text:
Bát nước của Ngài Anan
(PGVN)Tôi chưa bao giờ nghe nói đẳng cấp có thể tạo ra khác biệt giữa người này với người kia. Tôi không chấp nhận ý nghĩ ấy. Tất cả mọi người mà tôi thấy đều có hai tay, hai chân, hai mắt, một miệng, một khuôn mặt, một mũi. Mặt trời đâu có mọc ở phương Tây đối với người cấp dưới? Các người này có bao giờ cảm nhận hạnh phúc hay khổ đau khác ai đâu? Khi ăn, bụng họ cũng đầy. Họ khác chỗ nào?
Ananda là đại đệ tử của Phật. Là em chú bác của Phật, ngài từ bỏ đời sống vương giả, xuất gia theo Phật, hầu cận bên cạnh Phật suốt đời. Ananda là đệ tử thông minh nhất, đa văn nhất của Phật.
Tên ngài thơm trong kinh. Chuyện về ngài làm đẹp sử Phật. Ngài lại là người có dung mạo đẹp đẽ không ai bằng. Vì vậy mà có chuyện sau đây.
Một ngày kia, tôn giả Ananda trở về tịnh xá sau khi đi khất thực. Ăn xong, ngài cầm bát đi tìm nước uống. Bên đường, một cô thiếu nữ đang thả gàu trong giếng. Ngài bước đến gần, tay bưng bát không.
Prakirti (cô thiếu nữ): Thưa tôn giả, ngài cần gì ạ?
Ananda: Tôi xin cô bát nước.
Prakirti: Con là dân hạ tiện.
Ananda: Tôi chỉ cần nước uống thôi.
Prakirti: Con là dân hạ tiện. Không ai uống nước của con.
Ananda: Tôi chỉ xin nước uống cho hết khát thôi. Nước làm cho bất cứ ai đều hết khát cả, đâu có phân biệt đẳng cấp.
Prakirti: Con là con gái hạ tiện. Nước giếng thì trong, nhưng đối với người ở đẳng cấp trên, nước của con không sạch. Chẳng có ai ngoài đẳng cấp của con uống nước giếng này cả.
Ananda: Tôi có hề hỏi cô thuộc đẳng cấp nào đâu? Tôi chỉ xin nước uống.
Prakirti: Chẳng lẽ ngài không biết sao? Trong xứ này có hai đẳng cấp, cấp trên và cấp dưới. Con là người cấp dưới.
Ananda: Tôi đâu cần biết đẳng cấp của cô. Tôi chỉ cần nước uống.
Prakirti: Làm sao con dâng nước cho ngài được? Con là con gái hạ tiện. Những người ở trong lâu đài đàng kia kìa, những người ấy là thuộc cấp trên. Còn những người như con, chúng con không có được cả quyền nhìn họ. Họ không dẫm chân lên bóng của chúng con. Khi chúng con đến gần, họ tránh. Nếu họ thấy chúng con, họ phải rửa mặt với nước hương hoa, vừa rửa vừa nói: “Ta vừa thấy dân hạ tiện”. Vậy thì làm sao con dâng nước cho ngài được? Làm sao con đến gần ngài để dâng nước? Nếu bóng con trải trên người ngài, ngài cũng sẽ trở thành dân hạ tiện.
Ananda: Tôi không quan tâm gì đến đẳng cấp. Tôi chỉ biết rằng cô cũng là người như tôi. Tôi chưa bao giờ nghe nói đẳng cấp có thể tạo ra khác biệt giữa người này với người kia. Tôi không chấp nhận ý nghĩ ấy. Tất cả mọi người mà tôi thấy đều có hai tay, hai chân, hai mắt, một miệng, một khuôn mặt, một mũi. Mặt trời đâu có mọc ở phương Tây đối với người cấp dưới? Các người này có bao giờ cảm nhận hạnh phúc hay khổ đau khác ai đâu? Khi ăn, bụng họ cũng đầy. Họ khác chỗ nào?
Prakirti: Bề ngoài không có gì khác lắm. Nhưng những người ở cấp trên nhờ được xứng đáng mà sinh vào cấp trên. Chúng con thì phạm tội: vì vậy chúng con sinh vào cấp dưới. Họ sinh ra từ miệng Brahma. Còn chúng con sinh ra từ bàn chân Brahma. Chúng con không có quyền học kinh Vệ Đà. Bởi vậy chúng con thấp kém mọi bề. Chúng con là dân hạ tiện.
Ananda: Thầy của tôi không dạy như thế. Cô nghe tôi đọc câu này : “No jaccà vasalo hoti – Na jaccà hoti bràhmano. Kammanà vasalo hoti – Kammanà hoti Bràhmano” (Không ai sinh ra đã thành hạ tiện. Không ai sinh ra đã thành Bà la môn).
Sợ hãi và thẹn thùng, cô thiếu nữ ngó quanh. Tay run run, cô cúi xuống đưa gàu nước kề miệng bát rót bát nước đầy. Tôn giả Ananda cám ơn cô rồi mang bát nước đi. Cô thiếu nữ nhìn theo cho đến khi Ananda khuất dạng đàng xa.
Nhìn theo bóng tôn giả, cô gái như còn nghe văng vẳng bên tai: “Xin cô bát nước”, “Xin cô bát nước”, “Xin cô bát nước”. Lời nói ngọt ngào làm sao! Lời nói dịu dàng làm sao! Người đâu mà đẹp thế! Chẳng lẽ không có giếng nước nào khác ở trong vùng này? Chẳng lẽ chỉ có nước ở giếng này thôi? Tại sao người ấy lại đến ngay mình xin nước? Chẳng lẽ mình là người con gái duy nhất trong vùng này? Mà có thật người ấy chỉ xin nước thôi, không cần quan tâm rằng mình là con gái hạ tiện? Người ấy phải biết chứ! Trẻ con cũng biết mình là dân hạ tiện, nhìn áo quần mình bận là biết ngay. Người đẹp đẽ kia là ai vậy? Từ đâu đến? Cám ơn trời đưa người ấy đến lại giếng này. Nhờ người, tôi học được rằng tôi là người, là người thiếu nữ.
Từ trước đến nay, tôi cứ nghĩ tôi là thú vật, là thiếu nữ – thú vật. Ôi, gương mặt quyến rũ! Ôi, đôi mắt tràn ngập nhân từ! Ôi, dáng người thanh nhã, trẻ trung, sáng chói! Làm sao gặp lại người lần nữa bây giờ? Làm sao nghe lại giọng nói ngọt ngào lần nữa? Sống làm gì nếu không thấy lại người? Ôi, giá như ngày nào cũng được dâng nước cho người! Ngày nào cũng được nói với người vài lời! Nếu người lại đến, nhất quyết tôi không để cho người đi. Tôi sẽ mang người về nhà và giữ người lại. Nếu tôi được ngắm người, tôi không cần ăn uống. “Xin cô bát nước”, “Xin cô bát nước”, ôi, lời nói khắc sâu vào tận đáy lòng.
Mẹ cô thiếu nữ hạ tiện: Prakirti ! Prakirti ! Mẹ gọi con nãy giờ sao không thấy? Con gái tôi đi đâu rồi? Có chuyện gì xảy đến với con vậy? Bộ con mọc rễ bên bờ giếng rồi hay sao vậy? Lần nào đi lấy nước cũng thế! Cứ trò chuyện sa đà với bạn bè thôi! Prakirti! Prakirti!
Prakirti: Mẹ ơi, con đây!
Người mẹ: Con ở đâu?
Prakirti: Con đây! Bên giếng!
Người mẹ: Đã trưa rồi. Đất đã nóng phỏng chân. Con gái nhà người ta đi múc nước đã về cả rồi, con còn la cà ở đấy một mình làm gì vậy?
Prakirti: Mẹ ơi, giọng nói ngọt ngào quá, mẹ ơi. “Xin cô bát nước!”
Người mẹ: Xin cô bát nước? Ai xin con nước?
Prakirti: Một người đàn ông trẻ đẹp vô ngần! Đầu cạo, mình khoác áo vàng, tay bưng bát nước. Một chàng thanh niên dáng dấp thư thái.
Người mẹ: Cạo đầu? Làm sao một người đàn ông trẻ cạo đầu mà đẹp được? Bộ con không biết họ cạo đầu để đuổi cái đẹp đi ?
Prakirti: Con không biết. Nhưng người đàn ông ấy đẹp vô ngần. Toàn thân người ấy sáng rực ánh vàng. Cặp mắt dịu dàng. Phong thái bình dị. Người ấy là hiện thân của nhân từ và bình dị.
Người mẹ: Người ấy có cùng đẳng cấp với mình không?
Prakirti: Có. Người ấy nói cùng với con một đẳng cấp.
Người mẹ: Đẳng cấp gì?
Prakirti: Đẳng cấp người.
Người mẹ: Chắc con giấu đẳng cấp của con khi nói chuyện chứ gì? Bao nhiêu người hạ tiện ở vùng này không muốn lộ đẳng cấp của mình. Thái độ ấy thật là nhục nhã. Nếu ai cũng hãnh diện về đẳng cấp của mình, làm gì còn đẳng cấp thấp nữa! Con không nói cho người ấy biết con là con gái hạ tiện, phải không?
Prakirti: Con nói con là hạ tiện. Nhưng người ấy không chịu nhận như vậy. Người ấy chỉ nhắc đi nhắc lại xin nước uống thôi. Người ấy nói: một người trở thành Bà la môn hay hạ tiện không phải do sinh ra mà do hành động.
Người mẹ: Người ấy nói gì nữa ?
Prakirti: Người ấy nói: đừng làm trái lại tự do mà ta vốn có như là người. Chối bỏ bản chất người của mình bằng cách nghĩ rằng mình có một bản chất riêng, bản chất riêng ấy là thấp, đáng khinh miệt và không thay đổi được, là tai hại còn hơn là giết bản chất thật của mình. Thiếu tự trọng là một hành động thấp hèn hơn cả hủy diệt bản chất. Người ấy nói như vậy. Mọi người sinh ra trên trái đất này đều là những con người tự do.
Người ấy nói: sau khi sinh ra như vậy, tự do bị thu hẹp lại vì những chướng ngại như chủng tộc, đẳng cấp, tôn giáo, ngôn ngữ, phong tục, cha mẹ, thầy giáo, giáo sĩ, tục lệ. Trong đầu con, con cứ nghĩ về con như là một người thấp hèn bị ràng buộc bởi tập tục xã hội. Con cứ nghĩ về con như là con chó hoang sục sạo tìm thức ăn thừa ngoài đường. Người ấy mang đến cho con ánh sáng. Con tưởng như sống một đời mới. Chỉ đến ngày hôm nay con mới học được rằng con là thành viên mới của xã hội loài người. Người ấy là ánh sáng. Người ấy là ánh sáng của con.”Xin cô bát nước!”, “Xin cô bát nước!”. Lời nói ngọt ngào làm sao!
Người mẹ: Người ấy không biết gì về đẳng cấp hạ tiện, nhưng con ơi, mẹ biết. Người ta sinh ra thế này hay thế kia là do nghiệp.
Prakirti: Vậy những người ở đẳng cấp cao đã làm gì mà được sinh ra như vậy?
Người mẹ: Họ cũng vậy, đó là kết quả của nghiệp.
Prakirti: Dù thế nào chăng nữa, người ấy nói với con rằng người ta không trở thành cấp cao hay cấp thấp vì sinh ra như thế. Người ấy nói: dù là vua, dù là Bà la môn, dù là tăng sĩ, nếu sát sinh, nếu trộm cắp, nếu tà dâm, nếu nói điều ác độc, nếu rượu chè say sưa thì đều là dân hạ tiện.
Người mẹ: Đó là điều mẹ vừa nói với con: đó là kết quả của nghiệp.
Prakirti: Mẹ ơi, không phải bất cứ điều gì cũng xảy ra vì nghiệp. Mình là dân hạ tiện không phải vì nghiệp mà là vì xã hội. Con không muốn chấp nhận những chuyện vô nghĩa lý ấy. Người đàn ông trẻ xin con nước tên gì vậy? Đó là điều con muốn biết. Người ấy làm gì? Con chỉ muốn biết chuyện ấy thôi.
Người mẹ: Mẹ đã hỏi rồi. Người ấy tên là Ananda. Người ấy là đệ tử của Phật. Người ấy thuộc dòng dõi Thích Ca.
Prakirti: Người ấy làm gì?
Người mẹ: Người ấy là một vị tăng đã từ bỏ đời sống trần tục.
Prakirti: Mẹ ơi, người ấy tốt vô cùng. Con chẳng cần biết người ấy là ai. Con chỉ muốn được nhìn người ấy mãi hoài. Con không thể sống không có người ấy. Con cần có Ananda. Nếu con không có được người ấy, con sẽ nhịn đói đến chết. Mẹ ơi, mẹ làm phù phép đi, mẹ dùng hết phù phép mà mẹ biết để mang Ananda đến lại với con. Nếu không, mẹ sẽ không bao giờ thấy lại con gái độc nhất của mẹ. Con sẽ nhịn đói cho đến khi mẹ mang Ananda đến cho con.
Người mẹ: Vua Kosala của chúng ta là người rất mộ Phật. Vua đến hầu Phật mỗi ngày. Nếu vua biết con yêu Ananda, vua sẽ đốt nhà con. Vua sẽ cấm dân hạ tiện chúng ta sống trong xứ này. Con làm hại mọi người trong đẳng cấp chúng ta.
Prakirti: Nếu vậy thì mẹ đọc thần chú đi. Mẹ đọc thần chú thì Ananda đến liền. Con mà không có Ananda thì con không thể sống được.
Người mẹ: Phật là người không còn dục vọng. Mà Ananda thì biết thần chú của Phật. Phật chú diệt hết mọi thần chú. Thôi được, mẹ thương con, mẹ đọc thần chú cho con.
Người mẹ đốt phân bò khô, cỏ khô, thêm củi vào cho lửa rực cháy. Bà ném hoa vào lửa, từng cánh, từng cánh, miệng đọc thần chú : “Amale, vimale, kunkume sumane, yena baddhasi vidyut icchaya devo varsati, vidyotati garjati, vismayan, Maharajasya, samabhi vardhayitum, devebhyo manushyebhyo gandharvebhyah shikigraha deva, visikhigraha grahadeva, Anandasyagamanaya, Samgamanaya, kramanaya, grahanaya juho svaha.”
Trong khi người mẹ hạ tiện đọc thần chú như vậy, tôn giả Ananda trong tịnh xá cảm thấy đầu óc bị rối loạn. Ngài rời tịnh xá và đi thẳng đến nhà mẹ con cô thiếu nữ hạ tiện. Thấy tôn giả từ xa đi đến, người mẹ bảo con gái sửa soạn giường gối. Ananda bước vào nhà, đứng lại, lặng yên. Ngài để ý thấy cô thiếu nữ Prakirti trang điểm đỏm đáng và hiểu thâm ý của người mẹ. Tôn giả biết mình đang gặp nạn. Ngài bèn nghĩ đến đức Phật, và bằng ý nghĩ, ngài cầu Phật hộ trì. Bằng tuệ nhãn, Đức Phật thấy Ananda đang gặp nạn, bèn đọc một câu chú : “Sthi racyutith sunitih svastih sarva pranibhyah sarah prasannam nirdosham prashantam sarvatobhayam itayo yatra shamyanti sarva siddhasca yoninani etena satya vakyena svastyanandaya bhiksave.”
Thần chú của người mẹ tan biến. Tôn giả Ananda lấy lại được sáng suốt và trở về lại tịnh xá. Cô thiếu nữ Prakirti bảo mẹ làm cho Ananda quay lại, nhưng người mẹ trả lời rằng Phật chú dẹp tan mọi thần chú trên đời này. Bà nói với con gái: chắc Ananda đã đọc chú của Phật.
Tôn giả Ananda thoát được phù phép của người mẹ, trở về tịnh xá, đảnh lễ Phật và cung kính đứng hầu bên cạnh. Phật nói với tôn giả: “Này, Ananda, con phải nghe và nhớ kinh Sadaksara Vidyà này. Đây là bài kinh sẽ hộ trì cho tăng, ni, thiện nam, tín nữ. Này Ananda, con phải nhớ, phải suy ngẫm. Đức Phật đọc: “Andare pandare karande keyurerci haste svara grive Bandhumati, viramati, dhara vidha cilimile, vilodaya, visani loke visa cala golamati gandavile cili mile satimimena yatha samvibhaketa golamati ganda vilayai svaha.”
“Ananda, người nào đọc kinh này, người ấy sẽ được tự do nếu bị hành hạ. Người ấy sẽ được giải phóng khỏi trừng phạt nếu có ai ra lệnh trừng phạt. Nếu người ấy khiếp sợ, người ấy sẽ được giải phóng khỏi khiếp sợ. Này Ananda, người nào được kinh này che chở sẽ không bao giờ bị một hành động gì vùi dập ngoài kết quả của nghiệp kiếp trước”.
Tôn giả Ananda thoát khỏi phù phép của mẹ cô gái. Nhưng Prakirti, cô thiếu nữ hạ tiện, vẫn cứ yêu thầm ngài. Một ngày kia, tôn giả đi khất thực, Prakirti đi theo. Ananda không đi khất thực nữa, quay về lại tịnh xá, bạch Phật. Cô thiếu nữ theo gót tôn giả đến tịnh xá, đứng tần ngần trước cổng. Đức Phật cho gọi cô vào.
Đức Phật: Có thật là con cứ theo đuổi Ananda?
