markdown:
**itmatov: Пергий пёс... - Con chó khoang.... (Продолжение**- **Tiếp theo)**
(Продолжение)
Орган очнулся первым. В белой безжизненной пустоте он не сразу мог взять в толк, где он и что значит эта мутная, непроглядная неподвижность вокруг. То был туман.
То был Великий туман, безмолвно, безраздельно и незыблемо покоившийся в ту пору над всем пространством океана. Великий туман переживал свое великое оцепенение…
Когда глаза немного присмотрелись, старик Орган различил во мгле контуры лодки, потом и людей. Эмрайин и Мылгун валялись на своих местах возле весел. Вусмерть истерзанные, измотанные ночным шквалом, они лежали в странных позах, точно были сражены наповал, и только сиплый, прерывистый храп свидетельствовал об их жизни. Кириск лежал, скорчившись у его ног, привалившись к бочонку. Он продрог во сне от сырости и холода. Орган пожалел его, но ничем не мог помочь.
Оглушенный пережитой ночью, он сидел на корме, опустив седую голову. Все тело старика болело и ныло. Его длинные узловатые руки свисали, как плети. Много разных бед и испытаний довелось пережить Органу на своем веку, но такого жестокого случая не знавал даже он. Он не представлял себе, где они сейчас находились, куда угнал их шторм, как далеко они от земли, в море ли они или в самом океане. Он не представлял себе даже, какое время протекало в тот час. В сплошном, беспросветно застывшем стоянии тумана невозможно было отличить день от ночи. Но, по всей вероятности, если учесть, что штормы обычно утихают к утру, стоял день. Возможно, вторая половина дня.
Как бы то ни было, даже радуясь, что чудом остались в живых, Органу было от чего повесить голову. Лишившись всего, что имелось с ними в плавании, вплоть до ружей, выменянных у заезжих купцов за сотни соболей, они оставались теперь в лодке с двумя парами весел и початым бочонком пресной воды. Что их ждало впереди?
Конечно, как только гребцы придут в себя, они вместе обдумают, как им быть и что делать дальше. Но кто скажет, в какую сторону им двигаться? Это прежде всего. Во-вторых, если дождаться ночи и если небо не будет в облаках, можно попытаться определиться по звездам. Но как долго придется им плыть? Сколько потребуется сил и времени? Дотянут ли, выдержат ли?
А туман, что –за туман? Т.ак густо и неподвижно лежит он над морем. Точно бы он встал здесь навечно. Неужто повсюду так, неужто вес|ь мир погрузился в такой туман?..
Хотелось курить и пить. О куреве, однако, не приходилось беспокоиться – тот табак, что оставался при нем, весь вымок. И трубка куда-то подевалась. А вода? А пища? Орган боялся думать об этом. Пока еще можно терпеть и пока еще можно было не думать…
На море стояла мертвая зыбь, полный покой, штиль. Лодка лишь слегка покачивалась на месте. Никуда ее не влекло, и никуда она не двигалась. Весла, брошенные в воду, безвольно лежали на поверхности. Можно было понять Эмрайина и Мыл-гуна – они достигли такого предела усталости, что не могли поднять весла на борта: свалились в мертвецком сне.
При полном безветрии все замерло во мгле и неподвижности. Море стояло, туман стоял, лодка стояла, спешить было некуда… плыть было некуда…
Печально прикорнув, старик незаметно уснул и проснулся, когда его разбудил Кириск.
– Аткычх, аткычх! – толкал его мальчик. – Мы хотим пить. Орган встрепенулся и понял, что трое соплеменников ждут от него действий, ибо он старейшина, и понял, что начинается самое страшное – распределение воды…
Туман стоял все так же густо и неподвижно. Море находилось в полном затишье.
Весь остаток дня они неспешно плыли в тумане. Бесцельно и неизвестно куда.
После того как люди пришли в себя и осознали свое Положение, стоять на месте было уже невозможно.
И они плыли. Быть может, приближаясь к земле, а возможно, напротив, удаляясь от нее.
Но все-таки в этом имелась какая-то иллюзия движения.
Вся надежда была на то, что туман рассеется и тогда станет ясней, что делать.
Во всяком случае, ночью можно будет увидеть звезды, если рассеется туман. Перво-наперво необходимо было ухватиться за звезды.
И еще была надежда, что натолкнутся на какой-нибудь остров. А там будет легче сориентироваться.
Так они и плыли пока в никуда – все время в туман.
Но и при этом Орган велел навести некоторый порядок в лодке. Вычерпали начисто остатки воды со дна, чтобы под ногами не хлюпало. Кириска он посадил рядом с собой на корму, чтобы теплее было мальчику под боком и чтобы он обсыхал побыстрей. Воды выдал всем поровну. На первый раз всем по неполному на одну четверть ковшу. После штормовой ночи необходимо было напиться хотя бы раз досыта. Но Орган предупредил, что отныне пить будут только тогда, когда он найдет нужным, и лишь столько, сколько он нальет. И при этом для пущей убедительности покачал воду в бочонке – он был уже наполовину пуст.
Была и нечаянная радость: когда приступали разливать воду, за бочонком, в самом углу кормы, под сиденьем, обнаружили кожаную, из нерпичьей шкуры торбу с вяленой юколой. Большую торбу с пищей выбросили за борт вместе с другими вещами, а этот мешочек, собранный в дорогу женой Мылгуна, остался ненароком на месте, потому что лежал под сиденьем, за бочонком, который Кириску поручили сохранить во что бы то ни стало. Правда, в той торбе было полно морской воды, и юколу невозможно было взять в рот: настолько она пропиталась солью, и без того соленая. И все же то была пища. И если бы имелось вдосталь воды питьевой, то и такая юкола вполне сгодилась бы.
Но пока что юколу никто не ел, опасаясь жажды…
Все ждали одного: когда исчезнет туман…
В полном безмолвии и неподвижности тумана лишь уныло скрипели уключины весел. Скрип тот среди великой тишины походил на усталые мольбы и стенания заблудившегося человека: где я, где я? Куда мне, куда мне податься теперь? Все ждали одного: когда исчезнет туман…
Но он не исчез и не собирался исчезать. Туман не шевелился. Казалось, что нечто невообразимо чудовищное, какая-то иная сущность, неземная, дышащая промозглой влажностью, поглотила весь белый свет – и Землю, и Небо, и Море….
Снова наступила ночь в чреве тумана. Об этом можно было судить по налившейся черноте вокруг. И никаких звезд, никакого неба наверху.
Плыть куда-то для того лишь, чтобы только куда-то плыть, уже не имело смысла.
Ждали, уповали, надеялись, не покажутся ли звезды на небе. Ждали с часу на час. Ждали появления ветра, который угнал бы этот ненавистный, трижды проклятый туман. Не спали. Обращались с мольбой к духу неба, чтобы раскрыл он звездный небосвод, вызывали мольбой хозяина ветров,, чтобы проснулся он за морем – гривастый и косматый зверь. Но все тщетно. Никто не слышал их обращений, и туман не развеивался.
Кириск тоже ждал появления звезд. Эти звезды, обычно, как игрушечки, блиставшие в небе, теперь были ему нужнее всего. Все то, что довелось пережить с прошлого вечера, потрясло, устрашило мальчика. Ведь ничего не стоило детской душе отчаяться, надломиться, сокрушиться навсегда. Но то, что трое взрослых, находясь в одной лодке с ним, при общей смертельной опасности, когда, казалось, уже наступал конец их плаванию, выстояли, преодолели разъяренную стихию, вселяло в него надежду, что и в этот раз путь к спасению будет найден. Он очень верил, что стоит только показаться звездам в небе, как придет конец их страданиям.
Только бы побыстрее это совершилось, быстрее бы вернуться назад, к земле, туда, к Пегому псу, быстрее, быстрее, быстрее .потому, что очень хотелось пить и есть, невыносимо хочется пить и есть, и чем дальше, тем острее хочется пить и есть, очень хочется домой, к матери, к сородственникам, к жилищам, к дымам, к ручьям и травам… Всю ночь бедствующие томились в ожидании, но ничто не изменилось – туман не тронулся с места, звезды не высыпали в небе, море продолжало оставаться во мгле.
И всю ночь очень хотелось пить, было сыро и зябко, но прежде всего очень хотелось пить. Кириск мог полагать, что не только он так тяжко хотел воды, но и другие так же страдали от неутоленной жажды. Но ему хотелось пить больше всех. И это его терзало, что ему хотелось пить больше всех.
А старейшина Орган не дал воды, когда Кириск все же попросил немного.
– Нет, – твердо сказал он, – сейчас не будет. Терпи.
Если бы знал он, старик Орган, как хотелось пить после юколы, которую они втроем, с отцом и Мылгуном,-все же не утерпели к концу дня – начали грызть от голода. И хотя запили юколу водой, но этого было совсем недостаточно, а через некоторое время пить захотелось еще сильней. А старик Орган не притронулся к юколе, перетерпел, но и воды не пил, сберег, не позволил себе и глотка. В итот день два раза пили воду – утром и вечером, за исключением Органа. Вечером совсем немного, всего лишь на донышке ковша. А воды в бочонке оставалось все меньше и меньше.
Когда хотелось пить, пить и пить, ожидание перемен вдвойне становилось пыткой.
Так длилось всю ночь… И всю ночь неподвижно лежал стылый туман. И море не шелохнулось.
И наутро никаких перемен. Лишь чуть светлее стало в серо-бурых недрах тумана, чуть попросторнее. Теперь можно было различить лица и глаза. И на несколько сажен вокруг лодки тускло серебрилась тяжелая, неподвижная, как ртуть, мертвая зыбь. Такой стоячей воды Кириск никогда не видел.
И никакого ветерка, и никаких перемен.
Но в то утро мальчика очень поразило, как сильно изменились лица взрослы. Осунулись здорово, позарастали жесткой щетиной, глаза померкли, провалились темными кругами, точно бы схватила их смертная болезнь. Даже отец, на что сильный и уверенней, и тот крепко переменился. Только и осталось – борода. Губы искусаны до черноты. И на Кириска смотрит с жалостью, хотя и молчит, ничего не скажет. Особенно сдал старик Орган. Ссутулился старик, еще белее стал, и кадыкастая шея его вытянулась еще длиннее, а глаза слезились больше прежнего. И только во взгляде осталось то, чем был Орган. Мудрый, строгий взгляд старейшины все так же таил в себе нечто значительное, известное и доступное только ему.
День начали с самого тяжкого – с того, что распределили между собой по нескольку глотков воды. Орган сам наливал. Зажав бочонок под мышку, тоненькой струйкой цедил он влагу на дно ковша, и руки его при этом крупно дрожали. Первым он подал Кириску. Кириск едва дождался этого. Застучал зубами о край ковша и, проглатывая воду, почувствовал лишь на мгновение, как увлажнился, опал жар внутри и как от волнения зашумело в голове. Но пока он возвращал ковш, жар снова восстановился, как прежде, и даже больше, точно бы там, внутри, раздразнили зверя. Потом пил Мылгун. Потом Эмрайин. Страшно было смотреть, как они пили. Хватали ковш дрожащими руками и возвращали, не глядя в лицо Органа. Будто бы то он был виноват, что так мало оказалось питья. А.сам Орган, когда наступил его черед, не налил себе ни капли. Молча приткнул затычку. Это казалось Кириску невероятным. Был бы бочонок в его руках, он бы налил себе полный ковш, потом еще и еще и пил, пил, пока не упал бы. А потом будь что будет. Лишь бы один раз досыта напиться. А старик Орган отказывал себе даже в том, что полагалось ему. Отказывался от воды на донышке.
– Зачем так, аткычх. Наливай, как всем! – не вытерпел наконец Эмрайин, хрипя, пересиливая себя. – И вчера не пил, погибать, так вместе погибать!
– Я обойдусь! – невозмутимо ответил Орган.
– Нет, это неправильно! – повысил голос Эмрайин и добавил с раздражением: – Тогда и я не буду пить!
– Пить-то тут нечего. О чем разговор! – Орган усмехнулся, мол, какие вы неразумные, тихо покачал головой, снова откупоривая бочонок и, нацедив воды на донышко, сказал: – Пусть Кириск выпьет за меня.
Мальчик растерялся, и все замолчали. А Орган протягивал ему ковш:
– На, Кириск, пей. Не думай ни о чем. Кириск молчал.
– Пей, – сказал ему Мылгун.
– Пей, – сказал ему Эмрайин.
– Пей, – сказал старик Орган.
Кириск колебался. Умирая от жажды, хотел ра.юм опрокинуть в себя эти несколько глотков воды, но не посмел.
– Нет, – сказал он, перебарывая пожирающее изнутри желание, – нет, аткычх, сам пей, – и почувствовал, как закружилась голова.
Рука Органа дрогнула от этих слов, он тяжело вздохнул. Взгляд его смягчился, благодарно лаская мальчика.
– Я ведь на веку своем, знаешь, ой как много выпил воды. А тебе надо еще долго жить, чтобы… – И он не договорил. – Ты понял меня, Кириск? Пей, так надо, ты должен выпить, а за меня не беспокойся. На!
И опять, проглатывая воду, лишь на мгновение почувствовал мальчик, как увлажнился, опал жар внутри, и снова, вслед за облегчением, тут же захотелось пить. В этот раз он ощутил, что во рту остался привкус протухающей воды. Но это не имело значения. Лишь бы была вода, пусть какая угодно, лишь бы питьевая. А ее оставалось все меньше и меньше…
– Ну, как быть, что будем делать? – проговорил Орган, обращаясь тем временем к соплеменникам. – Будем плыть?
Наступило долгое молчание. Все оглянулись вокруг. Но, кроме непроницаемого тумана в двух саженях от лодки, в мире ничего не существовало.
– Куда плыть? – со вздохом нарушил молчание Эмрайин.
– Что значит – куда? – неожиданно вспылил почему-то Мылгун.
– Будем плыть, лучше плыть, чем подыхать на месте!
– Ну, а какая разница – что мы плывем, что не плывем? – урезонил его Эмрайин. – При таком тумане плыть в никуда, какая разница?
– А мне плевать на туман! – с еще большим вызовом возразил Мылгун. – Мне плевать на твой туман! Ясно? Будем плыть, а нет, я переверну сейчас этот проклятый каяк вверх дном, и все пойдем кормить рыб! Ты помял меня, Эмрайин Бородатый, будем плыть! Ты понял?..
Кириску стало не по себе. Ему стало стыдно за аки-Мылгуна. Тот поступал не так, как следовало, все же он был младше отца. Значит, что-то стронулось, что-то нарушилось в ном или в том, что они из себя теперь представляли, эти четверо нивхов в лодке. Все молчали, подавленные и горестные. Умолк, шумно дыша, и сам Мылгун. Эмрайин опустил голову. А старик Орган смотрел куда-то в сторону, и лицо его было непроницаемо, как тот туман, что окружал их со всех сторон глухой пеленой.
– Успокойся, Мылгун, – промолвил наконец Эмрайин. – Ведь я так, к слову сказал, конечно, лучше плыть, чем стоять на месте. Ты прав. Давай, поплыли.
И они двинулись. Снова заскрипели уключины, снова со всплеском поднимались и опускались весла, беззвучно разбегалась и тут же снова смыкалась за лодкой тихая бесследная вода. Но впечатление было такое, что они не плыли, а стояли на месте. Сколько бы они ни продвигались, кругом стоял туман, получалось, как в заколдованном кругу. Это-то, наверно, и вывело опять Мылгуна из себя.
– А мне плевать на твой туман, ты слышишь, Бородатый Эмрайин! – заговорил он, раздражаясь. – И я хочу, чтобы мы плыли быстрее! Пошевеливайся, Борода, греби, не спи, ты слышишь! Мне плевать на твой туман!
И при этом Мылгун стал резко налегать на весла.
– А ну, нагребай! Нагребай! – требовал он.
Эмрайин не стал озлоблять его, но, задетый им, тоже включился в эту безумную игру.
Лодка набирала все большую и большую скорость. Она напропалую неслась рывками сквозь туман, неизвестно куда и неизвестно зачем. А Мылгун и Эмрайин, не уступая друг другу, продолжали зверски грести, в каком-то диком, остервенелом, яростном ожесточении, точно они могли обогнать туман, вырваться из его беспредельных пределов. Мелькали лопасти весел, взвеивая косо летящие брызги, шумела вода за бортами, наклонялись и вскидывались залитые потом, ощеренные лица гребцов, то падающих, сгибаясь, выбрасывая весла, то с силой разгибающихся, упираясь веслами в воду…
То вдох, то выдох, то вдох, то выдох… Вдох, выдох, вдох, выдох. Туман – впереди, туман – позади, туман – кругом.
– Хана, хана! ! – как бы выхаркивая, зло подзадоривал, выкрикивал Мылгун.
Вначале Кириск оживился, поддался обману движения, но потом понял, как это бесплодно и страшно. Мальчик испуганно смотрел на старейшину Органа, ожидая, что тот прекратит эту бессмысленную гонку. Но тот как бы отсутствовал – задумчивый взгляд его блуждал где-то в стороне, на лице застыло отрешенное выражение. И то ли старик плакал, то ли привычно слезились глаза – лицо его было мокрое. Он неподвижно сидел на корме, будто не ведая, что происходит.
Лодка же шла, гонимая напропалую сквозь туман, неизвестно куда и неизвестно зачем…
– Хана, хана! – отчаянно разносилось в тумане. – Хана, хана! Так продолжалось довольно долго. Но постепенно гребцы стали выдыхаться, постепенно убывала скорость, и вскоре они опустили весла, шумно дыша, задыхаясь от удушья. Мылгун не поднимал головы.
Так наступило горькое отрезвление. Туман они не обогнали, за пределы его не выскочили, все осталось по-прежнему: мертвая зыбь, полная неизвестность, сплошная непроницаемая мгла. Лишь лодка продолжала еще некоторое время плыть и кружиться с разбегу сама по себе…
Зачем это было делать? К чему? А что выиграли бы они, если бы стояли на месте? Тоже ничего.
Каждый, пожалуй, думал об этом. И тогда Орган сказал:
– Послушайте теперь меня. – Слова свои он выкладывал неторопливо, возможно, сберегая тем свои силы – ведь он уже не пил, не ел второй день: – Может статься, – рассуждал он, – туман продержится еще много дней. Бывают такие годы. Случаи такие бывают. Сами знаете. Семь, восемь, а то и десять дней лежит туман над морем, как мор над краем, как болезнь, которая не уйдет, пока не выйдет срок. А каков ее срок, об этом никто не знает. Если туман этот из тех, значит, судьба наша тяжкая. Юколы осталось совсем малость, да и к чему она, когда нет воды. А вода наша, вот она! – И он поболтал содержимое бочонка. Вода свободно плескалась где-то лишь на ладонь-полторы выше дна.
Все молчали. И старик замолчал. Ясно было всем, о чем он хотел сказать: пить воду только раз в день, на самом донышке ковшика, чтобы протянуть подольше, если удастся, превозмочь, переждать напасть тумана. А откроется море, появятся звезды или солнце – тогда видно станет, а вдруг и повезет – дотянут до земли!
Да, так оно получалось. И иного выхода не могло быть! Но легко сказать – перетерпеть, и то, что человек умом приемлет, далеко не всегда приемлет его плоть. Им, страждущим, сейчас хотелось пить, немедленно и не на донышке, а много, очень много хотелось воды.
Орган понимал безвыходность положения, и тяжелее всех было ему самому. Старик высыхал на глазах. Изборожденное складками и морщинами, темно-коричневое лицо его становилось с каждым часом чернее и жестче от боли, идущей изнутри. В слезящихся глазах появился напряженный, лихорадочный оттенок – нелегко было старику заставить себя выносить такие страдания. Но пока, сохраняя в себе присутствие духа, он держался, как держится на корню умирающее дерево. Однако так не могло долго продолжаться. Необходимо было высказать все, что могло иметь хоть малейшее значение для их спасения.
– Думал я о том, – продолжал он, – что надо все время присматриваться и прислушиваться к воздуху – не пролетит ли вдруг агукук [4]. Агукук – единственная птица, что летает над морем в такую пору. Если мы находимся между каким-нибудь островом и землей, то полет агукук может указать нам путь. Любая птица в открытом море летит только по прямой дороге. Никуда не сворачивая, только прямо. И агукук тоже.
– А если мы не находимся между островом и землей? – мрачно спросил Мылгун, все так же не поднимая головы.
– Тогда не видать нам ее, – опять же спокойно ответил Орган.
Кириск хотел уточнить, а зачем, мол, агукук станет летать над морем, по какой нужде такой, но Мылгун опередил его.
– А если агукук забудет летать над нами, а, аткычх, – мрачно насмехался Мылгун, – а вздумает пролететь стороной, вон там где-нибудь, тогда как?
– И тогда не видать нам ее, – опять же спокойно ответил Орган.
– Значит, не видать? – удивляясь, озлоблялся Мылгун. – Стало быть, и так и эдак, но агукук нам не видать? Так чего же, спрашивается, мы торчим здесь? – озлобляясь все больше, бормотал Мылгун, потом громко захохотал, потом умолк. Всем было не по себе. Все молчали, не зная, как быть.
Мылгун тем временем что-то надумал. Выбил ударом ладони из-под низу весло из уключины, затем взобрался зачем-то на нос лодки и встал там во весь рост, балансируя веслом. Никто ничего не сказал ему. И он ни на кого не обращал внимания.
– Э-эй, ты, сука! – закричал он во гневе. – Э-эй, ты, Шаман ветров! – угрожая веслом, кричал он что есть мочи в туманную мглу. – Если тылозяин ветров, а не падаль собачья, то где твои ветры? Или ты подох в берлоге своей, сука, или обложили тебя кобели со всего света, и ты не знаешь, которому подставлять, или склещаешься со всеми подряд, сука, и некогда тебе ветры поднять, или забыл ты, что мы здесь, в тумане гиблом, как в яме, сидим? Или не знаешь ты, что с нами малый, как же так?! Он хочет пить, он хочет воды! Воды, понимаешь?! Я же тебе говорю, с нами малый, он первый раз в море! А ты так с нами поступил?! Разве это честно? Отвечай, если ты хозяин ветров, а не тюленье дерьмо вонючее! Посылай свои ветры! Слышишь? Убирай туманы себе под хвост. Ты слышишь меня? Посылай бурю, собака, самую страшную бурю – Тлан-ги-ла посылай, сука, опрокидывай нас в море, пусть волны погребут нас, сука паршивая! Ты слышишь? Ты слышишь меня?! Плевать мне, плюю и мочусь я в твою морду косматую! Если ты хозяин ветров, посылай нам свою бурю, потопи нас в море, а нет – ты сука последняя, а я кобель, еще один кобель, только я тебя не стану, на-ка, вот, на тебе, на, на, на, выкуси, выкуси!
Вот так, последними словами поносил Мылгун Шамана ветров, неведомо где существующего и неведомо где укрывающего подвластные ему ветры. Долго еще, до хрипоты, до изнеможения кричал и выходил из себя Мылгун, издеваясь, оскорбляя и одновременно выпрашивая ветра у хозяина ветром.
Потом он с силой отшвырнул весло в море и, усаживаясь на свое гребное место, громко и страшно зарыдал друг, уткнувшись лицом в руки. Все беспомощно молчали, а он захлебывался в рыданиях, выкрикивая имена своих малых детей, а Кириск, никогда не видевший мужчину в плаче, задрожав от страха и со слезами на глазах обратился к Органу:
– Аткычх! Аткычх! Зачем он так, зачем он плачет?
– Не бойся, – успокаивал старик, сжимая руку мальчика. – Это пройдет! Скоро он перестанет. А ты не думай об этом. Йто тебя не касается. Это пройдет.
И вправду Мылгун стал утихать понемногу, но лица не отнимал от рук и, всхлипывая, судорожно вздергивал плечами. Эмрайин медленно подводил лодку к плавающему на воде веслу. Он подбил весло к лодке, поднял его и установил на место, в уключину.
– Успокойся, Мылгун, – сочувственно говорил ему Эмрайин.
– Ты прав, лучше в бурю попасть, чем томиться в тумане. Ну подождем еще, а вдруг да откроется море. Что ж делать…
Мылгун ничего не отвечал. Он все ниже и ниже ник головой и сидел согнувшись, как помешанный, боящийся взглянуть перед собой.
А туман все так же бесстрастно и мертво висел над океаном, скрывая мир в великой оцепеневшей мгле. И никакого ветра, никаких перемен. Как ни донимал, как ни бранил, ни поносил Мылгун Шамана ветров, тот остался ко всему этому глух и безучастен. Он даже не разгневался, не шевельнулся, не обрушил на них бурю…
Эмрайин тихо нагребал своей парой весел, чтобы не стоять на месте, лодка скользила по воде едва-едва заметно. Орган молчал, ушел в свои мысли, быть может, опять и, быть может, в последний раз в жизни думал он о своей Рыбе-женщине.
От невеселых стариковских размышлений отвлек его Кириск.
– Аткычх, аткычх, а зачем агукук летает на острова? – тихо спросил он.
– А, я и забыл тебе сказать. В таком большом тумане только агукук может летать над морем. Агукук летает на острова охотиться, а иной раз малых детенышей нерпичьих схватывает. У агукук глаза такие – ив тумане и темной ночью видит, как днем. На то она сова. Самая большая и самая сильная сова.
– Вот бы и мне такие глаза, – прошептал сухими губами Кириск. – Я бы сейчас разглядел бы, в какую сторону нам плыть, и мы быстро доплыли бы к земле и стали бы пить, пить много и долго… Вот бы и мне такие глаза…
– Эх, – вздохнул Орган. – Каждому даны свои глаза.
Они замолчали. И спустя много времени, как бы возвращаясь к этому разговору, Орган сказал, глядя в лицо мальчику:
– Тебе очень тяжко? Ты потерпи. Если выдержишь, будешь великим охотником. Потерпи, родной, не думай о воде, думай о чем-нибудь другом. Не думай о воде.
