text:
Có lời mời đi Huế, từ ngày 17.6 nhưng y từ chối.
Thời mới vào nghề báo, y thích đi. Đi là được thoát ra khỏi cái phòng trọ chỉ đủ kê mỗi cái chỏng tre. Mỗi lần mưa là nước từ mái tôn rơi tong tả. Đi là thoát khỏi những bửa cơm trưa bụi bờ, nhai trệu trạo mà luôn mơ đến miếng thịt sườn. Xộc xệch ghế lề đường, mồ hôi túa ướt áo, ngựa xe ầm ầm, cắm cúi xuống dĩa cơm tênh hênh những cọng rau muống ẻo, nhũn. Chẳng khác gì thời sinh viên. Chính vì thế, bút danh Huyền Sương, y ký chừng hơn hai mươi năm nay, chỉ là bộc bạch cái thèm khát của ngày ấy.
Không thèm sao được. Cái ấn tượng đầu tiên của ngày đầu tiên khi bước vào phòng ăn ở ký túc xá, y vẫn còn nhớ như in. Trưa ấy, cả lũ xách bát đũa, muỗng xuống nhà ăn. Miệng y huýt sáo, dù bụng đang đói. Y hớn hở bởi sắp được ăn. Cửa phòng ăn chưa mở, ý đứng nhìn qua những vuông cửa kính trắng, đục và y nuốt nước bọt ngạc nhiên: “Ủa? sao nhà trường lại cho sinh viên ăn xôi đậu đen?” Quả thật, nhìn những thau cơm lớn trên mỗi bàn y thấy lỗ chỗ hạt đậu đen to đùng kia mà. Y cười thầm: "À! Có lẽ do nhân ngày khai trường nên sinh viên mới được bửa ăn đặc biệt này đây".
Thích quá! Sướng quá!
Ngay lúc ấy, nhân viên nhà ăn mở cửa phòng. Tất cả ùa vào! Bỗng y nghe rộn lên một âm thanh xẹt qua tai như tiếng máy bay vừa lướt qua. Trời ơi! Cả hàng ngàn con ruồi bay ào thoát ra ngoài. Ruồi ngã loạng choạng vào mắt, mũi, miệng. Y tối tăm mặt mũi. Lúc ngồi vào bàn, cứ tám người quanh một bàn tròn, bấy giờ mới phát hiện trong tô canh lỏng bỏng vài cọng rau muống đã có những con ruồi dũng cảm đã cảm tử, quyết tử đến hơi thở cuối cùng. Dần dà, y quen đi. Bạn bè y cũng quen đi. Gặp ruồi, cứ vớt ra và hất bẹt xuống đất. Rồi tiếp tục ăn. Rất hiên ngang. Rất phong thái. Rất phong lưu như Hàn nho phong vị phú của cụ Nguyễn Công Trứ:
Ngày ba bữa, vỗ bụng rau bịch bịch, người quân tử ăn chẳng cầu no;
Đêm năm canh, an giấc ngáy kho kho, đời thái bình cửa thường bỏ ngỏ.
Thời trẻ, y thích đi phỏng vấn. Gặp được nhân vật là có bài. Nay, y ghét nhất thể loại này. Mất thời gian săn đón, tìm kiếm, hẹn ngày giờ với nhân vật. Mà nhiều khi nhân vật trả lời chẳng ra gì đâm ra phí câu hỏi. Bài trả lời phỏng vấn nhạt như nước ốc. Ngược lại y cũng ghét luôn nhà báo đặt câu hỏi ngớ ngẩn lúc phỏng vấn y, khiến y cáu. Đã thế, họ ghi chép nhiều lúc không đúng ý, bài in lên, đọc lại cũng cáu. Cách tốt nhất, y trả lời qua email cho rõ chữ nghĩa. Mà cái thông lệ tệ hại của nền báo chí ta, người trả lời phỏng vấn chẳng được trả một xu nào.
Cái chuyến đi ra Huế là tham dự ra sách Gửi tình trên sóng của nghệ sĩ Ngọc Lan. Lúc qua Mỹ, y có ở nhà con trai của chị chừng ba ngày. Tập sách này, y biên tập kỹ từ bản thảo. Đọc và thú vị. Chị vừa mail hình ảnh pano quảng bá cho ngày ra mắt ách. Đoạn trích trên pano là từ lời Bạt y đã viết: "Thật ra cuộc đời của mỗi người đã là một tiểu thuyết. Có những tình tiết, những lớp lang khác nhau mà chung quy lại, họ phải diễn, phải sống cho trọn vẹn đoạn trường của một kiếp người. Những buồn vui, hoan lạc, căm thù, đau đớn…, dù từng người có khác nhưng cũng đều là chất liệu để hình thành nên tính cách và số phận con người đó.