Prakirti: Bạch Thế Tôn, dạ đúng, con có theo đuổi.
Đức Phật: Tại sao ?
Prakirti: Bạch Thế Tôn, để Ananda làm chồng của con.
Đức Phật: Song thân của con có bằng lòng như vậy không?
Prakirti: Dạ thưa, cha mẹ con chấp thuận.
Đức Phật: Vậy con mời song thân của con đến đây.
Prakirti đi về nhà, nói với cha mẹ rằng đức Phật muốn gặp hai người. Rồi cô đi cùng cha mẹ đến tịnh xá.
Đức Phật: Con gái của hai vị nói muốn có Ananda làm chồng. Hai vị có đồng ý không?
Cha mẹ cô thiếu nữ hạ tiện: Bạch Thế Tôn, chúng con đồng ý. Con gái chúng con nói rằng nó không sống được nếu không có tôn giả Ananda. Nó nói nó sẽ tự tử nếu không có được tôn giả.
Đức Phật: Được rồi. Hai vị có thể đi về nhà, để Prakirti ở lại đây.
Cha mẹ cô thiếu nữ đảnh lễ Phật rồi lui ra.
Đức Phật: Trong thành Savatthi này con muốn bao nhiêu thanh niên cũng có. Tại sao con chỉ thương yêu Ananda?
Prakirti: Con thích chàng. Con yêu chàng. Lòng con sáng lên vì chàng. Con học được cách suy nghĩ tự do nhờ chàng. Nhờ chàng mà con hiểu rằng con là một người, thành viên của nhân loại. Chính chàng đã làm cho con biết con cũng có mọi ưu tiên, mọi quyền, mọi tự do mà bất cứ người nào cũng phải có. Trong lúc con bị xã hội ruồng rẫy, gạt bỏ xuống tận cùng hố rác, hành hạ với đòn roi của đẳng cấp, y như một con chó hoang, chàng là người duy nhất dạy cho con rằng con cũng là thành viên của chủng tộc loài người. Bởi vậy, chàng là ánh sáng của con. Chàng là cuộc đời mới của con. Con không thể sống được nếu không có chàng. Chỉ thấy chàng là mắt con gặp ân huệ. Giọng chàng ấm bên tai con. Chàng nhìn con dịu dàng, lời nói nhân từ của chàng khắc sâu vào tim con. Con phải có chàng.
Đức Phật: Được rồi. Ta sẽ cho con Ananda. Nhưng con phải làm theo lời Ta nói.
Prakirti: Con làm bất cứ điều gì cũng được, nếu Thế Tôn cho con Ananda.
Đức Phật: Nếu con muốn Ananda, con cũng phải mặc áo như Ananda mặc. Ananda cạo đầu, con cũng phải cạo đầu. Ananda đắp y vàng, con cũng phải đắp y vàng. Nếu con làm những việc đó, con có thể có Ananda.
Prakirti: Bạch Thế Tôn, con sẽ chạy về nhà và sẽ trở lại đây sau khi làm những điều Thế Tôn bảo.
Prakirti chạy về nhà, kể lại sự việc cho mẹ nghe. Người mẹ mắng cô. Prakirti khóc. Cô nhịn đói.
Người mẹ: Con ơi, con điên rồi sao? Con tuyệt thực đến khi chết sao con?
Prakirti: Mẹ ơi, xin mẹ cạo đầu cho con. Mẹ không làm, con sẽ chết thôi.
Người mẹ: Con điên rồi, con ơi, người phụ nữ đẹp nhất là ở nơi đầu tóc. Cạo đầu rồi thì nhan sắc đâu nữa! Con đui mù rồi sao? Có gì làm người phụ nữ xấu xí hơn? Nếu tóc con bị cắt, nếu đầu con bị gọt, con xấu xí như thế nào! Trong thành Savitthi này có cô thiếu nữ nào đẹp bằng con đâu? Mẹ sẽ tìm cho con một chàng trai xứng đáng. Đừng vội con ạ. Kiên nhẫn thêm chút nữa. Còn nhan sắc gì nữa nơi người con gái bị gọt tóc! Đừng điên con ơi!
Prakirti: Con không muốn bất cứ ai khác. Con chỉ muốn Ananda. Đối với con, chàng là tuyệt đẹp. Mặt chàng sáng rực như vàng. Con thích quá cách chàng nhìn, giọng ngọt chàng nói, dáng uy nghi chàng đi. Trên trái đất này, con không muốn bất kỳ ai khác, ngoài chàng.
Người mẹ: Thôi được rồi, con ăn đi.
Prakirti: Con nhịn đói cho đến khi nào mẹ gọt tóc cho con.
Prakirti tuyệt thực cả mấy ngày sau đó. Mẹ cô quá sợ cô chết, phải cắt tóc cho con.
Người mẹ: Rồi đó, bây giờ con giống như ni cô. Chắc chắn ai cũng sẽ thất vọng về con. Đây là mưu chước của Thầy của Ananda. Chẳng có ai trở về nhà sau khi bị Ngài ấy lừa. Ngài ấy có phép thôi miên.
Prakirti: Điều đó chẳng quan hệ gì. Con bất cần tất cả nếu có được Ananda. Con bất cần nếu phải đi xin ngoài đường với chàng. Mẹ ơi, con chạy đến tịnh xá Jetavana đây.
Người mẹ: Con đi đi. Rồi xem việc gì xảy ra.
Cô thiếu nữ Prakirti đầu trọc đi đến tịnh xá Jetavana, mình đắp y vàng. Cô đảnh lễ Phật rồi chắp tay đứng hầu bên cạnh. Hàng trăm vị tăng, trong đó có Ananda, ngồi quanh Phật.
Prakirti: Kính lễ Đức Thế Tôn ! Con đã làm y như lời Thế Tôn đã dặn. Xin Thế Tôn cho con Ananda.
Đức Phật: Tốt lắm, con bây giờ xứng đáng để nhận Ananda. Trước khi Ta trao Ananda cho con, con hãy trả lời Ta vài câu.
Prakirti: Xin Thế Tôn cứ hỏi.
Đức Phật: Cái gì nơi Ananda làm con yêu thích? Dáng dấp? Mặt mày? Cặp mắt? Cách nói? Dáng đi? Cái gì?
Prakirti: Đối với con, mặt Ananda tươi tốt. Mũi đẹp. Mắt dễ thương. Tai mời gọi. Giọng nói ngọt ngào. Ý nghĩ đúng đắn. Toàn thể dáng dấp đều quyến rũ. Như vậy đó, con yêu tất cả vẻ người của chàng.
Đức Phật: Con xem thân hình Ananda là đẹp. Nhưng nếu da Ananda bị thương, da đó chảy máu. Nếu không chữa lành da đó sưng lên. Nó đau. Mủ chảy ra. Cái mà con tả là đẹp, chỉ là bề ngoài mà con thấy, hạn chế nơi da bọc ngoài. Như vậy, vẻ đẹp hay vẻ quyến rũ chỉ là do cái nhìn về bề ngoài da thịt. Nếu da của một người bị lột ra, chẳng ai thèm nhìn người đó nữa. Nếu cái gì ở bên trong thân thể bị lật ra bên ngoài, chó quạ sẽ đến tấn công, phải cầm gậy gộc đuổi đánh. Thân thể đó không phải làm bằng vàng bạc, ngọc ngà. Cũng không phải bằng đá quý, san hô. Thân thể đó làm bằng xương, da, gân, thịt, máu, nước bọt, phân…
Thân thể đó không đáng giá gì cả khi con nhìn nó. Nếu con nhìn vào thực chất của nó, nó đáng ghê tởm. Người không có trí tuởng rằng nó đẹp. Thực chất nó vô thường như bọt nước, như bong bóng, tan biến như tia chớp, huyễn ảo như ảo thuật, như giấc mộng. Thân thể là phù du, bất trắc, giả dối. Nó giống như một chiếc bao chứa đầy đồ phế thải. Khi nó bệnh hoạn, ta trở thành kẻ thù của chính ta. Nếu ta nhịn ăn một ngày, nếu ta không tắm một ngày, nếu ta không súc miệng một ngày, ta sẽ thấy chính ta là đáng tởm. Tất cả những gì ghê tởm ứa ra ngoài thân. Thân thể là nơi nương tựa của bệnh hoạn, của buồn bã, của sợ hãi, của nguy khốn. Không ai biết mình sẽ chết hôm nay hay ngày mai.
Đồ phế thải của thân thể làm chính ta ghê tởm. Thân thể là nhà chứa của ghê tởm. Ta không thể đem thân này đi theo được. Ta không cho ai thân này được. Bộ xương này gồm 300 đốt, không kể răng. Các đốt xương nối kết với nhau nơi 180 khớp, 900 gân cột thịt lại. 900 mãnh thịt bám chặt vào gân. Toàn thể bộ xương được da bao quanh, cho nên ta không thấy gì bên trong. Da được đánh bóng nhờ lớp sợi tơ đan kết. Thân này có hàng triệu lỗ chân lông. Đồ phế thải ứa ra ngoài thân như mỡ đọng quanh chão. Đó là nơi trú ẩn của hàng triệu con trùng. Đó là nơi than khóc chọn làm chỗ ở. Đó là bị da chứa đồ phế thải với 9 lỗ thoát hơi.
Khi hơi thở lìa khỏi thân này, ai cũng sợ hãi, không dám sờ lên. Hai ngày sau, nó bốc mùi thối với đồ phế thải rỉ ra. Thương cái xác chết này hay thương cái xác chết kia, nào có gì khác nhau? Tình yêu là do ham muốn mà có. Ở đâu không còn ham muốn, ở đấy không còn đắm đuối. Ở đâu có tình yêu, ở đấy cũng có buồn khổ. Từ ngày con bắt đầu yêu Ananda, con đã thực chứng bao nhiêu buồn khổ, khóc lóc, thở than, mất ăn, mất ngủ, suy nhược, hôn mê. Tất cả những điều đó đâu có phải là hạnh phúc? Bây giờ, con hãy suy nghĩ cho kỹ với trí tuệ của con, xem thử thân thể của Ananda có phải là cái gì đáng yêu không?
Prakirti: Ôi, bạch Đấng Giác Ngộ, con đã thấm sự thật qua lời giảng của Ngài rồi. Con đã thấy thực chất nơi thân thể mà Ngài tả. Lòng còn nhẹ bơn khi nghe Thế Tôn nói. Con thông suốt mọi lời Thế Tôn dạy.
Đức Phật: Nếu thật như vậy, Ta sẽ thực hiện lời hứa trao Ananda cho con. Bây giờ con có thể đi về nhà với Ananda.
Prakirti: Ô, bạch Đấng Giác Ngộ, con không cần tôn giả Ananda nữa. Lời Thế Tôn đã chữa lành tâm bệnh của con, chữa lành điên cuồng của con. Con không phải là người thiếu nữ có thể hạ mình xuống để điên cuồng như vậy nữa. Tất cả cơn đam mê đã lìa khỏi tâm con rồi. Xin Thế Tôn rủ lòng thương xót thâu nhận con vào ni đoàn của Ngài.
Đức Phật: Đoàn thể tăng ni của Ta rộng như biển. Bao nhiêu sông đều chảy vào biển, trộn chung nước với nhau, chẳng còn phân biệt nước của sông này với nước của sông kia, tất cả chỉ còn một tên là biển. Cũng vậy, Ta không phân biệt người thấp hay cao, chủng tộc, đẳng cấp, xứ sở, ai cũng vào đoàn thể tăng ni của Ta được cả. Khi vào, tất cả những gì khác biệt trước đây đều tan biến, mọi người cùng sống với nhau như con chung một cha, mang tên chung là Phật tử. Bởi vậy, không có gì cản trở con gia nhập ni đoàn.
Prakirti gia nhập Ni Đoàn và trở thành A La Hán.
Tin đồn về đức Phật thâu nhận một cô gái hạ tiện vào ni đoàn lan rộng ra khắp thành Savitthi. Giới tướng tá, Bà la môn, quý tộc, phú gia rúng động. Họ tự hỏi làm sao một phụ nữ hạ tiện, khi trở thành ni cô, có thể đi vào nhà một người sinh ở cấp trên? Làm sao một người sinh ở cấp trên có thể đến gần phụ nữ ấy? Làm sao phụ nữ ấy có thể nhận thức ăn khất thực từ người sinh ở cấp cao. Họ đến thưa chuyện với vua Kosala. Vua cùng với một đoàn tùy tùng gồm những người trong đẳng cấp thượng lưu, thân hành đến hỏi Phật. Đức Phật gọi ni cô Prakirti, tôn giả Ananda và tất cả tăng ni đến quanh Ngài, rồi Ngài hỏi vua và mọi người có muốn nghe kể chuyện kiếp trước của Prakirti không. Ai cũng muốn nghe. Đức Phật bèn kể:
Thuở trước, bên bờ sông Hằng, có một vị tộc trưởng thuộc đẳng cấp hạ tiện tên là Trishanka. Vị ấy có một người con trai dung mạo thanh tú, thông minh, học hết kinh sách Vệ Đà. Khi thanh niên ấy đến tuổi lập gia đình, người cha đến cầu hôn con gái của một người Bà la môn. Người con gái ấy tên là Prakirti. Người Bà la môn tức giận, cho rằng việc cầu hôn ấy là sỉ nhục. Người tộc trưởng hạ tiện đem hết lý lẽ ra để giải thích rằng phân biệt đẳng cấp như vậy là không đúng, bởi vì ai cũng là người cả. May sao, người cha Bà la môn ấy học rộng, hiểu nhiều, nên nghe giải thích như vậy thì chấp nhận, bằng lòng gả con gái.
Cô thiếu nữ Prakirti xinh đẹp của người Bà la môn thượng cấp kia chính là kiếp trước của ni cô Prakirti đang có mặt ở đây. Con trai của vị tộc trưởng hạ tiện là Ananda. Ta là người tộc trưởng hạ tiện Trishanka của kiếp trước.
Mọi người thích thú nghe chuyện. Vua Kosala và tùy tùng đảnh lễ Phật rồi ra về.
Người dịch: Cao Huy Thuần
Theo: Buddha’s Constant Companion, Ven. Ananda

markdown:
[Bát nước của Ngài Anan](http://tamanlac.vn/phap-hoc/bat-nuoc-cua-ngai-anan.html)
(PGVN)Tôi chưa bao giờ nghe nói đẳng cấp có thể tạo ra khác biệt giữa người này với người kia. Tôi không chấp nhận ý nghĩ ấy. Tất cả mọi người mà tôi thấy đều có hai tay, hai chân, hai mắt, một miệng, một khuôn mặt, một mũi. Mặt trời đâu có mọc ở phương Tây đối với người cấp dưới? Các người này có bao giờ cảm nhận hạnh phúc hay khổ đau khác ai đâu? Khi ăn, bụng họ cũng đầy. Họ khác chỗ nào?
Ananda là đại đệ tử của Phật. Là em chú bác của Phật, ngài từ bỏ đời sống vương giả, xuất gia theo Phật, hầu cận bên cạnh Phật suốt đời. Ananda là đệ tử thông minh nhất, đa văn nhất của Phật.
Tên ngài thơm trong kinh. Chuyện về ngài làm đẹp sử Phật. Ngài lại là người có dung mạo đẹp đẽ không ai bằng. Vì vậy mà có chuyện sau đây.
|
|![]()
Một ngày kia, tôn giả Ananda trở về tịnh xá sau khi đi khất thực. Ăn xong, ngài cầm bát đi tìm nước uống. Bên đường, một cô thiếu nữ đang thả gàu trong giếng. Ngài bước đến gần, tay bưng bát không.
Prakirti (cô thiếu nữ): Thưa tôn giả, ngài cần gì ạ?
Ananda: Tôi xin cô bát nước.
Prakirti: Con là dân hạ tiện.
Ananda: Tôi chỉ cần nước uống thôi.
Prakirti: Con là dân hạ tiện. Không ai uống nước của con.
Ananda: Tôi chỉ xin nước uống cho hết khát thôi. Nước làm cho bất cứ ai đều hết khát cả, đâu có phân biệt đẳng cấp.
Prakirti: Con là con gái hạ tiện. Nước giếng thì trong, nhưng đối với người ở đẳng cấp trên, nước của con không sạch. Chẳng có ai ngoài đẳng cấp của con uống nước giếng này cả.
Ananda: Tôi có hề hỏi cô thuộc đẳng cấp nào đâu? Tôi chỉ xin nước uống.
Prakirti: Chẳng lẽ ngài không biết sao? Trong xứ này có hai đẳng cấp, cấp trên và cấp dưới. Con là người cấp dưới.
Ananda: Tôi đâu cần biết đẳng cấp của cô. Tôi chỉ cần nước uống.
Prakirti: Làm sao con dâng nước cho ngài được? Con là con gái hạ tiện. Những người ở trong lâu đài đàng kia kìa, những người ấy là thuộc cấp trên. Còn những người như con, chúng con không có được cả quyền nhìn họ. Họ không dẫm chân lên bóng của chúng con. Khi chúng con đến gần, họ tránh. Nếu họ thấy chúng con, họ phải rửa mặt với nước hương hoa, vừa rửa vừa nói: “Ta vừa thấy dân hạ tiện”. Vậy thì làm sao con dâng nước cho ngài được? Làm sao con đến gần ngài để dâng nước? Nếu bóng con trải trên người ngài, ngài cũng sẽ trở thành dân hạ tiện.