Кириск послушно старался не думать о воде. Но ничего не получалось. Чем больше пытался он не думать, тем сильней хотелось пить. И очень хотелось есть, даже дурно становилось. И от этого хотелось орать, как Мылгун, на весь мир.
Вот так протекал тот день. Все время ждали, все время надеялись, что вдруг послышится издали шум волны, и ударит свежий ветер, и угонит туман на другой конец света, а им откроет путь к спасению. Но на море царила тишина, такая неподвижная, гиблая тишина, что становилось больно в голове и ушах. И все время, беспрерывно, бесконечно хотелось пить. Это было чудовищно: находясь среди безбрежного океана, они погибали от жажды.
К вечеру Мылгуну стало плохо. Он совсем не разговаривал, и глаза его были бессмысленны. Пришлось налить ему немного воды, чтобы промочил горло. Но, глядя на Кириска, который при этом не мог оторвать взгляда от ковша, Орган не удержался, налил и ему на донышке, а потом и Эмрайину. А сам так и не взял в рот ни капли. В этот раз, поставив бочонок с остатками воды под скамью, он долго сидел неподвижно, по-особому сосредоточенный и ясный, занятый какими-то иными, высокими мыслями, точно бы вовсе не испытывал никакой жажды и никаких мучений плоти. Он сидел на корме молчаливый, несуетный, как одинокий сокол на вершине скалы. Он уже знал, что предстоит ему, и потому, собираясь с духом, сохранял в себе остатки сил перед последним делом своей жизни. Очень не хватало трубки в такой час. Закурить, подымить хотелось старику напоследок, думая думу о ней – о своей Рыбе-женщине…
Где ты плаваешь, Великая Рыба-женщина?
Он знал себя, знал, на сколько хватит еще сил и достоинства на пороге Предела. Единственное, что пока удерживало его от задуманного, – Кириск, так привязавшийся за эти дни и все время льнущий под бок в поисках защиты и тепла. Мальчишку было жалко. Но ради него надо было идти на это…
Так завершался тот долгий, безрадостный, последний день старейшины Органа.
Уже вечерело. Еще одна ночь наступала.
Но и в эту ночь погода оставалась по-прежнему без изменений. Туман на море пребывал все в том же состоянии невозмутимого оцепенения. И опять надвигалась глухая вечерняя тьма, а за ней предстояла невозможно долгая, невыносимая, жуткая ночь. Но если бы вдруг среди ночи ударил ветер, пусть шторм, пусть что угодно, только бы открылось небо и увидеть бы звезды! Однако ночь ничего не предвещала, незаметно было никакой волны на воде, никакого дуновения в воздухе – все замерло в нескончаемой тишине и в нескончаемой тьме. Одинокая, заблудшая во мраке лодка с измученными, умирающими от жажды и голода людьми медленно кружилась в тумане, в полной безвестности и обреченности…
Кириск не помнил точно, когда он уснул. Но засыпал долго, томясь, изнывая от нестерпимой жажды. Казалось, во веки веков не будет конца этим снедающим его заживо мукам. Нужна была только вода! Только вода – и ничего другого! Чувство голода постепенно притуплялось, как глухая, ушедшая внутрь боль, а жажда разгоралась чем дальше, тем с большей силой. И ничем нельзя было унять ее.
Вспомнилось Кириску, что в детстве, когда он однажды тяжко заболел и лежал, в горячем поту, ему было так же плохо и очень хотелось пить. Мать не отходила от его изголовья ни на шаг, все прикладывала мокрую тряпку к его пылающему лбу, плакала украдкой и что-то пришептывала. В полутьме, при свете жировника, в зыбком, мерцающем мареве склонялось над ним озабоченное лицо матери, отца не было – он находился в море, – а Кириску хотелось, чтоб дали пить и чтобы быстрее вернулся отец. Но ни то, ни другое желание его не исполнялось. Отец был далеко, а пить мать ему не давала. Она сказала, что пить ему нельзя ни в коем случае. Она смачивала тряпицей его спекшиеся губы, но это облегчало его страдания лишь на мгновение. И снова хотелось пить и становилось невыносимо.
Мать уговаривала его, упрашивала не пить воды, говорила, что надо перетерпеть и тогда болезнь отойдет.
– Потерпи, родной! – говорила она. – И к утру тебе станет лучше. Ты повторяй про себя: «Синяя мышка, дай воды». Вот посмотришь, легче будет. Попроси, родной, синюю мышку, пусть прибежит и пусть принесет тебе воды… Только ты хорошенько попроси…
В ту ночь, борясь с жаждой, он шептал это заклинание, ожидая, что синяя мышка и вправду прибежит и принесет ему пить. Он все повторял и умолял синюю мышку: «Синяя мышка, дай воды! Синяя мышка, дай воды!» Потом он бредил, метался в жару. И все просил: «Синяя мышка, дай воды!» Она не появлялась очень долго, а он все шептал, звал ее, плакал и просил: «Синяя мышка, дай воды!». И наконец она прибежала. Синяя мышка была прохладная, неуловимая, как ветерок над полуденным ручьем в лесу. Разглядеть ее было трудно, она оказалась вся голубая, воздушная и порхала, как бабочка. Мышка прикасалась, порхая, мягкой шерсткой к лицу, к шее, к телу и тем приносила облегчение. Кажется, она дала ему испить воды, и он долго и ненасытно пил, а вода прибывала, бурлила вокруг, захлестывала его с головой…
Утром он проснулся со светлым, легким ощущением на душе, выздоровевший, хотя и сильно ослабевший. И долго потом не выходила из памяти мальчика эта синяя мышка-водонос прибегавшая той! ночью, когда ему было очень худо, чтобы напоить и излечись его…
Теперь он вспомнил об этом, иссыхая, сгорая от жажды в лодке. Вот бы опять появилась синяя мышка! И с пронзительной тоской и горечью подумал в тот час о матери, заронившей в душу его надежду на синюю мышку-поилицу. Он с жалостью вспоминал, как мать склонялась над ним, когда ему дышалось так тяжко и так хотелось пить. Каким печальным и до слег преданным было ее лицо, с какой тревогой, с какой готовностью сделать для него все, что только сумеет, смотрела она на неге с мольбой и с затаенным страхом. Что теперь с ней, как там она сейчас? Убивается, плачет, ждет-пождет у моря… А море ничего не скажет. И никто не в силах помочь ей в такой беде, Только женщины и дети, наверно, палят еще костры на кручах Пегого пса и тем еще обнадеживают ее, а вдруг да и грянет счастье – вдруг да и объявятся у берегов пропавшие в море.
А они тем временем медленно кружили на лодке в безжизненном, аспидно-черном пространстве, постепенно утрачивая во мгле ночного тумана последние надежды на спасение, Нет, слишком неравны были силы – мрак вечности, существовавший еще до появления Солнца во Вселенной… и четверо обреченных в утлой ладье… Без воды, без пропитания, бег путеводных звезд среди океана…
Никогда не видел Кириск такой черной черноты на свете и никогда не предполагал за свою короткую жизнь, что таи жестоки страдания неутоленной жажды. Чтобы как-то совладать с собой, Кириск стал думать о той синей мышке-поилице, которая когда-то вызволила его, напоив и исцелив…
«Синяя мышка, дай воды!» – Он принялся без устали нашептывать про себя это удивительное заклинание, которому научила его мать: – «Синяя мышка, дай воды! Синяя мышка, дай воды!» И хотя чуда не происходило, он продолжал истово молить и звать синюю мышку. Теперь она стала его надеждой и заговором против жажды…
Синяя мышка, дай воды!
Заговаривая себя, пытаясь таким способом отвлечься, мальчик то задремывал, то просыпался, невольно прислушиваясь урывками среди сна к разговору Органа и Эмрайина. Они о чем-то тихо и долго разговаривали. То был странный, непонятный разговор, с долгими паузами молчания, с недосказанными и порой невнятными словами. Кириск отчетливей разбирал слова Органа, приткнувшись у него под боком, – старик говорил с трудом, тяжело дыша, но с упорством преодолевая хрипы и клокотание в горле, а отца слышал хуже – тот находился подальше, на своих веслах.
– Не мне тебя учить, но подумай, аткычх, – горячо шептал Эмрайин, точно бы кто-то мог их услышать здесь. – Ты же умный человек.
– Думал, крепко думал, так будет лучще, – отвечал Орган, оставаясь, по-видимому, все-таки при своем мнении.
Они ненадолго умолкли, и потом Эмрайин произнес:
– Мы все в одной лодке – всем нам должна выйти одна судьба.
– Судьба, судьба, – с горечью пробормотал старик. – От судьбы не уйдешь, известно, – говорил он с хриплым придыханием в голосе, – но на то она судьба – хочешь покорись, хочешь нет. Раз нам конец – кому-то можно и самому поторопить судьбу, чтобы другие повременили. Сам подумай, а вдруг пути откроются, пустишься из последних сил, и земля будет уже на виду, и не хватит нескольких глотков воды душу дотянуть, разве разумно, разве не обидно будет?!
Эмрайин что-то ответил невнятное, и они замолчали.
Кириск пытался уснуть и все звал свою синюю мышку. Ему казалось, что она появится, когда он будет спать… Но сон не шел.
Синяя мышка, дай воды
– Ну, как там Мылгун? – спросил Орган.
– Да все так же – лежит, – ответил ему Эмрайин.
– Лежит, говоришь. – И, повременив, старик промолвил, напоминая: – Придет в себя – передай ему.
– Хорошо, аткычх. – Голос Эмрайина при этом дрогнул, он с усилием прокашлялся. – Все передам, как было сказано.
– Скажи ему, что я уважал его. Он большой охотник. И человек недурной. Я всегда уважал его.
Опять они замолчали.
Синяя мышка, дай воды!
Эмрайин потом что-то сказал, Кириск не совсем расслышал его слова, а Орган ответил тому:
– Нет, не смогу ждать. Разве не видишь? Сил не хватит. Хорошая собака подыхает в стороне от глаз. Я сам. Я был великим человеком! Это я знаю. Мне всегда снилась Рыба-женщина. Тебе этого не понять… Я хочу туда…
Они еще о чем-то говорили. Кириск засыпал, призывая мышку-поительницу:
Синяя мышка, дай воды!
Последнее, что он слышал, как отец, придвинувшись поближе к Органу, сказал:
– Помнишь, аткычх, как-то купцы приезжали на оленях, топоры меняли и разные вещи. Вот тот, Рыжий большой, говорил, что был в какой-то далекой стране великий человек, который пешком прошел по морю. Ведь были такие люди…
– Значит, он очень великий человек, самый великий из всех великих, – ответил на то Орган. – А у нас самая великая – Рыба-женщина.
Кириск уже спал, но какие-то слова еще смутно доходили до его сознания:
– Подожди. Подумай немного…
– Пора. Я свое пожил… Не удерживай. Сил нет, не вынесу…
– Такая тьма…
– А какая разница… – У меня еще не все слова кончились к тебе…
– Слова не кончаются. Не кончатся и после нас.
– Такая тьма.
– Не удерживай. Не вынесу, силы уходят. А я хочу сам…
– Такая тьма…
– Вы еще подержитесь, там еще есть немного воды…
Чья-то большая, жесткая и широкая ладонь, ощупью притрагиваясь, осторожно легла на голову мальчика. Он понял спросонья: то была рука Органа. Теплая, тяжелая рука некоторое время покоилась на его голове, как бы желая защитить и запомнить ее, голову Кириска…
Снилось Кириску, что он шел пешком по морю. Шел туда, где должна быть земля, чтобы напиться воды. Шагал, не проваливаясь, не утопая. Дивное и странное было видение вокруг. Чистое, сияющее море простиралось повсюду, куда только достигали глаза. Кроме моря, кроме морской воды, ничего на свете не существовало. Только море и только вода. И он шел по той воде, как по твердой земле. Волны плавно катились под солнцем, отовсюду, со всех сторон. Не угадать, откуда появлялись волны и куда они уходили.
Он ступал по морю в полном одиночестве. Вначале ему показалось, что он побежал впереди Органа, Эмрайина и Мылгуна, чтобы поскорее найти воду и поскорее позвать их. Но потом он понял, что оказался здесь в совершенном одиночестве. Он кричал, звал их, но никто не откликался. Ни души, ни звука, ни тени… Он не знал, куда они исчезли. И от этого ему стало страшно. Докричаться не мог. И земли не видно было нигде, ни в какой стороне. Он побежал по морю, тяжело дыша, истрачивая силы, но никуда не приближался, оставался на месте, пить хотелось все сильней и нестерпимей. И тут он увидел летающую над ним птицу. То была утка Лувр. Она с криком носилась над морем в поисках места для гнезда. Но нигде не находила ни клочка суши. Кругом плескались бесконечные волны. Утка Лувр жалобно стонала и металась.
– Утка Лувр! – обратился к ней Кириск. – Где земля, в какой стороне, мне хочется пить!
– Земли еще нет на свете, нигде нет! – отвечала утка Лувр. – Кругом только волны.
– А где остальные? – спросил мальчик об исчезнувших людях.
– Их нет, не ищи их, их нигде нет, – отвечала утка Лувр.
Непередаваемое словами жуткое чувство одиночества и тоски охватило Кириска. Ему хотелось бежать отсюда куда глаза глядят, но бежать было некуда, только вода и волны обступали со всех сторон. Утка Лувр исчезала вдали, превращаясь в черную точку.
– Утка Лувр, возьми меня с собой, :те оставляй меня! Я хочу пить! – взмолился мальчик.
Но она не отзывалась и вскоре совсем скрылась в поисках не существующей еще земли. А солнце слепило глаза.
Он проснулся в слезах, все еще всхлипывая и испытывая тяжесть безысходной тоски и страха. Медленно открыл заплаканные глаза, понял, что видел сон. Лодка слегка покачивалась на воде. Сереющая туманная мгла нависала и обступала со всех сторон. Значит, ночь минула, приближалось утро. Он ше.рель-нулся.
– Аткычх, я хочу пить, я видел сон, – пробормотал он, протягивая руку к старику Органу. Рука его никого не обнаружила. Место Органа на корме было пусто.
– Аткычх! – позвал Кириск. Никто не отозвался. Мальчик поднял голову и встрепенулся:
– Аткычх, аткычх, где ты?
– Не кричи! – разом придвинулся к нему Эмрайин. Он обнял сына, крепко прижал его к груди. – Не кричи, аткычха нет! Не зови его! Он ушел к Рыбе-женщине.
Но Кириск не слушался:
– Где мой аткычх? Где мой аткычх?
– Да послушай же! Не плачь! Успокойся, Кириск, его уже нет, – пытался уговорить отец. – Ты только не плачь. Он сказал, чтобы я тебе дал воды. У нас еще есть немного. Вот ты перестанешь, и я дам тебе попить. Ты только не плачь. Скоро туман уйдет, и тогда вот посмотришь…
Кириск не унимался, отчаянно вырываясь из рук отца. От резких движений лодка закачалась. Эмрайин не знал, как быть.
– Вот мы сейчас поплывем! Смотри, мы сейчас поплывем! Эй, Мылгун, поднимись, поднимись, говорю! Поплыли!
Мылгун стал нагребать. Лодка тихо заскользила по воде. И опять поплыли они неизвестно куда и неизвестно зачем в сплошном молочном тумане, по-прежнему наглухо затмившем весь белый свет.
Так они встретили новый день. Теперь их оставалось трое в лодке.
Синяя мышка, дай воды!
Потом, когда Кириск немного успокоился, Эмрайин пересел к веслам, и они поплыли в четыре весла чуть быстрее, опять же неведомо куда ;и неведомо зачем. А Кириск, потрясенный исчезновением старика Органа, все еще горько всхлипывал, сиротливо сидя на корме. Отец и Мылгун тоже были подавлены и ничем и никак не могли помочь ни себе, ни ему, Кириску. Только и нашлись – взяться за весла. Плыли лишь бы плыть. Лица их были черны в белом тумане. И над всеми ними висела общая, неотвратимая, безжалостная беда – жажда и голод.
Они молчали, ни о чем не говорили. Боялись говорить. Лишь через некоторое время Мылгун бросил весла
– Дели воду! – мрачно сказал он Эмрайину.
Эмрайин нацеживал из бочонка на донышко ковша каждому по несколько глотов. Вода была затхлая, с неприятным запахом и гнилым вкусом. Но и той оставалось теперь самая малость. Еще поделить раза три-четыре – не больше. Никто не напился, и никому не стало легче от выпитого.
И опять наступило тягостное, отупляющее ожидание: изменится погода или нет? Уже никто не высказывал никаких обнадеживающих предположений. Ослабевшие и изнуренные, они невольно впадали в безразличие – смиренно ждали своей участи, бесцельно кружа на лодке в гиблом тумане. Оставалось только это – примириться с участью. Туман все больше угнетал и подавлял их волю. Лишь раз, крепко выругавшись, Мылгун проговорил с дрожью и ненавистью в голосе:
– Пусть бы исчез туман, и я готов умереть! Сам выброшусь из лодки. Только бы увидели глаза мои край света!
Эмрайин промолчал, даже головы не повернул. Что было сказать? Теперь он оставался в лодке за старейшину. Но ничего иного предложить он не мог. Некуда было плыть!
Время шло. Лодка теперь дрейфовала сама по себе, то замирая на месте, то снова трогаясь.
И с каждым часом возрастала угроза их жизни – к неутихающей жажде прибавлялся жестокий, разрушительный голод. Силы угасали, уходили из тел.
Кириск лежал на корме с полуприкрытыми глазами. Голова отяжелела, кружилась, дышать было трудно – то и дело схватывали спазмы пустого желудка. И все время хотелось пить. Страсть как хотелось пить
Синяя мышка, дай воды!
Заклиная и призывая синюю мышку-поилицу, мальчик пытался теперь забыться, теперь он искал спасенье в воспоминаниях о той жизни, которая осталась у подножия Пегого пса и которая была теперь недоступной и сказочной.
«Синяя мышка, дай воды!» – шептали его губы, и оттого, что кружилась голова, он представлял себе, как они играли, скатываясь с травянистого бугра, наподобие бревен. О, это была забавная, отличная игра! Кириск был самый ловкий и выносливый в этой игре. Надо было взбежать на крутой бугорок и оттуда катиться с горки, перевертываясь вокруг себя, точно ты ошкуренное бревно, пущенное вниз по склону. Надо плотно вытянуть руки вдоль тела. Вначале приходится помогать себе, чтобы стронуться с места. Перевернешься раз, два, три, и дальше пойдет – не удержишься. А сам смеешься, хохочешь от удовольствия, а небо накреняется то одним, то другим краем, облака кружатся и мельтешат в глазах, кружатся и валятся деревья, все летит вверх тормашками, а солнце в небе надрывается от смеха. А кругом крики и визг ребят! Катишься, катишься вниз, перевертываясь все быстрей и быстрей, и в это время до того чудно мелькают то вытянутые лица, то искривленные ноги скачущих следом ребят, и наконец остановка. Ух! Только шум в ушах! И тут самый ответственный момент. До счета – раз, два, три – надо успеть вскочить на ноги и не упасть от головокружения. Обычно все с первой попытки падают. Вот смеху-то! Все смеются и сам смеешься! Хочешь устоять, а земля плывет под ногами. А Кириск не падал. Удерживался на ногах. Старался. Музлук ведь была всегда рядом. Не хотелось, при ней валиться с ног, как какому-то слабаку.
Но самое лучшее и самое смешное было, когда они вместе с «Музлук наперегонки катились с бугра. Девочки тоже могут скатываться. Только, они трусихи и, бывает, косичками зацепятся за что-нибудь. Но это не в счет. Без синяков не обходится в таком веселом деле.
А когда они вместе с Музлук скатывались, то Кириск нарочно растопыривал незаметно локти, тормозил, чтобы не обгонять ее. Они одновременно докатывались,вниз под крики и хохот окружающих, одновременно вскакивали до счета «три» на.ноги, и никто не догадывался, какое наслаждение было удерживать Музлук, помогать ей устоять на земле. Они невольно обнимались, вроде бы поддерживая друг друга. Музлук так весело смеялась, губы ее были такие заразительные, и все время она делала так, чтобы Кириск удерживал ее, она все время изображала, что падает, а он должен был помогать ей устоять на ногах, подхватывая, обнимая ее. И никто не догадывался, какие минуты неведомого счастья и пугающей любви переживали они при этом. Под тонким платьицем бешено колотилось сердце девочки, то и дело соприкасались их тела, и Кириск чувствовал, как под руку попадались крохотные, еще только возникающие, тугие грудки и как вздрагивала и быстро льнула она при этом к нему, какие загадочные, сияющие были глаза ее, опьяненные от головокружения. И весь мир – все, что имелось на земле и в небе, – плыл, кружился вместе с ними, купаясь в их несмолкающем смехе и счастье. Никто не догадывался, какое это было удивительное счастье!
И лишь однажды один соплеменник чуть постарше Кириска, ненавистный и презренный, догадался – стал валиться, как дурак, на Музлук – вроде не в силах устоять от головокружения на месте. Музлук отстранялась, убегала от него, а он делал вид, что падает от кружения, догонял ее и валился на нее. Кириск подрался с ним. Тот был побольше его и несколько раз сбивал его с ног. И все-таки выходила ничья – Кириск не сдавался и не позволил Музлук вступаться за него. Но это случилось лишь однажды…
И еще были отрадные мгновения, когда, наигравшись, потные и разгоряченные, они бежали пить воду из ручья.
Синяя мышка, дай воды!
Ах, синяя мышка, дай воды!..
Ручей протекал неподалеку. Из лесу шел он .и выходил на то место, где они играли. Вода в нем журчала по камням, сохраняя в беге лесной сумрак и лесную прохладу. Травы, теснясь вокруг, обступали ручей вплотную, до самой проточной воды. Те, что росли с самого края, полоскались в ручье, сопротивляясь вытянутыми стеблями напору радостного течения. И бежал себе ручей бесшабашно в сторону моря, то юрко поблескивая на солнце, то ныряя под крутой, нависающий берег, то скрываясь в зарослях трав и лозняка.
Они разом добегали до ручья и разом припадали к воде, раздвигая травы по сторонам. Некогда там мыть руки и черпать воду пригоршнями, пили по-оленьи, свесив головы к воде, окуная лица в булькающий, ласково щекочущий поток. Эх, какое это было наслаждение!
Синяя мышка, дай воды!
Синяя мышка, дай воды!..
Ах, синяя мышка, дай воды!..
Они лежали у ручья, опустив головы к воде. Их плечи соприкасались вплотную, и руки, опущенные в быструю струю, сливались, точно бы у них была общая пара рук. Они пили, ловя воду губами, с передышками, с упоением насыщаясь и дурачась, булькая ртами в воде. Им не хотелось уходить отсюда, им не хотелось поднимать опущенные головы от чистого потока, в котором они разглядывали свои быстротекущие, неуловимые отражения, улыбались им, смешно искаженным отражениям, и улыбались друг другу.
Синяя мышка, дай воды!
Синяя мышка, дай воды!
Синяя мышка, дай воды!
Ах, синяя мышка, дай воды!..
А Музлук, не поднимая лица от ручья, смотрела на него, лукаво скосив продолговатые глаза, и он смотрел на нее таким же манером и так же лукаво улыбался ей в ответ. Она толкала его плечом, как бы отстраняя его от себя, а он не уступал. Тогда она набирала в рот воды и брызгала ему в лицо. Он делал то же самое: набирал воды еще побольше и с силой выдувал струю ей в лицо. И с этого начиналась безудержная возня и беготня. Они гонялись по воде, забрызгивали друг друга, как могли и сколько могли, и, мокрые с головы до ног, с криком и хохотом носились взад-вперед по ручью…
Синяя ммшка, дай воды!
Тяжело было Кириску сознавать, что это больше никогда не повторится. Дышать становилось все труднее и труднее, все чаще сводило судорогой желудок. Он тихо плакал и корчился от боли, обращаясь все к той же синей мышке: Синяя мышка, дай воды!
Так Он лежал, пытаясь забыться в грезах. И ничто не изменилось вокруг. Белая пелена тумана все так же неподвижно нависала над ними. Они бессильно валялись в лодке, каждый на своем месте. И неизвестно было по-прежнему, что их ждало впереди, когда вдруг лодка сильно вздрогнула, и он услышал испуганный возглас отца:
– Мылгун! Мылгун! Что ты делаешь? Перестань! Кириск поднял голову и поразился. Мылгун, перевалившись за борт, зачерпывал ковшом морскую воду и пил ее.
– Перестань! – кинулся к нему Эмрайин, собираясь вырвать ковш.
Но Мылгун угрожающе изготовился:
– Не приближайся, Борода! Убью!
Эту горько-соленую воду, которую немыслимо было взять в рот, он пил, обливая одежду, вода лилась на грудь и рукава, пил, давясь, принуждая себя, опрокидывая на себя ковш дрожащими руками. Лицо его при этом звероподобно ощерилось.
Потом он швырнул ковш на дно лодки и откинулся навзничь, заваливаясь, хрипя и задыхаясь. Так он лежал, и помочь ему ничем невозможно было. Кириск от страха сжался в комок, испытывая еще большую жажду и острые рези в животе. А поникший Эмрайин снова взялся за весла и тихо повел лодку куда-то в тумане. Ничего иного предпринять он не мог.
Мылгун то утихал, то снова судорожно вздрагивал, хрипел, погибал от приступа жажды. Через некоторое время он, однако, поднял голову:
– Горит, внутри все горит! – И стал раздирать одежду на груди.
– Ну скажи, что сделать? Как тебе помочь? Там еще есть, – кивнул Эмрайин на бочонок. – Налить немного?
– Нет, – отказался Мылгун. – Теперь уже нет. Хотел дотянуть до ночи и потом, как наш покойный аткычх, но не дотянул. Пусть так. А не то сделал бы что-нибудь не то, выпил бы всю воду. А теперь мне конец, и я уйду. Теперь мне конец… Я сам, я еще в силах…
Среди пустынного моря, в тумане, которому не было ни конца, ни края, ни погибели, страшно и невыносимо было слушать слова человека, обрекшего себя на медленную смерть.
