Tày](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0y), [Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i), [Mường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C6%B0%E1%BB%9Dng), [Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa), [Khmer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer), [Nùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_N%C3%B9ng)..., mỗi dân tộc có dân số khoảng một triệu người. Các dân tộc [Brâu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Br%C3%A2u), [Rơ Măm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_R%C6%A1_M%C4%83m), [Ơ Đu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C6%A0_%C4%90u)có số dân ít nhất, với khoảng vài trăm cho mỗi nhóm. Có một số dân tộc thiểu số đã định cư trên lãnh thổ Việt Nam từ rất lâu đời, nhưng cũng có các dân tộc chỉ mới di cư vào Việt Nam trong vài trăm năm trở lại đây như người Hoa ở miền Nam. Trong số các dân tộc này, [người Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)và [người Ngái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ng%C3%A1i)là hai dân tộc duy nhất có dân số giảm trong giai đoạn 1999-2009. Việt Nam là một nước đông dân, tuy diện tích đứng hạng 65 nhưng lại xếp thứ 13 trên thế giới về dân số. [ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Theo điều tra của
[Tổng cục thống kê (Việt Nam)](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2009, trên toàn Việt Nam có 85.846.997 người, quy mô phân bố ở các vùng kinh tế - xã hội, trong đó đông dân nhất là vùng [đồng bằng sông Hồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng)với khoảng 19,5 triệu người, kế tiếp là vùng [bắc Trung bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Trung_B%E1%BB%99_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)và [duyên hải nam Trung bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Trung_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam)với khoảng 18,8 triệu người, thứ ba là vùng [đồng bằng sông Cửu Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long)với khoảng 17,1 triệu người. Vùng ít dân nhất là [Tây Nguyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn)với khoảng 5,1 triệu người. Theo số liệu ước tính của [The World Factbook](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook)do [CIA](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29)công bố thì vào tháng 7 năm 2011, dân số Việt Nam là 90.549.390 người, đứng thứ 14 trên thế giới ( [Ethiopia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ethiopia)vượt lên vị trí 13). [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-IndexMundi2011-3)
Cũng theo cuộc điều tra thì Việt Nam có khoảng 25,4 triệu người, tương ứng với 29,6% sống ở khu vực
[thành thị](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B)và khoảng 60,4 triệu người cư trú ở khu vực [nông thôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_th%C3%B4n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Về tỷ số giới tính trung bình hiện nay là 98 nam/100 nữ, trong đó vùng cao nhất là Tây Nguyên với 102 nam/100 nữ và vùng thấp nhất là Đông Nam Bộ với 95 nam/100 nữ [[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-22)
## Văn hóa
Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên tất cả các khía cạnh,
[người Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t)cùng cộng đồng 53 dân tộc anh em có những [phong tục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_t%E1%BB%A5c)đúng đắn, tốt đẹp từ lâu đời, có những [lễ hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i)nhiều ý nghĩa sinh hoạt cộng đồng, những niềm tin bền vững trong [tín ngưỡng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng), sự khoan dung trong tư tưởng giáo lý khác nhau của [tôn giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o), tính cặn kẽ và ẩn dụ trong giao tiếp truyền đạt của [ngôn ngữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF), từ truyền thống đến hiện đại của [văn học](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc), [nghệ thuật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_thu%E1%BA%ADt).
Sự khác biệt về cấu trúc địa hình, khí hậu và phân bố dân tộc, dân cư đã tạo ra những vùng văn hoá có những nét đặc trưng riêng tại Việt Nam. Từ cái nôi của văn hóa Việt Nam ở
[đồng bằng sông Hồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng)của [người Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t)chủ đạo với nền văn hóa làng xã và văn minh lúa nước, đến những sắc thái văn hóa các dân tộc miền núi tại [tây bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)và [đông bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_%C4%90%C3%B4ng_B%E1%BA%AFc_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). Từ các vùng đất biên viễn của Việt Nam thời dựng nước ở [Bắc Trung bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Trung_B%E1%BB%99_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)đến sự pha trộn với văn hóa [Chăm Pa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C4%83m_Pa)của [người Chăm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C4%83m)ở [Nam Trung Bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Trung_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam). Từ những vùng đất mới ở [Nam Bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam)với sự kết hợp văn hóa các tộc [người Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [người Khmer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer)đến sự đa dạng trong văn hóa và tộc người ở [Tây Nguyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn).
Với một lịch sử có từ hàng nghìn năm của người Việt cùng với những hội tụ về sau của các dân tộc khác, từ văn hóa bản địa của người Việt cổ từ thời
[Hồng Bàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_B%C3%A0ng)đến những ảnh hưởng từ bên ngoài trong trong hàng nghìn năm nay. Với những ảnh hưởng từ xa xưa của [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)và [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)đến những ảnh hưởng của [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)từ thế kỷ 19, [phương Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u)trong thế kỷ 20 và [toàn cầu hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/To%C3%A0n_c%E1%BA%A7u_h%C3%B3a)từ thế kỷ 21. Việt Nam đã có những thay đổi về văn hóa theo các thời kỳ lịch sử, có những khía cạnh mất đi nhưng cũng có những khía cạnh văn hóa khác bổ sung vào nền văn hóa Việt Nam hiện đại.
## Phân cấp hành chính
|
|
Việt Nam được chia ra 58
[tỉnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)và 5 [thành phố trực thuộc trung ương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_tr%E1%BB%B1c_thu%E1%BB%99c_trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)(*) với thủ đô là [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). 63 đơn vị hành chính cấp trung ương của Việt Nam lần lượt (sắp xếp theo bảng chữ cái): [quận](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%ADn), [huyện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Huy%E1%BB%87n), [thị xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8B_x%C3%A3_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)và [thành phố](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91)trực thuộc tỉnh. Tính đến năm 2011, Việt Nam có 698 đơn vị cấp quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh [phường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%E1%BB%9Dng), [xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3), [thị trấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29).
Dưới cấp phường/xã/thị trấn là các khu vực với các tên gọi khác nhau ở các vùng miền như
[khu phố](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ph%E1%BB%91), [tổ dân phố](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95_d%C3%A2n_ph%E1%BB%91&action=edit&redlink=1), [làng](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0ng), [thôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4n), [ấp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4n), [khóm](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%A9a), [buôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bu%C3%B4n), [bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3n), [xóm](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%B3m).
## Chính trị
[chế độ xã hội chủ nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a). Hệ thống chính trị đã thực hiện theo cơ chế chỉ có duy nhất một [đảng chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_ph%C3%A1i_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B)là [Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)lãnh đạo, với tôn chỉ là: Đảng lãnh đạo, [Nhà nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc)quản lý và nhân dân làm chủ thông qua cơ quan quyền lực là [Quốc hội Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam). Trên thực tế cho đến nay (2010) các đại biểu là đảng viên trong Quốc hội có tỉ lệ từ 90% trở lên , những người đứng đầu Chính phủ, các Bộ và Quốc hội cũng như các cơ quan tư pháp đều là đảng viên kỳ cựu và được [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-23) [Ban Chấp hành Trung ương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng)hoặc [Bộ chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)Đảng Cộng sản Việt Nam đề cử. [Hiến pháp 1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Vi%E1%BB%87t_Nam). Người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam là một **Tổng bí thư**nắm giữ chức vụ tối cao, quyền hạn rất lớn vì đây là đảng duy nhất hợp lệ cùng với quốc hội, chính phủ nắm quyền lập pháp, hành pháp. Tổng bí thư hiện nay tại đại hội XI (2011) là ông [Nguyễn Phú Trọng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BA_Tr%E1%BB%8Dng). [Quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam), theo [hiến pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Vi%E1%BB%87t_Nam)là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền [lập hiến](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1)và [lập pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p). Nhiệm vụ của Quốc hội là giám sát, quyết định những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại, các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, những nguyên tắc chủ yếu của bộ máy Nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động của công dân. Trên 90% đại biểu quốc hội là Đảng viên Đảng CSVN nên quốc hội không có độc lập từ đảng, tuân thủ gần tuyệt đối các quy định của Đảng. Nhiệm kỳ Quốc hội là 5 năm. **Chủ tịch Quốc hội**được [Quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i)bầu do đề cử của [Ban Chấp hành Trung ương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Chủ tịch Quốc hội hiện nay (2011) là ông [Nguyễn Sinh Hùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_H%C3%B9ng). **Chủ tịch nước**, theo hiến pháp là người đứng đầu Nhà nước, nguyên thủ quốc gia nước CHXHCN Việt Nam được Quốc hội bầu do Chủ tịch Quốc hội giới thiệu từ đề cử của [Ban Chấp hành Trung ương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Chủ tịch nước có 12 quyền hạn theo Hiến pháp trong đó quan trọng nhất là: công bố hiến pháp, luật, pháp lệnh. Thống lĩnh các lực lượng vũ trang nhân dân và giữ chức Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninh. Đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm [Phó Chủ tịch nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam), Thủ tướng, Chánh án Tòa án tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát tối cao. Chủ tịch nước thay mặt Nhà nước về đối nội và đối ngoại, là chức vụ cao nhất trên danh nghĩa của Việt Nam nhưng thường không giữ kiêm chức Tổng bí thư Đảng (có trường hợp giữ kiêm) nên thường chỉ là một ủy viên BCHTƯ Đảng cấp dưới của Tổng bí thư, ngoài ra trên thực tế chủ tịch nước chỉ đóng vai trò nghi lễ còn Thủ tướng chính phủ mới nắm quyền hành thực sự và lớn hơn . Nhiệm kỳ của Chủ tịch nước là 5 năm. Không có quy định giới hạn số nhiệm kỳ được làm Chủ tịch nước. Chủ tịch nước hiện nay (2011) là ông [Trương Tấn Sang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_T%E1%BA%A5n_Sang). [Chính phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam), theo hiến pháp là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Chính phủ chịu sự giám sát và thực hiện chế độ báo cáo công tác trước Quốc hội, [Ủy ban Thường vụ Quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A6y_ban_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_v%E1%BB%A5_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i)và Chủ tịch nước. Nhiệm kỳ Chính phủ là 5 năm. Chính phủ gồm có **Thủ tướng**, các [Phó Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), các [Bộ trưởng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)và Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ. Đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng Chính phủ do Chủ tịch nước giới thiệu từ đề cử của [Ban Chấp hành Trung ương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)để Quốc hội bầu. Không có quy định giới hạn số nhiệm kỳ được làm Thủ tướng Chính phủ. [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam)Chính phủ hiện nay (2010) là ông [Nguyễn Tấn Dũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5n_D%C5%A9ng).
Các
[Phó Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng)do Thủ tướng đề nghị Quốc hội phê chuẩn, là người giúp việc cho Thủ tướng và được Thủ tướng ủy nhiệm khi Thủ tướng vắng mặt. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ do Thủ tướng đề nghị Quốc hội phê chuẩn, đảm nhiệm chức năng quản lý Nhà nước đối với ngành hoặc lĩnh vực công tác được giao. Việc tổ chức nhân sự cấp cao này đều thông qua [Bộ Chính trị](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)và các viên chức này đều do Bộ Chính trị quản lý. Các Thứ trưởng và chức vụ tương đương do Thủ tướng bổ nhiệm, nhưng [Ban Bí thư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_B%C3%AD_th%C6%B0_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)thông qua và quản lý. [Chính phủ Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam)có 18 bộ và 4 cơ quan ngang bộ. Ngoài ra chính phủ còn quản lý 5 cơ quan hành chính và 3 cơ quan truyền thông trực thuộc là [Thông tấn xã Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4ng_t%E1%BA%A5n_x%C3%A3_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Đài Truyền hình Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh_Vi%E1%BB%87t_Nam), [Đài Tiếng nói Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Ti%E1%BA%BFng_n%C3%B3i_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tòa án Nhân dân Tối cao](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B2a_%C3%A1n_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_T%E1%BB%91i_cao_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)là cơ quan xét xử cao nhất của Việt Nam. Chánh án Tối cao là người đứng đầu Tòa án Nhân dân Tối cao. Chánh án Tối cao hiện nay là ông [Trương Hòa Bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_H%C3%B2a_B%C3%ACnh).
## Quan hệ đối ngoạiTheo các văn kiện của
[Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_X)của Đảng Cộng sản Việt Nam: Đảng Cộng sản và Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam chủ trương thực hiện đường lối [đối ngoại](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%91i_ngo%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)độc lập, tự chủ, rộng mở, [đa dạng hóa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90a_d%E1%BA%A1ng_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1), [đa phương hóa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90a_ph%C6%B0%C6%A1ng_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1) [quan hệ quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quan_h%E1%BB%87_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), chủ động hội nhập quốc tế với phương châm "Việt Nam sẵn sàng là bạn và là đối tác tin cậy của tất cả các nước trong [cộng đồng thế giới](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1)phấn đấu vì [hòa bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_b%C3%ACnh), [độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp)và [phát triển](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1)".
Từ sau thời kỳ
[đổi mới](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi), Việt Nam chính thức bình thường hóa quan hệ với [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)vào năm [1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/1992)và với [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)vào năm [1995](http://vi.wikipedia.org/wiki/1995), gia nhập khối [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)năm 1995
Hiện nay, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 171 quốc gia
thuộc tất cả các châu lục (Châu Á - Thái Bình Dương: 33, Châu Âu: 46, Châu Mĩ: 28, Châu Phi: 47, Trung Đông: 16), bao gồm tất cả các nước và trung tâm chính trị lớn của thế giới. Việt Nam cũng là thành viên của 63 tổ chức quốc tế và có quan hệ với hơn 500 tổ chức phi chính phủ. Đồng thời, Việt Nam đã có quan hệ thương mại với 165 nước và vùng lãnh thổ. Trong tổ chức [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-24) [Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), Việt Nam đóng vai trò là ủy viên [ECOSOC](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Kinh_t%E1%BA%BF_v%C3%A0_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), ủy viên Hội đồng chấp hành [UNDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [UNFPA](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=UNFPA&action=edit&redlink=1)và [UPU](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%C6%B0u_ch%C3%ADnh_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF).
Vai trò đối ngoại của Việt Nam trong đời sống chính trị quốc tế đã được thể hiện thông qua việc tổ chức thành công nhiều hội nghị quốc tế tại thủ đô Hà Nội
Năm
[1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/1997), tổ chức hội nghị Thượng đỉnh [Cộng đồng Pháp ngữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1p_ng%E1%BB%AF)
Năm
[1998](http://vi.wikipedia.org/wiki/1998), tổ chức hội nghị cấp cao [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)
Năm
[2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003), tổ chức hội thảo quốc tế về hợp tác và phát triển Việt Nam và [châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi)
Năm
[2004](http://vi.wikipedia.org/wiki/2004), tổ chức Hội nghị cấp cao [ASEM](http://vi.wikipedia.org/wiki/ASEM)vào tháng 10
Năm
[2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006), tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh [APEC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)vào tháng 11.
Từ ngày
[11 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_1)năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của [Tổ chức Thương mại Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)(WTO). Đây là một bước ngoặt lớn trong tiến trình hội nhập với nền kinh tế quốc tế.
Ngày
[16 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_10)năm 2007, tại cuộc bỏ phiếu diễn ra ở phiên họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở [New York](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), Việt Nam chính thức được bầu làm thành viên không thường trực [Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)nhiệm kỳ 2008-2009.
Ngày
[1 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_1)năm [2010](http://vi.wikipedia.org/wiki/2010), Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch [ASEAN](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)và trong năm đó đã tổ chức nhiều cuộc họp lớn của khu vực.
## Kinh tế
[nông nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p). Trước năm 1986, Việt Nam là một quốc gia có nền [kinh tế kế hoạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_k%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch)tương tự nền kinh tế của [các nước xã hội chủ nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a). Chính sách [Đổi Mới](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi)năm [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)thiết lập mô hình kinh tế mà Việt Nam gọi là " [Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a)". Các thành phần kinh tế được mở rộng nhưng các ngành kinh tế then chốt vẫn dưới sự điều hành của Nhà nước. Sau năm 1986, kinh tế Việt Nam đã có những bước phát triển to lớn và đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình khoảng 9% hàng năm từ [1993](http://vi.wikipedia.org/wiki/1993)đến [1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/1997), đặc biệt là sau khi Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận với Việt Nam năm 1994. Tăng trưởng [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)8,5% vào năm [1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/1997)đã giảm xuống 4% vào năm [1998](http://vi.wikipedia.org/wiki/1998)do ảnh hưởng của sự kiện [khủng hoảng kinh tế Á châu năm 1997](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_ch%C3%A2u_%C3%81_1997), và tăng lên đến 4,8% năm [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999). Tăng trưởng [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)tăng lên từ 6% đến 7% giữa những năm [2000](http://vi.wikipedia.org/wiki/2000)- [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002)trong khi tình hình kinh tế thế giới đang trì trệ. Hiện nay, giới [lãnh đạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o)Việt Nam tiếp tục các nỗ lực tự do hóa nền kinh tế và thi hành các chính sách cải cách, xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết để đổi mới kinh tế và tạo ra các ngành công nghiệp xuất khẩu có tính cạnh tranh hơn.
Mặc dù có tốc độ phát triển kinh tế cao trong một thời gian dài nhưng do tình trạng
[tham nhũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng)không được cải thiện và luôn bị xếp hạng ở mức độ cao của thế giới [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-25) cộng với các khó khăn về vốn, đào tạo lao động, đất đai, cải cách hành chính, cơ sở hạ tầng gây ra cho việc kinh doanh với hàng chục ngàn thủ tục từ 20 năm trước đang tồn tại và không phù hợp với nền kinh tế thị trường nên với con số cam kết đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) cao kỷ lục 61 tỉ USD năm 2008 chưa nói lên được mức độ tin tưởng của các nhà đầu tư quốc tế đối với Việt Nam và Việt Nam đang bị các nước trong khu vực bỏ lại khá xa. Theo thống kê năm 2011 của [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-26) [Ngân hàng Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [WB](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)thì [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)đầu người của Việt Nam là 3.435 USD, bằng 3/4 so với Indonesia, 40% so với Thái Lan và chỉ bằng 1/18 so với Singapore [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-27)
Ngày
[7 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_11)năm 2006, Việt Nam được phép gia nhập [Tổ chức Thương mại Thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)(WTO) sau khi đã kết thúc đàm phán song phương với tất cả các nước có yêu cầu (trong đó có những nền kinh tế lớn như [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Liên minh châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u)( [EU](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u)), [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)). Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức WTO ngày [11 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_1)năm [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007).
Ngày 3 tháng 4 năm 2013, tại một hội thảo tại Hà Nội, các chuyên gia kinh tế của Việt Nam đã nhận định nền kinh tế Việt Nam đi xuống sau 5 năm gia nhập WTO. Cụ thể, trong giai đoạn 2007-2011, chỉ có 1 năm (2008) Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDP trên 8%. Tuy xuất khẩu tăng 2,4 lần lên 96,9 tỷ USD trong giai đoạn này nhưng mức tăng trưởng lại thấp hơn 5 năm trước khi gia nhập WTO. Đa phần tỷ trọng xuất khẩu là do khối doanh nghiệp FDI, chiếm khoảng 60%, mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu là nông - lâm sản, và khoáng sản thô. Sau hội nhập, tỷ trọng nhập siêu cũng tăng mạnh, 18 tỷ USD vào năm 2008. Kinh tế Việt Nam cũng đã bị ảnh hưởng bởi giai đoạn khủng hoảng kinh tế từ 2007-2008 đến nay. Đến năm 2013, sau 7 năm hội nhập, tình hình kinh tế Việt Nam tiếp tục đối mặt với nhiều áp lực, từ nợ xấu đến lạm phát, tín dụng tăng trưởng thấp.
[[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-28)
Về địa lý kinh tế, chính phủ Việt Nam phân chia và quy hoạch thành
[các vùng kinh tế-xã hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_v%C3%B9ng_kinh_t%E1%BA%BF_Vi%E1%BB%87t_Nam)và các vùng kinh tế trọng điểm ở miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
|
|![]()
|Một số dữ liệu 10 năm gần đây (2000-2010) - Nguồn: TCTK
|
|Năm||2000||2001||2002||2003||2004||2005||2006||2007||2008||2009||2010|
|Tổng sản phẩm quốc nội GDP
|
(
tính theo tỷ USD, làm tròn) |31||32||35||39||45||52||60||70||89||91||101|
|GDP/đầu người
|
(
tính theo USD) |402||416||441||492||561||642||730||843||1052||1064||1168|
|Tỉ lệ tăng giảm GDP
|
(
tăng giảm % so với năm trước) |6,8||6,9||7,1||7,3||7,8||8,4||8,2||8,5||6,2||5,3||6,7|
|Xuất khẩu
|
(
tính theo tỷ USD, làm tròn) |14||15||16||20||26||32||39||48||62||57||71|
|Nhập khẩu
|
(
tính theo tỷ USD, làm tròn) |15||16||19||25||31||36||44||62||80||69||84|
|Chênh lệch–nhập siêu
|
(
tính theo tỷ USD, làm tròn) |-1||-1||-3||-5||-5||-4||-5||-14||-18||-12||-13|
|Đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI-đăng ký
|
(
tính theo tỷ USD, làm tròn) |2.8||3.1||2.9||3.1||4.5||6.8||12.0||21.3||71.7||23.1||18.6|
|Đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI-thực hiện
|
(
tính theo tỷ USD, làm tròn) |2.4||2.4||2.5||2.6||2.8||3.3||4.1||8.0||11.5||10||11|
|Chênh lệch đăng ký-thực hiện FDI
|
(
tính theo tỷ USD, làm tròn) |-0.4||-0.7||-0.4||-0.5||-1.7||-3.5||-7.9||-13.3||-60.2||-13.1||-7.6|
|Kiều hối
|
(
tính theo tỷ USD, làm tròn) |1.7||1.8||2.1||2.7||3.2||3.8||4.7||5.5||7.2||6.2||8.1|
|Tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng
|
(
tính theo 1000tỷ VNĐ, làm tròn) |220||245||280||333||398||480||596||746||1009||1197||1561|
|Chỉ số giá tiêu dùng CPI
|
(
tăng giảm % so với năm trước) |-0.6||0.8||4.0||3.0||9.5||8.4||6.6||12.6||19.9||6.5||11.7|
|Tăng giảm giá USD
|
(
tăng giảm % so với năm trước) |3.4||3.8||2.1||2.2||0.4||0.9||1.0||-0.3||6.3||10.7||9.6|
|Tăng giảm giá Vàng
|
(
tăng giảm % so với năm trước) |-1.7||5.0||19.4||26.6||11.7||11.3||27.2||27.3||6.8||64.3||30.0|
### Du lịch
[2010](http://vi.wikipedia.org/wiki/2010), có khoảng 5.0 triệu lượt khách quốc tế, đem lại nguồn thu ngoại tệ khoảng 4.4 tỉ USD. [ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Việt Nam có nhiều điểm du lịch đa dạng từ miền Bắc đến miền Nam, từ miền núi tới đồng bằng, bãi biển, đảo. Từ các thắng cảnh thiên nhiên tới các di tích văn hóa lịch sử... Các điểm du lịch miền núi nổi tiếng như
[Sapa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_Pa), [Bà Nà](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0_N%C3%A0), [Đà Lạt](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t). Các điểm du lịch ở đồng bằng như [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Huế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF), [Đà Nẵng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng), [TP.Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)... Các điểm du lịch ở các bãi biển như [Hạ Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_H%E1%BA%A1_Long), [Nha Trang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nha_Trang), [Phan Thiết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Thi%E1%BA%BFt), [Vũng Tàu](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9ng_T%C3%A0u)và các đảo như [Cát Bà](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_C%C3%A1t_B%C3%A0), [Cù lao Chàm](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B9_lao_Ch%C3%A0m), [Côn Đảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4n_%C4%90%E1%BA%A3o), [Phú Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Qu%E1%BB%91c),...
Khẩu hiệu ngành du lịch Việt Nam:
- 2001-2004: Việt Nam - Điểm đến của thiên niên kỷ mới
*Vietnam - A destination for the new mellennium*
- 2004-2005: Hãy đến với Việt Nam
*Welcome to Vietnam*
- 2006-2009: Việt Nam - Vẻ đẹp tiềm ẩn
*Vietnam - The hidden charm*
- 2010-nay: Việt Nam - Sự khác biệt Á Đông
*Vietnam - A Different Orient*
|Khách và khách du lịch quốc tế đến Việt Nam qua 10 năm gần đây (2000-2010) - Nguồn: TCTK
|
|Năm||2000||2001||2002||2003||2004||2005||2006||2007||2008||2009||2010|
|Lượt khách đến Việt Nam (
|triệu người, làm tròn) |2.1||2.3||2.6||2.4||2.9||3.4||3.5||4.2||4.2||3.7||5.0|
|Lượt khách đến Việt Nam du lịch(
|triệu người, làm tròn) |1.1||1.2||1.4||1.2||1.5||2.0||2.0||2.6||2.6||2.2||3.1|
## Xã hội
### Giáo dục
[giáo dục Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Vi%E1%BB%87t_Nam)hiện nay đang cố gắng hội nhập với các nước trong khu vực [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81)và trên Thế giới. Ở Việt Nam có 5 cấp học: [tiểu học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%E1%BB%8Dc), [trung học cơ sở](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_h%E1%BB%8Dc_c%C6%A1_s%E1%BB%9F&action=edit&redlink=1), [trung học phổ thông](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), [đại học](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc)và [sau đại học](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0o_t%E1%BA%A1o_sau_%C4%91%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc). Các trường Đại học chủ yếu tập trung ở hai thành phố lớn là [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)và [TP.Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)
Năm 1988, Bộ Đại học ra Quyết định cho phép thành lập Trung tâm Đại học dân lập Thăng Long (hiện nay là
[Trường Đại học Thăng Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Th%C4%83ng_Long)) như một mô hình giáo dục đại học mới, đánh dấu sự ra đời của trường đại học dân lập đầu tiên tại Việt Nam. Tính đến hiện nay toàn Việt Nam có 81 trường dân lập, tư thục
Về nền giáo dục bậc đại học, hiện nay Việt Nam có tổng số 376 trường đại học, cao đẳng trên cả nước, trong đó
[bộ Giáo dục và Đào tạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_v%C3%A0_%C4%90%C3%A0o_t%E1%BA%A1o_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29)trực tiếp quản lý 54 trường, các Bộ, ngành khác quản lý 116 trường, Các tỉnh, thành phố là cơ quan chủ quản của 125 trường. Tổng số sinh viên bậc đại học hiện nay khoảng 1.700.000 người, số lượng tuyển sinh hằng năm trong những năm gần đây khoảng 500.000 người/kỳ thi. Tuy nhiên đánh giá chung chất lượng đào tạo giáo dục bậc đại học ở Việt Nam còn thấp, chưa tạo được sự đồng hướng giữa người học, người dạy, nhà đầu tư cho giáo dục, người sử dụng lao động và xã hội. Quản lý nhà nước về giáo dục đại học còn nhiều trì trệ là nguyên nhân cơ bản của việc chất lượng giáo dục đại học Việt Nam ngày càng tụt hậu trước đòi hỏi của phát triển đất nước [[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-30)
Từ năm 2000-2007, nhiều học sinh Việt Nam đã đi du học ở các nước phát triển như: Mỹ, Anh, Úc, Pháp, Đức, Nhật... Riêng năm 2007 đã có 39.700 học sinh đi du học
[[31]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-31)
### Y tế
[bệnh viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%87nh_vi%E1%BB%87n), 44 [khu điều dưỡng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khu_%C4%91i%E1%BB%81u_d%C6%B0%E1%BB%A1ng&action=edit&redlink=1) [phục hồi chức năng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BB%A5c_h%E1%BB%93i_ch%E1%BB%A9c_n%C4%83ng&action=edit&redlink=1), 622 [phòng khám đa khoa khu vực](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B2ng_kh%C3%A1m); với tổng số [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-TCTK1-32) [giường bệnh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C6%B0%E1%BB%9Dng_b%E1%BB%87nh&action=edit&redlink=1)khoảng 246.300 giường. Bên cạnh các cơ sở y tế Nhà nước đã bắt đầu hình thành một hệ thống y tế tư nhân bao gồm 19.895 cơ sở hành nghề y, 14.048 cơ sở hành nghề dược, 7.015 cơ sở hành nghề y học cổ truyền, 5 bệnh viện tư có vốn đầu tư nước ngoài đã góp phần làm giảm bớt sự quá tải ở các bệnh viện Nhà nước [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-TCTK2-33) [[34]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-autogenerated2001-34) [ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Mạng lưới y tế cơ sở của Việt Nam hiện nay đã có 80% số
[thôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B4n) [bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3n)có nhân viên y tế hoạt động, 100% số [xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A3)có [trạm y tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A1m_x%C3%A1)trong đó gần 2/3 xã đạt chuẩn quốc gia, tuy nhiên sự phát triển chưa đồng đều ở mỗi cấp, vùng, miền. Việc đổi mới cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính và sự công bằng trong chăm sóc sức khoẻ người dân chưa đảm bảo [[35]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-35)
Về nhân lực trong ngành, Việt Nam hiện có hệ thống các trường đại học Y, Dược phân bổ trên cả nước. Mỗi năm có hàng nghìn
[bác sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1c_s%C4%A9)và [dược sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%E1%BB%A3c_s%C4%A9)đại học tốt nghiệp ra trường. Ngoài ra còn có hệ thống các trường đào tạo kỹ thuật viên trung học y, dược, nha tại các địa phương. Hiện nay số lượng cán bộ nhân viên ngành y tế đã có 250.000 người, trong đó có 47.000 người có trình độ đại học các loại [[34]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-autogenerated2001-34)
Ngành Y Tế hiện tại của Việt Nam đang được nhiều tổ chức quốc tế tài trợ vốn
[ODA](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%97_tr%E1%BB%A3_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%A9c)và vốn [NGO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_phi_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7), tính đến năm 2010 Bộ Y Tế Việt Nam đang quản lý 62 dự án ODA và trên 100 dự án NGO với tổng kinh phí hơn 1 tỷ USD, các dự án được phân bố ở đều khắp các vùng miền [[36]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-36)
Tuy là một ngành thiết yếu đối với đời sống dân chúng, nhận được nhiều sự đầu tư từ ngân sách của nhà nước Việt Nam cũng như các tổ chức nước ngoài, nhưng những năm gần đây bị đánh giá là bị
[tham nhũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng)ở nhiều cấp độ, có tính chất nghiêm trọng, được tìm thấy trong cả 3 lĩnh vực quản lý nhà nước, dịch vụ tại cơ sở y tế và quản lý bảo hiểm y tế [[37]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-37)
### Giao thông
[địa lý Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Vi%E1%BB%87t_Nam), nên các tuyến giao thông nội địa chủ yếu từ [đường bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_giao_th%C3%B4ng), [đường sắt](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_ray), đường [hàng không](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng)đều theo hướng [bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_B%E1%BA%AFc)- [nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam), riêng các tuyến giao thông nội thủy thì chủ yếu theo hướng [đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C4%90%C3%B4ng)- [tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_T%C3%A2y)dựa theo các con sông lớn đều đổ từ hướng tây ra biển.
Việt Nam có hệ thống đường bộ gồm các
[quốc lộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_l%E1%BB%99_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), [tỉnh lộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_l%E1%BB%99), [huyện lộ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_l%E1%BB%99&action=edit&redlink=1)... có tổng chiều dài khoảng 222.000 [km](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t), phần lớn các tuyến đường quốc lộ và tỉnh lộ đều được trải nhựa và bê tông hóa, chỉ có một số ít các tuyến đường huyện lộ tại các tỉnh vùng sâu, vùng xa đang còn là các con đường đất.
Việt Nam có 3.260 km đường bờ biển. Dự kiến quy hoạch chi tiết tuyến đường bộ ven biển Việt Nam trong tương lai là tuyến đường bắt đầu tại cảng Núi Đỏ, Mũi Ngọc (xã Bình Ngọc,
[Móng Cái](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B3ng_C%C3%A1i), Quảng Ninh) tới cửa khẩu Hà Tiên ( [thị xã Hà Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Ti%C3%AAn_%28th%E1%BB%8B_x%C3%A3%29), Kiên Giang) với chiều dài khoảng 3.041 km
Hệ thống đường sắt Việt Nam có tổng chiều dài 2652 km, trong đó tuyến đường chính
[Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)- [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)dài 1726 km được gọi là [Đường sắt Bắc Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%E1%BA%AFt_B%E1%BA%AFc_Nam). Ngoài ra còn có các tuyến đường sắt ngắn từ Hà Nội đi Hải Phòng (hướng đông), Lạng Sơn (hướng bắc), Lào Cai (hướng tây bắc)
Hệ thống đường
[hàng không](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng)Việt Nam gồm các [sân bay](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay)quốc tế có các tuyến bay đi các nước và các sân bay nội địa trải đều ở khắp ba miền, 3 sân bay quốc tế hiện đang khai thác là [Tân Sơn Nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_T%C3%A2n_S%C6%A1n_Nh%E1%BA%A5t)(TP.Hồ Chí Minh), [sân bay Đà Nẵng](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_%C4%90%C3%A0_N%E1%BA%B5ng)(Đà Nẵng) và [Nội Bài](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_N%E1%BB%99i_B%C3%A0i)(Hà Nội), và các sân bay dự kiến khai thác đường bay quốc tế trong thời gian tới là [Cam Ranh](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Cam_Ranh)(Khánh Hòa), [Cát Bi](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_C%C3%A1t_Bi)(Hải Phòng) và [Phú Bài](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Ph%C3%BA_B%C3%A0i)(Thừa Thiên Huế).
Hệ thống đường biển xuất phát từ các cảng biển lớn ở 3 miền như
[cảng Hải Phòng](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_H%E1%BA%A3i_Ph%C3%B2ng), [cảng Cái Lân](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_C%C3%A1i_L%C3%A2n)(miền Bắc), [cảng Tiên Sa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_Ti%C3%AAn_Sa), [cảng Quy Nhơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_Quy_Nh%C6%A1n)(miền Trung) và [cảng Sài Gòn](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_S%C3%A0i_G%C3%B2n), [cảng Thị Vải](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3ng_Th%E1%BB%8B_V%E1%BA%A3i_-_C%C3%A1i_M%C3%A9p)(miền Nam). Các tuyến đường thủy nội địa chủ yếu nằm theo hướng [đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C4%90%C3%B4ng)- [tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_T%C3%A2y)dựa theo các con sông lớn như [sông Đà](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%C3%A0), [sông Hồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BB%93ng)(miền Bắc), [sông Tiền](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Ti%E1%BB%81n), [sông Hậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BA%ADu)(miền tây nam bộ), và [sông Đồng Nai](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_%C4%90%E1%BB%93ng_Nai), [sông Sài Gòn](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_S%C3%A0i_G%C3%B2n)(miền đông nam bộ) chảy theo hướng [bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C6%B0%E1%BB%9Bng_B%E1%BA%AFc)- [nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam).
|Tăng giảm luân chuyển hành khách qua 10 năm gần đây (2000-2010) - Nguồn:TCTK
|
|Năm||2000||2001||2002||2003||2004||2005||2006||2007||2008||2009||2010|
|Đường bộ (
|tăng giảm % so với năm trước) |5.2||4.6||9.4||19.0||12.5||12.7||12.9||13.3||9.8||10.2||12.5|
|Đường sắt (
|tăng giảm % so với năm trước) |17.6||7.1||7.9||10.1||7.6||4.3||-5.0||7.5||-2.1||-9.3||8.1|
|Đường thuỷ (
|tăng giảm % so với năm trước) |1.8||7.3||9.8||-7.4||15.3||7.9||-6.4||-1.2||3.0||5.4||4.1|
|Đường hàng không (
|tăng giảm % so với năm trước) |8.4||39.4||16.2||0.1||31.7||18.8||15.2||14.6||10.0||2.2||30.8|
### Truyền thông
[báo in](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_vi%E1%BA%BFt), [báo nói](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_n%C3%B3i&action=edit&redlink=1), [báo hình](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1)và [báo điện tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AD). Việt Nam hòa mạng [internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/Internet)quốc tế vào năm 1997 và hơn 10 năm nay hàng loạt báo điện tử, trang tin điện tử đã ra đời.
Thống kê đến tháng 7 năm 2010, tại Việt Nam có 706 cơ quan báo chí in, trong đó có 178 báo và 528 tạp chí. Có 67 đài phát thanh - truyền hình, gồm 3 đài phát thanh truyền hình trung ương (VTV, VTC, VOV) và 64 đài phát thanh - truyền hình ở các địa phương. Có 34 báo điện tử, 180 trang tin điện tử của các cơ quan tạp chí, báo, đài và hàng ngàn trang thông tin điện tử.
[[38]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-38)
Tại Việt Nam, tất cả các cơ quan truyền thông, báo chí hoạt động dưới sự quản lý và giám sát của
[Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Th%C3%B4ng_tin_v%C3%A0_Truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29), và dưới sự định hướng của [Ban Tuyên giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Tuy%C3%AAn_gi%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Theo luật pháp Việt Nam, hiện nay chưa cấp phép cho báo chí tư nhân hoạt động.
### Tội phạm và tệ nạn
Các băng nhóm [[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-39) [tội phạm có tổ chức](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%99i_ph%E1%BA%A1m_c%C3%B3_t%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c)như [Năm Cam](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_Cam), [Khánh Trắng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%A1nh_Tr%E1%BA%AFng)... là khá hiếm, quy mô và độ tinh vi cũng còn xa mới sánh được với các tổ chức [Mafia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mafia)quốc tế.
Tuy nhiên, Việt Nam là địa điểm thuận lợi cho những đầu dây tội phạm trong và ngoài nước lộng hành để lợi dụng cho mục đích cá nhân đặc biệt là các đầu dây mại dâm, ma túy.
Việt Nam chịu ảnh hưởng từ những địa danh buôn bán ma túy khét tiếng như [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-a-40) [Tam giác vàng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_gi%C3%A1c_V%C3%A0ng)và [Trăng lưỡi liềm vàng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A1i_li%E1%BB%81m_v%C3%A0ng&action=edit&redlink=1). Theo nhiều nhà quan chức trách nhận xét thì các hoạt động buôn bán ma túy càng ngày càng tinh vi và phức tạp do đó càng phải đề cao cảnh giác và nâng cao tinh thần trách nhiệm chống ma túy của quần chúng và đồng thời đẩy mảnh sự hợp tác phòng chống ma túy quốc tế. Gần đây Việt Nam cũng tham gia các hội nghị quốc tế để bàn thảo về các vấn đề trên như "Hội nghị quốc tế phòng, chống ma túy, khu vực nhóm công tác Viễn Đông" (IDEC FEWG) do Việt Nam chủ trì với sự hợp tác của 19 nước lận cận. Theo thống kê thì tính tới cuối năm 2012, cả nước có ước tính khoảng 170 nghìn người nghiện ma túy. [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-a-40) [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-a-40)
Các tệ nạn phổ biến nhất bao gồm
[cờ bạc](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%9D_b%E1%BA%A1c), [cá độ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1_%C4%91%E1%BB%99&action=edit&redlink=1), sử dụng và buôn bán [ma túy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ma_t%C3%BAy), [mại dâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%A1i_d%C3%A2m)... Do sự phát triển mạnh của quá trình phát triển kinh tế - xã hội khiến cho tình hình tội phạm có xu hướng tăng cao, do đó Chính phủ Việt Nam đã và đang cố gắng hạn chế các loại tệ nạn đảm bảo an ninh, trật tự cho người dân. Việt Nam là một nước rất phổ biến về hoạt động thể dục thể thao trong đó bóng đá là phổ biến có nhiều người tham gia và hâm mộ nhiều nhất, do đó các tệ nạn liên quan đến cá độ trong hoạt động thể thao rơi phần nhiều ở bóng đá. Hiện nay, trong quá trình hội nhập trong nhiều lĩnh vực với thế giới, các cơ quan nhà nước và các tổ chức cá nhân đầu tư cho thể thao Việt Nam vẫn đang cố gắng hoàn thiện tổ chức và quản lí cho bóng đá nói riêng và cả nền thể dục thể thao nước nhà nói chung. [[41]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-41)
### Thể thao
[võ thuật](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_thu%E1%BA%ADt). Trong khi hiện tại thì môn [[42]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-42) [bóng đá](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1)được nhiều người chơi và xem nhất. Bóng đá được nhiều người Việt Nam hâm mộ tới mức báo chí nước ngoài [[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-43) [ví gần như là một thứ "tôn giáo" với người dân. Mỗi thành công hay thất bại của đội tuyển bóng đá quốc gia, diễn biến của các giải đấu lớn như *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [World Cup](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi), [Euro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_ch%C3%A2u_%C3%82u), [Cúp C1](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%BAp_c%C3%A1c_%C4%91%E1%BB%99i_v%C3%B4_%C4%91%E1%BB%8Bch_b%C3%B3ng_%C4%91%C3%A1_qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%82u)... đều được dư luận đặc biệt quan tâm.
Những môn thể thao thịnh hành khác ở phương Đông và phương Tây cũng rất thịnh hành ở Việt như
[cầu lông](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_l%C3%B4ng), [tennis](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_v%E1%BB%A3t), [bóng chuyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_chuy%E1%BB%81n), [ping pong](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_b%C3%A0n), [billiards snooker](http://vi.wikipedia.org/wiki/Billiards_snooker)và [cờ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3). Việt Nam bắt đầu tham gia Olympic mùa hè từ năm 1952 cho tới nay. Một số môn thể thao là nét riêng của Việt Nam như [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-44) [đá cầu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1_c%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1), [vật cổ truyền](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BA%ADt_c%E1%BB%95_truy%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1), [cầu mây](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A7u_m%C3%A2y)...
## Các ngày lễ chính
|Ngày tháng||Số ngày||Tên||Ghi chú|
|
|[Tết Dương Lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_D%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%8Bch) [30 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_12)(Âm lịch, hay [29 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_12)nếu
tháng thiếu) đến
[3 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_1) [Tết Nguyên Đán](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%BFt_Nguy%C3%AAn_%C4%90%C3%A1n) [10 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_3)(Âm lịch) [Giỗ Tổ Hùng Vương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%97_T%E1%BB%95_H%C3%B9ng_V%C6%B0%C6%A1ng) [30 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_4) [Thống nhất đất nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_30_th%C3%A1ng_4_n%C4%83m_1975) [1 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_5) [Ngày Quốc tế Lao động](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng) [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) [Quốc khánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh)
## Xếp hạng quốc tế
|Tổ chức||Nghiên cứu||Xếp hạng|
|
|[Chỉ số Hoà bình Toàn cầu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_Ho%C3%A0_b%C3%ACnh_To%C3%A0n_c%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1) [[45]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-45) [Heritage Foundation](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Heritage_Foundation&action=edit&redlink=1)/ [The Wall Street Journal](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal) [Chỉ số tự do kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_t%E1%BB%B1_do_kinh_t%E1%BA%BF#Th.E1.BB.A9_h.E1.BA.A1ng) [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-46) [The Economist](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Economist) [Chỉ số chất lượng cuộc sống, 2005](http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf) [Phóng viên không biên giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3ng_vi%C3%AAn_kh%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi) [Chỉ số tự do báo chí toàn cầu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3ng_vi%C3%AAn_kh%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi#Ch.E1.BB.89_s.E1.BB.91_t.E1.BB.B1_do_b.C3.A1o_ch.C3.AD_to.C3.A0n_c.E1.BA.A7u) [[47]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-47) [Tổ chức Minh bạch Quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Minh_b%E1%BA%A1ch_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) [Chỉ số nhận thức tham nhũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_nh%E1%BA%ADn_th%E1%BB%A9c_tham_nh%C5%A9ng) [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-48) [Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) [Chỉ số Phát triển Con người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-49) [Diễn đàn Kinh tế thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [Báo cáo cạnh tranh toàn cầu](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_c%C3%A1o_c%E1%BA%A1nh_tranh_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u) [[50]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-50) [ETH Zürich](http://vi.wikipedia.org/wiki/ETH_Z%C3%BCrich) [Chỉ số toàn cầu hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u_h%C3%B3a) [[51]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-51) [Diễn đàn Kinh tế thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) [Chỉ số bất bình đẳng nam nữ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_b%E1%BA%A5t_b%C3%ACnh_%C4%91%E1%BA%B3ng_nam_n%E1%BB%AF&action=edit&redlink=1)
(
*)* [Global Gender Gap Report](http://en.wikipedia.org/wiki/Global_Gender_Gap_Report) [[52]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-52) [IFPRI](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Food_Policy_Research_Institute&action=edit&redlink=1) [Chỉ số đói nghèo toàn cầu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_%C4%91%C3%B3i_ngh%C3%A8o_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1)( *)* [GHI](http://en.wikipedia.org/wiki/Global_Hunger_Index) [[53]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-53) [Đại học Yale](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Yale)& [Đại học Columbia](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Columbia) [Chỉ số hiệu suất môi trường](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_hi%E1%BB%87u_su%E1%BA%A5t_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) [[54]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_note-54)
## Chú thích
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-1) [Thành phố (Việt Nam)#Các thị xã đang đề nghị được nâng cấp lên Thành phố thuộc tỉnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29#C.C3.A1c_th.E1.BB.8B_x.C3.A3_.C4.91ang_.C4.91.E1.BB.81_ngh.E1.BB.8B_.C4.91.C6.B0.E1.BB.A3c_n.C3.A2ng_c.E1.BA.A5p_l.C3.AAn_Th.C3.A0nh_ph.E1.BB.91_thu.E1.BB.99c_t.E1.BB.89nh)
- ^
**a** **ă** [Bộ Ngoại giao](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). [“Một số thông tin về địa lý Việt Nam”](http://web.archive.org/web/20091014134254/http://www.chinhphu.vn/cttdtcp/vi/nuocchxhcnvn/thongtintonghop/thongtintonghop_dialy.html)(bằng [Tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t)). [Chính phủ Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam). [Bản gốc](http://chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNVietNam/ThongTinTongHop/dialy)lưu trữ 14/10/2009. Truy cập 19/3/2012.