Ở nghệ sĩ Võ Ngọc Lan, khi đọc tác phẩm này, ta thấy hiện lên rõ nét nhất vẫn là nhân vật Duyên của những tháng ngày bươn chải vì chồng, vì con - một đức tính ngàn đời thủy chung của người phụ nữ Á đông. Bên cạnh đó, Duyên còn chấp nhận những ngọn roi của tình ái chạm đến vào nỗi đau của thân phận làm vợ, làm mẹ. Vượt lên trên những hỉ, nộ, ái, ố của trần gian muôn mặt vẫn là một phụ nữ tự tin, bản lĩnh và kiêu hãnh bước vào dòng đời xuôi ngược bằng đôi chân và tấm lòng giàu nghị lực".
Lẽ ra đêm nay, đi xem chương trình nhạc Jazz “Five Play Jazz Concert” tại nhà hát Hoà Bình. Vậy mà ở nhà. Đọc quyển Ngàn năm áo mũ của Trần Quang Ðức vậy. Tác giả sinh năm 1985, làm được quyển sách này thật đáng nể. Câu này, đáng lưu ý: "Điểm nổi bật thú vị nhất là người Việt trong hàng nghìn năm đã nhuộm răng đen và đi chân đất. Chính vì vậy, biến cố lớn nhất trong lịch sử trang phục Việt là vào năm 1744, khi chúa Nguyễn xưng vương và biến đàng Trong thành một vùng lãnh thổ độc lập so với đàng Ngoài, đã bắt toàn bộ quan lại và dân chúng phải đi giày dép" (Trần Quang Đức).
Cái nghề nghiên cứu nó thế, để viết được một câu có tính chất khẳng định, đưa ra một phát hiện gì mới hoặc một tổng kết nào đó người ta phải đọc cả hàng trăm quyển sách. Mà đã xong đâu. Còn tranh luận chán.
L.M.Q
(Nay, post tấm hình này lên. Sẽ trở lại sau)
Cái tình bạn trong văn nghệ thời buổi này như thế nào? Thức dậy, trời mưa lất phất lơ phơ. Cầm máy kiểm tra tin nhắn theo thói quen. Một lúc có hai tin nhắn về cuộc nhậu chiều nay. Một đã nhận lời từ mấy ngày trước; và một mới tức thì. Thấy vui vui.
Bạn bè còn rủ nhậu là vẫn nhớ đến nhau. Không rủ nhậu cũng nhớ đến nhau. Ngày nào cũng nhậu với nhau, chưa chắc do nhớ nhau.
Chỉ vì thói quen.
Quen cái biện pháp giết chết tươi, phải giết gọn ghẽ cho bằng hết cái khoảng thời gian nắng, mưa loạng choạng ngã qua vỉa hè lúc tan sở, trước lúc về nhà. Quen tính cách con người ngồi đối ẩm đó. Quen cảm giác bia bọt đó. Để rồi chiều nào cũng tụ tập một chỗ nào đó. Ngồi với nhau nhiều vậy đó nhưng chắc gì đã vì nhớ nhau, vì hiểu nhau, cần tâm sự với nhau?
Nhậu chỉ vài ba tri kỷ thôi ư? Không, dân văn nghệ Sài Gòn thích nhậu càng đông càng vui. Dù thân hay sơ. Dù gặp một triệu lần hoặc chỉ mới lần đầu cũng có thể nâng ly. Vui vẻ xởi lởi. Không chấp nhất. Rồi ai về nhà nấy. Rồi có thể trăm năm sau không gặp lần nữa. Những cuộc nhậu đàn đúm loẹt xoẹt, loẹt quẹt ấy, y đã chán.
Hôm trước y ngồi với người bạn. Bỗng một người bạn rất quen kéo ghế ngồi chung. Chán như con gián. Hoàn toàn không có trong dự kiến của y, của bạn y - dù tất cả là bạn. Bạn của giới văn nghệ mênh mông và bao la bát ngát. Chỉ cần nghe tên nhau đã có thể là bạn. Có những người nhậu cực kỳ khó tính, một trong nhưng người đó mà y quen biết là nhà văn Hoàng Ngọc Tuấn. Anh đã mất. Thời cực thịnh vàng son của quán nhậu 81 Trần Quốc Thảo - trụ sở Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật TP.HCM thì ngày như mọi ngày, ngày nào cũng dập dìu tài tử giai nhân những muốn lấp bể dời núi bằng tài năng của mình luôn ùn ùn kéo đến. Lúc ấy, Hoàng Ngọc Tuấn chỉ ngồi một mình. Một bàn một ghế. Một chai bia Sài Gòn xanh. Khói thuốc mù mịt. Đốt liên tục. Hễ ai kéo ghế ngồi chung là anh đuổi thẳng thừng.