Ananda: Tôi không quan tâm gì đến đẳng cấp. Tôi chỉ biết rằng cô cũng là người như tôi. Tôi chưa bao giờ nghe nói đẳng cấp có thể tạo ra khác biệt giữa người này với người kia. Tôi không chấp nhận ý nghĩ ấy. Tất cả mọi người mà tôi thấy đều có hai tay, hai chân, hai mắt, một miệng, một khuôn mặt, một mũi. Mặt trời đâu có mọc ở phương Tây đối với người cấp dưới? Các người này có bao giờ cảm nhận hạnh phúc hay khổ đau khác ai đâu? Khi ăn, bụng họ cũng đầy. Họ khác chỗ nào?
Prakirti: Bề ngoài không có gì khác lắm. Nhưng những người ở cấp trên nhờ được xứng đáng mà sinh vào cấp trên. Chúng con thì phạm tội: vì vậy chúng con sinh vào cấp dưới. Họ sinh ra từ miệng Brahma. Còn chúng con sinh ra từ bàn chân Brahma. Chúng con không có quyền học kinh Vệ Đà. Bởi vậy chúng con thấp kém mọi bề. Chúng con là dân hạ tiện.
Ananda: Thầy của tôi không dạy như thế. Cô nghe tôi đọc câu này : “No jaccà vasalo hoti – Na jaccà hoti bràhmano. Kammanà vasalo hoti – Kammanà hoti Bràhmano” (Không ai sinh ra đã thành hạ tiện. Không ai sinh ra đã thành Bà la môn).
Sợ hãi và thẹn thùng, cô thiếu nữ ngó quanh. Tay run run, cô cúi xuống đưa gàu nước kề miệng bát rót bát nước đầy. Tôn giả Ananda cám ơn cô rồi mang bát nước đi. Cô thiếu nữ nhìn theo cho đến khi Ananda khuất dạng đàng xa.
Nhìn theo bóng tôn giả, cô gái như còn nghe văng vẳng bên tai: “Xin cô bát nước”, “Xin cô bát nước”, “Xin cô bát nước”. Lời nói ngọt ngào làm sao! Lời nói dịu dàng làm sao! Người đâu mà đẹp thế! Chẳng lẽ không có giếng nước nào khác ở trong vùng này? Chẳng lẽ chỉ có nước ở giếng này thôi? Tại sao người ấy lại đến ngay mình xin nước? Chẳng lẽ mình là người con gái duy nhất trong vùng này? Mà có thật người ấy chỉ xin nước thôi, không cần quan tâm rằng mình là con gái hạ tiện? Người ấy phải biết chứ! Trẻ con cũng biết mình là dân hạ tiện, nhìn áo quần mình bận là biết ngay. Người đẹp đẽ kia là ai vậy? Từ đâu đến? Cám ơn trời đưa người ấy đến lại giếng này. Nhờ người, tôi học được rằng tôi là người, là người thiếu nữ.
Từ trước đến nay, tôi cứ nghĩ tôi là thú vật, là thiếu nữ – thú vật. Ôi, gương mặt quyến rũ! Ôi, đôi mắt tràn ngập nhân từ! Ôi, dáng người thanh nhã, trẻ trung, sáng chói! Làm sao gặp lại người lần nữa bây giờ? Làm sao nghe lại giọng nói ngọt ngào lần nữa? Sống làm gì nếu không thấy lại người? Ôi, giá như ngày nào cũng được dâng nước cho người! Ngày nào cũng được nói với người vài lời! Nếu người lại đến, nhất quyết tôi không để cho người đi. Tôi sẽ mang người về nhà và giữ người lại. Nếu tôi được ngắm người, tôi không cần ăn uống. “Xin cô bát nước”, “Xin cô bát nước”, ôi, lời nói khắc sâu vào tận đáy lòng.
Mẹ cô thiếu nữ hạ tiện: Prakirti ! Prakirti ! Mẹ gọi con nãy giờ sao không thấy? Con gái tôi đi đâu rồi? Có chuyện gì xảy đến với con vậy? Bộ con mọc rễ bên bờ giếng rồi hay sao vậy? Lần nào đi lấy nước cũng thế! Cứ trò chuyện sa đà với bạn bè thôi! Prakirti! Prakirti!
Prakirti: Mẹ ơi, con đây!
Người mẹ: Con ở đâu?
Prakirti: Con đây! Bên giếng!
Người mẹ: Đã trưa rồi. Đất đã nóng phỏng chân. Con gái nhà người ta đi múc nước đã về cả rồi, con còn la cà ở đấy một mình làm gì vậy?
Prakirti: Mẹ ơi, giọng nói ngọt ngào quá, mẹ ơi. “Xin cô bát nước!”
Người mẹ: Xin cô bát nước? Ai xin con nước?
Prakirti: Một người đàn ông trẻ đẹp vô ngần! Đầu cạo, mình khoác áo vàng, tay bưng bát nước. Một chàng thanh niên dáng dấp thư thái.
Người mẹ: Cạo đầu? Làm sao một người đàn ông trẻ cạo đầu mà đẹp được? Bộ con không biết họ cạo đầu để đuổi cái đẹp đi ?
Prakirti: Con không biết. Nhưng người đàn ông ấy đẹp vô ngần. Toàn thân người ấy sáng rực ánh vàng. Cặp mắt dịu dàng. Phong thái bình dị. Người ấy là hiện thân của nhân từ và bình dị.
Người mẹ: Người ấy có cùng đẳng cấp với mình không?
Prakirti: Có. Người ấy nói cùng với con một đẳng cấp.
Người mẹ: Đẳng cấp gì?
Prakirti: Đẳng cấp người.
Người mẹ: Chắc con giấu đẳng cấp của con khi nói chuyện chứ gì? Bao nhiêu người hạ tiện ở vùng này không muốn lộ đẳng cấp của mình. Thái độ ấy thật là nhục nhã. Nếu ai cũng hãnh diện về đẳng cấp của mình, làm gì còn đẳng cấp thấp nữa! Con không nói cho người ấy biết con là con gái hạ tiện, phải không?
Prakirti: Con nói con là hạ tiện. Nhưng người ấy không chịu nhận như vậy. Người ấy chỉ nhắc đi nhắc lại xin nước uống thôi. Người ấy nói: một người trở thành Bà la môn hay hạ tiện không phải do sinh ra mà do hành động.
Người mẹ: Người ấy nói gì nữa ?
Prakirti: Người ấy nói: đừng làm trái lại tự do mà ta vốn có như là người. Chối bỏ bản chất người của mình bằng cách nghĩ rằng mình có một bản chất riêng, bản chất riêng ấy là thấp, đáng khinh miệt và không thay đổi được, là tai hại còn hơn là giết bản chất thật của mình. Thiếu tự trọng là một hành động thấp hèn hơn cả hủy diệt bản chất. Người ấy nói như vậy. Mọi người sinh ra trên trái đất này đều là những con người tự do.
Người ấy nói: sau khi sinh ra như vậy, tự do bị thu hẹp lại vì những chướng ngại như chủng tộc, đẳng cấp, tôn giáo, ngôn ngữ, phong tục, cha mẹ, thầy giáo, giáo sĩ, tục lệ. Trong đầu con, con cứ nghĩ về con như là một người thấp hèn bị ràng buộc bởi tập tục xã hội. Con cứ nghĩ về con như là con chó hoang sục sạo tìm thức ăn thừa ngoài đường. Người ấy mang đến cho con ánh sáng. Con tưởng như sống một đời mới. Chỉ đến ngày hôm nay con mới học được rằng con là thành viên mới của xã hội loài người. Người ấy là ánh sáng. Người ấy là ánh sáng của con.”Xin cô bát nước!”, “Xin cô bát nước!”. Lời nói ngọt ngào làm sao!
Người mẹ: Người ấy không biết gì về đẳng cấp hạ tiện, nhưng con ơi, mẹ biết. Người ta sinh ra thế này hay thế kia là do nghiệp.
Prakirti: Vậy những người ở đẳng cấp cao đã làm gì mà được sinh ra như vậy?
Người mẹ: Họ cũng vậy, đó là kết quả của nghiệp.
Prakirti: Dù thế nào chăng nữa, người ấy nói với con rằng người ta không trở thành cấp cao hay cấp thấp vì sinh ra như thế. Người ấy nói: dù là vua, dù là Bà la môn, dù là tăng sĩ, nếu sát sinh, nếu trộm cắp, nếu tà dâm, nếu nói điều ác độc, nếu rượu chè say sưa thì đều là dân hạ tiện.
Người mẹ: Đó là điều mẹ vừa nói với con: đó là kết quả của nghiệp.
Prakirti: Mẹ ơi, không phải bất cứ điều gì cũng xảy ra vì nghiệp. Mình là dân hạ tiện không phải vì nghiệp mà là vì xã hội. Con không muốn chấp nhận những chuyện vô nghĩa lý ấy. Người đàn ông trẻ xin con nước tên gì vậy? Đó là điều con muốn biết. Người ấy làm gì? Con chỉ muốn biết chuyện ấy thôi.
Người mẹ: Mẹ đã hỏi rồi. Người ấy tên là Ananda. Người ấy là đệ tử của Phật. Người ấy thuộc dòng dõi Thích Ca.
Prakirti: Người ấy làm gì?
Người mẹ: Người ấy là một vị tăng đã từ bỏ đời sống trần tục.
Prakirti: Mẹ ơi, người ấy tốt vô cùng. Con chẳng cần biết người ấy là ai. Con chỉ muốn được nhìn người ấy mãi hoài. Con không thể sống không có người ấy. Con cần có Ananda. Nếu con không có được người ấy, con sẽ nhịn đói đến chết. Mẹ ơi, mẹ làm phù phép đi, mẹ dùng hết phù phép mà mẹ biết để mang Ananda đến lại với con. Nếu không, mẹ sẽ không bao giờ thấy lại con gái độc nhất của mẹ. Con sẽ nhịn đói cho đến khi mẹ mang Ananda đến cho con.
Người mẹ: Vua Kosala của chúng ta là người rất mộ Phật. Vua đến hầu Phật mỗi ngày. Nếu vua biết con yêu Ananda, vua sẽ đốt nhà con. Vua sẽ cấm dân hạ tiện chúng ta sống trong xứ này. Con làm hại mọi người trong đẳng cấp chúng ta.
Prakirti: Nếu vậy thì mẹ đọc thần chú đi. Mẹ đọc thần chú thì Ananda đến liền. Con mà không có Ananda thì con không thể sống được.
Người mẹ: Phật là người không còn dục vọng. Mà Ananda thì biết thần chú của Phật. Phật chú diệt hết mọi thần chú. Thôi được, mẹ thương con, mẹ đọc thần chú cho con.
Người mẹ đốt phân bò khô, cỏ khô, thêm củi vào cho lửa rực cháy. Bà ném hoa vào lửa, từng cánh, từng cánh, miệng đọc thần chú : “Amale, vimale, kunkume sumane, yena baddhasi vidyut icchaya devo varsati, vidyotati garjati, vismayan, Maharajasya, samabhi vardhayitum, devebhyo manushyebhyo gandharvebhyah shikigraha deva, visikhigraha grahadeva, Anandasyagamanaya, Samgamanaya, kramanaya, grahanaya juho svaha.”
Trong khi người mẹ hạ tiện đọc thần chú như vậy, tôn giả Ananda trong tịnh xá cảm thấy đầu óc bị rối loạn. Ngài rời tịnh xá và đi thẳng đến nhà mẹ con cô thiếu nữ hạ tiện. Thấy tôn giả từ xa đi đến, người mẹ bảo con gái sửa soạn giường gối. Ananda bước vào nhà, đứng lại, lặng yên. Ngài để ý thấy cô thiếu nữ Prakirti trang điểm đỏm đáng và hiểu thâm ý của người mẹ. Tôn giả biết mình đang gặp nạn. Ngài bèn nghĩ đến đức Phật, và bằng ý nghĩ, ngài cầu Phật hộ trì. Bằng tuệ nhãn, Đức Phật thấy Ananda đang gặp nạn, bèn đọc một câu chú : “Sthi racyutith sunitih svastih sarva pranibhyah sarah prasannam nirdosham prashantam sarvatobhayam itayo yatra shamyanti sarva siddhasca yoninani etena satya vakyena svastyanandaya bhiksave.”
Thần chú của người mẹ tan biến. Tôn giả Ananda lấy lại được sáng suốt và trở về lại tịnh xá. Cô thiếu nữ Prakirti bảo mẹ làm cho Ananda quay lại, nhưng người mẹ trả lời rằng Phật chú dẹp tan mọi thần chú trên đời này. Bà nói với con gái: chắc Ananda đã đọc chú của Phật.
Tôn giả Ananda thoát được phù phép của người mẹ, trở về tịnh xá, đảnh lễ Phật và cung kính đứng hầu bên cạnh. Phật nói với tôn giả: “Này, Ananda, con phải nghe và nhớ kinh Sadaksara Vidyà này. Đây là bài kinh sẽ hộ trì cho tăng, ni, thiện nam, tín nữ. Này Ananda, con phải nhớ, phải suy ngẫm. Đức Phật đọc: “Andare pandare karande keyurerci haste svara grive Bandhumati, viramati, dhara vidha cilimile, vilodaya, visani loke visa cala golamati gandavile cili mile satimimena yatha samvibhaketa golamati ganda vilayai svaha.”
“Ananda, người nào đọc kinh này, người ấy sẽ được tự do nếu bị hành hạ. Người ấy sẽ được giải phóng khỏi trừng phạt nếu có ai ra lệnh trừng phạt. Nếu người ấy khiếp sợ, người ấy sẽ được giải phóng khỏi khiếp sợ. Này Ananda, người nào được kinh này che chở sẽ không bao giờ bị một hành động gì vùi dập ngoài kết quả của nghiệp kiếp trước”.
Tôn giả Ananda thoát khỏi phù phép của mẹ cô gái. Nhưng Prakirti, cô thiếu nữ hạ tiện, vẫn cứ yêu thầm ngài. Một ngày kia, tôn giả đi khất thực, Prakirti đi theo. Ananda không đi khất thực nữa, quay về lại tịnh xá, bạch Phật. Cô thiếu nữ theo gót tôn giả đến tịnh xá, đứng tần ngần trước cổng. Đức Phật cho gọi cô vào.
Đức Phật: Có thật là con cứ theo đuổi Ananda?
Prakirti: Bạch Thế Tôn, dạ đúng, con có theo đuổi.
Đức Phật: Tại sao ?
Prakirti: Bạch Thế Tôn, để Ananda làm chồng của con.
Đức Phật: Song thân của con có bằng lòng như vậy không?
Prakirti: Dạ thưa, cha mẹ con chấp thuận.
Đức Phật: Vậy con mời song thân của con đến đây.
Prakirti đi về nhà, nói với cha mẹ rằng đức Phật muốn gặp hai người. Rồi cô đi cùng cha mẹ đến tịnh xá.
Đức Phật: Con gái của hai vị nói muốn có Ananda làm chồng. Hai vị có đồng ý không?
Cha mẹ cô thiếu nữ hạ tiện: Bạch Thế Tôn, chúng con đồng ý. Con gái chúng con nói rằng nó không sống được nếu không có tôn giả Ananda. Nó nói nó sẽ tự tử nếu không có được tôn giả.
Đức Phật: Được rồi. Hai vị có thể đi về nhà, để Prakirti ở lại đây.
Cha mẹ cô thiếu nữ đảnh lễ Phật rồi lui ra.
Đức Phật: Trong thành Savatthi này con muốn bao nhiêu thanh niên cũng có. Tại sao con chỉ thương yêu Ananda?
Prakirti: Con thích chàng. Con yêu chàng. Lòng con sáng lên vì chàng. Con học được cách suy nghĩ tự do nhờ chàng. Nhờ chàng mà con hiểu rằng con là một người, thành viên của nhân loại. Chính chàng đã làm cho con biết con cũng có mọi ưu tiên, mọi quyền, mọi tự do mà bất cứ người nào cũng phải có. Trong lúc con bị xã hội ruồng rẫy, gạt bỏ xuống tận cùng hố rác, hành hạ với đòn roi của đẳng cấp, y như một con chó hoang, chàng là người duy nhất dạy cho con rằng con cũng là thành viên của chủng tộc loài người. Bởi vậy, chàng là ánh sáng của con. Chàng là cuộc đời mới của con. Con không thể sống được nếu không có chàng. Chỉ thấy chàng là mắt con gặp ân huệ. Giọng chàng ấm bên tai con. Chàng nhìn con dịu dàng, lời nói nhân từ của chàng khắc sâu vào tim con. Con phải có chàng.
Đức Phật: Được rồi. Ta sẽ cho con Ananda. Nhưng con phải làm theo lời Ta nói.
Prakirti: Con làm bất cứ điều gì cũng được, nếu Thế Tôn cho con Ananda.
Đức Phật: Nếu con muốn Ananda, con cũng phải mặc áo như Ananda mặc. Ananda cạo đầu, con cũng phải cạo đầu. Ananda đắp y vàng, con cũng phải đắp y vàng. Nếu con làm những việc đó, con có thể có Ananda.
Prakirti: Bạch Thế Tôn, con sẽ chạy về nhà và sẽ trở lại đây sau khi làm những điều Thế Tôn bảo.
Prakirti chạy về nhà, kể lại sự việc cho mẹ nghe. Người mẹ mắng cô. Prakirti khóc. Cô nhịn đói.
Người mẹ: Con ơi, con điên rồi sao? Con tuyệt thực đến khi chết sao con?
Prakirti: Mẹ ơi, xin mẹ cạo đầu cho con. Mẹ không làm, con sẽ chết thôi.