- ^
**a** **ă** [Vietnam - Geography](http://www.indexmundi.com/vietnam/geography_profile.html). Index Mundi. 12 July 2011. Retrieved 19 December 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-4) [“The World Factbook: Vietnam”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html). [CIA](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29). Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2014. **Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-TK_5-0) [Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ.](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=10798)Hà Nội, 6-2010. Biểu 1, tr.3. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-6) [Thu nhập người Việt đạt gần 2.000 USD theo nguồn](http://kinhdoanh.vnexpress.net/tin-tuc/doanh-nghiep/thu-nhap-nguoi-viet-dat-gan-2-000-usd-2919359.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-HDI_7-0) [“2013 Human Development Index and its components – Statistics”](http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Statistics.pdf)(PDF). UNDP. 2013. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-8) [Tầm quan trọng của đảo và quần đảo ở Việt Nam](http://tuoitre.vn/hoi-dap-ve-bien-dong/508698/tam-quan-trong-cua-dao-va-quan-dao-o-viet-nam.html)Ts Trần Nam Tiến, [báo Tuổi Trẻ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1o_Tu%E1%BB%95i_Tr%E1%BA%BB)cập nhật 27/08/2012 11:39 (GMT + 7)
- ^
**a** **ă** [“Vietnam's new-look economy”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3752682.stm). *BBC News*. 18 tháng 10 năm 2004. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-10) [. Bộ Ngoại giao Việt Nam. tr. Trang 25.](http://www.mofa.gov.vn/vi/bng_vietnam/nr040810155502/ns110613104056) *Một số thông tin cơ bản về Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.* **Weisenthal, Joe (22 tháng 2 năm 2011).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-11) [“3G Countries”](http://www.businessinsider.com/willem-buiter-3g-countries-2011-2?slop=1#vietnam-11). Businessinsider.com. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-12) [“Vietnam Inequality Report”](http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:p9Z51SI5fcYJ:www.spp.nus.edu.sg/Handler.ashx%3Fpath%3DData/Site/SiteDocuments/fritzen-brassard-inequality.pdf+rising+inequality+vietnam&hl=en&gl=uk&pid=bl&srcid=ADGEESj2eOA5fm7hoZPt6tC6FOOMka9Np3PR5W67LSBF5maIq4wwqqgAEKNq5T2ZFWC2whtg6V7y6cg6d1KjYRwhm558aq3HPf10UGtX_vZmuxD0FjGpJHaqCOIP5OV7ls8xbZxNRgiT&sig=AHIEtbSyYX0cq6MEvTfqlbh3Y2o_QmNjXQ). Mekong Economics. 2005. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-CIA_GINI_data_2008_13-0) ["Distribution of Family Income – Gini Index"](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html). CIA World Factbook, 2008 data. Retrieved 27 November 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-sciencedirect.com_14-0) [“ScienceDirect – Journal of Econometrics: On decomposing the causes of health sector inequalities with an application to malnutrition inequalities in Vietnam”](http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VC0-46RKR42-2&_user=10&_coverDate=01%2F31%2F2003&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_origin=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_searchStrId=1459611705&_rerunOrigin=google&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=b695d65d3560f916f5fa8df6bc6b4c61&searchtype=a). Sciencedirect.com. 12 tháng 9 năm 2002. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-jstor.org_15-0) [doi](http://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.2307/2761129](http://dx.doi.org/10.2307%2F2761129)
[Hoàn thành chú thích này](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_DOI/10.2307.2F2761129&preload=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_DOI/preload&editintro=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_DOI/editintro&action=edit) **Gallup, John Luke (2002).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-ideas.repec.org_16-0) [“The wage labor market and inequality in Viet Nam in the 1990s”](http://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/2896.html). Ideas.repec.org. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-17) [Đại Việt Sử ký Ngoại kỷ Toàn thư](http://www.informatik.uni-leipzig.de/%7Educ/sach/dvsktt/dvsktt01.html) **Đại Việt sử ký toàn thư, Phần ngoại kỷ** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-18) **Việt Sử lược, khuyết danh - Trần Quốc Vượng dịch** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-19) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-20) [“Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của WTO”](http://www.thanhnien.com.vn/news/pages/200645/169220.aspx)(Thông cáo báo chí). Xuân Danh, [Báo Thanh niên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_Ni%C3%AAn_%28b%C3%A1o%29). 11 tháng 8 năm 2006. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-d.C3.A1nolonganqacnam_21-0) [Dân số trung bình phân theo địa phương qua các năm](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=387&idmid=3&ItemID=12873), Theo Tổng cục thống kê Việt Nam. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-22) [TaiLieu.VN: Kết quả sơ bộ về điều tra dân số 2009 - Thư Viện Tài Liệu Trực Tuyến Việt Nam](http://tailieu.vn/xem-tai-lieu/ket-qua-so-bo-ve-dieu-tra-dan-so-2009.73127.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-23) [Đa số đại biểu trúng cử Quốc hội là Đảng viên](http://www.voanews.com/vietnamese/news/a-19-2007-05-29-voa18-81535292.html) **theo trang web chính thức của nước CHXHCN Việt Nam** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-24) [Các nước có quan hệ Ngoại giao-Kinh tế với Việt Nam](http://chinhphu.vn/portal/page?_pageid=517,32694089&_dad=portal&_schema=PORTAL), truy cập 9/12/2011 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-25) [“Cảnh sát ‘tham nhũng’ nhất tại Việt Nam”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2010/12/101216_corruption_result.shtml)(Thông cáo báo chí). [BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC). 12:37 GMT - thứ năm, 16 tháng 12, 2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-26) [“Việt Nam tham nhũng thứ ba châu Á?”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/world/2010/03/100308_asiapac_corruption.shtml)(Thông cáo báo chí). [BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC). 15:43 GMT - thứ hai, 8 tháng 3, 2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. **Data refer mostly to the year 2011.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-27) [World Development Indicators database](http://databank.worldbank.org/ddp/home.do?Step=12&id=4&CNO=2), [World Bank](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Database updated on 27 September 2012. Accessed on 4 October 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-28) [“Kinh tế đi xuống sau 5 năm gia nhập WTO”](http://vnexpress.net/gl/kinh-doanh/vi-mo/2013/04/kinh-te-di-xuong-sau-5-nam-gia-nhap-wto/)(Thông cáo báo chí). [VnExpress](http://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress). 18:20 GMT - thứ Tư, 3 tháng 4, 2013. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2013.
- ^
**a** **ă** [Niên giám các năm 2000,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-TCTK_29-2) **â** [2005](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=5690), [2006](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=6106), [2007](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=8029), [2008](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=9232), [2009](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&idmid=5&ItemID=10438), [2010](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=512&ItemID=11973), Tổng cục Thống kê [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-30) [VnExpress - 30 năm chất lượng giáo dục đại học bị 'bỏ ngỏ' - 30 nam chat luong giao duc dai hoc bi 'bo ngo'](http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/giao-duc/2009/10/3ba151a0/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-31) [Muôn nẻo đường du học](http://www.thegioitoi.com/main.php?asin=detail&id=4249&idsub=51&idcate=8) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-TCTK1_32-0) [“Số cơ sở khám, chữa bệnh (chưa kể cơ sở tư nhân)”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=11311)(Thông cáo báo chí). [Tổng cục Thống kê (Việt Nam)](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29). 9 tháng 6 năm 2011. Truy cập 19/3/2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-TCTK2_33-0) [“Số giường bệnh (chưa kể cơ sở tư nhân)”](http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=395&idmid=3&ItemID=11308)(Thông cáo báo chí). Tổng cục Thống kê (Việt Nam). 9 tháng 6 năm 2011. Truy cập 19/3/2012.
- ^
**a** **ă** [Cổng Thông tin điện tử Bộ Y Tế](http://moh.gov.vn/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-35) [VOVNEWS.VN | Ngành Y tế 55 năm làm theo lời Bác dạy - Nganh Y te 55 nam lam theo loi Bac day](http://vov.vn/Home/Nganh-Y-te-55-nam-lam-theo-loi-Bac-day/20102/136418.vov) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-36) [www.cpv.org.vn - Năm 2009, ngành y tế triển khai hiệu quả các nguồn vốn viện trợ](http://www.dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30085&cn_id=387823#A3bQ6QL1S1hS) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-37) [Tham nhũng trong ngành y tế nghiêm trọng - Tuổi Trẻ Online](http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/349888/Tham-nhung-trong-nganh-y-te-nghiem-trong.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-38) [“Vì sao cần tăng cường quản lý báo điện tử?”](http://tapchicongsan.org.vn/Home/Nghiencuu-Traodoi/2010/544/Vi-sao-can-tang-cuong-quan-ly-bao-dien-tu.aspx)(Thông cáo báo chí). Nguyễn Công Dũng, [Tạp chí Cộng sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A1p_ch%C3%AD_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n). 15:7' 7/7/2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-39) [Vietnam was among 8 safest destinations: MSN Travel | Tuổi Trẻ news](http://tuoitrenews.vn/lifestyle/3032/vietnam-was-among-8-safest-destinations-msn-travel)cập nhật 10/21/2012 14:08 GMT + 7
- ^
**a** **ă** **â** [“Việt Nam chịu ảnh hưởng của các điểm "nóng" tội phạm ma túy - Pháp luật - Dân trí”](http://dantri.com.vn/xa-hoi/viet-nam-chiu-anh-huong-cua-cac-diem-nong-toi-pham-ma-tuy-670399.htm). Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-41) [“Tệ lô đề ở Việt Nam lên báo nước ngoài - VnExpress”](http://vnexpress.net/gl/the-gioi/cuoc-song-do-day/2012/08/te-lo-de-o-viet-nam-len-bao-nuoc-ngoai/). *. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2012.* [VnExpress](http://vi.wikipedia.org/wiki/VnExpress) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-42) [“Binh Dinh to host Int’l Vovinam festival”](http://talkvietnam.com/2012/07/binh-dinh-to-host-intl-vovinam-festival/#.UKZAX4c3aYE). TalkVietnam.com. 6 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-43) [“Soccer is very popular in Vietnam”](http://www.saigonnezumi.com/2012/08/02/soccer-is-very-popular-in-vietnam/). SaigonNezumi.com. 2 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-44) [“BBC Vietnamese - Thể thao - TQ hay Mỹ sẽ đứng đầu bảng Olympic?”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/sport/2012/07/120726_china_medal_chances.shtml). *. Truy cập ngày 5 tháng 12 năm 2012.* [BBC Online](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=BBC_Online&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-45) [Global Peace index: GPI map - 2011](http://www.visionofhumanity.org/gpi-data/#/2011/scor) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-46) [Ranking the Countries](http://heritage.org/index/ranking.aspx), truy cập 9/12/2011 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-47) [“Press Freedom Index 2010”](http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html)(Thông cáo báo chí). [Phóng viên không biên giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3ng_vi%C3%AAn_kh%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi). Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-48) [“CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX 2011”](http://cpi.transparency.org/cpi2011/results/#CountryResults)(Thông cáo báo chí). Tổ chức Minh bạch Quốc tế. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. **Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-49) [“Human Development Report 2011”](http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Complete.pdf)( [Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c). tr. 129. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. “Table 1: Human Development Index and its components - Medium Human Development” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-50) [“The Global Competitiveness Index 2011-2012 rankings”](http://www3.weforum.org/docs/WEF_GCR_CompetitivenessIndexRanking_2011-12.pdf)(Thông cáo báo chí). [Diễn đàn Kinh tế thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). 2011. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-51) [“2013 KOF Index of Globalization (Rankings are based on data for the year 2010 - Xếp hạng dựa trên dữ liệu năm 2010)”](http://globalization.kof.ethz.ch/media/filer_public/2013/03/25/rankings_2013.pdf)(Thông cáo báo chí). [KOF](http://de.wikipedia.org/wiki/KOF_Konjunkturforschungsstelle). 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-52) [“The Global Gender Gap Report 2010”](https://members.weforum.org/pdf/gendergap/report2010.pdf)(Thông cáo báo chí). [Diễn đàn Kinh tế thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). 2010. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-53) [“2011 Global Hunger Index”](http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/ghi11.pdf)(Thông cáo báo chí). IFPRI. 2011. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam#cite_ref-54) [“Country Profile: Viet Nam (hạ 3 bậc so với năm 2010)”](http://epi.yale.edu/dataexplorer/countryprofiles?iso=VNM)(Thông cáo báo chí). [EPI](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=EPI&action=edit&redlink=1). 2012. Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2012.[[]]
## Tài liệu tham khảo
*Non nước Việt Nam*, Tổng cục Du lịch, NXB Hà Nội 2007
- Herring, George C
*. America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950-1975*(4th ed 2001), most widely used short history.
- Jahn GC. 2006. The Dream is not yet over. In: P. Fredenburg P, Hill B, editors. Sharing rice for peace and prosperity in the Greater Mekong Subregion. Victoria, (Australia): Sid Harta Publishers. p 237-240
- Karrnow, Stanley.
*Vietnam: A History*. *Penguin (Non-Classics)*; 2nd edition (June 1, 1997). [ISBN 0-14-026547-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0140265473)
- McMahon, Robert J.
*Major Problems in the History of the Vietnam War: Documents and Essays*(1995) textbook
- Tucker, Spencer. ed.
*Encyclopedia of the Vietnam War*(1998) 3 vol. reference set; also one-volume abridgment (2001)
- Oxford Advanced Learner's Dictionary, 7th edition,
[Oxford University Press](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxford_University_Press&action=edit&redlink=1).
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
|Tìm thêm về
|Việt Nam tại
|
|![]()
[Từ điển](http://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wiktionary ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](http://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikibooks ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
[Cẩm nang du lịch](http://vi.wikivoyage.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikivoyage ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Hồ sơ](http://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikiquote ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](http://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikisource ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Hình ảnh và phương tiện](http://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Commons ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](http://en.wikinews.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikinews ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài liệu giáo dục](http://en.wikiversity.org/wiki/Special:Search/Vi%E1%BB%87t_Nam)ở Wikiversity [Việt Nam](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=4182)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Việt Nam](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628349)tại [Encyclopædia Britannica](http://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)**
- Nhà nước Việt Nam
[Cổng thông tin điện tử của Chính phủ Việt Nam](http://chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/trangchu) [Portal of the Government of Vietnam](http://chinhphu.vn/portal/page/portal/English) **(tiếng Anh)** [Trang web của Đảng Cộng sản Việt Nam](http://cpv.org.vn/cpv/) [National Assembly](http://www.na.gov.vn/htx/English/C1330/): the Vietnamese legislative body [Tổng cục Thống kê](http://www.gso.gov.vn/) **(tiếng Việt)** [General Statistics Office of Vietnam](http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=491) **(tiếng Anh)**
-
[Thông tin Việt Nam](http://www.mofa.gov.vn/tt_vietnam/)của [Bộ Ngoại giao Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) [Chief of State and Cabinet Members](https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/VM.html)
- Thông tin chung
[Bản đồ Việt Nam - Cục Công nghệ Thông tin - Bộ TNMT](http://ciren.vn/) [Các tỉnh, thành phố Việt Nam](http://vietnamtourism.com/v_pages/country/province.asp) [Thông tin](http://www.vme.org.vn/vietnam/visitor_info.asp)trên [Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam)tại Hà Nội [Tổng cục du lịch Việt Nam](http://www.vietnamtourism.gov.vn/) [Thông tin về Việt Nam](http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-16567315)tại [BBC News](http://vi.wikipedia.org/wiki/BBC)
- Mục
[“Vietnam”](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/vm.html)trên trang của [CIA World Factbook](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_World_Factbook). [Thông tin về Việt Nam](http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/afghanistan.htm)tại *UCB Libraries GovPubs* [Việt Nam](http://dmoz.org/Regional/Asia/Vietnam)tại [DMOZ](http://vi.wikipedia.org/wiki/DMOZ)( [trang đề nghị](http://dmoz.org/cgi-bin/add.cgi?where=Regional/Asia/Vietnam)) [Wikimedia Atlas của Vietnam](http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Vietnam), có một số bản đồ liên quan đến Vietnam.
- Truyền thông
-
- Cơ quan truyền thông thuộc Đảng Cộng sản Việt Nam
[Báo](http://www.nhandan.com.vn/)- cơ quan ngôn luận của *Nhân Dân* [Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Báo](http://www.hanoimoi.com.vn/): - cơ quan ngôn luận của Thành ủy Đảng Cộng sản Việt Nam tại Thành phố Hà Nội *Hà Nội Mới* [Báo](http://www.sggp.org.vn/)- cơ quan ngôn luận của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh *Sài Gòn Giải Phóng* [Báo](http://www.qdnd.vn/)- cơ quan ngôn luận của *Quân đội Nhân Dân* [Quân đội Nhân dân Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Báo](http://cand.com.vn/)- cơ quan ngôn luận của *Công an Nhân dân* [Công an Nhân dân Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_an_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam)
-
- Cơ quan truyền thông thuộc Chính phủ Việt Nam
-
- Cơ quan truyền thông của các tổ chức nhà nước khác
[Báo](http://www.laodong.com.vn/)- Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam *Lao Động* [Báo](http://vietnamnet.vn/): Báo điện tử lớn nhất Việt Nam, trực thuộc *Vietnam Net* [Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Th%C3%B4ng_tin_v%C3%A0_Truy%E1%BB%81n_th%C3%B4ng_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) [Báo điện tử VnExpress](http://www.vnexpress.net/)- Báo điện tử trực thuộc tập đoàn [FPT](http://vi.wikipedia.org/wiki/FPT), một tập đoàn có phần sở hữu của [Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_%28Vi%E1%BB%87t_Nam%29) [Báo](http://tuoitre.vn/)- Nhật báo với số lượng phát hành lớn nhất Việt Nam, cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tại Thành phố Hồ Chí Minh *Tuổi Trẻ* [Báo](http://www.thanhnien.com.vn/pages/default.aspx)- Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Hội liên hiệp Thanh niên Việt Nam *Thanh Niên* [Báo](http://www.tienphong.vn/)- Nhật báo chính, cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh *Tiền Phong* [VNEconomy](http://vneconomy.vn/)– Báo thông tin về kinh tế, trực thuộc [Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_c%C3%A1c_H%E1%BB%99i_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_K%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_Vi%E1%BB%87t_Nam).
- Khác
[Vietnam tourism website](http://www.vietnamtourism.com/)Official Tourism website of Vietnam
|
|
|
|
|
|
|
|
# Hồ Chí Minh
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Mục từ "Nguyễn Ái Quốc" dẫn đến bài này. Xin đọc về bút hiệu Nguyễn Ái Quốc tại
[Nguyễn Ái Quốc (bút hiệu)](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%BAt_hi%E1%BB%87u_c%E1%BB%A7a_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#B.C3.BAt_hi.E1.BB.87u_Nguy.E1.BB.85n_.C3.81i_Qu.E1.BB.91c).
Đối với các định nghĩa khác, xem
[Hồ Chí Minh (định hướng)](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Hồ Chí Minh|
|
|![]()
Chủ tịch Hồ Chí Minh
Chức vụ
[2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)
24 năm, 0 ngày
*đầu tiên* [Tôn Đức Thắng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BA%AFng)( *Quyền*) [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tôn Đức Thắng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BA%AFng) [17 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_8), [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [20 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_9), [1955](http://vi.wikipedia.org/wiki/1955)
10 năm, 34 ngày
*đầu tiên* [Phạm Văn Đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng) [Chính phủ Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam) [19 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_2), [1951](http://vi.wikipedia.org/wiki/1951)– [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)
18 năm, 195 ngày
[Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [28 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_8), [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [2 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_3), [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946)
0 năm, 186 ngày
*đầu tiên* [Nguyễn Tường Tam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tam) [Bộ Ngoại giao Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam) [28 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_8), [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946)– [1947](http://vi.wikipedia.org/wiki/1947) [Nguyễn Tường Tam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%C6%B0%E1%BB%9Dng_Tam) [Hoàng Minh Giám](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Minh_Gi%C3%A1m) [Bộ Ngoại giao Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam) [31 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_3), [1935](http://vi.wikipedia.org/wiki/1935)– [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)
34 năm, 155 ngày
[Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)
Thông tin chung
[Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [19 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5), [1890](http://vi.wikipedia.org/wiki/1890) [Nam Đàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C4%90%C3%A0n), [Nghệ An](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_An) [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9), [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)(79 tuổi) [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) [Kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) [Nguyễn Sinh Sắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_S%E1%BA%AFc)(cha) [Hoàng Thị Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ho.C3.A0ng_Th.E1.BB.8B_Loan)(mẹ) ![ Ho Chi Minh Signature.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Ho_Chi_Minh_Signature.svg/180px-Ho_Chi_Minh_Signature.svg.png)
![ Ho Chi Minh Signature.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Ho_Chi_Minh_Signature.svg/180px-Ho_Chi_Minh_Signature.svg.png)
**Hồ Chí Minh**( [19 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_5)năm [1890](http://vi.wikipedia.org/wiki/1890)– [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9)năm [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)) là một nhà [cách mạng](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng), sáng lập [Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam), một trong những người đặt nền móng và lãnh đạo công cuộc đấu tranh giành độc lập, toàn vẹn lãnh thổ cho [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)trong thế kỷ 20. Ông là người viết và đọc bản [Tuyên ngôn Độc lập Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29)khai sinh nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)ngày [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9)năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)tại [quảng trường Ba Đình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ba_%C4%90%C3%ACnh), [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), là [Chủ tịch nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)trong thời gian [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969), Chủ tịch [Ban Chấp hành Trung ương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng) [Đảng Lao động Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)trong thời gian [1951](http://vi.wikipedia.org/wiki/1951)– [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969).
Là nhà lãnh đạo được nhiều người ngưỡng mộ và tôn sùng,
[lăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C4%83ng_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)của ông được xây ở [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), nhiều tượng đài của ông được đặt ở khắp mọi miền Việt Nam, hình ảnh của ông được nhiều người dân treo trong nhà, đặt trên bàn thờ [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-1) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-VNN-th.25E1.25BB.259D-2) [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-bienphong.252F-3) [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-4) , và được in ở hầu hết mệnh giá đồng tiền Việt Nam. Ông được thờ cúng ở một số đền thờ và [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-dantriabc-5) [chùa Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Vi%E1%BB%87t_Nam) [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-6) [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-7) . Ông đồng thời cũng là một nhà văn, nhà thơ và nhà báo với nhiều tác phẩm viết bằng cả [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-8) [tiếng Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t), [tiếng Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c)và [tiếng Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p). Ông đã được [tạp chí Times](http://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29)bình chọn là một trong [100 người có ảnh hưởng nhất của thế kỷ 20](http://vi.wikipedia.org/wiki/Time_100:_C%C3%A1c_nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_quan_tr%E1%BB%8Dng_nh%E1%BA%A5t_c%E1%BB%A7a_th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7). [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-9) [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-10) [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-11)
## Mục lục
[1 Tiểu sử và sự nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ti.E1.BB.83u_s.E1.BB.AD_v.C3.A0_s.E1.BB.B1_nghi.E1.BB.87p) [1.1 Xuất thân và quê quán](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Xu.E1.BA.A5t_th.C3.A2n_v.C3.A0_qu.C3.AA_qu.C3.A1n) [1.2 Tuổi trẻ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Tu.E1.BB.95i_tr.E1.BA.BB) [1.3 Hoạt động ở nước ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ho.E1.BA.A1t_.C4.91.E1.BB.99ng_.E1.BB.9F_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_ngo.C3.A0i) [1.4 Trở về Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Tr.E1.BB.9F_v.E1.BB.81_Vi.E1.BB.87t_Nam) [1.5 Từ bị giam ở Trung Quốc cho tới thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#T.E1.BB.AB_b.E1.BB.8B_giam_.E1.BB.9F_Trung_Qu.E1.BB.91c_cho_t.E1.BB.9Bi_th.C3.A0nh_l.E1.BA.ADp_Vi.E1.BB.87t_Nam_D.C3.A2n_ch.E1.BB.A7_C.E1.BB.99ng_h.C3.B2a) [1.6 Giai đoạn lãnh đạo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Giai_.C4.91o.E1.BA.A1n_l.C3.A3nh_.C4.91.E1.BA.A1o) [1.7 Qua đời](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Qua_.C4.91.E1.BB.9Di)
-
[2 Hôn nhân và cuộc sống cá nhân](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#H.C3.B4n_nh.C3.A2n_v.C3.A0_cu.E1.BB.99c_s.E1.BB.91ng_c.C3.A1_nh.C3.A2n) [3 Tư tưởng Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#T.C6.B0_t.C6.B0.E1.BB.9Fng_H.E1.BB.93_Ch.C3.AD_Minh) [4 Di sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Di_s.E1.BA.A3n) [5 Ảnh hưởng của Hồ Chí Minh ở Việt Nam ngày nay](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#.E1.BA.A2nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng_c.E1.BB.A7a_H.E1.BB.93_Ch.C3.AD_Minh_.E1.BB.9F_Vi.E1.BB.87t_Nam_ng.C3.A0y_nay) [6 Ngữ lục](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ng.E1.BB.AF_l.E1.BB.A5c) [7 Tác phẩm](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#T.C3.A1c_ph.E1.BA.A9m) [8 Tên gọi, bí danh, bút danh](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#T.C3.AAn_g.E1.BB.8Di.2C_b.C3.AD_danh.2C_b.C3.BAt_danh) [9 Hồ Chí Minh trong văn học, nghệ thuật](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#H.E1.BB.93_Ch.C3.AD_Minh_trong_v.C4.83n_h.E1.BB.8Dc.2C_ngh.E1.BB.87_thu.E1.BA.ADt) [10 Đánh giá](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#.C4.90.C3.A1nh_gi.C3.A1) [11 Xem thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Xem_th.C3.AAm) [12 Chú thích](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [13 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tiểu sử và sự nghiệp
### Xuất thân và quê quán
[gia phả](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_ph%E1%BA%A3)của [dòng họ Nguyễn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n)ở [làng Sen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_di_t%C3%ADch_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Kim_Li%C3%AAn)xã [Kim Liên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_Li%C3%AAn,_Nam_%C4%90%C3%A0n)tại huyện [Nam Đàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C4%90%C3%A0n), [Nghệ An](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_An)thì: *"Hoàng sơ tổ khảo là Nguyễn Bá Phụ, tổ đời thứ hai là Nguyễn Bá Bạc, tổ đời thứ ba là Nguyễn Bá Ban, tổ đời thứ tư là Nguyễn Văn Dân,... tổ đời thứ năm, Nguyễn Sinh Vật là giám sinh đời Lê Thánh Đức (tức*Cả bốn đời đầu tiên của dòng họ đều chưa lấy đệm là "Sinh" và không rõ năm sinh, năm mất [Lê Thần Tông](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Th%E1%BA%A7n_T%C3%B4ng)) năm thứ ba..., tổ đời thứ sáu là Nguyễn Sinh Tài đỗ hiếu sinh khi 17 tuổi, năm 34 tuổi đỗ tam trường khoa [thi Hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi_H%E1%BB%99i)..., tổ đời thứ 10 là Nguyễn Sinh Nhậm )." [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-12) . [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-13) **Nguyễn Sinh Cung** [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-14) (giọng địa phương phát âm là [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-15) *Côông*), tự là **Tất Thành**. . Tuy nhiên, một số tài liệu ghi nhận tên lúc nhỏ của ông là [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-16) **Nguyễn Sinh Côn**, [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HL1-17) [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HL2-18) [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BBC2005-19) [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BTHCM-20) . Điều này cũng được chính ông xác nhận bằng chính bút tích của mình trong một bài viết năm 1954 [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-21) . Quê nội là làng Kim Liên (tên [[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-22) [Nôm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m)là làng Sen). Ông được sinh ra ở quê ngoại là làng Hoàng Trù (tên [Nôm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m)là làng Chùa, nằm cách làng Sen khoảng 2 km) và sống ở đây cho đến năm 1895. Hai làng này vốn cùng nằm trong xã Chung Cự, thuộc tổng Lâm Thịnh, huyện [Nam Đàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_%C4%90%C3%A0n). Quê nội của ông, làng Kim Liên là một làng quê nghèo khó. Phần lớn dân chúng không có ruộng, phải làm thuê cấy rẽ, mặc quần ít, đóng khố nhiều, bởi thế nên làng này còn có tên là làng Đai Khố [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-23) . Vào đời ông, phần lớn dòng họ của ông đều cơ hàn, kiếm sống bằng nghề làm thuê, và cũng có người tham gia các hoạt động chống Pháp [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-24) . [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-25)
Cha ông là một nhà
[nho](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nho_gi%C3%A1o)tên là [Nguyễn Sinh Sắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_S%E1%BA%AFc), từng đỗ [phó bảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_b%E1%BA%A3ng) . Mẹ là bà [[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-26) [Hoàng Thị Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ho.C3.A0ng_Th.E1.BB.8B_Loan). Ông có một người chị là [Nguyễn Thị Thanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Thanh_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29), một người anh là [Nguyễn Sinh Khiêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Nguy.E1.BB.85n_Sinh_Khi.C3.AAm)(tự Tất Đạt, còn gọi là Cả Khiêm) và một người em trai mất sớm là Nguyễn Sinh Nhuận ( [1900](http://vi.wikipedia.org/wiki/1900)- [1901](http://vi.wikipedia.org/wiki/1901), tên khi mới lọt lòng là Xin).
### Tuổi trẻNăm 1895, Nguyễn Sinh Côn cùng cha mẹ và anh trai vào
[Huế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF)lần đầu tiên. Sau khi mẹ mất (1901), ông về Nghệ An ở với bà ngoại một thời gian ngắn rồi theo cha về quê nội, từ đây ông bắt đầu dùng tên *Nguyễn Tất Thành*. Tất Thành theo học [cử nhân](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%AD_nh%C3%A2n_%28h%E1%BB%8Dc_v%E1%BB%8B%29)Hoàng Phạm Quỳnh và một số ông giáo khác . [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-27)
Năm
[1906](http://vi.wikipedia.org/wiki/1906), Nguyễn Sinh Côn theo cha vào Huế lần thứ hai và học ở [trường tiểu học Pháp-Việt Đông Ba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ti%E1%BB%83u_h%E1%BB%8Dc_Ph%C3%A1p-Vi%E1%BB%87t_%C4%90%C3%B4ng_Ba). Tại đây, ông trải qua các niên khoá 1906-1907 lớp nhì và 1907-1908 lớp nhất. Trong kỳ thi *primaire*(tương đương tốt nghiệp tiểu học) năm 1908 - ông là một trong 10 học trò giỏi nhất của trường Pháp - Việt Đông Ba được thi vượt cấp vào hệ Thành chung trường Quốc Học. [[28]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-28)
Theo nghiên cứu của học giả William J. Duiker, vào tháng 9 năm
[1907](http://vi.wikipedia.org/wiki/1907), ông vào học lớp trung học đệ nhị niên tại trường [Quốc học Huế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Trung_h%E1%BB%8Dc_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng_chuy%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_H%E1%BB%8Dc_-_Hu%E1%BA%BF), nhưng bị đuổi học vào cuối tháng 5 năm [1908](http://vi.wikipedia.org/wiki/1908)vì tham gia phong trào chống thuế ở Trung Kỳ . Cha ông bị triều đình khiển trách vì "hành vi của hai con trai". Hai anh em [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-29) [Tất Đạt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Nguy.E1.BB.85n_Sinh_Khi.C3.AAm)và Tất Thành bị giám sát chặt chẽ. Ông quyết định vào miền Nam để tránh sự kiểm soát của triều đình. Tuy nhiên, theo tài liệu hiện lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Hải ngoại ( [[30]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-30) *Centre des archives d'Outre-mer*hay *CAOM*) ở [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), Nguyễn Sinh Côn và được nhận vào Quốc Học Huế vào ngày 7 tháng 8 năm 1908. [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HL1-17) [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HL2-18) Theo nhà nghiên cứu lịch sử Vũ Ngự Chiêu thì như vậy "không có việc Nguyễn Sinh Côn bị trục xuất khỏi trường Quốc Học vì tham gia vào cuộc biểu tình chống sưu thuế ở Huế—cuộc biểu tình chống sưu dịch xảy ra ngày 9 tới 12 tháng 4 năm 1908; tức gần bốn tháng trước ngày trò Côn được nhận vào trường Quốc Học." [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BTHCM-20) [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HL1-17)
Đầu năm
[1910](http://vi.wikipedia.org/wiki/1910), Nguyễn Tất Thành đến [Phan Thiết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Thi%E1%BA%BFt). Ông dạy [chữ Hán](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n)và [chữ Quốc ngữ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF)cho học sinh lớp ba và tư tại [trường Dục Thanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_D%E1%BB%A5c_Thanh)của [Hội Liên Thành](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ty_Li%C3%AAn_Th%C3%A0nh) [[31]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-31) . [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-32)
Trong thời gian này, Nguyễn Tất Thành thường gặp gỡ một số nhà nho yêu nước đương thời, tham gia công tác bí mật, nhận công việc liên lạc. Nguyễn Tất Thành đã có chí đuổi thực dân Pháp, giải phóng đồng bào. Ông tuy khâm phục
[Đề Thám](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Hoa_Th%C3%A1m), [Phan Châu Trinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Ch%C3%A2u_Trinh), [Phan Bội Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u)nhưng không hoàn toàn tán thành cách làm của một người nào cả. Theo quan điểm của ông, Phan Châu Trinh chỉ yêu cầu người Pháp thực hiện cải cách, điều đó chẳng khác nào "xin giặc rủ lòng thương", còn Phan Bội Châu thì hy vọng [Đế quốc Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)giúp đỡ để chống Pháp, điều đó nguy hiểm chẳng khác nào "đuổi hổ cửa trước, rước báo cửa sau". Nguyễn Tất Thành thấy rõ là cần quyết định con đường đi của riêng mình . [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-trandantien-33)
Khoảng trước tháng 2 năm
[1911](http://vi.wikipedia.org/wiki/1911), ông nghỉ dạy và vào [Sài Gòn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)cũng với sự giúp đỡ của Hội Liên Thành. Tại đây, ông theo học trường Bá Nghệ là trường đào tạo công nhân hàng hải và công nhân chuyên nghiệp cho xưởng Ba Son (bây giờ là trường Cao Đẳng Kỹ thuật Cao Thắng), vừa đi bán báo ở khu vực thương cảng để kiếm sống và đồng thời tìm hiểu đời sống công nhân. [[34]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-34) [[35]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-35) Ở đây, ông học được 3 tháng. Sau đó ông quyết định sẽ tìm một công việc trên một con tàu viễn dương để được ra nước ngoài học hỏi tinh hoa của phương Tây [[36]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-36) để trở về giúp nhân dân Việt Nam [[37]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-37) . [[38]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-38)
### Hoạt động ở nước ngoài
#### Thời kỳ 1911-1919Ngày
[5 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_6)năm [1911](http://vi.wikipedia.org/wiki/1911), từ [Bến Nhà Rồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Nh%C3%A0_R%E1%BB%93ng), ông lấy tên **Văn Ba**, lên đường sang [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)với nghề phụ bếp trên chiếc [tàu buôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Amiral_Latouche-Tr%C3%A9ville_%28t%C3%A0u_bu%C3%B4n%29), với mong muốn học hỏi những tinh hoa và tiến bộ từ các nước phương Tây. Ngày 6 tháng 7 năm 1911, sau hơn 1 tháng đi biển, tàu cập cảng *Đô đốc Latouche-Tréville* [Marseilles](http://vi.wikipedia.org/wiki/Marseille), Pháp. Tại Marseilles, ông đã viết thư đến Tổng thống Pháp, xin được nhập học vào Trường Thuộc địa (École Coloniale), trường chuyên đào tạo các nhân viên hành chánh cho chính quyền thực dân, với hy vọng "giúp ích cho Pháp". Thư yêu cầu của ông bị từ chối và được chuyển đến [Khâm sứ Trung Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%A2m_s%E1%BB%A9_Trung_K%E1%BB%B3)ở Huế. Ở Pháp một thời gian rồi ông qua Hoa Kỳ. Sau khi ở [[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-39) [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)một năm (cuối [1912](http://vi.wikipedia.org/wiki/1912)-cuối [1913](http://vi.wikipedia.org/wiki/1913)), ông đến nước [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)làm nghề cào tuyết, đốt lò rồi phụ bếp cho khách sạn, học tiếng Anh, và ở London cho đến cuối năm 1916 . Một số tài liệu trong kho lưu trữ của Pháp và Nga cho biết trong thời gian sống tại Hoa Kỳ, ông đã nghe Marcus Garvey diễn thuyết ở khu Harlem và tham khảo ý kiến của các nhà hoạt động vì nền độc lập của Triều Tiên. [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-press.252Eprinceton.252Eedu-40) Cuối năm [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-press.252Eprinceton.252Eedu-40) [1917](http://vi.wikipedia.org/wiki/1917), ông trở lại nước Pháp, sống và hoạt động ở đây cho đến năm [1923](http://vi.wikipedia.org/wiki/1923). [[41]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-41)
#### Thời kỳ ở Pháp
Ngày [[42]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-42) [18 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_6)năm [1919](http://vi.wikipedia.org/wiki/1919), thay mặt Hội những người An Nam yêu nước, Nguyễn Tất Thành đã mang tới [Hội nghị Hòa bình Versailles](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles)bản [Yêu sách của nhân dân An Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AAu_s%C3%A1ch_c%E1%BB%A7a_nh%C3%A2n_d%C3%A2n_An_Nam)gồm 8 điểm để kêu gọi lãnh đạo các nước Đồng Minh áp dụng các lý tưởng của [Tổng thống Wilson](http://vi.wikipedia.org/wiki/Woodrow_Wilson)cho các lãnh thổ thuộc địa của Pháp ở [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), trao tận tay tổng thống Pháp và các đoàn đại biểu đến dự hội nghị . Bản yêu sách không yêu cầu độc lập cho Việt Nam, nhưng bao gồm quyền tự do và bình đẳng [[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-43) . Bản yêu sách này do một nhóm các nhà ái quốc Việt Nam sống ở Pháp, trong đó có [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44) [Phan Châu Trinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Ch%C3%A2u_Trinh), [Phan Văn Trường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_V%C4%83n_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)và Nguyễn Tất Thành, cùng viết, và được ký tên chung là [Nguyễn Ái Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%BAt_hi%E1%BB%87u_c%E1%BB%A7a_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#B.C3.BAt_hi.E1.BB.87u_Nguy.E1.BB.85n_.C3.81i_Qu.E1.BB.91c) . Từ đây, Nguyễn Tất Thành công khai nhận mình là [[45]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-45) **Nguyễn Ái Quốc** và sử dụng tên này trong suốt 30 năm sau đó [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-46) . Thất bại của Hội nghị Versailles trong giải quyết các vấn đề thuộc địa đã đẩy niềm tin của Nguyễn Tất Thành sang chủ nghĩa cộng sản [[47]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-47) . [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44)
Nguyễn Ái Quốc nói với các đại biểu của Đảng Cộng sản Pháp: "Tôi không hiểu bất cứ điều gì về chiến lược, thủ thuật hành động và tất cả những từ ngữ đao to búa lớn mà các ông dùng, nhưng tôi hiểu một điều rất đơn giản: Quốc tế Thứ 3 quan tâm rất nhiều tới vấn đề thuộc địa. Các đại biểu của Quốc tế Thứ 3 hứa sẽ giúp các dân tộc thuộc địa đang bị áp bức giành lại tự do và độc lập. Các thành viên của Quốc tế thứ 2 không nói một từ về số phận của các vùng thuộc địa"
. [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44)
Năm
[1920](http://vi.wikipedia.org/wiki/1920), Nguyễn Ái Quốc đọc *Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa*của [Lenin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin), từ đó ông hoàn toàn tin tưởng vào [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-48) [chủ nghĩa cộng sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n). Ông tham dự Đại hội lần thứ 18 của [Đảng Xã hội Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_%28Ph%C3%A1p%29)tại [Tours](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tours)(từ [25](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_12)đến [30 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_12)năm 1920) với tư cách là đại biểu [Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)của [Đảng Xã hội Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_%28Ph%C3%A1p%29), ông trở thành một trong những sáng lập viên của [Đảng Cộng sản Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Ph%C3%A1p)và tách khỏi đảng Xã hội. Năm [1921](http://vi.wikipedia.org/wiki/1921), ông cùng một số nhà yêu nước của các thuộc địa Pháp lập ra [Hội Liên hiệp Thuộc địa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1)( *Union intercoloniale - Association des indigènes de toutes les colonies*) nhằm tập hợp các dân tộc bị [áp bức](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81p_b%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1)đứng lên chống [chủ nghĩa đế quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c). Năm [1922](http://vi.wikipedia.org/wiki/1922), ông cùng một số nhà cách mạng thuộc địa lập ra báo *(Người cùng khổ), làm* [Le Paria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_c%C3%B9ng_kh%E1%BB%95) [chủ nhiệm](http://vi.wiktionary.org/wiki/ch%E1%BB%A7_nhi%E1%BB%87m_b%C3%A1o)kiêm [chủ bút](http://vi.wiktionary.org/wiki/ch%E1%BB%A7_b%C3%BAt), nhằm tố cáo chính sách đàn áp, bóc lột của chủ nghĩa đế quốc nói chung và [thực dân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n)Pháp nói riêng. Tác phẩm " [Bản án chế độ thực dân Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3n_%C3%A1n_ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p)" bằng tiếng Pháp ( *Procès de la colonisation française*) do Nguyễn Ái Quốc viết được xuất bản năm [1925](http://vi.wikipedia.org/wiki/1925), đã tố cáo chính sách thực dân tàn bạo của Pháp và đề cập đến phong trào đấu tranh của các dân tộc thuộc địa.
#### Thời kỳ ở Liên Xô lần thứ nhất
. [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44)
Tháng 6 năm 1923, Nguyễn Ái Quốc đến
[Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)học tập tại [trường Đại học Lao động Cộng sản Phương Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Ph%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%B4ng)được đào tạo chính quy về Chủ nghĩa Marx, tuyên truyền và khởi nghĩa vũ trang . Tại đây ông đã dự Hội nghị lần thứ nhất Quốc tế Nông dân (họp từ ngày [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44) [12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_10)đến ngày [15 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_10)năm 1923), ông được bầu vào Ban chấp hành và Đoàn Chủ tịch Quốc tế Nông dân. Tại Đại hội lần thứ 5 [Đệ Tam Quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_tam_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)(họp từ ngày [17 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_6)đến ngày [8 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_7)năm [1924](http://vi.wikipedia.org/wiki/1924)), ông được cử làm ủy viên Ban Phương Đông, phụ trách Cục Phương Nam.
Năm
[1924](http://vi.wikipedia.org/wiki/1924), tại thành phố [Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva), ông viết và nộp cho tổ chức [Đệ Tam Quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_tam_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)một bản Báo cáo về tình hình Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ. Nhận thấy phong trào đấu tranh giai cấp tại Việt Nam có sự khác biệt với phong trào đấu tranh giai cấp bên Tây phương đương thời, ông có nhận xét về các tầng lớp địa chủ, tăng lữ,... của Việt Nam như sau:
|“||
|Những địa chủ ở đây chỉ là những tên lùn tịt bên cạnh những người
trùng tên với họ ở châu Âu và châu Mỹ (…). Không có vốn liếng gì lớn…,
đời sống của địa chủ cũng chẳng có gì là xa hoa","An Nam chưa bao giờ có
tăng lữ…". |”|
|
|
—Nguyễn Ái Quốc
#### Thời kỳ ở Trung Quốc (1924-1927)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/2/21/AnhNAQ1.jpg/250px-AnhNAQ1.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/2/21/AnhNAQ1.jpg/250px-AnhNAQ1.jpg)
Tranh biếm họa của Nguyễn Ái Quốc cho tờ
*, đời sống người dân dưới ách thống trị của thực dân Pháp* [Le Paria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_c%C3%B9ng_kh%E1%BB%95) [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)tới [Quảng Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u)theo phái đoàn cố vấn của chính phủ Liên Xô do [Mikhail Markovich Borodin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Markovich_Borodin)làm trưởng đoàn đến giúp chính phủ [Trung Hoa Dân quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)của [Tưởng Giới Thạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Fng_Gi%E1%BB%9Bi_Th%E1%BA%A1ch), làm phiên dịch lấy tên là **Lý Thụy**.
Trong thời gian ở Trung Quốc, Nguyễn Ái Quốc có nhiệm vụ tuyên truyền phổ biến tư tưởng cách mạng ra vùng Đông Phương. Theo đó, năm
[1925](http://vi.wikipedia.org/wiki/1925), ông tập hợp Việt Kiều và thành lập tổ chức [Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Thanh_ni%C3%AAn)ở [Quảng Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u)( [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)) để truyền bá [chủ nghĩa Marx-Lenin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx-Lenin)(thường được phiên âm là *Mác–Lê-nin*) vào Việt Nam. Cuốn *Đường Kách mệnh*, mà ông là tác giả, tập hợp các bài giảng tại các lớp huấn luyện chính trị của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, được xuất bản năm [1927](http://vi.wikipedia.org/wiki/1927). [[50]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-50)
Cùng năm 1925, ông tham gia thành lập
[Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_c%C3%A1c_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_b%E1%BB%8B_%C3%A1p_b%E1%BB%A9c_%E1%BB%9F_%C3%81_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), do [Liêu Trọng Khải](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAu_Tr%E1%BB%8Dng_Kh%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1), một cộng sự thân tín của [Tôn Dật Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_D%E1%BA%ADt_Ti%C3%AAn), làm hội trưởng và ông làm bí thư. Tổ chức này sau đó trở thành Đảng Cộng sản Nam Hải (the South Seas Communist party) , tiền thân của một loạt các tổ chức cộng sản sau này, bao gồm có cả Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong thời kỳ này, Nguyễn Ái Quốc cũng gửi một loạt người Việt đi học trường quân sự của Tưởng Giới Thạch tại Quảng Châu, đồng thời tiến hành một khóa đào tạo về khởi nghĩa vũ trang. Do [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44) [Tưởng Giới Thạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Fng_Gi%E1%BB%9Bi_Th%E1%BA%A1ch)khủng bố các nhà cách mạng cộng sản Trung Quốc và Việt Nam, ông rời Quảng Châu đi [Hương Cảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), rồi thoát sang Liên Xô theo đường [sa mạc Gobi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_m%E1%BA%A1c_Gobi). Tháng 11 năm 1927, ông được cử đi Pháp, rồi từ đó đi dự cuộc họp Đại hội đồng của [Liên đoàn chống đế quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_ch%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)từ ngày [9](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_12)đến ngày [12 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_12)năm 1927 tại [Brussel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bruxelles), [Bỉ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89).