Эмрайин пытался как-то успокоить друга и брата своего Мылгуна, что-то сказать ему, но тот не желал его слушать, он торопился, он решил пресечь свои муки одним ударом.
– Ты не говори мне, Эмрайин, ничего, уже поздно! – бормотал Мылгун, как безумный. – Я сам. Я сам уйду. А вы, отец с сыном, вы сами решайте. Так будет лучше. Вы меня простите, что так получается. Вы отец с сыном, вы оставайтесь, еще есть немного воды… А я сейчас перешагну – И с этими словами Мылгун встал, пригибаясь, держась за борт лодки. Пошатываясь, собрав в себе силы, Мылгун сказал Эмрайину, глядя исподлобья:
– Ты мне не мешай, Борода! Так надо. Ты мне не мешай. Прощайте. Может быть, дотянете. А я сейчас… А ты сразу гони прочь… Сразу и не жди… Если приблизишься, опрокину. А теперь греби. Борода, греби сильнее. Слышишь, опрокину…
Эмрайину ничего не оставалось, как подчиниться угрозам и мольбам Мылгуна. Лодка пошла по прямой, рассекая бесшумный туман и бесшумную воду. Кириск жалобно заплакал:
– Аки-Мылгун! Аки-Мылгун! Не надо!
И именно в эту минуту Мылгун решительно перевалился за борт лодки. Лодка сильно накренилась и снова выправилась.
– Прочь! Прочь уплывайте! – закричал Мылгун, барахтаясь в ледяной воде.
Туман сразу скрыл его с глаз. Все затихло, и потом в звенящей тишине еще раз раздался голос, последний выкрик утопающего. И тут Эмрайин не выдержал:
– Мылгун! Мылгун! – откликнулся он, и, рыдая, развернул лодку назад.
Они быстро вернулись, но Мылгуна уже не было. Поверхность воды была пуста и спокойна, будто бы ничего и не произошло. И уже трудно было определить то место, где затонул человек.
Весь остаток дня кружили они здесь, никуда не уплывая. Опустошенные и убитые горем, они оба плакали. Первый раз в жизни видел Кириск, как плакал отец. До этого никогда не случалось с ним такого
– Вот теперь мы одни, – бормотал Эмрайин, утирая слезы с бороды, и никак не мог унять себя. – Мылгун,, верный мои Мылгун! – шептал он, всхлипывая…
А день уже клонился к концу. Так оно казалось. Если существовало где-то солнце, если оно ходило по небу над морями, над туманами, то, должно быть, уже закатывалось спокойно на свое место. А здесь, под плотным покровом тумана, постепенно темнеющего, насыщаясь сумрачной мглой, кружила по морю затерявшаяся без вести одинокая лодка, в которой оставались теперь только двое – отец и сын.
Перед этим, перед тем, как сказать себе, что приближается вечер, Эмрайин наконец решил, что пора им испить воды. Он видел, как тяжко дожидался этого Кириск, и понимал, чего стоило сыну терпеть жажду и голод, пересиливая себя, не проронив ни звука. Гибель Мылгуна на долгое время как бы приглушила мысль о воде. Но постепенно жажда брала свое и теперь уже разгоралась с удвоенной силой, жестоко возмещая невольную отсрочку мучений.
С чрезвычайной осторожностью, чтобы не пролить напрасно ни единой капли, нацедил он протухшей воды сначала Кириску. Мальчик схватил ковш и тут же проглотил свою долю как одержимый. Затем Эмрайин налил для себя, обнаружив, что воды в бочонке после этого осталось, собственно, на дне. Кириск тоже понял это, судя по наклону бочонка в руках отца. Эмрайин помертвел, пораженный этим, хотя и предполагал, что так оно и должно было быть. Теперь Эмрайин не спешил выпить свою воду. Он задумчиво держал в руке ковш, потрясенный грянувшей вдруг мыслью, с появлением которой утоление жажды уже ничего не значило.
– На, подержи, – передал он ковш сыну, хотя не следовало этого делать. Для мальчика это было равносильно пытке – держать ковш с водой и не сметь выпить. Освободив руки, Эмрайин плотно вогнал пробку и поставил опустевший почти до дна бочонок на свое место.
– Выпей, – предложил он сыну.
– А ты? – удивился Кириск.
– А я потом. Ты не думай ничего, выпей, – спокойно сказал отец.
И Кириск снова без промедления проглотил и эту порцию вонючей воды. Жажда не утолилась, как хотелось бы, но все же он почувствовал какое-то небольшое облегчение.
– Ну, как? – спросил отец.
– Немножко лучше, – благодарно прошептал мальчик.
– Ты не бойся. И запомни, даже совсем без капли воды во рту человек может протянуть два-три дня. И что бы то ни было, ничего не бойся…
– Потому ты не выпил? – перебил его Кириск. Эмрайин растерялся, застигнутый врасплох этим вопросом. И, подумав, сказал коротко: – Да.
– А без еды сколько? Мы уже не едим давно.
– Лишь бы вода была. Но ты не думай об этом. Давай-ка мы лучше поплывем немного. Я хочу с тобой поговорить.
Эмрайин заскрипел веслами, и они медленно потащились в тумане по морю, точно не могли поговорить на том месте, где они находились. Отцу предстояло собраться с духом. Ему казалось, что так будет легче сосредоточиться, подготовить себя к тому разговору, при одной мысли о котором тягостно холодело внутри. Не только сам нагребал, но и сыну велел сесть за весла. Необходимости в этом никакой не было, так же как не было необходимости куда-то плыть. Мальчик с трудом ворочал непомерно большими для него морскими веслами. С одним он бы еще мог управиться, а для пары пока не подрос. К тому же чувствовалось, мальчишка заметно ослаб, как и сам он слабел час от часу. Это-то и вынуждало отца торопить события. Время уходило, время истекало.
Кириск молчал и не оглядывался, невпопад проворачивая тяжелые весла. Но не это терзало Эмрайина. Глядя на сына со спины, на эту согбенную и, как теперь он заметил, все еще по-детски щуплую, беззащитную фигурку, он кусал себе губы, и сердце его, он это явственно ощутил, обливалось кровью – горячим, пульсирующим потоком боли. Но начать разговор он не смел, хотя и не было иного выхода…
Постепенно видимость в недрах тумана снижалась, а Эмрайин все плыл в тяжком раздумье, и времени у него оставалось действительно мало. Как ни крепился он, каким бы ни был могучим от природы, жажда и голод быстро одолевали, быстро съедали его силы. Надо было успеть подготовить сына к тому, что он обдумывал в тот час, надо было сделать это, пока сам был в состоянии держаться и проявлять волю.
Он понимал, что и ему предстоит вслед за Органом и Мылгуном покинуть лодку, что это единственная возможность если не сохранить, то хотя бы продлить жизнь сына настолько, насколько оставалось на дне бочонка той немногой воды. Он не мог сказать себе, развеется ли туман этой ночью или следующим днем, и уж вовсе не мог сказать себе, что предстоит сыну впереди, если даже наладится рано или поздно погода, как, каким образом, оставшись один в море, смог бы он выжить и спастись. На это ответа не существовало. Единственная надежда, маловероятная, а то и вовсе несбыточная, в которой он пытался уверить самого себя, состояла в том, что, если откроется море, быть может, случайно встретится большая лодка белых людей. По слухам он знал, что белые люди иной раз появлялись в этих водах – проплывали океаном, вдалеке от их берегов, плыли по каким-то своим делам из каких-то далеких стран в какие-то другие далекие страны. Сам он никогда не встречался с ними, но рассказывали об этом купцы, которые все на свете знают, а иные из них сами якобы плавали на этих огромных, как горы, лодках белых людей. Только такое чудо, если разгуляется погода, если совпадут пути, если заметят белые люди маленький каяк-долбленку в океане, только это могло быть надеждой, слабой, невероятной, почти невозможной, но все-таки какой-то надеждой.
Об этом и собирался поведать Эмрайин сыну перед тем, как покинуть его. Необходимо было еще убедить Кириска, строго-настрого наказать ему, чтобы он оставался в лодке до самого последнего дыхания, пока сознание будет при нем. И если суждено ему умереть, когда кончится вода, то умереть он должен в лодке, а не выбрасываться в море, как вынуждены были поступить старик Орган, Мылгун и как поступит он, его отец. Никакого иного выхода не было. Требовалось повиноваться, примириться с жестокостью судьбы… Однако при мысли, что одиннадцатилетний мальчик останется в лодке один на один со всем светом, в беспроглядном тумане, в безбрежном море, медленно умирая от жажды и голода, Эмрайина охватывала оторопь. С этим невозможно было примириться, то было выше всяких сил. И тогда он ловил себя на мысли, что не сможет оставить сына одного, лучше умереть вместе с ним…
Вскоре стало совсем темно. Опять воцарилась в море черная чернота туманной ночи. Если бессмысленно плыть куда-либо днем по туману, то тем более бессмысленно это ночью. Лодка тихо покачивалась на месте. И опять никаких признаков того, что погода изменится. Море лежало бездыханное.
Отец с сыном примостились на ночь на дне лодки, тесно прижавшись друг к другу. Не спали ни тот, ни другой. Каждый думал, мучимый жаждой и голодом, что ожидает их впереди…
Лежа рядом с отцом, Кириск остро ощутил, как здорово исхудал и извелся отец за эти дни, как уменьшился телом и обессилел. Только и осталась борода – по-прежнему жесткая и упругая. Прижимаясь к отцу, тихо сглатывая слезы от жалости к нему, мальчик постиг той ночью неведомые прежде чувства изначальной сыновней привязанности. Он не смог бы выразить эти чувства словами – они таились в душе, в крови, в сердцебиении его. Прежде он всегда гордился, что похож на отца, подражал ему и мечтал быть таким, как отеи, а теперь он приходил к пониманию, что отец – это он сам, это его начало, а он продолжение отца. И потому ему было болы о и жалко отца, как самого себя. Он воистину заклинал синюю мышку, чтобы она принесла им воды – и ему и отцу:
Синяя мышка, дай нам воды!
Синяя мышка, дай нам воды!
Отец же о воде для себя уже не думал, хотя с каждым часом все тяжелей переносил страдания неутоленной, все возрастающей, уже физически невыносимой жажды. Внутри все горело, пересыхало и сжималось железной, необратимой спазмой. В голове поднимался гул. Теперь он понимал последние муки Мылгуна. И, однако, не о том была его дума. Думать о воде, желать напиться досыта теперь для него уже не имело смысла. И уже давно бы прервал он эти безысходные мучения, если бы не сын, если бы он мог принудить себя оставить сына, примостившегося у него под боком этой темной последней ночью. Ради сына, пусть не имеющего никаких надежд на спасение и все-таки и вопреки этому оберегаемого им до наипоследней возможности, ради того, чтобы сколько-нибудь продлить ему жизнь, и в том теперь заключалась безотчетная борьба и надежда отца, в том теперь он видел свою последнюю волю и деяние, ради всего этого он должен был поскорее покинуть лодку. Но именно из-за него, из-за сына, он не мог на то решиться, не смея бросить его на произвол судьбы. Но и медлить, тянуть дальше тоже становилось опасно – уходили последние силы, необходимые, чтобы собраться с духом…
Время.жить у отца истекало…
Как, какими словами объяснить это сыну? Как сказать ему, что он оставит его ради него?..
Время жить у отца истекало…
– Отец! – прошептал вдруг Кириск, будто бы отгадывая его мысли, и еще крепче прижался к отцу, заклиная свою синюю мышку:
Синяя мышка, дай нам воды!
Синяя мышка, дай нам воды!
Эмрайин, стискивая зубы, застонал от горя и не посмел ничего сказать. Мысленно он прощался с сыном, и, чем дольше прощался, тем труднее, тем мучительнее было подняться на последний шаг. Этой ночью он понял, что, оказывается, вся его предыдущая жизнь была предтечей нынешней его ночи. Для того он и родился и для того он умирал, чтобы из последних сил продлить себя в сыне.
Об этом он думал в тот час, молча прощаясь с сыном. Эмрайин совершал для себя открытие – всю жизнь он был тем, кто он есть, чтобы до последнего вздоха продлить себя в сыне. И если он не думал об этом раньше, то лишь потому, что не было на то причин.
И тут он вспомнил, что были и прежде случаи, когда мысль эта проскальзывала в сознании, как молния по небу. Он вспомнил и понял теперь то, что произошло с ним однажды, когда они с покойным Мылгуном и другими соплеменниками рубили великое дерево в лесу. Дерево стало валиться, а он по чистой случайности оказался в тот момент на той стороне, куда заваливалось, сокрушая все вокруг, это поверженное дерево-гигант. Все закричали в голос:– Берегись!
Эмрайин оцепенел от неожиданности, и было уже поздно: треща, громыхая рвущейся кроной, обрушивая и опрокидывая само небо, вырывая кусок зеленого лесного потолка вверху, дерево медленно и неумолимо падало на него. И он подумал в то мгновение лишь об одном, что Кириск – тогда он был малышом и единственным ребенком, Псулк еще не родилась, – он подумал тогда, в те считанные секунды, на пороге неминуемой смерти, подумал только об этом, и ни о чем другом он не успел подумать, что сын – это то, что будет им после него. Дерево рухнуло рядом, с грозным гулом, обдав его волной листьев и пыли. И тут все облегченно вскричали. Жив остался, жив и невредим Эмрайин!
Теперь, вспомнив об этом случае, он понял, что именно появление сына сделало его таким, какой он есть, и что ничего лучшего и более сильного он не испытывал в жизни, нежели отцовские чувства. За это он был благодарен детям и прежде всего сыну, Кириску. Эмрайину хотелось рассказать Кириску об этом, но он не стал его тревожить. Мальчику и без того было худо…
Время жить у отца истекало…
Синяя мышка, дай нам воды!
Синяя мышка, дай нам воды!
Время жить у отца истекало…
Осталось еще два-три дорогих воспоминания, с которыми трудно было ему расставаться. И он не хотел уходить туда, не подумав об этом, хотя время уже поджимало. Теперь он прощался с воспоминаниями, постоянно помня, что пора покидать лодку…
Он любил жену с первых дней. Удивительное было в том, что, находясь в море, он думал, оказывается, о том же, о чем думала она дома. Так было с первых дней. Она знала, о чем он думал, находясь в плавании, так же, как он знал о ее мыслях… Это узнавание на расстоянии было их тайной и никому неведомым счастьем близости.
Когда Кириск еще не родился, но появились первые признаки, которые могли подтвердиться и не подтвердиться, он сразу сказал, вернувшись, жене:
– У нас будет мальчик?
– Тише, кинры услышат! – перепугалась она, и глаза ее налились радостью. – Откуда ты знаешь?
– Ты думала об этом сегодня. Ты этого очень хочешь.
– А ты?
– Ты же знаешь, что я знаю, о чем ты думала, и я думал об этом же.
– А я думала потому, что ты думал об этом и очень хотел этого…
Так оно и случилось. Сбылось их предчувствие. Кириска еще не было, но он должен был вскоре появиться. И тот срок постепенно приближался. В те дни жена .ходила в его старых кожаных штанах, видавших виды, латаных-перелатаных. Это для того, объясняла она, чтобы присутствовал его мужской дух, когда он уходит на промысел, а не то плохо будет расти тот, кто должен появиться. В те дни жена в его старых кожаных штанах была самой красивой и желанной. Самой красивой и самой желанной! :
Славные, тревожные и радостные были те дни, когда они думали о том, кто должен был сделать их отцом и матерью… То был Кириск…
С ним и со всем, что было связано с ним, предстояло теперь разлучиться навеки.
И еще, когда Кириск уже подрос, мать как-то, рассердившись, сказала, что, когда его не было, ей было гораздо лучше без него.
Мальчика это очень обидело.
– А где я был, когда меня не было? – пристал он к отцу, когда тот вернулся с моря.
Вот смеху-то… Смеялись они с женой молча, лишь глазами. Особенно ей доставляло удовольствие, что он никак не мог ответить и не знал, как ему быть, как объяснить мальчику, где он был, когда его не было.
Теперь бы отец ему сказал, что он был в нем, когда его не было на свете, что он был в его крови, в его пояснице, откуда он истек в чрево матери и возник, повторяя его, и что теперь, когда он сам исчезнет, он останется в сыне, чтобы повторяться в детях его детей…
Да, так бы ему и сказал и был бы счастлив сказать перед смертью именно так, но теперь всему приходил конец. Его роду приходил конец. Самое большее, жизнь Кириска могла продлиться еще на день, два, но не дольше, отец это хорошо понимал. И в том заключалась для него непримиримая беда и несчастье, а не в том, что приходилось покидать лодку ради сына…
И еще хотелось Эмрайину внушить напоследок сыну, чтоБьР он с благодарностью думал в оставшееся для него время о старике Органе и аки-Мылгуне. Людей этих уже нет, им все равно, вспоминает ли о них кто или не вспоминает, но думать так следует для самого себя. Даже за мгновение перед смертью надо думать об этом для самого себя. Умирать надо, думая для себя о таких людях.
Но потом он решил, что, быть может, сын сам догадается об этом…
Когда Кириск проснулся, он удивился, что спалось ему теплее, чем в предыдущие ночи. Он был укрыт отцовской кухлянкой. Мальчик открыл глаза, поднял голову – отца в лодке не было. Он рванулся, шаря по лодке, и закричал жутким воплем, горестно огласившим безмолвную пустыню туманного моря. И долго не смолкал его одинокий, полный отчаяния и боли вопль. Он плакал страшно, до изнеможения, а потом упал на дно лодки, хрипя, и бился головой о борт. То была его плата отцам, его любовь, его горе и причитание по ним…
Мальчик лежал на дне лодки, не поднимая головы, не открывая глаз. Ему некуда было смотреть и некуда было деваться. Кругом все так же расстилался белесый туман, и лишь море в этот раз нерешительно пошевеливалось, покачивая и кружа лодку на месте.
Кириск плакал, сокрушаясь и упрекая себя в том, что уснул, что если бы он не уснул, то никогда и ни за что не пустил бы отца, вцепился бы руками и зубами и не отпустил бы его, пусть бы они погибли вместе, пусть бы скорее умерли от жажды и голода, но только бы не оставаться одному в полном и страшном одиночестве. Ругал и упрекал себя, плача, что не проснулся, не вскочил и не закричал, когда ночью вдруг он почувствовал, как сильно дернулась и закачалась лодка от резкого толчка. Разве он допустил бы, чтоб отец выбросился в море! Разве он не кинулся бы с ним вместе в эту черную пучину!
Потом он забылся постепенно, плача и трясясь всем телом. И через некоторое время с новой силой, как бы возмещая свое отступление перед горем, начался приступ жажды. Он даже во сне чувствовал, как изнывал и страдал от безводья. Жажда одолевала, жажда терзала и душила его. Тогда он почти вслепую дополз до бочонка и обнаружил, что пробка слегка при-ослаблена, чтобы легче было ее вытащить, и ковш был рядом. Он налил себе воды и, ни о чем не думая, напился, разнимая тем слипшиеся губы и спазмы глотки. Хотел еще налить и еще выпить, но раздумал, сумел остановить себя. Водицы оставалось еще раза на два попить…
Потом он сидел уныло и думал о том, почему отец ушел, не сказав ничего. Ведь вместе с отцом ему было бы легче утонуть, чем теперь, когда одиночество и страх сковали его руки и ноги и когда он так темной, колышущейся воды вокруг.
Плыть было некуда, да он и не справился бы теперь с веслами. Он с грустью посмотрел на отцовские и мылгуновскис весла, аккуратно заставленные по бортам. Лодка дрейфовала теперь сама по себе, двигаясь в тумане в неизвестном направлении. И со всех сторон обступало мальчика одиночество, и кругом царил безысходный страх, холодящий душу.
Позднее, к вечеру, ему опять нестерпимо захотелось пить. И голова шла кругом от голода и слабости. Ему не хотелось ни двигаться, ни глядеть по сторонам. Да и некуда и не на что было смотреть. И даже трудно стало добраться до бочонка. Он пополз на коленях и остановился от усталости. Кириск понимал, что скоро не сможет и двигаться. Он поднес к лицу руку и ужаснулся: рука его утончилась, уменьшилась, как ссохшаяся шкура бурундучка.
В этот раз он напился больше, чем следовало бы. Теперь воды осталось на самом дне, еще на один раз, и на том питью наступал конец. Ни капли. Но ему теперь все стало безразлично. Все равно хотелось пить, ненасытно хотелось пить. Острота голода притупилась, и в желудке засела неутихающая, тяжкая, ноющая боль.
Он несколько раз впадал в беспамятство, потом снова приходил в себя. А лодка дрейфовала сама по себе, плыла в тумане, увлекаемая ожившими течениями.
В какой-то момент он всерьез решил броситься в море. Но сил не хватило. Поднявшись на колени, повис на краю борта. И так висел, выпростав руки за борт, но не в силах выкинуть тело свое из лодки. Потом он обессилел настолько, что даже не пытался допить остаток воды в бочонке.
Он лежал на дне лодки и тихо плакал, призывая свою мышку-поилицу:
Синяя мышка, дай нам воды!
Но синяя мышка не появлялась, и только еще больше хотелось пить. И опять припоминалось ему то лето, когда он голышом купался в ручье. Ведь было ему тогда лет семь, не больше. Лето стояло в тот год жаркое. На опушке леса здорово припекало. Там они собирали ягоду. А потом купались. Мать и сестра ее тоже купались. Они не очень-то стыдились его. Разделись обе и, смугло поблескивая бедрами, прижимая ладони к грудям, боязливо вошли в ручей. И странно вскрикивали, визжали, плескаясь в воде. А когда он бегал вдоль ручья и прыгал с бережка в воду, они потешались над ним до упаду, особенно мать. «Посмотри, посмотри, – говорила она сестре, – как он похож на него, в точности как сам!» И еще что-то они говорили, озорно перешептываясь и задорно смеясь… А вода текла в ручье нескончаемым потоком, и ее можно было пить досыта и купаться в ней сколько угодно...
Синяя мышка, дай нам воды!..
Чудилось ему, что снова он у того ручья. И вроде бы снова жарким летом купается в нем голышом. Вот он бежит берегом, прыгает в поток, но не ощущает прохлады струи. То какая-то неуловимая, невещественная вода, то туман. Он купается в тумане. Ему зябко в такой воде. А мать не смеется, а плачет. «Посмотри, посмотри, как он похож на него!» – говорит она кому-то и плачет, горько плачет… Слезы ее солоны, они стекают по лицу…
Ночью Кириск проснулся от качки и шума волн за бортом лодки. Мальчик тихо вскрикнул – он увидел над собой звезды! Первый раз за все эти дни. Они высоко блистали в темном небе, в разрывах туч, проносящихся над морем. И даже луна несколько раз показывалась, быстро ныряя в облаках.
Мальчик был ошеломлен – звезды, луна, ветер, волны – жизнь, движение! И хотя туман еще держался скоплениями и, когда лодка попадала в такие места, все снова погружалось в мутную мглу, продолжалось это недолго. Тронулся Великий туман, вышел из оцепенения, расползался по свету, гонимый ветром и волнами.
Мальчик смотрел на звезды со слезами на глазах. У него не было сил взяться за весла, он не знал, как находить дорогу по звездам, он не знал, куда ему плыть, он не знал, где он и что ожидало его впереди, и все равно он был рад, что слышит шум бегущих волн, что ветер ожил, что лодка плыла по волнам.
Он плакал от радости и горя, оттого, что мир прояснился, оттого, что море пришло в движение, и что, будь у него вода для питья и какая-то еда, он бы еще мог любить эту жизнь. Но он понимал, что не удастся теперь подняться с места, что дни его сочтены, что он умрет скоро от жажды…
А лодка плыла по волнам все резвей и резвей. Плыла по течению, без руля и без весел. Уже смутно угадывался над морем горизонт, все ясней раздвигалось ночное пространство, все реже встречались на пути скопления тумана. И мгла, что встречалась, была уже не та, не такая глухая и всеподавляющая. Теперь в тумане чудились бесшумно мчащиеся фантастические существа. Они возникали и исчезали на ветру сами по себе, растворяя и расталкивая туман по сторонам.
Как только появлялась луна из-за облаков, поверхность моря живо рябилась, живо поблескивала, и снова угасала, и снова оживала. Мальчик смотрел на молчаливо светящиеся звезды и думал: «Которые из них звезды-охранительницы? Которая звезда аткычха Органа, которая аки-Мылгуна, а которая отца моего – Эмрайина? Вас не видно было все эти дни. И вы, звезды, не могли нас видеть в тумане. А теперь я один, и я не знаю, куда я плыву. Но мне теперь не страшно, потому что я вижу всех вас в небе. Только я не знаю, которая звезда чья. Но вы не виноваты, что так случилось. Вы же не видели нас в море. Великий туман скрывал нас. И теперь я один. А они уплыли, все трое уплыли. Они очень любили вас, звезды. Они очень ждали, очень хотели увидеть вас, чтобы найти дорогу к земле. Аткычх Орган говорил, что звезды никогда не подведут. Он хотел научить меня… Но вы не виноваты, что так случилось. Я тоже скоро умру. У меня нет воды, и я уже совсем без сил, и я не знаю, куда я плыву… У меня осталось немного воды, совсем немного, я ее выпью сейчас, больше не могу терпеть, мочи нет. Я сегодня сжевал кусок торбы из-под юколы, она из нерпичьей шкуры. Но я больше не могу, меня тошнит, выворачивает от этого… Я выпью сейчас последнюю воду. И если мы не увидимся больше, я хочу сказать вам, звезды, – аткычх Орган, аки-Мылгун и отец мой, Эмрайин, очень любил вас… Если я буду до утра, я потом попрощаюсь…»
Вскоре лодка снова попала в обширную полосу тумана. И все скрылось, снова исчезла видимость. Но лодка по-прежнему плыла, гонимая ветром и волнами. Кириску теперь все было безразлично. Выпив остаток окончательно прогнившей, затхлой воды, он остался лежать там, у пустого бочонка, на корме, на том месте, где обычно сидел старик Орган. Он приготовился умирать, и туман теперь ему был не страшен. Он лишь сожалел о том, что не видно стало звезд и что, возможно, он не успеет с ними попрощаться… Ему становилось все хуже и хуже…
Так он лежал в полубреду и полусне, и неизвестно, сколько прошло времени. Быть может, было уже за полночь, а быть может, ночь приближалась к концу. Трудно сказать. Легкая мгла стелилась над морем, как дым по ветру.