Nhậu ở 81 thời ấy có cái đặc điểm thú vị là bất kể bàn nhậu nào, có những người muốn vào ngồi chung với ai chỉ việc xách một chai bia; hoặc một vại bia hơi đến, rót đều rồi ngồi lì. Ngồi đến mọc rễ. Chỉ đứng dậy khi bàn đó tính tiền. Rồi bước sang bàn khác. Nhờ vậy, có những người ngày nào cũng có độ nhậu. Nhậu từ sáng đến mờ mịt nhọ nhem mặt mũi trăng sao trên trời. Ai cũng biết mặt. Nhẵn mặt. Chẳng ai trách. Anh em văn nghệ mà. Lại có những người không có tiền nhưng vẫn nhậu đều đặn mỗi ngày. Nhờ vào tài đọc thơ. Lúc say, ai cần âm thanh du dương? Có ngay. Cứ đọc oang oang trong quán nhậu. Ai thích thì nghe, không thích thì thôi. Ấy là cái độc đáo của quán nhậu 81. Y và nhà văn Võ Phi Hùng từng hào hứng dự kiến viết chung kịch bản tài liệu về làng văn nghệ Sài Gòn, nhìn từ quán 81 này. Chưa kịp làm, chỗ này hiện đang xây dựng lại và Võ Phi Hùng đã viễn du chín suối.
Thời ấy, khi văn nghệ sĩ qua đời, quan tài được quàng tại đây. Trong nhang khói nghi ngút. Ngoài bia bọt lai rai. Mãi sau này mới có Nhà Tang lễ ở 25 Lê Quý Đôn. Tại đây tuyệt nhiên không có tiếng kinh cầu. Không có tiếng kinh, không rõ người quá cố buồn hay vui? Chẳng rõ.
Cái tình bạn văn nghệ của thời buổi này, y có cảm giác nhạt hơn thế hệ trước. Đọc nhiều sách, ta biết có những đôi bạn của thế hệ văn chương 1932 - 1945 chí thân, như anh em cật ruột: Nhất Linh - Khái Hưng, họ ký tên chung một vài tác phẩm, con trai Nhất Linh là con nuôi của Khái Hưng: Trần Khánh Triệu. Rồi đôi bạn Nam Cao - Tô Hoài; Trần Trọng Kim - Bùi Kỷ; Vũ Trọng Phụng - Ngô Tất Tố; Thâm Tâm - Trần Huyền Trân v.v… Những tên tuổi lớn này, y chưa gặp, tất nhiên, nhưng tôi biết vậy. Người khác biết vậy. Há chẳng phải là điều khiến ta suy nghĩ đó sao?
Trưa ngủ dậy, để lấy thêm sự hưng phấn của một ngày làm việc cách tốt nhất là đọc loáng thoáng cái gì đó. Đêm, muốn ngủ cho thật ngon giấc, đẫy giấc không gì bằng dán mắt vào trang sách.
Đọc lại thấy cái này hay, bèn chép lại. Rằng, đây là chuyện kể của nhà văn Nguyễn Công Hoan. Tôi chưa gặp ông Hoan, nhưng đã gặp nhà văn Lê Minh - con gái của Kép Từ Bền. Tôi hỏi, nếu so sánh truyện ngắn trào phúng, hoạt kê của nhà văn Nguyễn Công Hoan thì ta chọn ai? Có thể là Axit Nexin được chăng? Bà Lê Minh trả lời: “Không, chỉ có thể là Sê-khốp”. Bà nói đúng. Bài phỏng vấn này có in trên báo PN cách đây chừng mươi năm. Có lẽ chưa ai vượt qua nhà văn Nguyễn Công Hoan về chất lượng và số lượng truyện ngắn trào phúng, châm biếm đầy chất houmour của Việt Nam. Nhớ có lần trao giải truyện ngắn một ngàn mấy trăm chữ gì đó ở tòa soạn TT, nhà văn Nguyên Ngọc có nhận xét, đại ý, truyện ngắn Việt Nam hiện đại quá ít yếu tố houmour. Con người nhà văn của thời hiện đại ít cười hay đã quên cười? Liên hệ qua Nguyễn Nhật Ánh, y nghĩ, một trong những yếu tố thành công, bạn đọc yêu thích cũng do anh Ánh biết cười. Nhân vật của anh, tình huống của anh luôn hóm hỉnh. Đọc là có lúc phải bật cười. Thì truyện tranh Tin Tin, Luky Luke… hấp dẫn mọi người cũng là do góp phần của yếu tố này.
Hãy trở lại với bài viết của Nguyễn Công Hoan. Ông viết như sau:
“Hồi mình còn nhỏ, cứ vào chiều hăm bảy, hăm tám Tết, là thấy cụ Thắng Lãm đến thăm gia đình ở quê nhà. Cụ vừa vào cổng thì cả nhà mừng, chạy ra đón. Cụ cao lớn, chống gậy, nói to và hay cười nhưng lại điếc. Cụ là bạn thân của ông nội mình. Ông nội mình mất sớm, năm ngoài ba mươi tuổi. Trước kia, cứ đến ngày giỗ, thì cụ Thắng Lãm sang. Nhưng rồi cụ bảo đi ăn giỗ thì buồn. Cụ đổi ngày đến thăm, là trước Tết.
Chờ cụ nghỉ ngơi khỏi mệt thì nhà bưng cơm rượu lên. Trước khi ngồi vào mâm, cụ đến bàn thờ, thắp hương, lẩm nhẩm lời khấn, rồi vái bốn vái.