#### Thời kỳ ở Thái Lan (1928 - 1929)Mùa thu
[1928](http://vi.wikipedia.org/wiki/1928), ông từ [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)đến [Xiêm La](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xi%C3%AAm)(Thái Lan), cải trang là một nhà sư đầu trọc, với bí danh **Thầu Chín**để tuyên truyền và huấn luyện cho [Việt kiều](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_ki%E1%BB%81u)tại Xiêm, đồng thời xuất bản báo gửi về nước. Cuối năm [1929](http://vi.wikipedia.org/wiki/1929), ông rời khỏi Vương quốc Xiêm La và sang Trung Quốc. [[51]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-51)
#### Thành lập Đảng Cộng sản Việt NamNgày
[3 tháng 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_2)năm [1930](http://vi.wikipedia.org/wiki/1930), tại Cửu Long (九龍, *Kowloon*) thuộc [Hương Cảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng), theo chỉ thị của Quốc tế Cộng sản, nhằm giải quyết những mâu thuẫn đang có giữa những người cộng sản ở Đông Dương, ông thống nhất ba tổ chức đảng cộng sản thành [Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)(sau đó đổi tên là "Đảng Cộng sản Đông Dương", rồi đổi thành "Đảng Lao Động Việt Nam" và nay là "Đảng Cộng sản Việt Nam"). Cũng vào năm này, khởi nghĩa Xô Viết Nghệ Tĩnh nổ ra, do Đảng Cộng sản chỉ đạo, nhưng thất bại. Pháp cấm Đảng Cộng sản Đông Dương, và Nguyễn Ái Quốc bị xử tử hình vắng mặt.
Tháng 3 năm 1930, ông trở lại Xiêm La trong một thời gian ngắn, sau đó quay lại Trung Hoa.
#### Những năm 1931 - 1933Năm
[1931](http://vi.wikipedia.org/wiki/1931), dưới tên giả là **Tống Văn Sơ**( *Sung Man Ch'o*), Nguyễn Ái Quốc bị nhà cầm quyền Hương Cảng bắt giam với ý định trao cho chính quyền Pháp ở Đông Dương. Tờ *số ra ngày* [L'Humanité](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Humanit%C3%A9&action=edit&redlink=1) [9 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_8)năm [1932](http://vi.wikipedia.org/wiki/1932)đưa tin Nguyễn Ái Quốc đã chết vì bệnh lao phổi trong trạm xá nhà tù tại Hồng Kông đồng thời tố cáo đây là âm mưu của thực dân Pháp câu kết với thực dân Anh nhằm ám sát người lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương . [[52]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-huma32-52)
Sau đó nhờ sự biện hộ và giúp đỡ tận tình của luật sư
[Frank Loseby](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frank_Loseby&action=edit&redlink=1) , Tống Văn Sơ được thả ngày 28 tháng 12 năm 1932. Ông đi [[53]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-53) [Thượng Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i)rồi bí mật quay trở lại Liên Xô.
#### Thời kỳ ở Liên Xô lần thứ haiÔng đến Moskva vào
[mùa xuân](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_xu%C3%A2n)năm [1934](http://vi.wikipedia.org/wiki/1934). Với bí danh **Lin**, Nguyễn Ái Quốc học ở [Trường Quốc tế Lenin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Lenin&action=edit&redlink=1)( [1934](http://vi.wikipedia.org/wiki/1934)- [1935](http://vi.wikipedia.org/wiki/1935)). Ông dự Đại hội lần thứ 7 Đệ Tam Quốc tế (từ ngày [25 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_7)đến ngày [20 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_8)năm 1935) với vai trò quan sát viên của ban thư ký Dalburo với tên *Linov* . Ông bị Ban Lãnh đạo Hải ngoại Đảng Cộng sản Đông Dương viết thư gửi Quốc Tế Cộng sản kết tội ông phải chịu trách nhiệm chính về việc hơn 100 đảng viên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên bị bắt do việc ông biết Lâm Đức Thụ trước đây là kẻ phản bội mà vẫn tiếp tục sử dụng. [[54]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-54) Ông bị buộc ở Liên Xô cho đến năm 1938 và bị giam lỏng ở đó do bị nghi ngờ về lý do ông được nhà cầm quyền [[55]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-55) [Hương Cảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_K%C3%B4ng)trả tự do . Quốc tế Cộng sản thành lập Ban Thẩm tra vì nghi ngờ về sự trung thành chính trị của Nguyễn Ái Quốc nhưng không tìm ra chứng cứ nào cho thấy điều này, tiếp đó hồ sơ vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được Ban Thẩm Tra quyết định hủy bỏ [[56]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-56) . Sau đó Nguyễn Ái Quốc tham gia lớp nghiên cứu sinh Viện Nghiên cứu các Vấn đề Dân tộc và Thuộc địa của Quốc tế Cộng sản. [[57]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-57) [[58]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-58)
Trong những năm 1931-1935, ông đã bị
[Trần Phú](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ph%C3%BA)và sau đó là [Hà Huy Tập](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Huy_T%E1%BA%ADp)phê phán về đường lối cải lương "liên minh với tư sản và địa chủ vừa và nhỏ", không đúng đường lối đấu tranh giai cấp của Đệ Tam Quốc tế [[59]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-59) . Trong một bức thư kể cho tổ chức Đệ Tam Quốc tế hay về phong trào cách mạng vô sản tại Đông Dương được viết vào tháng 3 năm 1935, Nguyễn Ái Quốc bị phê phán nặng nề. Bức thư này có ghi nhận về [[60]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-60) *"tàn dư của tư tưởng dân tộc cách mạng pha trộn với chủ nghĩa cải lương,*. Trong thư này cũng có đoạn: [chủ nghĩa duy tâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_duy_t%C3%A2m)của đảng của các đồng chí Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và của đồng chí Nguyễn Ái Quốc" *"Những tàn dư ấy rất mạnh và tạo thành một chướng ngại nghiêm trọng cho sự phát triển chủ nghĩa cộng sản. Cuộc tranh đấu không nhân nhượng chống những học thuyết cơ hội này của đồng chí Nguyễn Ái Quốc và của Đảng Thanh niên là rất cần thiết (…). Chúng tôi đề nghị đồng chí Lin viết một cuốn sách để tự phê bình những khuyết điểm đã qua"*. . [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-mqt-49)
Sở dĩ có việc phê phán này là do vào thời điểm đó, Quốc tế Cộng sản, dưới sự lãnh đạo của Stalin, đặt trọng tâm vào việc đấu tranh giai cấp để đi đến xây dựng thành công chủ nghĩa cộng sản và không quan tâm nhiều đến các vấn đề giải phóng thuộc địa. Trong khi đó, Nguyễn Ái Quốc lại đề cao chủ nghĩa dân tộc và vấn đề giải phóng thuộc địa, ông cho rằng:
[[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-mqt-49)
|“||
||”|
|
|
—Nguyễn Ái Quốc
[Trần Phú](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ph%C3%BA), [Lê Hồng Phong](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong), [Hà Huy Tập](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Huy_T%E1%BA%ADp)lần lượt làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương còn Hồ Chí Minh chỉ đảm nhiệm công tác liên lạc giữa Quốc tế Cộng sản và các đảng cộng sản tại [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). [[61]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-61)
#### Từ năm 1938 đến đầu năm 1941Năm
[1938](http://vi.wikipedia.org/wiki/1938), ông trở lại [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Trong vai thiếu tá [Bát Lộ quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c) **Hồ Quang**, Nguyễn Ái Quốc đến công tác tại văn phòng Bát Lộ quân [Quế Lâm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%BF_L%C3%A2m), sau đó đi [Quý Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%BD_D%C6%B0%C6%A1ng_%28th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91%29), [Côn Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4n_Minh)rồi đến [Diên An](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%C3%AAn_An), căn cứ đầu não của [Đảng Cộng sản Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c)và [Hồng quân Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Qu%E1%BB%91c)mùa đông 1938 đến đầu 1939. [[62]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-62)
### Trở về Việt NamÔng trở về Việt Nam vào ngày 28 tháng 1 năm
[1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941) , ở tại hang Cốc Bó, bản [[63]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-63) [Pác Bó](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hang_P%C3%A1c_B%C3%B3), tỉnh [Cao Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_B%E1%BA%B1ng)với bí danh **Già Thu**. Tại đây, ông mở các lớp huấn luyện cán bộ , cho in báo, tham gia các hoạt động thường ngày... Tài liệu huấn luyện và tuyên truyền chủ yếu là sách do ông dịch và viết về nhiều chủ đề. Tại cuối một cuốn sách như vậy ông ghi " [[64]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-64) *Việt Nam độc lập năm 1945*" . Ông cho lập nhiều hội đoàn nhân dân như hội phụ nữ cứu quốc, hội phụ lão cứu quốc, hội nông dân cứu quốc,... [[65]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-65)
Từ ngày 10 đến ngày 19 tháng 5 năm 1941, ông chủ trì Hội nghị lần thứ 8 (mở rộng) của Trung ương Đảng họp tại Pác Bó, Cao Bằng. Một trong những kết quả của hội nghị này là nghị quyết về việc thành lập Việt Nam Độc lập Đồng minh (
[Việt Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)). [[66]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-66) [[67]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-67)
### Từ bị giam ở Trung Quốc cho tới thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòaNgày
[13 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_8)năm [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942), ông lấy tên **Hồ Chí Minh**, sang Trung Quốc với danh nghĩa đại diện của cả Việt Minh và Hội quốc tế phản xâm lược Việt Nam (một hội đoàn được ông tổ chức ra trước đó) để tranh thủ sự ủng hộ của Trung Hoa Dân quốc. Đây là lần đầu tiên trong các giấy tờ cá nhân ông sử dụng tên Hồ Chí Minh. Ông khai nhân thân là "Việt Nam-Hoa kiều" . [[68]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-68)
Ông bị chính quyền địa phương của
[Trung Hoa Dân quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)bắt ngày [29 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_8)khi đang đi cùng một [người Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa)dẫn đường và giam hơn một năm, trải qua khoảng 30 nhà tù. Ông viết *trong thời gian này (từ* [Nhật ký trong tù](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_k%C3%BD_trong_t%C3%B9) [tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m)năm [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942)đến [tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn)năm [1943](http://vi.wikipedia.org/wiki/1943)). "Nhật ký trong tù" là một tác phẩm được những tác giả người Việt Nam, người phương Tây và cả người Trung Quốc, như [Quách Mạt Nhược](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A1ch_M%E1%BA%A1t_Nh%C6%B0%E1%BB%A3c), [Viên Ưng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%C3%AAn_%C6%AFng&action=edit&redlink=1)hay [Hoàng Tranh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Tranh&action=edit&redlink=1)đề cao. Các đồng chí của ông ( [[69]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-69) [Phạm Văn Đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng), [Võ Nguyên Giáp](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p), [Vũ Anh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C5%A9_Anh&action=edit&redlink=1)...) ở Việt Nam tưởng lầm là ông đã chết (sau này nguyên nhân được làm rõ là do một cán bộ Cộng sản tên Cáp nghe và hiểu sai ngữ nghĩa) . Họ thậm chí đã tổ chức đám tang và đọc điếu văn cho ông ( [[70]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-70) [Phạm Văn Đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng)làm văn điếu) cũng như "mở chiếc va-li mây của Bác ra tìm xem còn những gì có thể giữ lại làm kỉ niệm" (lời của Võ Nguyên Giáp). Vài tháng sau họ mới biết được tình hình thực của ông sau khi nhận được thư do ông viết và bí mật nhờ chuyển về. [[71]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-71)
Ngày 25 tháng 10 năm 1943, Hội Quốc tế chống xâm lược ở Đông Dương gửi 2 bức thư, một cho Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc, bức còn lại cho thống chế
[Tưởng Giới Thạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%E1%BB%9Fng_Gi%E1%BB%9Bi_Th%E1%BA%A1ch)đề nghị can thiệp trả tự do cho Hồ Chí Minh, đồng thời đại diện của Đảng cộng sản Trung Quốc ở Trùng Khánh đã tiếp xúc bí mật với các sỹ quan [OSS](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=OSS&action=edit&redlink=1)và [SACO](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=SACO&action=edit&redlink=1)để gợi ý rằng có thể khiến Hồ Chí Minh hợp tác với phe Đồng Minh. Sau khi thảo luận với Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc, OSS và cơ quan ngoại giao Mỹ thương lượng với chính phủ Trung Hoa Dân quốc để giải thoát Hồ Chí Minh khỏi nhà tù và thuyết phục ông cộng tác với OSS. [[72]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-72) Cùng lúc đó [[73]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Patti113-73) [Trương Phát Khuê](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Ph%C3%A1t_Khu%C3%AA), tướng cai quản vùng [Quảng Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_%C4%90%C3%B4ng)và [Quảng Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y)của [Quốc Dân Đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c_Qu%E1%BB%91c_D%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)cũng gây áp lực để buộc ông Hồ hoạt động cho Quốc dân Đảng. Hồ Chí Minh được trả tự do ngày [[73]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Patti113-73) [10 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_9)năm 1943, theo yêu cầu của Hoa Kỳ . Có nguồn khác nói rằng tướng [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44) [Trương Phát Khuê](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Ph%C3%A1t_Khu%C3%AA)quyết định trả tự do cho Hồ Chí Minh nhằm lợi dụng ông và một số chính trị gia Việt Nam theo chủ nghĩa dân tộc ở miền Nam Trung Quốc chống phát xít Nhật . Trương Phát Khuê hy vọng Hồ Chí Minh có thể thống nhất và tổ chức lại các nhóm người Việt lưu vong ở miền Nam Trung Quốc thành một khối thuần nhất thân Trung Quốc mà sự chia rẽ, chống đối về phương pháp tiến hành đấu tranh và sự tranh giành quyền lực giữa lãnh tụ của các nhóm này đã che lấp mất mục tiêu đấu tranh giành độc lập dân tộc của họ đồng thời để chấn chỉnh [[74]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-taybacuniversity.252Eedu.252Evn-74) [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i)(Việt Cách) do Trung Quốc đỡ đầu. [[75]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-75)
Ngay sau đó, Hồ Chí Minh tham gia Ban Chấp hành Trung ương
[Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i). Trước đó, Việt Minh đã ra tuyên bố ủng hộ tổ chức này. Ông cũng cố gắng tranh thủ sự ủng hộ từ [Trương Phát Khuê](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_Ph%C3%A1t_Khu%C3%AA), nhưng kết quả hạn chế.
Cuối tháng 9 năm
[1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944), ông trở về Việt Nam. Khi này các đồng chí của ông ở Liên tỉnh ủy Cao-Bắc-Lạng như Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng... đã quyết định tiến hành phát động chiến tranh du kích trong phạm vi liên tỉnh. Ông ngăn chặn thành công quyết định này . Thay vào đó, ông ra lệnh tổ chức lập lực lượng vũ trang và căn cứ địa cho chặt chẽ và hiệu quả hơn. Ông trực tiếp ra [[76]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-76) [chỉ thị thành lập](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%89_th%E1%BB%8B_th%C3%A0nh_l%E1%BA%ADp_%C4%90%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_Tuy%C3%AAn_truy%E1%BB%81n_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_qu%C3%A2n&action=edit&redlink=1)một đội quân mang tính chính quy là đội [Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Tuy%C3%AAn_truy%E1%BB%81n_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_qu%C3%A2n), với 34 đội viên là các tiểu đội trưởng, trung đội trưởng hoặc thành viên của các đội quân nhỏ bé và rải rác trước đó của Việt Minh. Cuối năm 1944, ông lại trở lại [Côn Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4n_Minh)hoạt động cho tới đầu năm 1945.
Ngày 29 tháng 3 năm 1945, Hồ Chí Minh gặp Trung tướng Mỹ Chennault tại Côn Minh (Trung Quốc). Trung tướng cảm ơn Việt Minh và sẵn sàng giúp đỡ những gì có thể theo yêu cầu. Còn Hồ Chí Minh khẳng định quan điểm của Việt Minh là ủng hộ và đứng về phía Đồng Minh chống phát xít Nhật
. Theo Hồ Chí Minh, việc được tướng Chennault tiếp kiến được xem là một sự công nhận chính thức của Mỹ, là bằng chứng cho các đảng phái Quốc gia thấy Mỹ ủng hộ Việt Minh. Người Mỹ xem đây chỉ là một mưu mẹo của Hồ Chí Minh nhưng ông cũng đã đạt được kết quả. [[74]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-taybacuniversity.252Eedu.252Evn-74) [[77]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Patti130-77)
Hồ Chí Minh nhận thấy Hoa Kỳ đang muốn sử dụng các tổ chức cách mạng người Việt vào các hoạt động quân sự chống Nhật tại Việt Nam, ông đã thiết lập mối quan hệ với các cơ quan tình báo Hoa Kỳ đồng thời chỉ thị cho Việt Minh làm tất cả để giải cứu các phi công gặp nạn trong chiến tranh với Nhật Bản, cung cấp các tin tức tình báo cho OSS, tiến hành một số hoạt động tuyên truyền cho Trung Hoa Dân Quốc và OWI. Đổi lại, cơ quan tình báo Hoa Kỳ
[OSS](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=OSS&action=edit&redlink=1)(U.S Office of Strategic Services) cung cấp vũ khí, phương tiện liên lạc, giúp đỡ y tế, cố vấn và huấn luyện quân đội quy mô nhỏ cho Việt Minh. [[78]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Henry-78) [[79]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-79)
Tháng 7 năm 1945, trước khi Hội nghị
[Tân Trào](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_khu_T%C3%A2n_Tr%C3%A0o)họp vào tháng 8 năm 1945, ông ốm nặng, tưởng không qua khỏi . Một đơn vị nhỏ OSS nhảy dù phía sau đường ranh giới Nhật Bản ở Việt Nam để tham gia tác chiến cùng Việt Minh. OSS tìm thấy Hồ Chí Minh trong tình trạng sốt rét nặng và gửi thông điệp đến trụ sở quân Mỹ ở Trung Quốc để yêu cầu cung cấp thuốc men sớm nhất có thể. Hai tuần sau đó, bác sĩ quân y tên là Paul Hogland [[80]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-80) đã đến. Những người Mỹ đã ở lại đó trong vòng hai tháng và có thể họ đã cứu sống ông. [[81]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-81) [[78]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Henry-78) [[82]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-82) [[83]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-83) [[84]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-84) [[85]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-85)
Ngày
[16 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_8)năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945), Tổng bộ Việt Minh triệu tập Đại hội quốc dân tại Tân Trào ( [Tuyên Quang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_Quang)), cử ra Ủy ban dân tộc giải phóng tức Chính phủ lâm thời, do Hồ Chí Minh làm chủ tịch.
### Giai đoạn lãnh đạo
####
Từ
*Độc lập* tới *Toàn quốc kháng chiến* [Tuyên ngôn Độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a%29)vào ngày [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9)năm 1945 trên [quảng trường Ba Đình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ba_%C4%90%C3%ACnh)tại [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), tuyên bố thành lập nước [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Ông trích dẫn bản [Tuyên ngôn Độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_Hoa_K%E1%BB%B3)của [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)và bản [Tuyên ngôn Dân quyền và Nhân quyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n_v%C3%A0_D%C3%A2n_quy%E1%BB%81n)của [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)để mở đầu bản Tuyên ngôn Độc lập của Việt Nam . [[86]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-86) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/HoChiMinhTelegramToTruman1946.png/220px-HoChiMinhTelegramToTruman1946.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/HoChiMinhTelegramToTruman1946.png/220px-HoChiMinhTelegramToTruman1946.png)
Bức điện Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Tổng thống Mỹ
[Harry Truman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Harry_Truman)kêu gọi sự ủng hộ của Mỹ nhưng không được đáp lại [Tổng thống Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Hoa_K%E1%BB%B3) [Harry Truman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Harry_S._Truman) , lãnh tụ Liên Xô [[87]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-87) [Stalin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin) , [[88]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-88) [Tổng thống Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ph%C3%A1p) [Léon Blum](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A9on_Blum&action=edit&redlink=1), bộ trưởng Thuộc địa Pháp Marius Moutet và Nghị viện Pháp,…).
Ngay sau khi thành lập, Võ Nguyên Giáp thay mặt Hồ Chí Minh, Chủ tịch
[Chính phủ Cách mạng Lâm thời](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_l%C3%A2m_th%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a), ban hành các sắc lệnh giải tán một số đảng phái [[89]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-saclenh8-89) , với lý do các đảng này "tư thông với ngoại quốc", làm "phương hại đến nền độc lập Việt Nam" (như [[90]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-saclenh30-90) [Việt Nam Quốc xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Qu%E1%BB%91c_gia_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A3ng), [Đại Việt Quốc dân đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A3ng)...) nhằm kịp thời trừng trị "bọn phản cách mạng", "bảo vệ" chính quyền non trẻ đồng thời "giáo dục ý thức về tinh thần cảnh giác" cho nhân dân , đồng thời Chủ tịch Hồ Chí Minh cho phép Ty Liêm phóng có thể bắt những hạng người bị quy là [[91]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BuiLam-91) *nguy hiểm cho nền Dân chủ cộng hoà Việt Nam* . Cùng với đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh giải tán các nghiệp đoàn [[92]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-92) để kiểm soát nền kinh tế [[93]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-93) , thống nhất các tổ chức thanh niên (vào [[94]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-94) [Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)). Đồng thời Chính phủ cũng ban hành sắc lệnh thành lập Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính địa phương các cấp.
Ngay sau khi được tin
[Tađêô Lê Hữu Từ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ta%C4%91%C3%AA%C3%B4_L%C3%AA_H%E1%BB%AFu_T%E1%BB%AB)trở thành Giám mục, tháng 8 năm 1945, Hồ Chí Minh đã gửi thư chúc mừng vị Giám mục này. Trong thư có đoạn: *"Có một nhà lãnh đạo mới của người Công giáo đi theo chân Đức Giê-su, chịu đóng đinh hầu giúp giáo dân biết hy sinh và chiến đấu bảo vệ tự do và độc lập của đất nước"* . Về những lá thư của ông viết cho Tađêô Lê Hữu Từ, Viện sĩ Viện hàn lâm Hoàng gia Canada đồng thời giáo sư Đại học Lavát (Québec) - linh mục Trần Tam Tĩnh có nhận định: [[95]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-95) *"Cụ Hồ Chí Minh rất thành thật tôn trọng tín ngưỡng và tin tưởng người Công giáo. Không có một dấu hiệu nào cho phép trách được rằng, Người nói dối".* [[96]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-96)
Ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân Pháp tấn công
[Sài Gòn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Quân dân Sài Gòn chống cự quyết liệt. Ủy ban kháng chiến Nam Bộ được thành lập với [Trần Văn Giàu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_Gi%C3%A0u)là chủ tịch. [Xứ ủy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C6%B0%C6%A1ng_C%E1%BB%A5c_mi%E1%BB%81n_Nam)và Ủy ban nhân dân Nam Bộ điện ra Trung ương xin cho được đánh. Chính phủ ra huấn lệnh, bản thân ông gửi thư khen ngợi "lòng kiên cường ái quốc của đồng bào Nam Bộ" . [[97]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-97)
Ngày
[6 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_1)năm [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946), tổng tuyển cử tự do trong cả nước được tổ chức, bầu ra [Quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_I)và Quốc hội thông qua [Hiến pháp dân chủ đầu tiên của Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_1946). Hai đảng *đối lập*trong Chính phủ là [Việt Nam Quốc dân Đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)(Việt Quốc) và [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i)(Việt Cách) không tham gia bầu cử. Trên thực tế, các đảng này còn phát động tẩy chay bầu cử. Ngay cả khi đã tuyên bố nhất trí về kế hoạch tổng tuyển cử, các đảng phái Việt Quốc, Việt Cách vẫn dừng báo chỉ đả kích Việt Minh: *trúng cử chỉ là Việt Minh cộng sản... chính quyền trong tay nên Việt Minh muốn ai trúng cũng được* , tổ chức các cuộc tuần hành, bắc loa hô hào kêu gọi tẩy chay bầu cử. Theo báo Sự thật, Việt Quốc, Việt Cách thậm chí bắt cóc, giết những ứng cử viên, đảng viên cộng sản, cán bộ Việt Minh (tiêu biểu là [[98]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-DDK-98) [Trần Đình Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%C3%ACnh_Long) ) hay thủ tiêu những người cùng tổ chức có cảm tình với Chính phủ. [[99]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-99) [[100]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-100)
Quốc hội khóa I của Việt Nam đã cử ra
[Chính phủ Liên hiệp kháng chiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn_Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)do Hồ Chí Minh làm chủ tịch. Đại biểu quốc hội chủ yếu là nhân sĩ trí thức, người ngoài Đảng. Hồ Chí Minh trở thành [Chủ tịch nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam)Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, và với chức danh Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông cũng đảm nhiệm luôn công việc của [thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng). Chính phủ này, cho tới cuối năm 1946, đã trải qua 3 lần thay đổi cơ cấu và nhân sự vào các thời điểm: ngày 1 tháng 1; tháng 3; và ngày 3 tháng 11.
Nhà nước và chính phủ của ông đối mặt với hàng loạt khó khăn cả về đối nội và đối ngoại. Về đối ngoại, khi này Việt Nam chưa được bất cứ quốc qia nào công nhận
, không phải thành viên [[101]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-101) [Liên hiệp quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) , cũng như không nhận được sự ủng hộ nào về vật chất của các nước khác. Ngoài 20 vạn quân của [[102]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-102) [Trung Hoa Dân Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)ở miền Bắc, còn có quân Anh và quân Pháp (vào thời điểm toàn quốc kháng chiến, tháng 12 năm 1946, Pháp có khoảng 6 vạn quân), và khoảng 6 vạn quân Nhật. Về đối nội, *"giặc đói, giặc dốt"*- như chính cách ông gọi - và ngân quỹ trống rỗng là những vấn đề hệ trọng nhất [[103]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-103) . [[104]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-104)
Bởi thế, ông chú trọng đến việc phát triển giáo dục, mà trước hết là xóa nạn mù chữ bằng cách mở các lớp học
[Bình dân học vụ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_d%C3%A2n_h%E1%BB%8Dc_v%E1%BB%A5). Tháng 9 năm 1945, nhân ngày khai trường, Hồ Chí Minh đã viết thư gửi cho học trò Việt Nam. Thư có đoạn: [[105]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-cpvgiaod-105)
|“||
|Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam
có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được
hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em. |”|
|
|
—Hồ Chí Minh
Để đối phó với giặc ngoại xâm, ông thi hành một chính sách đối ngoại mềm dẻo và nhẫn nhịn. Ông nói:
|“||
|Chính sách của ta hiện nay là chính sách |”|
|
|
—Hồ Chí Minh
. [Hà Ứng Khâm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0_%E1%BB%A8ng_Kh%C3%A2m&action=edit&redlink=1), tổng tham mưu trưởng của quân đội Trung Hoa Dân Quốc tới [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), 300.000 người được huy động xuống đường, hô vang các khẩu hiệu "Ủng hộ chính phủ Hồ Chí Minh", "Ủng hộ chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa" để "đón tiếp". Theo quan niệm của Hồ Chí Minh, [[107]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-107) [Trung Hoa Quốc Dân Đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_Qu%E1%BB%91c_D%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)muốn làm thất bại ý đồ của Pháp định khôi phục lại địa vị tại Đông Dương và muốn ngăn chặn sự liên minh của người Việt Nam với các lực lượng cộng sản Trung Quốc trong phạm vi quyền lợi của Trung Quốc. Ông chấp nhận cung cấp gạo (ban đầu kiên quyết từ chối [[108]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-patti378-108) ) cho quân Trung Hoa Dân Quốc đang làm nhiệm vụ giải giáp quân đội Nhật tại Việt Nam. Quân Trung Hoa Dân Quốc cũng được tiêu giấy bạc "kim quan" và "quốc tệ" tại [[109]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-109) [miền Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam).
Điều làm Hồ Chí Minh lo ngại là trong một số giới, đặc biệt là tầng lớp trung lưu Việt Nam, người ta vẫn gán mác cho ông và Việt Minh là "Cộng sản". Những người thuộc đảng phái quốc gia thân Trung Quốc thì lại không bị như vậy, nên ông phải làm mọi cách để gạt bỏ cái nhãn hiệu nói trên
. [[110]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-110) [Tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t)năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945), ông quyết định cho Đảng Cộng sản Đông Dương tự giải tán. Về mặt công khai, đảng của ông không còn hiện diện mà chỉ có một bộ phận hoạt động dưới danh nghĩa [Hội nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_M%C3%A1c_%E1%BB%9F_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) . Ông kêu gọi các đảng viên nếu tự xét thấy mình không đủ phù hợp thì nên tự rút lui khỏi hàng ngũ lãnh đạo chính quyền [[111]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-111) . [[112]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-112)
Với tư tưởng đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu, ông kêu gọi và thực hiện triệt để chính sách đại đoàn kết dân tộc bằng cách mời nhiều nhân sĩ, trí thức tham gia các Chính phủ và Quốc hội. Trước Quốc hội, ông tuyên bố: "Tôi chỉ có một Đảng - đảng
[Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)" . Trong số những nhân sĩ, trí thức do ông mời được lựa chọn vào các vị trí trong Chính phủ, có khá nhiều người vốn không tham gia Việt Minh. Đó là các [[113]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-113) [bộ trưởng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng): [Huỳnh Thúc Kháng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_Th%C3%BAc_Kh%C3%A1ng), [Nguyễn Văn Huyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_Huy%C3%AAn), [Trần Đăng Khoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%C4%83ng_Khoa), [Hoàng Tích Trí](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_T%C3%ADch_Tr%C3%AD), [Vũ Đình Hòe](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_%C4%90%C3%ACnh_H%C3%B2e), [Chu Bá Phương](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chu_B%C3%A1_Ph%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), [Nguyễn Văn Tố](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%E1%BB%91)và [Bồ Xuân Luật](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_Xu%C3%A2n_Lu%E1%BA%ADt). Năm 1947, Chính phủ được cải tổ với sự tham gia thêm của một số trí thức khác, như [Phan Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Anh), [Hoàng Minh Giám](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Minh_Gi%C3%A1m). Về sau này ông cho biết: [[114]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-114) *"Khi tổ chức Chính phủ lâm thời, có những đồng chí trong Ủy ban Trung ương do Quốc dân đại hội bầu ra, đáng lẽ tham gia Chính phủ, song các đồng chí ấy đã tự động xin lui, để nhường chỗ cho những nhân sĩ yêu nước nhưng ở ngoài Việt Minh. Đó là một cử chỉ vô tư, tốt đẹp, không ham chuộng địa vị, đặt lợi ích của dân tộc, của đoàn kết nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Đó là một cử chỉ đáng khen, đáng kính mà chúng ta phải học"*. [[115]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-115) [Việt Cách](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i), [Việt Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)là bọn quốc gia giả hiệu, đầy tớ Quốc dân Đảng, không có liên hệ gì với nhân dân Việt Nam. Ông miêu tả họ là những người không có tổ chức, một nhóm cơ hội tranh giành nhau, tàn dư của các đảng phái quốc gia cũ không có chương trình hành động cơ bản nhưng lại có quá nhiều lãnh tụ. Nhưng ông chấp nhận sự hiện diện của [[108]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-patti378-108) [Việt Cách](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i), [Việt Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)trong các chính phủ liên tục được thay đổi, chấp nhận 70 ghế cho Việt Quốc, Việt Cách trong quốc hội không cần qua bầu cử. Tuy nhiên chức trách các Bộ cũng thay đổi. Bộ trưởng Quốc phòng trở thành người lo về tài chính mà không được xem xét danh sách nhân sự, quân số, súng đạn còn các Bộ trưởng khác của các đảng phái Quốc gia chẳng có chức trách cụ thể gì, không bao giờ được tham dự bất cứ buổi họp nào của nội các. Hồ Chí Minh cũng giao cho Võ Nguyên Giáp và [Trần Quốc Hoàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_Ho%C3%A0n), sau này trở thành Bộ trưởng Công an, nhiệm vụ vô hiệu hóa các cuộc biểu tình do [Việt Nam Quốc dân Đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)và [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i)tổ chức nhằm chấm dứt hoạt động tuyên truyền của các đảng này trong dân chúng . [[116]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Currey1-116)
Khi
[Ngô Đình Diệm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_%C4%90%C3%ACnh_Di%E1%BB%87m)bị [Việt Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)bắt tại [Tuy Hoà](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy_H%C3%B2a), [Phú Yên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%BA_Y%C3%AAn) giải ra Hà Nội, Hồ Chí Minh đã đến gặp Ngô Đình Diệm để thuyết phục ông này tham gia chính quyền Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa do [[117]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-117) [Việt Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)lãnh đạo. Ngô Đình Diệm hỏi chủ tịch Hồ Chí Minh lý do giết anh của ông thì được Hồ Chí Minh giải thích rằng đó một sai lầm do đất nước đang rơi vào tình trạng hỗn loạn . Sau đó Hồ Chí Minh mời Ngô Đình Diệm giữ chức thủ tướng vì biết rằng ông là một người có tài lãnh đạo. Ngô Đình Diệm trả lời rằng ông chỉ đồng ý lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh với điều kiện ông được Việt Minh thông báo về tất cả mọi hành động và biết riêng mọi quyết định của họ. Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chối yêu cầu này do đó Ngô Đình Diệm không chấp nhận hợp tác với Hồ Chí Minh. [[118]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-118) [[119]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-119) [[120]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-120) [[121]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-121) [Hiệp ước Pháp-Hoa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Ph%C3%A1p-Hoa&action=edit&redlink=1), ký ngày 28 tháng 2 năm 1946, quân Pháp sẽ thay thế quân của Tưởng Giới Thạch. Một tuần sau, ngày 6 tháng 3 năm 1946, ông cùng [Vũ Hồng Khanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_H%E1%BB%93ng_Khanh)ký với [Jean Sainteny](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jean_Sainteny)- Ủy viên Pháp ở miền bắc Ðông Dương - bản [Hiệp định sơ bộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_s%C6%A1_b%E1%BB%99_Ph%C3%A1p-Vi%E1%BB%87t_%281946%29)với Pháp, với 3 nội dung chủ chốt:
- Pháp công nhận Việt Nam "là một nước tự do, là một phần tử trong
[Liên bang Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)thuộc [Liên hiệp Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Ph%C3%A1p)". Trước đó, đàm phán căng thẳng khi ông muốn Việt Nam được công nhận là quốc gia độc lập và phản đối kịch liệt khi Pháp muốn dùng chữ "Quốc gia Tự trị" để mô tả tổ quốc của ông.
- Pháp được đưa 1,5 vạn quân ra Bắc thế cho quân Tưởng, nhưng phải rút trong 5 năm, mỗi năm rút 1/5 quân số.
- Ngừng xung đột, giữ nguyên quân đội tại vị trí cũ.
[Hội nghị Fontainebleau 1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Fontainebleau_1946). Trước khi đi, ông bàn giao quyền lãnh đạo đất nước cho [Huỳnh Thúc Kháng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BB%B3nh_Th%C3%BAc_Kh%C3%A1ng) với lời dặn "Dĩ bất biến, ứng vạn biến" [[122]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-122) . Tại Việt Nam, ông dự đoán thời gian ở Pháp là "...có khi một tháng, có khi hơn" [[123]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-123) nhưng cuối cùng ông ở Pháp 4 tháng (Hội nghị [[124]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-124) [Fontainebleau](http://vi.wikipedia.org/wiki/Fontainebleau)diễn ra từ 6 tháng 7 tới 10 tháng 9 năm 1946) mà không tránh khỏi thất bại chung cuộc.
Trong khi Hồ Chí Minh đang ở Pháp, các lãnh tụ
[Việt Nam Quốc dân Đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)và [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i)lần lượt rời bỏ Chính phủ vì bất đồng với [Việt Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)về việc ký [Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt (1946)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_s%C6%A1_b%E1%BB%99_Ph%C3%A1p-Vi%E1%BB%87t_%281946%29)cho phép quân Pháp quay trở lại Việt Nam [. Ngày 19/6/1946, *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Báo Cứu Quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_C%E1%BB%A9u_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)của Tổng bộ [Việt Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh)đăng xã luận kịch liệt chỉ trích " *bọn phản động phá hoại Hiệp định sơ bộ Pháp Việt mùng 6 tháng 3*". Ngay sau đó, [Võ Nguyên Giáp](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_Nguy%C3%AAn_Gi%C3%A1p)bắt đầu chiến dịch tiêu diệt tất cả các đảng phái đối lập như Việt Quốc, Việt Cách, Đại Việt, những người Trotskist, lực lượng chính trị Công giáo... bằng lực lượng công an và quân đội do Việt Minh kiểm soát với sự giúp đỡ của nhà cầm quyền Pháp. Ông cũng sử dụng các sỹ quan Nhật Bản trốn tại Việt Nam và một số vũ khí do Pháp cung cấp cho chiến dịch này. Một trong những sự kiện nổi tiếng nhất trong chiến dịch tiêu diệt các đảng phái đối lập là [[125]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Currey-125) [vụ án phố Ôn Như Hầu](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%A5_%C3%A1n_ph%E1%BB%91_%C3%94n_Nh%C6%B0_H%E1%BA%A7u). Trong vụ án này, Công an khám xét trụ sở [Việt Nam Quốc dân Đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)và [Đại Việt Quốc dân Đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A3ng)với lý do hai đảng này âm mưu đảo chính nhằm lật đổ [Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn_Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Các thành viên Việt Nam Quốc dân Đảng và Đại Việt Quốc dân Đảng có mặt tại trụ sở cũng bị bắt trong đó có đại biểu của Việt Nam Quốc dân Đảng trong [Quốc hội Việt Nam khóa I](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_I)là [Phan Kích Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_K%C3%ADch_Nam). Sau sự kiện này các lãnh đạo [Việt Nam Quốc dân Đảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_Qu%E1%BB%91c_d%C3%A2n_%C4%90%E1%BA%A3ng)và [Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh_%C4%90%E1%BB%93ng_minh_H%E1%BB%99i)từng tham gia Chính phủ đã lưu vong sang [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). [Hội nghị Fontainebleau 1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_Fontainebleau_1946)thất bại vì phía Pháp chần chừ không ấn định chắc chắn thời điểm và cách thức thực hiện cuộc trưng cầu dân ý ở [Nam Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_K%E1%BB%B3)về việc sáp nhập Nam Kỳ vào [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a)theo yêu cầu của phái đoàn Việt Nam. Phái đoàn Việt Nam do Phạm Văn Đồng dẫn đầu về nước nhưng Hồ Chí Minh vẫn nán lại Pháp ký Tạm ước với Pháp. Ngày [[126]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-126) [14 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_9)năm [1946](http://vi.wikipedia.org/wiki/1946), Hồ Chí Minh ký với đại diện chính phủ Pháp, bộ trưởng Thuộc địa Marius Moutet, bản [Tạm ước Việt - Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A1m_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_-_Ph%C3%A1p)( *Modus vivendi*). Trong bản Tạm ước này, hai bên Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Pháp cùng bảo đảm với nhau về quyền tự do của kiều dân, chế độ tài sản của hai bên; thống nhất về các vấn đề như: hoạt động của các trường học Pháp, sử dụng đồng bạc Đông Dương làm tiền tệ, thống nhất thuế quan và tái lập cải thiện giao thông liên lạc của Liên bang Đông Dương, cũng như việc thành lập ủy ban tạm thời giải quyết vấn đề ngoại giao của Việt Nam. Chính phủ Việt Nam cam kết ưu tiên dùng người Pháp làm cố vấn hoặc chuyên môn, và hai bên đã đồng ý chấm dứt mọi hành động xung đột, vũ lực cũng như tuyên truyền chống đối nhau, phóng thích tù nhân chính trị, bảo đảm không truy bức người của bên kia, và hợp tác để những kiều dân hai bên không làm hại nhau. Tạm ước cam kết sẽ có một nhân vật do Việt Nam chỉ định và Chính phủ Pháp công nhận được uỷ nhiệm cạnh thượng sứ để xếp đặt cộng tác thi hành những điều thoả thuận này. Cuối cùng, Chính phủ hai bên sẽ sớm tiếp tục đàm phán (chậm nhất là vào tháng 1 năm 1947) để tìm cách ký kết những bản thoả thuận riêng nhằm dọn đường cho một hiệp ước chung dứt khoát. [[127]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-127) [[128]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-128)
Thế nhưng những nhân nhượng đó cũng không tránh nổi chiến tranh. Sau khi nhận được liên tiếp 3 tối hậu thư của Pháp trong vòng chưa đầy một ngày đòi chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đình chỉ mọi hoạt động chuẩn bị chiến tranh, tước vũ khí của Tự vệ tại Hà Nội, và trao cho quân đội Pháp việc duy trì an ninh trong thành phố, ông kí lệnh kháng chiến. Tối ngày
[19 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_12)năm 1946, [Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%9Di_k%C3%AAu_g%E1%BB%8Di_to%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn)do ông chấp bút được phát trên đài phát thanh. 20h tối cùng ngày, kháng chiến bùng nổ.
#### Giai đoạn kháng chiến chống PhápTháng 3 năm 1947, ông và Trung ương Đảng chuyển lên
[Việt Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_B%E1%BA%AFc). Ông kêu gọi nhân dân [tiêu thổ kháng chiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%C3%AAu_th%E1%BB%95), tản cư cũng là kháng chiến, phá hoại (cho quân Pháp không sử dụng được cơ sở hạ tầng) cũng là kháng chiến.
Chuyến đi sang Trung Quốc và Liên Xô gặp Stalin và Mao Trạch Đông năm 1950 có ý nghĩa đặc biệt, nhất là trong vấn đề Trung Quốc và Liên Xô hỗ trợ chính phủ Bắc Việt Nam phát triển chủ nghĩa cộng sản ở Việt Nam và chống Pháp
. Đúng dịp Tết Nguyên đán Canh Dần năm 1950, ông thực hiện một chuyến đi bí mật sang Trung Quốc, Liên Xô. Ngày 2-1-1950, ông cùng [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-press.252Eprinceton.252Eedu-40) [Trần Đăng Ninh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%C4%83ng_Ninh), từ Tuyên Quang đi bộ tới Trùng Khánh - Cao Bằng, rồi đi tiếp đến Long Châu, Quảng Tây. Đến đây, Hồ Chí Minh bắt được liên lạc với Đảng cộng sản Trung Quốc. Văn phòng Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc đã bố trí xe đón đoàn đi Nam Ninh, từ đó đoàn đi xe lửa đến Bắc Kinh. Ông làm việc ở Bắc Kinh một tuần, sau đó cùng Trần Đăng Ninh đi xe lửa liên vận đến Liên Xô. Chuyến đi bí mật này, ông đã thành công ở cả hai phương diện chính trị và ngoại giao, đó là chuyến đi lịch sử làm tiền đề cho việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam - Liên Xô, giữa Việt Nam - Trung Quốc và các nước Xã hội Chủ nghĩa khác. Ngày 11-3-1950, Hồ Chí Minh và ông Trần Đăng Ninh về đến Bắc Kinh, giữa tháng 4 -1950, ông mới về đến Tuyên Quang. [[129]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-129)
Tại
[Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_to%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)được tổ chức vào trung tuần tháng 2 năm 1951 tại [Tuyên Quang](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_Quang), ông quyết định đưa Đảng ra hoạt động công khai trở lại. Tuy nhiên, khi này tên gọi không còn là Đảng Cộng sản nữa mà có tên mới là [Đảng Lao động Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam). Ông tuyên bố:
|“||
|Chính vì Đảng Lao động Việt Nam là đảng của giai cấp công nhân và
nhân dân lao động, cho nên nó phải là đảng của dân tộc Việt Nam. |”|
|
|
—Hồ Chí Minh
[Đại hội này](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_to%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)Đảng Lao động đã khởi xướng [Cải cách ruộng đất](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_ru%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_t%E1%BA%A1i_mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_Vi%E1%BB%87t_Nam)nhằm xóa bỏ văn hóa [phong kiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_ki%E1%BA%BFn), tiêu diệt các thành phần bị xem là "bóc lột", "phản quốc" (những người theo Pháp, chống lại đất nước), "phản động" (chống lại chính quyền) như địa chủ, Việt gian, cường hào, các đảng đối lập... để lập lại công bằng xã hội, đồng thời thiết lập nền chuyên chính vô sản nhằm tiến lên [chủ nghĩa xã hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_x%C3%A3_h%E1%BB%99i)một cách nhanh chóng. [Chiến tranh Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)kết thúc vào năm 1954, khi thực dân Pháp bị đánh bại tại [Điện Biên Phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7)- sự kiện báo hiệu sự cáo chung của chủ nghĩa thực dân trên phạm vi toàn thế giới - và dẫn đến [[131]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-131) [Hiệp định Genève](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954). Kết quả mà đoàn Việt Nam thu nhận được kém hơn nhiều so với mục tiêu đề ra ban đầu. Tuy vậy, trên các phương tiện truyền thông chính thức, Hồ Chí Minh tuyên bố " *Ngoại giao đã thắng to!* [[132]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-132)
Cuộc
[cải cách ruộng đất](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_ru%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BA%A5t_t%E1%BA%A1i_mi%E1%BB%81n_B%E1%BA%AFc_Vi%E1%BB%87t_Nam)tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được phát động vào cuối năm [1953](http://vi.wikipedia.org/wiki/1953)và kéo dài cho tới cuối năm 1957. Dù theo tuyên bố của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là đã "đánh đổ được giai cấp địa chủ cùng bọn [Việt gian](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_gian) [phản động](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BB%99ng)", cuộc cải cách này đã phạm nhiều sai lầm [[133]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-133) nghiêm trọng, nhất là trong việc lạm dụng đấu tố và xử tử những người bị liệt vào thành phần địa chủ, phú nông thậm chí vu oan và giết nhầm cả những đảng viên trung kiên. Cựu thủ tướng [[134]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-phienbancu-134) [Võ Văn Kiệt](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B5_V%C4%83n_Ki%E1%BB%87t)cho rằng, những vụ sát hại này đã "gây những tổn thất lớn về chính trị và kinh tế". Trước tình cảnh đó, từ tháng 2 năm 1956, công cuộc sửa sai được khởi sự, phục hồi được khoảng 70-80% số người bị kết án, trả lại tài sản ruộng đất. Những nhân vật cốt cán của cải cách bị cách chức. Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho đồng bào và cán bộ nhìn nhận sai lầm, ông khóc và nhận lỗi trước hội nghị toàn quốc. [[135]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-135) [Tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m)năm 1957, một năm sau [cuộc nổi dậy](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_n%C4%83m_1956_%E1%BB%9F_Hungary)năm 1956 tại Hungary , Hồ Chí Minh dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam bỏ ra năm ngày thực hiện cuộc viếng thăm hữu nghị Cộng hoà Nhân dân Hungary. Một kỹ sư người Hungary đã ghi nhận: [[136]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-songoaivuquang.2520nam-136) [[136]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-songoaivuquang.2520nam-136)
Hai năm sau (1959), ông tới thăm
Bỏ qua mọi thứ lễ nghĩa nhưng vẫn khiến người khác phải kính trọng, con người ít lời, thông tuệ ấy có một tính cách rất lôi cuốn… Và ngày hôm đó đã đi vào tâm trí của tôi như một trong những kỷ niệm thật đẹp của đời tôi.