Есть судьба, и есть судьба. Мальчик мог услышать, а мог и не услышать. Но он услышал. Он услышал, как над головой вдруг со свистом прошумели крылья и что-то низко пролетело во мгле над лодкой. Он встрепенулся и в мгновение ока успел увидеть, что то была птица, большая, сильная птица, широко машущая крыльями.
– Агукук! – прокричал он. – Агукук! – И успел проследить направление полета полярной совы, и успел запомнить ветер. Ветер был слева, слева в затылок, чуть позади левого уха!
– Агукук! – прокричал он вслед птице и уже держал в руках органовский руль, направляя лодку туда, куда улетала агукук.
Кириск весь напрягся, вцепившись в рулевое весло, он поднял в себе все силы, которые еще сохранились в нем, и ни о чем другом не думал, он помнил только ветер и только направление полета.
Неизвестно было, куда и откуда летела полярная сова. С острова на материк или с материка на какой-нибудь остров. Но Кириск не забыл, как рассказывал старик Орган, – эта птица летит над морем только по прямой. Это самая сильная птица, летающая по ночам и в тумане. Теперь он следовал за ней.
Лодка же плыла с волны на волну. Ветер был устойчивый. Мгла редела, развеивалась, и уже слегка светлели края неба. Впереди же, прямо перед ним, на плотном темно-синем небосклоне ярко высвечивалась одинокая лучистая звезда. Кириск заметил, что звезда стоит как раз в той стороне, куда направлял он нос лодки. Он догадался, что должен держаться ее, должен следить за ней и идти к ней, ибо туда, в ту сторону, пролетела агукук. Он не знал этой звезды, но теперь он не спускал с нее глаз и затылком помнил ветер: его направленность, его силу, его струю.
«Ты держись, ветер, не уходи. Я не знаю, как тебя звать, это мог бы сказать мне откычх Орган. Но будь моим братом. Не уходи, не уклоняйся, ветер, в другую сторону. Ведь ты можешь долго держаться так, как тебе нужно. Помоги мне, ветер, не уходи. И я узнаю твое имя и буду звать тебя по имени. А хочешь, я буду звать тебя ветер Орган? По имени моего аткычха Органа. И буду всегда тебя так называть – ветер Орган. И ты будешь меня знать…»
Так заговаривал он попутный ему ветер, убеждал его держаться, вселяя в него свою волю и душу. А глаза не спускал с путеводной звезды, по которой он плыл. «Я люблю тебя, звезда моя,» – говорил он звезде.
– Ты так высоко и далеко стоишь впереди. Ты самая большая и красивая. Я прошу тебя, не уходи, стой на месте, не угасай. Я плыву к тебе. В твою сторону пролетела агукук. Я не знаю, куда она полетела, – на остров или на землю. Если даже на остров, пусть я умру на острове. Не уходи, не угасай, звезда. Я не знаю, как тебя звать, ты не гневись на меня. Я не успел узнать твоего имени. Твое имя мог бы сказать мне отец Эмрайин. Если хочешь, я буду звать тебя по имени отца, я буду называть тебя звезда Эмрайина. И когда ты будешь появляться на небе, я буду здороваться с тобой и шептать твое имя. А ты помоги мне, звезда Эмрайина, не уходи прежде времени, не угасай, не спрячься вдруг за тучей…»
Так заговаривал он свою путеводную звезду. И еще заговаривал он волны: «Волны, вы сейчас погоняете мой каяк, вы сейчас хороши. Я буду звать вас – волны акимылгуны. Вы идете туда, куда полетела агукук. Ведь вы можете долго катиться туда, куда вам нужно. Не уходите, волны акимылгуны, не сбивайтесь с пути. Я бы поплыл на веслах, но я совсем обессилел. Вы же видите, я плыву по вашей воле. Если я останусь жить, я всегда буду знать: вы идете но ветру Органа и звезде Эмрайина. И я всем передам: акимылгуны в море к добру! Помогите мне, акимылгуны. Не уходите, не оставляйте меня…»
Среди всех звезд дольше всех светилась звезда Эмрайина. К рассвету она осталась одна на всем небосклоне. К рассвету она запылала сильным чистым сиянием и потом постепенно угасала в сереющем воздухе утра, и еще долго проступала в небе нежным, белым пятном.
Так наступило утро. Потом взошло солнце над морем. Кириск обрадовался и испугался. Обрадовался солнцу и испугался неоглядности моря. Переливаясь зябкой синевой под солнцем, море было почти черным и необозримо пустынным. Мальчик судорожно держался за рулевое весло, пытаясь плыть по памяти, не сбиваясь с ветра. Это было утомительно…
Он помнил, как у него закружилась голова и все поплыло перед глазами… Лодка шла теперь своим ходом…
Солнце уже передвинулось на другой край неба, когда мальчик пришел в себя. Подтягиваясь и опираясь на трясущиеся руки, он с трудом вылез на корму и замер с закрытыми глазами, пережидая головокружение. Потом он открыл глаза. Лодка плыла по волнам. И море все так же рябилось, насколько хватал глаз, бесчисленными бликами живой, колышущейся воды. Кириск глянул перед собой, протер глаза и обомлел. Прямо на него из-за темно-зеленой горбины моря выплывал Пегий пес. Пегий пес бежал навстречу! Великий Пегий пес!
Берег был уже виден на краю моря серо-голубой гористой полосой. Но Пегий пес, белоухий и белопахий, вздымался выше всех сопок, и уже различима была кипящая кайма вечного прибоя у подножия Пегого пса. Уже слышны были в воздухе голоса прибрежных чаек. Чайки первыми приметили его. А над сопкой витал голубой дымок угасающего на круче сигнального костра…
Пегий пес,
бегущий краем моря, Я к тебе
возвращаюсь один – Без аткычха
Органа, Без отца
Эмрайина, Без
аки-Мылгуна. Где они, ты
спроси у меня, Но сначала дай
мне напиться воды…
Кириск понял, что это и есть начальные слова его именной песни, с которой ему жить до конца его дней…
…Гудело и маялось море во тьме, набегая и расшибаясь на утесах. Надсадно ухг.ла, отражая удары моря, каменно твердая земля.
И вот так они в противоборстве от сотворения, с тех пор, как день зачался днем, а ночь зачалась ночью, и впредь быть тому, все дни и все ночи, пока пребудут земля и вода в нескончаемом времени…Все дни и все ночи…
…Еще одна ночь протекала…
Шумел над морем ветер Орган, катились по морю волны акимылгуны, и сияла на краю светлеющего небосклона лучистая звезда Эмрайина.
…Еще один день наступал…
с. Байтик.
Декабрь 1976 – январь 1977
( Tiếp theo )
Organ bừng tỉnh trước tiên. Trong không gian trống rỗng trắng nhờ nhờ, không sinh khí, ông không thể hiểu rõ mình đang ở đâu và cái bất động ngầu đục, tối mò mò ở xung quanh là nghĩa làm sao. Đấy là sương mù.
Khi mắt đã hơi quen, ông già Organ nhìn thấy trong bóng tối hình dáng con thuyền và bóng dáng người. Emrayin và Mưngun nằm vật ở chỗ của họ, bên những mái chèo. Bị cơn bão biển ban đêm hành hạ một phen chí tử, kiệt lực, họ nằm trong tư thế kì dị, dường như họ bị giết chết tươi, chỉ có tiếng ngáy khò khè đứt quãng chứng tỏ họ còn sống. Kirixk nằm co quắp bên chân ông già Organ, đè lên cái thùng nhỏ. Trong giấc ngủ, nó run lên vì ẩm và lạnh. Organ thương nó, nhưng không có cách gì giúp nó được.
Dầu sao chăng nữa,
Organ có lý do để buồn phiền, mặc dù ông vui sướng, bởi lẽ như nhờ phép lạ, mọi
người đều còn sống. họ đã mất tất cả những gì họ có trong chuyến đi biển, cho
đến cả mấy khẩu súng đổi được của khách buôn vãng lai với giá hàng trăm bộ lông
chồn nâu, bây giờ họ ở trong thuyền với hai cặp bơi chèo và một thùng nhỏ nước
ngọt đã uống dở. Trước mắt cái gì đang chờ đợi họ?
Tất nhiên, khi những người chèo thuyền tỉnh lại, cả ba người sẽ cùng nhau cân nhắc xem nên như thế nào và cần làm gì. Nhưng ai sẽ bảo cho họ biết phải đi về hướng nào? Đó là điều phải xét trước hết. Hai nữa, nếu chờ đến đêm và trời không có mây thì có thể xem sao để tìm phương hướng. Nhưng họ sẽ phải cho thuyền đi trong bao lâu? Sẽ phải tốn bao nhiêu sức lực và thời gian? Họ có tới nơi được không, có chịu đựng nổi không?
Còn sương mù, thứ sương mù gì thế? Nó dày đặc và hoàn toàn bất động trên mặt biển. Dường như nó cứ thế này mãi mãi. Chẳng lẽ khắp mọi nơi đều thế, chẳng lẽ cả thế giới chìm trong thứ sương mù này sao?...
Ông muốn hút thuốc lá và uống nước. Về chuyện hút thuốc thì chẳng nên bận tâm làm gì, chỗ thuốc lá còn lại trên người ông đã ướt đẫm rồi. Cả chiếc ống điếu cũng đã văng đâu mất. Còn nước? Còn lương ăn? Organ sợ không dám nghĩ đến chuyện ấy. Tạm thời còn có thể chịu đựng được và có thể chưa nghĩ tới…
Trên biển chỉ có sóng chết (
Chú thích:Trạng thái xao động ở
biển sau cơn bão, không có sóng to, không có gió) , hoàn toàn yên tĩnh, gió
lặng. Thuyền chỉ hơi chòng chành tại chỗ. Nó không bị lôi cuốn đi đâu, bản thân
nó cũng không di chuyển đi đâu. Những chiếc bơi chèo bở lơi bập bềnh trên mặt
nước. Có thể thông cảm với Emrayin và Mưngun: họ đã mệt tới mức không thể ghếch
mái chèo lên thành thuyền, họ nằm vật xuống ngủ say như chết.
Vì hoàn toàn không có gió, tất cả đờ ra trong sương mù và trong trạng thái bất động. Biển đứng yên, sương mù đứng yên, thuyền đứng yên, chẳng vội đi đâu… chẳng có chỗ nào mà đi...
Ông già buồn rầu khép
mắt lại và ngủ thiếp đi lúc nào không biết và thức dậy khi Kirixk đánh thức
ông.
Suốt phần ngày còn lại, họ cho thuyền đi thong thả trong sương mù. Đi không có mục đích và chẳng biết về đâu.
Mọi người đã trấn tĩnh lại và hiểu rõ cảnh ngộ của mình, không thể ở nguyên một chỗ được.
Họ cho thuyền đi. Có lẽ họ tới gần đất liền, mà cũng có thể là đang ra xa đất liền.
Nhưng dù sao như vậy vẫn có được một ảo tưởng là mình đang chuyển động.
Chỉ còn hi vọng sương mù sẽ tan và khi ấy sẽ thấy rõ hơn sự thể ra sao. Điều cần thiết trước hết là phải bấu víu vào các ngôi sao.
Còn một hi vọng nữa là sẽ gặp được một hòn đảo nào đó. Khi ấy sẽ dễ định hướng hơn.
Vậy là lúc này họ vẫn cho thuyền đi vu vơ, luôn luôn trong sương mù.
Tuy thế, Organ ra lệnh thu xếp lại trật tự trong thuyền một chút. Họ tát cạn hết nước còn sót lại dưới đáy thuyền để khỏi bị dính nhớp dưới chân. Ông để Kirixk ngồi cạnh mình ở cuối thuyền, cốt để thằng bé được ấm bên sườn và chóng khô mình hơn. Ông chia nước cho mọi người, mỗi người đều được phần ngang nhau. Lần đầu tiên, mỗi người đều được ba phần tư bồ đài. Sau đêm bão tố, cần được uống đã khát ít ra là một lần. Nhưng Organ báo trước là từ này chỉ được uống khi nào ông thấy cần thiết, và ông rót cho bao nhiêu là chỉ ngần ấy thôi. Đồng thời, để cho sức thuyết phục hơn, ông lắc cái thùng: thùng đã vơi đến một nửa.
Cũng còn một niềm vui sướng bất ngờ nữa: khi bắt đầu phân phát nước, họ phát hiện ra ở đằng sau thùng một cái túi bằng da hải báo đựng cá khô. Chiếc túi lớn đựng cái ăn thì họ đã vứt đi cùng với các vật khác, còn chiếc túi nhỏ này, do vợ Mưngun sửa soạn cho chồng đem đi đường, ngẫu nhiên vẫn còn tại chỗ, vì nó nằm dưới ghế ngồi, sau chiếc thùng nhỏ mà Kirixk được giao nhiệm vụ dù thế nào cũng phải giữ bằng được. Thực ra cái túi ấy đã đầy nước biển, và cá thì không sao ăn nổi: nó thấm đẫm nước mặn, mặc dù vốn nó đã mặn sẵn. Tuy nhiên đấy vẫn là cái ăn. Nếu như có đủ nước uống thì món cá hồi đó rất có ích.
Nhưng lúc này chẳng ai ăn cá muối vì sợ khát…
Họ chỉ chờ mong một điều: sương mù sẽ tan đi...
Xung quanh im ắng như tờ và sương mù hoàn toàn bất động, chỉ có tiếng cọc chèo kẽo kẹt. Tiếng kẽo kẹt đó giữa cái im lặng vĩ đại này giống như tiếng cầu nguyện và rên rỉ mệt mỏi của một người bị lạc: tôi đang ở đâu, tôi đang ở đâu thế này? Tôi phải đi về hướng nào, tôi phải đi về hướng nào bây giờ?
Mọi người đều chờ mong một điều: sương mù sẽ tan đi…
Nhưng sương mù không tan và không có vẻ gì là sẽ tan. Sương mù không động đậy. Dường như có cái gì quái đản không thể tưởng được, một bản thể gì lạ lùng, siêu phàm thở ra hơi ấm lạnh thấu xương, nuốt chửng cả thế giới – cả đất, trời, biển…
Đêm lại đến trong lòng sương mù. Có thể đoán định như vậy vì bóng tối đen ngòm tràn lan xung quanh. Không một vì sao, chẳng thấy mảng trời nào trên đầu.
Cho thuyền đi bất cứ đâu chỉ cốt để có chuyển động, điều đó, bây giờ không còn ý nghĩa gì nữa.
Họ chờ đợi, mong mỏi, hi vọng sao sẽ ló ra trên trời. Họ chờ đợi hết giờ này sang giờ khác. Họ chờ đợi mong gió nổi lên xua tan cái sương mù đáng ghét, vô cùng đáng nguyền rủa này. Họ không ngủ. Họ cầu khẩn linh hồn thượng giới mở ra bầu trời sao, họ khẩn nài thần gió – con thú có bờm, lông xù ở bên kia – hãy tỉnh dậy.
Nhưng thảy đều uổng công. Chẳng ai nghe lời kêu cầu của họ, sương mù vẫn không tan.
Kirixk cũng mong chờ sao xuất hiện. Những ngôi sao ấy, quen thuộc như những món đồ chơi, lấp lánh trên bầu trời, bây giờ là thứ nó cần hơn hết. Tất cả những gì đã trải qua từ nhiều hôm trước khiến thằng bé bàng hoàng khiếp sợ. Có gì lạ đâu: tâm hồn trẻ thơ rất dễ bị tổn thương, dễ rơi vào tình cảnh thất vọng, đau buồn suốt đời. Nhưng có một điều hiển nhiên là ba người lớn cùng ở trên thuyền với nó, trong cơn nguy hiểm chết người, tưởng như đã đến lúc tận sốm vậy mà vẫn chống chọi được, đã thắng được sức mạnh cuồng nộ của thiên nhiên, điều đó khơi cho nó niềm hi vọng rằng lần này rồi cũng sẽ tìm ra con đường sống. Nó rất tin rằng chỉ cần sao hiện ra trên trời là những đau khổ của mọi người trên thuyền sẽ chấm dứt.
Miễn là chuyện đó mau mau đến với họ, mau mau trở về, về đất liền, về với núi Chó Khoang, mau mau, mau mau, mau mau lên, vì nó khát và đói lắm rồi, khát và đói không thể chịu nổi, mỗi lúc một đói và khát ghê gớm, nó thiết tha mong trở về nhà, về với mẹ, với họ hàng bà con, với những nhà ở, những làn khói bếp, với những con suối, với cỏ cây…
Suốt đêm, những người gặp nạn mòn mỏi chờ mong, nhưng không có gì thay đổi: sương mù không nhúc nhích, sao không mọc trên trời, biển vẫn chìm trong bóng tối.
Suốt đêm họ khát nước ghê gớm, không khí ẩm và lạnh, nhưng trước hết là khát nước ghê gớm. Kirixk có thể tưởng rằng chỉ một mình nó khát nước đến như thế, nhưng những người khác cũng khổ sở vì khát mà không được uống. Tuy nhiên thằng bé khát hơn ai hết. Nó khát hơn ai hết, điều đó hành hạ nó.
Khi Kirixk đành hỏi xin ít nước, cụ tộc trưởng Organ không cho.
- Không. – Cụ nói dứt khoát. – Bây giờ thì không được. Gắng mà chịu.
Giá ông già Organ biết ăn cá muối xong khát thế nào: ba người, - nó, bố nó và Mưngun, - đói quá không nhịn được, đến cuối ngày, đã ăn cá hồi. Tuy đã tẩm nước ngọt vào cá, nhưng chẳng ăn thua gì, lát sau càng khát nước hơn. Ông già Organ không đụng đến cá hồi, ông nhịn ăn, nhưng cũng không uống nước, ông tiết kiệm nước, không dám uống ngụm nào. Hôm ấy, họ uống nước hai lần – sáng và chiều, - trừ Organ. Buổi chiều chỉ được uống tí tẹo, sớt đáy bồ đài. Nước trong thùng đã vơi đi nhiều lắm.
Khi người ta khát nước, khát nước và khát nước, sự mong chờ đổi thay trở thành một cực hình càng ác nghiệt hơn gấp bội.
Cứ thế suốt đêm… Và suốt đêm, sương mù giá buốt bất di bất dịch. Biển cũng không động đậy…
Sáng hôm sau cũng chẳng có gì thay đổi. Trừ một điều là trong lòng khối sương mù nâu xám đã bắt đầu sáng hơn chút ít, thoáng rộng hơn chút ít. Bây giờ có thể nhận ra mặt và mắt người. Trong vòng mấy xa-gien xung quanh thuyền, sóng chết nặng nề và bất động như thủy ngân.
Kirixk chưa bao giờ thấy nước tù hãm đến như thế.
Nhưng buổi sáng hôm ấy thằng bé sửng sốt thấy khuôn mặt người lớn đổi khác quá nhiều. Mặt hốc hác hẳn đi, râm đâm ra tua tủa, mắt mờ tối, hõm sâu thành những hình tròn tối, như thể họ mắc một bệnh nguy kịch chết người. Ngay cả bố nó, mặc dù rất khỏe và tự tin, vậy mà cũng khác lạ hẳn đi. Cả con người chỉ còn bộ râu. Môi thâm sịt vì vết răng cắn. Ông nhìn Kirixk với vẻ thương xót, nhưng lặng thinh, không nói gì. Rộc đi nhiều nhất là ông già Organ. Lưng ông còng hẳn xuống, râu tóc càng bạc hơn, cái cổ lộ hầu của ông dài thêm ra, mắt càng nhoèn hơn trước. Chỉ có cái nhìn của ông vẫn là cái nhìn của Organ. Cái nhìn sáng suốt nghiêm nghị của vị tộc trưởng vẫn ẩn giấu một cái gì trọng đại, quen biết, chỉ ông mới có được.
Ngày mở đầu bằng một việc nặng nề nhất: chia nhau mấy ngụm nước. Organ tự tay rót nước. Kẹp cái thùng nước dưới nách, ông rót một dòng nước mảnh xuống đáy bồ đài, tay ông run bần bật. Ông đưa nước cho Kirixk trước tiên. Thằng bé đã nóng lòng sốt ruột chờ đợi cái lúc này. Răng đánh lập cập vào thành bồ đài, nó uống ừng ực, chỉ cảm thấy mát ruột trong khoảnh khắc, cái nóng hừng hực bên trong lui hẳn và vì xúc động, trong đầu nổi lên tiếng o o. Nhưng lúc nó đưa trả cái bồ đài, cái nóng hừng hực lại bốc lên như trước, thậm chí còn dữ hơn, tuồn như trong đó có con thú bị chọc ghẹo. Rồi đến lượt Mưngun uống. Rồi Emrayin. Nhìn họ uống mà phát sợ. Hai tay run run, họ vồ lấy cái bồ đài và đưa trả lại, không nhìn vào mặt Organ. Dường như lỗi tại ông già nên mới có ít nước uống như vậy. Còn bản thân Organ, khi đến lượt ông, ông không rót cho mình một giọt. Ông lẳng lặng đậy nắp thùng lại. Đối với Kirixk, chuyện đó thật không thể tưởng tượng nổi. Nếu thùng nước ở trong tay nó, nó sẵn sàng rót cho mình đầy một bồ đài, rồi lại uống nữa, uống nữa, uống cho đến bao giờ ngã gục xuống thì thôi. Rồi sau muốn ra sao thì ra. Miễn là được uống một lần cho đã đời. Vậy mà ông già Organ khước từ ngay cả phần của ông. Ông không dùng dù chỉ một sớt nước.
- Sao lại thế, atkưtskhơ. Già rót nước uống như tất cả mọi người đi chứ! Cuối cùng, không nén được, Emrayin nói bằng giọng khàn khàn, cố tự chủ. – Hôm qua ông cũng không uống, nếu có chết thì tất cả cùng chết!
- Ta không uống cũng chẳng sao. – Organ thản nhiên trả lời.
- Không, không đúng! – Emrayin cất cao giọng, và nói thêm một cách cáu kỉnh! – Nếu vậy thì từ nay con cũng không uống nữa.
- Chẳng có đau mà uống nhiều. Thôi khỏi nói lôi thôi! – Organ nhếch mép cười như muốn bảo rằng các anh chẳng biết điều gì cả, rồi ông khẽ lắc đầu, lại mở nút thùng, rót ra một sớt nước và nói: - Cho Kirixk uống thay ông.
Thằng bé bối rối, mọi người đều im lặng. Organ đưa cái bồ đài cho nó:
- Này, Kirixk, uống đi. Đừng băn khoăn gì cả. Kirixk im lặng.
- Uống đi, - Mưngun nói với nó.
- Uống đi, - Emrayin bảo nó.
- Uống đi, - Ông già Organ nói.
Kirixk ngần ngừ. Tuy khát chết đi được, nó muốn nốc ừng ực mấy ngụm hết cả chỗ nước, nhưng không dám.
- Không. – Nó nói, cố nén sự ham muốn thiêu đốt nó từ bên trong. – Không, atkưtskhơ ạ, ông uống đi. – Và nó cảm thấy choáng váng mặt mày.
Nghe nó nói thế, tay Organ giật nảy lên, ông thở dài nặng nề. Ánh mắt ông trở nên hiền từ, âu yếm nhìn thằng bé với vẻ biết ơn.
- Cháu ạ, trong đời ông, ông uống nhiều nước lắm rồi. Cháu thì còn phải sống lâu để mà… - ông không nói hết câu – Cháu hiểu ông chứ, Kirixk? Uống đi, cần phải như thế, cháu phải uống, đừng lo cho ông. Này, cầm lấy!
Và thằng bé lại uống ừng ực, chỉ cảm thấy mát ruột trong khoảnh khắc, cơn nóng hừng hực ở bên trong lụi hẳn đi, rồi tiếp sau cảm giác khoan khoái ấy, nó lại khát. Lần này nó cảm thấy trong miệng dư vị của nước mát lạnh. Nhưng cái đó chẳng nghĩa lý gì. Miễn là có nước, bất cứ nước gì, chỉ cần là nước uống được. Nhưng nước còn lại mỗi lúc một ít…
- Này, bây giờ ta làm thế nào đây, làm gì đây? – Ông già Organ nói với tất cả mọi người. – Ta sẽ cho thuyền đi chứ?
Một lúc im lặng lâu. Mọi người nhìn xung quanh. Nhưng ngoài sương mù dày đặc cách thuyền hai xa-gien thì trên thế gian không còn gì nữa.
- Đi đâu bây giờ? – Emrayin phá tan sự yên lặng, thở dài.
- Đi đâu là thế nào? – Không hiểu vì sao Mưngun nổi nóng. – Ta sẽ cho thuyền đi, đi còn hơn là ở nguyên một chỗ mà chết!
- Thế đi hay không đi thì có khác gì nhau? – Emrayin khuyên răn. – Sương mù thế này mà đi lung tung thì có hơn gì?
- Tôi cóc thèm đếm xỉa đến sương mù – Mưngun đáp lại, càng có vẻ khiêu khích hơn. – Tôi cóc thèm đếm xỉa đến cái sương mù của anh! Rõ chưa? Chúng ta sẽ cho thuyền đi, chứ nếu không thì tôi sẽ làm lật nhào chiếc kayăc đáng nguyền rủa này, và tất cả sẽ làm mồi cho cá! Anh hiểu tôi đấy, Emrayin râu xồm ạ, ta sẽ bơi đi! Anh hiểu chứ?...