Cả nhà kính cụ như cha. Cụ thăm hỏi không thiếu ai. Sáng hôm sau, cụ dậy sớm đi ra đồng. Cụ thăm mộ ông nội mình và vài ngôi ở gần. Thấy chỗ nào sứt lở, cụ bảo anh người nhà đắp lại cho cẩn thận.
Rồi cơm nước xong, cụ chống gậy ra về.
Mình coi cụ như ông. Mà chính vì thế, nên chẳng bao giờ tìm hiểu xem Thắng Lãm là tên cụ, hay tên làng. Và từ làng cụ đến đây bao xa. Cả nhà quý cụ là người bạn chân thành của ông mình. Cụ chỉ vì tình xưa, nghĩa cũ, trước sau như một, mà đến thăm quê bạn, thăm con cháu của bạn. Nếu cần lợi lộc, cụ đã đến nơi mà con của bạn làm quan.
Ông cha ta ngày xưa ăn ở với nhau như thế. Thật chẳng có chữ nghĩa nào ca ngợi nổi”.
Vâng chẳng chữ nghĩa nào ca ngợi nổi. Chỉ đôi dòng, không gì to tát mà đã thấy hiện lên cái đẹp của tình người. Cảm động.
Sáng nay vừa xem cái bìa tập sách Ve vãn Sài Gòn của Chị Đẹp. Còn chỉnh sửa đôi chút. Sẽ phát hành trước ngày 21.6. Chắc là thế. Nay, post tấm hình này lên. Sẽ trở lại sau.
Ngoài kia nắng đã lên. Trời đẹp thế. Vậy mà y vẫn còn ngồi gõ lóc cóc trên bàn phím.
L.M.Q
Chiều qua trên đường đến khách sạn sheraton, chợt nhiên lại nhớ Đoàn Tuấn. Trong trí nhớ của y những thập niên 1990, nhớ Hà Nội là nhớ đến Tuấn. Và ngược lại. Rồi sau này là những bạn bè mới. Ngày một đông. Tuấn gương mẫu, chân tình và có được phẩm chất rất đáng yêu, rất bản lĩnh của mọi đàn ông trên trái đất này: sợ vợ.
Nhà văn Đoàn Thạch Biền tặng
Ngày nọ, tháng 4.2006, Công ty Phương Nam mời cánh nhà báo ra Hà Nội khai trương cụm Megastar. Sẫm tối, nghe tin nhà văn Bà Tùng Long mất. Ai nấy sửng sốt. Anh Nguyễn Đông Thức bay về Sài Gòn trong đêm. Đỗ Trung Quân viết bài cho báo PN. Còn y, viết cho báo PL. Lúc ấy, hoặc viết tay hoặc gõ máy đánh chữ, bao giờ, y cũng tận dụng mặt trắng các tờ giấy đã in để viết bài. Tiết kiệm là quốc sách. Ngồi vỉa hè Hà Nội, y hý hoáy viết tay. Viết xong, tôi nhờ Đoàn Tuấn đem về cơ quan của Tuấn fax giùm. Cho nhanh. Người ta đang đợi bài để kịp in số báo ngày mai. Tuấn giúp ngay. Không chần chừ.
Lúc anh quay lại, y thở phào và bắt đầu rủ nhau đi ăn tối. Đang ăn, lại nghe điện thoại réo tới tấp. Thì ra, không rõ, nhà biên kịch này tâm trí để đâu mà tòa soạn báo PL lúc nhận bài, họ chỉ thấy những thông tin về… thị trường chứng khoán! Trời đất, thay vì fax phần chữ viết tay của y, Đoàn Tuấn đãng trí fax phần chữ đã in. Thế mới sinh chuyện!
Mà đâu chỉ một lần. Tuấn làm báo Điện ảnh và có tài biên tập rất nhanh. Chỉ cần quét mắt qua trang giấy là anh đã có thể phát hiện ngay các lỗi cần sửa. Ngày kia, y gửi bài đến cộng tác, do tiết kiệm nên thường viết mặt trắng còn lại trên tờ giấy đã sử dụng. Lúc nhận bài, thay vì đọc và biên tập các trang mà y đã viết, anh lại chăm chú đọc và tẩy xóa... những trang kia! Ấy mới là nhà thơ của sư đoàn 307 mà một thời rừng xanh tuổi trẻ chúng tôi đã gắn bó nhau như bóng với hình và ngang dọc khắp quê hương Chùa Tháp.
Đến khách sạn Sheraton lại gặp nhiều bạn bè mới và cũ. Hầu hết là mới. Cũng nơi này, cũng đơn vị này mời, năm 2005, y đã đến dự họp báo mở màn cho kênh Giờ vàng phim Việt của HTV 7. Sự kiện này bắt đầu bằng bộ phim Vòng xoáy tình yêu phát sóng ngày 20.5.2005. Đứng trò chuyện cùng Hữu Thân, vài nhà báo khác, anh Tiến - giám đốc Lasta cho biết thời điểm đó cộng ty anh đã đầu tư cả thảy là 400 triệu đồng. Đang tán ngẫu, điện thoại anh Lưu Đình Triều rủ đi nhậu.