[thủ đô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) [Bắc Kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh)nhân dịp kỷ niệm 10 năm cách mạng Trung Quốc. Trong những cuộc đàm phán riêng, ông nhận được sự hứa hẹn của cả Bắc Kinh lẫn [Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)để viện trợ thêm vũ khí và dân sự, nhưng đã khôn khéo từ chối những đề nghị gửi quân tình nguyện hay cố vấn quân sự đến Việt Nam . [[137]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-137)
Hồ Chí Minh có quan hệ bạn bè thân thiết với
[Chu Ân Lai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_%C3%82n_Lai) , [[138]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-138) [Diệp Kiếm Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%87p_Ki%E1%BA%BFm_Anh).
#### Giai đoạn cuối đời
[thập niên 1960](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960), Hồ Chí Minh giảm dần các hoạt động chính trị (nhất là trong 3 năm cuối đời khi ông liên tục ốm nặng, phải đi sang Trung Quốc chữa bệnh nhiều lần). Trong một số lần tiếp xúc ngoại giao từ năm 1963, ông nói rằng mình sẽ dần bàn giao công việc cho Bí thư thứ nhất [Lê Duẩn](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n). Ông dần lui về nắm giữ vai trò biểu tượng của cách mạng, dành nhiều thời gian để đi thăm hỏi, động viên cán bộ và đồng bào, và viết báo. Quyền lực dần dần tập trung về tay bí thư thứ nhất [Lê Duẩn](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n)và một số nhân vật gần gũi trong [Đảng Lao động Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [[139]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-139) , những người chủ trương tích cực thúc đẩy quá trình thống nhất đất nước bằng cách đẩy mạnh cuộc chiến tranh ở miền Nam. Tuy nhiên với vai trò và uy tín to lớn, các quyết sách lớn (như [[140]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-140) [tổng tiến công Tết Mậu Thân](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_T%E1%BA%BFt_M%E1%BA%ADu_Th%C3%A2n)hay [việc đàm phán ở Paris](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Paris_1973)) vẫn cần sự tham gia chỉ đạo và phê duyệt của Hồ Chí Minh.
Đầu tháng 9 năm 1963 Hồ Chí Minh lần đầu đi điều dưỡng trị liệu ở suối nước nóng Tòng Hoá (從化), tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Châu Ân Lai (周恩來) và Trần Nghị (陳毅) từ Bắc Kinh đến thăm Hồ Chí Minh, sắp xếp việc sinh hoạt hàng ngày và chăm sóc sức khoẻ cho Hồ Chí Minh. Ảnh chân dung thường thấy hiện nay của Hồ Chí Minh được treo ở các nơi quan trọng của Việt Nam là do nhiếp ảnh gia Lục Văn Tuấn (陸文駿) của "Quảng Đông hoạ báo" (廣東畫報) chụp trong thời gian Hồ Chí Minh điều dưỡng trị liệu ở suối nước nóng Tòng Hoá.
[[141]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-141)
Ít lâu sau khi Hoa Kỳ bắt đầu cuộc chiến tranh không kích,
[ném bom vào miền Bắc Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_S%E1%BA%A5m_R%E1%BB%81n), Hồ Chí Minh nhận được điện từ nhà triết học nổi tiếng người Anh [Bertrand Russell](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bertrand_Russell)- một người yêu hòa bình. Trong điện này, Russell nêu ra quan điểm chống đối của mình đối với sự can thiệp của quân đội Hoa Kỳ trong [chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam). Đáp lại, ông gửi Russel điện cảm ơn vào ngày [10 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_8)năm 1964. Điện này có đoạn: [[142]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-142)
|“||
|Chúng tôi luôn thiết tha với hoà bình và chủ trương giải quyết vấn
đề Việt Nam bằng phương pháp hoà bình. Tôi cảm ơn cụ đã quan tâm đến
tình hình nghiêm trọng do Mỹ gây ra trên đất nước chúng tôi và xin gửi
cụ lời chào kính trọng. |”|
|
|
—Hồ Chí Minh
[Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva), [Miến Điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanmar)hay bất cứ nơi nào Bắc Việt Nam muốn.
Ngày 15/2/1967 Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư trả lời tổng thống Johnson tố cáo Mỹ đã
[xâm lược](http://vi.wikipedia.org/wiki/X%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c)Việt Nam, vi phạm những cam kết của đại diện Mỹ tại [Hội nghị Geneva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Gen%C3%A8ve,_1954), phạm nhiều tội ác chiến tranh tại cả hai miền Nam Bắc Việt Nam. Trong thư, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định nhân dân Việt Nam quyết tâm đánh thắng Mỹ bằng mọi giá. Nếu Mỹ muốn trực tiếp đối thoại với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà thì trước tiên phải ngừng ném bom vô điều kiện miền Bắc Việt Nam. Chỉ có thể đạt được hoà bình nếu Mỹ chấm dứt những hoạt động quân sự, rút quân Mỹ và đồng minh khỏi miền Nam để người Việt Nam tự giải quyết vấn đề của mình, đồng thời công nhận [Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_tr%E1%BA%ADn_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_mi%E1%BB%81n_Nam_Vi%E1%BB%87t_Nam). [[143]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-143)
Hồ Chí Minh liên tục ốm nặng trong khoảng hơn 3 năm cuối đời. Hầu như cả năm 1967, ông ở Trung Quốc chữa bệnh
. Trong thời gian chuẩn bị diễn ra [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-press.252Eprinceton.252Eedu-40) [sự kiện Tết Mậu Thân 1968](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_T%E1%BA%BFt_M%E1%BA%ADu_Th%C3%A2n), ông đang trong đợt dưỡng bệnh dài ngày tại [Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa). Tuy vậy ông vẫn quay về Việt Nam ít ngày vào tháng 12 năm 1967 để phê duyệt quyết định tiến hành cuộc tổng tấn công. [[144]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-144) . [[145]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-145)
Hồ Chí Minh bắt đầu viết di chúc vào dịp sinh nhật lần thứ 75 của ông năm vào ngày
[10 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_5)năm 1965, và sửa lại trong những dịp sinh nhật tiếp theo. Ông mang di chúc ra viết và dặn lại [[146]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-146) [Vũ Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_K%E1%BB%B3): *"Chú cất giữ cẩn thận, sang năm, mồng 10 tháng 5 nhớ đưa lại cho Bác"*. Mở đầu bản di chúc năm 1965 có đoạn: *"Nhân dịp mừng 75 tuổi... Năm nay tôi 75 tuổi, tinh thần vẫn sáng suốt, thân thể vẫn mạnh khỏe. Tuy vậy, tôi cũng là lớp người 'xưa nay hiếm'..."*. [[147]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-147)
Trong di chúc, ông có viết:
|“||
|Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng toàn dân ta đoàn
kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập,
dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế
giới. |”|
|
|
—Hồ Chí Minh
|“||
|Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân. |”|
|
|
—Hồ Chí Minh
### Qua đời
[qua đời](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BFt)vào hồi 9 giờ 47 phút sáng ngày [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9)năm [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)(tức ngày 21 tháng 7 [âm lịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%82m_l%E1%BB%8Bch)) tại thủ đô Hà Nội, hưởng thọ 79 tuổi. Do hoàn cảnh thời chiến, để tránh trùng với ngày Quốc khánh, ngày mất của ông ban đầu được Ban Lãnh đạo Đảng công bố là ngày [[148]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-148) [3 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_9), đến năm 1989 mới công bố lại là ngày 2 tháng 9. [[149]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-hisuk-149)
Hà Nội đã nhận được hơn 22.000 bức điện chia buồn từ 121 nước trên khắp
[thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) . Nhiều nước trong khối [[150]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-duiker562-150) [xã hội chủ nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a)đã tự tổ chức truy điệu và đưa ra những lời ca ngợi ông. Một tuyên bố chính thức từ [Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)đã gọi Hồ Chí Minh là một "người con vĩ đại của dân tộc Việt Nam anh hùng, nhà lãnh đạo xuất chúng của Cộng sản quốc tế và phong trào giải phóng dân tộc, và một người bạn lớn của Liên bang Xô Viết". Từ các nước [Thế giới thứ ba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_ba), người ta ca ngợi ông trong vai trò của người bảo vệ những con người bị áp bức. Một bài báo xuất bản ở [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)miêu tả ông là sự kết tinh của "nhân dân và hiện thân của khát vọng đấu tranh cho tự do và cho sự đấu tranh bền bỉ của nhân dân" . Những bài báo khác đề cao phong cách giản dị và đạo đức cao của ông. Một bài xã luận trên một tờ báo của [[150]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-duiker562-150) [Uruguay](http://vi.wikipedia.org/wiki/Uruguay)viết:
“Phản ứng từ các nước
Ông có một trái tim bao la như vũ trụ và tình yêu trẻ thơ vô bờ bến. Ông là hình mẫu của sự giản dị trong mọi mặt. [[150]]
”
[phương Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y)dè dặt hơn. [Nhà Trắng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%AFng)và các quan chức cấp cao của Hoa Kỳ từ chối bình luận. Báo chí phương Tây đặt sự chú ý cao đối với cái chết của Hồ Chí Minh. Các tờ báo ủng hộ [phong trào phản chiến](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_ph%E1%BA%A3n_chi%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1)có xu hướng miêu tả ông như là một đối thủ xứng đáng và là người bảo vệ cho những con người bị áp bức. Ngay cả những tờ báo đã từng phản đối mạnh mẽ chính quyền Hà Nội cũng ghi nhận ông là người đã cống hiến cả cuộc đời cho công cuộc kiếm tìm độc lập và thống nhất đất nước Việt Nam của ông, đồng thời là tiếng nói nổi bật trong việc bảo vệ những dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới . Tại [[150]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-duiker562-150) [Vương quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh), hay tin Hồ Chí Minh qua đời, vào ngày [12 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_9)năm 1969 Pet-ghi Đap-phơ - nhà báo tờ "Báo Diễn đàn", đã ghi nên một bài báo có độ dài không ít, trong đó ông được xem như: *"Hồ Chí Minh, một người vừa là*. [G. Oasinhtơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Washington), vừa là [A. Linhcôn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Abraham_Lincoln)của đất nước mình" [[151]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-151) [9 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_9)tại quảng trường Ba Đình với hơn 100.000 người đến dự, trong đó có các đoàn đại biểu từ các nước [xã hội chủ nghĩa](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a). Hàng triệu người trên khắp đất nước [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)đã khóc. Điếu văn truy điệu ông do Bí thư thứ nhất [Lê Duẩn](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n)đọc, có đoạn viết:
|“||
|Hồ Chủ tịch kính yêu của chúng ta không còn nữa. Tổn thất này vô
cùng lớn lao. Đau thương này thật là vô hạn ! Dân tộc ta, nhân dân ta,
non sông đất nước ta đã sinh ra Hồ Chủ tịch - Người anh hùng dân tộc vĩ
đại. Và chính Người đã làm rạng rỡ dân tộc ta, nhân dân ta và non sông
đất nước ta... |”|
|
|
—Lê Duẩn
. [[153]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-153) . Tuy nhiên, theo nguyện vọng của Đảng Cộng sản, Nhà nước và nhân dân Việt Nam, [[154]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-154) Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa III quyết định giữ gìn lâu dài thi hài Hồ Chí Minh để sau này nhân dân cả nước, nhất là nhân dân miền Nam, khách quốc tế có thể tới viếng ông. Theo lời kể của con trai cả của bí thư [[155]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-155) [Lê Duẩn](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n), Lê Duẩn đã nói với Hồ Chí Minh về việc thi hài ông nên được bảo quản lâu dài để đồng bào trong Nam và cả nước được đến thăm, nghe vậy ông không nói gì. [[156]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-156) [[157]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-157) Từ đó đến nay, thi hài ông được bảo quản trong [[158]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-158) [lăng](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C4%83ng_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)tại [Hà Nội](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), tương tự như đối với thi hài [Lenin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin)ở Moskva . [[159]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-159)
## Hôn nhân và cuộc sống cá nhân
### Hôn nhânCho tới nay chưa có một tài liệu chính thức từ phía nhà nước Việt Nam nhắc đến việc Hồ Chí Minh đã từng kết hôn. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của một số sử gia ngoại quốc, Hồ Chí Minh đã kết hôn với
[Tăng Tuyết Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C4%83ng_Tuy%E1%BA%BFt_Minh)ở Quảng Châu năm 1926 cho đến khi ông rời Quảng Châu, vào khoảng tháng 4 hoặc 5 năm 1927, từ đó không bao giờ còn gặp lại nhau. [[160]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-160) Sau khi trở thành Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Hồ Chí Minh và Tăng Tuyết Minh đã thử tìm nhau thông qua tổ chức [[161]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-brocheux-161) [Đảng Cộng sản Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c)và cơ quan ngoại giao Việt Nam tại Trung Quốc nhưng không thành công [[162]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-autogenerated1-162) Một số Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam, đặc biệt là [[163]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-hoangtranh-163) [Lê Duẩn](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n)phản đối việc này vì Hồ Chí Minh được nhân dân xem là cha già dân tộc, việc đoàn tụ với Tăng Tuyết Minh sẽ làm ảnh hưởng đến hình ảnh của Hồ Chí Minh và sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước . [[164]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-china-164)
Về vấn đề này, nhà nghiên cứu Sophie Quinn-Judge có ý kiến dè dặt hơn vì vào thời kỳ đó, đôi khi một cuộc hôn nhân diễn ra đơn thuần là vì lý do chính trị. Hai người sống chung với nhau như là một cách ngụy trang để duy trì các hoạt động chính trị của họ.
[[165]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BBC-165)
Cũng theo Sophie Quinn-Judge, nếu căn cứ theo các tài liệu từ văn khố của của
[Đệ Tam Quốc tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_Tam_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)từ năm 1934 đến 1935 [Nguyễn Thị Minh Khai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Minh_Khai)là vợ của Hồ Chí Minh vào thời điểm năm 1931. Khi Nguyễn Thị Minh Khai đến Moskva cuối năm 1934, bà đã viết rằng bà đã có gia đình với "Lin", bí danh của Hồ Chí Minh vào thời điểm này. Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn của đài Ban Tiếng Việt BBC, Sophie Quinn-Judge cũng nói thêm rằng mình [[166]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Quinn-Judge-166) *"không biết chắc liệu đây có thuộc về dạng hôn nhân thật sự hay không"*vì trong các thư từ của họ thường sử dụng nhiều loại mật mã, và nói chung những người hoạt động cách mạng có thể xem là "thuộc về một thế giới khác, vượt khỏi các khuôn khổ đạo đức bình thường" nên khó mà biết rõ cách thức hoạt động của họ. [[165]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-BBC-165)
Theo Halberstam, năm 1945, Hồ Chí Minh từng khẳng định ông cô đơn, không có gia đình, không có gì cả nhưng đã từng có một người vợ.
Nhưng sau đó Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định ông không có vợ và sẽ không lấy vợ cho đến lúc toàn thắng, thống nhất đất nước. [[167]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-167) [[164]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-china-164) [[168]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-168) [[169]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-169) [[170]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-170) . Trong một buổi tiệc ở Bắc Kinh vào tháng 8 năm 1959, Hồ Chí Minh cũng đã tuyên bố với quan khách: chừng nào miền Nam chưa được giải phóng, ông sẽ không bao giờ kết hôn. [[171]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-171) [[164]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-china-164)
Bản thân ông cũng nhiều lần khẳng định rõ ông là người không có gia đình riêng và không có con cái. Chẳng hạn như trong thư gửi bác sĩ
[Vũ Đình Tụng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_%C4%90%C3%ACnh_T%E1%BB%A5ng)khi nghe tin con trai ông này hi sinh:
“
Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái. Nước Việt Nam là đại gia đình của tôi. Tất cả thanh niên Việt Nam là con cháu tôi. Mất một thanh niên thì hình như tôi đứt một đoạn ruột. ” [[172]]
### Cuộc sống cá nhânHồ Chí Minh là người nghiện thuốc lá nặng. Trong buổi tiếp William C. Baggs, biên tập viên của Tin tức Miami tại Hà Nội đầu năm 1967, ông liên tục hút thuốc, loại thuốc lá Mỹ nhãn hiệu Salem. Ông ăn mặc đúng mực, lịch thiệp, nhạy cảm và không tạo áp lực lên người khác. Kiểu ăn mặc thường là áo pijama trắng cao cổ, đi dép cao su.
Ông Harry Ashmore, người của Trung tâm nghiên cứu của các tổ chức dân chủ và cựu biên tập viên của Công báo Arkansas nhớ lại: [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nytimes.252Ecom-44)
|“||
|Ông Hồ là một người có phong thái tao nhã, rất tinh tế với một cách xử sự nhẹ nhàng và không có tâm địa cá nhân |”|
|
|
—Harry Ashmore
Tuy ông là chủ tịch của một nước nhưng đời sống sinh hoạt hằng ngày cũng chẳng khác mấy so với người thường, ông sống trong một căn nhà tranh hay còn gọi là túp lều. Bữa ăn đạm bạc của ông đã được nhận xét là rất giản dị và đơn sơ và theo thủ tướng [[173]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-173) [Phạm Văn Đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng), người đã nhiều lần ăn chung với ông, nhận xét ông ăn vừa đủ không bỏ món thừa và ăn không sót một hột cơm vì ông tôn trọng thành quả lao động của nông dân. [[174]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-174) [[175]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-175)
Hồ Chí Minh là người rất chăm tập thể dục, là người có cuộc sống khá điều độ, tuy có tật hút thuốc là đến cuối đời mới bỏ được. Ông giỏi một số thứ tiếng: Nga, Pháp, Trung.
## Tư tưởng Hồ Chí Minh
[Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), ông đã kết hợp [chủ nghĩa Marx-Lenin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx-Lenin)với [chủ nghĩa dân tộc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c)Việt Nam. Tư tưởng chủ đạo trong các cuộc đấu tranh của Hồ Chí Minh là kết hợp cách mạng giải phóng dân tộc với cách mạng vô sản. Ông đi theo trào lưu [[176]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-176) [chủ nghĩa cộng sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n)do [Karl Marx](http://vi.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx)và [Friedrich Engels](http://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Engels)đề xuất vốn đang nổi lên vào thời của ông. Ông tiếp nhận tư tưởng của [Lenin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin)về vấn đề thuộc địa, và xem đó làm kim chỉ nam cho các hoạt động của mình sau này. Ông viết trên tạp chí [[177]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Ch.C3.AD_Minh_p_10-177) *Các vấn đề phương Đông*(Liên Xô), dẫn lại trên báo Nhân dân ngày 22 tháng 4 năm 1960: " *Chủ nghĩa Lenin đối với chúng ta, những người cách mạng và nhân dân Việt Nam, không những là cái "cẩm nang" thần kỳ, không những là cái kim chỉ nam, mà còn là mặt trời soi sáng chúng ta đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản*." [[177]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-Ch.C3.AD_Minh_p_10-177)
Nhiều lần ông bảo:
*"bệnh quan liêu, mệnh lệnh chỉ đưa đến kết quả là hỏng việc và thực hành dân chủ rộng rãi cũng là cách chống quan liêu tích cực"*. Chính vì thế, ông đề nghị tất cả mọi người đều tuân theo 6 điều: *"Đặt lợi ích nhân dân lên trên hết. Liên hệ chặt chẽ với nhân dân. Việc gì cũng bàn với nhân dân, giải thích cho nhân dân hiểu rõ. Có khuyết điểm thì phải thật thà tự phê bình trước nhân dân và hoan nghênh nhân dân phê bình mình. Sẵn sàng học hỏi nhân dân. Tự mình phải làm gương mẫu cần kiệm liêm chính để nhân dân noi theo"*. [[178]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-danchu-178)
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng cho rằng:
[[178]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-danchu-178)
|“||
|Có lực lượng dân chúng việc to tát mấy, khó khăn mấy làm cũng
được. Không có thì việc gì làm cũng không xong. Dân chúng biết giải
quyết nhiều vấn đề một cách giản đơn, mau chóng, đầy đủ, mà những người
tài giỏi, những đoàn thể to lớn, nghĩ mãi không ra. |”|
|
|
—Hồ Chí Minh
[[105]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-cpvgiaod-105)
|“||
|Chúng ta phải tẩy rửa những thành kiến giữa các dân tộc, phải đoàn
kết thương yêu nhau như anh em một nhà. Nhiệm vụ của các cháu là thi
đua học tập để sau này góp phần mở mang quê hương của mình và xây dựng
nước Việt Nam yêu quý của chúng ta. |”|
|
|
—Hồ Chí Minh
[19 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_1), ông có bài nói chuyện với những sinh viên cũng như thanh niên. Trong bài nói chuyện này có đoạn:(Tổng thống Mỹ [John F. Kennedy](http://vi.wikipedia.org/wiki/John_F._Kennedy)sau này cũng có ý tưởng tương tự trong diễn văn nhậm chức năm 1961) [[179]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-179)
Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì. Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào?
## Di sản
[chủ nghĩa Marx-Lenin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_Marx-Lenin)vào công cuộc [giải phóng dân tộc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)thoát khỏi ách [thực dân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n)và [đế quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c). Tính giản dị và kiên cường của ông được nhiều người kính mến. Giáo sư David Thomas cho rằng *"Chính viễn kiến của ông, sự hy sinh, tính bền bỉ và sự lãnh đạo của ông trong một nước nghèo nàn, lạc hậu đã thúc đẩy người Việt Nam đứng dậy, đánh thắng thực dân Pháp và quân đội Mỹ."*Cũng chính giáo sư này xem ông là một nhân vật trong thời kỳ [Phục Hưng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng), là người nói giỏi không ít ngoại ngữ, lại còn viết được thơ bằng chữ Hán. Trong đời, Hồ Chí Minh đã tham khảo những danh nhân về văn học và triết học như [Victor Hugo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Victor_Hugo), [Charles Dickens](http://vi.wikipedia.org/wiki/Charles_Dickens), [Lev Nikolayevich Tolstoy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lev_Nikolayevich_Tolstoy)hay [Fyodor Mikhailovich Dostoevsky](http://vi.wikipedia.org/wiki/Fyodor_Mikhailovich_Dostoevsky)thông qua các tài liệu bằng ngôn ngữ bản xứ của họ. Tuy nhiên, ông cũng nói rằng " *Họ (Chính phủ Việt Nam) đã thánh hóa hình ảnh của ông, biến ông thành một vị thánh và điều đó khiến việc có được bức tranh thực và đầy đủ về cuộc đời ông trở thành bất khả.*" [[180]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-david-180)
Nhiều người dân Việt Nam yêu quý ông, gọi ông bằng cái tên thân mật
**Bác Hồ**. Trong văn thơ, ông còn được gọi là "Người Cha già dân tộc". Một số dân tộc thiểu số Việt Nam, như [Vân Kiều](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Bru_-_V%C3%A2n_Ki%E1%BB%81u), [Pa Cô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A0_%C3%94i), [Kor](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Co), đã lấy họ Hồ vì yêu quý ông . Ông được thờ tại nhiều gia đình Việt Nam [[181]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-181) [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-VNN-th.25E1.25BB.259D-2) [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-dantriabc-5) [[182]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-bienphong-182) , cũng như tại nhiều gia đình Việt kiều ở Thái Lan [[183]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-183) , Lào [[184]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-HNM-th.25E1.25BB.259D-184) ,... và một số gia đình ở các nước khác như Na Uy [[185]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-185) . [[186]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-186)
Tuy nhiên, tại một số cộng đồng
[người Việt hải ngoại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_ki%E1%BB%81u), đặc biệt là Hoa Kỳ mà đa phần là những người rời khỏi Việt Nam sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, hình ảnh của ông bị phản đối mãnh liệt. Năm 1999, khi một người cho thuê băng đĩa treo chân dung Hồ Chí Minh trước cửa tiệm mình tại [Little Saigon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Little_Saigon), hàng vạn [người Mỹ gốc Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t)và cựu binh Hoa Kỳ tại Việt Nam đã tham gia biểu tình phản đối, gây ra nhiều tranh cãi về vấn đề tự do ngôn luận tại Hoa Kỳ [[187]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-187) [[188]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-188) . Một cuộc triển lãm nghệ thuật về ông tại [[189]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-189) [Oakland, California](http://vi.wikipedia.org/wiki/Oakland,_California)năm 2000 cũng bị hàng trăm người biểu tình phản đối [[190]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-cnn-oakland-190) . Trong một hành động phản đối chuyến thăm của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tới Hoa Kỳ, hình nộm của ông bị đem ra treo cổ và hình ảnh ông bị giẫm đạp, một số cuộc biểu tình phản đối chính quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ cũng có những hành động tương tự [[191]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-191) [[190]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-cnn-oakland-190) [[192]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-nguoi-viet-192) [[193]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-193) [[194]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-194) . [[195]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-195) [trận Điện Biên Phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_%C4%90i%E1%BB%87n_Bi%C3%AAn_Ph%E1%BB%A7), những nước thuộc địa trước đây của Pháp, chủ yếu ở [Bắc Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi)và [Tây Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Phi)cũng theo gương Việt Nam nổi dậy. Hồ Chí Minh được người dân ở những nước này rất kính trọng, và được coi như tấm gương cho cuộc giải phóng tại đất nước họ. Tên ông đã được đặt cho các đại lộ tại [Luanda](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luanda)( [Angola](http://vi.wikipedia.org/wiki/Angola)), tại [Ouagadougou](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ouagadougou)( [Burkina Faso](http://vi.wikipedia.org/wiki/Burkina_Faso)) và tại [Maputo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maputo)( [Mozambique](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique)). Tại [Berkeley, California](http://vi.wikipedia.org/wiki/Berkeley,_California), nơi có nhiều cuộc biểu tình chống [chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), nhiều nhà hoạt động cộng đồng đã từng gọi Công viên Frances Willard là Công viên Hồ Chí Minh một cách không chính thức. Nhiều nước trên thế giới đã phát hành [[196]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-196) [tem bưu chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tem_th%C6%B0)kỷ niệm ông: [Liên bang Xô viết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Lào](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o), [Madagascar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Madagascar), [Algérie](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alg%C3%A9rie), [Cuba](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba), [Đông Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%A9c), [Triều Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), [Quần đảo Marshall](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Marshall), [Dominica](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dominica),... Tượng đài ông được đặt tại nhiều thành phố trên thế giới, trong đó có [La Havana](http://vi.wikipedia.org/wiki/La_Habana)(Cuba), [Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva)(Nga), [Zalaegerszeg](http://vi.wikipedia.org/wiki/Zalaegerszeg)(Hungary), [Montreuil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Montreuil,_Seine-Saint-Denis)(Pháp), [Calcutta](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kolkata)(Ấn Độ), [Antananarivo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Antananarivo)(Madagascar), và [[197]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-197) [Caracas](http://vi.wikipedia.org/wiki/Caracas)(Venezuela) [[198]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-198) [[199]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-199)
### Tưởng niệm
[phủ toàn quyền Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A7_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch)bên cạnh Quảng trường Ba Đình, nơi ông đã đọc Tuyên ngôn độc lập được chọn là nơi làm việc của Đảng, Nhà nước và đồng thời là nơi ở, nơi làm việc của [Chủ tịch nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam). Từ đó trở đi, nơi đây trở thành [Khu di tích Phủ Chủ tịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_di_t%C3%ADch_Ph%E1%BB%A7_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch). Khu này là nơi sống và làm việc lâu nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông - từ 19 tháng 12 năm 1954 đến 2 tháng 9 năm 1969 (đây cũng là khoảng thời gian ông có những đóng góp quan trọng nhất trong lịch sử Việt Nam). Khu di tích Phủ Chủ tịch hàng năm đón nhiều khách tham quan trong và ngoài nước. Một công trình khác là [Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C4%83ng_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), mỗi tuần có hơn 15.000 người đến đây viếng thăm [[200]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-200) , trong đó có nhiều nguyên thủ các nước. [[201]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-201) [Bảo tàng Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)tại Hà Nội là khu tưởng niệm về Hồ Chí Minh lớn nhất Việt Nam. Tại các tỉnh thành phố khác cũng có các bảo tàng, nhà lưu niệm về ông, đặt tại những địa điểm ông đã từng sống và làm việc. Nổi bật nhất là [bến Nhà Rồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Nh%C3%A0_R%E1%BB%93ng)tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi ông đã xuống tàu "Đô đốc Latouche Tréville" ra đi tìm đường cứu nước, và [Nhà tưởng niệm xây dựng năm 1970 ở quê nội của ông](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_ni%E1%BB%87m_Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_%28Kim_Li%C3%AAn,_Nam_%C4%90%C3%A0n%29&action=edit&redlink=1). Tại các quốc gia khác cũng có các nhà lưu niệm về Hồ Chí Minh , chẳng hạn như ở Pháp [[202]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-202) [[203]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-203) . Ngoài ra còn có rất nhiều đài kỷ niệm và bia tưởng niệm. Tại Việt Nam, Hồ Chí Minh còn được thờ trong một số [[204]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-204) [đền](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%81n), [chùa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Vi%E1%BB%87t_Nam)và gia đình. Ngoài phạm vi Việt Nam, Hồ Chí Minh được tưởng niệm tại nhiều công trình trên thế giới. [[205]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-LAMDONG-205) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976), kỳ họp Quốc hội đầu tiên sau ngày Việt Nam được thống nhất đã thống nhất quyết định đổi tên thành phố [Sài Gòn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)thành [Thành phố Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Chiến dịch quân sự lịch sử xảy ra trên thành phố này, kết thúc [Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)và mở đầu thời kỳ thống nhất của Việt Nam cũng mang tên [Chiến dịch Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Tên ông còn được đặt cho các giải thưởng và huân chương cao quý nhất của Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam:
[Huân chương Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)là huân chương bậc cao thứ nhì của Nhà nước; [Giải thưởng Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)là giải thưởng cao quý nhất dành cho những cống hiến trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ. "Cháu ngoan Bác Hồ" là danh hiệu dành cho các thiếu nhi có thành tích cao trong học tập và hoạt động xã hội. Tên ông còn được đặt cho hai tổ chức chính của thanh thiếu niên Việt Nam: [Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%99i_Thi%E1%BA%BFu_ni%C3%AAn_Ti%E1%BB%81n_phong_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), [Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). *Hồ Chí Minh*, *Nguyễn Ái Quốc*hay *Nguyễn Tất Thành*còn được đặt cho nhiều công trình công cộng, như [đường quốc lộ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh), quảng trường, đường phố, trường học.
Hình ảnh và tượng ông hiện diện tại nhiều nơi công cộng, cũng như trên tất cả các
[đồng tiền giấy](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_%28ti%E1%BB%81n%29)đang lưu hành tại Việt Nam. Cùng với [quốc kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3_Vi%E1%BB%87t_Nam), tượng bán thân hoặc hình ông được đặt tại nơi trang trọng nhất của mỗi cơ quan nhà nước và trường học tại Việt Nam.
### Danh hiệuÔng được xem là một danh nhân không chỉ của dân tộc Việt Nam mà còn của thế giới. Trong Khóa họp Đại hội đồng lần thứ 24 tại Paris (20/10 - 20/11/1987),
[UNESCO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)đã tôn vinh ông là *"Anh hùng giải phóng dân tộc,*(nguyên văn: [danh nhân văn hóa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_nh%C3%A2n_v%C4%83n_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1)" *Hero of national liberation and Great man of culture*) [[206]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-UNESCO-206) và khuyến nghị các nước thành viên tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông do "các đóng góp quan trọng và nhiều mặt của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và nghệ thuật", và ông "đã dành cả cuộc đời mình cho sự giải phóng nhân dân Việt Nam, đóng góp cho cuộc đấu tranh chung vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội của các dân tộc [trên thế giới]" [[207]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-vnn-207) [[206]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-UNESCO-206) . Tuy nhiên, trước sự phản đối của một số người Việt và người Pháp tại thủ đô [[208]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-RFA-208) [Paris](http://vi.wikipedia.org/wiki/Paris)nước Pháp, UNESCO không đứng ra tổ chức lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh Hồ Chí Minh mà để chính phủ Việt Nam tự tổ chức nhưng không được lấy danh nghĩa UNESCO. Dù vậy, nghị quyết gốc vẫn được UNESCO công nhận và bảo lưu giá trị. Phát biểu tại hội thảo quốc tế ở Hà Nội tháng 3/1990, Giám đốc UNESCO khu vực châu Á - Thái Bình Dương [[209]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-209) [Modagat Ahmet](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Modagat_Ahmet&action=edit&redlink=1), khẳng định: *"Hội nghị UNESCO phiên thứ 24 đã quyết định kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông vào năm 1990. Đây là một cử chỉ tôn kính đối với một nhân vật vĩ đại đã cống hiến trọn đời mình cho sứ mệnh tự do và độc lập. UNESCO rất vui sướng được tham gia vào sự kiện đáng ghi nhớ này. Điều đó biểu hiện sự cam kết sâu sắc của tổ chức này trong việc duy trì các giá trị và công lao của các nhân vật vĩ đại được nhân loại công nhận và kính trọng"* . Năm 2010, văn bản gốc bằng tiếng Pháp của Nghị quyết đã được Tổng Giám đốc UNESCO trao tặng cho [[207]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-vnn-207) [Bảo tàng Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)để trưng bày . [[210]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-210) [Tuần báo TIME](http://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29)của Hoa Kỳ bình chọn Hồ Chí Minh là một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong thế kỷ 20 . Tờ [[211]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-time100-211) *Time*2000 đã nhận định ông là người đã góp phần "làm thay đổi diện mạo hành tinh chúng ta trong thế kỷ XX" . Ngày 15 tháng 10 năm 2010, báo Time cũng đã bầu chọn Hồ Chí Minh là một trong 10 tù nhân chính trị nổi bật chiến đấu cho tự do nổi tiếng nhất mọi thời đại cùng với [[212]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-212) [Aung San Suu Kyi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aung_San_Suu_Kyi), [Nelson Mandela](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nelson_Mandela), [Martin Luther King Jr.](http://vi.wikipedia.org/wiki/Martin_Luther_King), [Mohandas Gandhi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi)... [[213]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-213)
## Ảnh hưởng của Hồ Chí Minh ở Việt Nam ngày nayTại Việt Nam, hình ảnh Hồ Chí Minh phổ biến khắp nơi như là một "tấm gương sáng ngời về đạo đức"
, một "nhân cách cao thượng" và được coi là một "thần tượng" [[214]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-214) . Những tác phẩm nói về Hồ Chí Minh thường ca ngợi những đức tính tốt đẹp của ông. Các cấp ủy [[215]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-215) [Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam)thường xuyên [tuyên truyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_truy%E1%BB%81n), vận động cán bộ, đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhân dân học tập và làm theo tấm gương đạo đức, lối sống của Hồ Chí Minh. Mỗi năm, chính quyền và Đảng bộ đều tổ chức các cuộc thi [[216]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-216) [Học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_t%E1%BA%ADp_t%E1%BA%A5m_g%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BB%A9c_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh&action=edit&redlink=1)cho nội bộ lẫn quần chúng.
Ngoài những phát biểu của chính Hồ Chí Minh và hình vẽ, hình chụp của ông, những câu nói và khẩu hiệu tuyên truyền có thể đọc thấy ở mọi nơi đó là:
*Đời đời nhớ ơn Bác Hồ vĩ đại* *Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh.* *Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp chúng ta*
## Ngữ lục
|
|![]()
|
|Bài viết (hoặc đoạn) này hiện đang có Xin đừng xóa bảng thông báo này cho đến khi kết thúc hoặc đạt được đồng thuận trong vấn đề này.
Để tránh
Đề nghị người gắn tiêu bản nêu lý do tại
### Các câu nói nổi tiếng
|
|![]()
[Wikiquote](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về: *Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa. Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố có thể bị tàn phá. Song nhân dân Việt Nam quyết không sợ. Không có gì quý hơn độc lập, tự do!* [[217]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-217) *"Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người"*, lấy ý từ câu "thập niên chi kế, mạc như thụ mộc; chung thân chi kế, mạc như thụ nhân" (Hán văn: 十年之計，莫如樹木；終身之計，莫如樹人) trong sách " [Quản tử](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3n_t%E1%BB%AD_%28th%C6%B0_t%E1%BB%8Bch%29&action=edit&redlink=1)", chương thứ ba Quyền tu. *Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một; sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý ấy không bao giờ thay đổi.* *Dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải giành cho được độc lập* [[218]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-218) *Tôi nói, đồng bào nghe rõ không?* [[219]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-219) *Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành.* [[220]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-220) *Quyết tử để cho Tổ quốc quyết sinh.* [[221]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-221) *Tôi chỉ có một Đảng: Đảng Việt Nam.* [[222]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-222) *Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.* *Hình ảnh miền Nam luôn ở trong trái tim tôi.* *Nhiệm vụ của thanh niên không phải là đòi hỏi Nước nhà đã cho mình những gì, mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho Nước nhà? Mình phải làm thế nào cho ích lợi Nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích Nước nhà mà hy sinh phấn đấu đến chừng nào?* [[223]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-223)
|“||
|Quân đội ta
trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự
do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó
khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng. |”|
|
|
—Trích phát biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong lễ kỉ niệm 20 năm ngày thành lập
|“||
|Hỡi đồng
bào cả nước! Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta đã nhân nhượng. Nhưng
chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết
tâm cướp nước ta một lần nữa! Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ
nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ. Hỡi đồng
bào! Chúng ta phải đứng lên! Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già,
người trẻ, không phân chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là người
Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc. Ai có súng
dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng,
gậy gộc. Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước. |”|
|
|
—trích
|“||
|"Dân ta có
một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ
xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi,
nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự
nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước" |”|
|
|
—trích Báo Cáo Chính trị tại Đại Hội Đảng lần thứ II, tháng 2 năm 1951
|“||
|Non sông
Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài
vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không,
chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu |”|
|
|
—
Hồ Chí Minh - trích thư gửi các em học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, tháng 9/1945.
|“||
|Một |”|
|
|
—
Hồ Chí Minh - Sửa đổi lối làm việc
### Các câu nói khác
#### Trước 1945
- Theo tác phẩm
**Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch**của tác giả [Trần Dân Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%C3%A2n_Ti%C3%AAn), trước khi Nguyễn Tất Thành rời [Bến Nhà Rồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BFn_Nh%C3%A0_R%E1%BB%93ng)đến Pháp năm 1911, cậu rủ một người bạn đi cùng để có gì giúp đỡ lẫn nhau. Người bạn hỏi cậu lấy tiền đâu mà ra đi, cậu giơ tay ra mà nói: *Đây tiền đây! Chúng ta sẽ làm việc. Chúng ta sẽ làm bất cứ việc gì để sống và để đi.* [[227]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-227)
- Về mục đích đi ra nước ngoài của mình, năm 1923 Nguyễn Ái Quốc đã trả lời rằng:
*"Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp Tự do, Bình đẳng, Bác ái... Tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì ẩn giấu đằng sau những chữ ấy"* . Một lần khác anh nói: [[228]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-228) *"Nhân dân Việt Nam trong đó có cụ thân sinh ra tôi, lúc này thường tự hỏi nhau ai sẽ là người giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp. Người này nghĩ là Anh, có người lại cho là Mỹ. Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ. Sau khi xem xét họ làm ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi"* [[229]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-229)
- Khi lần đầu đến thăm
[tượng Nữ thần Tự do](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%E1%BB%A3ng_N%E1%BB%AF_th%E1%BA%A7n_T%E1%BB%B1_do)năm 1913, Nguyễn Tất Thành là nhìn xuống chân tượng và ghi vào sổ: *"Ánh sáng trên đầu thần Tự Do tỏa rộng khắp trời xanh, còn dưới chân tượng thần Tự Do thì người da đen đang bị chà đạp, số phận người phụ nữ bị chà đạp. Bao giờ người da đen được bình đẳng với người da trắng? Bao giờ có sự bình đẳng giữa các dân tộc? Và bao giờ người phụ nữ được bình đẳng với nam giới?".* [[230]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-230)
- Vào mùa xuân 1919, một người bạn Pháp đưa cho Nguyễn Tất Thành một
bản sao báo cáo của Lênin in trong báo Nhân đạo (L’Humanité):
*"*. Anh vui mừng đến phát khóc lên, nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: [Luận cương về những vấn đề dân tộc và thuộc địa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lu%E1%BA%ADn_c%C6%B0%C6%A1ng_v%E1%BB%81_nh%E1%BB%AFng_v%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BB%81_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_v%C3%A0_thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1)" *"Hỡi đồng bào bị đọa đầy đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!"* [[231]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-231)
- Trong bài báo nhan đề "Cách mạng Nga và các dân tộc thuộc địa", Nguyễn Ái Quốc viết:
*"* [Chủ nghĩa tư bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_t%C6%B0_b%E1%BA%A3n)là một con đỉa có một cái vòi bám vào giai cấp vô sản ở chính quốc và một cái vòi khác bám vào giai cấp vô sản ở các [thuộc địa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BB%8Ba). Nếu muốn giết con vật ấy, người ta phải đồng thời cắt cả hai vòi. Nếu người ta chỉ cắt một vòi thôi, thì cái vòi còn lại kia vẫn tiếp tục hút máu của giai cấp vô sản; con vật vẫn tiếp tục sống và cái vòi bị cắt đứt lại sẽ mọc ra" [[232]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-232)
- Trong tác phẩm
*"Nên Học Sử Ta"*, Hồ Chí Minh đã viết: *"Sử ta dạy cho ta bài học này: Lúc nào nhân dân ta đoàn kết muôn người như một thì đất nước ta độc lập tự do. Trái lại, lúc nào nhân dân ta không đoàn kết thì bị nước ngoài xâm lấn. Vậy nay ta phải biết đoàn kết, đoàn kết mau, đoàn kết chắc chắn thêm lên mãi…"* [[233]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-233)
#### 1945 - 1946
*Sau 80 năm bị thực dân Pháp giày vò, nước Việt Nam ta cái gì cũng kém cỏi, chỉ có lòng sốt sắng của dân là rất cao.* [[234]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-234) *Bọn ấy sang thì chả tử tế gì đâu. Chúng sẽ ăn hại, báo hại, đưa phản động về phá ta, làm những điều chướng tai gai mắt.* [[235]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-235) *Theo tinh thần "bốn bể đều là anh em", tôi yêu mến thanh niên Pháp cũng như yêu mến thanh niên Việt Nam. Đối với tôi, sinh mệnh của một người Pháp hay sinh mệnh của một người Việt Nam đều đáng quý như nhau. Hỡi các bà mẹ Pháp! Tôi kêu gọi tinh thần yêu nước cao quý và tình mẫu tử của các bà. Các bà hãy giúp chúng tôi ngăn chặn những hiểu lầm và mau chóng gây dựng mối tình hữu nghị và tinh thần hoà hợp giữa con em chúng ta.* [[236]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-236) *Các ông có thể giết 10 người của chúng tôi, trong khi chúng tôi chỉ giết được 1 người của các ông, nhưng cuối cùng các ông sẽ là người kiệt sức* [[237]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-237) *"Tôi tin và đồng bào cả nước đều tin vào lòng kiên quyết ái quốc của đồng bào Nam Bộ. Chúng ta nên nhớ lời oanh liệt của một nhà đại cách mạng Pháp: Thà chết tự do còn hơn sống nô lệ... Chúng ta nhất định thắng lợi vì chúng ta có lực lượng đoàn kết của toàn dân. Chúng ta nhất định thắng lợi vì cuộc đấu tranh của chúng ta là chính nghĩa"* [[238]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-238) *Không, không vô vọng. Đó sẽ là một cuộc chiến gay go và quyết liệt nhưng chúng tôi sẽ thắng. Chúng tôi có một vũ khí mạnh chẳng kém những cỗ đại bác: đó là tinh thần dân tộc! Đừng có đánh giá thấp điều đó. Người Mỹ chắc hẳn phải nhớ là một đám nông dân chân đất Mỹ đã đánh thắng quân đội hoàng gia Anh như thế nào* [[239]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-239) *Nó (* [chiến tranh Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)) sẽ là một cuộc chiến giữa voi và hổ. Nếu hổ đứng yên thì sẽ bị voi dẫm chết. Nhưng hổ không đứng yên. Ban ngày nó ẩn nấp trong rừng và ra ngoài vào ban đêm. Nó sẽ nhảy lên lưng voi, xé những mảnh da lớn, và rồi nó sẽ chạy trở lại vào rừng tối. Và dần dần, con voi sẽ chảy máu đến chết. Cuộc chiến tranh ở Đông Dương sẽ như vậy. [[240]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-240)
#### Thập niên 1950-1960
*"Không có việc gì khó / Chỉ sợ lòng không bền / Đào núi và lấp biển / Quyết chí ắt làm nên"*, đọc trong lần đến thăm liên phân đội thanh niên xung phong 312 ở Nà Tu thuộc tỉnh Bắc Cạn đêm ngày 30 tháng 3 năm 1951 [[241]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-241) , lấy ý từ bốn câu trong bài thơ ngũ ngôn "Huấn mông ấu học thi" (Hán văn: 訓蒙幼學詩) của [[242]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-242) [Uông Thù](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=U%C3%B4ng_Th%C3%B9&action=edit&redlink=1)(汪洙), người thời [Bắc Tống](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_T%E1%BB%91ng)ở Trung Quốc: "Tạc sơn thông đại hải / Luyện thạch bổ thanh thiên / Thế thượng vô nan sự / Nhân tâm tự bất kiên" (鑿山通大海 / 煉石補青天 / 世上無難事 / 人心自不堅) Bốn câu thơ trên là nguồn cảm hưng để năm 1953 Hoàng Hà sáng tác bài hát " [Thanh niên làm theo lời Bác](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thanh_ni%C3%AAn_l%C3%A0m_theo_l%E1%BB%9Di_B%C3%A1c&action=edit&redlink=1)", sau này trở thành đoàn ca của [Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90o%C3%A0n_Thanh_ni%C3%AAn_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh&action=edit&redlink=1). [[243]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-243)
- "
*Đất có bốn phương Đông Tây Nam Bắc.* *Trời có bốn mùa Xuân Hạ Thu Đông.* *Người có bốn đức Cần Kiệm Liêm Chính.* *Thiếu một phương thì không thành đất.* *Thiếu một mùa thì không thành trời.* *Thiếu một đức thì không thành người.*" [[244]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-244)
- "
*Hoàn cảnh thế nào không quan trọng, quan trọng là đối phó thế nào.*" [[245]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-245) *Chủ nghĩa Mác-Lênin Việt Nam là chủ nghĩa Mác-Lênin có lý có tình!* [[246]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-246) *Chúc mừng chú mới thắng trận. Nhưng đừng chủ quan, còn phải đánh với Mỹ nữa.*(nói với Đại tướng Võ Nguyên Giáp ngay sau trận Điện Biên Phủ) *Tôi xin mời Johnson tới Hà Nội như là khách của chúng tôi. Ông hãy đến với vợ và con gái, người thư ký, người bác sĩ và người đầu bếp của mình. Nhưng đừng mang theo tướng lĩnh và đô đốc!* [[247]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-247) *Mỹ phải cút đi! Chúng tôi trải thảm đỏ cũng được, nhưng Mỹ phải cút đi! Mỹ phải chấm dứt xâm lược. Johnson miệng nói hòa bình tay lại ký những lệnh điều động quân. Chúng tôi không bác bỏ gì hết, nhưng nhân dân chúng tôi phải được yên ổn. Chúng tôi không muốn trở thành người chiến thắng. Chúng tôi chỉ muốn Mỹ cút đi! Gút-bai!* [[248]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-248) *Chúng ta căm thù Đế quốc Mỹ xâm lược nhưng không được căm thù nhân dân Mỹ.* *Tôi nói với nhân dân Việt Nam rằng họ là con cháu tôi, vì vậy tôi sống rất bình yên và giản dị, tôi ngủ rất ngon, ngay cả khi có việc ném bom của các ông.* [[249]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-249) *Tôi là người đa nghi và tôi có lý do để ngờ vực. Người Mỹ các ông ít nhiều đều là nhà kinh doanh. Tôi cũng là nhà kinh doanh... Khi việc ném bom chấm dứt, câu chuyện bắt đầu. Chúng ta sẽ xem các mặt hàng.* [[250]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-250) *Chúng tôi và nhân dân chúng tôi sẵn sàng nói chuyện với nhà cầm quyền Mỹ và nhân dân Mỹ. Nhưng với Johnson và McNamara thì hoặc là trải thảm đỏ hoặc đá đít ra ngoài cửa.* [[251]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-251) *Chúng tôi ở trên đất nước chúng tôi. Chúng tôi không làm điều gì tổn hại cho nước Mỹ. Đế quốc Mỹ hãy chấm dứt sự xâm lược của chúng và cuốn gói thì lập tức hòa bình sẽ được lập lại ở Việt Nam. Đế quốc Mỹ dù điên cuồng đẩy mạnh chiến tranh đến mức nào, chúng tôi cũng quyết đánh bại chúng. Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng vào thắng lợi của mình vì sự nghiệp của chúng tôi là chính nghĩa!"*. [[252]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-252) *Chúng tôi sẵn sàng đem hoa và nhạc tiễn họ và mọi thứ khác họ thích, nhưng ông biết đấy, tôi thích tiếng lóng của các ông: qu'ils foutent le camp!*("qu'ils foutent le camp" có nghĩa là "hãy cút đi") [[253]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-253) *Đế quốc Mỹ chán rồi, nhưng rút ra như thế nào. Thua mà danh dự. Đó là điều Mỹ muốn!* [[254]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-254) *Đế quốc Mỹ đang thua ở Việt Nam và chúng nhất định sẽ thua. Song chúng chỉ chịu thua sau khi đã thua trên bầu trời Hà Nội!* [[255]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-255) *Lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai thắng nổi. Nhờ lực lượng ấy mà tổ tiên ta đã đánh thắng quân Nguyên, quân Minh, đã giữ vững quyền tự do, tự chủ. Nhờ lực lượng ấy mà chúng ta làm cách mạng thành công giành được độc lập. Nhờ lực lượng ấy mà sức kháng chiến của ta càng ngày càng mạnh. Nhờ lực lượng ấy mà quân và dân ta quyết chịu đựng muôn nỗi khó khăn, thiếu thốn, đói khổ, tang tóc, quyết một lòng đánh tan quân giặc cướp nước*. [[256]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-256) *Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; học tập tốt, lao động tốt; đoàn kết tốt, kỷ luật tốt; giữ gìn vệ sinh thật tốt; khiêm tốn, thật thà, dũng cảm.*(Lời dạy các cháu thiếu niên, nhi đồng). [[257]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-257)
## Tác phẩm
[tuyên ngôn độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp)do ông biên soạn là có tiếng vang nhất và được sánh vai cùng các bản tuyên ngôn độc lập trong lịch sử Việt Nam như bài thơ thần [Nam Quốc Sơn Hà](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_qu%E1%BB%91c_s%C6%A1n_h%C3%A0)tương truyền của [Lý Thường Kiệt](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BD_Th%C6%B0%E1%BB%9Dng_Ki%E1%BB%87t)và [Bình Ngô Đại Cáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%ACnh_Ng%C3%B4_%C4%91%E1%BA%A1i_c%C3%A1o)của [Nguyễn Trãi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Tr%C3%A3i). *(1925)* [Bản án chế độ thực dân Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3n_%C3%A1n_ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n_Ph%C3%A1p) *(1927)* [Đường kách mệnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_k%C3%A1ch_m%E1%BB%87nh) *(1922, kịch, nhằm đả kích vua* [Con rồng tre](http://vi.wikipedia.org/wiki/Con_r%E1%BB%93ng_tre) [Khải Định](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%A3i_%C4%90%E1%BB%8Bnh)) [[258]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-258)
- Các truyện ngắn:
*Pari*(1922, *Nhân đạo*), *Lời than vãn của bà Trưng trắc*(1922, *Nhân đạo*), *Con người biết mùi hun khói*(1922, *Nhân đạo*), *Vi hành*(1923, *Nhân đạo*), *Đoàn kết giai cấp*(1924, *Người cùng khổ*), *Con rùa*(1925, *Người cùng khổ*), *Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu*(1925, *Người cùng khổ*) [[259]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-259) *(1942, thơ)* [Nhật ký trong tù](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_k%C3%BD_trong_t%C3%B9) *(1947)* [Sửa đổi lối làm việc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%ADa_%C4%91%E1%BB%95i_l%E1%BB%91i_l%C3%A0m_vi%E1%BB%87c&action=edit&redlink=1) *Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch*(bút danh [Trần Dân Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%C3%A2n_Ti%C3%AAn) [[260]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-260) [[261]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-261) [[262]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-262) ) [[263]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-263) *Vừa đi đường vừa kể chuyện*(bút danh T. Lan [[264]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-264) ) [[265]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-265)
Trong cuốn sách này, Hồ Chí Minh hóa thân thành một cán bộ trong đoàn tùy tùng (T. Lan), đi công tác cùng với Hồ Chí Minh trong rừng núi Việt Bắc và được Hồ Chí Minh vui miệng kể chuyện cho nghe nhiều chuyện.