Người mẹ: Con điên rồi, con ơi, người phụ nữ đẹp nhất là ở nơi đầu tóc. Cạo đầu rồi thì nhan sắc đâu nữa! Con đui mù rồi sao? Có gì làm người phụ nữ xấu xí hơn? Nếu tóc con bị cắt, nếu đầu con bị gọt, con xấu xí như thế nào! Trong thành Savitthi này có cô thiếu nữ nào đẹp bằng con đâu? Mẹ sẽ tìm cho con một chàng trai xứng đáng. Đừng vội con ạ. Kiên nhẫn thêm chút nữa. Còn nhan sắc gì nữa nơi người con gái bị gọt tóc! Đừng điên con ơi!
Prakirti: Con không muốn bất cứ ai khác. Con chỉ muốn Ananda. Đối với con, chàng là tuyệt đẹp. Mặt chàng sáng rực như vàng. Con thích quá cách chàng nhìn, giọng ngọt chàng nói, dáng uy nghi chàng đi. Trên trái đất này, con không muốn bất kỳ ai khác, ngoài chàng.
Người mẹ: Thôi được rồi, con ăn đi.
Prakirti: Con nhịn đói cho đến khi nào mẹ gọt tóc cho con.
Prakirti tuyệt thực cả mấy ngày sau đó. Mẹ cô quá sợ cô chết, phải cắt tóc cho con.
Người mẹ: Rồi đó, bây giờ con giống như ni cô. Chắc chắn ai cũng sẽ thất vọng về con. Đây là mưu chước của Thầy của Ananda. Chẳng có ai trở về nhà sau khi bị Ngài ấy lừa. Ngài ấy có phép thôi miên.
Prakirti: Điều đó chẳng quan hệ gì. Con bất cần tất cả nếu có được Ananda. Con bất cần nếu phải đi xin ngoài đường với chàng. Mẹ ơi, con chạy đến tịnh xá Jetavana đây.
Người mẹ: Con đi đi. Rồi xem việc gì xảy ra.
Cô thiếu nữ Prakirti đầu trọc đi đến tịnh xá Jetavana, mình đắp y vàng. Cô đảnh lễ Phật rồi chắp tay đứng hầu bên cạnh. Hàng trăm vị tăng, trong đó có Ananda, ngồi quanh Phật.
Prakirti: Kính lễ Đức Thế Tôn ! Con đã làm y như lời Thế Tôn đã dặn. Xin Thế Tôn cho con Ananda.
Đức Phật: Tốt lắm, con bây giờ xứng đáng để nhận Ananda. Trước khi Ta trao Ananda cho con, con hãy trả lời Ta vài câu.
Prakirti: Xin Thế Tôn cứ hỏi.
Đức Phật: Cái gì nơi Ananda làm con yêu thích? Dáng dấp? Mặt mày? Cặp mắt? Cách nói? Dáng đi? Cái gì?
Prakirti: Đối với con, mặt Ananda tươi tốt. Mũi đẹp. Mắt dễ thương. Tai mời gọi. Giọng nói ngọt ngào. Ý nghĩ đúng đắn. Toàn thể dáng dấp đều quyến rũ. Như vậy đó, con yêu tất cả vẻ người của chàng.
Đức Phật: Con xem thân hình Ananda là đẹp. Nhưng nếu da Ananda bị thương, da đó chảy máu. Nếu không chữa lành da đó sưng lên. Nó đau. Mủ chảy ra. Cái mà con tả là đẹp, chỉ là bề ngoài mà con thấy, hạn chế nơi da bọc ngoài. Như vậy, vẻ đẹp hay vẻ quyến rũ chỉ là do cái nhìn về bề ngoài da thịt. Nếu da của một người bị lột ra, chẳng ai thèm nhìn người đó nữa. Nếu cái gì ở bên trong thân thể bị lật ra bên ngoài, chó quạ sẽ đến tấn công, phải cầm gậy gộc đuổi đánh. Thân thể đó không phải làm bằng vàng bạc, ngọc ngà. Cũng không phải bằng đá quý, san hô. Thân thể đó làm bằng xương, da, gân, thịt, máu, nước bọt, phân…
Thân thể đó không đáng giá gì cả khi con nhìn nó. Nếu con nhìn vào thực chất của nó, nó đáng ghê tởm. Người không có trí tuởng rằng nó đẹp. Thực chất nó vô thường như bọt nước, như bong bóng, tan biến như tia chớp, huyễn ảo như ảo thuật, như giấc mộng. Thân thể là phù du, bất trắc, giả dối. Nó giống như một chiếc bao chứa đầy đồ phế thải. Khi nó bệnh hoạn, ta trở thành kẻ thù của chính ta. Nếu ta nhịn ăn một ngày, nếu ta không tắm một ngày, nếu ta không súc miệng một ngày, ta sẽ thấy chính ta là đáng tởm. Tất cả những gì ghê tởm ứa ra ngoài thân. Thân thể là nơi nương tựa của bệnh hoạn, của buồn bã, của sợ hãi, của nguy khốn. Không ai biết mình sẽ chết hôm nay hay ngày mai.
Đồ phế thải của thân thể làm chính ta ghê tởm. Thân thể là nhà chứa của ghê tởm. Ta không thể đem thân này đi theo được. Ta không cho ai thân này được. Bộ xương này gồm 300 đốt, không kể răng. Các đốt xương nối kết với nhau nơi 180 khớp, 900 gân cột thịt lại. 900 mãnh thịt bám chặt vào gân. Toàn thể bộ xương được da bao quanh, cho nên ta không thấy gì bên trong. Da được đánh bóng nhờ lớp sợi tơ đan kết. Thân này có hàng triệu lỗ chân lông. Đồ phế thải ứa ra ngoài thân như mỡ đọng quanh chão. Đó là nơi trú ẩn của hàng triệu con trùng. Đó là nơi than khóc chọn làm chỗ ở. Đó là bị da chứa đồ phế thải với 9 lỗ thoát hơi.
Khi hơi thở lìa khỏi thân này, ai cũng sợ hãi, không dám sờ lên. Hai ngày sau, nó bốc mùi thối với đồ phế thải rỉ ra. Thương cái xác chết này hay thương cái xác chết kia, nào có gì khác nhau? Tình yêu là do ham muốn mà có. Ở đâu không còn ham muốn, ở đấy không còn đắm đuối. Ở đâu có tình yêu, ở đấy cũng có buồn khổ. Từ ngày con bắt đầu yêu Ananda, con đã thực chứng bao nhiêu buồn khổ, khóc lóc, thở than, mất ăn, mất ngủ, suy nhược, hôn mê. Tất cả những điều đó đâu có phải là hạnh phúc? Bây giờ, con hãy suy nghĩ cho kỹ với trí tuệ của con, xem thử thân thể của Ananda có phải là cái gì đáng yêu không?
Prakirti: Ôi, bạch Đấng Giác Ngộ, con đã thấm sự thật qua lời giảng của Ngài rồi. Con đã thấy thực chất nơi thân thể mà Ngài tả. Lòng còn nhẹ bơn khi nghe Thế Tôn nói. Con thông suốt mọi lời Thế Tôn dạy.
Đức Phật: Nếu thật như vậy, Ta sẽ thực hiện lời hứa trao Ananda cho con. Bây giờ con có thể đi về nhà với Ananda.
Prakirti: Ô, bạch Đấng Giác Ngộ, con không cần tôn giả Ananda nữa. Lời Thế Tôn đã chữa lành tâm bệnh của con, chữa lành điên cuồng của con. Con không phải là người thiếu nữ có thể hạ mình xuống để điên cuồng như vậy nữa. Tất cả cơn đam mê đã lìa khỏi tâm con rồi. Xin Thế Tôn rủ lòng thương xót thâu nhận con vào ni đoàn của Ngài.
Đức Phật: Đoàn thể tăng ni của Ta rộng như biển. Bao nhiêu sông đều chảy vào biển, trộn chung nước với nhau, chẳng còn phân biệt nước của sông này với nước của sông kia, tất cả chỉ còn một tên là biển. Cũng vậy, Ta không phân biệt người thấp hay cao, chủng tộc, đẳng cấp, xứ sở, ai cũng vào đoàn thể tăng ni của Ta được cả. Khi vào, tất cả những gì khác biệt trước đây đều tan biến, mọi người cùng sống với nhau như con chung một cha, mang tên chung là Phật tử. Bởi vậy, không có gì cản trở con gia nhập ni đoàn.
Prakirti gia nhập Ni Đoàn và trở thành A La Hán.
Tin đồn về đức Phật thâu nhận một cô gái hạ tiện vào ni đoàn lan rộng ra khắp thành Savitthi. Giới tướng tá, Bà la môn, quý tộc, phú gia rúng động. Họ tự hỏi làm sao một phụ nữ hạ tiện, khi trở thành ni cô, có thể đi vào nhà một người sinh ở cấp trên? Làm sao một người sinh ở cấp trên có thể đến gần phụ nữ ấy? Làm sao phụ nữ ấy có thể nhận thức ăn khất thực từ người sinh ở cấp cao. Họ đến thưa chuyện với vua Kosala. Vua cùng với một đoàn tùy tùng gồm những người trong đẳng cấp thượng lưu, thân hành đến hỏi Phật. Đức Phật gọi ni cô Prakirti, tôn giả Ananda và tất cả tăng ni đến quanh Ngài, rồi Ngài hỏi vua và mọi người có muốn nghe kể chuyện kiếp trước của Prakirti không. Ai cũng muốn nghe. Đức Phật bèn kể:
Thuở trước, bên bờ sông Hằng, có một vị tộc trưởng thuộc đẳng cấp hạ tiện tên là Trishanka. Vị ấy có một người con trai dung mạo thanh tú, thông minh, học hết kinh sách Vệ Đà. Khi thanh niên ấy đến tuổi lập gia đình, người cha đến cầu hôn con gái của một người Bà la môn. Người con gái ấy tên là Prakirti. Người Bà la môn tức giận, cho rằng việc cầu hôn ấy là sỉ nhục. Người tộc trưởng hạ tiện đem hết lý lẽ ra để giải thích rằng phân biệt đẳng cấp như vậy là không đúng, bởi vì ai cũng là người cả. May sao, người cha Bà la môn ấy học rộng, hiểu nhiều, nên nghe giải thích như vậy thì chấp nhận, bằng lòng gả con gái.
Cô thiếu nữ Prakirti xinh đẹp của người Bà la môn thượng cấp kia chính là kiếp trước của ni cô Prakirti đang có mặt ở đây. Con trai của vị tộc trưởng hạ tiện là Ananda. Ta là người tộc trưởng hạ tiện Trishanka của kiếp trước.
Mọi người thích thú nghe chuyện. Vua Kosala và tùy tùng đảnh lễ Phật rồi ra về.
Người dịch:
**Cao Huy Thuần**
Theo: Buddha’s Constant Companion, Ven. Ananda

Link: <http://tamanlac.vn/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <http://tamanlac.vn/?p=4291>; rel=shortlink


markdown:
![ 12920505_471538943038301_3044487064123054912_n](http://tamanlac.vn/wp-content/uploads/2016/04/12920505_471538943038301_3044487064123054912_n-240x180.jpg)
![ 12920505_471538943038301_3044487064123054912_n](http://tamanlac.vn/wp-content/uploads/2016/04/12920505_471538943038301_3044487064123054912_n-240x180.jpg)
(PGVN)Quan niệm nhân gian, ngoài thể xác, con người có hồn và vía. Hồn là Tinh – khí – thần, nên gọi là ba hồn. Vía là các khiếu, nam có bảy, nữ có chín. Tục gọi là ba hồn bảy vía mỗi khi cầu khấn. TÍN NGƯỠNG NHÂN GIAN Bất cứ quốc gia nào, […]
MẪU LIỄU HẠNH QUA CÁC BẢN THẦN TÍCH VÀ SỬ SÁCH NGHI CHÉP CỦA CÁC CÂU CHUYỆN Nước Việt từ thủa sơ khai đến giờ, trắc hẳn ai trong chúng ta đều được nghe kể về những bậc thánh nhân quân tử và ai cũng có thể biết đến tứ bất tử của dân tộc […]
NGŨ VỊ TÔN QUAN 1. Quan Lớn Đệ Nhất Tên đầy đủ: Đệ Nhất Thượng Thiên Hoàng thái tử Vương Quan Tước phong: Phong danh hiệu: Dân gian gọi là Đức Thánh Cả, là Tôn quan đệ nhất. Tước phong Đào tiên đệ nhất – Điều thất hoàng thái tử Vương Quan thượng đẳng tối […]
Đừng để hầu đồng bị biến tướng trục lợi! Văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu tứ phủ của người Việt trình UNESCO công nhận là văn hóa phi vật thể của thế giới sắp tới sẽ được xét duyệt vào năm 2016. Trong văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu tứ phủ hạt nhân là hầu […]

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: nginx

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Powered-By: PleskLin

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate

Pragma: no-cache


text:
Toggle navigation
PHÒNG TỔ CHỨC - HC
Trang chủ
Giới thiệu
Cơ cấu - Nhân sự
Công tác Đảng
Tin tức - Sự kiện
Văn bản, quy định Trường
Công tác Cán bộ
Văn bản, quy định cấp trên
Thi đua - Khen thưởng
Đào tạo, bồi dưỡng
Giới thiệu
Thông báo
Tuyển dụng
Một số biểu, mẫu quy định
Mẫu đơn tuyển dụng viên chức
27/12/2016
Bieu mau bo nhiem vien chuc quan ly
27/12/2016
Quy chế tổ chức - hoạt động ban truyền thông
23/03/2017
Nghị quyết Chi bộ tháng 12- 2016
08/12/2016
Nghị quyết Chi bộ tháng 11- 2016
08/12/2016
Giới thiệu
CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ
Phòng Tổ chức - Hành chính - Tổng hợp được thành lập theo Quyết định số 1333/QĐ-ĐHQB ngày 25 tháng 12 năm 2007 của Hiệu trưởng Trường Đại học Quảng Bình, có những chức năng và nhiệm vụ chủ yếu sau:
13/12/2014 08:58
Tin/Bài mới nhất
Quy chế tổ chức - hoạt động ban truyền thông
23/03/2017
Mẫu đơn tuyển dụng viên chức
27/12/2016
Bieu mau bo nhiem vien chuc quan ly
27/12/2016
Nghị quyết Chi bộ tháng 12- 2016
08/12/2016
Nghị quyết Chi bộ tháng 11- 2016
08/12/2016
Nghị quyết Chi bộ tháng 10- 2016
08/12/2016
Nghị quyết Chi bộ tháng 9- 2016
08/12/2016
Nghị quyết Chi bộ tháng 8- 2016
08/12/2016
Nghị quyết Chi bộ tháng 7- 2016
08/12/2016
Nghị quyết Chi bộ tháng 6- 2016
08/12/2016
ĐỊA CHỈ
312 Lý Thường Kiệt - Phường Bắc Lý - Thành phố Đồng Hới - Quảng Bình
(0232) 3...
Hỗ trợ kỹ thuật : (0232) 3...
Phòng Tổ chức - HC- Trường Đại Học Quảng Bình
© Phát triển bởi
Bộ môn CNTT Trường Đại học Quảng Bình

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Tải bản đầy đủ
Giáo Dục - Đào Tạo
Trung học cơ sở - phổ thông
game show bằng powerpoint
O W
Thể lệ:
- Tổng gồm 5 đề tài câu hỏi về tất cả các môn học trong nhà
trường tương ứng với từng khối và kiến thức xã hội.
- Mỗi câu hỏi có 10 s vừa suy nghĩ vừa viết đáp án vào bảng
- Sau mỗi câu hỏi giám sát viên và thư kí kiểm tra đáp án của thí
sinh. Nếu đúng thí sinh đó tiếp tục tham gia trò chơi, nếu sai tự
động rời khỏi vị trí và chờ cứu trợ (nếu có).
10
5304186729
Đ/A
BACK
BACK
SINH
BACK
SỬ
BACK
ĐỊA
BACK
TOÁN
BACK
KHOA
HỌC
10
5304187629
BACK
Đ/A
0534186729
10
Đ/A
BACK
10
0543186729
Đ/A
BACK
10
5304186729
Đ/A
BACK
10
5304186729
Đ/A
BACK
10
5304186729
Đ/A
BACK
10
0534186729
Đ/A
BACK
10
5304186729
Đ/A
BACK
10
5304186729
Đ/A
BACK
10
Đ/A
BACK
10
5304186729
Đ/A
BACK
10
5341086729
Đ/A
BACK
10
3450186729
Đ/A
BACK
10
5304186729
Đ/A
BACK
10
5304187629
Đ/A
BACK
Back
KHOA HỌC
Tài liệu liên quan
Soạn GADT bằng Powerpoint
Thiết kế Bài giảng bằng PowerPoint
soan giao an bang powerpoint
TẠO MỘT AlBUM HÌNH CÓ NHẠC NỀN BẰNG POWERPOINT
mo phong Stack bang Powerpoint
BTTN OXILUUHUYNH BANG POWERPOINT
Hai cách thiết kế giáo án điện tử bằng PowerPoint
PP WER POINT FOR GAME SHOW
Huong dan soạn GA dien tu bằng Powerpoint
Game show
Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về
(28.43 MB) - game show bằng powerpoint
Tải bản đầy đủ ngay
×

Server: Apache

Vary: Accept-Encoding


text:
Tải bản đầy đủ
Lý luận chính trị
Kinh tế chính trị
Lãi xuất và vai trò của lãi xuất trong huy động vốn
A-Mở Bài
Trong nền kinh tế hiện đại, chính sách tiền tệ của chính phủ sử dụng lãi
suất nh một công cụ quan trọng để tác động vào nền kinh tế, kiểm soát lợng tiền
cung ứng. Lãi suất là một phạm trù kinh tế, phản ánh mối quan hệ giữa ngời cho
vay và ngời đi vay, phản ánh mối quan hệ giữa cung và cầu về tiền tệ, thực trạng
kinh tế của một nớc. Thông qua sự biến động của lãi suất, ngời ta có thể dự đoán
nền kinh tế đang phát triển hay đang suy thoái.