Lựa chọn như thế nào?
Ngồi khề khà, và mừng quá đỗi khi nhà văn Đoàn Thạch Biền tặng cho hai số tạp chí Văn. Rất quý. Hai số báo này kỷ niệm 200 năm Nguyễn Du (1765-1965). Năm đó, cả hai miền Nam Bắc đều tổ chức trọng thể. Với tài liệu đang giữ, tôi biết tại Hà Nội, Thủ tướng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã ra quyết định số 135TTg/Vg thành lập Ban tổ chức kỷ niệm Nguyễn Du mà trưởng ban là ông Hoàng Minh Giám - Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin, cùng lúc Ban bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam cũng ra chỉ thị “Về việc kỷ niệm Nguyễn Du”. Tại miền Nam, trong vùng giải phóng, Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam cũng thành lập Ban tổ chức kỷ niệm Nguyễn Du mà trưởng ban là bác sĩ Phùng Văn Cung. Tại Sài Gòn, ngày 3.10.1965, giáo sư Nguyễn Khắc Hoạch - Tổng ủy viên Văn hóa Xã hội kiêm Ủy viên Giáo dục đã đọc diễn văn khai mạc Tuần lễ kỷ niệm đệ nhị bách niên thi hào Nguyễn Du.
Đây cũng là năm Hội đồng Hòa bình thế giới chính thức ra Quyết nghị kỷ niệm 200 năm năm sinh thi hào Nguyễn Du cùng với 8 danh nhân văn hóa khác trên thế giới: Nhà thơ Quintus Horatius Flaccus (La Mã) trước công nguyên; nhà thơ Dante Alighieri (Ý); nhà thơ Lomonosov (Nga); nhà thông thái Ai Hayssam (Ả Rập); nhà cải cách xã hội Jan Hus (Tiệp Khắc); nhà soạn nhạc Sibelius (Phần Lan); nhà thơ Yeats (Ialăng) và nhà y học Finlay (Cu Ba). Sắp đến đây, Đại hội đồng UNESCO sẽ vinh danh nhân kỷ niệm 250 sinh của Nguyễn Du. Như vậy có 3 danh Việt Nam được vinh dự lớn lao này: Nhà chính trị kiệt xuất, nhà thơ Nguyễn Trãi, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thi hào dân tộc Nguyễn Du.
Nhà văn Đoàn Thạch Biền tặng
Nay, anh Biền cho thêm hai số Văn này nữa. Xem như cũng kha khá tài liệu về Nguyễn Du ấn hành trong năm 1965. Đọc và rất thích. Lật trang giấy chợt gờn gợn cảm giác làn gió của quá khứ đang lặng lẽ thổi đến. Mơn man từng tờ. Tìm thấy những tên tuổi của trí thức Sài Gòn: Nguyễn Hiến Lê, Đông Hồ, Giản Chi, Vũ Hạnh, Nguyễn văn Xuân, Võ Hồng, Bửu Cầm, Lê Ngọc Trụ, Đặng Tiến, Dương Nghiễm Mậu, Bùi Giáng, Cung Trầm Tưởng v.v... đã có bài cộng tác Anh Biền bảo: “in cách đây 48 năm rồi đó Q”. Nghe thoảng một chút bùi ngùi của thời gian đã lấp đi tuổi tác của cả thảy mọi người. Nhắc lại như một lời cám ơn anh B. Sáng nay, ngồi lật ngẫu nhiên tạp chí Văn kỷ niệm Nguyễn Du, trang 78 là bài thơ “Nghe đất” của nhà văn Mai Thảo:
Buổi trưa nằm dưới cây xanh
Nhìn qua lá biếc lả xanh sắc trời
Mát thơm đất trải bên người
Nghe trên ẩm lạnh da người cũng thơm
Đất lên hương, thấm qua hồn
Nghe Vui thoáng đến, nghe Buồn thoảng đi
Giữa giờ trưa nắng phương phi
Gió êm ve vuốt hàng my cuối đầu
Người nằm nghe đất bao lâu
Tai nương ngợ tiếng nghìn sau thở dài
Lung linh sóng nằng bay dài
Cõi trong nghe cháy, cõi ngoài miên man
Chợt đâu rụng tiếng phai tàn
Hoa xanh động ảnh nắng vàng trôi qua
Linh hồn thiếp giữa triều hoa
Bóng hình thôi đã nhạt nhòa trong ta
Hôm trước lên facebook thấy ảnh An May trong quân phục học kỳ quân đội. Sáng nay, anh Triều nhắn tin đã đưa cu Rơm lên đường “nhập ngũ”. Cũng như An May. Ngoãnh lại phía sau, bỗng nhiên y thấy y của ngày 23.7.1977. Ngày nhập ngũ và đi luôn một lèo, mãi đến năm năm sau mới quay về Đà Nẵng.