Kirixk cảm thấy hơi bứt rứt. Nó xấu hổ cho aki- Mưngun. Chú ấy cư xử không phải, dù sao chú ấy cũng là bậc em đối với bố nó. Như vậy là ở chú ấy đã có cái gì chệch trẹo, đã có cái gì rối loạn, hay bản thân họ - cả bốn người Nivkhơ – đã không còn như trước. Mọi người đều im lặng, chán nản và đau xót. Cả Mưngun cũng im tiếng, thở phì phò. Emrayin rũ đầu xuống. Còn ông già Organ nhìn đi một nơi nào khác, mặt ông không biểu lộ ý tứ gì, như tấm màn sương mù dày đặc bao quanh họ tứ bề.
- Hãy bình tâm, Mưngun, - Cuối cùng Emrayin thốt lên. – Đấy là tôi thuận miệng nói thế thôi, tất nhiên đi thì tốt hơn là đứng một chỗ. Chú nói đúng. Ta chèo đi.
Thế là họ lại đi. Cọc chèo lại cót két, mái chèo lại đưa lên hạ xuống vỗ nước đều đều, nước bằng lặng rẽ ra không hề có tiếng động, rồi lại khép kín lại ở phía sau thuyền, không lưu lại vết tích gì. Nhưng họ có cảm tưởng như không phải họ đi, mà vẫn đứng nguyên một chỗ. Dù họ đi lâu đến thế nào đi nữa, xung quanh vẫn là sương mù, cứ như trong cái vòng tròn bị phù chú. Chắc hẳn điều đó đã làm Mưngun mất bình tĩnh.
- Tôi cóc thèm đếm xỉa đến cái sương mù của anh, nghe chưa, Emrayin râu xồm! – Anh ta lên tiếng, vẻ cáu kỉnh. – Và tôi muốn chúng ta cho thuyền đi thật nhanh! Cử động đi một chút, Râu xồm, chèo đi, đừng ngủ, nghe thấy chứ! Tôi cóc thèm đếm xỉa đến cái sương mù của anh!
Nói đoạn, Mưngun đột nhiên ra sức chèo.
- Nào, chèo đi, chèo dấn lên! – anh ta đòi hỏi.
Emrayin tránh không làm cho Mưngun nổi khùng, và bị khích động, ông cũng dấn mình vào cái trò chơi điên rồ ấy.
Thuyền lao đi mỗi lúc một nhanh. Nó vút lên từng đợt, xuyên thục mạng qua sương mù, không biết đi đâu và đi để làm gì. Còn Mưngun và Emrayin, không ai chịu thua kém ai, vẫn tiếp tục chèo một cách hung hăng, trong cơn khích nộ man rợ, dữ tợn, cuồng dại, như thể họ có thể đuổi vượt sương mù, thoát ra khỏi cái giới hạn vô cùng tận của nó.
Những bản chèo thấp thoáng, làm vọt lên những làn nước chênh chếch, nước ồn ào bên mạn thuyền, khuôn mặt hai người chèo thuyền đẫm mồ hôi, răng nhe ra, lúc cúi xuống, lúc ngẩng lên, bản thân họ lúc thì cúi rạp mình xuống, hai tay cầm chèo đưa về phía trước, lúc thì duỗi thẳng lưng gạt mạnh bơi chèo dưới nước…
Lúc thì hít vào, lúc thì
thở ra, lúc thì hít vào, sương mù xung quanh.
Thoạt đầu Kirixk hào hứng, bị lừa dối bởi cái ảo tưởng của sự vận động, nhưng rồi nó hiểu cái đó vô bổ và khủng khiếp như thế nào. Thằng bé sợ hãi nhìn cụ tộc trưởng Organ, chờ đợi cụ ngăn chặn cái trò đua thuyền vô nghĩa này. Nhưng ông già dường như không có mặt tại đây: cái nhìn trầm ngâm của cụ phiêu lãng nơi nào, một vẻ hững hờ ngưng đọng trên gương mặt ông già. Không rõ là ông già khóc hay mắt ông ứa nước theo thói quen, nhưng mặt ông ướt đẫm. Ông ngồi không nhúc nhích ở cuối thuyền, dường như không biết chuyện gì đang xảy ra.
Thuyền vẫn đi, bị thúc ép lao thục mạng qua sương mù, chẳng biết đi đâu và đi để làm gì…
- Kha-na, kha-na! – Tiếng hò vang lên tuyệt vọng trong sương mù. – Kha-na, kha-na!
Cứ như thế khá lâu. Nhưng dần dần những người chèo thuyền đuối sức, thuyền đi chậm dần, chẳng bao lâu hai người bỏ mái chèo, thở phì phò, hổn hển vì ngộp thở. Mưngun không ngẩng đầu lên.
Sự tỉnh ngộ cay đắng đã bắt đầu như vậy. Họ đã không vượt được sương mù, không vọt được ra khỏi giới hạn của nó, tất cả vẫn như trước: sống chết, tình trạng hoàn toàn bất trắc, sương mù dày đặc, bao kín như bưng. Chỉ có thuyền vẫn tiếp tục lướt đi một lúc nữa và thuận đà lượn tròn…
Như thế để làm gì nhỉ? Có ích lợi gì? Đậu lì một chỗ thì họ được lợi gì? Cũng chẳng lợi gì.
Có lẽ mỗi người đều nghĩ đến chuyện đó. Thế là Organ bèn nói:
- Bây giờ hãy nghe lão. – Ông nói thong thả từng tiếng, có thế là để giữ sức, vì hôm nay là ngày thứ hai ông cũng không ăn uống gì. – Chưa biết chừng sương mù sẽ cứ thế này nhiều ngày nữa, - Ông suy luận. – Có những năm như thế. Có những lần như thế. Các anh biết đấy. Sương mù bao phủ mặt biển bẩy, tám ngày, có khi mười ngày, như một bệnh dịch trong một vùng, như một cơn bệnh chưa qua, chừng nào chưa hết kì hạn của nó. Còn kì hạn của nó là bao lâu thì không ai biết. Nếu cái sương mù này thuộc loại đó thì thật là khốn nạn thân đời cho chúng ta. Cá hồi còn rất ít, vả lại không có nước uống thì cá cũng chẳng có ích gì. Còn nước uống của chúng ta thì đây! – Ông lắc cái thùng. Nước lóc bóc một cách thoải mái trong thùng, xem chừng chỉ còn được khoảng một gang hay gang rưỡi chi đó.
Mọi người im lặng. Ông già cũng im lặng. Ai nấy đều hiểu rõ ông già muốn nói gì: chỉ được uống nước mỗi ngày một lần, mỗi lần một sớt dính đáy bồ đài để cầm cự được lâu hơn, nếu còn có cơ may thì gắng chịu đựng chờ đến lúc sương mù tan đi. Rồi biển sẽ quang đãng, sao hay mặt trời sẽ xuất hiện, khi ấy sẽ rõ, mà chưa biết chừng lại may mắn gặp đất liền cũng nên.
Đúng, sự tình là như thế. Không thể có lối thoát nào khác! Nhưng nói là gắng chịu đựng thì dễ, tuy nhiên cái mà trí khôn con người chấp nhận thì không phải bao giờ thể xác cũng nghe theo, tuyệt nhiên không phải thế. Họ khát, bây giờ họ muốn uống nước uống, ngay tức khắc và không phải là một tí dính đáy cốc, mà uống nhiều, thật nhiều kia.
Organ hiểu rõ là tình thế tuyệt vọng, và ông khổ tâm hơn ai hết. Ông già héo hắt trong thấy. Khuôn mặt nâu sạm chi chít những nếp gấp và nếp nhăn của ông mỗi giờ một đen hơn và đanh lại hơn vì nỗi đau đớn trong lòng. Cặp mắt ứa lệ của ông tóe lên một vẻ căng thẳng như trong cơn sốt nóng: không phải dễ dàng gì mà ông dằn lòng chịu đựng những đau khổ như thế. Nhưng lúc này, chưa đến nỗi mất tinh thần, ông vẫn trụ vững như cái cây đang chết dần còn đứng trên gốc của nó. Nhưng không thể cứ thế lâu được. Cần phải nói ra tất cả những gì có thể có ý nghĩa dù là nhỏ nhất đối với sự sống còn của họ:
- Lão nghĩ rằng, - ông nói tiếp, - cần luôn luôn chú ý nhìn và nghe ngóng trên không, xem có cú aguluc
(Chú thích: Loại chim cú vùng địa cực) bay
qua hay không, biết đâu đấy. Aguluc là loại chim duy nhất bay qua biển lúc thời
tiết như thế này. Nếu chúng ta đang ở giữa một hòn đảo nào đó và đất thì đường
bay của aguluc sẽ chỉ đường cho chúng ta. Ở biển khơi, bất cứ con chim nào cũng
chỉ bay theo đường thẳng. Không quặt về bất cứ phía nào, chỉ bay thẳng. Aguluc
cũng thế.
- Nếu như không phải chúng ta đang ở giữa đảo và đất liền thì sao? – Mưngun hỏi, giọng ảo não, vẫn không ngẩng đầu lên.
- Thế thì chúng ta sẽ không gặp nó. – Organ đáp, vẫn bình tĩnh như thường.
Kirixk muốn hỏi cho rõ tại sao aguluc lại bay trên biển, có việc gì cần mà nó bay như thế, nhưng Mưngun đã lên tiếng trước:
- Nhưng nếu aguluc quên không bay trên đầu chúng ta thì sao, hả atkưtskhơ, - Mưngun nhếch mép cười rầu rĩ. – nếu nó lại nẩy ra ý định bay chệch về phía đằng kia thì sao?
- Thì chúng ta không nhìn thấy nó, - Organ trả lời, vẫn điềm tĩnh như trước.
- Vậy là không thể nhìn thấy chứ gì? – Mưngun ngạc nhiên, tức giận. – Có nghĩa là dù thế nào ta cũng không thấy được aguluc chứ gì? Vậy thì xin hỏi, chúng ta dừng ở đây để làm gì? – Mưngun càng cáu hơn, anh lầu bầu, rồi phá lên cười ha hả, rồi im bặt. Mọi người đều bứt rứt trong lòng. Tất cả đều lặng thinh, không biết xử trí ra sao.
Trong lúc đó, Mưngun đã nảy ra ý định gì không rõ. Anh xòe bàn tay đánh mạnh vào mái chèo từ phía bên dưới, làm nó bật ra khỏi cọc chèo, rồi trèo lên mũi thuyền, đứng thẳng người, vươn hết tầm cao, dùng chiếc bơi chèo giữ thăng bằng. Chẳng ai nói gì với anh. Anh cũng chẳng để ý gì đến ai.
- Ê-ây, này con chó cái kia! – Anh thét lên, bừng bừng nộ khí. – Ê-ây, hỡi Saman của các ngọn gió! – Anh vung mái chèo hăm dọa, hướng vào bóng tối đầy sương mù, gào tướng lên. – Nếu mi là thần gió chứ không phải là đồ chó chết thì gió của mi đâu? Hay mi đã chết rấp trong hang của mi, con chó cái kia, hay những con chó cái khắp thế gian đã xúm xít quanh mi và mi không biết lẹo với con nào hay mi lần lượt dính với từng con một, con chó cái kia, vì thế mi không có thời giờ nổi gió lên, hay mi quên rằng chúng ta đang ở đây, trong sương mù độc hại, như ngồi trong cái hố. Hay mi không biết rằng cùng ở đây với chúng ta có một thằng bé, sao lại như thế được, hả?! Nó khát nước, nó muốn uống nước! Nước, mi hiểu chưa? Ta nói với mi đó, cùng đi với chúng ta có một thằng bé, lần đầu tiên nó ra biển! Vậy mà mi đối xử với chúng tao như thế ư?! Tử tế thế ư? Trả lời đi, nếu mi là thần gió chứ không phải là bãi phân hải cẩu thối hoắc! Tung gió của mi đến đây! Nghe thấy không? Thu sương mù vào dưới đuôi của mi! Mi nghe thấy ta nói gì chứ? Gửi bão đến đây, con chó kia, một trận bão khủng khiếp nhất, điều gió Tlanghila đến đây, con chó cái kia, hất chúng tao xuống biển đi, nổi sóng lên chôn vùi chúng tao đi, con chó cái ghẻ lở kia! Mi nghe thấy chứ? Mi nghe thấy tao nói gì chứ? Tao nhổ bọt vào mi, tao nhổ bọt và đái vào cái mõm xù lông của mi! Nếu mi là thần gió thì hãy đổ bão của mi đến đây cho chúng ta, hãy dìm chúng tao xuống biển đi, nếu không thì mi là con chó cái hạng bét, còn tao là con chó đực, thêm một con chó đực nữa, có điều tao không thèm "ấy" mi đâu, nhìn đây này, cho mi xem đây này, này, này, này, cắn đi, cắn đi!
Cứ thế, bằng những lời lẽ thậm tệ, Mưngun chửi thần gió chẳng biết hiện đang ở đâu và giấu giếm những ngọn gió dưới quyền mình ở chỗ nào không ai biết. Mưngun còn gào thét một lúc lâu nữa, gào đến khản tiếng, kiệt lực, nổi khủng, chế giễu, lăng nhục, đồng thời van vỉ thần gió hãy nổi gió lên.
Rồi anh lấy hết sức quẳng chiếc hơi chèo xuống biển, xong anh trở về ngồi vào chỗ chèo thuyền của mình và úp mặt vào hai bàn tay, đột nhiên òa lên khóc nức nở, nghe thật đáng sợ. Mọi người im lặng, không biết làm thế nào, còn Mưngun vừa nức nở vừa nghẹn ngào lớn tiếng gọi tên các con nhỏ của mình. Kirixk chưa bao giờ thấy đàn ông khóc, nó sợ run lên và nước mắt trào ra, gọi ông Organ:
- Atkưtskhơ! Atkưtskhơ! Tại sao chú ấy khóc như thế, tại sao chú ấy khóc?
- Đừng sợ, - Ông già dỗ dành thằng bé, nắm chặt bàn tay nó. – Rồi sẽ qua thôi! Chú ấy sẽ thôi khóc ngay đấy mà! Cháu đừng nghĩ đến chuyện ấy. Không liên can gì đến cháu. Rồi sẽ qua thôi mà…
Quả đúng như lời, Mưngun đã nguôi đi chút ít, nhưng vẫn úp mặt vào hai bàn tay, vẫn nức nở, hai vai run lên bần bật. Emrayin cho thuyền tiến một cách chậm chạp đến gần chiếc bơi chèo lại gần thuyền, nhặt lên và đặt nó về chỗ cũ, buộc vào cọc chèo.
- Bình tĩnh lại, Mưngun. – Emrayin nó với Mưngun, giọng ái ngại.
– Chú nói đúng, thà gặp lão còn hơn là bị đày đọa trong sương mù. Thôi thì ta hãy cố chờ thêm nữa, biết đâu biển lại chẳng quang quẻ hơn. Biết làm thế nào…
Mưngun không đáp lại gì hết. Anh cúi đầu mỗi lúc một thấp và ngồi gập mình xuống như một kẻ mất trí, không dám nhìn về phía trước.
Sương mù vẫn lơ lửng trên đại dương, lạnh nhạt và không sinh khí, làm cho cả thế giới chìm trong bóng tối sững sờ. Và không một phảy gió, không một chút thay đổi. Mặc dù cho Mưngun ra sức tố cáo, chửi rủa, lăng mạ, Saman gió vẫn làm đui làm điếc, dửng dưng như không. Thậm chí thần không thèm nổi giận, không động đậy, không đổ bão táp xuống đầu họ…
Emrayin khuấy cặp bơi chèo của mình một cách nhẹ nhàng để khỏi đứng nguyên một chỗ, thuyền lướt nhẹ trên mặt nước hầu như khó nhận thấy. Organ chẳng nói chẳng rằng, mải mê với những ý nghĩ riêng tư, có lẽ lại nghĩ đến người Đàn bà Cá, lần cuối cùng trong đời ông nghĩ đến nàng.
Kirixk kéo ông ta khỏi những ý nghĩ không vui của người già.
- Atkưtskhơ, atkưtskhơ, thế aguluc bay về các hòn đảo để làm gì ạ? – Nó khẽ hỏi.
- À, ông quên không nói cho cháu biết. Trong sương mù dày đặc như thế này, chỉ có aguluc bay được trên biển. Aguluc bay đến các hòn đảo để săn mồi, đôi khi nó bắt những con hải báo nhỏ. Mắt aguluc tinh lắm, trong sương mù và đêm tối nó vẫn nhìn rõ như ban ngày. Có thế mới là cú chứ. Nó vẫn là loại cú to nhất và khỏe nhất.
- Ước gì cháu có cặp mắt như thế. – Kirixk thì thầm bằng cặp môi khô. – Nếu vậy thì ngay bây giờ cháu sẽ thấy rõ chúng ta cần cho thuyền đi về hướng nào, và chúng ta sẽ đi nhanh về đất liền, ta sẽ được uống nước, uống nhiều và thật lâu… Ước gì cháu có cặp mắt như thế…
- Ôi chao, - Organ thở dài. – Mỗi người có đôi mắt riêng của mình, trời cho thế nào được thế.
Hai ông cháu đều im lặng. Một lúc lâu sau, dường như trở lại câu chuyện ban nãy. Organ nói, nhìn vào mặt thằng bé:
- Cháu khổ sở lắm phải không? Hãy kiên nhẫn một chút. Nếu cháu chịu đựng được thì cháu sẽ thành người đi săn vĩ đại. Hãy kiên nhẫn, cháu yêu quí, đừng nghĩ đến nước uống, hãy nghĩ đến chuyện gì khác. Đừng nghĩ đến nước uống.
Kirixk nghe lời, cố không nghĩ đến nước uống. Nhưng chẳng ăn thua gì. Nó công cố không nghĩ tới thì lại càng khát tợn. Nó cũng đói nữa, đói quá thể, thậm chí váng vất trong người. Đói khát khổ sở khiến nó muốn gào vang khắp thế giới như Mưngun ban nãy.
Ngày hôm ấy trôi qua như vậy. Họ luôn luôn chờ đợi, luôn luôn hi vọng rằng đột nhiên sẽ nghe thấy tiếng sóng ầm ầm từ xa, gió mới sẽ nổi lên ào ào và sẽ dồn sương mù về đầu kia thế giới, sẽ mở cho họ con đường sống. Nhưng trên biển vẫn yên tĩnh, cái yên tĩnh bất động, vô vọng đến nỗi trong đầu và trong tai nhức nhối. Và lúc nào cũng khát, khát liên tục bất tận. Thật là kì quái: họ ở giữa đại dương mênh mông mà đành chịu chết khát.
Đến chiều, Mưngun phát ốm. Anh chẳng chuyện trò gì, mắt anh đờ đẫn. Phải rót cho anh ít nước để nhấp cho đỡ khô họng. Nhưng thấy Kirixk không thể rời mắt khỏi cái bồ đài, Organ không cầm lòng được, ông rót cho thằng bé một tí nước, rồi cho cả Emrayin nữa. Nhưng bản thân ông không nhấp lấy một giọt. Lần này, sau khi đặt chiếc thùng với chỗ nước còn lại xuống dưới ghế, ông ngồi không nhúc nhích hồi lâu, nom đặc biệt đăm chiêu và thanh khiết, mải mê với những ý nghĩ cao cả nào không rõ, như thể ông không cảm thấy khát chút nào và không hề biết đến bất cứ sự dày vò nào của thân xác. Ông ngồi ở đuôi thuyền, trầm lặng, điềm nhiên như con chim ưng đậu trên mỏm đá. Ông biết sắp tới cái gì sẽ đến với ông, vì vậy ông thu hết tâm trí, giữ gìn chút sức lực còn lại trước khi làm một việc cuối cùng trong đời ông. Giờ phút này, không có chiếc ống điếu, ông cảm thấy thiếu thốn nhiều lắm. Ông già muốn châm thuốc hút, nhả khói lần cuối cùng, đồng thời ngẫm nghĩ về người Đàn bà Cá của mình…
Nàng đang bơi ở đâu, người Đàn bà Cá vĩ đại?
Ông tự biết mình, ông biết trên ngưỡng cửa của Giới hạn, ông còn được bao nhiêu sức lực và phẩm cách. Điều duy nhất chưa cho ông thực hiện ý định của ông chính là Kirixk: trong mấy ngày nay, thằng bé rất quyến luyến ông và luôn luôn nép bên ông tìm sự che chở và hơi ấm. Ông thương thằng bé. Nhưng vì nó, cần thực hiện cái bước ấy…
Ngày cuối cùng dài đằng đẵng, buồn thảm của cụ tộc trưởng Organ đã kết thúc như vậy.
Ngày đã tàn. Lại bắt đầu một đêm nữa.
Nhưng cả đêm hôm ấy, thời tiết vẫn không có gì thay đổi. Trên biển, sương mù vẫn ngưng đọng trầm trệ. Và bóng tối buổi chiều lại kéo tới, âm u mịt mù, tiếp đó là một đêm dài vô tận, khủng khiếp, không sao chịu đựng nổi. Ước gì nửa đêm gió chợt nổi lên đùng đùng, dù là cuồng phong, dù là bất cứ cái gì, miễn là bầu trời quang đãng và nhìn thấy sao. Nhưng đêm không báo trước điều gì, không hề thấy sóng trên mặt nước, không một hơi gió trong không khí, tất cả đều chết lặng trong cái yên tĩnh bất tận và trong bóng tối bất tận. Chiếc thuyền đơn độc lạc lõng trong bóng tối, với những con người kiệt lực sắp chết đói chết khát, lượn vòng quanh một cách chậm chạp trong sương mù, hoàn toàn mất phương hướng và không tránh khỏi diệt vong…
Kirixk không nhớ nó đã ngủ thiếp đi lúc nào. Nhưng mệt lử vì khát không thể chịu nổi, nó ngủ thiếp đi một lúc lâu. Tưởng chừng như những nỗi dày vò đang ăn tươi nuốt sống nó sẽ kéo dài mãi mãi, không bao giờ hết. Chỉ cần nước uống! Chỉ cần nước uống, không cần gì khác nữa! Cảm giác đói dần dần giảm đi, như cơn đau âm ỉ rút vào bên trong, còn cái khát mỗi lúc một ghê gớm hơn, dữ dội hơn. Không có cách gì từ bỏ nó.
Kirixk nhớ lại, thuở bé có lần nó ốm nặng, nằm bẹp trên giường, mồ hôi nóng ướt đầm, nó mệt quá và khát ghê gớm. Mẹ không rời đầu giường nó lấy một bước, luôn luôn đắp chiếc khăn ẩm vào vầng tráng nóng hầm hập của nó, khóc ngấm ngầm và thì thào cái gì không rõ. Trong cảnh tranh tối tranh sáng, dưới ánh đèn dầu, trong một màn sương lung linh mờ ảo, khuôn mặt lo âu của mẹ cúi xuống gần nó, bố không có nhà, bố đi biển, còn Kirixk muốn được uống nước và muốn bố mau trở về. Nhưng cả hai điều mong muốn đều không toại nguyện. Bố ở xa, còn nước thì mẹ không cho uống. Mẹ bảo rằng nó dứt khoát không được uống nước. Mẹ lấy mảnh giẻ thấm ướt cặp môi khô héo của nó, nhưng chỉ làm cho nó bớt khổ sở trong giây lát. Rồi nó lại khát không sao chịu nổi.
Mẹ dỗ dành nó, năn nỉ nó đừng đòi uống nước, bảo rằng phải gắng nhịn thì bệnh sẽ khỏi.
- Gắng chịu đựng, con yêu quí! – Bà nói. – Đến sáng con sẽ đỡ. Con hãy lẩm nhẩm một mình: “Chuột xanh ơi, cho ta nước uống”. Thế rồi con sẽ dễ chịu hơn cho mà xem. Cầu xin đi, con yêu quí, cầu xin con chuột xanh chạy tới và mang nước đến cho con… Nhưng phải cầu xin khẩn khoản kia…
Đêm hôm ấy, để chống lại cơn khát, nó lẩm nhẩm đọc câu chú, hi vọng rằng con chuột xanh sẽ chạy tới, mang nước đến cho nó. Nó luôn miệng nhắc lại và van vỉ con chuột xanh: “Chuột xanh ơi, cho ta nước! Chuột xanh ơi, cho ta nước!”. Rồi nó mê sảng, vật vã trong cơn sốt nóng và luôn miệng cầu xin! “Chuột xanh ơi, cho ta nước!” Nhưng con chuột mãi vẫn không xuất hiện, còn nó vẫn lẩm nhẩm gọi con chuột, khóc và cầu xin: “Chuột xanh ơi, cho ta nước!”. Cuối cùng con chuột đã chạy tới. Con chuột xanh mát lạnh, khó tóm bắt như hơi gió thoảng trên con suối trong rừng. Nhận ra nó cũng khó, toàn thân nó tuyền một màu xanh lơ, nhẹ bỗng như không khí và bay lượn như con bướm. Con chuột bay lượn, chạm lớp lông mịn mượt vào mặt, vào cổ, vào thân thằng bé, làm cho nó cảm thấy nhẹ nhõm. Dường như con chuột cho thằng bé uống nước, thằng bé uống một lúc lâu, mãi không chán, nhưng nước vẫn dâng lên, sủi réo xung quanh, tràn ngập đầu nó…
Buổi sáng thức dậy, nó cảm thấy tươi vui, nhẹ nhõm, nó đã bình phục, tuy còn rất yếu. Sau đó rất lâu, thằng bé nhớ mãi con chuột xanh tải nước đã chạy đến với nó đêm hôm ấy, khi nó ốm nặng, để cho nó uống nước và chữa cho nó khỏi bệnh…
Bây giờ, khát nước đến héo hắt, suy kiệt đi trong thuyền, nó nhớ tới chuyện ấy. Ước gì con chuột xanh lại xuất hiện thì hay biết mấy! Giờ phút này, buồn nhớ da diết và đau xót xé lòng xé ruột, thằng bé nghĩ tới người mẹ đã gieo vào tâm hồn nó niềm hi vọng về con chuột xanh cho nó uống nước. Lòng nó tràn ngập tình thương khi nhớ tới người mẹ cúi xuống gần nó lúc nó thở hết sức nặng nhọc và khát nước kinh khủng. Khuôn mặt mẹ buồn rầu biết bao và tận tụy biết bao, nom cảm động đến muốn trào nước mắt, bà lo lắng quá chừng, sẵn sàng làm tất cả những gì có thể làm được vì nó, bà nhìn nó bằng cặp mắt vừa cầu khẩn vừa chất chứa một nỗi lo sợ ngấm ngầm. Bây giờ mẹ ra sao, lúc này mẹ đang làm gì? Mẹ buồn khổ, khóc lóc, chờ đợi hết hơi bên bờ biển… Nhưng biển không thể cho biết điều gì. Chẳng ai có thể giúp bà trong cái tai họa như thế. Chỉ có đàn bà và trẻ em hẳn vẫn còn đốt những đống lửa trên các sườn dốc Chó Khoang, nuôi hi vọng cho bà: biết đâu hạnh phúc lại đến bất ngờ, những người đã mất tích ngoài biển đột nhiên xuất hiện ở gần bờ.