[[266]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-266) *, ấn bản I: NXB Sự thật (1980-1989), ấn bản II: NXB Chính trị Quốc gia (1995-1996), bản số hóa trên CD-ROM: NXB Chính trị quốc gia (2001-đến nay)* [Hồ Chí Minh toàn tập](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_to%C3%A0n_t%E1%BA%ADp)
## Tên gọi, bí danh, bút danh
|
|![]()
|
|Bài viết hoặc đoạn này cần thêm
Những nội dung không có nguồn có thể bị
Mời bạn
[[267]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-267) [[268]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-268)
Ngoài tên gọi Hồ Chí Minh (dùng từ 1942), và tên tự Nguyễn Tất Thành (阮必成), trong cuộc đời mình, ông còn có nhiều tên gọi và bí danh khác như
*Paul Tất Thành*(1912); *Nguyễn Ái Quốc*(阮愛國, từ 1919); *Văn Ba*(khi làm phụ bếp trên tàu biển, 1911); *Lý Thụy*(李瑞, khi ở Quảng Châu, 1924-), *Hồ Quang*(1938-40), *Vương*(Wang) (1925-27, 1940), *Tống Văn Sơ*(1931-33), *Trần*(1940) (khi ở Trung Quốc); *Chín*(khi ở Xiêm La, 1928-30) và được gọi là Thầu (ông cụ) Chín; *Lin*(khi ở Liên Xô, 1934-38); *Chen Vang*(trong giấy tờ đi đường từ Pháp sang Liên Xô năm 1923); ông cũng còn được gọi là *Bác Hồ*, *Bok Hồ*, *Cụ Hồ*. Khi ở [Việt Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_B%E1%BA%AFc)ông thường dùng bí danh *Thu*, *Thu Sơn*và được người dân địa phương gọi là *Ông Ké*, *Già Thu*,. Tổng thống Indonesia [Sukarno](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sukarno)gọi ông là " *Bung Hồ*" (Anh Cả Hồ).
Ông dùng 173 bút danh khi viết sách, báo:
Nguyễn Ái Quốc, Nguyễn, Nguyễn A.Q, Ng A.Q, Ng. Ái Quốc, N.A.Q, N., Wang, N.K., A.N; P.C. Lin, P.C. Line (1938, Trung Quốc), Line (1938, Trung Quốc), Q.T, Q.TH, Lê Quyết Thắng (1948-50), A.G, X.Y.Z (1947-50), G., Lê Nhân, Lê, Lê Ba, Lê Nông, Lê Thanh Long, L.T., T.L. (1955-69), [[269]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-269) [Trần Dân Tiên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_D%C3%A2n_Ti%C3%AAn), T.Lan (1955-69), Tuyết Lan, Thanh Lan, Đin (1950-53), Tân Trào, Đ.X (trong chuyên mục "Thường thức chính trị" trên báo *Cứu quốc*năm 1953), C.B (trên báo *Nhân Dân*1951-57), V.K., K.C., C.K., Trần Lực (1948-61), C.S, Chiến Sĩ, Chiến Đấu, La Lập, Nói Thật, Thu Giang, K.V., Trầm Lam, Luật sư TH. Lam, Nguyễn Kim, K.O, Việt Hồng..v.v.
## Hồ Chí Minh trong văn học, nghệ thuậtChủ tịch Hồ Chí Minh là nguồn cảm hứng cho nhiều nhạc sĩ, nhà thơ sáng tác nhiều tác phẩm.
### Âm nhạc
*Người về đem tới ngày vui Mùa thu nắng toả*. [Ba Đình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_%C4%90%C3%ACnh)Với tiếng Người còn dịu dàng như tiếng đất trời. Người về đem tới xuân đời từ đất nước cằn, Từ bùn lầy cả cuộc đời vùng lên
- Bài hát "Ca ngợi Hồ Chủ tịch" của
[nhạc sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9) [Lưu Hữu Phước](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_H%E1%BB%AFu_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc): *Hồ Chí Minh sáng ngời gương đấu tranh. Vững bền đưa chúng ta vượt khó khăn. Hồ Chí Minh muôn năm chỉ lối cho nhân dân. Đến ngày chiến thắng vẻ vang*.
- Bài hát "Người là niềm tin tất thắng" của nhạc sĩ
[Chu Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_Minh): *Đất nước nghiêng mình đời đời nhớ ơn. Tên người sống mãi với non sông Việt Nam. Lời thề sắt son theo tiếng bác gọi, bốn ngàn năm dồn lại hôm nay, người sống trong muôn triệu trái tim... Thế giới nghiêng mình, loài người tiếc thương. Đây người chiến sĩ đấu tranh cho* [tự do](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_t%E1%BB%B1_do). Người là ước mơ của các dân tộc. Tiếng người vang vọng đến mai sau. Nguyện ước theo con đường Bác đi... *...Bác thương các cụ già xuân về gửi biếu lụa, Bác yêu đàn cháu nhỏ trung thu gửi cho quà. Bác thương đoàn dân công đêm nay ngủ ngoài rừng, Bác thương người chiến sĩ đứng gác ngoài biên cương..."*
- Bài hát "Hồ Chí Minh đẹp nhất tên người" của nhạc sĩ
[Trần Kiết Tường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ki%E1%BA%BFt_T%C6%B0%E1%BB%9Dng): *...Trên cánh đồng miền Nam, đau thương mây phủ chân trời. Khi ca lên Hồ Chí Minh, nghe lòng phơi phới niềm tin...*
- Bài hát
*(Bài ca Hồ Chí Minh)* [The Ballad of Ho Chi Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/The_Ballad_of_Ho_Chi_Minh) của nhạc sĩ người Anh [[270]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-270) [Ewan MacColl](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ewan_MacColl) *...From VietBac to the SaiGon Delta. Marched the armies of Viet Minh. And the wind stirs the banners of the Indo-Chinese people. Peace and freedom and Ho Chi Minh...*
- Bài hát
*(Bác Hồ - Thầy giáo) của* [Teacher Uncle Ho](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Teacher_Uncle_Ho&action=edit&redlink=1) [Pete Seeger](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pete_Seeger): *...I'll have to say in my own way. The only way I know, that we learned power to the people and the power to know. From Teacher Uncle Ho!*
- Bài hát
*(Hồ Chí Minh - Không thể nào quên) của* [Inolvidable Ho Chi Minh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Inolvidable_Ho_Chi_Minh&action=edit&redlink=1) [Alí Primera](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Al%C3%AD_Primera&action=edit&redlink=1): *Tenía la figura pequeña y la barbita blanca el camarada Ho Chi Minh querido tío Ho Chi Minh inolvidable Ho Chi Minh indoblegable Ho Chi Minh inolvidable Ho Chi Minh indoblegable Ho Chi Minh...*
- Nhiều sáng tác khác: "Bác đang cùng chúng cháu hành quân" (
[Huy Thục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Huy_Th%E1%BB%A5c)), "Thanh niên làm theo lời Bác" ( [Hoàng Hà](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_H%C3%A0_%28nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9%29)), "Tuổi trẻ thế hệ Bác Hồ" (Triều Dâng), "Tấm áo Bác Hồ", "Gửi tới Bác Hồ" (Kapapúi - Tường Vi), "Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác" ( [An Thuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/An_Thuy%C3%AAn)), "Vầng trăng Ba Đình", "Miền Trung nhớ Bác", "Người về thăm quê" (Thuận Yến), "Bên lăng Bác Hồ", "Bên tượng đài Bác Hồ" ( [Lê Giang](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AA_Giang&action=edit&redlink=1)), "Đêm [Trường Sơn](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_S%C6%A1n)nhớ Bác" (Trần Trung), "Bác Hồ sống mãi với [Tây Nguyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn)", "Cô gái [Pakô](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pak%C3%B4&action=edit&redlink=1)con cháu Bác Hồ" (Huy Thục), "Đôi dép Bác Hồ" (Văn An - thơ [Tạ Hữu Yên](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%A1_H%E1%BB%AFu_Y%C3%AAn&action=edit&redlink=1)), "Bài ca dâng Bác" (Trọng Loan), "Như có Bác trong ngày đại thắng" ( [Phạm Tuyên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Tuy%C3%AAn)), "Lời Bác dặn trước lúc đi xa" ( [Trần Hoàn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ho%C3%A0n)), "Tình Bác sáng đời ta" ( [Lưu Hữu Phước](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_H%E1%BB%AFu_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc)), "Hồ Chí Minh đẹp nhất tên người" ( [Trần Kiết Tường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ki%E1%BA%BFt_T%C6%B0%E1%BB%9Dng))...
### Thơ, văn
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/c/c8/Thieunhi4_52011.jpg/250px-Thieunhi4_52011.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/thumb/c/c8/Thieunhi4_52011.jpg/250px-Thieunhi4_52011.jpg)
Tác phẩm
*"Bác Hồ và ba em thiếu nhi Trung -Nam -Bắc"*(Tranh lụa vẽ bằng máu 1947) của họa sĩ [Diệp Minh Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%87p_Minh_Ch%C3%A2u).
- Bài thơ "
[Người đi tìm hình của nước](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91i_t%C3%ACm_h%C3%ACnh_c%E1%BB%A7a_n%C6%B0%E1%BB%9Bc&action=edit&redlink=1)" của nhà thơ [Chế Lan Viên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BF_Lan_Vi%C3%AAn):
-
*...Có nhớ chăng hỡi gió rét thành Ba-lê* *Một viên gạch hồng Bác chống lại cả một mùa băng giá* *Và sương mù thành Luân Đôn, người có nhớ* *Giọt mồ hôi Người nhỏ giữa đêm khuya...*
-
*...Nhớ ông cụ mắt sáng ngời* *Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường...*
- Bài thơ "Bác ơi" của
[Tố Hữu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91_H%E1%BB%AFu), sáng tác ngày 6 tháng 9 năm 1969 ngay sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, có đoạn:
-
*Bác để tình thương cho chúng con* *Một đời thanh bạch, chẳng vàng son* *Mong manh áo vải hồn muôn trượng* *Hơn tượng đồng phơi những lối mòn.* [[271]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-271)
- Bài thơ "
[Viếng lăng Bác](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BA%BFng_l%C4%83ng_B%C3%A1c&action=edit&redlink=1)" của [Viễn Phương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%85n_Ph%C6%B0%C6%A1ng):
-
*Bác nằm trong giấc ngủ bình yên::* *Giữa một vầng trǎng sáng dịu hiền* *Vẫn biết trời xanh là mãi mãi* *Mà sao nghe nhói ở trong tim!*
- Bài thơ "Một con người chủ nghĩa Mác sinh ra" của
[Hải Như](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_Nh%C6%B0&action=edit&redlink=1):
-
*Bác đã cho ta, Bác đã cho đời* *Lẽ sống của ngày mai trên Trái Đất* *Lẽ sống đẹp, không coi mình cao nhất* *Mong kiếp người, ai cũng cất đầu cao*
- Bài thơ "Chúc tụng Bác Hồ" của
[Ismael Gomes Braga](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ismael_Gomes_Braga&action=edit&redlink=1)(Brazil) : [[272]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-272)
-
*Vị thánh sống của nghìn thánh sống* *Và ân nhân của cả muôn đời* *Hồ Chí Minh! - Chưa dễ thấy người* *Chúng tôi đây bọn mù mắt sáng!* *của* [Búp sen xanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%BAp_sen_xanh) [Sơn Tùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_T%C3%B9ng_%28nh%C3%A0_v%C4%83n%29)kể về thời tuổi trẻ của Hồ Chí Minh.
Trong tiểu thuyết
*của* [Đỉnh cao chói lọi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%89nh_cao_ch%C3%B3i_l%E1%BB%8Di) [Dương Thu Hương](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Thu_H%C6%B0%C6%A1ng), Hồ Chí Minh được hư cấu thành nhân vật chính Chủ tịch. [[273]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-273) [[274]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-d6-274)
### Hội họaĐã có ít nhất bốn bức vẽ bằng máu về Hồ Chí Minh (huyết họa)
[[275]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-275)
### Điện ảnh
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong phim truyện video "Hà nội - Mùa đông 1946" do NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Nguyễn Tất Thành (Văn Ba) trong phim truyện nhựa "Hẹn gặp lại Sài Gòn" do NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Tống Văn Sơ trong phim truyện Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông do NSƯT Trần Lực thể hiện.
### Sân khấu
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong vở kịch "Đêm trắng" NSƯT Tiến Hợi thể hiện.
- Hình tượng Hồ Chí Minh trong vở chèo "Những vần thơ thép" do NSƯT Mạnh Kiên thể hiện.
## Đánh giáGiáo sư David Thomas cho biết ông đã từng đọc một tạp chí tin tức và thời sự có tiếng tăm tại Hoa Kỳ có ghi nhận về một cuộc thăm dò ý kiến người dân Mỹ. Người ta tham khảo ý kiến về các lãnh tụ trên toàn cầu, xem ai là người Thiện (good), ai là người Ác (evil). Kết quả cho thấy Hồ Chí Minh, cùng với các lãnh đạo
[Adolf Hitler](http://vi.wikipedia.org/wiki/Adolf_Hitler)và [Iosif Vissarionovich Stalin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin)bị xem là những nhân vật ác, trong khi [Nelson Mandela](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nelson_Mandela), [Franklin D. Roosevelt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Franklin_D._Roosevelt)và [Mahatma Gandhi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi)thì được xem là những nhân vật thiện. Giáo sư không tán thành với quan điểm này vì theo ông " *ai từng nghiên cứu một cách khách quan cuộc đời và những thành tựu của Hồ Chí Minh thì không thể nào đi đến kết luận như vậy được*". [[180]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-david-180)
Là một người lãnh đạo cuộc đấu tranh của Việt Nam giành độc lập khỏi chế độ thực dân Pháp, ông lại không phải là một nhà dân tộc chủ nghĩa cực đoan. Điều này thể hiện qua nhận định tích cực về ông của nhiều người ngoại quốc.
Trong một hội thảo "Di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay" - một hội thảo mang tầm cỡ quốc tế, [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-mqt-49) [Ahn Kyong Hwan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahn_Kyong_Hwan&action=edit&redlink=1)- một giáo sư của [Trường Đại học Chosun](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Chosun&action=edit&redlink=1)(Đại Hàn Dân quốc) nói: *"Hồ Chí Minh có thể khác về mặt tư tưởng hay tôn giáo so với các vĩ nhân khác trên thế giới nhưng nhân cách của Người thì đáng để mọi người trên thế giới tôn kính…. Những nhà lãnh đạo chính trị trên thế giới phải noi gương tinh thần yêu nước, yêu dân tộc, yêu đồng bào vĩ đại của Người"*. Nhà báo Úc [Wilfred Burchett](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wilfred_Graham_Burchett), người từng có nhiều cuộc phỏng vấn Hồ Chí Minh, cho biết: *"Cảm giác đầu tiên của tôi là sự thân mật, ấm áp và giản dị. Hồ Chủ tịch có khả năng khiến người ta thấy nhẹ nhõm ngay từ khoảnh khắc đầu tiên và trình bày những vấn đề phức tạp nhất chỉ trong vài từ và cử chỉ rõ ràng. Trong những cuộc gặp gỡ tiếp theo với nhân cách vĩ đại này, sự ấm áp, giản dị, cách thể hiện rõ ràng xuất phát từ trí tuệ mẫn tiệp và sự thấu hiểu trọn vẹn chủ đề khiến tôi có ấn tượng vô cùng sâu sắc"*. [[276]](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_note-276)
## Xem thêm
[Nguyễn Sinh Sắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Sinh_S%E1%BA%AFc) [Gia đình Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Tư tưởng Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_t%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Nếp sống của Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BA%BFp_s%E1%BB%91ng_c%E1%BB%A7a_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh&action=edit&redlink=1) [Hồ Chí Minh toàn tập](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_to%C3%A0n_t%E1%BA%ADp) [Cháu ngoan Bác Hồ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A1u_ngoan_B%C3%A1c_H%E1%BB%93) [Huy hiệu Bác Hồ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Huy_hi%E1%BB%87u_B%C3%A1c_H%E1%BB%93) [Giải thưởng Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_th%C6%B0%E1%BB%9Fng_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Bài hát về Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A0i_h%C3%A1t_v%E1%BB%81_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)
## Chú thích
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-1) [Bản di chúc có chữ "Tuyệt đối bí mật" của Bác Hồ](https://archive.is/20120710025704/giaoduc.net.vn/xa-hoi/ban-di-chuc-co-chu-tuyet-doi-bi-mat-cua-bac-ho/126480.gd?i=0)
- ^
**a** **ă** [Nhà nhà cúng giỗ Bác Hồ](http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nha-nha-cung-gio-Bac-Ho/20736432/157/). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-bienphong.252F_3-0) [Một gia đình 40 năm cúng giỗ Bác Hồ](http://dantri.com.vn/c20/s20-346902/mot-gia-dinh-40-nam-cung-gio-bac-ho.htm) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-4) [Gác thờ Bác Hồ trên sông Tiền](http://tuoitre.vn/Bac-Ho-trong-toi/316676/Gac-tho-Bac-Ho-tren-song-Tien.html)
- ^
**a** **ă** ["Xóm không chồng" ở Việt Nam lên báo Mỹ](http://dantri.com.vn/dien-dan/xom-khong-chong-o-viet-nam-len-bao-my-708748.htm) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-6) [Ðền thờ Bác Hồ trên đỉnh Ba Vì](https://archive.is/20120717195302/vuonquocgiabavi.com.vn/?p=8&id=150&Den-Tho-Bac-Ho.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-7) [Các công trình tưởng niệm Hồ Chí Minh trong nước và trên thế giới](http://www.lamdong.gov.vn/vi-VN/a/hoctaphcm/tuong-niem/Pages/default.aspx) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-8) [Kỷ niệm ngày sinh nhật Bác (19-5): Những đền thờ Bác ở sông nước miền Tây](http://daidoanket.vn/PrintPreview.aspx?ID=31149) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-9) [Tạp chí Time số 14|Vol. 151 ngày 13 tháng 4 năm 1998. 100 người nổi bật của thế kỷ](http://www.time.com/time/magazine/0,9263,7601980413,00.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-10) [“People of the Century - TIME”](http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,2020772,00.html). *. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2012.* [Time](http://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-11) [“TIME 100 Persons Of The Century”](http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,991227,00.html). *. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2013.* [Time](http://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29) **William Duiker,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-12) *Ho Chi Minh - A Life*, Hyperion, 2000, tr.15. Nguyễn Sinh Nhậm còn có tên khác là Nguyễn Sinh Vương. Năm Nguyễn Sinh Sắc lên 4 tuổi thì cả cha và mẹ là Hà Thị Hy đều đã mất [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-13) *Búp sen xanh*, Sơn Tùng [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-14) [Tiểu sử Hồ Chí Minh](http://www.baotanghochiminh.vn/tabid/464/Default.aspx) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-15) *Chính phủ Việt Nam 1945-1998*, phần "Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 - 1969)", NXB. Chính trị Quốc gia, 1999 **Tên này do ông ngoại là thầy đồ Hoàng Xuân Đường đặt.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-16)
Sơn Tùng,
*Búp sen xanh*, Chương I. Thời thơ ấu
- ^
**a** **ă** [Vũ Ngự Chiêu.](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-HL1_17-2) **â** [“Vài vấn nạn lịch sử thế kỷ XX: Hồ Chí Minh—Nhà ngoại giao, 1945-1946”](http://www.hopluu.net/D_1-2_2-95_4-1862_5-8_6-3_17-108_14-2/). Hợp Lưu Magazine. Ghi chú: Xem tài liệu bằng tiếng Pháp, từ Centre des archives d'Outre-mer [CAOM] (Aix)/Gouvernement General de l'Indochine [GGI]/Fonds Residence Superieure d'Annam [RSA]/carton R1, và ghi chú bằng tiếng Anh ở cuối bài báo. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013.
- ^
**a** [Nguyễn Vĩnh Châu.](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-HL2_18-1) **ă** [“Phỏng vấn sử gia Vũ Ngự Chiêu về những nghiên cứu lịch sử liên quan đến Hồ Chí Minh”](http://www.hopluu.net/D_1-2_2-117_4-1513/). Hợp Lưu Magazine. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013. **Trần Quốc Vượng.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-BBC2005_19-0) [“Lời truyền miệng dân gian về Hồ Chí Minh”](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/entertainment/story/2005/08/printable/050808_trongcoi.shtml). BBC Vietnamese. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2013.
- ^
**a** **ă** [“Sự kiện: Nguyễn Tất Thành với tên gọi Nguyễn Sinh Côn có thể được nhận vào Trường Quốc học Huế”](http://baotanghochiminh.vn/TabId/495/ArticleId/271/PreTabId/465/Default.aspx). Bảo tàng Hồ Chí Minh. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2014. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-21) [“Về bộ sách "Quốc học Huế xưa và nay"”](http://vov.vn/Xa-hoi/Ve-bo-sach-Quoc-hoc-Hue-xua-va-nay/278485.vov). Đài tiếng nói Việt Nam. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2014. “Trường Quốc học Huế mãi mãi còn ghi dấu ấn sâu sắc của nhiều thầy và trò của trường: Nguyễn Sinh Côn (Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh)...” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-22) *Hồ Chí Minh - Tiểu sử*, chương I: Thời niên thiếu (1890-1911), NXB. Chính trị Quốc gia, 2008 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-23) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 6 cho biết làng Kim Liên cũng như làng Hoàng Trù nằm gần (trong khoảng bán kính 20-30 km) với quê hương của nhiều nhân vật trong lịch sử Việt Nam như:
- Rú Đụn - quê của
[Mai Hắc Đế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mai_H%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BA%BF),
- Vùng Đông Thái - quê của
[Phan Đình Phùng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_%C4%90%C3%ACnh_Ph%C3%B9ng),
- Quê của
[Nguyễn Biểu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Bi%E1%BB%83u)và [Đặng Dung](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_Dung), [Nguyễn Công Trứ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C3%B4ng_Tr%E1%BB%A9), [Nguyễn Du](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Du),
- Cách làng Kim Liên một cánh đồng là quê Đan Nhiệm của
[Phan Bội Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u),
- Rú Mượu - quê của tổ tiên
[Nguyễn Huệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Hu%E1%BB%87)(Quang Trung),
- Ngoài ra, Kim Liên gần với quê quán của một số nhân vật như
[Trần Phú](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ph%C3%BA), [Lê Hồng Phong](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong), [Phạm Hồng Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_H%E1%BB%93ng_Th%C3%A1i)và nơi sinh trưởng của [Nguyễn Thị Minh Khai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Th%E1%BB%8B_Minh_Khai).
- Rú Đụn - quê của
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-24) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 10. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-25) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, trang 12, 13 cho biết ông [Hoàng Xuân Hành](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ho%C3%A0ng_Xu%C3%A2n_H%C3%A0nh&action=edit&redlink=1)(còn được gọi là cố Cháu) là chú ruột của bà [Hoàng Thị Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gia_%C4%91%C3%ACnh_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#Ho.C3.A0ng_Th.E1.BB.8B_Loan), đã từng theo [Đề Thám](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Hoa_Th%C3%A1m)đánh Pháp, sau bị bắt khi tham gia vũ trang ở Nghệ An và bị đày đi Côn Đảo. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-26) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004 cho biết ông Nguyễn Sinh Sắc là một trong 24 người đỗ đại khoa của khoa thi năm 1901 (khoa này chỉ lấy tiến sĩ và phó bảng). Sau khi Nguyễn Ái Quốc tới [Quảng Châu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3ng_Ch%C3%A2u,_Trung_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)(năm 1924), Nguyễn Sinh Sắc có nhận được tin, biết Nguyễn Ái Quốc là con mình và có lần nhắm thăm. **Học trò của Hoàng Phạm Quỳnh có khoa thi đỗ sáu cử nhân, mười hai** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-27) [tú tài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sinh_%C4%91%E1%BB%93). Tất Thành "ham đọc sách [...] nhưng ham nhất là các loại sách như [Tam Quốc Chí](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_ch%C3%AD)hay [Tây Du](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_du_k%C3%BD)[...] văn bài thì Thành không thích làm nhưng rất hay hỏi nghĩa [...] một ông đồ [...] sau khi dạy chú mấy tháng đã không dạy nữa"
Nguồn:
*Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004, tr.25 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-28) [Một biểu tượng văn hóa Huế](http://www.baothuathienhue.vn/DichVu/ThongTin/CapNhat/prints.aspx?NewsID=31-83-11859) **Duiker, tr.37** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-29) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-30) [Thân thế và sự nghiệp của Bác Hồ](http://thainguyen.edu.vn/Thanhvien/ttgdtxphoyen/3218/12178/Than-the-va-su-nghiep-cua-Bac-Ho.aspx) **Hội Liên Thành là một tổ chức do các sĩ phu yêu nước Bình Thuận thành lập, bao gồm Liên Thành Thư Xã để truyền bá tư tưởng yêu nước, Liên Thành Thương Quán để gây quỹ hoạt động và Dục Thanh Học Hiệu để giáo dục tinh thần yêu nước theo mô hình** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-31) [Đông Kinh nghĩa thục](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Kinh_Ngh%C4%A9a_Th%E1%BB%A5c). Thời kỳ dạy ở trường, ông vẫn ăn vận theo lối dân tộc "[...] bận một bộ bà ba kiểu Sài Gòn [...] và đi guốc" [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-32) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004, tr.38. Các chi tiết là của bác sĩ Nguyễn Kinh Chi, người từng trực tiếp học Hồ Chí Minh. **Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb.Chính trị Quốc gia, năm 1994, tr.12** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-trandantien_33-0) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-34) [Phạm Bá Nhiễu. Từ thành phố này Người đã ra đi tìm đường cứu nước. Tạp chí Xây dựng Đảng ngày 5-6-2011](http://www.xaydungdang.org.vn/Home/tutuonghochiminh/2011/3756/Tu-thanh-pho-nay-Nguoi-da-ra-di-tim-duong-cuu-nuoc.aspx) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-35) [Thùy Ân. Nơi Bác Hồ ở trước khi ra đi tìm đường cứu nước. Báo Lao động online ngày 19-05-2011](http://laodong.com.vn/Van-hoa/Noi-Bac-Ho-o-truoc-khi-ra-di-tim-duong-cuu-nuoc/93.bld) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-36) ["Từ thành phố này Người đã ra đi…", Báo Văn Hóa - Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch](http://www.baovanhoa.vn/Moicauchuyenlamotbaihoc/36084.vho) **Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb. Chính trị Quốc gia, năm 1995, tập1, trang 477, trích bài phỏng vấn Hồ Chí Minh của nhà báo Liên Xô Ôxip Manđenxtam: "** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-37) *Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái. Đối với chúng tôi, người da trắng nào cũng là người Pháp. Người Pháp đã nói thế... Trong những trường học cho người bản xứ, bọn Pháp dạy người ta như con vẹt.Chúng giấu không cho người nước tôi xem sách báo. Không phải chỉ sách của các nhà văn mới, mà cả Rútô và Môngtexkiơ cũng bị cấm. Vậy thì làm thế nào bây giờ? Tôi quyết định tìm cách đi ra nước ngoài.*" **Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb.Chính trị Quốc gia, năm 1994, tr.12, trích: "** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-38) *Tôi muốn đi ra ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta*." **Sophie Quinn-Judge (2002).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-39) [“Ho Chi Minh: The Missing Years”](http://books.google.com.vn/books?id=XPMt03ckruUC&pg=PA262&lpg=PA262&dq=ecole+coloniale+ho+chi+minh&source=bl&ots=6dzTtFiG-9&sig=jXUsWTi9TukO185KQUzAA1_jWNk&hl=en&sa=X&ei=89fvUPjPC6Xu2QXKq4CgAQ&ved=0CD4Q6AEwAg#v=onepage&q=1911&f=false). University of California Press. tr. 24.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Ho Chi Minh, SOPHIE QUINN JUDGE, Princeton University Press](http://press.princeton.edu/chapters/pons/s4_9143.pdf) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-41) [“100 năm ngày Bác Hồ tới Pháp”](http://web.archive.org/web/20110519132934/http://www.baodatviet.vn/Home/congdongviet/100-nam-ngay-Bac-Ho-toi-Phap/20115/144940.datviet). [Bản gốc](http://www.baodatviet.vn/Home/congdongviet/100-nam-ngay-Bac-Ho-toi-Phap/20115/144940.datviet)lưu trữ ngày 19 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-42) [Nguyễn Ái Quốc vào Đảng Xã hội Pháp, Website của Bảo tàng Hồ Chí Minh](http://www.baotanghochiminh.vn/TabId/495/ArticleId/55/PreTabId/465/Default.aspx) **Duiker, tr. 58** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-43)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** [Ho Chi Minh Was Noted for Success in Blending Nationalism and Communism, ALDEN WHITMAN, The New York Times,September 4, 1969](http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0519.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-45) [Dương Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Trung_Qu%E1%BB%91c), *, Báo Lao Động cuối tuần số 37 ngày 23/09/2007 (Xem được đến ngày 15/1/2008)* [Nhân sự phá sản của Đề án 112](http://web.archive.org/web/20071031051833/http://www.laodong.com.vn/Home/ldcuoituan/2007/9/56352.laodong)[[]] **Duiker, tr. 60** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-46) **Duiker, tr. 59** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-47) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-48) [Con đường Nguyễn Ái Quốc đến với Chủ nghĩa Mác- Lênin](https://archive.is/20130421230715/www.truongchinhtritohieuhp.gov.vn/index.php/nghien-cuu-khoa-hoc/noi-san/341-s-42011/15737-con-duong-nguyen-ai-quoc-den-voi-chu-nghia-mac-lenin)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Tinh thần dân tộc ở Chủ tịch Hồ Chí Minh](http://phapluattp.vn/20100517023132446p0c1013/tinh-than-dan-toc-o-chu-tich-ho-chi-minh.htm), có dẫn nguồn *Hồ Chí Minh - Con người của Sự sống*, GS-TS Mạch Quang Thắng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2009 **Gabriel Kolko. Giải phẫu một cuộc chiến tranh. (dịch giả: Nguyễn Tấn Cưu). NXB Quân đội nhân dân. Hà Nội. 2003. trang 30-31.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-50) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-51) [Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh](http://dangcongsan.vn/cpv/Modules/Preview/PrintPreview.aspx?co_id=20225&cn_id=461573), Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam, ngày 27 tháng 05 năm 2011. **Nguyen Ai Quoc, le vaillant fondateur du P.C. indochinois est mort emprisonné,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-huma32_52-0) [ngày 9 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_9_th%C3%A1ng_8&action=edit&redlink=1)năm [1932](http://vi.wikipedia.org/wiki/1932), [L'Humanité](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Humanit%C3%A9&action=edit&redlink=1) **Xử án Nguyễn Ái Quốc tại Hương Cảng,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-53) [http://www.vnn.vn/thuhanoi/2005/05/433609/](http://www.vnn.vn/thuhanoi/2005/05/433609/) **Duiker, tr. 224** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-54) **Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 4, trích "** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-55) *Một loạt dấu hỏi về vụ án Hương Cảng: Vì sao chịu án phạt nhẹ, bằng con đường nào để đến được Liên Xô…Đặc biệt bức thư của Ban Lãnh Đạo Hải Ngoại Đảng Cộng Sản Đông Dương viết ngày 20 tháng 04 năm 1935 gửi Quốc Tế Cộng Sản cung cấp những thông tin cực kỳ nguy hiểm về Nguyễn Ái Quốc. Nội dung thư kết tội Nguyễn Ái Quốc phải chịu trách nhiệm chính về việc hơn một trăm đảng viên của Đảng Cách Mạng Thanh Niên bị bắt do việc Nguyễn Ái Quốc biết Lâm Đức Thụ trước đây là kẻ phản bội mà vẫn tiếp tục sử dụng, Nguyễn Ái Quốc rất sai lầm khi yêu cầu mỗi học viên cung cấp hai ảnh, họ tên, địa chỉ, họ tên cha mẹ, ông bà nói chung những người sinh thành và địa chỉ chính xác của hai đến mười bạn thân. Những bức ảnh của các học viên do Nguyễn Ái Quốc và Lâm Đức Thụ yêu cầu đều vào tay mật thám. Ở trong nước, ở Xiêm, ở khắp các nhà tù người ta nói nhiều về trách nhiệm của Nguyễn Ái Quốc. Đường lối chính trị của Đảng Cộng Sản do Nguyễn Ái Quốc chỉ đạo trước đây bị phê bình gay gắt trong các đảng viên và quần chúng cách mạng. Đồng chí Tổng Bí Thư Đảng Cộng Sản Xiêm – người học trò trung thành của Nguyễn Ái Quốc, một trong nhiều người nói rằng, trước năm 1930 Nguyễn Ái Quốc chưa phải là đảng viên Đảng Cộng Sản. Trong thư còn nói về sai lầm của Nguyễn Ái Quốc khi hợp nhất các tổ chức cộng sản vào năm 1930, yêu cầu Nguyễn Ái Quốc trong thời gian gần nhất cần viết cuốn sách tự chỉ trích những sai lầm về chính trị của mình.*" **Duiker, tr. 213** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-56) **Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 6, trích "** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-57) *Tháng 02-1936 Ban Thẩm Tra được thành lập, lúc đầu, có hai ý kiến bút phê của lãnh đạo Quốc Tế Cộng Sản: Ý kiến 1, đề nghị Ban Thẩm Tra có các đồng chí: 1. Manuinxki, 2. Krapxki, 3. Hải An, 4. Vương Minh, 5. Barixta, 6. Raimốp. Ý kiến 2, đề nghị gồm các đồng chí: 1. Cônxinna, 2. Hải An, 3. Krapxki, 4. Barixta, 5. Xtipannốp. Đến ngày 19-02-1936, do có nhiều lý do khác nhau, thành phần Ban Thẩm Tra chỉ có các đồng chí: Cônxinna, Hải An và Krapxki. Ban Thẩm Tra nhóm họp và đi đến những kết luận chính như sau: 1. Đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã mắc một số sai lầm nghiêm trọng trong hoạt động bí mật. Ban Thẩm Tra yêu cầu đồng chí từ nay không để xảy ra những trường hợp tương tự. Đề nghị đồng chí rút kinh nghiệm bài học này trong hoạt động bí mật sau này. 2. Ban Thẩm Tra không tìm ra chứng cứ nghi ngờ nào về sự trung thành chính trị của đồng chí Nguyễn Ái Quốc.3. Hồ sơ vụ việc về Nguyễn Ái Quốc được hủy bỏ. Bản kết luận đã được Krapxki và Hải An ký.*" **Ban thẩm tra vụ việc Nguyễn Ái Quốc ở Quốc tế Cộng sản, Bá Ngọc, Tạp chí Xưa và Nay số 438 tháng 10/2013, ISSN 868-331X, Hội Sử Học Việt Nam, trang 6, trích "** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-58) *Sau kết luận của Ban Thẩm Tra, tưởng chừng vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được giải quyết xong. Nào ngờ, đến tháng 01-1938, khi Nguyễn Ái Quốc tham gia lớp nghiên cứu sinh Viện Nghiên Cứu Các Vấn Đề Dân Tộc Và Thuộc Địa, ban lãnh đạo Viện đề nghị Vụ Tổ Chức Cán Bộ Quốc Tế Cộng Sản xác minh việc Nguyễn Ái Quốc ra khỏi tù và vào Liên Xô như thế nào. Trong thư trả lời Viện Nghiên Cứu, Vụ Tổ Chức Cán Bộ khẳng định: Để giải quyết vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã thành lập Ban Thẩm Tra và đi đến kết luận về sự trung thành chính trị của Nguyễn Ái Quốc; đồng thời đồng chí Radumopva đã trực tiếp gặp Vaillant Couturier và được khẳng định chuyến trở về Liên Xô là do Vaillant tổ chức; hồ sơ vụ việc Nguyễn Ái Quốc đã được Ban Thẩm Tra quyết định hủy bỏ. Sau đó, Nguyễn Ái Quốc mới được tiếp nhận làm nghiên cứu sinh Viện Nghiên Cứu Các Vấn Đề Dân Tộc Và Thuộc Địa.*" **Sophie Quinn-Judge,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-59) *Ho Chi Minh, the missing years, 1919-1941*, 2002, C. Hurst & Co, tr.253 **Duiker, tr. 218** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-60) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-61) ['Tác phẩm giả tưởng' về Hồ Chí Minh](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/2013/09/130925_ho_chi_minh_vu_thu_hien.shtml), Vũ Thư Hiên, BBC tiếng Việt, thứ tư, 25 tháng 9, 2013 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-62) [Hồ Chí Minh, 1938](http://www.baotanghochiminh.vn/TabId/495/ArticleId/1222/PreTabId/503/Default.aspx), Bảo tàng Hồ Chí Minh. **Bài** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-63) *trên* [Khu di tích Pác Bó](http://web.archive.org/web/20060929163101/http://www.caobang.gov.vn/default.aspx?tabid=253&ID=294&CateID=123)[[]] [http://www.caobang.gov.vn](http://www.caobang.gov.vn/)cho biết ông qua biên giới tại địa phận xã Trường Hà, huyện [Hà Quảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Qu%E1%BA%A3ng), tỉnh [Cao Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_B%E1%BA%B1ng), tại cột mốc số 108. **Theo** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-64) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004 có những lớp chỉ huấn luyện trong vài ngày với vài ba học viên. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-65) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, phần kể của Vũ Anh. **Nguyễn Văn Phùng (trưởng ban biên soạn). Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (giáo trình). NXB Chính trị Quốc gia. Hà Nội. 2004. trang 96.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-66) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-67) [Ngày Thành lập Mặt trận Việt Minh ở Pác Bó (15/05/2013)](http://www.caobang.gov.vn/wps/wcm/connect/Web+Content/caobang/vietvecaobang/d96f7d004fa0620ea816a815961471d0?presentationtemplate=PT+-+Print&presentationtemplateid=45183700422ff7f1a662be40f0083290) **Theo** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-68) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004 tấm danh thiếp mà ông sử dụng có dòng giữa được ghi tên "Hồ Chí Minh", một bên ghi "Tân văn kí giả" (tức là Nhà báo), một bên ghi "Việt Nam-Hoa kiều". [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-69) [Tìm hiểu cuốn Ngục Trung Nhật Ký - BBC Tiếng Việt](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/entertainment/story/2005/05/050520_nhatkytrongtu.shtml) **Theo** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-70) *Bác Hồ - hồi kí*, phần của Võ Nguyên Giáp và phần của Vũ Anh, trang 268, 218 thì Võ Nguyên Giáp cho rằng: "có lẽ anh Cáp đã nghe lầm 'sư tờ, sư tờ' (nghĩa là 'phải, phải') thành 'xử la, xử la' (nghĩa là 'chết rồi')". Vũ Anh cho rằng: "đồng chí Cáp nghe nhầm câu 'người đi cùng ông ấy chết rồi' (Hồ Chí Minh khi bị bắt có đi cùng một người Trung Quốc làm nhiệm vụ dẫn đường) thành 'ông ấy chết rồi'". [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-71) [Từ Ngục trung nhật ký đến Nhật ký trong tù - Phạm Duy Trưởng](http://bienphong.com.vn/BaoBienPhong/32/383/383/19354/Tu-Nguc-trung-nhat-ky-den-Nhat-ky-trong-tu/bbp.aspx) **Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 108, 112** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-72)
- ^
**a** [Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 113](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Patti113_73-1) **ă**
- ^
**a** **ă** [https://archive.is/20130506154933/www.taybacuniversity.edu.vn:8080/fhg/index.php?option=com_content&view=article&id=333:quan-h-vit-m-1944-1945&catid=25:hot-ng-nghien-cu-khoa-hc-ca-khoa-s-a](https://archive.is/20130506154933/www.taybacuniversity.edu.vn:8080/fhg/index.php?option=com_content&view=article&id=333:quan-h-vit-m-1944-1945&catid=25:hot-ng-nghien-cu-khoa-hc-ca-khoa-s-a) **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 113, 114** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-75) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-76) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 273, phần do Vũ Anh kể lại. **Why Vietnam ?, Archimedes L.A.Patti, Nxb Đà Nẵng, năm 2008, trang 130** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Patti130_77-0)
- ^
**a** **ă** [Henry A. Prunier, 91, U.S. Soldier Who Trained Vietnamese Troops, Dies](http://www.nytimes.com/2013/04/18/world/asia/henry-a-prunier-army-operative-who-helped-trained-vietnamese-troops-dies-at-91.html?_r=0), Thời báo New York, ngày 17 tháng 04 năm 2013. **Maurice Isserman, John Stewart Bowman (2003, 1992),** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-79) *Vietnam War*, trang 4-5, [ISBN 0-8160-4937-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0816049378). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-80) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 284. Theo lời kể của Võ Nguyên Giáp thì vào một đêm khi có Võ Nguyên Giáp ở bên cạnh, ông có nói những lời như trăng trối rằng "...dù có phải đốt cả Trường Sơn, cũng kiên quyết dành cho được độc lập". **John C. Fredriksen,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-81) *Fighting Elites: A History of U.S. Special Forces: A History of U.S. Special Forces*, trang 110, [ISBN 1598848119](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1598848119), Nhà xuất bản: ABC-CLIO, 2011 **Maurice Isserman, John Stewart Bowman (2003, 1992),** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-82) *Vietnam War*, trang 5, [ISBN 0-8160-4937-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0816049378). **David G. Marr,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-83) *Vietnam 1945: The Quest for Power*, trang 287, [ISBN 0520212282](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520212282), University of California Press (November 3, 1997). **Maurice Isserman,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-84) *World War II, Updated Edition*, trang 112, [ISBN 1438100183](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1438100183), Infobase Publishing, 2009. **Carol Sheriff, David W. Blight, David M. Katzman, Howard P. Chudacoff, Fredrik Logevall,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-85) *A People and a Nation: A History of the United States, Volume 2, Brief: A History of the United States. Since 1865*, trang 765, Chương 2, [ISBN 0547175604](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0547175604), Nhà xuất bản: Cengage Learning **Theo Duiker, tr. 209 thì trước khi viết ông đã hỏi Dan Phelan, một trung úy Mỹ về đoạn mở đầu Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ, bởi ông định sẽ đưa vào bản tuyên ngôn của Việt Nam. Còn chính Phelan thì kể lại: "Nhưng thực ra thì có lẽ ông ấy biết về bản Tuyên ngôn còn rõ hơn tôi". Theo Thiếu tá OSS** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-86) [Archimedes Patti](http://vi.wikipedia.org/wiki/Archimedes_Patti)("Why Vietnam?", Chương 23) thì Hồ Chí Minh đã hỏi ông về đoạn mở đầu này. **Có thể xem nội dung bức thư (bằng tiếng Anh) tại** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-87) [[1]](http://rationalrevolution.net/war/collection_of_letters_by_ho_chi_.htm). Bức thư này không được trả lời cũng như không được công bố trước công chúng tới tận năm 1972 **Бухаркин И.В, "Кремль и Хо Ши Мин 1945-1969", Новая и новейшая история, № 3, 1998, стр. 28.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-88) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-saclenh8_89-0) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 8 NGÀY 5 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=7&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-saclenh30_90-0) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 30 NGÀY 12 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=30&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-BuiLam_91-0) [Nhớ mãi về bác Bùi Lâm, Tạp chí Kiểm sát](http://web.archive.org/web/20120111184416/http://tapchikiemsat.org.vn/viewtopic/phap-luat-78/Nho-bac-Bui-Lam-630.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-92) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 33A NGÀY 13 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=33&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-93) [SẮC LỆNH CỦA CHỦ TỊCH CHÍNH PHỦ LÂM THỜI SỐ 36 NGÀY 22 THÁNG 9 NĂM 1945](http://www.vietlaw.gov.vn/LAWNET/docView.do?docid=40&type=html&searchType=fulltextsearch&searchText=) **Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phan Ngọc Liên (Tổng chủ biên),** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-94) *Lịch sử 12 nâng cao*, NXB Giáo dục, Thanh Hóa, 2008. Trang 169. **Thư Chủ tịch Hồ Chí Minh chúc mừng Tân Giám mục Lê Hữu Từ.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-95) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-96) [Đọc lại những bức thư Bác Hồ gửi giới chức sắc và đồng bào Công giáo Việt Nam](https://archive.is/20120712021401/baoquangnam.com.vn/chinh-tri/hoc-tap-va-lam-theo-tam-guong-dao-duc-ho-chi-minh/10170-doc-lai-nhung-buc-thu-bac-ho-gui-gioi-chuc-sac-va-dong-bao-cong-giao-viet-nam.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-97) [Tỉnh Bến Tre - Thực dân Pháp gây hấn (23-9-1945), đồng bào Nam bộ đứng lên kháng chiến](http://www.bentre.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=281&Itemid=47)truy cập 28/12/2012 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-DDK_98-0) [Mãi mãi ghi nhớ Quốc hội khoá I (17/05/2011)](http://daidoanket.vn/index.aspx?Menu=1427&Chitiet=30238&Style=1) **Theo báo Sự thật, số 14 (20-23/1/1946), thì những người bắt cóc** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-99) [Trần Đình Long](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_%C4%90%C3%ACnh_Long)mặc quần áo Tầu, nói tiếng Việt. Một ủy viên tuyên truyền UBND tỉnh Yên Bái tên Nguyễn Văn Phúc cũng đã bị bắt cóc, về sau người vợ của ông Phúc đến gặp Nguyễn Hải Thần, và được ông đưa đến gặp [Vũ Hồng Khanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_H%E1%BB%93ng_Khanh)để xin thả chồng mình. Ông [Vũ Hồng Khanh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_H%E1%BB%93ng_Khanh)từ chối và nói buột miệng "Ngay đến ông Long gần đây tôi còn chưa cho thả nữa là". **Võ Nguyên Giáp,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-100) *Những năm tháng không thể nào quên*", NXB Trẻ, lưu chiểu tháng 5 năm 2009, trang 103. **Trung Quốc và Liên Xô công nhận Việt Nam lần lượt vào các ngày 18 và 20 tháng 1 năm 1950. Nguồn:** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-101) *"Tai bay vạ gió" trong ngoại giao? Những nỗi truân chuyên của Việt Nam trên con đường hội nhập Phong trào Quốc tế Cộng sản (1945–1950)*, Christopher Goscha của [Đại học Québec tại Montréal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%C3%A9bec_t%E1%BA%A1i_Montr%C3%A9al&action=edit&redlink=1), đăng tại tạp chí *[[]]* [Journal of Vietnamese Studies](http://web.archive.org/web/20061117113414/http://www.ucpressjournals.com/journal.asp?jIssn=1559-372X) **Cho tới tháng 9 năm 1977, Việt Nam mới được gia nhập Liên hiệp quốc** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-102) **Trong các tác phẩm của mình,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-103) [Trường Chinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Chinh)phê phán rằng khi chiếm chính quyền tại Hà Nội, việc không chiếm được Kho bạc Đông Dương là một sai lầm nghiêm trọng. **Theo** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-104) *Đại cương lịch sử Việt Nam*, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 62 thì vào thời điểm đó, khoảng 95% dân số Việt Nam "mù chữ". Cả sản lượng lẫn năng suất lúa của Việt Nam đều rất thấp: tới tận năm 1948, tính trên toàn Bắc Bộ và Liên khu IV, diện tích lúa mùa là 1.030.611 ha và cho sản lượng 1.346.569 tấn; diện tích lúa vụ chiêm chỉ đạt 63.511 ha với sản lượng 78.971 tấn.