Lãi suất là một trong những vấn đề trung tâm của nền kinh tế, vì nó tác
động đến chi phí đầu t, do đó nó là yếu tố quan trọng quyết định tổng mức đầu t
và tổng mức cầu về tiền tệ(GNP). Việt Nam trong hơn 10 năm đổi mới những
chính sách Lãi Suất ngân hàng nhà nớc sử dụng đã có tác động mạnh mẽ tới việc
huy động vốn và hoạt động sản xuất kinh doanh của các ngân hàng Thơng mại
và các doanh nghiệp. Để tăng hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng Thơng
mại và thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp trong nền kinh tế đòi hỏi
Ngân hàng nhà nớc phải tiếp tục đổi mới hơn nữa cơ chế điều hành Lãi Suất.
Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn này em xin chọn đề tài Lãi suất và vai trò
của lãi suất trong việc huy động vốn làm bài tiểu luận của mình.
1
B-Nội dung
I. Cơ sở lý luận chung về Lãi suất.
1. Khái niệm về Lãi Suất.
Lãi suất là một công cụ nhạy cảm trong điều hành chính sách tiền tệ của
mọi Ngân hàng trung ơng,cũng là mối quan tâm của mọi ngời, mọi doanh nghiệp
thuộc các thành phần kinh tế khác nhau. Đã có rất nhiều khái niệm về Lãi suất
chúng ta có thể đa ra một số khái niệm cơ bản về Lãi suất nh sau:
-Lãi suất là tỷ số giữa tổng số lợi tức hàng năm và tổng số vốn đã bỏ ra cho vay
trong năm. Nói cách khác đi, Lãi suất là giá cả mà con nợ phải trả cho chủ nợ để
sử dụng khoản tiền vay trong một kỳ hạn nhất định.
- Lãi suất danh nghĩa là Lãi suất bằng tiền trên các tài sản bằng tiền.
-Lãi suất thực tế (r) bằng lãi suất danh nghĩa (i) trừ đi lạm phát, lãi suất thực tế
phản ánh đúng chi phí thật của việc vay tiền và điều chỉnh cho đúng theo những
thay đổi dự tính về mức.
* Ngoài ra còn có các loại lãi suất thông dụng nh: Lãi suất trả trớc khi vay, lãi
suất trả sau cùng với vốn, lãi suất trả dần cùng với vốn theo định kỳ và lãi suất
trả bằng phiếu lợi tức.
2. Các nhân tố tác động đến Lãi Suất.
Lãi suất luôn luôn biến động do những nhân tố sau:
* Sự thay đổi của tổng cầu(GNP).
Khi GNP tăng lên, nền kinh tế đòi hỏi phải tăng khối tiền cung ứng( nếu tốc độ lu thông tiền tệ không thay đổi) để đảm bảo cung cầu tơng ứng. Nếu trong điều
kiện đó, khối lợng cung ứng tiền(M1 hoặc M2) tăng quá cầu thì MV>PQ, cung
vốn đầu t lớn hơn cầu vốn đầu t làm cho lãi suất giảm . Ngợc lại, khi GNP giảm
thì khối lợng tiền cung ứng thực tế cũng giảm theo, nếu tốc độ lu thông tiền tệ
không thay đổi mà giảm khối cung ứng tiền tệ xuống quá thấp sẽ đa đến tình
trạng MV
*.Sự chi tiêu của chính phủ.
Trong khi lợng cung ứng tiền tệ (M1 hay M2) không thay đổi mà chính phủ chi
tiêu nhiều hơn sẽ làm giảm bớt nhu cầu chi cho đầu t và tiêu dùng của cá nhân,
nhu cầu tiền của nhân dân trở nên khan hiếm, nguồn cung ứng vốn nhỏ hơn nhu
cầu vốn, lãi suất sẽ tăng lên.
*. Chính sách tiền tệ.
Chính sách tiền tệ của chính phủ ban hành là nhằm mục đích kiểm soát lợng
cung ứng tiền tệ, kiểm soát tình trạng lạm phát và các tác động đến lãi suất để
thực hiện các mục tiêu đã định.
*.Nhu cầu tiêu dùng và đầu t.
Trong thực tế khi nhu cầu tiêu dùng tăng thì kéo theo lãi suất tăng và ngợc lại khi
nhu cầu này giảm đi thì sẽ làm giảm lãi suất. Cũng nh khi nhu cầu về đầu t, ngời
2
ta đổ xô vào đầu t kinh doanh kiếm lợi nhuận thì nhu cầu về tiền, tài sản là rất
lớn sẽ dẫn tới lãi suất tăng.
II. Vai trò và tác động của Lãi suất trong huy động vốn nền kinh tế thị trờng Việt Nam.
Lãi suất có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, nó là trung tâm trong chính sách
tiền tệ của chính phủ.
* Đối với sự phân bổ các nguồn lực thì lãi suất là một loại giá cả, nó có vai trò
phân bổ hiệu quả các nguồn lực khan hiếm của xã hội và là yếu tố cần thiết ban
đầu trớc khi đi đến quyết định đầu t vào một ngành kinh tế, một dự án hay một
tài sản nào đó
* Thu nhập của các hộ gia đình thờng đợc chia làm hai bộ phận: Tiêu dùng và
tiết kiệm, tỷ lệ phân chia này phụ thuộc vào nhiều nhân tố nh thu nhập, tín dụng
tiêu dùng, hiệu quả của việc tiết kiệm trong đó tiền tệ và lãi suất có tác dụng tích
cực tới các nhân tố khác. Vì vậy trong tiêu dùng và tiết kiệm lãi suất cũng có vai
trò không nhỏ trong việc điều chỉnh thu nhập của kinh tế gia đình
* Với các hoạt động đầu t do chịu nhiều ảnh hởng bởi nhiều nhân tố nh thu
nhập, chi phí trong kinh doanh Nên khi lãi suất cao, thì sẽ có ít khoản đầu t
vào vốn hiện vật sẽ mang lại thu nhập nhiều hơn chi phí lãi trả cho các khoản đi
vay, do vậy chi tiêu cho đầu t giảm, ngợc lại khi lãi suất thấp các doanh nghiệp
sẽ quyết định đầu t cho vốn hiện vật nhiều hơn, chi tiêu đầu t sẽ tăng.
* Không chỉ có vậy với tỷ giá hối đoái và hoạt động xuất nhập khẩu còn chịu
nhiều ảnh hởng của lãi suất ở lãi suất tiền gửi nội tệ và ngoại tệ.
* Lãi suất với lạm phát Trong thời kỳ lạm phát, tăng lãi suất sẽ cho phép hệ
thống ngân hàng có thể thu hút phần lớn số tiền có nhiều trong lu thông khiến
cho đồng tiền trong lu thông giảm, lợng tiền cung ứng cũng sẽ giảm và lạm phát
đợc kiềm chế. Nh vậy, lãi suất cũng góp phần chống lạm phát.
* Vai trò của Lãi suất đến việc huy động vốn: Lãi suất là chi phí huy động vốn
của doanh nghiệp và ngân hàng. Các doanh nghiệp phải xem xét khả năng lợi
nhuận thu đợc với chi phí huy động vốn bỏ ra để quyết định huy động vốn từ
nguồn nào và đầu t vào đâu để có lợi cho doanh nghiệp nhất. Còn ngân hàng phải
xem xét giữa lãi suất huy động với khả năng cho vay ở mức lãi suất cao hơn để
đa ra phơng hớng hoạt động đảm bảo mục tiêu của ngân hàng tồn tại và phát
triển.
Tóm lại, lãi suất là một trong những vấn đề trung tâm của nền kinh tế vì nó tác
động đến chi phí đầu t, do đó nó là yếu tố quan trọng quyết định tổng mức đầu t
và tổng mức cầu về tiền tệ (GNP ).Để tìm hiểu thêm về vai trò của lãi suất chúng
ta hãy theo dõi tình hình lãi suất qua một số năm.
* Giai đoạn từ 1989 1993.
Chính sách Lãi suất thực dơng đã phát huy hiệu quả với Lãi suất tiết kiệm
không kỳ hạn là 109%/năm, Lãi suất 3 tháng là 12%/tháng tức 144%/năm huy
3
động đợc nguồn vốn nhàn rỗi trong dân c, tạo thế ổn định tơng đối về tiền tệ một
tiền đề quan trọng để ổn định và phát triển xã hội.
*. Tác động tích cực của chính sách lãi suất dơng.
1. Đối với NHTM: Lãi suất cho vay tín dụng> Lãi suất tiền gửi tiết kiệm > Tỷ lệ
lạm phát. Cho nên NHTM không còn phải bao cấp đối với các doanh nghiệp vay
vốn thông qua tín dụng nữa. Lãi suất thực dơng cao đã thu hút một số lợng tiền
gửi lớn vào các ngân hàng làm lợng tiền dự trữ của các ngân hàng tăng cao đáp
ứng đợc nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp.
2. Đối với Doanh nghiệp : Khi lãi suất tiền gửi cao dẫn đến lãi suất cho vay cao
buộc các doanh nghiệp phải cân nhắc việc vay vốn đầu t, phải xem xét và lựa
chọn các phơng án đầu t có hiệu quả tốt nhất. Cơ cấu tổ chức của các doanh
nghiệp đợc tổ chức một cách hợp lý hơn, giảm thiểu bộ phận quản lý cồng kềnh
để giảm thiểu chi phí.
* Tác động tiêu cực của chính sách Lãi suất dơng.
1. Đối với NHTM: Do lãi suất tiền gửi cao dẫn đến lãi suất cho vay cao nên càng
khuyến khích gửi tiền hơn là vay tiền, lãi suất thực dơng cao của ngân hàng đem
lại khả năng thu đợc lợi nhuận lớn hơn là đa tiền vào đầu t mà rủi ro lại thấp nên
cũng khuyến khích các doanh nghiệp gửi tiền vào ngân hàng hơn là vay vốn để
kinh doanh. Đến một lúc do lợng tiền gửi vẫn tăng, khối lợng vay giảm dẫn đến
tài sản nợ trong bảng cân đối của NHTM lớn hơn tài sản có.
2. Đối với doanh nghiệp: Lãi suất vay vốn không khuyến khích các doanh
nghiệp đầu t mà các doanh nghiệp tích cực gửi tiền vào ngân hàng hơn. Trong
tổng số vốn đầu t sản xuất kinh doanh, một phần lớn là đi vay của ngân hàng, bởi
lãi suất vốn cao dẫn đến chi phí sản xuất kinh doanh lớn do đó giá thành phẩm
cao, giá hàng hoá cao và nh vậy hàng hoá sẽ giảm tính cạnh tranh trên thị trờng.
* Giai đoạn 1996 2005.
- Thời gian này ngân hàng nhà nớc vừa cầu lãi suất trần. lãi suất thoả thuận.
- Thoả thuận trờng hợp ngân hàng không huy động đủ vốn để cho vaytheo lãi
suất qui định phải trả phát hành kỳ phiếu với lãi suất cao hơn thì đợc cầu lãi suât.
Lãi suất huy động có thể cao hơn lãi suất tiết kiệm cùng thời hạn là 0,2% tháng
và cho vay cao hơn mức lãi suất trần là 2,1% tháng.
- Tăng lãi suất tiền gửi, lãi suất cao làm cho ngời kinh doanh chủ yếu đầu t vào
các lĩnh vực sản xuất có lợi nhuận cao tức thời và thu hồi vốn nhanh nh: Dịch vụ,
thơng mại, sản xuất nhỏ tạo nên sự mất cân bằng trong nền kinh tế.
* Giai đoạn thực hiện chính sách lãi suất trần.
1.Chính sách lãi suất trần tác động đến các NHTM.
* Tích cực.
- Việc tổ chức quản lý lãi suất trần cho phép các tổ chức tín dụng đợc tự do ổn
định các mức lãi suất cho vay và tiền gửi trong phạm vi trần do NHNN cho phép,
chính sách lãi suất trần đã chấm dứt thị trờng NHNN qui định các mức d nợ lãi
4
suất cụ thể, xoá bỏ lãi suất cho vay theo thoả thuận và từng bớc tiến hành tự do
hoá lãi suất.
- Để nâng cao lợi nhuận các NHTM phải nâng cao mức d nợ cho vay và huy
động vốn gấp nhiều lần.
* Hạn chế:
Do lãi suất cho vay và lãi suất huy động( ngắn, trung, dài hạn) liên tục
giảm, nhiều NHTM không lờng trớc đợc đã huy động vốn có thời hạn 1-3 năm
để cho vay trung và dài hạn. Năm 1999 NHNN 5 lần cắt giảm lãi suất cho vay
tối đa, có lần NHNN còn buộc NHTM giảm ngay cả lãi suất d nợ đã cho vay khi
đó vốn lao động theo lãi suất thời kỳ trớc vẫn đợc giữ nguyên cho tới khi hết hạn,
đồng thời lãi suất cho vay và lãi suất huy động vốn nhỏ(bằng không hoặc thấp
hơn). Vậy rủi ro lãi suất luôn đặt gánh nặng lên các NHTM.
2. Chính sách lãi suất trần đối với các doanh nghiệp .
*. Tích cực.
- Đáp ứng tốt nhu cầu vốn sản xuất cho doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp không phải vay với mức lãi suất vợt trần, tức là các doanh nghiệp
không bị các ngân hàng ép khi đi vay tiền.
- Trong thời kỳ hàng cả nớc có 6000 doanh nghiệp nhà nớc hơn 1000 doanh
nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài, 230000 doanh nghiệp t nhân, công ty cổ phần,
công ty trách nhiệm hữu hạn(phát biểu của thủ tớng Phạm Văn Khải tại cuộc gặp
các nhà doanh nghiệp tại Hà Nội 1/1998) hầu hết các doanh nghiệp này đợc vốn
ngân hàng hỗ trợ 80 -90 % trong sản xuất kinh doanh cải tiến và đổi mới công
nghệ.
*.Hạn chế.
Việc giảm lãi suất là điều kiện cần nhng không đủ để tạo vốn cho doanh
nghiệp.
- Lãi suất còn cao, khó khăn trong thủ tục vay NH. Cho dù lãi suất cho vay đã
giảm khá mạnh song các DN vẫn không dám vay tiền vì tỷ lệ lãi suất cho vay
ngân hàng vào khoảng 10%-11% năm.
- Nhiều DN làm ăn không có hiệu quả do trang thiết bị cũ kỹ, công nghệ lạc hậu
nhng muốn cơ cấu vốn lớn, bắt buộc phải đi vay, với số vốn lớn DN phải trả lãi
lớn trong khi lợi nhuận thu đợc lại cha ổn định do vậy lãi suất giảm DN vẫn
không dám vay.
- Các NH cạnh tranh dẫn đến tăng mức lãi suất tiền gửi các DN cắt giảm tất cả
những khoản đầu t không đa lại lợi nhuận cao bằng gửi tiếp vào NH.
- Việc vay vốn trung và dài hạn của các DN không thuận lợi vì các NH cho vay
dễ gặp rủi ro từ việc huy động vốn NH cho vay trung và dài hạn trong khi mức
chênh lệch giữa lãi suất cho vay ngắn hạn, trung và dài hạn bị xoá bỏ.
Mức lãi suất cơ bản
5
Các loại lãi suất chủ đạo trên của NHNN trong đó có tác động trực tiếp đến lãi
suất huy động vốn và cho vay của các NHTM, nhng có tác động gián tiếp đến lãi
suất trong nền kinh tế. Việc tăng lãi suất cơ bản cho thấy NHNN phát tín hiệu
tăng lãi suất trên thị trờng tiền tệ. Còn việc tăng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất tái
chiết khấu chứng tỏ lãi suất huy động vốn và cho vay đều tăng, phản ứng này có
thể dễ dàng thấy đợc bởi các diễn biến kinh tế vĩ mô chủ yếu đợc coi là mục tiêu
điều hành chính sách tiền tệ.
Theo đó, NHNN sẽ hạn chế cung ứng tiền cho các NHTM để mở tín dụng thông
qua việc tăng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất. Đồng thời để đáp ứng nhu cầu vay
vốn của khách hàng buộc các NHTM phải đẩy mạnh huy động vốn trên thị trờng, nếu không phải vay vốn của NHNN theo các nghiệp vụ NHTƯ với lãi suất
cao hơn.Để huy động đợc vốn trong xã hội trong bối cảnh hiện nay, điều dễ dàng
xảy ra khi NHNN tăng các loại lãi suất chủ đạo nói trên thì các NHTM phải tăng
lãi suất huy động vốn. Bởi vì hiện nay đang có rất nhiều kênh cạnh tranh thu hút
vốn.