Trong lúc đó, mấy người trên thuyền vẫn lượn vòng quanh trong khoảng không đen kịt, để mất dần mất mòn trong bóng tối của sương mù ban đêm những hi vọng cuối cùng mong được thoát nạn. Không, lực lượng quá chênh lệch: bóng tối của vĩnh cửu vốn có từ khi mặt trời chưa xuất hiện trong vũ trụ và bốn con người bị đầy đọa trên con thuyền ọp ẹp… Không có nước uống, không có lương ăn, không có sao chỉ đường ở giữa đại dương…
Chưa bao giờ Kirixk thấy cảnh tượng tối đen ngòm ngòm như thế ở trên đời, và trong những năm ngắn ngủi sống trên đời, chưa bao giờ nó tưởng tượng được cơn khát mà không có nước uống lại có thể làm khổ người ta ghê gớm đến thế. Để cố tự chủ, Kirixk bắt đầu nghĩ tới con chuột xanh giải khát đã có lần cứu nó, cho nó uống nước và chữa nó khỏi ốm…
“Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!”. Nó bắt đầu nhẩm đọc không biết mệt câu thần chú kì diệu mà mẹ đã dạy nó: “Chuột xanh ơi, cho ta nước uống! Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!”. Tuy phép lạ không xảy ra, nó vẫn tiếp tục nhiệt thành cầu khẩn và gọi con chuột xanh. Bây giờ con chuột xanh trở thành hi vọng và phép thuật của nó để chống lại cái khát:
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Tự huyễn hoặc mình, cố dùng cách đó để tạo nên sự khuây lãng, thằng bé lúc thì thiêm thiếp ngủ, lúc thì thức giấc. Giữa hai giấc ngủ, vô tình nó lắng nghe từng mẩu rời rạc cuộc nói chuyện giữa ông Organ và Emrayin. Hai người chuyện trò cái gì không rõ, nói khe khẽ và rất lâu. Đấy là cuộc chuyện trò kì lạ, khó hiểu, ngắt quãng bời những lúc im lặng rất lâu, có những câu nói dở chừng và nghe không rõ. Lời của ông Organ thì Kirixk nghe rõ hơn, vì nó áp sát vào bên sườn ông, - ông già nói một cách khó nhọc, thở hổn hển, nhưng kiên gan khắc phục tiếng khò khè và lọc ọc trong họng, còn bố nói thì nó nghe kém hơn, vì bố ở xa hơn, chỗ mái chèo của ông.
- Con đâu có quyền khuyên bảo ông, nhưng xin ông nghĩ cho kĩ atkưtskhơ ạ. – Emrayin thì thầm bằng giọng nồng nhiệt, dường như có người nào có thể nghe được câu chuyện giữa hai người. – Ông là người trí lực kia mà.
- Ta nghĩ rồi, nghĩ kĩ lắm rồi, như vậy là hơn. – Organ đáp, rõ ràng vẫn giữ ý kiến của mình.
Họ im lặng một lúc, rồi Emrayin nói:
- Tất cả chúng ta cùng trong một con thuyền, chúng ta phải cùng chung số phận.
- Số phận, số phận, - Ông già lầm bầm một cách chua xót. – Số kiếp thì không sao tránh được, ai chẳng biết như vậy, - ông nói, giọng khàn khàn xen lẫn tiếng ho khè, - gọi nó là số phận có nghĩa là ta muốn ưng chịu hay không thì tùy ý. Nếu như chúng ta phải chết thì một người nào có thể tự ý giục giã số phận để những người khác trì hoãn nó lại một thời gian. Anh thử nghĩ xem, ngộ nhỡ sẽ tìm được đường, anh dốc hết sức lực tìm cách trở về, đã nhìn thấy đất, vậy mà lại thiếu mấy ngụm nước để cầm hơi, như thế có phải lẽ không, có đáng bực không?!
Emrayin trả lời lí nhí cái gì không rõ, và hai người đều im lặng.
Kirixk cố tìm cách ngủ đi một lát và vẫn luôn luôn gọi con chuột xanh. Nó cho rằng con chuột sẽ hiện ra khi nó ngủ… Nhưng giấc ngủ không tới.
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
- Này, Mưngun ra sao? – Organ hỏi.
- Vẫn nằm mê mệt, - Emrayin trả lời.
- Vẫn nằm ngủ, anh bảo thế, hả? – Lát sau, ông già lên tiếng, nhắc nhở: - Khi nào cậu ấy tỉnh dậy, anh nói lại với cậu ấy nhé.
- Vâng, thưa atkưtskhơ. – Tiếng Emrayin khi ấy rung lên, ông gắng dặng hắng để dọn giọng. – Con sẽ nói lại không sót lời nào.
- Bảo với nó rằng ta quí trọng nó. Nó là một người đi săn tài ba. Và là con người không đến nỗi tồi. Ta bao giờ cũng quí trọng nó.
Hai người lại im lặng.
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Sau đó, Emrayin nói cái gì Kirixk nghe không rõ lắm, và Organ trả lời:
- Không, ta không thể chờ được. Anh không nhìn thấy sao? Ta không còn hơi sức nữa. Con chó khôn tìm chỗ khuất mà chết. Ta cũng vậy. Trước đây ta là con người vĩ đại. Ta biết điều đó. Ta luôn mơ thấy người Đàn bà Cá. Anh không hiểu được điều đó… Ta muốn đến đây…
Hai người còn nói chuyện gì không rõ. Kirixk thiu thiu ngủ và vẫn luôn luôn kêu cầu con chuột có tài làm hết khát:
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Cuối cùng nó nghe thấy bố nhích lại gần ông Organ và nói:
- Atkưtskhơ, ông nhớ chứ, có lần những thương gia đi xe tuần lộc tới, họ đổi rìu và các thứ khác. Cái người to lớn tóc hung nọ đã nói rằng ở một nước kia có một con người vĩ đại đã đi bộ trên mặt biển. Có những người như thế đấy…
- Vậy thì đó là một người vĩ đại, người vĩ đại nhất trong tất cả những người vĩ đại. – Organ đáp. – Nhưng người vĩ đại nhất của chúng ta là Người đàn bà Cá.
Kirixk đã ngủ, nhưng ý thức nó vẫn còn mang máng thâu nhận được mấy câu:
- Xin ông hãy khoan đã. Ông nghĩ thêm đi một chút…
- Đã đến lúc ta ra đi. Ta sống đủ rồi… Đừng ngăn giữ. Ta không còn sức lực đâu nữa, ta không thể chịu đựng nổi…
- Tối tăm thế này…
- Sá gì…
- Con vẫn chưa nói hết những điều cần nói với ông…
- Lời nói thì không bao giờ hết. Ngay cả sau khi chúng ta quan đời, lời nói cũng không hết.
- Tối tăm thế này.
- Đừng cầm giữ. Ta không chịu nổi đâu, sức lực kiệt rồi. Ta muốn tự mình…
- Tối tăm thế này…
- Các anh còn cầm cự được, ở đây còn ít nước…
Bàn tay ai to rộng, thô cứng sờ soạng chạm vào thằng bé, thận trọng đặt lên đầu nó. Trong giấc ngủ chập chờn, nó hiểu đấy là bàn tay ông Organ. Bàn tay ấm và nặng nằm yên trên đầu nó một lúc, như muốn che chở và ghi nhớ lấy cái đầu nó…
Kirixk nằm mơ thấy nó đi bộ trên biển. Nó đi về phía ắt phải có đất liền, để uống nước cho thỏa cơn khát. Nó bước đi không bị thụt, không chìm. Xung quanh là một cảnh tượng tuyệt diệu, lạ lùng. Biển trong veo, ngời sáng, trải rộng bốn bề suốt trong tầm mắt. Ngoài biển, ngoài nước biển, trên đời không còn gì nữa. Chỉ có biển và chỉ có nước. Nó đi trên mặt nước như đi trên đất rắn chắc. Sóng nhịp nhàng xô tới dưới ánh mặt trời, từ khắp nơi, từ khắp các phía lướt tới. Không tài nào đoán ra được chúng xuất hiện từ đâu và chạy đi đâu.
Nó bước đi trên mặt biển, đơn độc một thân một mình. Thoạt tiên, nó tưởng rằng nó chạy trước Organ, Emrayin và Mưngun để mau chóng tìm được nước uống và lập tức gọi ba người kia. Nhưng rồi nó hiểu rằng ở đây nó chỉ có một mình. Nó gào lên gọi họ, nhưng chẳng ai đáp lại. Không một người, không một âm thanh, không một cái bóng… Nó không biết mấy người kia đi đâu. Và nó cảm thấy khiếp sợ. Nó không thể gào cho họ nghe thấy được. Và chẳng thấy đất đâu cả, phía nào cũng không có. Nó chạy trên biển, thở hồng hộc, hao phí sức lực, nhưng chẳng đến gần được nơi nào cả, mà vẫn ở nguyên một chỗ, cơn khát mỗi lúc một dữ dội hơn, khó chịu đựng hơn. Ngay lúc đó, nó thấy một con chim bay trên đầu. Đấy là vịt Luvrơ. Vịt kêu càng cạc, bay lượn trên biển tìm chỗ làm tổ. Nhưng không nơi nào có lấy một mỏm đất. Xung quanh sóng vỗ ầm ầm, liên tục bất tận. Vịt Luvrơ rên la rền rĩ và bay lượn lung tung.
- Vịt Luvrơ! – Kirixk nói với con vịt. – Đất ở đâu, ở phía nào, tôi khát nước!
- Trên đời này vẫn chưa có đất, chưa có ở đâu cả. – Bốn bề chỉ có sóng.
- Thế những người khác đâu rồi? – Thằng bé hỏi về những người đã biến đâu mất.
- Họ không còn nữa, đừng tìm kiếm làm gì, không nơi nào có họ cả. – Vịt Luvrơ trả lời.
Cảm giác cô đơn và sầu muộn không lời nào tả xiết xâm chiếm tâm hồn Kirixk. Nó muốn chạy khỏi nơi này, đến đâu thì đến, nhưng chạy đi đâu mới được chứ, bốn bề chỉ có nước và sóng. Vịt Luvrơ biến mất ở đằng xa, chỉ còn lại cái chấm đen.
- Vịt Luvrơ ơi, đem tôi đi với, đừng bỏ tôi ở lại! Tôi khát lắm! – Thằng bé van nỉ.
Nhưng vịt không đáp lại và lát sau biến mất hẳn trên biển, mải đi tìm mặt đất vẫn còn chưa có ở trên đời. Mặt trời sáng lóa mắt.
Thằng bé thức giấc, nước mắt chan hòa, vẫn còn nức nở, lòng nặng chĩu một nỗi buồn khổ khôn nguôi pha lẫn sợ hãi. Nó chậm chạp mở mắt, cặp mắt khóc sưng húp lên, và nó hiểu rằng nó vừa qua một giấc chiêm bao. Thuyền hơi chòng chành trên sóng. Bóng tối đầy sương mù ngả sang màu sám xịt lởn vởn bao quanh bốn phía. Như vậy là đêm đã qua, buổi sáng sắp đến rồi. Thằng bé cựa mình.
- Atkưtxkhơ, cháu khát nước, cháu vừa nằm mơ. – Nó nói lí nhí và chìa tay về phía ông già Organ. Tay nó không tìm thấy ai cả. Chỗ của ông Organ ở đuôi thuyền trống vắng.
- Atkưtxkhơ! – Kirixk gọi. Chẳng ai đáp lại. Kirixk ngẩng đầu lên và giật mình:
- Atkưtxkhơ, atkưtxkhơ, ông ở đâu?
- Đừng la lên thế! – Emrayin lập tức nhích lại gần nó. Ông ôm lấy con trai, ghì chặt nó vào ngực mình. – Đừng la to, atkưtxkhơ không còn nữa! Đừng gọi ông! Ông đến với người Đàn bà Cá rồi.
Nhưng Kirixk không nghe lời:
- Atkưtxkhơ của con đâu? Đâu rồi? Atkưtxkhơ của con đâu?
- Con hãy nghe đây! Đừng khóc! Bình tĩnh lại, Kirixk, ông không còn nữa, - Ông bó tìm cách dỗ dành nó. – Cần nhất là con đừng khóc. Ông dặn bố cho con uống nước. Chúng ta vẫn còn một ít nước. Con nín lặng đi rồi bố sẽ cho con uống nước. Nhưng con đừng khóc. Sương mù sắp tan rồi, khi ấy ta sẽ liệu…
Kirixk không chịu yên, nó thất vọng vùng ra khỏi tay bố. Những cử động đột ngột đó làm thuyền nghiêng hẳn đi. Emrayin không biết làm thế nào.
- Chúng ta sẽ lên đường ngay bây giờ đây. Con xem, chúng ta sẽ lên đường ngay! Này, Mưngun, trở dậy đi, trở dậy đi, tôi bảo mà! Ta đi thôi!...
Mưngun bắt đầu chèo. Thuyền nhẹ nhàng lướt trên mặt nước. Họ lại cho thuyền đi, chẳng rõ đi đâu và để làm gì lang thang trong sương mù dày đặc màu trắng sữa vẫn không ngừng phủ kín cả thế giới.
Họ đón gặp ngày mới như thế. Bây giờ họ còn lại ba người trong thuyền.
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Khi Kirixk đã nguôi nguôi đôi chút, Emrayin trở về chỗ cầm lấy tay chèo, bây giờ với bốn mái chèo, họ đi nhanh hơn chút ít, vẫn chẳng rõ đi đâu và đi để làm gì. Còn Kirixk bàng hoàng về việc ông Organ biến mất, vẫn nức nở một cach đau đớn, ngồi buồn thiu ở đuôi thuyền. Bố nó và Mưngun cũng rầu rĩ chẳng có cách gì tự động viên mình, cũng chẳng giúp được gì cho Kirixk. Họ chỉ còn biết cầm lấy mái chèo. Cho thuyền đi, miến là cho thuyền đi. Mặt họ đen ngòm trong sương mù màu trắng. Và trên đầu họ lơ lửng một tai họa chung tàn nhẫn, không sao ngăn chặn được: khát và đói.
Họ im lặng, chẳng nói chẳng rằng. Họ không dám nói. Một lúc sau, Mưngun buông chèo.
- Chia nước đi! – Anh nói với Emrayin bằng giọng ảo não.
Emrayin nghiêng thùng, rót cho mỗi người vài ngụm dính đáy bồ đài. Nước để lâu trong thùng kín có mùi khó chịu và ung ủng. Nhưng bây giờ thứ nước ấy cũng chỉ còn rất ít. Chỉ còn đủ chia nhau hai ba lần nữa là cùng. Chẳng ai được uống đã khát, cũng chẳng ai cảm thấy dễ chịu hơn vì mấy ngụm nước vừa uống.
Và lại bắt đầu sự chờ đợi nặng nề, làm mụ mẫm cả người: thời tiết có thay đổi không? Chẳng ai còn đưa ra một ước đoán nào khơi lên niềm hi vọng, Sức tàn lực kiệt, tự nhiên họ rơi vào trạng thái dửng dưng: cam lòng chờ đợi số phận của mình, cho thuyền đi vòng quanh không mục đích trong sương mù ác hại. Chỉ còn biết cam phận. Sương mù mỗi lúc một trói buộc, đè bẹp ý chí của họ. Một lần nữa, Mưngun văng ra câu chửi tục, thốt lên bằng giọng run run đầy căm hờn:
- Miễn sao sương mù tan đi thì tôi có chết cũng vui lòng! Tôi sẽ tự ý nhảy ra khỏi thuyền, miễn là mắt tôi được thấy mép rìa của thế giới!
Emrayin làm thinh, thậm chí không quay đầu lại. Biết nói gì kia chứ? Bây giờ ông là người nhiều tuổi nhất trong thuyền. Nhưng ông không thể đưa ra phương kế gì khác. Chẳng biết đi về đâu!
Thời gian trôi qua. Bây giờ thuyền tự nó trôi giạt, lúc thì đứng nguyên một chỗ, lúc thì lại bắt đầu trôi.
Mỗi giờ tính mạng họ càng bị đe dọa nhiều hơn: cùng với cái khát không hề dịu đi còn thêm cái đói ghê gớm giết người. Sức lực kiệt dần, rời bỏ thể xác.
Kirixk nằm ở đuôi thuyền, mắt nửa nhắm nửa mở. Đầu nặng chịch, choáng váng, khó thở, chốc chốc lại nổi lên những cơn đau quặn thắt trong cái dạ dày rỗng. Lúc nào cũng khát nước. Khát kinh khủng.
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Miệng niệm chú cầu khẩn con chuột xanh cho nước uống, bây giờ thằng bé cố ngủ thiếp đi, bây giờ nó tìm đường giải thoát trong những hoài niệm về cuộc sống mà nó đã bỏ lại ở chân núi Chó Khoang, cái cuộc sống bây giờ không hòng gì có được và trở thành chuyện hoang đường.
"Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!" – môi nó thì thầm, và đầu óc choáng váng, nó tưởng tượng thấy nó cùng bọn trẻ chơi đùa, từ trên một ngọn đồi cỏ mọc xanh rờn lăn xuống như những súc gỗ. Ôi, cái trò chơi thú vị, tuyệt diệu biết bao! Kirixk là đứa khéo léo và dẻo dai nhất trong trò chơi đó. Phải chạy lên quả đồi dốc và từ trên cao lăn xuống, lăn lông lốc như khúc gỗ đã lột vỏ buông thả trên sườn dốc. Phải khép chặt hai tay vào thân. Lúc đầu phải tự mình cố gắng để khởi động. Lật mình đi một-hai-ba cái, rồi tiếp đó mọi việc tự nó diễn ra, muốn kìm lại cũng không được. Và chính ta cười ầm lên vì thích thú, còn bầu trời nghiêng bên nọ, ngả bên kia, những đám mây quay vòng và loang loáng trong mắt, cây cối quay vòng và đổ rạp, tất cả đều lộn tùng phèo, còn mặt trời trên cao cười đến tắc thở. Xung quanh vang dậy tiếng reo hò và la ré của bọn trẻ! Ta lăn, lăn xuống dưới, quay lộn mỗi lúc một nhanh, và trong lúc đó, thật kì quặc khi thấy lướt qua trước mắt khi thì những khuôn mặt dài thuỗn ra, khi thì những cái chân cong vẹo của những đứa trẻ chạy theo rồi cuối cùng là dừng lại. Úi chà! Tai ù đặc! Đây là lúc quan trọng nhất. Trước khi dứt tiếng đếm – một, hai, ba, - phải kịp thời đứng phắt dậy và không ngã vì chóng mặt. Thường thường, đứa nào cũng ngã khi gắng đứng dậy lần đầu. Thế là cười đến vỡ bụng! Tất cả đều cười, chính mình cũng cười! Muốn đứng vững, nhưng đất trôi đi dưới chân. Vậy mà Kirixk không ngã. Nó đứng vững. Gắng hết sức. Bởi vì Muzơluc bao giờ cũng ở bên cạnh. Trước mặt cô bé, nó không muốn ngã giúi xuống như một kẻ yếu đuối.
Nhưng thú nhất và buồn cười nhất là khi nó cùng với Muzơluc thi nhau lăn xuống dốc. Bọn con gái cũng lăn được. Có điều chúng nhát, thêm nữa đôi khi bím tóc bị quấn vào vật gì. Nhưng cái đó chưa đáng kể. Trong trò chơi vui như thế, thường không tránh khỏi những vết thâm tím.
Khi cùng lăn với Muzơluc, Kirixk cố ý khuỳnh hai tay ra một cách khó nhận thấy, hãm bớt đà lăn để không vượt lên trước cô bé. Hai đứa lăng xuống cùng một lúc trong tiếng hò reo và tiếng cười rộ của bọn trẻ vây xung quanh, cùng một lúc đứng lên trước khi dứt tiếng đếm « ba », và không ai đoán ra niềm hứng khởi nào đã giữ cho Muzơlúc khỏi ngã, đã giúp cô bé đứng vững trên mặt đất. Hai đứa vô tình ôm lấy nhau, như đỡ vào nhau. Muzơlúc cười vui vẻ, cặp môi cô bé thật khêu gợi và lần nào cô bé cũng tìm cách để cho Kirixk đỡ cô, lần nào cô cũng làm ra vẻ như sắp ngã, còn Kirixk phải giúp cô đứng vững, ôm lấy cô bé, để bạn dựa vào mình. Chẳng ai đoán ra lúc ấy đôi trẻ trải qua những phút hạnh phúc chưa từng có và cảm giác yêu đương làm chúng kinh hoảng như thế nào. Trái tim thơ dại của cô bé đập dữ dội dưới tấm áo dài mỏng, chốc chốc cơ thể hai đứa áp vào nhau, và Kirixk cảm thấy tay nó chạm vào đôi vú nhỏ xíu, rắn căng mới nhú, còn cô bé run lên, áp nhanh vào nó, nó thấy đôi mắt bí ẩn của cô ngời sáng, say sưa ngây ngất. Cả thế giới – tất cả những gì có trên mặt đất và trên trời - đều bồng bềnh trôi, quay cuồng cùng với chúng tắm trong tiếng cười và hạnh phúc tràn trề của chúng. Chẳng ai đoán được đó là niềm hạnh phúc kì diệu như thế nào !
Chỉ có một lần, một thằng bé hơn tuổi Kirixk chút ít, một đứa đáng ghét và đáng khinh, đoán ra được, nó như thằng ngố ngã vào Muzơlúc, làm như thể chóng mặt không đủ sức đứng vững. Muzơlúc tránh né, chạy đi, còn nó làm ra vẻ loạng choạng vì chóng mặt, đuổi theo Muzơlúc và ngã vào cô bé. Kirixk đánh nhau với nó, thằng kia to xác hơn Kirixk và mấy lần đánh ngã Kirixk. Nhưng rút cuộc vẫn là trận đấu hoà : Kirixk không chịu thua và không cho Muzơlúc bênh mình. Nhưng chỉ có một lần như thế thôi...
Và còn có những khoảnh khắc sung sướng, khi chơi đã chán, khắp người đầm mồ hôi và nóng bừng bừng, hai đứa chạy đi uống nước suối.
Chuột xanh ơi, cho ta uống nước !
Ơi chuột xanh, cho ta nước uống !
Suối cách đấy không xa. Nó chảy qua rừng và đổ ra chỗ chúng chơi đùa. Nước róc rách trên đá, chảy đi nhưng vẫn giữ được bóng rợp và hơi mát của rừng. Cỏ mọc rậm rì bao quanh suối, tiến sát đến tận dòng nước. Lớp cỏ ở rìa suối ngụp lặn trong nước, thân cọng vươn dài chống lại dòng chảy vui vẻ. Suối thung dung chảy về hướng biển, khi thì lấp lánh một cách linh lợi dưới ánh mặt trời, khi thì chui nhủi dưới mé bờ dốc cheo leo, khi thì lẩn trong những bụi cỏ và miên liễu.
Hai đứa cùng một lúc chạy đến bờ suối, cùng một lúc cúi xuống nước, rẽ cỏ rại ra. Vội không kịp rửa tay và bụm tay vốc nước, chúng uống như những con hươu, thõng đầu xuống nước, vục mặt vào dòng chảy róc rách mơn man dễ chịu. Ôi chao, thú vị biết bao!
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Ơi, chuột xanh, cho ta nước uống!
Chúng nằm bên suối, đầu thõng xuống nước. Vai hai đứa áp sát vào nhau, tay chúng gắn liền vào nhau trong dòng chảy xiết, dường như hai đứa có một đôi tay chung. Chúng hớp nước bằng môi, uống một lúc lại nghỉ lấy hơi, say mê uống thật đã và đùa nghịch, xúc nước trong miệng òng ọc. Chúng không muốn rời khỏi đây, chúng không muốn cất đầu lên khỏi dòng nước trong veo trong đó chúng nhìn rõ hình bóng của chúng, những hình bóng trôi nhanh, không thể nắm bắt được, chúng mỉm cười với những hình bóng méo lệch đến kì cục ấy, mỉm cười với nhau.
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!
Ơi, chuột xanh, cho ta nước uống!
Còn Muzơlúc không ngẩng mặt lên khỏi dòng suối, liếc cặp mắt lá răm nhìn nó một cách láu lỉnh, và nó nhìn cô bé cũng bằng như thế, mỉm cười với cô bé một cách láu lỉnh cũng như thế. Cô bé lấy vai hích nó, như đẩy nó lui ra, nhưng nó không chịu. Cô bé bèn ngậm nước đầy mồm, phun vào mặt nó. Nó cũng làm như thế : ngậm nước vào miệng càng nhiều hơn và phun vào mặt bạn càng mạnh hơn. Thế là bắt đầu một trò nô nghịch chạy đuổi loạn xạ. Hai đứa đuổi nhau dưới nước, ra sức té nước vào nhau thật nhiều, và ướt từ đầu đến chân, chúng hò hét, cười ha hả chạy lại dưới suối...