Chợt đâu rụng tiếng phai tàn
Hoa xanh động ảnh nắng vàng trôi qua
L.M.Q
"Hết ngày dài rồi lại đêm thâu
Tôi đang đi trên đất Phi Châu"
Miên man mụ mị mờ mỏi mắt
Đọc đã đừ đư đến đặc đầu
Ấy là cảm nghĩ của y trong những ngày này. Đọc thơ dự thi trên facebook. Ròng rã. Liên tục. Chỉ mỗi một động tác là cú nhấp chuột, cứ lặp đi lặp lại diễn ra trong vài tiếng đồng hồ. Vậy mà nó lại đem đến cảm giác mệt mỏi khiến chẳng thể đọc thêm bất kỳ một chữ gì nữa. Cố gắng cũng không thể. Tâm thần bải hoải. Tứ chi rã rời. Thì ra, cái gì lặp đi lặp lại, không sáng tạo đều đem lại cảm giác tệ hại ấy.
Hình được chọn làm bìa tập Thơ hay Facebook, sắp in
Mọi việc sẽ nhanh chóng hơn, nếu trong email đó, người dự thi paste luôn bài thơ, dưới có ghi tên họ, địa chỉ đầy đủ. Đọc loáng qua là xong. Có người gửi kèm files là phải mất thêm động tác nữa. Năm bài thơ mất 5 động tác mở files. Đã thế, có người dùng nhiều font chữ trong một bài thơ; hoặc trình bày cầu kỳ như một bức tranh, chữ nghĩa to nhỏ, sắc màu đậm nhạt khác nhau; hoặc không ghi tên tác giả, địa chỉ; hoặc viết những lời thư tâm sự rất dài v.v… Đọc những email này thêm rối mắt. Mệt. Chỉ mất thêm thời gian. Không cần thiết. Lại có người quá khiêm tốn, tự nhận xét khiêm tốn rằng đại loại thế này đại loại thế kia. Ô hay, chính tác giả đã tự đánh giá trang viết của mình "không ra gì" thì làm sao người khác xem trọng?
Khi viết một tác phẩm, gạt phắt cái sự khiêm tốn (dù giả vờ) ra phía sau lưng. Quên nó đi. Chỉ nhìn vào màn hình trước mắt, tay gõ bàn phím như đang quất roi vào lưng ngựa. Chữ chạy trên màn hình như bóng ngựa đang soải vó lao về phía trước. Rất kiêu hãnh. Rất tự tin. Cứ thế đã. Rồi sau đó thế nào đừng quan tâm. Khi viết, nên lắng nghe lời khuyên của nhà văn lớn G.G. Macket - khi ông trả lời phỏng vấn của phóng viên tạp chí Cu-ba “Bôhêmia” vào tháng 2/1979: “Tôi nghĩ rằng, trong nghề nghiệp của nhà văn, khiêm tốn là một đức tính dư thừa. Bởi vì nếu anh ta định viết một cách khiêm tốn thì anh ta cũng chỉ là một nhà văn ở trình độ khiêm tốn. Thành ra, cần vũ trang tính hiếu thắng và tự đặt mình trước những mẫu mực lớn - đối với tôi đó là Xôphôclơ, Đôxtôiepxki… Sao lại cứ cố viết khiêm nhường trước các nghệ sĩ lớn ấy, nhiệm vụ là phải viết hay hơn họ” (Nhà văn bàn về nghề văn - Hội VHNT tỉnh QNĐN xuất bản năm 1983).
Những ngày này y đang đọc những bài thơ dự thi. Cố gắng lên. Y tự nhủ y.
Sài Gòn vẫn không mưa dù có lúc mây đen vần vũ, cuộn xoáy phía chân trời. Ngồi trong quán cà phê góc đường Pasteur - Lý Tự Trọng uống lai rai một chút cho bõ ghét một buổi sáng chủ nhật cày như điên và không dám bước ra phố ăn sáng. Y tiếc thời gian. Ai buộc y? Ai ép y? Chẳng ai cả. Y tự nguyện bởi “đến hẹn lại lên”. Không thể chần chừ. Công việc viết báo đôi khi khắc nghiệt như thế. Không viết ngay, để mai ư? Mai, đã cũ. Từng ngày là từng dòng thông tin cuồn cuộn, nhà báo lại lao theo. Kiếm sống bằng thông tin. Thế nhưng nói thật, có những lúc y muốn trong một ngày không lướt web, không tiếp cận bất kỳ một thông tin nào cả. Có những thông tin khiến y nhói lòng. Lòng y đau nhói. Những vụ cướp, hiếp tàn nhẫn quá; những vụ tham nhũng khốc liệt quá; những vụ giết người vô cảm lạnh lùng quá… Cứ thế, cứ thế lại dồn vào đầu khiến y thấy Đời kém vui. Vậy y lẩn tránh thời sự chăng? Đôi lúc phải thế, biết làm sao? Cứ ảo tưởng mây vẫn xanh, nắng vẫn ngời, gió vẫn lộng. Có ảo tưởng một chút thì con người ta mới có thể yên tâm làm việc. Nhiều lúc ngồi vào bàn, việc đầu tiên của y là ngắt kết nối internet, cắt mọi quan hệ bên ngoài để thật sự toàn tâm toàn ý với gì đang suy nghĩ và viết. Sáng nay y đã email cho Đông A về danh nhân Mạc Đĩnh Chi. Có lần, vua Trần Anh Tôn hỏi Mạc Đĩn Chi:
- Trẫm nghe các quan nói nhà Trạng túng, nếu có thiếu gì cứ nói, trẫm sẽ tư cấp thêm.