Lãi suất tăng không biết có tác dụng kiềm chế lạm phát hay không nhng nó làm
tăng rủi ro cho cả NHTM và doanh nghiệp thì khá rõ ràng, bởi vì với lãi suất vay
vốn nội tệ bình quân lên tới 12%-13%/năm vào loại cao nhất trong khu vực, lợi
nhuận của doanh nghiệp, khả năng trả nợ của ngời vay sẽ bị ảnh hởng nghiêm
trọng. Mặc dù lãi suất cao nhng nhiều dự án triển khai dở dang vẫn phải tiếp tục
vay vốn ngân hàng để đầu t, đơng nhiên làm tăng độ rủi ro của dự án lãi suất
tăng, vốn khan hiếm, doanh nghiệp và ngời kinh doanh sẽ khó vay đợc vốn ngân
hàng hơn. Lãi suất tăng làm chi phí vốn vay trong cơ cấu giá bán của sản phẩm
và dịch vụ tăng, tác động làm tăng mặt bằng giá và tăng chỉ số giá tiêu dùng trên
thị trờng xã hội. Lãi suất tăng về nguyên lý cũng nh thực tiễn sẽ tác động lớn đến
tăng trởng kinh tế của giai đoạn sau, nhất là trong điều kiện vốn hoạt động của
doanh nghiệp, của ngời kinh doanh trông chờ chủ yếu vào vốn tín dụng ngân
hàng
* ở Việt Nam hiện nay
Lãi suất tín dụng ngân hàng rất nhạy cảm đến mọi ngời, mọi doanh nghiệp
thuộc các thành phần kinh tế. Lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay luôn
mâu thuẫn với nhau, hay nói cách khác đây là mâu thuẫn về lợi ích giữa ngời gửi
tiền và ngời vay tiền NHTM.
- Lãi suất cho vay gồm có: lãi suất chiết khấu giấy tờ có giá với khách hàng; lãi
suất cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn; tỷ lệ lãi suất nợ quá hạn so với lãi
suất nợ đang lu hành. Lãi suất huy động vốn gồm lãi suất huy động vốn ngắn
hạn ( dới 12 tháng )và lãi suất huy động vốn trung dài hạn. Lãi suất huy động
vốn ngắn hạn gồm lãi suất tiền gửi không kỳ hạn, lãi suất tiền gửi ngắn hạn có
kỳ 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng và 12 tháng, lãi suất huy động vốn trung hạn ( trên
6
12 tháng và dới 36 tháng), lãi suất huy động vốn dài hạn ( từ 36 tháng trở lên)
của NHTM.
- Ngân hàng nhà nớc(NHNN) điều hành lãi suất tín dụng ngân hàng bằng khung
lãi suất tức NHNN chỉ quy định lãi suất huy động vốn thấp nhất và lãi suất cho
vay cao nhất, lãi suất nợ quá hạn. Lãi suất cho vay ngắn hạn (12 tháng trở
xuống) trong đó có chiết khấu thơng phiếu, lãi suất cao nhất đối với cho vay
trung hạn. Lãi suất huy động vốn thấp nhất gọi là sàn lãi suất, lãi suất cho vay
cao nhất gọi là lãi suất trần.
Nền kinh tế một nớc ổn định, ngân hàng trung ơng điều hành công cụ lãi suất tín
dụng ngân hàng theo khung lãi suất có tác dụng mạnh mẽ đối với nền kinh tế và
nâng cao tính độc lập tự chủ tài chính của NHTM, góp phần tăng trởng
GDP/năm đồng thời thể hiện vai trò quản lí nhà nớc của NHNN. Các NHTM
cạnh tranh với nhau bằng lãi suất tín dụng rất quyết liệt. Nhng một số dân có
trình độ kinh tế cao cha hẳn gửi tiền vào tổ chức tín dụng có lãi suất cao nh Quỹ
tín dụng nhân dân cơ sở hoặc NHTM cổ phần mà họ đầu t vào trái phiếu chính
phủ, mặc dù lãi suất thấp hơn nhng tính an toàn rất cao ( chính phủ vay tiền của
nhân dân) hoặc gửi tiền vào NHTM nhà nớc, an toàn hơn gửi tiền vào NHTM cổ
phần. ở nớc ta, các NHTM nhà nớc điển hình là NH công thơng Việt Nam đa ra
lãi suất huy động vốn ở tất cả các kỳ dài hạn luôn thấp hơn so với các NHTM nói
chung nhng nhiều ngời vẫn gửi vào. Dịch vụ tiết kiệm bu điện tuy mới hoạt động
hơn 5 năm, lãi suất huy động vốn cao hơn một chút hoặc bằng lãi suất huy động
của NHTM nhà nớc. Nhng nguồn vốn huy động đến cuối quý I/ 2005 đạt 24
nghìn tỷ đồng, gấp hơn 20 lần nguồn cổ phần Sài Gòn công thơng. Tại sao lại
nh vậy? Bởi vì dịch vụ tiết kiệm bu điện cá nhân đợc mở tài khoản tiền gửi
không kỳ hạn với lãi suât nh các NHTM nhà nớc (2,4%/năm) nhng mở tài khoản
đợc gửi tiền và rút tiền ở tất cả các bu cục trong cả nớc. Dịch vụ tiết kiệm bu
điện do doanh nghiệp nhà nớc đảm nhận nhân dân tin tởng hơn các NHTM cổ
phần. Dịch vụ tiết kiệm bu điện lại có hơn 2700 bu cục trong cả nớc, nhiều hơn
mạng lới NHNNvà PTNN Việt Nam. Nh vậy lãi suất huy động vốn cao hay thấp
phụ thuộc vào vị thế, uy tín, mạng lới và tiện ích đem lại cho thể nhân và pháp
nhân gửi tiền.
Khi nền kinh tế ổn định, GDP tăng trỏng tốc độ cao lãi suất tiền gửi NHTM đảm
bảo nguyên tắc: Lãi suất dơng (+) tức tỷ lệ lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng cao
hơn tỷ lệ lạm phát/ năm. Năm 2004, lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng không vợt
tỉ lệ lạm phát 9,5%/ năm. Đây là hiện tợng khác thờng, kể từ năm 1996 trở lại
đây ( trừ năm 1998 lạm phát là 9,2%/ năm).
Năm 1987, nớc ta lạm phát 774%/ năm, NHNN Việt Nam và các NHTM không
thể đa ra tỉ lệ lãi suất huy động vốn kỳ hạn 12 tháng, cao hơn tỉ lệ lạm phát ấy.
Bởi vậy các nhà kinh tế ví lạm phát cao hoặc lạm phát phi mã nh sắc thuế vô
7
hình, mọi thể nhân và pháp nhân có tiền phải chịu thiệt hại, cả tiền gửi NHTM
hoặc đầu t vào giấy tờ có giá
Các NHTM đua nhau tăng lãi suất huy động vốn với nhiều hình thức: Lãi suất
tiền gửi luỹ tiến theo thời gian và theo cả số tiền gửi vào nhiều hay ít, nhiều
NHTM còn tổ chức quay chọn thởng với những giá trị hấp dẫn nh giải độc đắc trị
giá 100 cây vàng bốn số 9 hoặc ô tô du lịch sang trọng hay một căn nhà chung c
trị giá nhiều trăm triệu đồng. Đặc biệt một số NHTM cổ phần còn đa lãi suất huy
động vốn có cùng kỳ hạn, ở miền Nam cao hơn miền Bắc nh NHTM cổ phần
Quốc Tế.
Trong lúc này lạm phát đang gia tăng, nỗi lo của nhiều ngời, NHNN Việt Nam
nên điều hành lãi suất theo khung lãi suất- khống chế lãi suất trần, nhằm đảm
bảo quyền lợi của bên vay vốn. NHNN quy định sàn lãi suất để ngời gửi tiền có
kỳ hạn vào NHTM, với một tỉ lệ lãi suất thích hợp vì họ là t bản thực lợi. Đợc
biết, trong nhiều năm qua, một số doanh nghiệp nhà nớc tỷ lệ sinh lời trên vốn
còn thấp hơn tỉ lệ lãi suất tiền gửi Ngân hàng kỳ hạn 12 tháng. Đứng về giác độ
kinh tế lãi suất tín dụng ngân hàng, NHTM đóng vai trò phân phối lãi thu nhập
bằng tiền của bên vay với bên gửi tiền vào NHTM. Nói khác đi, các NHTM huy
động vốn ở thành phố, chuyển một phần nguồn vốn huy động về nông thôn cho
sản xuất nông, ng, lâm nghiệp và doanh nghiệp vay. Các NHTM dùng ít nhất
70% số lãi thu đợc từ làm kinh tế hộ và doanh nghiệp vay vốn để trả lãi cho ngời
gửi tiền, trong đó thu lãi cho vay ở nông thôn, trả lãi cho ngời gửi tiền ở thành
thị.(Một số t liệu trên trích từ báo Kinh tế và Dự báo số T6/9-2005)
8
C- Kết luận
Hiện tợng lãi suất vẫn đang biến động theo từng ngày từng giờ khắp trong
và ngoài nớc. Lãi suất là một trong những biến số đợc theo dõi chặt chẽ nhất
trong nền kinh tế, sự dao động của Lãi Suất đợc đa trên các phơng tiện thông tin
đại chúng, nó trực tiếp tác động đến các quyết định của chính phủ, doanh nghiệp,
cũng nh nhiều hoạt động của các tổ chức tín dụng và sự thăng trầm của toàn bộ
nền kinh tế. Là một bộ phận cấu thành của chính sách tiền tệ quốc gia, là mục
tiêu chính sách tiền tệ của quốc gia, ổn định tiền tệ, đảm bảo mức lạm phát hợp
lý kích thích tăng trởng kinh tế, đảm bảo có sự chênh lệch lãi suất kinh doanh, sử
dụng vốn hiệu quả tăng sản phẩm xã hội chính phủ Việt Nam thông qua NHNN.
Trong thời gian tới chính sách lãi suất sẽ còn tiếp tục điều chỉnh theo hớng tự do
hoá lãi suất phù hợp với mức độ thị trờng tài chính khu vực và quốc tế theo chính
sách thị trờng quốc tế.
9
I. Cơ sở lý luận chung về Lãi suất.
1. Khái niệm về Lãi Suất.
Lãi suất là một công cụ nhạy cảm trong điều hành chính sách tiền tệ của
mọi Ngân hàng trung ơng,cũng là mối quan tâm của mọi ngời, mọi doanh nghiệp
thuộc các thành phần kinh tế khác nhau. Đã có rất nhiều khái niệm về Lãi suất
chúng ta có thể đa ra một số khái niệm cơ bản về Lãi suất nh sau:
-Lãi suất là tỷ số giữa tổng số lợi tức hàng năm và tổng số vốn đã bỏ ra cho vay
trong năm. Nói cách khác đi, Lãi suất là giá cả mà con nợ phải trả cho chủ nợ để
sử dụng khoản tiền vay trong một kỳ hạn nhất định.
- Lãi suất danh nghĩa là Lãi suất bằng tiền trên các tài sản bằng tiền.
-Lãi suất thực tế (r) bằng lãi suất danh nghĩa (i) trừ đi lạm phát, lãi suất thực tế
phản ánh đúng chi phí thật của việc vay tiền và điều chỉnh cho đúng theo những
thay đổi dự tính về mức.
* Ngoài ra còn có các loại lãi suất thông dụng nh: Lãi suất trả trớc khi vay, lãi
suất trả sau cùng với vốn, lãi suất trả dần cùng với vốn theo định kỳ và lãi suất
trả bằng phiếu lợi tức.
2. Các nhân tố tác động đến Lãi Suất.
Lãi suất luôn luôn biến động do những nhân tố sau:
* Sự thay đổi của tổng cầu(GNP).
Khi GNP tăng lên, nền kinh tế đòi hỏi phải tăng khối tiền cung ứng( nếu tốc độ lu thông tiền tệ không thay đổi) để đảm bảo cung cầu tơng ứng. Nếu trong điều
kiện đó, khối lợng cung ứng tiền(M1 hoặc M2) tăng quá cầu thì MV>PQ, cung
vốn đầu t lớn hơn cầu vốn đầu t làm cho lãi suất giảm . Ngợc lại, khi GNP giảm
thì khối lợng tiền cung ứng thực tế cũng giảm theo, nếu tốc độ lu thông tiền tệ
không thay đổi mà giảm khối cung ứng tiền tệ xuống quá thấp sẽ đa đến tình
trạng MV
*.Sự chi tiêu của chính phủ.
Trong khi lợng cung ứng tiền tệ (M1 hay M2) không thay đổi mà chính phủ chi
tiêu nhiều hơn sẽ làm giảm bớt nhu cầu chi cho đầu t và tiêu dùng của cá nhân,
nhu cầu tiền của nhân dân trở nên khan hiếm, nguồn cung ứng vốn nhỏ hơn nhu
cầu vốn, lãi suất sẽ tăng lên.
*. Chính sách tiền tệ.
Chính sách tiền tệ của chính phủ ban hành là nhằm mục đích kiểm soát lợng
cung ứng tiền tệ, kiểm soát tình trạng lạm phát và các tác động đến lãi suất để
thực hiện các mục tiêu đã định.
*.Nhu cầu tiêu dùng và đầu t.
Trong thực tế khi nhu cầu tiêu dùng tăng thì kéo theo lãi suất tăng và ngợc lại khi
nhu cầu này giảm đi thì sẽ làm giảm lãi suất. Cũng nh khi nhu cầu về đầu t, ngời
ta đổ xô vào đầu t kinh doanh kiếm lợi nhuận thì nhu cầu về tiền, tài sản là rất
lớn sẽ dẫn tới lãi suất tăng.
10
II. Vai trò và tác động của Lãi suất trong huy động vốn nền kinh tế thị trờng Việt Nam.
Lãi suất có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, nó là trung tâm trong chính sách
tiền tệ của chính phủ.
* Đối với sự phân bổ các nguồn lực thì lãi suất là một loại giá cả, nó có vai trò
phân bổ hiệu quả các nguồn lực khan hiếm của xã hội và là yếu tố cần thiết ban
đầu trớc khi đi đến quyết định đầu t vào một ngành kinh tế, một dự án hay một
tài sản nào đó
* Thu nhập của các hộ gia đình thờng đợc chia làm hai bộ phận: Tiêu dùng và
tiết kiệm, tỷ lệ phân chia này phụ thuộc vào nhiều nhân tố nh thu nhập, tín dụng
tiêu dùng, hiệu quả của việc tiết kiệm trong đó tiền tệ và lãi suất có tác dụng tích
cực tới các nhân tố khác. Vì vậy trong tiêu dùng và tiết kiệm lãi suất cũng có vai
trò không nhỏ trong việc điều chỉnh thu nhập của kinh tế gia đình
* Với các hoạt động đầu t do chịu nhiều ảnh hởng bởi nhiều nhân tố nh thu
nhập, chi phí trong kinh doanh Nên khi lãi suất cao, thì sẽ có ít khoản đầu t
vào vốn hiện vật sẽ mang lại thu nhập nhiều hơn chi phí lãi trả cho các khoản đi
vay, do vậy chi tiêu cho đầu t giảm, ngợc lại khi lãi suất thấp các doanh nghiệp
sẽ quyết định đầu t cho vốn hiện vật nhiều hơn, chi tiêu đầu t sẽ tăng.
* Không chỉ có vậy với tỷ giá hối đoái và hoạt động xuất nhập khẩu còn chịu
nhiều ảnh hởng của lãi suất ở lãi suất tiền gửi nội tệ và ngoại tệ.
* Lãi suất với lạm phát Trong thời kỳ lạm phát, tăng lãi suất sẽ cho phép hệ
thống ngân hàng có thể thu hút phần lớn số tiền có nhiều trong lu thông khiến
cho đồng tiền trong lu thông giảm, lợng tiền cung ứng cũng sẽ giảm và lạm phát
đợc kiềm chế. Nh vậy, lãi suất cũng góp phần chống lạm phát.
* Vai trò của Lãi suất đến việc huy động vốn: Lãi suất là chi phí huy động vốn
của doanh nghiệp và ngân hàng. Các doanh nghiệp phải xem xét khả năng lợi
nhuận thu đợc với chi phí huy động vốn bỏ ra để quyết định huy động vốn từ
nguồn nào và đầu t vào đâu để có lợi cho doanh nghiệp nhất. Còn ngân hàng phải
xem xét giữa lãi suất huy động với khả năng cho vay ở mức lãi suất cao hơn để
đa ra phơng hớng hoạt động đảm bảo mục tiêu của ngân hàng tồn tại và phát
triển.
Tóm lại, lãi suất là một trong những vấn đề trung tâm của nền kinh tế vì nó tác
động đến chi phí đầu t, do đó nó là yếu tố quan trọng quyết định tổng mức đầu t
và tổng mức cầu về tiền tệ (GNP ).Để tìm hiểu thêm về vai trò của lãi suất chúng
ta hãy theo dõi tình hình lãi suất qua một số năm.
* Giai đoạn từ 1989 1993.
Chính sách Lãi suất thực dơng đã phát huy hiệu quả với Lãi suất tiết kiệm
không kỳ hạn là 109%/năm, Lãi suất 3 tháng là 12%/tháng tức 144%/năm huy
động đợc nguồn vốn nhàn rỗi trong dân c, tạo thế ổn định tơng đối về tiền tệ một
tiền đề quan trọng để ổn định và phát triển xã hội.
11
*. Tác động tích cực của chính sách lãi suất dơng.
1. Đối với NHTM: Lãi suất cho vay tín dụng> Lãi suất tiền gửi tiết kiệm > Tỷ lệ
lạm phát. Cho nên NHTM không còn phải bao cấp đối với các doanh nghiệp vay
vốn thông qua tín dụng nữa. Lãi suất thực dơng cao đã thu hút một số lợng tiền
gửi lớn vào các ngân hàng làm lợng tiền dự trữ của các ngân hàng tăng cao đáp
ứng đợc nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp.