- ^
**a** **ă** [Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục](http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30525&cn_id=44609#ZJqCGm8M5Kki)- Theo "Tạp chí Cộng sản" [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-106) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 105. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-107) [Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Chương IV](http://thanhnienviet.vn/Portal/Print.aspx?Culture=vi-VN&q=917), Tạp chí điện tử Thanh Niên Việt
- ^
**a** [Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 378](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-patti378_108-1) **ă** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-109) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004, trang 106, phần kể của Nguyễn Lương Bằng. **Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nxb Đà Nẵng, 2008, trang 543** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-110) **Theo bài** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-111) *"Tai bay vạ gió" trong ngoại giao? Những nỗi truân chuyên của Việt Nam trên con đường hội nhập Phong trào Quốc tế Cộng sản (1945–1950)*, Christopher Goscha của Đại học Québec tại Montréal, đăng tại tạp chí *[[]] thì khi gặp nhau ở Trung Quốc năm 1950,* [Journal of Vietnamese Studies](http://web.archive.org/web/20061117113414/http://www.ucpressjournals.com/journal.asp?jIssn=1559-372X) [Lưu Thiếu Kì](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C6%B0u_Thi%E1%BA%BFu_K%E1%BB%B3)đã nói với ông rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nhận xét hành động này của Việt Nam như sự "xa rời lý tưởng cộng sản". [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-112) *Chu Ân Lai, những năm tháng cuối cùng (1966-1976)*, NXB Công an Nhân dân, 1996, trang 377 cho biết trong số các lãnh đạo Cộng sản Việt Nam khi đó, nhiều người như [Nguyễn Chánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ch%C3%A1nh_%28ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Qu%E1%BA%A3ng_Ng%C3%A3i%29), [Vũ Anh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C5%A9_Anh&action=edit&redlink=1), [Nguyễn Lương Bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_L%C6%B0%C6%A1ng_B%E1%BA%B1ng), [Phùng Thế Tài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B9ng_Th%E1%BA%BF_T%C3%A0i), [Chu Văn Tấn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_V%C4%83n_T%E1%BA%A5n)... không có nhiều thời gian được đào tạo tại trường lớp. Ở Trung Hoa có những lãnh đạo cộng sản không những ít được học hành mà trình độ văn hóa cũng rất thấp; một trường hợp tiêu biểu là [Nham Kim Sinh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nham_Kim_Sinh&action=edit&redlink=1)- thứ trưởng Bộ Văn hóa thời kì ngay trước Cách mạng Văn hóa. Ông này, theo như nhận xét của Chu Đức thì "Không đọc được mấy chữ to". [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-113) *Hồ Chí Minh: Toàn tập*. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 4, tr. 427-428 [[2]](http://web.archive.org/web/20020815211438/http://www.na.gov.vn/vietnam/thongbao/hdnd/phan-01/phan1-10.htm)[[]] **GS.TS. Nguyễn Lân Dũng (2010).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-114) *Hồ Chí Minh với trí thức ngoài Đảng*. Tạp chí *Kiến thức ngày nay*số 712. tr. 5–6. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-115) *Hồ Chí Minh: Toàn tập*. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, T.6, tr. 160 **Cecil B. Currey. Chiến thắng bằng mọi giá. NXB Thế giới. Trang 177 -178** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Currey1_116-0) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-117) [Những uẩn khúc trong cuộc đời ông chủ báo Nam Phong](http://www.tienphong.vn/Van-Hoa/28469/Nhung-uan-khuc-trong-cuoc-doi-ong-chu-bao-Nam-Phong-ky-cuoi.html) **Time Magazine, August 4, 1961** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-118) **Ellen Joy Hammer, The Struggle for Indochina, 1940-1955, page 150, Stanford University Press, 1966** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-119) **Gullion, memcon, 7 May 1953, FRUS, 1952–1954, vol. 13, page 553–554** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-120) **Dennis J. Duncanson, Government and Revolution in Vietnam, page 212, Oxford University Press, 1968** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-121) **Tuy chính quyền của Hồ Chí Minh có sự tham gia của nhiều nhân sĩ Nho học, Huỳnh Thúc Kháng là người duy nhất trong số đó đã từng đỗ đại khoa (** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-122) [tiến sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFn_s%C4%A9)năm 1904). **Trong** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-123) *Đêm giữa ban ngày*, tác giả Vũ Thư Hiên dẫn lại lời bố của mình rằng khi sắp về Hà Nội (tháng 9 năm 1945), Hồ Chí Minh không biết được hết tình hình chính trị mới diễn ra và có hỏi ông Vũ Đình Huỳnh (bố của Vũ Thư Hiên) rằng: "nghe nói cụ Huỳnh (Huỳnh Thúc Kháng) đầu Tây rồi phải không?". [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-124) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, trang 112, phần kể của Nguyễn Lương Bằng. **Chiến thắng bằng mọi giá, trang 196-197, Cecil B. Currey, Nxb Thế Giới, 2013** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Currey_125-0) **Hồi ký 1925-1964, tập 2: 1945 - 1954, trang 353, Nguyễn Kỳ Nam, Nhật báo Dân Chủ Mới, 1964** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-126) **Ban nghiên cứu lịch sử Đảng. Văn kiện Đảng (1945-1954). NXB Sự thật. Hà Nội. 1978, trang 256-260** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-127) **Hồ Chí Minh. Toàn tập - Tập 4. NXB Chính trị quốc gia. Hà Nội. 2000. trang 328-330** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-128) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-129) [Bác Hồ với Trần Canh - vị tướng của ba chiến trường](http://baobienphong2.jcapt.com/nd5/detail/dien-dan-doi-thoai/bac-ho-voi-tran-canh-vi-tuong-cua-ba-chien-truong/34438.037.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-130) *Đại cương lịch sử Việt Nam*, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 92. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-131) *, Kay Johnson* [General Vo Nguyen Giap](http://web.archive.org/web/20061127183407/http://www.time.com/time/asia/2006/heroes/nb_nguyen.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-132) *Đại cương lịch sử Việt Nam*, tập 3, NXB Giáo dục, 2006, trang 127. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-133) [Hội nghị lần thứ 14 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá II Tháng 11-1958](http://www.dangcongsan.vn/cpv/Modules/Preview/PrintPreview.aspx?co_id=30652&cn_id=49931)
- ^
**a** **ă** [Tìm hiểu đạo đức, tư tưởng Hồ Chí Minh](http://phienbancu.tuoitre.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=334700&ChannelID=411) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-135) [Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt: Ðại đoàn kết dân tộc - cội nguồn sức mạnh của chúng ta](http://www.mofa.gov.vn/vi/cs_doingoai/pbld/ns050830151827#VF21ppkGu6Ab), có dẫn nguồn từ "Báo Việt Nam Độc lập" ngày 1-2-1942, Hồ Chí Minh toàn tập, tập III, trang 198 và Hồ Chí Minh toàn tập, tập IV, trang 45.
- ^
**a** **ă** [Kể chuyện Bác Hồ ở Hungary - Website Sở Ngoại Vụ Quảng Nam](http://ngoaivuquangnam.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=1028&Itemid=254) **Jules Archer, Ho Chi Minh: Legend of Hanoi, Chapter 9: Between Russian Bear and Chinese Dragon, Bailey Bros.& Swinfen Ltd 1973,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-137) [ISBN 978-0-561-00153-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9780561001531), trang 109, trích: *...In private negotiations, he managed to win pledges of additional arms and aid from both Peking and Moscou, but adroitly declined their offers to send "volunteer" troops or military advisers...* [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-138) [Tình bạn giữa Chu Ân Lai và Hồ Chí Minh - Quân đội nhân dân - Sự kiện và nhân chứng](https://archive.is/20130421224359/www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/89/70/84/84/84/147794/Default.aspx) **BBC, Loạt bài về** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-139) [Lê Duẩn](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n): *,* [Kỳ 2: Bắt đầu cuộc thâu tóm quyền lực](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2006/05/060504_leduan_emergence.shtml) [Kỳ 3:Cuộc đấu tranh trong nội bộ](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2006/05/060510_leduan_part3.shtml) **Trong một số lần tiếp xúc ngoại giao, chẳng hạn như khi nói chuyện với Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-140) [Alexey Nikolayevich Kosygin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexey_Nikolayevich_Kosygin&action=edit&redlink=1)từ năm 1963, ông nói rằng mình sẽ bàn giao mọi công việc cho [Bí thư thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_B%C3%AD_th%C6%B0_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Lê Duẩn](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n) **吴光祥。** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-141) [中国医疗组全力救治胡志明主席秘闻](http://cpc.people.com.cn/GB/68742/106364/106365/8794062.html)。2009年2月12日〔2013年8月27日〕。 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-142) [Ngày 7/4: Bác Hồ và nhà triết học Anh Bertrand Russel](http://bee.net.vn/channel/3921/201004/Ngay-7/4-Bac-Ho-va-nha-triet-hoc-Anh-Bertrand-Russel-1748597/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-143) [Modern History Sourcebook: President Lyndon Johnson and Ho Chi Minh - Letter Exchange, 1967](http://www.fordham.edu/halsall/mod/1967-vietnam-letters1.html) **Giữa đợt dưỡng bệnh dài ngày tại Bắc Kinh, ông có quay lại Việt Nam vào tháng 12 năm 1967 chỉ để phê duyệt quyết định về Tổng Tấn công rồi quay lại Bắc Kinh ngay. Nguồn: Duiker., tr 557 (chương 15).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-144) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-145) [https://archive.is/20130421190329/www1.baohaugiang.com.vn/detailvn.aspx?item=2402](https://archive.is/20130421190329/www1.baohaugiang.com.vn/detailvn.aspx?item=2402) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-146) [Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Đoàn kết vì con người](http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=28340580&cn_id=357718) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-147) [Sức tỏa sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh](http://khoahocphothong.com.vn/index.php?mid=MTk=&nid=MTM0MA==&act=dmlld2RldGFpbA==) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-148) [TIỂU SỬ CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH (1890 - 1969)](http://web.archive.org/web/20100605020019/http://www.vietnam.gov.vn/cttdtcp/vi/nuocchxhcnvn/thongtintonghop/thongtintonghop_chutichhcm.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-hisuk_149-0) [Ho Chi Minh](http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/ho_chi_minh.shtml)
- ^
**a** **ă** **â** **b** *Ho Chi Minh - A Life*, William Duiker, tr. 562 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-151) [Thế giới trìu mến gọi tên Người...](http://www.baodanang.vn/vn/chinhtrixahoi/21028/index.html)[[]] , dẫn nguồn từ "Một giờ với đồng chí Hồ Chí Minh" (NXB Thanh Niên-1975); Tạp chí Tuyên truyền của Ban Tư tưởng-Văn hóa Trung ương, 1990, số Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Bác. **Theo** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-152) *Nguyên khởi, điếu văn này đã được soạn thảo hai lần nhưng không được Bộ Chính trị thông qua, sau đó bản thảo được viết bởi Đống Ngạc và Đậu Ngọc Xuân - hai thư kí riêng của Lê Duẩn. Văn bản cuối cùng được thông qua sau 4 lần sửa chữa với sự bàn soạn và góp ý của các thành viên trong Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng.* [Chuyện khởi thảo điếu văn lễ truy điệu Bác 35 năm trước](http://web.archive.org/web/20040910084836/http://vietnamnet.vn/chinhtri/doinoi/2004/09/257288/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-153) [Di chúc Hồ Chí Minh trên trang web Đảng Cộng sản Việt Nam](http://web.archive.org/web/20071116122422/http://www.cpv.org.vn/details.asp?id=BT97055044)[[]] **Di chúc Hồ Chí Minh,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-154) [bản viết tay](http://buitin.tripod.com/dichuchochiminh.pdf#search=%22dichuchochiminh.pdf%22) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-155) [Vài nét về gìn giữ thi hài và xây dựng lăng Bác](https://archive.is/20130421184533/congannghean.vn/NewsDetails.aspx?NewsID=162&CategoryID=62) **Thông báo số 151-TB/TW ngày 19/8/1989 của Bộ Chính trị BCH, dẫn tại Lê Kiên (17 tháng 5 năm 2009).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-156) [“Bác dặn trồng cây thay vì dựng bia đá, tượng đồng”](http://phapluattp.vn/254039p0c1013/bac-dan-trong-cay-thay-vi-dung-bia-da-tuong-dong.htm). *Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh (trang TTĐT)*. Truy cập 14 tháng 4 năm 2013. **Việc chuẩn bị giữ gìn thi hài Hồ Chí Minh đã được Bộ chính trị họp bàn và ra kế hoạch từ tháng 5 năm 1967.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-157)
Nguồn:
[40 năm ngày Bác đi xa](http://www.cand.com.vn/News/PrintView.aspx?ID=107978) **Theo lời kể của con trai cả của** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-158) [Lê Duẩn](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n), Lê Duẩn đã nói với Hồ Chí Minh về việc thi hài ông nên được bảo quản lâu dài để đồng bào trong Nam và cả nước được đến thăm, và Hồ Chí Minh không nói gì.
Nguồn:
[Những mẩu chuyện nhỏ về Bác Hồ và Ba tôi](http://www.sggp.org.vn/chinhtri/2008/4/148314/), SGGP, 20/4/2008 **Việc xây lăng chỉ được khởi sự từ năm 1973, tức là 4 năm sau khi ông qua đời.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-159) *Nhớ anh Lê Đức Thọ*. **Hoàng Tranh (Phó Giáo sư, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học xã hội Quảng Tây, Trung Quốc), "Hồ Chí Minh và người vợ Trung Quốc Tăng Tuyết Minh", tạp chí** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-160) *Đông Nam Á Tung hoành*, số tháng 12 năm 2001, xuất bản tại Nam Ninh, Trung Quốc **Pierre Brocheux (2007).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-brocheux_161-0) [. Claire Duiker. Cambridge University Press. tr. 39–40.](http://books.google.com/books?id=fJtqjYiVbUAC&pg=RA2-PA216&dq=tang+tuyet+minh&sig=jMcFUeRmaJDPFaNiXctvL9gUWs8#PRA1-PA40,M1) *Ho Chi Minh: A Biography* [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-autogenerated1_162-0) [Pierre Brocheux, Ho Chi Minh: A Biography, page 39-40, translate by Claire Duiker, 2007, Cambridge University Press](http://books.google.com.vn/books?id=fJtqjYiVbUAC&pg=RA2-PA216&dq=tang+tuyet+minh&sig=jMcFUeRmaJDPFaNiXctvL9gUWs8#PRA1-PA40,M1) **Hoàng Tranh (Phó Giáo sư, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học xã hội Quảng Tây, Trung Quốc), "Hồ Chí Minh với người vợ Trung Quốc Tăng Tuyết Minh", tạp chí** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-hoangtranh_163-0) *Đông Nam Á Tung hoành*, số tháng 12 năm 2001, xuất bản tại Nam Ninh, Trung Quốc
- ^
**a** **ă** **â** [胡志明和他的中国夫人曾雪明](http://www.sdfao.gov.cn/art/2009/12/4/art_54_3563.html), Foreign Affairs Office of Shandong Provincial People's Government
- ^
**a** **ă** [Hồ Chí Minh - Những năm chưa biết đến](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/regionalnews/story/2003/09/030902_hcm_missing_years.shtml),BBC online, 02 Tháng 9 2003 **Sophie Quinn-Judge (2002).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Quinn-Judge_166-0) [. University of California Press. tr. 183.](http://books.google.com/books?id=XPMt03ckruUC&pg=PA183&dq=quinn-judge+%22Nguyen+Thi+Minh+Khai%22&hl=en&sa=X&ei=gosIUpSgKsOCyQG5xIB4&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=quinn-judge%20%22Nguyen%20Thi%20Minh%20Khai%22&f=false) *Ho Chi Minh: The Missing Years, 1919-1941* [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-167) [Ho, page 16](http://books.google.com.vn/books?id=1wjfay1cF8YC&pg=PA16&dq=%22During+the+evening+the+friend%27s+children%22&hl=en&sa=X&ei=dr3XUd6gBKOjiAKD6YGYCg&redir_esc=y#v=onepage&q=%22During%20the%20evening%20the%20friend%27s%20children%22&f=false), David Halberstam, Rowman & Littlefield, 2007 **Bá Ngọc, Trần Minh Siêu: Chuyện kể bên mộ bà Hoàng Thị Loan, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2007, tr. 74, Ông Nguyễn Sinh Khiêm hỏi em mình ngày 3/11/1946: "** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-168) *Tôi muốn hỏi riêng chú, việc gia đình riêng của chú ra sao*?". Hồ Chí Minh trả lời: " *Cảm ơn anh, em chưa bao giờ dám nghĩ đến việc này, đến nay đã tu, tu trót, qua thì thì thôi. Em không phải là người tu hành nhưng vì việc nước quên việc nhà.*" **Hồ Chí Minh: Toàn tập, T. 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. 40, Trích thư Hồ Chí Minh chia buồn với bác sĩ Vũ Đình Tụng: "** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-169) *Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái...*" **Hồ Chí Minh, Toàn tập, T. 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. 171-172, trích: "** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-170) *Ngài đã hỏi, tôi xin dẹp sự khiêm tốn lại một bên mà đáp một cách thực thà: tôi không nhà cửa, không vợ, không con, nước Việt Nam là đại gia đình của tôi.*" **Vũ Đình Hoè, Pháp quyền nhân nghĩa Hồ Chí Minh, Nxb Văn hoá Thông tin, Trung tâm Văn hoá Đông Tây, Hà Nội, 2001, tr. 151, Trích: "Trong những buổi vui vẻ như vậy, nhiều người đề nghị Hồ Chí Minh lấy vợ. Có lần Bác nói: "** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-171) *Các chú hỏi bao giờ Bác lấy vợ, phải không? Có hỏi thì có trả lời nhé: Không lâu nữa đâu! Bao giờ dân ta toàn thắng, Bắc – Nam sum họp một nhà!*"" và đoạn luật sư Phan Anh đề nghị HCM lập gia đình để có người săn sóc: " *Ông bảo thế tôi không phải là con người à? Tôi sống như mọi người mà. Có phải thần, thánh gì đâu Nhưng ông thấy đấy: việc nước bề bộn như vậy!*" [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-172) [Một bức thư riêng của Hồ Chủ tịch](http://www.tapchihuongnghiep.com.vn/PrintPreview.aspx?ID=3456), Tạp chí Hướng nghiệp & Hoà nhập [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-173) [“Những sinh nhật giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh”](http://www.bandantoc.hochiminhcity.gov.vn/web/guest/tieudiem/hoc-tap-va-lam-theo-tam-guong-ho-chi-minh;jsessionid=FE2088CF2835C3E82A190CF39C5FBC44?p_p_id=EXT_ARTICLEVIEW&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_EXT_ARTICLEVIEW_struts_action=%2Fext%2Farticleview%2Fview&_EXT_ARTICLEVIEW_groupId=16&_EXT_ARTICLEVIEW_articleId=94974&_EXT_ARTICLEVIEW_version=1.0&_EXT_ARTICLEVIEW_i=8&_EXT_ARTICLEVIEW_curValue=1&_EXT_ARTICLEVIEW_redirect=%2Fweb%2Fguest%2Ftieudiem%2Fhoc-tap-va-lam-theo-tam-guong-ho-chi-minh). Truy cập 25/06/2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-174) [“Chuyện về những bữa cơm của Bác Hồ.”](http://www.lamdong.gov.vn/vi-vn/a/hoctaphcm/mau-chuyen/pages/chuyen-nhung-bua-com-cua-bac-ho.aspx). Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2010. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-175) [“Sinh hoạt đời thường của Bác Hồ: Đậm đà dấu ấn quê hương”](http://ca.cand.com.vn/News/PrintView.aspx?ID=104008). Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2010. **Clark D. Neher,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-176) *Southeast Asia: crossroads of the world*, trang 166
- ^
**a** [Hồ Chí Minh:](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-Ch.C3.AD_Minh_p_10_177-1) **ă** *Toàn tập*, NXB Chính trị quốc gia, tập 10, trang 128
- ^
**a** **ă** [Phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh trong công tác lãnh đạo](http://www.dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30456&cn_id=201609#K8drQIVmz8xH) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-179) [Hồ Chí Minh 'đi trước' UNESCO?](http://web.archive.org/web/20100522050829/http://vietnamnet.vn/giaoduc/201005/Tran-Van-Nhung-910995/), theo bài viết của Giáo sư Trần Văn Nhung[[]]
- ^
**a** [BBC](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-david_180-1) **ă** [Quan điểm của David Thomas về Hồ Chí Minh](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/story/2005/05/050517_davidhochiminh.shtml) **Nguyễn Đăng Lâm (19 tháng 5 năm 2011).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-181) [“42 năm người Kor ở Trà Bồng mang họ Bác Hồ”](http://baotintuc.vn/dan-toc/42-nam-nguoi-kor-o-tra-bong-mang-ho-bac-ho-20110519001757117.htm). baotintuc.vn. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-bienphong_182-0) [Bok Hồ trong trái tim người Cơ Tu](http://www.bienphong.com.vn/modules.php?name=News%26amp%3Bop%3Dviewst%26amp%3Bsid%3D6242), Báo Biên phòng, 29.02.2008, truy nhập ngày 18/11/2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-183) [Tấm lòng Cà Mau với Bác Hồ](http://www.baoanhdatmui.vn/vcms/html/news_detail.php?nid=3895), Đất Mũi Online, 19/05/2007, truy nhập ngày 18/11/2008 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-HNM-th.25E1.25BB.259D_184-0) [Tổ quốc và Bác Hồ trong lòng bà con Việt kiều](http://web.archive.org/web/20071019235307/http://www.hanoimoi.com.vn/vn/66/143420/)[[]] , Hà nội mới, 06/09/2007, truy nhập ngày 18/11/2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-185) [Ngôi đền thiêng ở Pakse](http://web.archive.org/web/20080229175458/http://www3.tuoitre.com.vn/TheoguongBac/ArticleView.aspx?ChannelID=7&ArticleID=193496)[[]] , Tuổi Trẻ, 28/03/2007, truy nhập ngày 18/11/2008 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-186) [Nguyễn Quang Thiều](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Quang_Thi%E1%BB%81u), [Về những người đặc biệt trong một gia đình họ Mai (Phần I)](http://vietimes.com.vn/vn/tinhcachviet/4191/index.viet), Viettimes, 20/12/2007, VietNamNet, truy nhập 18/11/2008 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-187) [“Thousands of Vietnamese protest in California at Ho Chi Minh portrait”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/285059.stm). BBC. 23 tháng 2, 1999. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008. **Don Terry (21 tháng 2, 1999).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-188) [“Display of Ho Chi Minh Poster Spurs Protest and Arrests”](http://www.nytimes.com/1999/02/21/us/display-of-ho-chi-minh-poster-spurs-protest-and-arrests.html). The New York Times. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-189) [“Vietnamese shopkeeper with Ho Chi Minh display vows to fight eviction”](http://edition.cnn.com/US/9902/19/ho.chi.minh.protest/). CNN. 19 tháng 2 năm 1999. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008.
- ^
**a** [Associated Press (20 tháng 3 năm 2000).](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-cnn-oakland_190-1) **ă** [“Hundreds protest Ho Chi Minh exhibit in Oakland”](http://news.google.com/newspapers?nid=1914&dat=20000320&id=KlIpAAAAIBAJ&sjid=rWoFAAAAIBAJ&pg=3250,3837788). CNN. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008. **Chip Johnson (16 tháng 3, 2000).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-191) [“Ho Chi Minh Art Exhibit Draws Fire”](http://www.sfgate.com/bayarea/johnson/article/Ho-Chi-Minh-Art-Exhibit-Draws-Fire-Busloads-of-3239683.php). San Francisco Chronicle. Truy cập ngày 2 tháng 4 năm 2008. **“Phóng sự ảnh mới tại Nam California: Cộng đồng Việt Nam chống Chủ tịch Việt Nam Nguyễn Minh Triết”. Báo Người Việt. 23 tháng 6 năm 2007.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-nguoi-viet_192-0) **NTT (1 tháng 5 năm 2005). “Washington DC: Ngày bận rộn của 22 cộng đồng Việt”. Báo Người Việt.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-193) **Associated Press (23 tháng 6 năm 2005).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-194) [“Vietnam Vet interrupts PM's speech”](http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2005/06/23/2003260407). Taipei Times. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008. **My-Thuan Tran (12 tháng 2 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-195) [“Vietnamese Americans protest published photo”](http://articles.latimes.com/2008/feb/12/local/me-protest12). Los Angeles Times. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008. **City of Berkeley.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-196) [“Parks: Willard Park - City of Berkeley, CA”](http://www.ci.berkeley.ca.us/ContentDisplay.aspx?id=12952). Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-197) [“Lễ thượng cờ Việt Nam tại San Francisco nhân 2/9”](http://www.vietnamplus.vn/Home/Le-thuong-co-Viet-Nam-tai-San-Francisco-nhan-29/20129/157690.vnplus). VietnamPlus, TTXVN. **Thanh Hương (19 tháng 5 năm 2013).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-198) [“Tượng Bác trang nghiêm trên khắp thế giới”](http://news.zing.vn/the-gioi/tuong-bac-trang-nghiem-tren-khap-the-gioi/a321187.html#home_tinchinh). Infonet. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013. **Văn Ngọc Hoa (15 tháng 5 năm 2013).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-199) [“Những di tích vinh danh Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới”](http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-VN/91/68/74/74/74/242262/Default.aspx). qdnd.vn. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013. **William J. Duiker,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-200) *Ho Chi Minh, A Life*, 2000: More than 15000 visit the mausoleum each week [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-201) [Tạm ngừng viếng lăng Bác từ 7/9](http://vietbao.vn/Bong-da/Bayern-Stuttgart-Hum-xam-von-Thien-nga/20866086/468/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-202) [“Tượng đài và các công trình tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới”](http://quangnam.gov.vn/CMSPages/BaiViet/Default.aspx?IDBaiViet=6623). Truy cập 25/06/2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-203) [“"Không gian Hồ Chí Minh" ở Paris”](https://archive.is/JpVYr). [Bản gốc](http://thethao.tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan/398930/%E2%80%9CKhong-gian-Ho-Chi-Minh%E2%80%9D-o-Paris.html)lưu trữ ngày 27 tháng 6 năm 2013. Truy cập 25/06/2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-204) [“"Không gian Hồ Chí Minh" trên đất Pháp”](http://old.vtv.vn/Article/Get/Khong-gian-Ho-Chi-Minh-o-Phap-77f3c89e2a.html). Truy cập 25/06/2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-LAMDONG_205-0) [[3]](http://www.lamdong.gov.vn/vi-VN/a/hoctaphcm/tuong-niem/Pages/Tuong-dai-tren-the-gioi.aspx)Tượng đài và các công trình tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên thế giới]
- ^
**a** **ă** [UNESCO](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [Records of the General Conference, 20 October to 20 tháng 11 năm 1987](http://unesdoc.unesco.org/images/0007/000769/076995E.pdf), tr. 135
- ^
**a** **ă** [UNESCO đã vinh danh Chủ tịch Hồ Chí Minh như thế nào?](http://vnn.vietnamnet.vn/chinhtri/201005/UNESCO-da-vinh-danh-Chu-tich-Ho-Chi-Minh-nhu-the-nao-910501/)Phạm Công Khái (Bảo tàng Hồ Chí Minh), VietNamNet, Cập nhật lúc 17:11, Thứ Hai, 17/05/2010 (GMT+7) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-RFA_208-0) [bản tin RFA 19-5-2008](http://www.rfa.org/vietnamese/people_stories/Has_UNESCO_honored_HoChiMinh_NAn-05192008110454.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-209) [UNESCO có vinh danh ông Hồ Chí Minh hay không ?, RFA](http://www.rfa.org/vietnamese/people_stories/Has_UNESCO_honored_HoChiMinh_NAn-05192008110454.html?searchterm=None) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-210) [Trao tặng bản Nghị quyết UNESCO tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh](http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Trao-tang-ban-Nghi-quyet-UNESCO-ton-vinh-Chu-tich-Ho-Chi-Minh/201010/37063.vgp)Hoàng Hoa, 6:21 PM, 02/10/2010 **Stanley Karnow (13 tháng 4 năm 1998).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-time100_211-0) [“TIME 100: Ho Chi Minh”](http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/hochiminh.html). Tuần báo Time. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2007. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-212) [Dương Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%C6%A1ng_Trung_Qu%E1%BB%91c)(30 tháng 6 năm 2005). [“Chủ tịch Hồ Chí Minh và nước Mỹ”](http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/3-chu-tich-ho-chi-minh-va-nuoc-my). *Báo điện tử TUANVIETNAM.NET*. Truy cập 26 tháng 3 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-213) [Ho Chi Minh - Top 10 Political Prisoners - TIME](http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2024558_2024522_2024483,00.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-214) [Chỉ thị Số: 06-CT/TW VỀ TỔ CHỨC CUỘC VẬN ĐỘNG "HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH", BAN CHẤP HÀNH TRUNG ƯƠNG ĐẢNG CỘNG SẢN Việt Nam](http://www.haugiang.gov.vn/Portal/DATA/sites/10/chuyende/HOCTAPGUONGDAODUCHOCHIMINH/index.htm) **Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử số 4(335) năm 2004, trang 68, Lâm Xuân Đinh** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-215) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-216) [Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh -](http://dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/ListObjectNews.aspx?co_id=10165#W7tudWuzy6pb) *Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.* **Trích thư trả lời Tổng thống Mỹ Johnson** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-217) **Lời kêu gọi trước thời cơ Cách mạng tháng 8-1945** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-218) **Khi đọc tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh ngừng lại để hỏi người dân có nghe rõ lời ông đọc hay không.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-219) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-220) *Hồ Chí Minh toàn tập*, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tập 4, tr. 161, khi trả lời các nhà báo nước ngoài vào tháng 1 năm 1946. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-221) [Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh - biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam](http://www.khoahocphattrien.com.vn/news/vanhoagiaitri/?art_id=2387) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-222) *Hồ Chí Minh: Toàn tập*. NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 4, tr. 427-428. [[4]](http://web.archive.org/web/20020815211438/http://www.na.gov.vn/vietnam/thongbao/hdnd/phan-01/phan1-10.htm)[[]] **Trích trong bài nói chuyện tại buổi Lễ khai mạc trường Đại học Nhân dân Việt Nam vào ngày 19 tháng 1 năm 1955.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-223) *Hồ Chí Minh toàn tập*, tập 7, trang 454-455.