Chuột xanh ơi, cho ta nước!
Kirixk đau lòng nhận rõ rằng chuyện đó không bao giờ còn có nữa. Thở mỗi lúc một khó, dạ dày mỗi lúc một quặn đau. Nó khóc khe khẽ và hơi oằn oặi vì đau, đồng thời vẫn kêu cầu con chuột xanh ấy:
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống !
Nó cứ nằm như thế, cố đắm mình trong mộng tưởng. Xung quanh vẫn không có gì thay đổi. Màn sương trắng đục vẫn lơ lửng, bất động. Ba người nằm lăn lóc trên thuyền, mỗi người ở chỗ của mình. Và vẫn như trước, họ chẳng biết cái gì đang chờ đợi họ, thế rồi đột nhiên thuyền lắc mạnh và thằng bé nghe thấy tiếng kêu sợ hãi của bố:
-Mưngun! Mưngun! Chú làm gì thế? Dừng lại!
Kirixk ngẩng đầu lên và sửng sốt. Mưngun nhoai người ra ngoài thuyền, dùng bồ đài múc nước biển và uống.
-Đừng làm thế! –Emrayin đâm bổ tới chỗ Mưngun, định giắng lấy cái bồ đài.
Nhưng Mưngun dậm doạ:
-Đừng đến gần, Râu xồm! Tôi giết đấy!
Anh uống thứ nước mặn chát ấy mà người ta khó tưởng tượng nổi là có thể ngậm vào mồm, tưới ướt đẫm quần áo, nước chảy trên ngực và tay áo, anh cố ép mình phải uống, sặc sụa, hai tay run run dốc ngược cái bồ đài. Lúc ấy anh nhăn mặt, nhe răng nom như con thú.
Rồi anh quẳng cái bồ đài xuống đáy thuyền và ngửa người ra sau, ngã vật xuống, thở khò khè, nghẹn thở. Anh cứ nằm như thế, và chẳng có cách gì giúp được anh. Sợ quá, Kirixk co rúm người lại, cảm thấy càng khát hơn và đau như xé trong bụng. Emrayin ủ rũ, lại cầm lấy bơi chèo và cho thuyền đi thong thả trong sương mù. Ông không thể có cách nào khác.
Mưngun khi thì nguôi nguôi, khi thì lại run bần bật như lên cơn kinh phong, thở khò khè, chết khô chết khát. Nhưng, lát sau anh ngẩng đầu lên:
-Nó cháy rừng rực, ruột gan tôi cháy rừng rực!
-Và anh xé áo trước ngực.
-Này, nói đi, phải làm gì bây giờ? Có cách gì giúp chú được? Ở đấy vẫn còn. –Emrayin nghiêng đầu chỉ thùng nước. –Rót cho chú một ít nhé?
-Không, -Mưngun từ chối. –Bây giờ thì không cần. Tôi muốn gắng chịu đến đêm, rồi sau đó làm như atkưtxkhơ đã quá cố của chúng ta, nhưng không ngượng nổi. Thôi thế cũng được. Không thì tôi sẽ làm một việc gì sai trái mất thôi. Tôi sẽ uống ráo cả nước. Bây giờ đời tôi thế là hết, tôi sẽ ra đi. Bây giờ thế là hết... Tự tôi sẽ làm việc ấy, tôi còn đủ sức...
Giữa biển khơi hoang vu, trong sương mù không bờ bến, không lúc nào tan đi, thật là rùng rợn khi phải nghe những lời của một người tự bắt mình chịu cái chết chậm chạp.
Emrayin toan tìm cách gì làm cho người bạn đồng thời là em mình yên tâm, muốn nói với Mưngun câu gì, nhưng anh không muốn nghe, anh vội vã, quyết một lần chấm dứt hẳn mọi đau khổ của minh.
-Đừng nói với tôi, Emrayin, đừng nói gì cả, muộn rồi! –Mưngun lẩm bẩm như người điên. –Tôi tự mình làm việc đó. Tôi sẽ tự mình ra đi. Còn hai người là bố con, các người tự giải quyết lấy. Hai bố con anh tha lỗi cho tôi, nếu như sự tình đến nông nỗi này. Hai người là bố con, hãy ở lại, vẫn còn ít nước... Bây giờ tôi sẽ bước ra ngoài.–Vừa nói Mưngun vừa đứng lên, cúi gập mình, bám lấy thành thuyền. Lảo đảo, cố thu hết sức lực, Mưngun liếc mắt nhìn, nói với Emrayin:
- Đừng ngăn cản tôi, Râu xồm. Không nên. Đừng ngăn trở tôi. Vĩnh biệt. Có thể hai bố con anh sẽ thoát nạn. Còn bây giờ tôi... Anh cứ cho thuyền đi ngay nhé... Đi ngay, đừng chờ đợi... Hễ đến gần là tôi lập úp thuyền đấy. Bây giờ chèo đi, Râu xồm, chèo khỏe nữa vào. Nghe đây, tôi sẽ lật thuyền...
Không còn cách nào khác, Emrayin đành chịu nghe theo lời hăm doạ và cầu khẩn của Mưngun. Thuyền đi thẳng tắp, rẽ sương mù trầm lặng và nước trầm lặng. Kirixk oà khóc thảm thiết:
-Aki –Mưngun! Aki –Mưngun! Không nên!
Chính lúc đó, Mưngun kiên quyết nhào ra ngoài thuyền. Thuyền chao hẳn đi, rồi thăng bằng trở lại.
-Đi đi! Đi thật xa đi! –Mưngun gào lên, vùng vẫy trong nước giá băng.
Sương mù lập tức nuốt chửng anh. Tất cả chìm trong im lặng, rồi trong cái im lặng âm vang, tiếng nói lại dội lên lần nữa, tiếng thét của người đang chìm trong nước: Đến đây thì Emrayin không nén nổi nữa.
-Mưngun! Mưngun! – Ông lên tiếng và vừa nức nở vừa cho thuyền quay trở lại.
Thuyền quay mau lẹ, nhưng chẳng còn Mưngun nữa. Mặt nước trống vắng và bằng lặng như không có gì xảy ra. Khó mà định được chỗ một con người vừa chìm nghỉm.
Suốt thời gian còn lại trong ngày, hai bố con quanh quẩn ở đây, chẳng rời đi đâu hết. Lòng trống trải và đau xót không cùng, hai bố con cùng khóc. Lần đầu tiên trong đời Kirixk thấy bố khóc. Trước đây, chuyện đó chưa bao giờ xảy ra với bố nó.
-Bây giờ chỉ có hai bố con ta, -Emrayin lẩm bẩm, lau nước mắt trên bộ râu, và không thể nào trấn tĩnh được. –Mưngun, Mưngun chung thuỷ của ta! –ông vừa thì thầm vừa nức nở...
Ngày đã gần tàn. Họ có cảm giác như thế. Nếu như có mặt trời, nếu như mặt trời dạo trong thinh không trên biển, trên sương mù thì hẳn là lúc này nó đã về ngủ yên ở chỗ của mình. Còn ở đây, dưới màn sương mù dày đặc đang dần dần thẫm lại, tràn đầy bóng tối chạng vạng, một con thuyền đơn độc, lạc lõng, không hay biết gì về thế giới xung quanh đang đi luẩn quẩn trên biển, trong thuyền chỉ còn có hai người: hai bố con.
Trước đó, trước khi tự nhủ rằng buổi tối đã đến rồi, Emrayin rút cuộc đã quyết định rằng lúc này đúng là lúc hai bố con nên uống nước. Ông thấy Kirixk khổ sở đợi đến lúc ấy như thế nào, ông hiểu rằng con trai ông đã khổ công chịu đói chịu khát, cố dằn lòng không thôt lên một tiếng ca thán. Cái chết của Mưngun dường như làm cho họ không nghĩ gì đến nước trong một thời gian dài. Nhưng cái khát dần dần đã giành được phần thắng và bây giờ bùng lên với sức mạnh gấp đôi, tàn nhẫn lấy bù lại quãng thời gian bỗng dưng phải tạm hoãn những đau khổ nó gây ra cho con người.
Hết sức thận trọng, tránh để rớt mất dù chỉ một giọt, Emrayin rót thứ nước thum thủm trước hết cho Kirixk. Thằng bé vồ lấy cái bồ đài và uống một hơi hết phần nước của mình, như kẻ bị ma ám. Rồi Emrayin tự rót nước cho mình và phát hiện ra rằng sau lần uống này, nước chỉ còn dính đáy thùng. Kirixk cũng hiểu điều đó, căn cứ vào độ dốc nghiêng của chiếc thùng trong tay bố. Emrayin chết điếng, sửng sốt trước sự việc ấy, tuy ông vội uống phần nước của mình. Ông trầm ngâm cầm chiếc bồ đài trong tay, bàng hoàng với một ý nghĩ chợt đến, cái ý nghĩ nó làm cho chuyện giải khát không còn ý nghĩa gì nữa.
-Con cầm lấy này, -Ông đưa chiếc bồ đài cho con trai, tuy rằng không nên làm như thế. Đối với thằng bé, như thế khác nào bị tra tấn : cầm cái bồ đài nước mà không được uống. Rảnh tay, Emrayin đậy nút lại thật chặt và đặt cái thùng đã cạn gần đến đáy về chỗ của nó.
-Con uống đi, -Ông bảo con.
-Thế còn bố ? –Thằng bé ngạc nhiên.
-Bố uống sau. Con đừng băn khoăn gì cả, uống đi. –Ông bố nói một cách điềm tĩnh.
Và không chần chừ, Kirixk lại nốc một hơi thứ nước thum thủm đó. Không hết khát như nó mong muốn, nhưng cũng đỡ được chút ít.
-Thế nào ? –Ông bố hỏi.
-Đỡ hơn một chút ạ. –Thằng bé thì thầm với lòng biết ơn.
-Con đừng sợ. Và nên nhớ, cho dù không có một giọt nước trong miệng, con người vẫn có thể sống được hai ba ngày. Bất kể thế nào cũng đừng sợ gì hết...
-Tại sao bố không uống ? Kirixk ngắt lời bố.
Emrayin bối rối, bất ngờ vì câu hỏi đó. Ông nghĩ một lát, rồi nói gọn lỏn : -Ừ.
-Thế không ăn thì chịu được bao lâu ? Đã lâu lắm chúng ta chẳng ăn gì cả.
-Cần nhất là nước uống. Nhưng con đừng nghĩ đến chuyện ấy. Tốt hơn hết là ta chèo đi một chút. Bố có chuyện muốn nói với con.
Emrayin đưa mái chèo cót két, và hai bố con cho thuyền đi một cách chậm chạp trên biển, trong sương mù, dường như họ không thể nói chuyện với nhau ở khu vực họ đang có mặt. Ông bố cần tập trung nghị lực. Ông cho rằng như thế ông sẽ dễ tập trung tinh thần hơn, chuẩn bị cho mình đi vào cuộc nói chuyện mà chỉ nghĩ đến thôi cũng đủ đau đớn giá buốt trong lòng. Không phải chỉ có một mình ông chèo thuyền, ông còn bảo cả con ngồi vào cầm chèo. Chẳng có gì cần phải như vậy, cũng như chẳng cần gì phải cho thuyền đi đâu. Thằng bé chầy chật điều khiển cặp bơi chèo đi biển quá to đối với nó. Một mái chèo thì nó còn kham nổi, chứ chèo cả hai mái thì nó chưa đủ lớn để làm như thế. Thêm nữa, ông bố cảm thấy thằng bé đã suy yếu trông thấy, cũng như bản thân ông mỗi giờ một yếu đi. Điều đó buộc ông phải thúc nhanh các biến chuyển. Thời gian trôi đi, thời gian không còn nữa.
Kirixk chẳng nói chẳng rằng và không ngoảnh lại, đưa đẩy một cách hú hoạ đôi mái chèo nặng. Nhưng không phải điều đó dày vò Emrayin. Nhìn con trai từ phía sau lưng, nhìn cái thân hình cong gập ấy, cái thân hình mà bây giờ ông nhận thấy là hãy còn non dại, mảnh dẻ và yếu đuối ấy, ông cắn môi, ông cảm thấy rõ rành là tim ông ứa máu, tràn ngập một luồng sóng đau đớn nóng hổi đập từng nhịp một. Nhưng ông không dám khơi mào câu chuyện, mặc dù không còn lối thoát nào khác...
Dần dần, khả năng nhìn thấy rõ trong màn sương mù giảm hẳn đi, Emrayin vẫn cho thuyền đi, đầu nặng chĩu những suy tư đau đớn, thời gian của ông quả thực còn rất ít. Mặc dù ông vẫn kiên gan, mặc dù thể chất ông vốn rất cường tráng cái khát và đói nhanh chóng ngốn hết sức lực ông. Cần kịp thời chuẩn bị ho con trai tiếp nhận cái mà lúc này ông đã nghiền ngẫm kĩ, cần làm việc đó trong lúc bản thân ông còn trụ được và còn có khả năng biểu lộ ý chí.
Ông hiểu rằng ông sẽ phải thep Organ và Mưngun rời khỏi thuyền, đấy là khả năng duy nhất để nếu không cứu được con trai thì cũng kéo dài được sự sống của nó, tuỳ theo số nước ít ỏi còn lại ở đáy thùng. Ông không thể tự bảo là sương mù sẽ tan đêm nay hay đêm sau, ông cũng hoàn toàn không đoán được rồi đây con trai ông sẽ gặp những chuyện gì, cho dù thời tiết sớm muộn sẽ trở lại sáng sủa, khi ấy, còn lại một mình trên biển, thằng bé sẽ làm cách nào sống còn và thoát nạn. Điều đó không có câu trả lời. Hi vọng duy nhất, rất khó tin, nếu không phải là hoàn toàn hão huyền mà ông cố làm cho mình phải tin, đó là : nếu biển trở lại quang quẻ thì có thể tình cờ gặp được một chiếc thuyền lớn của những người da trắng. Theo lời đồn, ông biết rằng những người da trắng đôi khi xuất hiện ở vùng biển này: họ đi thuyền vượt đại dương ở xa vùng bờ biển của bố con ông, họ đi lo liệu những công việc gì đó của họ, họ từ những nước xa xôi nào không rõ đến những nước xa xôi nào đó. Bản thân ông chưa hề gặp những người đó, nhưng những thương nhân biết mọi chuyện trên đời có kể chuyện về những người đó, và một số thương nhân hình như đã đi trên những cỗ thuyền to như trái núi của những người da trắng. Có điều quả là phép lạ nếu như thời tiết trở nên tốt, nếu những con đường gặp nhau, nếu những người da trắng nhận ra chiếc kayăc nhỏ bé đục bằng thân cây trong đại dương, đấy chỉ là một hi vọng yếu ớt, khó tưởng tượng nổi, hầu như không thể xảy ra, nhưng dẫu sao vẫn là một hi vọng.
Đấy chính là điều Emrayin định thổ lộ với con trước khi lìa bỏ nó. Lại còn phải thuyết phục Kirixk, nghiêm khắc căn dặn nó cứ ở lại trong thuyền cho đến khi hơi thở cuối cùng, chừng nào còn biết suy xét. Nếu như cái chết không tránh khỏi khi đã hết nước uống thì nó phải chết trong thuyền, chứ đừng gieo mình xuống biển như ông Organ, Mưngun và bố nó đã buộc lòng phải làm. Không còn lối thoát nào khác. Phải phục tùng, cam chịu sự tàn bạo của số phận vậy thôi... Nhưng khi nghĩ rằng thằng bé mười một tuổi sẽ ở lại trong thuyền một mình với cả thế giới, trong sương mù kín bưng, giữa biển khơi không bờ bến, chết dần chết mòn vì đói khát, Emrayin sững sờ. Không thể cam lòng chấp nhận điều đó, điều đó vượt quá mọi sức chịu đựng. Khi ấy, ông chợt nảy ra ý nghĩ rằng không thể bỏ mặc con trai ở lại một mình, thà cùng chết với con còn hơn...
Chẳng mấy chốc đã tối hẳn. Trên biển lại là đêm tràn đầy sương mù, tối đen như mực. Nếu như ban ngày, cho thuyền đi lang thang trong sương mù đã là vô nghĩa thì ban đêm việc đó lại càng vô nghĩa hơn. Thuyền chòng chành nhè nhẹ tại chỗ. Vẫn không có dấu hiệu nào chứng tỏ thời tiết sẽ thay đổi. Biển vẫn im lìm, không một hơi thở.
Hai bố con nghỉ đêm dưới đáy thuyền, áp sát vào nhau. Cả hai đều không ngủ. Khổ sở vì đói và khát, mỗi người đều nghĩ về cái chuyện gì đang chờ đợi họ...
Nằm cạnh bố, Kirixk cảm thấy một cách nhạy bén rằng trong mấy ngày qua bố gầy rộc đi như thế nào, người bố tọp đi và suy yếu quá thể. Chỉ còn lại bộ râu vẫn cứng và dẻo như trước. Áp sát vào bố, thầm nuốt nước mắt vì thương bố, đêm hôm ấy thằng bé hiểu được những tình cảm trước kia chưa từng biết : tình quyến luyến ban sơ của con trai đối với bố. Nó không thể diễn tả những tình cảm ấy thành lời –tình cảm ấy náu kín trong tâm hồn, trong máu, trong nhịp tim đập. Trước kia bao giờ nó cũng tự hào rằng nó giống bố, nó bắt chước bố và mơ ước được như bố, còn bây giờ nó hiểu được rằng bố là chính nó, là sự khởi đầu của nó, còn nó là sự kế tục của bố. Vì thế nó đau lòng và thương bố như thương chính bản thân mình. Nó thành tâm cầu khẩn con chuột xanh mang nước uống đến cho cả hai bố con:
Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống !
Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống !
Còn ông bố không nghĩ đến nước uống cho mình nữa, tuy mỗi giờ ông càng khổ sở hơn vì cơn khát không có cách gì làm dịu đi, mỗi lúc một tăng, đã đến lúc sức người không thể chịu đựng nổi. Ruột gan ông bốc lửa, khô quắt đi và bị siết chặt trong một cơn co thắt dữ dội, không thể đẩy lui được. Trong đầu nổi lên tiếng u-u. Bây giờ ông hiểu được những nỗi cực khổ cuối cùng của Mưngun. Tuy nhiên, đấy không phải là điều ông bận tâm. Nghĩ đến nước uống, mong ước được uống thoả thích, bây giờ chuyện ấy đối với ông không còn nghĩa lí gì nữa. Ông có thể chấm dứt những đau khổ không phương giải cứu ấy từ lâu, nếu như không vướng đứa con trai, nếu như ông có thể quyết ý bỏ rơi đứa con trai lúc này đang nép bên sườn ông trong cái đêm cuối cùng tăm tối này. Vì con trai, mặc dù nó không có hi vọng gì sống còn, vì đứa con mà ông che chở đến cùng, chừng nào còn chút ít khả năng, bất chấp mọi hoàn cảnh, miễn sao có cách gì kéo dài sự sống của nó, bây giờ đấy là mục đích cuộc đấu tranh do bản năng và là hi vọng của ông bố, bây giờ ông thấy đó là ý chí và hành động cuối cùng của mình, vì tất cả những lí do ấy, ông phải mau mau rời khỏi thuyền. Nhưng chính vì con trai mà ông chưa dám quyết, chưa dám bỏ mặc nó cho số phận định đoạt. Nhưng trì hoãn, kéo dài thêm nữa cũng nguy hiểm: chút sức lực cuối cùng cần thiết để lấy can đảm đang mất dần...
Thời gian sống của người bố đã hết rồi...
Bằng cách nào, dùng lời lẽ gì giảng giải cho con trai bây giờ? Nói thế nào để nó hiểu rằng ông rời bỏ nó chính là vì nó?
Thời gian sống của người bố hết rồi...
- Bố ơi ! – Kirixk bỗng thì thầm, dường như đoán được ý nghĩ của bố, và nó càng áp sát hơn vào bố, cầu khẩn con chuột xanh của mình :
Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống !
Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống !
Emrayin nghiến răng, rên lên vì đau xót và không dám nói gì. Trong ý nghĩ, ông vĩnh biệt con trai, và từ biệt càng lâu thì việc thực hiện bước cuối cùng đó càng khó khăn, đau khổ. Đêm hôm ấy ông hiểu rằng tất cả cuộc đời trước đó của ông chỉ là khúc mở đầu cho đem nay của ông. Ông ra đời và chết chính là để bằng tất cả nỗ lực của mình, cho đến giọt cuối cùng, tiếp tục sống trong con trai .
Ông nghĩ đến điều ấy trong lúc này, khi thầm vĩnh biệt con, Emrayin khám phá ra cho mình một điều mới lạ : suốt đời ông là con người như hiện nay là để cho đến hơi thở cuối cùng vẫn tiếp tục sống trong con trai. Nếu trước đây ông không nghĩ đến điều ấy thì chỉ vì không có duyên cớ để nghĩ đến.
Đến đây, ông chợt nhớ rằng trước kia
cũng có những lần ý nghĩ đó thoáng hiện trong ý thức như tia chớp trên bầu
trời. Ông nhớ ra và bây giờ ông hiểu cái việc đã xảy ra với ông một lần khi ông
cùng với Mưngun- giờ đây không còn nữa –và mấy người khác hà một cây gỗ lớn
trong rừng. Cây gỗ đổ, và tình cờ làm sao, lúc ấy ông lại ở đúng phía cây gỗ
khổng lồ đổ xuống, đè nát mọi vật xung quanh. Mọi người đồng thanh la lên :
Emrayin đờ người ra vì bất ngờ, nhưng muộn rồi: tiếng gãy răng rắc, tiếng rầm rầm của vòm lá tơi tả, cái cây làm nghiêng đổ bầu trời, phá vỡ một mảng trần xanh của rừng ở trên cao, chậm chạp và tàn nhẫn đổ vào ông. Giây lát ấy, -mấy giây có thể đếm được, ở ngưỡng cửa của cái chết không sao tránh khỏi, -bấy giờ Kirixk còn bé tí và là đứa con duy nhất, Pxunk chưa ra đời, -ông chỉ nghĩ đến một điều, ngoài ra không kịp nghĩ gì khác. Ông chỉ nghĩ rằng con trai ông sẽ là hiện thân của ông sau khi ông qua đời. Cái cây đổ rầm một tiếng ghê rợn cạnh ông, chùm lên ông một làn sóng của lá và bụi. Mọi người reo lên nhẹ nhõm. Emrayin còn sống, còn sống và lành lặn !
Bây giờ, nhớ lại chuyện ấy, ông hiểu rằng chính sự ra đời của con trai đã làm cho ông trở thành ông như hiện nay, và trong đời, ông chưa hề cảm thấy cái gì tốt đẹp hơn và mãnh liệt hơn tình cảm của người bố. Vì lẽ đó, ông biết ơn các con, trước hết là con trai, Kirixk. Emravin muốn nói với Kirixk điều đó, nhưng rồi ông lại không nói, không muốn làm cho con lo lắng. Hiện giờ thằng bé đã khốn khổ lắm rồi...
Thời gian sống của người bố đã hết...
Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống!...
Chuột xanh ơi, cho chúng ta nước uống!...
Thời gian sống của người bố đã hết...
Cũng còn vài ba kỉ niệm thân thiết mà ông đau lòng khi phải lìa bỏ chúng. Và ông không muốn đi sang thế giới bên kia mà không ôn lại những kỉ niệm ấy, tuy thời gian gấp lắm rồi. Bây giờ ông từ biệt những kỉ niệm, song vẫn luôn luôn nhớ rằng đã đến lúc phải rời khỏi thuyền...
Ông yêu vợ ngay từ những ngày đầu. Thật lạ lùng, lúc đi biển, ông nghĩ tới những điều hệt như những gì vợ ông nghĩ tới ở nhà. Sự thể như thế ngay từ những ngày đầu tiên. Vợ ông biết ông nghĩ gì, cũng như ông biết những ý nghĩ của vợ... Sự thần giao cách cảm ấy là bí mật của họ, là hạnh phúc của sự gắn bó mật thiết không ai biết được...
Khi Kirixk ra đời, nhưng đã có những dấu hiệu đầu tiên có thể được xác nhận hay không, lúc trở về ông nói ngay với vợ:
-Chúng ta sẽ có một đứa con trai phải không ?
-Khẽ chứ, kinrư nghe thấy đấy! –Bà vợ sợ hãi, mắt bà chứa chan niềm vui sướng. –Làm sao mình biết được?
-Hôm nay mình nghĩ đến chuyện ấy. Mình hết sức mong muốn như vậy.
-Thế còn mình ?
-Mình thừa rõ là tôi biết mình nghĩ gì, tôi cũng nghĩ về chuyện ấy.
-Tôi nghĩ đến chuyện ấy là bởi mình cũng nghĩ như thế và mình hết sức mong mỏi...
Sự việc xảy ra đúng như thế. Linh cảm của họ đã thành sự thực. Kirixk chưa ra đời, nhưng chẳng bao lâu nó sẽ chào đời. Thời hạn đó dần dần tới gần. Trong những ngày ấy, bà vợ mặc chiếc quần da cũ kĩ vá chằng vá đụp của ông. Bà bảo là để cho có hơi chồng khi ông ra biển, không thì đứa bé sắp chào đời sẽ chậm lớn. Trong những ngày ấy, người vợ mặc chiếc quần da cũ của ông là người đàn bà đẹp nhất và đáng thèm ước nhất. Người đẹp nhất và đáng thèm nhất !
Tuyệt diệu, hồi hộp và vui sướng thay là những ngày ấy, những ngày họ nghĩ về đứa con sẽ làm cho họ trở thành bố và mẹ...
Đấy là Kirixk.
Bây giờ ông sắp phải lìa bỏ nó mãi mãi cùng với tất cả những gì gắn liền với nó.