2. Đối với Doanh nghiệp : Khi lãi suất tiền gửi cao dẫn đến lãi suất cho vay cao
buộc các doanh nghiệp phải cân nhắc việc vay vốn đầu t, phải xem xét và lựa
chọn các phơng án đầu t có hiệu quả tốt nhất. Cơ cấu tổ chức của các doanh
nghiệp đợc tổ chức một cách hợp lý hơn, giảm thiểu bộ phận quản lý cồng kềnh
để giảm thiểu chi phí.
* Tác động tiêu cực của chính sách Lãi suất dơng.
1. Đối với NHTM: Do lãi suất tiền gửi cao dẫn đến lãi suất cho vay cao nên càng
khuyến khích gửi tiền hơn là vay tiền, lãi suất thực dơng cao của ngân hàng đem
lại khả năng thu đợc lợi nhuận lớn hơn là đa tiền vào đầu t mà rủi ro lại thấp nên
cũng khuyến khích các doanh nghiệp gửi tiền vào ngân hàng hơn là vay vốn để
kinh doanh. Đến một lúc do lợng tiền gửi vẫn tăng, khối lợng vay giảm dẫn đến
tài sản nợ trong bảng cân đối của NHTM lớn hơn tài sản có.
2. Đối với doanh nghiệp: Lãi suất vay vốn không khuyến khích các doanh
nghiệp đầu t mà các doanh nghiệp tích cực gửi tiền vào ngân hàng hơn. Trong
tổng số vốn đầu t sản xuất kinh doanh, một phần lớn là đi vay của ngân hàng, bởi
lãi suất vốn cao dẫn đến chi phí sản xuất kinh doanh lớn do đó giá thành phẩm
cao, giá hàng hoá cao và nh vậy hàng hoá sẽ giảm tính cạnh tranh trên thị trờng.
* Giai đoạn 1996 2005.
- Thời gian này ngân hàng nhà nớc vừa cầu lãi suất trần. lãi suất thoả thuận.
- Thoả thuận trờng hợp ngân hàng không huy động đủ vốn để cho vaytheo lãi
suất qui định phải trả phát hành kỳ phiếu với lãi suất cao hơn thì đợc cầu lãi suât.
Lãi suất huy động có thể cao hơn lãi suất tiết kiệm cùng thời hạn là 0,2% tháng
và cho vay cao hơn mức lãi suất trần là 2,1% tháng.
- Tăng lãi suất tiền gửi, lãi suất cao làm cho ngời kinh doanh chủ yếu đầu t vào
các lĩnh vực sản xuất có lợi nhuận cao tức thời và thu hồi vốn nhanh nh: Dịch vụ,
thơng mại, sản xuất nhỏ tạo nên sự mất cân bằng trong nền kinh tế.
* Giai đoạn thực hiện chính sách lãi suất trần.
1.Chính sách lãi suất trần tác động đến các NHTM.
* Tích cực.
- Việc tổ chức quản lý lãi suất trần cho phép các tổ chức tín dụng đợc tự do ổn
định các mức lãi suất cho vay và tiền gửi trong phạm vi trần do NHNN cho phép,
chính sách lãi suất trần đã chấm dứt thị trờng NHNN qui định các mức d nợ lãi
suất cụ thể, xoá bỏ lãi suất cho vay theo thoả thuận và từng bớc tiến hành tự do
hoá lãi suất.
12
- Để nâng cao lợi nhuận các NHTM phải nâng cao mức d nợ cho vay và huy
động vốn gấp nhiều lần.
* Hạn chế:
Do lãi suất cho vay và lãi suất huy động( ngắn, trung, dài hạn) liên tục
giảm, nhiều NHTM không lờng trớc đợc đã huy động vốn có thời hạn 1-3 năm
để cho vay trung và dài hạn. Năm 1999 NHNN 5 lần cắt giảm lãi suất cho vay
tối đa, có lần NHNN còn buộc NHTM giảm ngay cả lãi suất d nợ đã cho vay khi
đó vốn lao động theo lãi suất thời kỳ trớc vẫn đợc giữ nguyên cho tới khi hết hạn,
đồng thời lãi suất cho vay và lãi suất huy động vốn nhỏ(bằng không hoặc thấp
hơn). Vậy rủi ro lãi suất luôn đặt gánh nặng lên các NHTM.
2. Chính sách lãi suất trần đối với các doanh nghiệp .
*. Tích cực.
- Đáp ứng tốt nhu cầu vốn sản xuất cho doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp không phải vay với mức lãi suất vợt trần, tức là các doanh nghiệp
không bị các ngân hàng ép khi đi vay tiền.
- Trong thời kỳ hàng cả nớc có 6000 doanh nghiệp nhà nớc hơn 1000 doanh
nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài, 230000 doanh nghiệp t nhân, công ty cổ phần,
công ty trách nhiệm hữu hạn(phát biểu của thủ tớng Phạm Văn Khải tại cuộc gặp
các nhà doanh nghiệp tại Hà Nội 1/1998) hầu hết các doanh nghiệp này đợc vốn
ngân hàng hỗ trợ 80 -90 % trong sản xuất kinh doanh cải tiến và đổi mới công
nghệ.
*.Hạn chế.
Việc giảm lãi suất là điều kiện cần nhng không đủ để tạo vốn cho doanh
nghiệp.
- Lãi suất còn cao, khó khăn trong thủ tục vay NH. Cho dù lãi suất cho vay đã
giảm khá mạnh song các DN vẫn không dám vay tiền vì tỷ lệ lãi suất cho vay
ngân hàng vào khoảng 10%-11% năm.
- Nhiều DN làm ăn không có hiệu quả do trang thiết bị cũ kỹ, công nghệ lạc hậu
nhng muốn cơ cấu vốn lớn, bắt buộc phải đi vay, với số vốn lớn DN phải trả lãi
lớn trong khi lợi nhuận thu đợc lại cha ổn định do vậy lãi suất giảm DN vẫn
không dám vay.
- Các NH cạnh tranh dẫn đến tăng mức lãi suất tiền gửi các DN cắt giảm tất cả
những khoản đầu t không đa lại lợi nhuận cao bằng gửi tiếp vào NH.
- Việc vay vốn trung và dài hạn của các DN không thuận lợi vì các NH cho vay
dễ gặp rủi ro từ việc huy động vốn NH cho vay trung và dài hạn trong khi mức
chênh lệch giữa lãi suất cho vay ngắn hạn, trung và dài hạn bị xoá bỏ.
Mức lãi suất cơ bản
Các loại lãi suất chủ đạo trên của NHNN trong đó có tác động trực tiếp đến lãi
suất huy động vốn và cho vay của các NHTM, nhng có tác động gián tiếp đến lãi
suất trong nền kinh tế. Việc tăng lãi suất cơ bản cho thấy NHNN phát tín hiệu
13
tăng lãi suất trên thị trờng tiền tệ. Còn việc tăng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất tái
chiết khấu chứng tỏ lãi suất huy động vốn và cho vay đều tăng, phản ứng này có
thể dễ dàng thấy đợc bởi các diễn biến kinh tế vĩ mô chủ yếu đợc coi là mục tiêu
điều hành chính sách tiền tệ.
Theo đó, NHNN sẽ hạn chế cung ứng tiền cho các NHTM để mở tín dụng thông
qua việc tăng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất. Đồng thời để đáp ứng nhu cầu vay
vốn của khách hàng buộc các NHTM phải đẩy mạnh huy động vốn trên thị trờng, nếu không phải vay vốn của NHNN theo các nghiệp vụ NHTƯ với lãi suất
cao hơn.Để huy động đợc vốn trong xã hội trong bối cảnh hiện nay, điều dễ dàng
xảy ra khi NHNN tăng các loại lãi suất chủ đạo nói trên thì các NHTM phải tăng
lãi suất huy động vốn. Bởi vì hiện nay đang có rất nhiều kênh cạnh tranh thu hút
vốn.
Lãi suất tăng không biết có tác dụng kiềm chế lạm phát hay không nhng nó làm
tăng rủi ro cho cả NHTM và doanh nghiệp thì khá rõ ràng, bởi vì với lãi suất vay
vốn nội tệ bình quân lên tới 12%-13%/năm vào loại cao nhất trong khu vực, lợi
nhuận của doanh nghiệp, khả năng trả nợ của ngời vay sẽ bị ảnh hởng nghiêm
trọng. Mặc dù lãi suất cao nhng nhiều dự án triển khai dở dang vẫn phải tiếp tục
vay vốn ngân hàng để đầu t, đơng nhiên làm tăng độ rủi ro của dự án lãi suất
tăng, vốn khan hiếm, doanh nghiệp và ngời kinh doanh sẽ khó vay đợc vốn ngân
hàng hơn. Lãi suất tăng làm chi phí vốn vay trong cơ cấu giá bán của sản phẩm
và dịch vụ tăng, tác động làm tăng mặt bằng giá và tăng chỉ số giá tiêu dùng trên
thị trờng xã hội. Lãi suất tăng về nguyên lý cũng nh thực tiễn sẽ tác động lớn đến
tăng trởng kinh tế của giai đoạn sau, nhất là trong điều kiện vốn hoạt động của
doanh nghiệp, của ngời kinh doanh trông chờ chủ yếu vào vốn tín dụng ngân
hàng
* ở Việt Nam hiện nay
Lãi suất tín dụng ngân hàng rất nhạy cảm đến mọi ngời, mọi doanh nghiệp
thuộc các thành phần kinh tế. Lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay luôn
mâu thuẫn với nhau, hay nói cách khác đây là mâu thuẫn về lợi ích giữa ngời gửi
tiền và ngời vay tiền NHTM.
- Lãi suất cho vay gồm có: lãi suất chiết khấu giấy tờ có giá với khách hàng; lãi
suất cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn; tỷ lệ lãi suất nợ quá hạn so với lãi
suất nợ đang lu hành. Lãi suất huy động vốn gồm lãi suất huy động vốn ngắn
hạn ( dới 12 tháng )và lãi suất huy động vốn trung dài hạn. Lãi suất huy động
vốn ngắn hạn gồm lãi suất tiền gửi không kỳ hạn, lãi suất tiền gửi ngắn hạn có
kỳ 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng và 12 tháng, lãi suất huy động vốn trung hạn ( trên
12 tháng và dới 36 tháng), lãi suất huy động vốn dài hạn ( từ 36 tháng trở lên)
của NHTM.
- Ngân hàng nhà nớc(NHNN) điều hành lãi suất tín dụng ngân hàng bằng khung
lãi suất tức NHNN chỉ quy định lãi suất huy động vốn thấp nhất và lãi suất cho
14
vay cao nhất, lãi suất nợ quá hạn. Lãi suất cho vay ngắn hạn (12 tháng trở
xuống) trong đó có chiết khấu thơng phiếu, lãi suất cao nhất đối với cho vay
trung hạn. Lãi suất huy động vốn thấp nhất gọi là sàn lãi suất, lãi suất cho vay
cao nhất gọi là lãi suất trần.
Nền kinh tế một nớc ổn định, ngân hàng trung ơng điều hành công cụ lãi suất tín
dụng ngân hàng theo khung lãi suất có tác dụng mạnh mẽ đối với nền kinh tế và
nâng cao tính độc lập tự chủ tài chính của NHTM, góp phần tăng trởng
GDP/năm đồng thời thể hiện vai trò quản lí nhà nớc của NHNN. Các NHTM
cạnh tranh với nhau bằng lãi suất tín dụng rất quyết liệt. Nhng một số dân có
trình độ kinh tế cao cha hẳn gửi tiền vào tổ chức tín dụng có lãi suất cao nh Quỹ
tín dụng nhân dân cơ sở hoặc NHTM cổ phần mà họ đầu t vào trái phiếu chính
phủ, mặc dù lãi suất thấp hơn nhng tính an toàn rất cao ( chính phủ vay tiền của
nhân dân) hoặc gửi tiền vào NHTM nhà nớc, an toàn hơn gửi tiền vào NHTM cổ
phần. ở nớc ta, các NHTM nhà nớc điển hình là NH công thơng Việt Nam đa ra
lãi suất huy động vốn ở tất cả các kỳ dài hạn luôn thấp hơn so với các NHTM nói
chung nhng nhiều ngời vẫn gửi vào. Dịch vụ tiết kiệm bu điện tuy mới hoạt động
hơn 5 năm, lãi suất huy động vốn cao hơn một chút hoặc bằng lãi suất huy động
của NHTM nhà nớc. Nhng nguồn vốn huy động đến cuối quý I/ 2005 đạt 24
nghìn tỷ đồng, gấp hơn 20 lần nguồn cổ phần Sài Gòn công thơng. Tại sao lại
nh vậy? Bởi vì dịch vụ tiết kiệm bu điện cá nhân đợc mở tài khoản tiền gửi
không kỳ hạn với lãi suât nh các NHTM nhà nớc (2,4%/năm) nhng mở tài khoản
đợc gửi tiền và rút tiền ở tất cả các bu cục trong cả nớc. Dịch vụ tiết kiệm bu
điện do doanh nghiệp nhà nớc đảm nhận nhân dân tin tởng hơn các NHTM cổ
phần. Dịch vụ tiết kiệm bu điện lại có hơn 2700 bu cục trong cả nớc, nhiều hơn
mạng lới NHNNvà PTNN Việt Nam. Nh vậy lãi suất huy động vốn cao hay thấp
phụ thuộc vào vị thế, uy tín, mạng lới và tiện ích đem lại cho thể nhân và pháp
nhân gửi tiền.
Khi nền kinh tế ổn định, GDP tăng trỏng tốc độ cao lãi suất tiền gửi NHTM đảm
bảo nguyên tắc: Lãi suất dơng (+) tức tỷ lệ lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng cao
hơn tỷ lệ lạm phát/ năm. Năm 2004, lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng không vợt
tỉ lệ lạm phát 9,5%/ năm. Đây là hiện tợng khác thờng, kể từ năm 1996 trở lại
đây ( trừ năm 1998 lạm phát là 9,2%/ năm).
Năm 1987, nớc ta lạm phát 774%/ năm, NHNN Việt Nam và các NHTM không
thể đa ra tỉ lệ lãi suất huy động vốn kỳ hạn 12 tháng, cao hơn tỉ lệ lạm phát ấy.
Bởi vậy các nhà kinh tế ví lạm phát cao hoặc lạm phát phi mã nh sắc thuế vô
hình, mọi thể nhân và pháp nhân có tiền phải chịu thiệt hại, cả tiền gửi NHTM
hoặc đầu t vào giấy tờ có giá
Các NHTM đua nhau tăng lãi suất huy động vốn với nhiều hình thức: Lãi suất
tiền gửi luỹ tiến theo thời gian và theo cả số tiền gửi vào nhiều hay ít, nhiều
NHTM còn tổ chức quay chọn thởng với những giá trị hấp dẫn nh giải độc đắc trị
15
giá 100 cây vàng bốn số 9 hoặc ô tô du lịch sang trọng hay một căn nhà chung c
trị giá nhiều trăm triệu đồng. Đặc biệt một số NHTM cổ phần còn đa lãi suất huy
động vốn có cùng kỳ hạn, ở miền Nam cao hơn miền Bắc nh NHTM cổ phần
Quốc Tế.
Trong lúc này lạm phát đang gia tăng, nỗi lo của nhiều ngời, NHNN Việt Nam
nên điều hành lãi suất theo khung lãi suất- khống chế lãi suất trần, nhằm đảm
bảo quyền lợi của bên vay vốn. NHNN quy định sàn lãi suất để ngời gửi tiền có
kỳ hạn vào NHTM, với một tỉ lệ lãi suất thích hợp vì họ là t bản thực lợi. Đợc
biết, trong nhiều năm qua, một số doanh nghiệp nhà nớc tỷ lệ sinh lời trên vốn
còn thấp hơn tỉ lệ lãi suất tiền gửi Ngân hàng kỳ hạn 12 tháng. Đứng về giác độ
kinh tế lãi suất tín dụng ngân hàng, NHTM đóng vai trò phân phối lãi thu nhập
bằng tiền của bên vay với bên gửi tiền vào NHTM. Nói khác đi, các NHTM huy
động vốn ở thành phố, chuyển một phần nguồn vốn huy động về nông thôn cho
sản xuất nông, ng, lâm nghiệp và doanh nghiệp vay. Các NHTM dùng ít nhất
70% số lãi thu đợc từ làm kinh tế hộ và doanh nghiệp vay vốn để trả lãi cho ngời
gửi tiền, trong đó thu lãi cho vay ở nông thôn, trả lãi cho ngời gửi tiền ở thành
thị.(Một số t liệu trên trích từ báo Kinh tế và Dự báo số T6/9-2005)
16
C- Kết luận
Hiện tợng lãi suất vẫn đang biến động theo từng ngày từng giờ khắp trong
và ngoài nớc. Lãi suất là một trong những biến số đợc theo dõi chặt chẽ nhất
trong nền kinh tế, sự dao động của Lãi Suất đợc đa trên các phơng tiện thông tin
đại chúng, nó trực tiếp tác động đến các quyết định của chính phủ, doanh nghiệp,
cũng nh nhiều hoạt động của các tổ chức tín dụng và sự thăng trầm của toàn bộ
nền kinh tế. Là một bộ phận cấu thành của chính sách tiền tệ quốc gia, là mục
tiêu chính sách tiền tệ của quốc gia, ổn định tiền tệ, đảm bảo mức lạm phát hợp
lý kích thích tăng trởng kinh tế, đảm bảo có sự chênh lệch lãi suất kinh doanh, sử
dụng vốn hiệu quả tăng sản phẩm xã hội chính phủ Việt Nam thông qua NHNN.