Sau này câu nói của Tổng thống Hoa Kỳ
[John Kennedy](http://vi.wikipedia.org/wiki/John_F._Kennedy)trong diễn văn nhậm chức ngày [20 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_1)năm [1961](http://vi.wikipedia.org/wiki/1961)có ý tứ giống câu này. Nguyên văn câu nói của Kennedy: *Ask not what your country can do for you - Ask what you can do for your country.*(Đừng hỏi Tổ quốc có thể làm gì cho bạn, mà hãy hỏi bạn có thể làm gì cho Tổ quốc) **Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.6, tr.171** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-224) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-225) [Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, 2010-07-05, Tạp chí Cộng Sản](http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Tieu-diem/2007/1576/Tu-tuong-Ho-Chi-Minh-ve-boi-duong-the-he-cach-mang.aspx) **Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, trang 216, Nxb Chính trị Quốc gia, năm 2000** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-226) **Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, trang 15, Trần Dân Tiên, Nxb Trẻ, 2011** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-227) **Báo Ogoniok, số 39, ngày 23-12-1923.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-228) **Báo Nhân dân, ngày 18-5-1965.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-229) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-230) [Sự vĩ đại chỉ trường tồn khi lòng dạ trong sáng, Tạp chí xây dựng Đảng, Trần Đình Huỳnh](http://www.xaydungdang.org.vn/Home/PrintStory.aspx?distribution=4710&print=true) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-231) [Con đường dẫn tôi đến chủ nghĩa Lênin - Tuổi Trẻ Online](http://tuoitre.vn/Tac-pham-Ho-Chi-Minh/204348/Con-duong-dan-toi-den-chu-nghia-Lenin.html) **Báo La Vie oùvrière, số ra ngày 16-5-1924** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-232) **Báo Việt Nam Độc lập ngày 1/2/1942** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-233) **Chữ dùng trong lời kêu gọi " Nhân tài là kiến quốc" vào ngày 14-11-1945.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-234) *Nguồn:* [http://tiengiangdost.gov.vn/tsan/ndung_tsan.aspx?ma=49](http://tiengiangdost.gov.vn/tsan/ndung_tsan.aspx?ma=49). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-235) *Bác Hồ - hồi kí*, NXB Văn học, 2004, phần kể của Nguyễn Lương Bằng, trang 98, nói với các cộng sự trước khi quân của Tưởng Giới Thạch nhập Việt Nam. **Hồ Chí Minh toàn tập,Tập 4, NXBCTQG. Hà Nội.1995. tr.303** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-236) **Nói với Jean Sainteny - Ủy viên Pháp ở miền bắc Ðông Dương - trong quá trình đàm phán trước ngày Toàn quốc kháng chiến.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-237) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-238) [gửi đồng bào Nam Bộ ngày 26-9-1945](http://www.bentre.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=281&Itemid=47%7CTh%C6%B0) **Trả lời phóng viên David Schoenbrun của báo New York Times trong cuộc phỏng vấn ngày 11 tháng 9 năm 1946 tại Paris.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-239) **Trả lời phóng viên David Schoenbrun của báo New York Times trong cuộc phỏng vấn ngày 11 tháng 9 năm 1946 tại Paris.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-240)
Duiker, William,
*Ho Chi Minh: A Life*, Hyperion, 2000, tr. 379 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-241) [“Bác Hồ khuyên thanh niên, Lê Xuân Đức, Báo Thanh Hóa”](http://www.baothanhhoa.vn/vn/bht/n92107/Bac-Ho-khuyen-thanh-nien). Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-242) [“Thanh niên xung phong và bài thơ của Bác tặng trở thành "Đoàn ca", Báo Đại Đoàn Kết”](http://daidoanket.vn/PrintPreview.aspx?ID=16119). Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-243) [“Lịch sử ra đời bài Đoàn ca”](http://thcschanly.hanam.edu.vn/co-cau-to-chuc/dhoan-tncs-hcm/lich-su-ra-doi-bai-dhoan-ca). Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-244) [Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh thực hành cần, kiệm, liêm, chính](http://hanam.gov.vn/vi-vn/svhttdl/Pages/Article.aspx?ChannelId=24&articleID=244) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-245) [Kiến giải của một người Nhật về ông Hồ, BBC Vietnamese Online](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/specials/170_viet_studies/page2.shtml) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-246) *Văn hóa Việt Nam - tìm tòi và suy ngẫm*, Trần Quốc Vượng, NXB Văn học, trang 925. Trần Quốc Vượng ghi chép đoạn này dựa vào hồi ký của Phan Hiền. Cuốn hồi ký của Phan Hiền được viết ngay sau khi Hồ Chí Minh qua đời nhưng cho tới nay vẫn chưa được xuất bản. Lời nói này của Hồ Chí Minh có hàm ý rất rõ ràng về ý định, hay ít nhất là mong muốn của ông trong việc xây dựng một học thuyết tư tưởng riêng cho cách mạng Việt Nam- Chủ nghĩa Mác-Lênin Việt Nam và nội hàm của học thuyết này sẽ nhấn mạnh vào tính nhân bản, nhân văn. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-247) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 197. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-248) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 127; nói trong khi tiếp thứ trưởng ngoại giao Ba Lan Mikhailowski vào ngày 6 tháng 1 năm 1966. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-249) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 187. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-250) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 191. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-251) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 101. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-252) [Thư gửi tới nhân dân Thụy Điển và Italia, những nơi đang diễn ra nhiều cuộc biểu tình chống cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam](http://www.sggp.org.vn/chinhtri/ngaynaynamay/2009/3/184501/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-253) *Các cuộc đàm phán Lê Đức Thọ-Kissinger tại Paris*, Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ biên soạn, NXB Công an Nhân dân, 2002, trang 150. **Theo tư liệu của ông Trịnh Ngọc Thái, thư ký của Xuân Thủy - trưởng đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Paris; dẫn lại trong** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-254) [[5]](http://www.tialia.com/showthread.php?t=82677)[[]] **Trích cuộc nói chuyện với tướng Phùng Thế Tài vào mùa xuân năm 1968** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-255) **ghi ở tựa sách Nguyễn Trãi đánh giặc cứu nước** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-256) **Sổ tay đội viên Đội Thiếu niên tiền phong Việt Nam. NXB Kim Đồng. Hà Nội. 1968. trang 1.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-257) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-258) [Bách khoa toàn thư Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Con rồng tre](http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn/default.aspx?param=14B3aWQ9MzI3OTcmZ3JvdXBpZD0yNSZraW5kPSZrZXl3b3JkPQ==&page=2). Truy cập 2008-08-21 **Có thể xem được những truyện ngắn này trên** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-259) [trang của Bộ Văn hóa Thông tin](http://web.archive.org/web/20071128133454/http://www.cinet.gov.vn/vanhoa/vanhoc/vhvn/book2/tap1/tacpham/naiquoc7.htm). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-260) [“](http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Viet-nam-tren-duong-doi-moi/2007/2373/Nhan-thuc-va-ung-xu-doi-voi-van-de-ton-giao.aspx). *Nhận thức và ứng xử đối với vấn đề tôn giáo*” *Còn nhớ những quan điểm rất rộng mở của Trần Dân Tiên/Hồ Chí Minh: "Khổng Tử, Giê-su, Các Mác, Tôn Dật Tiên chẳng phải có cùng một điểm chung đó sao."*. Tạp chí *Cộng sản Điện tử*. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007. **Kim Nhật.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-261) [“Sách báo - tài sản vô giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh”](http://vinhcity.gov.vn/?detail=12297&lang=1&sach-bao-tai-san-vo-gia-cua-chu-tich-ho-chi-minh). *Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch của Trần Dân Tiên (một bút danh của Bác) cho biết: "*Thường thường, ông chỉ làm việc nửa ngày; làm buổi sáng để kiếm tiền, còn buổi chiều đi đến thư viện *"*. Báo Nghệ An điện tử. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2007. **Hà Minh Đức,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-262) *Tác phẩm văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh*, Nxb Khoa học Xã hội (Hà Nội, 1985), trang 132: " *...Đáp lại tình cảm mong muốn của đồng bào, và của bạn bè trên thế giới, Hồ Chủ tịch với bút danh Trần Dân Tiên đã viết tác phẩm 'Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch'...*" [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-263) [Cựu đại tá Bùi Tín nói về ông Hồ Chí Minh](http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/2007/05/18/BuiTinTalkAboutHoChiMinh_TMi/): " *Nhân dân, tờ báo của Đảng Cộng sản, nói rõ là ông Hồ trong cuộc đời đã dùng đến hơn 30 bí danh khác nhau, trong đó có bí danh Trần Dân Tiên, và khẳng định rõ rằng cuốn 'Những mẩu chuyện về đời sống của chủ tịch HCM' là do chính ông Hồ viết ra.*" **Theo Lady Borton,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-264) *(bài đăng trên thông tấn xã Việt Nam),* [Piece of Uncle Ho history surfaces in London](http://web.archive.org/web/20070930155449/http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN200507)[[]]
Ho Chi Minh had used the pseudonym T. Lan and the voice of a cadre accompanying President Ho in tháng 9 năm 1950 to the Border Campaign for Stories Told on the Trail
Hồ Chí Minh đã dùng bút danh T. Lan và giọng của một cán bộ đi cùng Hồ Chủ Tịch vào tháng 9 năm 1950 trong
[Chiến dịch Biên giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi)để viết *Vừa đi đường vừa kể chuyện*. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-265) *Sổ tay tra cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh*, Phan Ngọc Liên chủ biên, NXB Hải Phòng, 1998, trang 142: " *T. Lan, bút danh của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các bài viết của Người, đăng rải rác trong các báo Nhân Dân từ những năm 1955 cho đến năm 1969 và quyển sách "Vừa đi đường vừa kể chuyện*". [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-266) [Lady Borton (Thanh Hảo dịch từ bản tiếng Anh)](http://vietbao.vn/Xa-hoi/Nguoi-da-vuot-qua-hoan-nan-nho-kha-nang-nhap-vai/20433609/122/) *Người đã vượt qua hoạn nạn nhờ khả năng nhập vai* [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-267) [“Tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh: NHỮNG TÊN GỌI, BÍ DANH, BÚT DANH CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH”](https://archive.is/CefRy). [Bản gốc](http://thuvienkiengiang.vn/sach-moi/899-tim-hieu-ve-chu-tich-ho-chi-minh-nhung-ten-goi-bi-danh-but-danh-cua-chu-tich-ho-chi-minh.html)lưu trữ ngày 7 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-268) [“Tên gọi Hồ Chí Minh có từ bao giờ?”](http://www.baophuyen.com.vn/Chinh-tri-76/2205905805005905358). Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-269) [Bản thảo của Bác Hồ được đề cử là Di sản tư liệu thế giới](http://www.thethaovanhoa.vn/133N20090410085752438T14/Ky-2-Ban-thao-cua-Bac-Ho-duoc-de-cu-la-Di-san-tu-lieu-the-gioi.htm), Phí Thị Mùi (Bảo tàng Hồ Chí Minh), Báo Thể thao và Văn hóa,11/4/2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-270) [The Ballad of Ho Chi Minh](http://web.archive.org/web/20070729092705/http://download.ildeposito.org/audio/file.php?file=0643-The_ballad_of_Ho_Chi_Minh.ogg) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-271) *tại Tuổi trẻ Online.* [Bác ơi](http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=216137&ChannelID=413) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-272) [Chúc tụng Bác Hồ](http://hanoi.vnn.vn/chuyen_de/1905/tho/bai12.asp) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-273) [Xung quanh cuốn 'Đỉnh cao chói lọi](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2009/01/090122_duongthuhuong_critics.shtml), Giải thích lý do vì sao lựa chọn tên cuối tiểu thuyết là 'Đỉnh cao chói lọi'. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-d6_274-0) [Phỏng vấn nhà văn Dương Thu Hương](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/culture/2009/02/090226_duongthuhuong_iv_tc2.shtml) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-275) [“Những bức huyết hoạ về Bác Hồ kính yêu”](http://www1.laodong.com.vn/pls/bld/display$.htnoidung%2840,129950%29)(Thông cáo báo chí). Thái Hanh, [báo Lao Động](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lao_%C4%90%E1%BB%99ng_%28b%C3%A1o%29). Số 135 08:50:03 - 17.05.2005. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2013. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh#cite_ref-276) [SGGP Online, HỒ CHÍ MINH - NGÀY NÀY NĂM ẤY - Ngày 22 tháng 3: Điện Biên Phủ - "Stalingrad ở Đông Dương"](http://www.sggp.org.vn/chinhtri/ngaynaynamay/2009/3/184900/)22/03/2009, 01:22 (GMT+7), D.T.Q và nhóm cộng sự
## Liên kết ngoài
[Hồ Chí Minh](http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=13125)tại [Từ điển bách khoa Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_%C4%91i%E1%BB%83n_b%C3%A1ch_khoa_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Hồ Chí Minh](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/268300)tại [Encyclopædia Britannica](http://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica) **(tiếng Anh)**
### Diễn văn của Hồ Chí Minh
[Lời kêu gọi toàn quốc chống Mỹ cứu nước của Hồ Chủ tịch](https://www.youtube.com/watch?v=gIehSM5EjbI)trên [YouTube](http://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 8/4/2010 [Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện tại ĐH Phụ nữ toàn quốc lần III](https://www.youtube.com/watch?v=uQWCSXYVcOI)trên [YouTube](http://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 7/5/2010 [Hồ Chủ tịch nói chuyện tại cuộc mitting của nhân dân Thủ đô](https://www.youtube.com/watch?v=9FnBdUPhI0Q)trên [YouTube](http://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 16/5/2010 [Hồ Chủ tịch nói chuyện với Quốc hội nước VNDCCH](https://www.youtube.com/watch?v=geJD2Ylx0GY)trên [YouTube](http://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 17/5/2010 [Hồ Chủ tịch phát biểu tại lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Đảng](https://www.youtube.com/watch?v=QZSdmps7ARo)trên [YouTube](http://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 8/8/2010 [Thơ chúc Tết của Bác Hồ năm 1968 và 1969](https://www.youtube.com/watch?v=K0-bCzUh51M)trên [YouTube](http://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 2/2/2010 [Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại đại hội thi đua anh hùng phần 1](https://www.youtube.com/watch?v=62IZBL7mTxY)trên [YouTube](http://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 17/9/2010 [Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại đại hội thi đua anh hùng phần 2](https://www.youtube.com/watch?v=-LdZORoIflU)trên [YouTube](http://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube)tải lên 17/9/2010 [The actual voice of Ho Chi Minh - Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu bằng tiếng Anh](https://www.youtube.com/watch?v=asYSfqvqzBk)trên [YouTube](http://vi.wikipedia.org/wiki/YouTube) **(tiếng Anh)**
### Tác phẩm của Hồ Chí Minh
|
|![]()
[Hồ Chí Minh](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ho_Chi_Minh?uselang=vi) [Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập](http://media.vovnews.vn/html/vn/audio/2/8) [Hồ Chí Minh toàn tập](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_to%C3%A0n_t%E1%BA%ADp)- Những bài viết của Hồ Chí Minh [[6]](http://123.30.49.74:8080/tiengviet/tulieuvankien/4lanhtu/?topic=3&subtopic=91&leader_topic=9) [[7]](http://thehehochiminh.net/tp) [Các tác phẩm của Hồ Chí Minh](http://www.cpv.org.vn/hcm_tacpham.asp?topic=3&subtopic=91&leader_topic=9&taphcm=%27T%E1%BA%ADp%201%20%281919%20-1924%29%27), website của [Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Toàn văn di chúc (bản đầy đủ)](http://web.archive.org/web/20071116122422/http://www.cpv.org.vn/details.asp?id=BT97055044)[[]] [Những bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh](http://rationalrevolution.net/war/collection_of_letters_by_ho_chi_.htm)
### Viết về Hồ Chí Minh
|Tìm thêm về
|Hồ Chí Minh tại
|
|![]()
[Từ điển](http://vi.wiktionary.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wiktionary ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/25px-Wikibooks-logo.svg.png)
[Sách](http://vi.wikibooks.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wikibooks ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg/25px-Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg.png)
[Cẩm nang du lịch](http://vi.wikivoyage.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wikivoyage ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/21px-Wikiquote-logo.svg.png)
[Hồ sơ](http://vi.wikiquote.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wikiquote ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)
[Văn kiện](http://vi.wikisource.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wikisource ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)
[Hình ảnh và phương tiện](http://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Commons ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)
[Tin tức](http://en.wikinews.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wikinews ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Wikiversity-logo-en.svg/25px-Wikiversity-logo-en.svg.png)
[Tài liệu giáo dục](http://en.wikiversity.org/wiki/Special:Search/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)ở Wikiversity
- Ngô Tự Lập, "
[Thực tiễn luận nhân đạo Hồ Chí Minh và vấn đề đổi mới đảng hiện nay](http://viet-studies.info/NgoTuLap_ThucTienLuanHoChiMinh.htm)"
- Sophie Quinn-Judge,
*, University of California Press, 2002.* [Ho Chi Minh: The Missing Years 1919-1941](http://books.google.com/books?vid=ISBN0520235339&id=XPMt03ckruUC&pg=PP1&lpg=PP1&ots=6bBPsChIV2&dq=ho+chi+minh&sig=TIY8FIAaJpIFrrekSCT9RNxHCvw)
- Bản dịch sang tiếng Việt có thể lấy xuống tại đây:
*, Dân Luận* [Hồ Chí Minh, những năm chưa biết đến](http://danluan.org/files/books/HCM_missing_years.pdf)
- Clark D. Neher,
[, Southeast Asia Publications, Center for Southeast Asian Studies, Northern Illinois University, 2000.](http://books.google.com.vn/books?id=3uZuAAAAMAAJ&q=%22Ho+Chi+minh) *Southeast Asia: crossroads of the world* [ISBN 1-891134-06-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/189113406X). [Bác Hồ kính yêu](http://hanoi.vnn.vn/chuyen_de/1905/index.htm) [Tiểu sử Hồ Chí Minh trên website của Bộ Ngoại giao Việt Nam](http://www.mofa.gov.vn/bng_vietnam/nr050225105543/nr050225105648/nr050302090325/ns050302091205/) [Trang đặc biệt của đài BBC:](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/worldnews/cluster/2005/05/050514_hochiminh.shtml) *Hồ Chí Minh - Huyền thoại và Di sản*, 19.05.1890 - 2005 [Lời truyền miệng dân gian về thân thế của Hồ Chí Minh](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/entertainment/story/2005/08/050808_trongcoi.shtml), [Trần Quốc Vượng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Qu%E1%BB%91c_V%C6%B0%E1%BB%A3ng)kể lại. [Cuộc gặp gỡ với người suốt đời chờ đợi thần tượng Nguyễn Tất Thành](http://web.archive.org/web/20060508233448/http://www.tienphongonline.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=44746&ChannelID=7) [Chuyên đề kỷ niệm 110 năm sinh nhật Bác - báo VDC](http://hanoi.vnn.vn/chuyen%5Fde/0005/)
- David Thomas và Charles Fenn
*- (Sách nghệ thuật với số bản in giới hạn).* [Ho Chi Minh - A potrait](http://www.hochiminh.org/) [Ngô Tự Lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%B4_T%E1%BB%B1_L%E1%BA%ADp)(14 tháng 5 năm 2005). [“Nguyễn Ái Quốc và văn học Pháp ngữ”](http://www.tienphong.vn/van-nghe/9447/Nguyen-Ai-Quoc-va-van-hoc-Phap-ngu.html). *Báo Tiền Phong online*. Truy cập 26 tháng 3 năm 2013. [Tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh: NHỮNG TÊN GỌI, BÍ DANH, BÚT DANH CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH](https://archive.is/20130707091212/thuvienkiengiang.vn/sach-moi/899-tim-hieu-ve-chu-tich-ho-chi-minh-nhung-ten-goi-bi-danh-but-danh-cua-chu-tich-ho-chi-minh.html)
### Những người từng gặp Hồ Chí Minh kể về ông
["Nhà cháu mà không đến thì đến nhà ai!"](http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=240739&ChannelID=409), Thiếu tướng [Phan Văn Xoàn](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phan_V%C4%83n_Xo%C3%A0n&action=edit&redlink=1), nguyên cận vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh, kể về lần Hồ Chí Minh bí mật đến chúc Tết gia đình nghèo nhất Hà Nội. [Những lần gặp 'cụ' Hồ](http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2007/05/070519_vu_thu_hien.shtml)- Vũ Thư Hiên kể lại trên BBC tiếng Việt
- Nhà báo
[Wilfred Burchett](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wilfred_Burchett): ["Tôi lớn lên với huyền thoại về Bác Hồ, về đất nước Việt Nam"](http://laodong.com.vn/Lao-dong-cuoi-tuan/Toi-lon-len-voi-huyen-thoai-ve-Bac-Ho-ve-dat-nuoc-Viet-Nam/26559.bld)
|
|
|
|
|
|
[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Hồ Chí Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) [Chủ tịch nước Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Thủ tướng Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95ng_B%C3%AD_th%C6%B0_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Anh hùng dân tộc Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Anh_h%C3%B9ng_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Danh nhân văn hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Danh_nh%C3%A2n_v%C4%83n_h%C3%B3a) [Người Nghệ An](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ngh%E1%BB%87_An) [Học sinh Quốc học Huế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%8Dc_sinh_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%8Dc_Hu%E1%BA%BF) [Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_th%C6%A1_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c) [Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p_thu%E1%BB%99c) [Nhà thơ Việt Nam thời kỳ 1945-1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_th%C6%A1_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_1945-1975) [Nhà văn Việt Nam thời kỳ 1945-1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_Vi%E1%BB%87t_Nam_th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_1945-1975) [Nhà báo Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_b%C3%A1o_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_1) [Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa I](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%E1%BB%A6y_vi%C3%AAn_Ban_Ch%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam_kh%C3%B3a_I) [Lãnh tụ Cộng sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%A3nh_t%E1%BB%A5_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) [Danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Danh_nh%C3%A2n_v%C4%83n_h%C3%B3a_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_c%E1%BB%A7a_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà cách mạng Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A3ng_vi%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_trong_chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam)
# Chiến tranh thế giới thứ hai
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|
|Bài viết hoặc đoạn này cần thêm
Những nội dung không có nguồn có thể bị
|
|
|.
|
Địa điểm Kết quả |Tham chiến
|Đồng Minh |
|![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
và các quốc gia khác
|Chỉ huy|
|Chỉ huy Phe Đồng Minh
|![]()
|Chỉ huy Phe Trục
|![]()
|Tổn thất|
|
|Tử vong quân sự:
Trên 16.000.000
Tử vong dân sự:
Trên 45.000.000
Tổng tử vong:
Trên 61.000.000 (1937–45)
|
|Tử vong quân sự:
Trên 8.000.000
Tử vong dân sự:
Trên 4.000.000
Tổng tử vong:
Trên 12.000.000 (1937–45)
|.|
|
|
**Chiến tranh thế giới thứ hai**(cũng được nhắc đến với tên gọi **Đệ nhị thế chiến**, **Thế chiến thứ hai**, hay **Đại chiến thế giới lần thứ hai**,...) là cuộc chiến tranh thế giới thảm khốc bắt đầu từ năm [1937](http://vi.wikipedia.org/wiki/1937)hoặc [1939](http://vi.wikipedia.org/wiki/1939)và chấm dứt vào năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)giữa các lực lượng [Đồng Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)và [Trục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phe_Tr%E1%BB%A5c)theo [chủ nghĩa phát xít](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A1t_x%C3%ADt). Hầu hết mọi lục địa trên thế giới đều bị ảnh hưởng của cuộc chiến này, ngoại trừ [châu Nam Cực](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Nam_C%E1%BB%B1c)và [Nam Mĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9). Nó là cuộc chiến rộng lớn và tai hại nhất trong [lịch sử nhân loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-1)
Các nguyên nhân cuộc chiến được nêu ra thì có nhiều và là một đề tài đang được tranh cãi, trong đó có
[Hòa ước Versailles](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles), [đại khủng hoảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng), [chủ nghĩa dân tộc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c)và [chủ nghĩa quân phiệt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_qu%C3%A2n_phi%E1%BB%87t). Cũng chưa có sự thống nhất trong việc tính ngày bắt đầu cuộc chiến: một số người cho rằng đó là khi [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)xâm lược [Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan)vào ngày [1 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_9)năm [1939](http://vi.wikipedia.org/wiki/1939), một số người khác tính ngày [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) [xâm lược](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%B1_ki%E1%BB%87n_L%C6%B0_C%C3%A2u_Ki%E1%BB%81u) [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)vào ngày [7 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_7)năm [1937](http://vi.wikipedia.org/wiki/1937), còn một số khác thì tính vào một ngày còn sớm hơn nữa: ngày Nhật xâm lăng [Mãn Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u)vào năm [1931](http://vi.wikipedia.org/wiki/1931). Cũng một số người khác cho rằng hai thế chiến chỉ là một cuộc chiến được chia ra bởi một cuộc ngừng bắn. [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-2)
Các chiến sự đã xảy ra tại
[Đại Tây Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng), [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [Bắc Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi), [Trung Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng), [Địa Trung Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i), [Thái Bình Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)và phần lớn của [Đông Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81)và [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Cuộc chiến kết thúc tại châu Âu khi Đức đầu hàng vào ngày [8 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_5), 1945 nhưng vẫn còn tiếp diễn tại [châu Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81)cho đến khi Nhật đầu hàng vào ngày [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9)năm 1945.
Khoảng 62 triệu người đã bị chết do cuộc chiến này (thống kê vẫn tiếp tục nghiên cứu), kể cả các hành động tàn sát diệt chủng của
[Đức Quốc Xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3)( [Holocaust](http://vi.wikipedia.org/wiki/Holocaust)). 60% người chết là thường dân, chết vì bệnh dịch, nạn đói, nạn diệt chủng và bom đạn. Thiệt hại nặng nhất là Liên Xô với 23 triệu người chết, Trung Quốc với 10 triệu người, theo phần trăm dân số thì là Ba Lan với 16% (5,6 triệu người chết so với 34,8 triệu người trước chiến tranh). Chiến tranh thế giới thứ hai là một cuộc [chiến tranh toàn diện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_to%C3%A0n_di%E1%BB%87n), kể cả dân thường không ở mặt trận cũng bị đánh bom hàng loạt. [Vũ khí nguyên tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n), [máy bay phản lực](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay_ph%E1%BA%A3n_l%E1%BB%B1c), [ra-đa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ra_%C4%91a)v.v. là một số phát minh trong cuộc chiến.
Sau cuộc chiến, châu Âu bị chia ra làm hai phái: một phía chịu ảnh hưởng phương Tây do
[Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)đứng đầu, còn phía kia chịu ảnh hưởng của [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Các nước phụ thuộc Hoa Kỳ nằm trong kế hoạch khống chế chính trị thông qua viện trợ kinh tế mang tên [Kế hoạch Marshall](http://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch_Marshall)trong khi các nước kia trở thành các nước [cộng sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n)phụ thuộc Liên Xô. [Tây Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u)liên kết đồng minh trong [Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/NATO), trong khi các nước [Đông Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)liên kết đồng minh theo [Hiệp ước Warszawa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_Warszawa). Các liên minh này đóng vai trò quan trọng trong [Chiến tranh Lạnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh)sau này. Tại châu Á, sự chiếm đóng Nhật Bản của quân đội Hoa Kỳ đã Tây hóa nước này, trong khi Trung Quốc bị chia ra thành hai nước: nước [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa)và nước [Trung Hoa Dân quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)tại [Đài Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan).
## Mục lục
[1 Hoàn cảnh và nguyên nhân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#Ho.C3.A0n_c.E1.BA.A3nh_v.C3.A0_nguy.C3.AAn_nh.C3.A2n) [2 Diễn biến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#Di.E1.BB.85n_bi.E1.BA.BFn) [2.1 Chiến trường châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#Chi.E1.BA.BFn_tr.C6.B0.E1.BB.9Dng_ch.C3.A2u_.C3.82u) [2.2 Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#Chi.E1.BA.BFn_tr.C6.B0.E1.BB.9Dng_ch.C3.A2u_.C3.81-Th.C3.A1i_B.C3.ACnh_D.C6.B0.C6.A1ng)
-
[3 Ảnh hưởng đến dân thường](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#.E1.BA.A2nh_h.C6.B0.E1.BB.9Fng_.C4.91.E1.BA.BFn_d.C3.A2n_th.C6.B0.E1.BB.9Dng) [4 Kết quả](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#K.E1.BA.BFt_qu.E1.BA.A3) [5 Các nước tham chiến và hậu quả](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#C.C3.A1c_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_tham_chi.E1.BA.BFn_v.C3.A0_h.E1.BA.ADu_qu.E1.BA.A3) [6 Tóm tắt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#T.C3.B3m_t.E1.BA.AFt) [7 Chú thích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [8 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Hoàn cảnh và nguyên nhânLý do dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ hai khác nhau trong mỗi nơi giao chiến. Tại châu Âu, lý do nằm xung quanh hậu quả của
[Chiến tranh thế giới thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t): [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)muốn tránh phải tuân theo các điều kiện trong [Hòa ước Versailles](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles), [chủ nghĩa phát xít](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A1t_x%C3%ADt)ngày càng phổ biến và các lãnh tụ chủ nghĩa này có tham vọng cao, trong khi tình hình không ổn định tại [Trung Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C3%82u)và [Đông Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)sau khi [Đế quốc Áo-Hung](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung)tan rã làm chiến tranh dễ xảy ra. Tại [Thái Bình Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), ý định biến thành cường quốc của [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)và sự thắng thế của một số thủ lãnh quân phiệt đã khiến nước này có ý đồ chiếm [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)và các nước lân cận để thoả mãn nhu cầu tài nguyên mà [quốc đảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_qu%E1%BB%91c)nhỏ bé này không tự đáp ứng được, cuối cùng đã cuốn Nhật Bản vào chiến tranh.
### Tình hình châu ÂuVào
[thập niên 1920](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1920)và [1930](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1930), chế độ phát xít giành được quyền lực tại [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D)và Đức trong khi các đảng phát xít khác cũng có nhiều thế lực trong chính trường Trung Âu. Riêng tại Đức, đảng [Đức quốc xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3)và thủ lĩnh [Adolf Hitler](http://vi.wikipedia.org/wiki/Adolf_Hitler)đang có hoài bão tạo ra một chính quyền kiểu mẫu. Họ đã khơi dậy và khai thác niềm tự hào dân tộc của [người Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c), cũng như các nền tảng trụ cột của chủ nghĩa phát xít như sự tôn trọng quân đội và tuân thủ chính quyền. Các sự kiện này khiến Đức trở thành một nước hùng mạnh với quân đội mạnh được xây dựng trên nền tảng tư tưởng chiến lược, một nền công nghiệp phát triển nhanh trong môi trường khuyến khích thương mại và sự ủng hộ của dân chúng trong việc giành lại đất đai đã bị mất sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và danh dự quốc gia. Tại [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1t_x%C3%ADt_%C3%9D), [Benito Mussolini](http://vi.wikipedia.org/wiki/Benito_Mussolini)cũng dùng thuật hùng biện như [Hitler](http://vi.wikipedia.org/wiki/Adolf_Hitler), nhưng ít thành công hơn.
Sau khi Hitler lên nắm chính quyền, ông ta đặt ưu tiên vào việc tái tạo quân đội. Đức bỏ tiền ra để nghiên cứu các vũ khí nguy hiểm hơn và xây dựng các công nghiệp quân sự. Trước đó,
[Cộng hòa Weimar](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Weimar)(chính phủ Đức giai đoạn trước khi Hitler nắm quyền) đã liên kết với [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)trong việc huấn luyện các đơn vị lính trong bí mật, việc hợp tác chấm dứt sau khi Hitler nắm quyền, nhưng như vậy đã đủ cho Hitler tận dụng để gây dựng một đội quân mới. Trong khi đó, các nhà tài phiệt Anh, Mỹ và phương Tây đã cung cấp tài chính cho Hitler vào những năm 1930 để ông ta có thể chi trả cho các hoạt động chính trị cũng như giúp Đức gây dựng nền công nghiệp quân sự (vấn đề mối quan hệ tài chính của Đức Quốc xã với các tập đoàn tư bản Mỹ được che giấu triệt để đã được nhà kinh tế học người Anh nổi tiếng [Anthony Sutton](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anthony_Sutton&action=edit&redlink=1)làm rõ trong cuốn sách *"Phố Wall và sự nổi lên của Hitler"* ). [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-3)
Vào năm
[1936](http://vi.wikipedia.org/wiki/1936), Hitler tái chiếm đóng [Rhineland](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rhineland&action=edit&redlink=1)và vào năm [1938](http://vi.wikipedia.org/wiki/1938), Đức Quốc Xã sát nhập nước [Áo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81o). Sau khi Áo bị sát nhập với Đức, Hitler đòi hỏi vùng [Sudentenland](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sudentenland&action=edit&redlink=1)từ [Tiệp Khắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc). Đến lúc này, tham vọng của Hitler đã lộ rõ, Liên Xô đề nghị với Anh - Pháp việc gạt bỏ những mâu thuẫn giữa 2 phía và thành lập một liên minh nhằm ngăn chặn Hitler nhưng bị 2 nước này từ chối.
Hai nước
[Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland)và [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)không muốn tham chiến, cũng không muốn lập liên minh với Liên Xô cho nên đã vứt bỏ liên minh quân sự với Cộng hoà Tiệp Khắc và ký [Hiệp ước München](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_M%C3%BCnchen)vào ngày [29 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_9), cắt một phần lãnh thổ Tiệp Khắc để thỏa mãn yêu cầu của Đức. Nhưng trái với dự định của Anh và Pháp, đến ngày [16 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_3)năm [1939](http://vi.wikipedia.org/wiki/1939), Đức đã chiếm đóng toàn bộ Tiệp Khắc. Ý theo gương Đức, đã tiến hành xâm lược Ethiopia năm 1935 và sát nhập [Albania](http://vi.wikipedia.org/wiki/Albania)vào ngày [12 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_4)năm 1939.
Vào ngày
[22 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_5), Ý và Đức ký [Hiệp ước Thép](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Th%C3%A9p&action=edit&redlink=1), chính thức hoá liên minh quân sự giữa hai nước. Vào ngày [23 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_8), Đức và Liên Xô ký [Hiệp ước Molotov-Ribbentrop](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_X%C3%B4-%C4%90%E1%BB%A9c), một thoả thuận không xâm lược trong đó có một điều khoản bí mật chia sẻ Đông Âu giữa hai nước này. Thoả thuận này làm các nước Tây phương ngạc nhiên, nếu nhớ rằng hai nước này đã ủng hộ hai phía khác nhau trong [Nội chiến Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_T%C3%A2y_Ban_Nha)vừa mới kết thúc. Tuy nhiên với Liên Xô, hành động này không có gì khó hiểu vì Anh-Pháp đã từ chối lập liên minh chống Đức, mà họ thì không muốn một mình đối đầu với Đức tại thời điểm đó.
### Tình hình châu Á
[thập niên 1930](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1930). [Chiến tranh Trung-Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-Nh%E1%BA%ADt)( [1937](http://vi.wikipedia.org/wiki/1937)- [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)) đã bùng nổ sau khi hai phía Quốc dân đảng và Cộng sản bớt đánh nhau để tập trung vào việc đánh đuổi Nhật Bản ra khỏi Trung Quốc. Lúc đầu, Trung Quốc giành được một số thắng lợi, nhưng sau này chiều hướng quay sang phía Nhật và họ đã chiếm đóng hầu hết miền đông Trung Quốc. Trong cuộc tấn công của Nhật có nhiều sự kiện khi dân thường bị tàn sát tàn nhẫn, trong đó có sự kiện [Thảm sát Nam Kinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A3m_s%C3%A1t_Nam_Kinh), đã khiến dư luận quốc tế ra áp lực đòi hỏi Nhật rời khỏi Trung Quốc. Hoa Kỳ, trong khi biệt lập đối với châu Âu, đã bày tỏ sự quan tâm đối với các hoạt động của Nhật, và bắt đầu dùng các biện pháp trừng phạt như không cho hàng hóa được tàu chở đến Nhật, nhất là dầu mỏ. [dầu mỏ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F)và [cao su](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_su). Có hai quan điểm trong các tướng lãnh Nhật về cách đạt được các tài nguyên này: một là đánh vào phía bắc, tức là vào lãnh thổ Liên Xô và chiếm lấy một phần lớn của [Siberi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Xibia)và hai là đánh xuống phía nam vào các thuộc địa của Âu Châu tại [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81). Sau [Chiến tranh biên giới Xô-Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_X%C3%B4-Nh%E1%BA%ADt)với việc Nhật Bản bị đánh bại 2 lần liên tiếp, Nhật đã cho rằng cách đánh vào phía bắc không thể đạt được và đã ký hòa ước với Liên Xô. Tham vọng của Nhật giờ đây được hướng xuống phía nam, vào các thuộc địa của Anh, Pháp, Hà Lan tại khu vực [Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81).
## Diễn biến
### Chiến trường châu Âu
#### Chiến trường châu Âu 1939-1941
[1 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_9), chỉ một tuần sau khi Hiệp ước Molotov-Ribbentrop được ký kết, Đức xâm lược [Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan), khiến Anh và Pháp phải tuyên chiến với Đức để làm tròn bổn phận theo hiệp ước với Ba Lan. Vào ngày [17 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_9), lực lượng Liên Xô tiến vào Ba Lan từ miền đông khi biên giới đã bỏ trống do Ba Lan chuyển quân sang phía tây chống Đức, với lý do bảo vệ kiều dân gốc Nga và thu hồi lại những vùng đất đã bị Ba Lan chiếm giữ trong [Chiến tranh Nga-Ba Lan (1919-1921)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Nga-Ba_Lan_%281919-1921%29). Sự xâm nhập từ 2 nước mạnh khiến chính phủ Ba Lan phải ra lệnh quân đội rút khỏi đất nước và tổ chức lại ở Pháp. Đến ngày [6 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_10), Ba Lan đã bị Đức, Liên Xô và các đồng minh của các nước này chiếm giữ hoàn toàn. Lãnh thổ Ba Lan do Đức kiểm soát nằm dưới quản lý của 1 viên Toàn quyền Đức trong khi lãnh thổ phía đông được Liên Xô được sáp nhập vào nước này (những vùng này ngày nay thuộc về Ukraina và Belarus).
Ngay sau đó, lực lượng Liên Xô bắt đầu tiến quân vào các nước cộng hòa gần
[biển Baltic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic). Tại 3 nước Baltic, quân đội Liên Xô không gặp kháng cự đáng kể, nhưng [Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan)thì phản kháng quyết liệt, dẫn đến [Chiến tranh Liên Xô-Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Li%C3%AAn_X%C3%B4-Ph%E1%BA%A7n_Lan)vào ngày [30 tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_11)cho đến tháng 3 năm [1940](http://vi.wikipedia.org/wiki/1940). Cũng vào lúc này, Đức và các nước Đồng Minh Tây phương đang trải qua một sự [yên tĩnh buồn cười](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_tranh_k%E1%BB%B3_qu%E1%BA%B7c), với việc 2 phía tuyên chiến với nhau nhưng không bên nào chịu ra tay trước. Sự yên tĩnh này kết thúc khi cả hai bên đều tính giành các nước [Scandinavia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Scandinavia)còn lại và các khu mỏ quặng sắt quý giá ở [Thụy Điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n). Vào [tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0), hai phía ngẫu nhiên bắt đầu tiến quân cùng lúc vào các nước Bắc Âu. Kết quả là Đức chiếm đóng được [Đan Mạch](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch)trong khi một cuộc xung đột xảy ra tại [Na Uy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Na_Uy)(xung đột đầu tiên giữa Đồng Minh và Trục) kết thúc với việc Anh kiểm soát Na Uy. Cuộc xung đột tại Na Uy cho thấy lực lượng hai phía là cân bằng, diễn biến nghiêng về phía Đức khi nước này khởi sự một cuộc tấn công vào Pháp vào ngày [10 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_5), bắt buộc các lực lượng Anh và Pháp đang ở Na Uy phải rút lui.
Cuộc
[tấn công vào Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_chi%E1%BA%BFn_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Ph%C3%A1p)và các nước [Hà Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_H%C3%A0_Lan), [Bỉ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_B%E1%BB%89)và [Luxembourg](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luxembourg)diễn ra rất nhanh chóng và Đức giành thắng lợi vang dội. Người Đức đã huy động vào mặt trận này 3.350.000 quân, nhiều hơn bất kỳ mặt trận nào khác cho tới thời điểm đó. Trong vòng một tháng, lực lượng Anh phải rút khỏi lục địa. [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D), với ý định thâu chiếm lãnh thổ, tuyên chiến với Pháp (nay đã tê liệt). Chỉ trong hơn 1 tháng, quân Đức đã tiêu diệt hoặc bắt làm tù binh 2,2 triệu quân Anh và Pháp và 33 vạn quân khác phải lên tàu bỏ chạy khỏi Pháp về Anh, trong khi Đức chỉ thiệt hại 156 ngàn người. Đến cuối [tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u), Pháp đã đầu hàng theo [Hiệp định Compiègne lần thứ hai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Compi%C3%A8gne_l%E1%BA%A7n_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1), bị lực lượng Đức chiếm đóng hầu hết phần lớn các lãnh thổ, phần còn lại do [chính quyền bù nhìn Vichy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vichy)điều hành.
Sau khi Pháp sụp đổ, chỉ còn Anh chống lại Đức. Đức khởi đầu một cuộc tấn công hai nhánh vào Anh. Nhánh thứ nhất là những cuộc
[hải chiến trên Đại Tây Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_chi%E1%BA%BFn_%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng_%281939-1945%29)giữa các tàu ngầm, nay có thể sử dụng các cảng tại Pháp, và [Hải quân Hoàng gia Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh). Các tàu ngầm được dùng để cản trở việc đưa hàng hóa theo đường biển. Nhánh thứ hai là một [cuộc không chiến](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_chi%E1%BA%BFn_t%E1%BA%A1i_Anh_Qu%E1%BB%91c)trên bầu trời Anh khi Đức dùng Không quân của họ để tiêu diệt [Không quân Hoàng gia Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh), với ý định sử dụng ưu thế không gian để đổ bộ. Đến năm [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941), khi Anh vẫn còn đứng vững, và vì một số nỗi lo âu khác nổi lên, Đức rút lực lượng Không quân ra khỏi nước Anh.
#### Chiến trường Địa Trung Hải
[Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D)mở cuộc tấn công [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)vào ngày [28 tháng 10](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_10)năm [1940](http://vi.wikipedia.org/wiki/1940). Cuộc tấn công này hoàn toàn thất bại: Hy Lạp chẳng những đánh lui Ý trở lại [Albania](http://vi.wikipedia.org/wiki/Albania), mà còn tham chiến theo phía Đồng Minh (trước đó Hy Lạp trung lập), cho phép Anh đổ bộ tại nước này để viện trợ và phòng thủ. Trong khi Ý đang đương đầu với [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p), nước [Nam Tư](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_T%C6%B0)láng giềng bị một cuộc đảo chính vào ngày [27 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_3)năm [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941), đồng thời trục xuất chính quyền đã ký [Hiệp ước Ba Bên](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Ba_B%C3%AAn&action=edit&redlink=1)chỉ ba ngày trước. Đức cho một số quân đi ổn định khu vực [Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Balkan). Kế hoạch được đặt ra và Đức mở cuộc tấn công cả hai nước Nam Tư và Hy Lạp vào ngày [6 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_4), quét sạnh và chiếm giữ khu vực này sau trận đánh tại [Crete](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Crete).
#### Chiến dịch Bắc Phi
[tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m)năm [1940](http://vi.wikipedia.org/wiki/1940), với lực lượng lớn của Pháp tại [Bắc Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Phi)chính thức trung lập trong cuộc chiến, Ý mở một cuộc [tấn công vào](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D_x%C3%A2m_chi%E1%BA%BFm_Somaliland_thu%E1%BB%99c_Anh)thuộc địa [Somalia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Somalia)của Anh tại [Đông Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Phi). Đến [tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn)quân Ý vào đến [Ai Cập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp)(cũng đang dưới sự kiểm soát của Anh). Cả hai cuộc xâm lược này đều thất bại sau khi lực lượng Anh đẩy Ý ra khỏi cả hai khu vực và chiếm được nhiều thuộc địa Ý, trong đó có [Đông Phi thuộc Ý](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Phi_thu%E1%BB%99c_%C3%9D&action=edit&redlink=1)và [Libya](http://vi.wikipedia.org/wiki/Libya).
Với sự thất bại của Ý, và thấy phe Trục có nguy cơ bị đẩy khỏi toàn bộ Phi Châu, Đức gửi
[Quân đoàn Phi châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91o%C3%A0n_ch%C3%A2u_Phi_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c)dưới sự chỉ huy của [Erwin Rommel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Erwin_Rommel)đến Libya để tăng viện cho đồng minh của mình vào tháng 2 năm 1941. Đơn vị này, cùng với quân Ý, đã đánh một trận đánh ác liệt ven bờ biển [Cyrenaica](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cyrenaica)với lực lượng Anh vào năm [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941)và [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942). Cùng với trận chiến này, [Hải quân Hoàng gia Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Ho%C3%A0ng_gia_Anh)và [Regia Maria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Regia_Maria&action=edit&redlink=1)của Ý cũng đánh nhau để giành tuyến đường tiếp tế trên [Địa Trung Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i), điển hình là trận đấu tại căn cứ quan trọng tại [Malta](http://vi.wikipedia.org/wiki/Malta). Vào đầu năm 1942, việc Anh thắng lợi trong cuộc đánh bại lực lượng Regia Maria khiến phía Đồng Minh thêm quân nhu và vật chất. Việc này cho phép các lực lượng Anh đẩy mạnh sau [trận El Alamein thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_El_Alamein_th%E1%BB%A9_hai), chiếm gần hết toàn bộ Libya và đuổi quân Trục vào [Tunisia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tunisia). Vào [tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t)năm 1942, tình trạng càng tệ hơn cho quân Trục khi Hoa Kỳ thực hiện [Chiến dịch Bó Đuốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_B%C3%B3_%C4%90u%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), đổ bộ vào [Maroc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Maroc), bao vây các lực lượng phe Trục. Cho đến [tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m)năm [1943](http://vi.wikipedia.org/wiki/1943), toàn bộ các lực lượng phe Trục tại Bắc Phi đã bị đánh bại sau [Chiến dịch Tunisia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Tunisia).
Trong lúc đó, tại
[Trung Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_%C4%90%C3%B4ng), lực lượng Đồng Minh tấn công vào [Syria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Syria)và [Liban](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liban), hai khu vực đang dưới sự kiểm soát của Pháp, cũng như [Iraq](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iraq), nơi chính quyền có thiện cảm với Đức. Việc này giúp lực lượng Đồng Minh củng cố quyền lực trong khu vực này.
#### Mặt trận phía đông
[tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u)năm 1941, khi Đức bất ngờ cắt đứt thỏa thuận không xâm lược với Liên Xô và tiến hành [chiến dịch Barbarossa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Barbarossa), một kế hoạch tấn công khổng lồ với 3.300.000 quân Đức và 60 vạn quân các nước chư hầu để chiếm đóng [Moskva](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Moskva_%281941%29)trước cuối năm. [Chiến tranh Xô-Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_X%C3%B4-%C4%90%E1%BB%A9c)bắt đầu, các lực lượng Đức tiến lên nhanh chóng do yếu tố bất ngờ, những yếu kém và sai lầm trong điều binh của các chỉ huy Liên Xô cũng như trang bị huấn luyện kém cỏi và lạc hậu của Hồng quân, quân Đức bắt giữ được hoặc tiêu diệt hơn 3 triệu quân Xô Viết. Họ tiến được một khoảng cách khá xa, nhưng cuối cùng không chạy đua được với thời gian, cho nên không hoàn thành mục tiêu. Hồng quân tử thủ với quyết tâm rất cao để kìm chân đối phương khiến lực lượng Đức bị tổn thất hơn 1 triệu quân sau 5 tháng chiến đấu. Khi [mùa đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng)đến, quân Đức không quen tác chiến trong cái lạnh khắc nghiệt, cộng với quân số bị tiêu hao quá nhiều trong chiến đấu. Khi thời cơ thích hợp đã đến, cuộc phản công của Liên Xô với những lực lượng mạnh được tiến hành và đã đánh bật Đức ngay tại ngoại ô Moskva.
Tuy bị nhiều thất bại vào cuối năm 1941, nhưng Đức tái tấn công vào năm
[1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942), tiến đến sát [dãy núi Kavkaz](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Kavkaz), nhưng cũng bị Liên Xô phản công vào mùa đông, làm quân Đức tổn thất nặng nề, phản ánh trong việc [tập đoàn quân số 6 Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_%C4%91o%C3%A0n_qu%C3%A2n_s%E1%BB%91_6_%28%C4%90%E1%BB%A9c%29)bị tiêu diệt tại [Stalingrad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Stalingrad). Trong [mùa hè](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B9a_h%E1%BA%A1)năm [1943](http://vi.wikipedia.org/wiki/1943), tại [trận Vòng cung Kursk](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_V%C3%B2ng_cung_Kursk), Liên Xô đã tiêu diệt nhiều đơn vị Đức không thể thay thế được, nhất là các đơn vị thiết giáp. Từ đó cho đến khi hết chiến tranh, quân Liên Xô có thể hành quân tấn công tại mặt trận miền đông suốt năm. Đến cuối năm [1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944), Liên Xô đã giành lại được hầu hết số lãnh thổ bị Đức chiếm đóng và ngày càng đẩy lùi lực lượng ngày càng suy yếu của Đức về phía tây, cho đến khi cuối cùng xuyên qua Đông Âu, và ngay cả Đức, khi chiến tranh sắp kết thúc. Nhiều đồng minh của Đức bị sụp đổ khi lực lượng Liên Xô tiến vào [România](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A2nia), [Hungary](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hungary)và khu vực [Balkan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Balkan). Sau cùng Liên Xô đã chiếm được [Berlin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Berlin_%281945%29)vào năm 1945.
Khoảng 5,3 triệu lính Đức và chư hầu đã tử trận tại mặt trận Liên Xô, cùng với khoảng 6,5 triệu khác bị tan rã hoặc bị bắt làm tù binh, chiếm 75% tổng thương vong của phe phát xít trong toàn bộ Thế chiến thứ hai. Về phía Liên Xô, Quân đội Xô Viết tổn thất 8,67 triệu binh lính trong suốt 4 năm chiến tranh (bao gồm khoảng 6,537 triệu tử trận trong chiến đấu và 2,1 triệu
[tù binh](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B9_binh)chết trên tổng số 5,2 triệu bị quân Đức bắt làm tù binh). Khoảng 400.000 quân [nhảy dù](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A3y_d%C3%B9)và [du kích](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Du_k%C3%ADch&action=edit&redlink=1)cũng thiệt mạng phía sau vùng tạm chiếm của Đức. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-4) Tổn thất về dân thường của Liên Xô là rất lớn, dao động trong khoảng 12-16 triệu người. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-5)
#### Chiến dịch ÝVới khu Bắc Phi được củng cố, các lực lượng Anh-Mỹ đổ bộ vào đảo
[Sicilia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sicilia)trong năm [1943](http://vi.wikipedia.org/wiki/1943), bắt đầu một cuộc tấn công vào phần "bụng mềm phía dưới của châu Âu". Cuộc tấn công vào Sicilia thành công, khiến chính quyền của [Benito Mussolini](http://vi.wikipedia.org/wiki/Benito_Mussolini)sụp đổ và chính phủ mới của Ý ký hiệp định đình chiến với quân Đồng Minh. Các lực lượng Đức can thiệp để quân Đồng Minh không giành được toàn bộ Ý. Sau cuộc đổ bộ tại [Salerno](http://vi.wikipedia.org/wiki/Salerno), tiến trình hành quân của Đồng Minh bị chậm lại bởi địa thế khó khăn đang được quân Đức có kinh nghiệm hơn chống giữ.
#### Mặt trận phía Tây
[6 tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_6)năm 1944, các lực lượng Đồng Minh Tây phương đổ bộ vào bờ biển [Normandie](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Normandie), một vùng của Pháp đang bị Đức chiếm đóng. Chiến dịch được soạn ra từ nhiều năm trước, lực lượng nòng cốt là các đơn vị [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland)cùng một số đơn vị khác như [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada), v.v. Chiến dịch bắt đầu bằng việc ném [bom](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bom)hàng loạt từ các căn cứ [không quân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n)bên kia eo biển nước Anh cùng với sự yểm trợ của khoảng 6000 [khu trục hạm](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0u_khu_tr%E1%BB%A5c). Chiến dịch diễn ra rất khốc liệt, ngay những giờ phút đầu tiên đã có 3000 quân Đồng Minh tử trận. Cuộc chiến cù cưa giữa đôi bên diễn ra khá lâu, quân Đức bị đánh bại nhưng quân Đồng Minh cũng thiệt hại nặng. Khi chiến dịch này thành công, họ tiến sâu vào Pháp, đuổi quân Đức ra khỏi Pháp, nhưng thường bị thiếu tiếp tế cũng như bị quân Đức đang rút lui cản trở. Các cuộc đổ bộ khác tại miền Nam Pháp cuối cùng đã giải phóng nước này.
Khi tiến đến ranh giới Đức, lực lượng Đồng Minh phải dừng lại để chờ tiếp tế. Việc này tạo một cơ hội cho lực lượng Đức củng cố phòng thủ chống lại cuộc tấn công kế tiếp. Việc này dẫn đến sự ra đời của
[chiến dịch Market Garden](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Market_Garden), mục tiêu là sử dụng không quân thả lính dù vào sâu lãnh thổ nước Đức nhằm đánh chiếm trước các vị trí chiến lược như cầu, kho bãi, v.v. kết hợp với lực lượng xe tăng thọc sâu để tạo nên đòn quyết định kết thúc chiến tranh. Market Garden trở thành chiến dịch đổ bộ bằng không quân lớn nhất lịch sử với hơn hàng ngàn máy bay tham gia. Quân Đồng Minh cố gắng xuyên thủng [Hà Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan)và qua [sông Rhine](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rhine)để kết thúc chiến tranh vào năm 1944. Nhưng chiến dịch này bị thất bại và lực lượng Đồng Minh đã tiến đến Đức chậm hơn dự kiến.
Ước tính có khoảng 780.000 quân Đồng Minh bị thương vong trong những chiến dịch tiếp theo trận Normandie cho tới khi nước Đức đầu hàng.
#### Lực lượng phe Trục thua cuộc tại châu Âu
[1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944)là vô vọng. Các Đồng Minh Tây phương đang tiến vào biên giới Đức từ phía tây, chỉ tấn công thêm một lần nữa là chiếm được khu vực công nghiệp Rhineland. Liên Xô cũng đang ở một vị trí tương tự ở phía đông, không lâu sẽ vào đến tận Berlin. Các trận đánh bom hàng loạt từ Anh và Mỹ đã biến nhiều khu vực Đức thành gạch vụn, khiến ngành công nghiệp quân sự sụt giảm nghiêm trọng.