Mạc Đĩnh Chi tâu:
- Hạ thần trên nhờ ơn vua dưới nhờ lộc nước, vợ con không phải đói rét là may, đâu dám cầu vinh thân phì gia. Xin bệ hạ đừng thương hạ thần nghèo, chỉ xin thương lấy muôn dân, giữ nghiệp tổ tông, sửa sang chính trị, khiến lũ hạ thần được làm hết chức trách bày tôi, đó là ước nguyện của hạ thần. Ước nguyện ấy thực hiện được, hạ thần dẫu áo vải cơm rau cũng là đủ. Nếu ước nguyện ấy không được thực hiện, hạ thần dẫu mỹ vị cao lương, áo quần gấm vóc, ngựa xe trăm cỗ, nô bộc ngàn người thì cũng là thiếu. Cúi xin bệ hạ xét cho!
Chưa cần gì nhiều, chỉ cần quan chức nhà ta thuộc lòng và làm theo lời của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chì thì dân đỡ khổ biết bao. Y tin vẫn còn có những con người viết hoa như thế trong thế giới rộng lớn và chật hẹp này. Tin để thấy Đời còn đẹp. Vì thế, y phải viết bằng hết những danh nhân còn lại. Hợp đồng vậy là xong.
Chiều qua trời không mưa. Say chếnh choáng một chút. Khi xe lướt bánh ngang qua Thư viện Khoa học Xã hội - gần Đồng Khởi, bất chợt y lại nhớ đến ngày tháng sinh viên. Ngày đó, y thường trực ở nơi này gần như thường xuyên. Nhẵn mặt. Bao nhiêu là sách báo xưa, y ngốn hết. Ngày đó, y quen với cô Nga thủ thư. Cô làm công việc này từ trước 1975. Tóc bạc trắng. Đẹp lão. Tình khoan dung, đôn hậu và luôn nhiệt tình với lũ nhóc sinh viên như y. Trên bài làm việc cô luôn có con mèo mun, lông xám, to cỡ bằng con chó. Tròn quay. Mập ú. Sau Thư viện này xây lại. Lúc đó y đã ra trường, đã có việc làm nên ít lui tới. Ngày nọ y ngỡ ngàng đọc báo TT đăng phóng sự nhiều kỳ về vụ bảo vệ của Thư viện nay lén đem sách báo ra ngoài bán cân ký. Vụ này ầm ĩ một thời. Khi viết về doanh nhân Bạch Thái Bưởi, y có tìm đến Thư viện kiếm vài tài liệu liên quan, y đã gặp lại cô Nga. Yêu cầu của y được cô Nga nhiệt tình giúp đỡ ngay. Sau một hồi hàn huyên tâm sự, cô bảo, đại khái, khi xây dựng nhà thầu không hỏi ý kiến của các thủ thư, của người làm công tác thư viện nên xây xong mới thấy có nhiều bất cập. Nhìn thoáng qua, y thấy cô nói đúng. Từ đó, y ít đến Thư viện vì không có thời gian. Cô Nga chắc đã nghỉ hưu rồi.
Chiều qua, lại lênh đênh trên sóng nước của trầm thơm, và những tiếng kêu hân hoan than thở của cõi người.
Sáng nay ở nhà làm việc. Bỗng cúp điện. Chiều nay có cuộc hẹn trả lởi phỏng vấn của Đài Tiếng nói Việt Nam về vai trò của tư nhân trong thị trường xuất bản sách hiện nay.
Sự nhớ đến cả ngàn email thi thơ còn trong gmail phải đọc. Y thoáng rùng mình và mỉm cười. Chẳng biết tại sao y lại cười lảng xẹt như thế? Lại cười một mình nữa chứ! Đúng là cái cười lảng nhách.
Bởi đó là y.
L.M.Q
Bù đầu rối mắt với thơ. Thơ dự thi facebook "Lời tỏ tình đầu tiên". Cả hàng ngàn bài thơ. Đọc liên tu bất tận. Mệt khiếp. Đọc không kịp ngáp. Sợ quá. Tối qua bèn ngủ sớm sau khi ròng rã mấy giờ đồng hồ vật lộn với quá nhiều thơ.