Trong thời gian tới chính sách lãi suất sẽ còn tiếp tục điều chỉnh theo hớng tự do
hoá lãi suất phù hợp với mức độ thị trờng tài chính khu vực và quốc tế theo chính
sách thị trờng quốc tế.
* Giai đoạn thực hiện chính sách lãi suất trần.
1.Chính sách lãi suất trần tác động đến các NHTM.
* Tích cực.
- Việc tổ chức quản lý lãi suất trần cho phép các tổ chức tín dụng đợc tự do ổn
định các mức lãi suất cho vay và tiền gửi trong phạm vi trần do NHNN cho phép,
chính sách lãi suất trần đã chấm dứt thị trờng NHNN qui định các mức d nợ lãi
suất cụ thể, xoá bỏ lãi suất cho vay theo thoả thuận và từng bớc tiến hành tự do
hoá lãi suất.
- Để nâng cao lợi nhuận các NHTM phải nâng cao mức d nợ cho vay và huy
động vốn gấp nhiều lần.
* Hạn chế:
Do lãi suất cho vay và lãi suất huy động( ngắn, trung, dài hạn) liên tục
giảm, nhiều NHTM không lờng trớc đợc đã huy động vốn có thời hạn 1-3 năm
để cho vay trung và dài hạn. Năm 1999 NHNN 5 lần cắt giảm lãi suất cho vay
tối đa, có lần NHNN còn buộc NHTM giảm ngay cả lãi suất d nợ đã cho vay khi
đó vốn lao động theo lãi suất thời kỳ trớc vẫn đợc giữ nguyên cho tới khi hết hạn,
đồng thời lãi suất cho vay và lãi suất huy động vốn nhỏ(bằng không hoặc thấp
hơn). Vậy rủi ro lãi suất luôn đặt gánh nặng lên các NHTM.
2. Chính sách lãi suất trần đối với các doanh nghiệp .
*. Tích cực.
- Đáp ứng tốt nhu cầu vốn sản xuất cho doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp không phải vay với mức lãi suất vợt trần, tức là các doanh nghiệp
không bị các ngân hàng ép khi đi vay tiền.
17
- Trong thời kỳ hàng cả nớc có 6000 doanh nghiệp nhà nớc hơn 1000 doanh
nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài, 230000 doanh nghiệp t nhân, công ty cổ phần,
công ty trách nhiệm hữu hạn(phát biểu của thủ tớng Phạm Văn Khải tại cuộc gặp
các nhà doanh nghiệp tại Hà Nội 1/1998) hầu hết các doanh nghiệp này đợc vốn
ngân hàng hỗ trợ 80 -90 % trong sản xuất kinh doanh cải tiến và đổi mới công
nghệ.
*.Hạn chế.
Việc giảm lãi suất là điều kiện cần nhng không đủ để tạo vốn cho doanh
nghiệp.
- Lãi suất còn cao, khó khăn trong thủ tục vay NH. Cho dù lãi suất cho vay đã
giảm khá mạnh song các DN vẫn không dám vay tiền vì tỷ lệ lãi suất cho vay
ngân hàng vào khoảng 10%-11% năm.
- Nhiều DN làm ăn không có hiệu quả do trang thiết bị cũ kỹ, công nghệ lạc hậu
nhng muốn cơ cấu vốn lớn, bắt buộc phải đi vay, với số vốn lớn DN phải trả lãi
lớn trong khi lợi nhuận thu đợc lại cha ổn định do vậy lãi suất giảm DN vẫn
không dám vay.
- Các NH cạnh tranh dẫn đến tăng mức lãi suất tiền gửi các DN cắt giảm tất cả
những khoản đầu t không đa lại lợi nhuận cao bằng gửi tiếp vào NH.
- Việc vay vốn trung và dài hạn của các DN không thuận lợi vì các NH cho vay
dễ gặp rủi ro từ việc huy động vốn NH cho vay trung và dài hạn trong khi mức
chênh lệch giữa lãi suất cho vay ngắn hạn, trung và dài hạn bị xoá bỏ.
Mức lãi suất cơ bản
Các loại lãi suất chủ đạo trên của NHNN trong đó có tác động trực tiếp đến lãi
suất huy động vốn và cho vay của các NHTM, nhng có tác động gián tiếp đến lãi
suất trong nền kinh tế. Việc tăng lãi suất cơ bản cho thấy NHNN phát tín hiệu
tăng lãi suất trên thị trờng tiền tệ. Còn việc tăng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất tái
chiết khấu chứng tỏ lãi suất huy động vốn và cho vay đều tăng, phản ứng này có
thể dễ dàng thấy đợc bởi các diễn biến kinh tế vĩ mô chủ yếu đợc coi là mục tiêu
điều hành chính sách tiền tệ.
Theo đó, NHNN sẽ hạn chế cung ứng tiền cho các NHTM để mở tín dụng thông
qua việc tăng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất. Đồng thời để đáp ứng nhu cầu vay
vốn của khách hàng buộc các NHTM phải đẩy mạnh huy động vốn trên thị trờng, nếu không phải vay vốn của NHNN theo các nghiệp vụ NHTƯ với lãi suất
cao hơn.Để huy động đợc vốn trong xã hội trong bối cảnh hiện nay, điều dễ dàng
xảy ra khi NHNN tăng các loại lãi suất chủ đạo nói trên thì các NHTM phải tăng
lãi suất huy động vốn. Bởi vì hiện nay đang có rất nhiều kênh cạnh tranh thu hút
vốn.
Lãi suất tăng không biết có tác dụng kiềm chế lạm phát hay không nhng nó làm
tăng rủi ro cho cả NHTM và doanh nghiệp thì khá rõ ràng, bởi vì với lãi suất vay
vốn nội tệ bình quân lên tới 12%-13%/năm vào loại cao nhất trong khu vực, lợi
18
nhuận của doanh nghiệp, khả năng trả nợ của ngời vay sẽ bị ảnh hởng nghiêm
trọng. Mặc dù lãi suất cao nhng nhiều dự án triển khai dở dang vẫn phải tiếp tục
vay vốn ngân hàng để đầu t, đơng nhiên làm tăng độ rủi ro của dự án lãi suất
tăng, vốn khan hiếm, doanh nghiệp và ngời kinh doanh sẽ khó vay đợc vốn ngân
hàng hơn. Lãi suất tăng làm chi phí vốn vay trong cơ cấu giá bán của sản phẩm
và dịch vụ tăng, tác động làm tăng mặt bằng giá và tăng chỉ số giá tiêu dùng trên
thị trờng xã hội. Lãi suất tăng về nguyên lý cũng nh thực tiễn sẽ tác động lớn đến
tăng trởng kinh tế của giai đoạn sau, nhất là trong điều kiện vốn hoạt động của
doanh nghiệp, của ngời kinh doanh trông chờ chủ yếu vào vốn tín dụng ngân
hàng
* ở Việt Nam hiện nay
Lãi suất tín dụng ngân hàng rất nhạy cảm đến mọi ngời, mọi doanh nghiệp
thuộc các thành phần kinh tế. Lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay luôn
mâu thuẫn với nhau, hay nói cách khác đây là mâu thuẫn về lợi ích giữa ngời gửi
tiền và ngời vay tiền NHTM.
- Lãi suất cho vay gồm có: lãi suất chiết khấu giấy tờ có giá với khách hàng; lãi
suất cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn; tỷ lệ lãi suất nợ quá hạn so với lãi
suất nợ đang lu hành. Lãi suất huy động vốn gồm lãi suất huy động vốn ngắn
hạn ( dới 12 tháng )và lãi suất huy động vốn trung dài hạn. Lãi suất huy động
vốn ngắn hạn gồm lãi suất tiền gửi không kỳ hạn, lãi suất tiền gửi ngắn hạn có
kỳ 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng và 12 tháng, lãi suất huy động vốn trung hạn ( trên
12 tháng và dới 36 tháng), lãi suất huy động vốn dài hạn ( từ 36 tháng trở lên)
của NHTM.
- Ngân hàng nhà nớc(NHNN) điều hành lãi suất tín dụng ngân hàng bằng khung
lãi suất tức NHNN chỉ quy định lãi suất huy động vốn thấp nhất và lãi suất cho
vay cao nhất, lãi suất nợ quá hạn. Lãi suất cho vay ngắn hạn (12 tháng trở
xuống) trong đó có chiết khấu thơng phiếu, lãi suất cao nhất đối với cho vay
trung hạn. Lãi suất huy động vốn thấp nhất gọi là sàn lãi suất, lãi suất cho vay
cao nhất gọi là lãi suất trần.
Nền kinh tế một nớc ổn định, ngân hàng trung ơng điều hành công cụ lãi suất tín
dụng ngân hàng theo khung lãi suất có tác dụng mạnh mẽ đối với nền kinh tế và
nâng cao tính độc lập tự chủ tài chính của NHTM, góp phần tăng trởng
GDP/năm đồng thời thể hiện vai trò quản lí nhà nớc của NHNN. Các NHTM
cạnh tranh với nhau bằng lãi suất tín dụng rất quyết liệt. Nhng một số dân có
trình độ kinh tế cao cha hẳn gửi tiền vào tổ chức tín dụng có lãi suất cao nh Quỹ
tín dụng nhân dân cơ sở hoặc NHTM cổ phần mà họ đầu t vào trái phiếu chính
phủ, mặc dù lãi suất thấp hơn nhng tính an toàn rất cao ( chính phủ vay tiền của
nhân dân) hoặc gửi tiền vào NHTM nhà nớc, an toàn hơn gửi tiền vào NHTM cổ
phần. ở nớc ta, các NHTM nhà nớc điển hình là NH công thơng Việt Nam đa ra
lãi suất huy động vốn ở tất cả các kỳ dài hạn luôn thấp hơn so với các NHTM nói
19
chung nhng nhiều ngời vẫn gửi vào. Dịch vụ tiết kiệm bu điện tuy mới hoạt động
hơn 5 năm, lãi suất huy động vốn cao hơn một chút hoặc bằng lãi suất huy động
của NHTM nhà nớc. Nhng nguồn vốn huy động đến cuối quý I/ 2005 đạt 24
nghìn tỷ đồng, gấp hơn 20 lần nguồn cổ phần Sài Gòn công thơng. Tại sao lại
nh vậy? Bởi vì dịch vụ tiết kiệm bu điện cá nhân đợc mở tài khoản tiền gửi
không kỳ hạn với lãi suât nh các NHTM nhà nớc (2,4%/năm) nhng mở tài khoản
đợc gửi tiền và rút tiền ở tất cả các bu cục trong cả nớc. Dịch vụ tiết kiệm bu
điện do doanh nghiệp nhà nớc đảm nhận nhân dân tin tởng hơn các NHTM cổ
phần. Dịch vụ tiết kiệm bu điện lại có hơn 2700 bu cục trong cả nớc, nhiều hơn
mạng lới NHNNvà PTNN Việt Nam. Nh vậy lãi suất huy động vốn cao hay thấp
phụ thuộc vào vị thế, uy tín, mạng lới và tiện ích đem lại cho thể nhân và pháp
nhân gửi tiền.
Khi nền kinh tế ổn định, GDP tăng trỏng tốc độ cao lãi suất tiền gửi NHTM đảm
bảo nguyên tắc: Lãi suất dơng (+) tức tỷ lệ lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng cao
hơn tỷ lệ lạm phát/ năm. Năm 2004, lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng không vợt
tỉ lệ lạm phát 9,5%/ năm. Đây là hiện tợng khác thờng, kể từ năm 1996 trở lại
đây ( trừ năm 1998 lạm phát là 9,2%/ năm).
Năm 1987, nớc ta lạm phát 774%/ năm, NHNN Việt Nam và các NHTM không
thể đa ra tỉ lệ lãi suất huy động vốn kỳ hạn 12 tháng, cao hơn tỉ lệ lạm phát ấy.
Bởi vậy các nhà kinh tế ví lạm phát cao hoặc lạm phát phi mã nh sắc thuế vô
hình, mọi thể nhân và pháp nhân có tiền phải chịu thiệt hại, cả tiền gửi NHTM
hoặc đầu t vào giấy tờ có giá
Các NHTM đua nhau tăng lãi suất huy động vốn với nhiều hình thức: Lãi suất
tiền gửi luỹ tiến theo thời gian và theo cả số tiền gửi vào nhiều hay ít, nhiều
NHTM còn tổ chức quay chọn thởng với những giá trị hấp dẫn nh giải độc đắc trị
giá 100 cây vàng bốn số 9 hoặc ô tô du lịch sang trọng hay một căn nhà chung c
trị giá nhiều trăm triệu đồng. Đặc biệt một số NHTM cổ phần còn đa lãi suất huy
động vốn có cùng kỳ hạn, ở miền Nam cao hơn miền Bắc nh NHTM cổ phần
Quốc Tế.
Trong lúc này lạm phát đang gia tăng, nỗi lo của nhiều ngời, NHNN Việt Nam
nên điều hành lãi suất theo khung lãi suất- khống chế lãi suất trần, nhằm đảm
bảo quyền lợi của bên vay vốn. NHNN quy định sàn lãi suất để ngời gửi tiền có
kỳ hạn vào NHTM, với một tỉ lệ lãi suất thích hợp vì họ là t bản thực lợi. Đợc
biết, trong nhiều năm qua, một số doanh nghiệp nhà nớc tỷ lệ sinh lời trên vốn
còn thấp hơn tỉ lệ lãi suất tiền gửi Ngân hàng kỳ hạn 12 tháng. Đứng về giác độ
kinh tế lãi suất tín dụng ngân hàng, NHTM đóng vai trò phân phối lãi thu nhập
bằng tiền của bên vay với bên gửi tiền vào NHTM. Nói khác đi, các NHTM huy
động vốn ở thành phố, chuyển một phần nguồn vốn huy động về nông thôn cho
sản xuất nông, ng, lâm nghiệp và doanh nghiệp vay. Các NHTM dùng ít nhất
70% số lãi thu đợc từ làm kinh tế hộ và doanh nghiệp vay vốn để trả lãi cho ngời
20
gửi tiền, trong đó thu lãi cho vay ở nông thôn, trả lãi cho ngời gửi tiền ở thành
thị.(Một số t liệu trên trích từ báo Kinh tế và Dự báo số T6/9-2005)
21
C- Kết luận
Hiện tợng lãi suất vẫn đang biến động theo từng ngày từng giờ khắp trong
và ngoài nớc. Lãi suất là một trong những biến số đợc theo dõi chặt chẽ nhất
trong nền kinh tế, sự dao động của Lãi Suất đợc đa trên các phơng tiện thông tin
đại chúng, nó trực tiếp tác động đến các quyết định của chính phủ, doanh nghiệp,
cũng nh nhiều hoạt động của các tổ chức tín dụng và sự thăng trầm của toàn bộ
nền kinh tế. Là một bộ phận cấu thành của chính sách tiền tệ quốc gia, là mục
tiêu chính sách tiền tệ của quốc gia, ổn định tiền tệ, đảm bảo mức lạm phát hợp
lý kích thích tăng trởng kinh tế, đảm bảo có sự chênh lệch lãi suất kinh doanh, sử
dụng vốn hiệu quả tăng sản phẩm xã hội chính phủ Việt Nam thông qua NHNN.
Trong thời gian tới chính sách lãi suất sẽ còn tiếp tục điều chỉnh theo hớng tự do
hoá lãi suất phù hợp với mức độ thị trờng tài chính khu vực và quốc tế theo chính
sách thị trờng quốc tế.
22
Mục lục
A- Mở đầu
B- Nội dung
ILý luận chung về lãi suất
1. Khái niệm về lãi suất
2. Các nhân tố tác động đến lãi suất
IIVai trò và tác động của lãi suất trong huy động vốn nền kinh tế thị
trờng ở Việt Nam
1. Đối với ngân hàng thơng mại
2. Đối với doanh nghiệp
C- Kết luận
Tài liệu tham khảo
Tài liệu tham khảo
Giáo trình Tài Chính
Báo Tài chính tiền tệ (1/3/2004)
Báo Kinh tế và dự báo (T6/2005)
Mạng Internet
23
24
Tài liệu liên quan
Giới thiệu về định mức và vai trò của định mức trong thực tiễn.DOC
Thị trường và vai trò của nó đối với hoạt động kinh doanh của doanh ngiệp.DOC
Ý thức và vai trò của ý thức trong đời sống XH
Giao tiếp và vai trò của giao tiếp trong quản trị kinh doanh. Ứng dụng trong thực tế.doc
Văn hoá và vai trò của văn hoá trong kinh doanh.DOC
Thực trạng, giải pháp phát triển ngành công nghiệp đóng tàu biển và vai trò của ngành này trong chuyên chở hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam trong những năm gần đây.pdf
Lãi suất và vai trò của lãi suất trong huy động vốn
Phân tích bản chất,chức năng hình thức và vai trò của tín dụng trong nền kinh tế định hướng Xã hội chủ nghĩa ở nước ta
Nguồn gốc, bản chất của lợi nhuận & và vai trò của lợi nhuận trong nền Kinh tế thị trường
Nguồn gốc, bản chất của lợi nhuận và vai trò của lợi nhuận trong nền kinh tế thị trường
Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về
(88.5 KB) - Lãi xuất và vai trò của lãi xuất trong huy động vốn
Tải bản đầy đủ ngay
×