Đang bị bao vây từ các phía đông, tây và trên cao, Hitler đánh canh bạc cuối cùng để hy vọng không thua cuộc. Để tái tạo lại chiến thuật thành công vào năm
[1940](http://vi.wikipedia.org/wiki/1940)đối với các nước [Hà Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan), [Bỉ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89)và [Luxembourg](http://vi.wikipedia.org/wiki/Luxembourg), các lực lượng Đức tấn công vào giữa mùa đông để chia rẽ các lực lượng Đồng Minh ở Bỉ. Phòng tuyến Đồng Minh bị uốn cong, nhưng không bị phá vỡ và cuối cùng phe Đồng Minh giành thắng lợi trong cuộc tấn công tại [Ardennes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Ardennes_%28Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai%29). Tại miền đông, Đức dành hết mọi nỗ lực cuối cùng để phòng thủ thủ đô. Việc này cũng bị thất bại và lực lượng Liên Xô [đánh chiếm Berlin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Berlin)vào cuối [tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_t%C6%B0)năm 1945 sau giao tranh quyết liệt.
Sau khi Berlin thất thủ và Hitler tự tử, Đức chỉ còn lại là một mảnh đất nhỏ tại châu Âu từ mũi bắc
[Na Uy](http://vi.wikipedia.org/wiki/Na_Uy)cho đến phần trên của [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D). Vào ngày [9 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_5)năm 1945, các lực lượng Đức cuối cùng đầu hàng vô điều kiện.
### Chiến trường châu Á-Thái Bình Dương
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Shanghai1937KMT_fortification.jpg/250px-Shanghai1937KMT_fortification.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Shanghai1937KMT_fortification.jpg/250px-Shanghai1937KMT_fortification.jpg)
Quân đội
[Trung Hoa Dân Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)trong trận đánh phòng thủ [Thượng Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i)năm 1937 trong [chiến tranh Trung-Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-Nh%E1%BA%ADt) [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)đã chiếm đóng trong khu vực Tây [Thái Bình Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)và [Đông Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81)cho nên hải chiến và các trận đánh gần biển xảy ra nhiều hơn các trận đánh trên đất liền như ở châu Âu.
#### Sự bành trướng của Nhật Bản
[Chiến tranh Trung-Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Trung-Nh%E1%BA%ADt)đang tiếp diễn tại Đông Á khi Chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu tại châu Âu, cho nên một vài sử gia cho rằng ngày Nhật xâm lăng [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)(ngày [7 tháng 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_7)năm [1937](http://vi.wikipedia.org/wiki/1937)) là ngày bắt đầu chiến tranh tại chiến trường Thái Bình Dương. Tuy nhiên, nếu tính là một phần của Chiến tranh thế giới thứ hai, thì ngày [7 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_12)năm [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941)thường được nhắc đến như là ngày bắt đầu, khi Nhật tuyên chiến với [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)và các nước Đồng Minh bằng việc lực lượng của [Hạm đội Liên Hợp](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A1m_%C4%91%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_H%E1%BB%A3p&action=edit&redlink=1)Nhật Bản dưới sự chỉ huy của Đô đốc [Yamamoto Isoroku](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yamamoto_Isoroku) [tấn công bất ngờ vào Trân Châu Cảng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Tr%C3%A2n_Ch%C3%A2u_C%E1%BA%A3ng)( *Pearl Harbor*), [Philippines](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philippines)và một số thuộc địa của các cường quốc châu Âu tại Đông Á và Tây Thái Bình Dương.
Nhật hành động nhanh chóng để chiếm các đảo ở Thái Bình Dương có giá trị phòng thủ nhằm làm cạn ý chí chiến đấu của Mỹ. Tại Trung Quốc và Đông Nam Á, Nhật tiếp tục bành trướng các khu vực được nó kiểm soát nhằm kịp thời khai thác tài nguyên để sử dụng.
Sáu tháng sau khi giao chiến, các hạm đội Nhật và Mỹ đánh nhau giữa Thái Bình Dương. Sau
[Trận chiến Midway](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Midway), nòng cốt hạm đội [tàu sân bay](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0u_s%C3%A2n_bay)của Nhật đã bị tàn phá, và quân Nhật không tiến được nữa trên Thái Bình Dương. Nhật tiếp tục tìm cách trả đũa, nhưng quân Mỹ dùng biện pháp đánh theo vòng ngoài của Nhật, cùng lúc nhảy từ đảo này qua đảo nọ để đẩy Nhật phải lui lại.
#### Nhật Bản thua cuộcKhi Nhật bành trướng, họ để lại nhiều tiền đồn phòng thủ tại mỗi hòn đảo họ kiểm soát trên Thái Bình Dương. Kế hoạch của Mỹ để đối phó với các đảo này là chiếm những đảo cốt yếu cho việc tiến đến Nhật, trong khi làm giữ vững các đảo khác không bị chiếm.
[Thuỷ quân lục chiến Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_qu%C3%A2n_l%E1%BB%A5c_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3)phải đánh nhiều trận đấu đẫm máu trên những hòn đảo này để chiếm giữ những đảo và sân bay để quân đội có thể tiến tới.
Tại phía nam của cuộc bành trướng của quân đội Nhận Bản, trên đảo
[New Guinea](http://vi.wikipedia.org/wiki/New_Guinea), Nhật đã bị quân lực [Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac)chặn lại, không chiếm giữ nổi toàn bộ đảo. Hai lực lượng này đánh nhau trong các khu rừng trong những hoàn cảnh khốc liệt để giành giật đảo này. Trong khi Tân Guinea không quan trọng lắm, nhưng quân Úc sợ sau khi Nhật chiếm giữ đảo này, Úc sẽ bị đe dọa.
Tại
[Đông Nam Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), Nhật đã tiến nhanh trong các thuộc địa của Anh cho đến khi bị kháng cự mãnh liệt tại [Miến Điện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Myanmar). Quân lực Anh, trong đó có rất nhiều đơn vị người [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), đã đuổi lùi quân Nhật tại trận đánh Kohima-Imphal và vì thế Nhật không đe dọa được Ấn Độ và các đường tiếp tế cần thiết cho quân Trung Quốc đang đánh các lực lượng Nhật tại đó.
Quân Đồng Minh có kế hoạch đổ bộ vào Nhật, nhưng sự phát triển
[bom nguyên tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n)làm thay đổi tình hình. Ngày [6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_8)và [9 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_8), hai quả bom đã được Hoa Kỳ thả xuống [Hiroshima](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hiroshima)và [Nagasaki](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nagasaki). Quân đội [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)sau khi kết thúc chiến tranh ở Đức đã tuyên bố chiến tranh với Nhật, và sau khi Mỹ thả bom nguyên tử xuống Hiroshima đã tấn công [Đạo quân Quan Đông](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_qu%C3%A2n_Quan_%C4%90%C3%B4ng)của Nhật đang đóng ở [Mãn Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u)ngày [9 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_8). Thấy rõ không thể cứu vãn được, ngày [15 tháng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_8), Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng Đồng Minh. Ngày [2 tháng 9](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9)năm [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945), Nhật Bản ký văn kiện đầu hàng không điều kiện, sáu năm và một ngày sau khi cuộc thế chiến bắt đầu (kể từ ngày Đức xâm lược Ba Lan). Tuy nhiên hậu quả của hai vụ ném bom này thì cho đến gần đây, những người dân Nhật vẫn phải gánh chịu.
## Ảnh hưởng đến dân thường
[quốc tịch](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_t%E1%BB%8Bch), [dân tộc](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_t%E1%BB%99c)và [tín ngưỡng](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%ADn_ng%C6%B0%E1%BB%A1ng).
### Trại tập trung Đức quốc xã (Holocaust)
[Đức quốc xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3). Ban đầu chỉ nhắm mục tiêu vào [người Do Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i)tại nước này, cộng thêm một số nhóm người ít người không ưa thích. Chế độ [Đức quốc xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3)bắt đầu thành lập trại để cách ly các nhóm người này, sau đó dùng lao động cưỡng bách và cuối cùng tiêu diệt hàng loạt. Các nhóm người Do Thái, người [đồng tính luyến ái](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_t%C3%ADnh_luy%E1%BA%BFn_%C3%A1i)và người có khuyết tật là các mục tiêu đầu tiên, nhưng những người đối lập chính trị như những người theo [chủ nghĩa xã hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_x%C3%A3_h%E1%BB%99i)và các nhân vật tôn giáo (kể cả tín đồ [Cơ đốc giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o)) lên tiếng cũng bị bắt giữ.
Một khi chiến tranh bùng nổ và phần đất Đức xâm chiếm tăng lên, các lãnh thổ mới chiếm này cũng bị tính trong nỗ lực đó. Riêng
[Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan)đã bị ảnh hưởng rất nhiều, với gần toàn bộ dân số Do Thái tại nước này và một số đông người Cơ đốc giáo đã bị tiêu diệt. Hàng chục triệu [Người Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nga)và các [người Slav](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slav)bị chinh phục khác cũng bị giam cầm tại hơn 100 trại tập trung của Đức trên khắp các vùnh lãnh thổ châu Âu bị nước Đức Quốc xã chiếm đóng. Các trại lớn nhất là Dachau, Buchenwald, Ravensbrück, Ausschwitz, Majdanek, Bergen Belsen, Gusen... Số người được giải phóng khỏi các trại này sau chiến tranh chỉ còn vài trăm nghìn.
|
|![]()
[Tội ác chiến tranh của chế độ Quốc xã Đức](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nazi_concentration_camps_by_name?uselang=vi)
### Xô ViếtVề phía mình, tức giận vì những tàn phá mà quân Đức gây ra cho đất nước mình, một bộ phận binh sĩ Hồng quân cũng có những hành động trả thù nhằm vào tù binh hoặc dân thường Đức. Theo một số tài liệu phương Tây, kể từ khi tiến vào nước
[Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)( [1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944)- [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)), ngoài việc cướp nhà dân và cửa hiệu Hồng quân Liên Xô đã [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-6) [hãm hiếp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BA%BFp_d%C3%A2m)hàng chục ngàn phụ nữ và trẻ em người Đức, từ 8 đến 80 tuổi [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-7) [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-8) [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-9) . Theo Franz Wilhelm Seidler, riêng ở [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-10) [Berlin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Berlin)là 20 ngàn tới 100 ngàn, các tỉnh còn lại từ 100 ngàn tới nửa triệu [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-11) . Rất nhiều nạn nhân trong số này bị từ 10 đến 12 lính hãm hiếp tập thể, và đa số bị hãm hiếp nhiều lần [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-12) [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-13) . [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-14)
Tuy nhiên, giới sử học vẫn tranh cãi về tính xác thực và quy mô của những vụ hiếp dâm. Các nhà sử học Nga đã phủ nhận những cáo buộc về hiếp dâm hàng loạt, họ đưa ra bằng chứng là một lệnh ban hành ngày 19 tháng 1 năm 1945, yêu cầu việc ngăn ngừa ngược đãi thường dân Đức. Một lệnh của Hội đồng quân sự của Phương diện quân Byelorussia số một, có chữ ký của Nguyên soái Rokossovsky, đã ra lệnh xử bắn những binh lính phạm tội trộm cướp và hiếp dâm ngay tại hiện trường của vụ án. Một lệnh ban hành bởi Stavka (Bộ Tổng tư lệnh Tối cao Hồng quân) vào ngày 20 tháng 4 năm 1945 phổ biến tới binh sĩ rằng cần phải duy trì quan hệ tốt với người dân Đức để giảm kháng cự và để chiến sự kết thúc nhanh hơn.
[[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-15) [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-16) [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-17)
Trong khu vực chiếm đóng của Liên Xô, các thành viên của
[SED](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=SED&action=edit&redlink=1)đã báo cáo cho [Stalin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin)cướp bóc và hãm hiếp bởi binh lính Liên Xô có thể dẫn đến một phản ứng tiêu cực của dân [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)đối với Liên Xô và hướng tới tương lai của chủ nghĩa xã hội ở [Đông Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%A9c). Stalin đã phản ứng một cách giận dữ: *"Tôi sẽ không tha thứ bất cứ ai kéo danh dự của Hồng quân qua vũng bùn."* [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-Leonhard.2C_Revolution-18) [[19]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-19)
Các nhà lãnh đạo Liên Xô rất bất bình với truyền thông của các nước phương Tây, khi họ vừa mới là đồng minh của họ trên mặt trận chống phát xít thì nay lại quay sang công kích Liên Xô. Bộ trưởng dân ủy ngoại giao Liên Xô V. M. Molotov chỉ ra rằng "chiến dịch hèn hạ" này nhằm phá hoại uy tín của Hồng quân và trút lên đầu những người lính Hồng quân tất cả những gì xảy ra do sự hỗn loạn trước đó tại những vùng do Liên Xô chiếm đóng. Ông nói:
*"Liên Xô và những bạn bè của chúng tôi trên thế giới đã có những thông tin cần thiết để chống lại chiến dịch tuyên truyền này"*. [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-20)
Tướng Gareyev, chủ tịch của Học viện Khoa học Quân sự Nga, nhận xét
: [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-21) *Tư lệnh tối cao Stalin đã ký một quyết định ngày 19 tháng 1 năm 1945, theo đó binh sĩ bị cấm tất cả các hành vi bạo lực chống lại dân thường Đức. Tất nhiên, sự trả thù, bao gồm cả bạo lực tình dục, đã xảy ra. Một số binh sĩ chỉ đơn giản là không thể kiềm chế tức giận sau những gì Đức quốc xã đã làm trên đất nước chúng tôi. Nhưng các trường hợp này đã bị trừng phạt nghiêm khắc. Và việc trả thù đã không trở nên phổ biến. Bởi vì ngay khi chúng tôi chiếm đóng các thành phố, kỷ luật đã được thắt chặt. Chúng tôi cung cấp cho người dân Đức thực phẩm, chăm sóc y tế, tuần tra an ninh. Cá nhân tôi đã tham gia giải phóng Đông Đức. Tôi cam đoan, việc lạm dụng tình dục thậm chí không hề được nghe thấy.* : [[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-22) *Đức quốc xã nói rằng nếu người Nga đến đây, họ sẽ tàn phá và hãm hiếp khủng khiếp. Nhưng thực tế sau đó rất khác: dù là những người bại trận, quân đội Đức đã gây ra rất nhiều đau khổ cho nước Nga, nhưng những người chiến thắng đã cho chúng tôi thực phẩm còn nhiều hơn những gì chính quyền cũ phân phát. Đối với chúng tôi điều đó rất khó hiểu. Một cách cư xử nhân đạo như vậy dường như chỉ người Nga làm được.*
### Mỹ
[trận Okinawa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Okinawa), các nhà sử học Nhật Bản ước tính có trên 10 ngàn phụ nữ Nhật (khoảng 1/3 trong tổng số ngàn phụ nữ của đảo) bị lính Mĩ hãm hiếp trong chiến dịch kéo dài 3 tháng này. Tờ New York Time thông báo khoảng 2000 dân thường trong 1 làng ở Katsuyama bị lính Mỹ giết và cưỡng hiếp [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-iiatou-23) [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-24)
Mỹ không tàn sát dân thường có hệ thống như Đức-Nhật
[. Nhưng các trận ném bom rải thảm của không quân Mỹ cũng đã khiến cho hàng trăm nghìn thường dân Đức và Nhật bị thiệt mạng. Riêng trong một trận oanh tạc thành phố *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Dresden](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dresden), có vài chục ngàn dân thường Đức thiệt mạng. Các vụ ném bom Tokyo cũng khiến vài chục ngàn thường dân Nhật bản thiệt mạng.
Đặc biệt, Mỹ đã để lại một dấu ấn kinh hoàng cho cả thế giới cho tới ngày hôm nay. Đó là vụ ném
[bom nguyên tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bom_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD)xuống Hiroshima và Nagasaki lúc chiến tranh gần kết thúc. Theo lệnh của Tổng thống Harry S Truman, Ngày 6 tháng 8 năm 1945, quả bom nguyên tử thứ nhất mang tên "Little Boy" đã được thả xuống thành phố Hiroshima, Nhật Bản. Sau đó 3 hôm, ngày 9 tháng 8 năm 1945, quả bom thứ hai mang tên "Fat Man" đã phát nổ trên bầu trời thành phố Nagasaki.
Có nhiều nguyên nhân khiến con số chính xác người thiệt mạng không thống nhất
[. Các số liệu khác nhau bởi được thống kê vào các thời điểm khác nhau. Rất nhiều nạn nhân chết sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm bởi hậu quả của phóng xạ. Theo ước tính, 140.000 người dân Hiroshima đã chết bởi vụ nổ cũng như bởi hậu quả của nó. Số người thiệt mạng ở Nagasaki là 74.000. Ở cả hai thành phố, phần lớn người chết là thường dân. *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
Các công dân của các nước
[Đồng Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)cũng bị đau khổ trong các trường hợp họ là con cháu của những người từ các nước phe Trục. Điển hình là việc 120.000 [người Mỹ gốc Nhật](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt&action=edit&redlink=1)đã bị niêm phong gia sản và bị tập trung ở các trại giam giữa sa mạc trong thời kỳ chiến tranh (từ 1942 tới 1945), với lý do để đề phòng nguy cơ gián điệp.
### NhậtTrong khi Holocaust do Đức gây ra rất có tổ chức và được nhiều người biết đến, số người bị giết có thể sánh được với số thường dân bị lực lượng
[Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)tàn sát tại [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). [Tương tự như cách nhìn của Đức đối với các dân tộc phía đông nước Đức, người Nhật xem người Trung Quốc là mọi rợ và giới lãnh đạo chẳng những xem các *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [tội ác chiến tranh](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%99i_%C3%A1c_chi%E1%BA%BFn_tranh)là lẽ thường mà còn khuyến khích việc đó. Các ước tính số người bị chết do các hành vi này còn rất thiếu chính xác, nhưng có thể cao hơn 10 triệu, một số lượng lớn phụ nữ bị hãm hiếp có thể nhiều hơn các thống kê hiện tại. [Một số khu vực dưới sự kiểm soát của Nhật bị nạn đói thảm khốc, như *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [Nạn đói Ất Dậu](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BA%A1n_%C4%91%C3%B3i_n%C4%83m_%E1%BA%A4t_D%E1%BA%ADu)tại miền Bắc [Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
### Chiến tranh tổng lựcĐược bắt đầu bởi
[Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)để khủng bố và giảm tinh thần quần chúng trong các vùng thành thị để Đức có thể tiến tới nhanh hơn, chiến tranh chiến lược dùng sức mạnh trên không gian để đánh vào các thành phố địch. Các chiến dịch của Đức có hiệu quả hữu hạn vì mẫu các máy bay ném bom không phù hợp vào việc này và lực lượng không quân còn nhỏ.
Gần giữa chiến tranh, quân
[Đồng Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)bắt đầu dùng chiến thuật ném bom hàng loạt vào tận Đức. Để tránh sự chồng chéo nguy hiểm, có sự phân công: máy bay [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)thả bom ban đêm còn máy bay Mỹ đánh phá ban ngày. Với nhiều máy bay oanh tạc có tải trọng lớn và đủ khả năng bay đường dài, các trận ném bom này đã phá hủy nhiều thành phố Đức. Khi chiến tranh chấm dứt, họ có thể biến các khu vực đô thị thành một quầng lửa, làm tan tành thành phố. Số thường dân bị chết khá cao, tại Đức có khoảng 300.000 người. Riêng trong một trận oanh tạc thành phố [Dresden](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dresden), có vài chục ngàn dân thường Đức thiệt mạng. Việc các chiến dịch này có giúp đem đến chiến thắng mau hơn vẫn còn chưa rõ.
Dân thường tại
[Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)còn bị tấn công hơn nữa. Đức có các cơ sở công nghiệp xa nơi dân ở cho nên khu công nghiệp bị tấn công trước khu người ở. Trái lại, người dân Nhật ở đông đúc vào các khu vực thành phố trong các ngôi nhà được xây dựng bằng gỗ (tại Đức nhà cửa phần lớn được xây bằng đá), dễ bị đốt cháy và lan tràn khắp thành phố khi các quả bom được ném xuống. Thêm vào đó, Mỹ cũng sử dụng các máy bay thả bom mới hơn và lớn hơn tại Đức.
Nếu tính đến cuối cùng, cú đánh mạnh nhất là hai cuộc tấn công bằng
[bom nguyên tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n)vào hai thành phố [Hiroshima](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hiroshima)và [Nagasaki](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nagasaki). Tổng số người Nhật bị thiệt mạng lên đến 400.000 người lúc ban đầu, và thêm nhiều người chết vì di chứng nhiễm phóng xạ trong nhiều năm kế tiếp. Có sự tranh cãi về việc có cần thiết phải thả bom nguyên tử trên đất Nhật hay không. Phía [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)vẫn cho rằng việc này đã dẫn đến việc Nhật đầu hàng một cách mau chóng, tránh thương vong cao cho quân Mỹ nếu đánh vào Nhật bằng chiến tranh quy ước (như kinh nghiệm đánh lên hai đảo [Iwo Jima](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_I%C5%8D)và [Okinawa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Okinawa)đã cho thấy).
## Kết quảHậu quả trực tiếp của chiến tranh này là sự chiến thắng của phía Đồng Minh. Mỗi nước trong phe Trục đều phải đầu hàng vô điều kiện. Đức bị các lực lượng từ Mỹ, Anh, Liên Xô và Pháp chiếm đóng, trong khi Áo bị chia cắt từ Đức và cũng bị chiếm đóng một cách tương tự. Nhật bị quân Mỹ chiếm đóng trong khi Liên Xô chiếm đóng các nước Đông Âu.
[Chiến tranh thế giới thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), khi các giới hạn làm suy yếu các nước và các nước thua cuộc bị ngăn chặn việc tái hội nhập cộng đồng quốc tế, các nước thua cuộc đã được cung cấp viện trợ để phục hồi và hội nhập cộng đồng thế giới như các quốc gia hoà bình khác. Vì lẽ đó, Đức và Nhật đã trở thành hai nước quan trọng và có nhiều ảnh hưởng mà không cần phải khiêu chiến.
Sự thất bại của
[Hội Quốc Liên](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn)trong việc ngăn chặn chiến tranh đã dẫn đến việc thành lập [Liên Hiệp Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), một tổ chức quốc tế mới và có nhiều sửa đổi, cho đến nay vẫn là tổ chức quan trọng nhất trong việc thúc đẩy hoà bình và hợp tác.
### Tổn thất nhân mạng
#### Tại Châu ÂuThống kê năm 1965 của Liên Hợp Quốc cho biết chỉ riêng số người thiệt mạng do chiến tranh ở Châu Âu đã lên đến 49.257.000 người. Những nước chịu thiệt hại lớn nhất gồm:
- Liên Xô: 20.000.000 người
[(theo tài liệu của Krivosheev năm 2005, con số này là 27.000.000 người, bao gồm 8,7 tới 10,7 triệu quân nhân và hơn 16 triệu thường dân; những nghiên cứu mới nhất của Nga tổng người chết có thể vượt 30 triệu) *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c) [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-25)
- Đức: 9.700.000 người (theo tài liệu nghiên cứu năm 2000 của tiến sĩ
Rüdiger Overmans, con số này bao gồm 5.300.000 quân nhân, 3.170.000
thường dân và 1.400.000 người Đức ở các quốc gia khác)
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Ba Lan: 6.028.000 người (theo tài liệu của Viện IPN - Ba Lan năm
2000, con số này là 5.600.000 đến 5.800.000 người, trong đó có khoảng
3.000.000 người Do Thái)
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Nam Tư: 1.600.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Pháp: 520.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Italia: 500.000 người
[[26]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-26)
- Tiệp Khắc: 364.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Hoa Kỳ: 325.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Anh: 320.000 người.
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
#### Tại Châu Á - Thái Bình Dương
- Hoa Kỳ: khoảng 300.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Nhật Bản: khoảng 2.200.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Trung Quốc: ước tính 18-20.000.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Hai miền Triều Tiên: khoảng 1.000.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Ấn Độ: 2.587.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Việt Nam: hơn 2.300.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
- Indonesia: khoảng 3.000.000 đến 4.000.000 người
[ *]* [cần dẫn nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)
### Hậu quả lâu dàiNgay sau chiến tranh, liên minh Đồng Minh đã bị rạn nứt khi có xung đột về hệ tư tưởng. Mỗi phía đã giành một khu vực khác nhau trong các lãnh thổ phe Trục. Tại
[châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), mỗi phía liên minh với nhau trong khu vực ảnh hưởng. Về phía tây, các nước Mỹ, Anh và Pháp đã lập ra Liên minh Bắc Đại Tây Dương ( [NATO](http://vi.wikipedia.org/wiki/NATO)). Về phía đông, Liên Xô lập ra liên minh với các nước Đông Âu khác trong [Hiệp ước Warszawa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_Warszawa). Xung đột giữa hai phái sau này là một trong những hậu quả của cuộc chiến tranh này.
Khắp mọi nơi, các phong trào chống thực dân phát triển mạnh hơn khi chiến tranh kết thúc. Điều này xuất phát từ hệ quả của Thế chiến thứ hai:
- Những thiệt hại của các cường quốc châu Âu trong cuộc chiến này
khiến họ mất đi rất nhiều năng lực quân sự và kinh tế khả dĩ có thể duy
trì hệ thống thuộc địa. Trong khi đó các dân tộc thuộc địa đã chống lại
một cách sống còn, quyết không nhân nhượng (như trường hợp
[Algérie](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alg%C3%A9rie)).
- Thời kỳ bị Đức chiếm đóng đã gây nên tác động sâu sắc đến tâm lý các dân tộc châu Âu. Họ biết đến mất mát của chiến tranh và nỗi khổ đau khi phải chịu ách thống trị. Điều này ít nhiều đã ảnh hưởng đến quyết tâm muốn trở lại cai trị các dân tộc thuộc địa của họ.
- Các cuộc chiếm đóng của Đức Quốc xã ở Bắc Phi và Nhật Bản ở châu Á đã tàn phá uy tín của Anh, Pháp, Hà Lan đối với hệ thống thuộc địa của họ. Các dân tộc thuộc địa đã nhận thức được rằng những cường quốc cai trị mình vẫn có thể bị đánh bại.
- Sự trỗi dậy của bá quyền Mỹ và việc mở rộng ảnh hưởng của Liên Xô cũng tạo nguồn ủng hộ cho phong trào giải phóng thực dân, vì họ muốn hất cẳng tất cả các đế quốc châu Âu để thiết lập các lợi ích của họ trên thế giới, và điều này cũng không khó khăn mấy khi Tây Âu phải phụ thuộc vào viện trợ Mỹ để tái thiết.
- Phong trào giải phóng dân tộc xảy đến là sự tất yếu. Những điều kiện vào cuối cuộc Thế chiến thật sự là cơ hội lớn cho các nước thuộc địa.
[Chiến tranh Lạnh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh), thậm chí có nhiều cuộc đã xảy ra trước khi Chiến tranh Lạnh bắt đầu. Hai nước Anh và Pháp đã phải từ bỏ phần lớn các thuộc địa sau chiến tranh. [Ấn Độ](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)giành được độc lập từ Anh và [Philippines](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philippines)giành độc lập từ Mỹ. Tại [Đông Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng)và nhiều thuộc địa tại [châu Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), các lực lượng kháng chiến phải chiến đấu mới giành được độc lập.
Một quốc gia quan trọng đã xuất hiện là
[Israel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Israel). Sau cuộc thảm sát [Holocaust](http://vi.wikipedia.org/wiki/Holocaust), dân Do Thái trên thế giới rất khao khát có được một quốc gia riêng. Nhiều người Do Thái đã có kinh nghiệm chiến đấu trong chiến tranh là việc quan trọng mà quốc gia này luôn phải đương đầu để được độc lập và tồn tại.
## Các nước tham chiến và hậu quả
Một số quốc gia tham chiến quan trọng nhất được liệt kê sau đây:
[Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3): Cường quốc chính của [phe Trục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phe_Tr%E1%BB%A5c)tại [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), chiến tranh bắt đầu khi Đức xâm lược [Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan), và chiến tranh chấm dứt tại chiến trường châu Âu sau khi Đức đầu hàng. [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p): Lực lượng chính của [Đồng Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai)tại lục địa châu Âu, Pháp đã tuyên chiến với Đức sau việc xâm lược Ba Lan. Pháp không hăng hái trong việc tham chiến và không chống cự nổi lực lượng Đức sau khi bị xâm lược vào năm [1940](http://vi.wikipedia.org/wiki/1940). Khi chính quyền Pháp đầu hàng nhục nhã, một chính quyền bù nhìn thân Đức được thành lập, nhưng một số thuộc địa của Pháp vẫn trung thành với lực lượng [Pháp Tự do](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%A1p_T%E1%BB%B1_do&action=edit&redlink=1)vốn đứng về phía Đồng minh. [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland): Trong khi Anh không có khả năng sản xuất như Mỹ hay có nhân lực như Liên Xô, họ vẫn là một thành phần quan trọng trong việc chiến thắng của lực lượng Đồng Minh trên cả hai chiến trường. ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Bundesarchiv_Bild_183-J0422-0600-002%2C_Berlin-Karlshorst%2C_Kapitulation%2C_Shukow%2C_Keitel.jpg/250px-Bundesarchiv_Bild_183-J0422-0600-002%2C_Berlin-Karlshorst%2C_Kapitulation%2C_Shukow%2C_Keitel.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Bundesarchiv_Bild_183-J0422-0600-002%2C_Berlin-Karlshorst%2C_Kapitulation%2C_Shukow%2C_Keitel.jpg/250px-Bundesarchiv_Bild_183-J0422-0600-002%2C_Berlin-Karlshorst%2C_Kapitulation%2C_Shukow%2C_Keitel.jpg)
[Thống chế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%91ng_ch%E1%BA%BF) [Wilheim Keitel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilheim_Keitel&action=edit&redlink=1)thay mặt nước [Đức Quốc xã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3)ký giấy chấp nhận đầu hàng [Đồng Minh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh), [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [ngày 9 tháng 5 năm 1945](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_9_th%C3%A1ng_5_n%C4%83m_1945&action=edit&redlink=1)tại [Carlschorst](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Carlschorst&action=edit&redlink=1), [Poshdam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Poshdam&action=edit&redlink=1) [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D): Một đồng minh của Đức vào ban đầu, Ý có rất nhiều tham vọng lãnh thổ. Họ chỉ tham chiến sau khi số phận của Pháp đã an bài. Nỗ lực chiếm [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p)và [Ai Cập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp)thất bại, thêm vào đó nhiều thất bại hải quân tại vùng [Địa Trung Hải](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i)đã cho thấy Ý không đủ chuẩn bị cho cuộc chiến tranh này. Ý không có một quân đội mạnh, trang bị yếu kém, tinh thần bạc nhược ngay cả khi chiến đấu trên lãnh thổ của mình.Sau khi bị quân Đồng Minh xâm chiếm, nước Ý phát xít bị sụp đổ, một chính quyền mới thành lập theo phía Đồng Minh và đánh lại đồng minh Đức của họ. [Liên Xô](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4): Đã ký thỏa thuận không xâm lược với Đức và có hành động xâm lược [Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan). Tuy nhiên, sau khi Đức thình lình tấn công vào năm [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941), Liên Xô theo phía Đồng Minh. Liên Xô bị nhiều tổn thất trước quân đội Đức, nhưng cuối cùng cũng thay đổi chiều hướng và chiếm đóng [Berlin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Berlin)để chiến thắng tại châu Âu. Chính tại mặt trận Xô - Đức, quân đội phe Trục đã phải gánh chịu những tổn thất to lớn nhất: theo số liệu gần đây thì tổng số quân Đức bị chết, bị thương hoặc bị bắt làm tù binh trong chiến tranh thế giới lần thứ hai là gần 14 triệu người, trong đó riêng ở mặt trận Xô - Đức là 11,3 triệu người, chưa kể hơn 1,2 triệu quân Nhật và đồng minh châu Á của Nhật bị Liên Xô tiêu diệt hoặc bắt giữ trong [Chiến dịch Mãn Châu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_M%C3%A3n_Ch%C3%A2u_%281945%29). [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n): Một trong những cường quốc phe Trục, Nhật Bản có lý do tham chiến riêng. Do không đủ tài nguyên, Nhật đã nỗ lực giành tài nguyên từ khu vực tây [Thái Bình Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)và [Đông Á](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81). Nhưng họ không đủ tiềm lực để đánh quân Đồng Minh, và đã bị đẩy lùi và cuối cùng bị thả bom nguyên tử, cuối cùng Nhật Bản phải đầu hàng không điều kiện. [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c): Không còn nhận dạng là một quốc gia được nữa khi chiến tranh bắt đầu, Trung Quốc đã nhận lãnh đòn chủ nghĩa quân phiệt của Nhật trên một thập kỷ. Cả hai phía Quốc dân đảng, với sự ủng hộ của Hoa Kỳ, và phía Đảng Cộng sản, đã dùng cách đánh [du kích](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Du_k%C3%ADch&action=edit&redlink=1)để kháng cự chống Nhật. [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3): Đang phân vân về vấn đề tham chiến, Hoa Kỳ bị cuốn vào chiến tranh khi Nhật tấn công bất ngờ và Đức tuyên chiến. Hoa Kỳ dùng khả năng kinh tế và công nghiệp an toàn để tiếp tế cho tất cả các nước Đồng Minh và đã tạo lực lượng và duy trì nỗ lực tại châu Âu và Thái Bình Dương. Hoa Kỳ cũng là nước tham gia trên nhiều mặt trận nhất và viện trợ nhiều nhất cho các nước Đồng Minh. Hoa Kỳ cũng là nước duy nhất tham chiến mà lãnh thổ và nền kinh tế hầu như không bị chiến tranh tàn phá và họ còn thu được lợi từ các hợp đồng bán vũ khí, nguyên liệu, lương thực...
## Tóm tắt
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Bird_in_Tank_Gun_Barrel_-_Prokhorovka_-_Russia.JPG/300px-Bird_in_Tank_Gun_Barrel_-_Prokhorovka_-_Russia.JPG)
[Chim bồ câu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chim_b%E1%BB%93_c%C3%A2u)trong nòng [pháo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1o)tại [Prokhorovka](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Prokhorovka&action=edit&redlink=1)( [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga), [2008](http://vi.wikipedia.org/wiki/2008)), biểu tượng cho số phận mong manh của sự sống trước hiểm họa chiến tranh
- Ảnh hưởng thế giới lâu dài: Hầu hết các quốc gia đã theo phía này
hay phía kia trong chiến tranh. Một số quốc gia theo cả hai phía vào các
thời điểm khác nhau. Mọi lục địa có người ở, trừ
[Nam Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_M%E1%BB%B9), đều có trận chiến. Ngay cả các nước trung lập cũng bị ảnh hưởng sâu sắc trong chiến tranh và sau chiến tranh.
- Phát triển kỹ thuật: Trong nhiều lĩnh vực kỹ thuật, sự tiến triển
rất nhanh chóng vì chiến trường có nhu cầu cải tiến kỹ thuật. Diễn tiến
này có rất rõ trong trong các lĩnh vực kỹ thuật quân sự, từ
[máy bay](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay)đến xe cộ và [máy tính](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh). [Bom nguyên tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n): Chiến tranh thế giới thứ hai đã dẫn đến một cuộc cạnh tranh giữa một số nước để khai thác [năng lượng nguyên tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n)và phát triển [vũ khí hạt nhân](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n). Nước [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)thắng cuộc trong cạnh tranh này và đã sử dụng vũ khí nguyên tử lần đầu tiên trên thế giới để tạo ra ưu thế trong việc phân chia thế giới sau chiến tranh. [Chiến tranh tổng lực](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_to%C3%A0n_di%E1%BB%87n): Chiến tranh này đã diễn ra theo cách thức chiến tranh tổng lực như Thế chiến I ( *strategic warfare*) . Chiến tranh này không những chỉ là để đánh bại quân địch và chia cắt vật chất, mà còn phải tấn công thẳng vào các khu vực người ở và công nghiệp để phá hủy khả năng sản xuất và ý chí của địch. [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_note-27)
- Kháng cự của người dân:
[Chiến tranh du kích](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_du_k%C3%ADch)không phải mới, nhưng trong hầu hết những nước bị quân địch (đặc biệt là [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)và [Nhật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)) chiếm giữ, nhiều cuộc nổi dậy kháng chiến đã nổ ra. Mặc dù các phong trào này thường không tự giải phóng được đất nước, họ cũng đã làm quân chiếm đóng phải hao tổn công sức, và lãnh thổ không bao giờ bị chiếm giữ toàn bộ. Việc này đã chứng minh rằng, việc chinh phục và lôi kéo một dân tộc đối nghịch bằng vũ lực là một chuyện không dễ dàng.
## Chú thích
**Sommerville, Donald (14 tháng 12 năm 2008).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-1) *The Complete Illustrated History of World War Two: An Authoritative Account of the Deadliest Conflict in Human History with Analysis of Decisive Encounters and Landmark Engagements*. Lorenz Books. tr. 5. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0754818985](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0754818985). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-2) [The Second World War was really an extension of the first](http://hubpages.com/hub/WWI_vs_WWII)-WWI vs WWII [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-3) [Anthony Sutton.](http://reformed-theology.org/html/books/wall_street/index.html) *Wall Street and the rise of Hitler*. New Rochelle. New York. Arlington House. 1975 **G. I. Krivosheev. Soviet Casualties and Combat Losses. Greenhill 1997** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-4) [ISBN 1-85367-280-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1853672807) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-5) [http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html](http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html) **Hubertus Knabe,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-6) *Tag der Befreiung? Das Kriegsende in Ostdeutschland*(Ngày giải phóng? Kết thúc chiến tranh ở Đông Đức); [mua sách này trên Amazon](http://www.amazon.de/Tag-Befreiung-Das-Kriegsende-Ostdeutschland/dp/3549072457) **Antony James Beevor,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-7) *Berlin: The Downfall 1945*(Ngày tàn của Berlin năm 1945), trang 28; [mua sách này trên Amazon](http://www.amazon.co.uk/Berlin-Downfall-1945-Antony-Beevor/dp/0140286969) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-8) [Báo](http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,707835,00.html), ngày 1 tháng 5 năm 2002 *The Guardian*trích sách của Antony James Beevor **Alfred-Maurice de Zayas,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-9) *Die Anglo-Amerikaner und die Vertreibung der Deutschen*, Tr. 87, Ullstein, 1988. [Để kiểm chứng, có thể mua sách này trên Amazon](http://www.amazon.de/Die-Anglo-Amerikaner-die-Vertreibung-Deutschen/dp/3548332064) **Hanna Schissler** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-10) *The Miracle Years: A Cultural History of West Germany, 1949–1968* [[1]](http://books.google.com/books?id=00fCzJKt1QMC&pg=PA28&lpg=PA28&dq=soviet+estimates+rape+tens+of+thousands&source=web&ots=xzyKzJm1sj&sig=cy2AfPmp7ZvT7K9YSWPRkXoyp6E) **Franz Wilhelm Seidler và Alfred-Maurice de Zayas,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-11) *Kriegsverbrechen in Europa und im Nahen Osten im 20. Jahrhundert*(Tội ác chiến tranh ở Châu Âu, Đông Đức trong thế kỷ 20); [mua sách này trên PreisTrend](http://www.preistrend.de/Buch_Preisvergleich_Kriegsverbrechen_in_Europa_und_im_Nahen_Osten_im_20_Jahrhundert__o7249710201767402.html)hoặc [trên Amazon](http://www.amazon.de/Kriegsverbrechen-Europa-Nahen-Osten-Jahrhundert/dp/3813207021/ref=pd_bxgy_b_img_b) **Theodor Schieder,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-12) *Dokumentation der Vertreibung der Deutschen aus Ost-Mitteleuropa*(Tư liệu về việc người Đức bị bắt phải di cư khỏi miền đông Trung Âu), nhà xuất bản Deutscher Taschenbuch Verlag (DTV), [München](http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%BCnchen), Đức, năm 2004; [mua sách trên website của DTV](http://www.dtv.de/dtv.cfm?wohin=dtvnr59072) **William Hitchcock,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-13) *The Struggle for Europe: The Turbulent History of a Divided Continent, 1945-2002*(Cuộc chiến giành Châu Âu: Lịch sử hỗn loạn của một lục địa bị chia cắt, 1945-2002); [mua sách này trên Amazon](http://www.amazon.com/Struggle-Europe-Turbulent-Continent-1945-2002/dp/0385497989) **Helke Sander và Barbara Johr, phim tư liệu** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-14) *BeFreier und Befreite. Krieg, Vergewaltigung, Kinder*(Những kẻ đem lại tự do lại cướp mất tự do. Chiến tranh, hãm hiếp, và trẻ con); [mua phim tư liệu này trên Amazon](http://www.amazon.de/BeFreier-Befreite-Krieg-Vergewaltigung-Kinder/dp/3596163056) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-15) [http://actualhistory.ru/51](http://actualhistory.ru/51) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-16) [http://gpw.tellur.ru/page.html?r=books&s=beevor](http://gpw.tellur.ru/page.html?r=books&s=beevor) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-17) [http://svpressa.ru/war/article/8271/](http://svpressa.ru/war/article/8271/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-Leonhard.2C_Revolution_18-0) [Wolfgang Leonhard](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wolfgang_Leonhard&action=edit&redlink=1), *Child of the Revolution*,Pathfinder Press, 1979, [ISBN 0-906133-26-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0906133262) **Norman M. Naimark.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-19) *The Russians in Germany: A History of the Soviet Zone of Occupation, 1945–1949.*Harvard University Press, 1995. [ISBN 0-674-78405-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674784057) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-20) [Бивор, Энтони. Падение Берлина. 1945. — М.: АСТ; Транзиткнига, 2004.](http://militera.lib.ru/research/beevor2/27.html) *Bản gốc: Anthony Beevor. Berlin. The Downfall 1945. — London. Viking, 2002.*(Anthony Beevor. Berlin sụp đổ - 1945. AST; Tranzitkniga. Moskva. 2004. Chương 27: Nạn nhân của chiến thắng) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-21) [http://www.trud.ru/article/21-07-2005/90824_nasilie_nad_faktami/print](http://www.trud.ru/article/21-07-2005/90824_nasilie_nad_faktami/print) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-22) [http://militera.lib.ru/research/dukov_ar/index.html](http://militera.lib.ru/research/dukov_ar/index.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-iiatou_23-0) [H-Net review of The GI War against Japan: American Soldiers in Asia and the Pacific during World War II](http://www.h-net.org/reviews/showrev.cgi?path=114661059720058) **Lisa Takeuchi Cullen (13 tháng 8 năm 2001).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-24) [“Okinawa Nights”](http://www.time.com/time/world/article/0,8599,170085-2,00.html). TIME. Truy cập ngày 5 tháng 4 năm 2010. **Báo Sự thật,Mascow, 1998** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-25) **Lịch sử quân sự Ý trong Thế chiến 2, bản wikipedia tiếng Anh** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-26) **vi.wikipedia: Chiến tranh thế giới I** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai#cite_ref-27)
### Tham khảo
[Churchill, Winston](http://vi.wikipedia.org/wiki/Winston_Churchill)(1948-53), *The Second World War*, 6 vols. [Gilbert, Martin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Martin_Gilbert&action=edit&redlink=1)(1995) *Second World War*, Phoenix, [ISBN 1-85799-346-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1857993462) [Keegan, John](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Keegan&action=edit&redlink=1)(1989) *The Second World War* [Liddel Hart, Sir Basil](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B.H._Liddell_Hart&action=edit&redlink=1)(1970), *History of the Second World War*Cassel & Co; Pan Books,1973, London [Murray, Williamson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Williamson_Murray&action=edit&redlink=1)và [Millett, Allan R.](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Allan_R._Millett&action=edit&redlink=1)(2000) *A War to Be Won: Fighting the Second World War* [ISBN 0-674-00163-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/067400163X) [Overy, Richard](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Overy&action=edit&redlink=1), *Why the Allies Won*, Pimlico, 1995. [ISBN 0-7126-7453-5](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0712674535) [Weinberg, Gerhard L.](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gerhard_L._Weinberg&action=edit&redlink=1), *A World at Arms: A Global History of World War II*( [1994](http://vi.wikipedia.org/wiki/1994)) [ISBN 0-521-44317-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521443172)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Chiến tranh thế giới thứ hai](http://commons.wikimedia.org/wiki/World_War_II?uselang=vi) [Hình ảnh về cuộc chiến thế giới thứ 2](http://www.ww2incolor.com/) [WW2 People's War](http://www.bbc.co.uk/dna/ww2/)- Dự án của BBC: Thu thập các câu chuyện của những người bình thường trong Thế chiến thứ hai [Lịch sử BBC: Thế chiến thứ hai](http://web.archive.org/web/20010124043700/http://www.bbc.co.uk/history/war/wwtwo/) [Lưu trữ bài báo trực tuyến](http://warmuseum.ca/cwm/newspapers/intro_e.html) [Mạng WorldWar-2](http://www.worldwar-2.net/) [Thương vong của các quốc gia trong Thế chiến thứ hai](http://www.militaryfactory.com/worldwar2/casualties.asp)
|
|
|
|[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): **Video yêu thích**
http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam
http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam
Trở về trang chính
Trở về trang chính
[,](http://hoangkimlong.wordpress.com/2013/06/28/nguyen-khai-ngoc-cho-doi/)
Hoàng Kim
Hoàng Kim
[hoangkim](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim), [hoangkimvietnam](https://sites.google.com/site/hoangkimvietnam/), [Ngọc Phương Nam](http://hoangkimlong.blogspot.com/), [Chào ngày mới](http://chaongaymoi365.blogspot.com/) [Thung dung](http://thovanhoangkim.blogspot.com/), [Dạy và học](http://dayvahoc.blogspot.com/), [Cây Lương thực](http://cayluongthuc.blogspot.com/), [Tin Nông nghiệp Việt Nam](http://tinnongnghiepvietnam.blogspot.com/), [Food Crops](http://foodcrops.blogspot.com/), [Cassava in Vietnam](http://cassavaviet.blogspot.com/), [VietnamAfricaCassavaRice](http://vietnamafricacassavarice.blogspot.com/), [Khát khao xanh](http://khatkhaoxanh.wordpress.com/), [Dayvahoc](http://dayvahoc.blogtiengviet.net/), [Học mỗi ngày](http://hocmoingay.blogspot.com/) [,](http://diemchinh.blogspot.com/) [Danh nhân Việt](http://danhnhanviet.blogspot.com/), [Food Crops News](http://foodcropsnews.blogspot.com/), [Điểm chính](http://diemchinh.blogspot.com/), [CNM365](http://cnm365.wordpress.com/), [Kim LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops), [KimTwitter](https://twitter.com/hoangkimvietnam), [KimFaceBook](http://facebook.com/daihocnonglam) [Đọc lại và suy ngẫm](http://doclaivasuyngam.blogspot.com/), [Việt Nam tổ quốc tôi](http://vietnamtoquoctoi.blogspot.com/), [Tình yêu cuộc sống](http://thungdung.blogspot.com/), [Thơ cho con](http://thochocon.wordpress.com/)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: GSE

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, max-age=0

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8