Lại nữa, khi Kirixk đã khá lớn, có lần bà mẹ giận nó, bà bảo rằng khi chưa có nó bà sung sướng hơn bây giờ nhiều.
Thằng bé rất bực vì câu nói đó.
-Thế khi chưa có con thì con ở đâu ? –Thằng bé cứ bám lấy bố mà hỏi khi bố đi biển về.
Thật đến chết cười... Ông và vợ lặng lẽ cười, chỉ cười bằng mắt. Vợ ông đặc biệt thích thú vì ông không sao trả lời được, không biết làm cách nào giảng giải cho thằng bé hiểu nó ở đâu khi chưa ra đời.
Nếu phải bây giờ thì ông sẽ nói với nó rằng nó ở trong người ông khi nó chưa có mặt trên đời này, nó ở trong máu ông, trong miền ngang lưng ông, từ đó nó chảy vào bụng mẹ và xuất hiện, nó là bản sao của ông, và bây giờ, khi bản thân ông mất đi, ông sẽ vẫn sống trong con trai để tái sinh trong con cháu của nó...
Đúng, ông sẽ nói với nó như thế và trước khi chết, ông sẽ lấy làm sung sướng nói với nó chính như thế, nhưng bây giờ mọi cái sắp chấm dứt. Dòng dõi ông sắp tuyệt diệt. Thời hạn sống của Kirixk kéo dài lắm cũng chỉ một hai ngày nữa là cùng, ông bố hiểu rõ điều đó. Đối với ông, tai hoạ va sự bất hạnh ác nghiệt nhất chính là ở chỗ đó, chứ không phải là việc ông sẽ phải rời bỏ thuyền vì lợi ích của con trai…
Emrayin còn muốn dặn dò con lần cuối, để suốt thời gian nó còn sống, nó sẽ nghĩ đến Organ và aki – Mưngun với lòng biết ơn. Hai người ấy không còn nữa, họ chẳng bận tâm đến chuyện người ta có nhớ đến họ hay không, nhưng cần nghĩ đến họ là vì chính mình. Vì chính mình, nên nghĩ đến điều đó ngay cả trong khoảnh khắc trước khi chết. Vì chính mình, khi chết cần nghĩ đến những người như thế.
Nhưng rồi ông tự nhủ rằng có lẽ chính con trai ông sẽ tự hiểu ra điều đó…
Khi Kirixk thức giấc, nó ngạc nhiên thấy rằng nó ngủ ấm hơn những đêm trước. Trên người nó đắp tấm áo khoác của bố. Thằng bé mở mắt, ngóc đầu dậy, không có bố trong thuyền. Nó chồm dậy, sục tìm trong thuyền, rú lên một tiếng ghê rợn dội lên âm vang đau xót trong cái hoang vắng của biển tràn ngập sương mù. Tiếng gào rú đơn độc, đầy tuyệt vọng và đau đớn của nó mãi không lặng. Nó khóc như mưa như gió, khóc đến kiệt lực, rồi nó gieo mình xuống đáy thuyền, thở khò khè và tự đập đầu xuống ván. Đấy là nó trả nghĩa những bậc cha ông mà nó là hậu thế, và nó than khóc họ, lòng tràn ngập tình yêu và nỗi đau xót…
Thằng bé nằm dưới đáy thuyền, không ngẩng đầu lên, không mở mắt. Nó chẳng biết nhìn đi đâu và chẳng biết trú vào đâu. Xung quanh vẫn là sương mù trắng nhờ nhờ trải ra khắp nơi, duy chỉ có biển lần này xao động một cách rụt rè, làm cho thuyền lắc lư và xoay vòng tại chỗ.
Kirixk khóc, đau buồn và trách mình đã ngủ thiếp đi, nếu nó không ngủ thì không đời nào nó để bố ra đi, nó sẽ giữ chặt lấy bố bằng tay và bằng răng, nhất quyết không chịu buông ra, chết thì hai bố con cùng chết, thà chết đói chết khát còn hơn, miễn là không trơ trọi một mình trong cảnh cô đơn khủng khiếp. Nó khóc, tự xỉ vả và tự trách mình về nỗi ban đêm, khi bỗng nhiên cảm thấy thuyền giật dội, chao đảo vì một cái đẩy đột ngột, nó đã không thức giấc chồm dậy và gào ầm lên. Đời nào nó chịu để bố gieo mình xuống biển! Nó lại không cùng với bố lao xuống cái vực thẳm đen ngòm này sao!
Rồi nó dần dần ngủ thiếp đi, vẫn khóc và run khắp toàn thân. Lát sau, cơn khát bắt đầu dày vò nó dữ dội hơn, như để kéo bù lại thời gian phải tạm lui trước nỗi đau xót. Ngay trong lúc ngủ, thằng bé cũng cảm thấy khổ sở không cùg vì không có nước uống. Cái khát làm tình làm tội nó, hành hạ nó, làm nó nghẹt thở. Gần như mò mẫm, nó bò đến chỗ thùng nước và nhận ra rằng nút đậy đã được nới lỏng ra một chút để nó dễ mở hơn, và cái bồ đài để bên cạnh. Nó rót nước và chẳng nghĩ ngợi gì, nó uống ừng ực, cặp môi khô dính giãn ra và cơn co thắt cổ họng dịu hẳn. Nó muốn rót nước uống nữa, nhưng nó đổi ý, tự kiềm chế được. Nước còn đủ uống hai lần nữa…
Rồi nó ngồi ủ rũ và nghĩ về việc tại sao bố ra đi không nói gì với nó. Thà nó chết chìm cùng với bố còn dễ chịu hơn bây giờ, khi nỗi cô đơn và sợ hãi tay chân nó đờ ra và nó hết sức khiếp sợ, không dám bước ra ngoài thuyền.
Chẳng biết đi về hướng nào, vả chăng bây giờ nó cũng không điều khiển nổi bơi chèo. Nó buồn rầu nhìn những cặp chèo của bố và của Mưngun đã được gác cẩn thận lên thành thuyền. Bây giờ thuyền tự nó trôi giạt, chẳng biết về hướng nào trong sương mù. Sự cô đơn vây bọc lấy thằng bé khắp bốn bề, nỗi sợ hãi tuyệt vọng ám ảnh khắp xung quanh, gây nên cảm giác lạnh giá trong tâm hồn.
Về chiều, nó lại khát không thể chịu nổi. Nó đói và yếu đến chóng mặt. Nó không buồn động đậy, cũng chẳng buồn nhìn ra xung quanh. Mà cũng chẳng biết nhìn đi đâu, chẳng có cái gì mà nhìn nữa kia. Thậm chí lần được đến chỗ thùng nước cũng là chuyện khó khăn. Nó lết đi bằng đầu gối và dừng lại vì nhọc mệt. Kirixk hiểu rằng chẳng bao lâu, nó sẽ không cử động được nữa. Nó đưa bàn tay lại gần mắt và khiếp sợ: tay nó khẳng khiu quá, nhỏ đi như miếng da con chuột héo khô quắt.
Lần này, nó uông nhiều quá cái mức hợp lí. Bây giờ nước chỉ còn mấp mé đáy thùng, đủ uống một lần nữa, sau đó là hết sạch. Không còn giọt nào nữa. Nhưng bây giờ nó bất cần gì nữa. Nó chỉ muốn uống, uống cho thoả thích. Cơn đói cào cấu giảm bớt, để lại trong dạ dầy cảm giác đau dai dẳng, khổ sở, âm ỉ.
Mấy lần nó ngất đi, rồi lại hồi tỉnh. Thuyền vẫn tự nó trôi giạt, những dòng hải lưu đã hoạt động trở lại cuốn nó đi trong sương mù.
Có một lúc, thằng bé đã quyết tâm gieo mình xuống biển. Nhưng nó không đủ sức. Nó quì gối nhỏm dậy, vắt người trên mép thuyền. Và nó cứ vắt người như thế, thõng hai tay ra ngoài, nhưng không đủ sức nhoai cả toàn thân ra ngoài thuyền. Rồi nó suy kiệt đến nỗi không còn gắng tìm cách uống nốt số nước còn lại.
Nó nằm dưới đáy thuyền, khóc khe khẽ và kêu cầu con chuột xanh giúp nó giải khát:
Chuột xanh ơi, cho ta nước uống!...
Nhưng con chuột xanh không xuất hiện và nó càng khát tợn. Nó lại nhớ tới cái mùa hè nó tắm truồng trong suối. Hồi ấy nó mới có bẩy tuổi. Mùa hè năm ấy nóng nực lắm. Ở rìa rừng nóng như thiêu như đốt. Mấy mẹ con hái quả ở đấy. Rồi tất cả cùng tắm. Mẹ và em gái cũng tắm. Mẹ và em gái chẳng ngượng ngùng gì lắm vì sự có mặt của nó. Hai người cởi áo xuống, những cặp đùi nước da bánh mật bóng láng, hai mẹ con áp tay vào ngực, e ngại bước xuống suối. Hai mẹ con kêu ré lên một cách lạ lùng, vùng vẫy trong nước. Khi Kirixk chạy dọc bờ suối và từ trên bờ nhảy xuống nước, hai mẹ con cười ngất trêu nó, nhất là mẹ. “Xem kìa xem kìa, - bà mẹ nói với con gái, - nom nó giống bố chưa, giống như đúc!” Mẹ và em còn nói với nhau những gì nữa không rõ, thì thầm một cách tinh nghịch và cười khúc khích… Nước suối chảy miết không bao giờ dứt, có thể uống thoả thích và tha hồ tắm…
Chuột xanh ơi, cho ta nước!...
Nó tưởng tượng thấy nó lại đứng bên suối. Dường như nó lại tắm truồng trong suối vào ngày hè nóng nực. Này đây, nó chạy trên bờ, nhảy xuống dòng nước, nhưng không cảm thấy cái mát lạnh của dòng chảy. Phải chăng đó là thứ nước không sờ mó thấy, phi vật chất, hay đó là sương mù? Nó tắm trong sương mù. Ngâm mình trong thứ nước như thế, nó rét. Còn mẹ không cười, mà lại khóc. “Xem kìa, xem kìa, nó giống bố quá đi thôi”. – bà nói với ai không rõ và khóc, khóc một cách chua xót… Nước mắt mẹ mằn mặn, chảy trên mặt…
Ban đêm, Kirixk thức giấc vì bị lắc mạnh và sóng vỗ ồn ào ngoài thuyền. Thằng bé khẽ kêu lên, nó cảm thấy sao trên đầu. Lần đầu tiên trong tất cả những ngày ấy. Sao lấp lánh trên cao, trong bầu trời tối thẫm giữa những chỗ rách toạc của các đám mây trôi trên biển. Ngay cả mặt trăng cũng ló ra mấy lần, lặn hụp mau lẹ trong mây.
Thằng bé bàng hoàng: sao, trăng, gió, sóng – đó là sự sống, vận động. Mặc dù sương mù vẫn còn quần tụ từng đám lớn, và khi thuyền lọt vào những chỗ như vậy; tất cả lại chìm trong bóng tối ngầu đục, nhưng tình trạng đó kéo dài không lâu. Sương mù vĩ đại đã bắt đầu chuyển, ra khỏi trạng thái đờ đẫn, trườn lan ra khắp thế giới do sự xua đuổi của sóng và gió.
Thằng bé nhìn sao trời, mắt trào lệ. Nó không đủ sức cầm lấy bơi chèo, nó không biết cách tìm đường theo vị trí các ngôi sao, nó không biết cần cho thuyền đi về hướng nào, nó không biết nó hiện đang ở đâu, cái gì đang chờ nó trong tương lai, nhưng dù sao nó cũng vui sướng vì nghe thấy tiếng sóng xô ầm ầm, vì gió đã nổi lên và thuyền lướt trên sóng.
Nó khóc vì sung sướng và đau xót, vì thế giới đã trở nên sáng sủa, vì biển đã bắt đầu chuyển động, và nếu nó còn được uống và cái ăn thì nó còn có cơ hội yêu mến cuộc sống này. Nhưng nó hiểu rằng bây giờ nó không sao chỗi dậy được, thời gian sống của nó tính từng ngày, chẳng bao lâu nó sẽ chết khát…
Thuyền lướt trên sóng mỗi lúc một mau lẹ hơn trôi theo dòng, không chèo không lái. Đã có thể lờ mờ đoán nhận được chân trời trên biển, tấm màn đêm được vén mở mỗi lúc một hé sáng nhiều hơn, trên đường đi càng về sau càng ít gặp những khối sương mù tích tụ. Và bóng tối gặp trên đường cũng không còn là bóng tối mịt mù đè nén cả vạn vật như trước. Bây giờ dường như trong sương mù có những sinh vật hoang đường lao nhanh không một tiếng động. Những vật đó tự nó xuất hiện và biến đi trước gió, làm cho sương mù tan ra và bị xô đẩy về mọi phía.
Trăng vừa ló ra sau những đám mây là mặt biển nổi sóng dập dềnh, lấp lánh, ánh sáng sống động, rồi tắt lịm đi, rồi lại trở nên sống động. Thằng bé nhìn những ngôi sao thầm lặng đang toả sáng và nghĩ: “Trong số sao kia, những ngôi sao nào là sao bản mệnh? Ngôi nào là sao của atkưtxkhơ Organ, ngôi nào là sao của aki – Mưngun, ngôi nào là của Emrayin, bố nó? Tất cả những ngày qua đều chẳng thấy các bạn đâu. Và các bạn, những vì sao, các bạn cũng không thể nhìn thấy chúng tôi trong sương mù. Bây giờ tôi còn lại một mình, và tôi không biết tôi đang trôi giạt về đâu. Nhưng bây giờ, tôi không khiếp sợ, bởi vì tôi nhìn thấy tất cả các bạn trên trời. Có điều, tôi không biết ngôi sao nào của ai? Nhưng nếu sự thể như vậy thì không phải lỗi tự chúng tôi. Chính các bạn cũng không nhìn thấy chúng tôi trên biển. Sương mù vĩ đại che khuất các bạn. Bây giờ tôi chỉ có một mình. Những người kia đã bơi đi mất, cả ba người đã bơi đi mất. Họ rất yêu các bạn, những vì sao. Họ nóng lòng mong chờ các bạn, họ hết lòng mong muốn nhìn thấy các bạn để tìm đường về đất liền. Atkưtxkhơ nói rằng các vì sao không bao giờ đánh lừa ta. Ông rất muốn dạy tôi… Nhưng nếu sự thể xảy ra như vậy thì lỗi không phải tự các bạn. Tôi cũng sắp chết đây. Tôi không có nước uống, cũng chẳng còn tí hơi sức nào nữa, và tôi chẳng biết thuyền đang trôi giạt về đâu… Tôi chỉ còn một ít nước, rất ít thôi, bây giờ tôi sẽ uống nốt, tôi không thể nhịn được nữa, không tài nào chịu đựng nổi nữa. Hôm nay tôi đã nhá một mầu của cái túi đựng cá mòi, cái túi đó làm bằng da hải báo. Nhưng tôi không thể gượng nổi nữa rồi, tôi buồn nôn, tôi mửa ra đây này… Bây giờ tôi sẽ uống nốt chút nước còn lại. Nếu chúng ta không còn gặp nhau nữa, tôi muốn nói với các bạn, hỡi các vì sao, rằng atkưtxkhơ Organ, aki Mưngun và bố Emrayin của tôi rất yêu mến các bạn… Nếu tôi còn sống được đến sáng, tôi sẽ vĩnh biệt các bạn…”
Lát sau thuyền lại lọt vào một dải sương mù rộng lớn. Tất cả lại biến mất, lại không nhìn thấy gì nữa. Nhưng thuyền vẫn trôi, bị gió và sóng xua đuổi. Bây giờ Kirixk hoàn toàn dửng dưng. Sau khi uống nốt chỗ nước còn lại đã hoàn toàn thiu ủng, nó nằm luôn bên cạnh thùng nước rỗng không ở cuối thuyền, chỗ ông Organ thường ngồi. Nó sẵn sàng chờ chết, và bây giờ sương mù không đáng sợ đối với nó. Nó chỉ tiếc rằng nó không thấy những ngôi sao và có thể nó sẽ không kip vĩnh biệt chúng… Mỗi lúc nó một suy yếu, váng vất hơn…
Nó cứ nằm như thế, nửa tỉnh nửa mê, nửa thức nửa ngủ, không biết đã bao lâu rồi. Có lẽ đã quá nửa đêm, có lẽ đêm đã gần tàn. Khó nói rõ được. Một lớp sương mù mỏng mảnh lan toả trên mặt biển như khói bay theo gió.
Có số phận, hẳn là có số phận. Thằng bé có nghe thấy, cũng có thể không nghe thấy. Nhưng nó đã nghe thấy. Nó nghe thấy trên đầu đột nhiên có tiếng cánh vỗ vi vút và có vật gì bay rất thấp trong nháy mắt nó đã kịp nhìn ra đấy là một con chim to khoẻ, vung rộng cánh.
-Aguluc! – Nó kêu lên, - Aguluc! – Và nó đã kịp theo dõi hướng bay của con chim vùng địa cực và kịp ghi nhớ chiều gió. Gió thổi từ phía bên trái, từ bên trái thổi vào sau gáy, hơi chếch về phía tai trái:
-Aguluc! – Nó hướng về phía con chim, kêu to và hai tay nó đã cầm lấy cái tay lái của ông Organ, cho thuyền đi về phía con aguluc bay đi.
Nó bám chặt lấy tay lái, căng hết sức cơ bắp, vận dụng hết sức lực còn giữ được trong người, và không nghĩ đến chuyện gì khác, chỉ nhớ hướng gió và hướng bay của con chim.
Chẳng biết con cú vùng cực bay đi đâu và xuất phát từ đâu. Từ một hòn đảo vào đại lục hay từ đại lục ra đảo. Nhưng Kirixk không quên những điều ông già Organ kể: trên biển con chim ấy chỉ bay theo đường thẳng. Đấy là thứ chim khoẻ nhất bay đêm và bay trong sương mù. Bây giờ nó dõi theo con chim.
Thuyền lướt từ ngọn sóng này sang ngọn sóng khác. Gió không đổi chiều. Bóng tối nhạt đi, tản tác dần, những đường chân trời đã hơi sáng lên. Phía trước, ngay trước mặt nó, trêm vòm trời xanh thẫm đặc kịt, một ngôi sao đơn độc rực sáng lấp lánh. Kirixk nhận thấy ngôi sao đó đúng ở phía mũi thuyền nó đang hướng tới. Nhó hiểu rằng nó phải bám lấy ngôi sao đó, phải dõi theo ngôi sao ấy, đi về phía ấy, bởi vì aguluc bay về phía ấy. Nó không biết ngôi sao đó, nhưng bây giờ nó không rời mắt khỏi ngôi sao đó và gáy nó ghi nhớ ngọn gió: hướng gió, sức mạnh và luồng gió.
“Gió ơi, mày cứ giữ
nguyên như thế nhé, đừng bỏ đi. Tao không biết tên mày là gì, atkưtxkhơ Organ
có thể cho tao biết tên mày. Nhưng mày hãy coi tao như anh em ruột thịt. Đừng
bỏ đi, gió ơi, đừng bay chệch sang phía khác. Bởi vì nếu thấy cần thiết, mày có
thể giữ nguyên như thế lâu dài kia mà. Hãy giúp tao, gió ơi, đừng bỏ đi. Tao sẽ
tìm biết được tên mày và sẽ gọi đúng tên mày. Hay mày có muốn tao gọi mày là
gió Organ không? Gọi theo tên atkưtxkhơ Organ của tao. Và tao sẽ mãi mãi gọi
tên mày như thế: gió Organ. Còn mày, mày cũng sẽ biết tao là…”.
– Bạn ở tít trên cao và rất xa trước mặt tôi. Bạn là ngôi sao to và đẹp nhất. Tôi van bạn, đừng bỏ đi, cứ ở nguyên tại chỗ, đừng tất. Thuyền tôi đang đi về phía bạn. Aguluc bay về phía bạn. Tôi không biết nó bay đi đâu, ra đảo hay vào đất liền. Cho dù nó bay ra đảo đi nữa thì tôi sẽ chết trên đảo. Đừng bỏ đi, đừng tắt lặn hỡi ngôi sao. Tôi không biết tên bạn là gì, xin đừng giận. Tôi không kịp biết tên bạn. Bố Emrayin có thể cho tôi biết tên bạn. Nếu bạn muốn, tôi sẽ gọi bạn bằng tên bố tôi, tôi sẽ gọi bạn là sao Emrayin. Khi bạn xuất hiện trên trời, tôi sẽ chào hỏi bạn và thì thầm gọi tên bạn. Và bạn hãy giúp tôi, hỡi sao Emrayin, đừng bỏ đi quá sớm, đừng tắt lặn, đừng lẩn sau những đám mây đen…”.
Nó nói như thế với ngôi sao dẫn đường của mình. Và nó còn nói với sóng: “Sóng ơi, hiện giờ các bạn đang đẩy thuyền tôi đi, lúc này các bạn thật là tốt bụng. Tôi sẽ gọi các bạn là sóng aki – Mưngun. Các bạn đang đổ dồn về phía aguluc bay tới. Thì các bạn có thể xô thuyền lâu dài về phía nào các bạn thấy cần kia mà. Đừng bỏ đi, hỡi những làn sóng aki – Mưngun, đừng lạc đường. Tôi muốn chèo thuyền đi, nhưng tôi yếu sức lắm rồi. Các bạn thấy đấy, tôi đi theo ý các bạn. Nếu tôi còn sống, tôi sẽ mãi mãi ghi nhớ rằng các bạn đi theo gió Organ và sao Emrayin. Tôi sẽ nói lại với tất cả mọi người: sóng aki – Mưngun ở biển là điềm lành! Hãy giúp tôi, hỡi sóng aki – Mưngun. Đừng bỏ đi, đừng bỏ rơi tôi…”.
Giữa tất cả các ngôi sao, sao Emrayin sáng lâu nhất. Lúc rạng sáng, trên bầu trời chỉ còn sao Emrayin. Lúc rạng sáng, ngôi sao đó bừng lên ánh hào quang trong trẻo rực rỡ, rồi dần dần tắt lịm đi trong bầu không khí buổi sáng dần dần ngả sang màu xám, và một lúc lâu sau, nó vẫn còn hiện thành một vệt trắng dịu hiền trên trời.
Buổi sáng đã tới như thế. Rồi mặt trời mọc trên biển. Kirixk vừa vui sướng vừa sợ hãi. Vui sướng vì mặt trời đã hiện ra và sợ hãi vì biển cả mênh mông không biết đâu là bờ. Ngời lên một màu xanh lung linh dưới ánh mặt trời, biển gần như đen và hoang vắng vô cùng. Thằng bé bám riết lấy tay lái, cố cho thyền đi theo trí nhớ, không lạc khỏi hướng gió. Thật là một việc nhọc nhằn.
Nó nhớ, đầu óc nó choáng váng và tất cả bồng bềnh trước mắt…
Lúc thằng bé tỉnh lại, mặt trời đã chuyển sang mé bên kia bầu trời. Thằng bé vươn dài người, chống đôi tay run rẩy chật vật bò lên đuôi thuyển và nhắm mắt lịm đi, chờ cho qua cơn chóng mặt. Rồi nó mở mắt. Thuyền lướt trôi trên sóng. Và suốt trong tầm mắt, biển vẫn lung linh muốn ngàn vết sáng của nước dập dềnh sống động. Kirixk nhìn về phía trước, dụi mắt và sững sờ. Ngay trước mặt nó, Chó Khoang nhô lên từ sau cái lưng gù màu lục xẫm của biển.
Chó Khoang chạy tới đón mừng!
Chó Khoang vĩ đại!
Đã nhìn thấy bờ ở cuối biển, một dải đất có núi màu xanh xẫm. Nhưng Chó Khoang tai trắng, háng trắng chồm lên cao hơn tất cả các ngọn núi, và mắt đã nhìn rõ cái mép viền sủi bọt của sóng nhào muôn thuở dưới chân núi Chó Khoang. Trong không trung đã vang lên tiếng kêu của hải âu ở ven bờ. Lũ hải âu nhận thấy nó trước tiên. Còn bên trên núi phơ phất một làn khói xanh của đống lửa hiện đang tàn trên sườn dốc…
Hỡi Chó Khoang chạy trên bờ biển,
Ta một mình trở về với ngươi.
Chẳng còn atkưtxkhow Organ
Chẳng còn bố Emrayin,
Chẳng còn aki – Mưngun,
Những người ấy nay ở đâu, cứ hỏi ta thì biết,
Nhưng hãy để ta uống nước cho thoả cơn khát lâu nay…
Kirixk hiểu rằng đấy là những lời mở đầu bài ca thánh lễ của nó, bài ca gắn bó khăng khít với nó cho đến trọn đời…
... Biển ì ầm lồng lộn trong bóng tối, xông tới lao mình vào các mỏm đá. Đất rắn như đá rên rỉ, gầm gào đánh bật những đòn dữ dội của biển.
Biển và đất cứ quần nhau như thế kể từ thuở khai tịch, từ khi ngày bắt đầu là ngày, đêm bắt đầu là đêm, và sẽ còn như thế mãi, ngày ngày và đêm đêm, chừng nào còn có đất và nước trong dòng thời gian vô tận… Tất cả mọi gày và đêm...
… Lại một đêm nữa trôi qua…
Gió Organ vù vù trên biển, sóng aki-Mưngun đuổi nhau trên biển, sao Emrayin rực rỡ lấp lánh ở cuối vòm trời đang sáng dần.
Lại một ngày mới…
Làng Baytic
Tháng chạp 1976 – tháng giêng 1977

Server: cloudflare-nginx

X-Robots-Tag: noarchive

Cache-Control: public, max-age=5

Set-Cookie: __cfduid=d5762eaf88b26e37325dced4795eb77871498429504; expires=Mon, 25-Jun-18 22:25:04 GMT; path=/; domain=.tiengnga.net; HttpOnly