Nhà báo Thúy Hà & Lê Minh Quốc nhân sinh nhật báo PN TP.CM chừng mươi năm trước
Thông thường một cuộc thi văn chương có ban sơ khảo đọc trước, tuyển để in dần trên báo. Rồi còn tuyển lại lần nữa và giao cho ban giám khảo. Vậy số lượng đọc không nhiều và ít nhiều những tác phẩm đó đã “sạch nước cản”. Còn cuộc thi thơ này, người dự thi được quyền post trực tiếp và chịu trách nhiệm nội dung, bản quyền nên số lượng thơ rất nhiều. Gần 10 ngàn bài thơ. Một con số quá lớn. Xưa nay chưa thể có cuộc thi nào thu hút số lượng người và thơ dự thi nhiều đến thế. Ấy là do mạng xã hội cho phép hình thức dự thi mới. Y đọc ròng rã. Đáng đời. Bởi y sợ bỏ sót thơ, dù chỉ là một bài. Bỏ sót là không "chơi đẹp" với người yêu thơ. Lâu nay trong cuộc nhậu nhẹt bù khú bạn bè, y thường huyên hoang vỗ ngực xưng tên là “dân chơi”. Mà đã “dân chơi” thì phải chơi đẹp. Vậy, tối qua y phải căng mắt để đọc cho bằng hết. Cũng đáng đời. Mà làm sao có thể hết. Phải vài ngày nữa.
Liệu có tìm ra thơ hay không? Chưa thể nói trước điều gì. Chỉ muốn kể lại một giai thoại: Thuở mới làm thơ, Quách Tấn được nhiều người ca ngợi làm thơ hay. Vì thế, ông quyết định chọn một trăm bài thơ ưng ý nhất của mình gửi ra Hà Nội cho Tản Đà. Ông chắc mẩm thế nào ông thi sĩ ngông này cũng phải chọn ít nhất dăm bài để in trên tạp chí An Nam và không ngớt lời khen! Thế nhưng, Tản Đà chỉ chọn in đúng... một bài Cảm thuật! Vâng, chỉ chọn đúng một bài. Bài thơ như sau:
Năm nay tuổi mới ngoại hai mươi
Mặn lạt chua cay nếm đủ rồi
Lúc hứng ngửa nghiêng trời đất rộng
Khi buồn xáo trộn cổ kim chơi
Mấy phen chìm nổi thây cha kiếp
Những tiếng khen chê mặc mẹ đời
Còn đặng bảy mươi chín tuổi nữa
Ngang tàng cho thỏa chí làm trai
Đã thế Tản Đà còn sửa: Câu 2, chữ "rồi" thay bằng chữ "mùi"; "chua cay" đổi lại thành "cay chua" vì "tiếng 'cay' nặng hơn tiếng 'chua' nên phải để sau thì câu thơ mới vững":
Mặn lạt cay chua nếm đủ mùi
Làm thơ khó vậy thay. Không nản chí trước sự lựa chọn khắt khe của bậc đàn anh, ông vẫn tiếp tục làm thơ và năm 1939 cho in tập thơ đầu tay Một tấm lòng. Lần này, nhận thấy thơ của Quách Tân có tiến bộ, khởi sắc, Tản Đà mới nhận lời viết lời Tựa. Trong đó có những câu khen ngợi mà cho đến cuối đời Quách Tấn vẫn còn nhớ mãi: “Thật là tài tình đủ vẻ. Ngoài ra nhiều bài mới thấy trong tập này, cũng có rất nhiều câu giai tác”.
Mấy hôm nay, y vẫn canh cánh bên lòng vẫn là làm sao đọc cho bằng hết thơ dự thi. Hy vọng sẽ tìm được nhiều "câu giai tác". Rồi sẽ có giải cao, giải thấp và tất nhiên là không có giải. Chắc chắn khi phát giải, tập thơ tuyển lại đúng 100 bài từ cuộc thi này đã in xong.
Chiều nay trời mưa. Đi ra mắt nhà hàng không anh? Đi nhậu Tràm Chim không anh? Ối dào! Những lời mời hấp dẫn quá. Ngoài trời đang mưa. Một ngày của y quá tẻ nhạt. Chỉ có thế. Sáng mở mắt dậy là đã ngồi vào bàn gõ phím. Một ly cà phê đen. Rồi, phở Dậu. Một quán phở ngon của Sài Gòn. Bạn bè y đã ngồi đó. Rồi lên cơ quan. Rồi về nhà. Nghỉ trưa xong lại ngồi bàn phím. Và chiều là những lời mời. Réo rắt bên tai. Những tin nhắn báo hiệu những trận bia rót vô tư lên trời xanh mây trắng. Một ngày của y đã lập trình. Chừng mười năm trước y đã viết:
một ngày của anh mưa nắng đã lập trình
phải chạy đua cùng khoảnh khắc bình minh
mười ngón tay gõ phím
mười ngón tay quên đếm
bao nhiêu niềm vui lọt xuống sàn nhà
Nay vẫn y chang. Chẳng gì khác.
L.M.Q
Chiều hôm qua, lúc 15g30, y đã quyết định làm một việc hoành tráng, dũng cảm và táo bạo.
Mấy hôm nay, trưa đang ngủ, liên tục điện thoại. “Thầy em muốn in tập thơ, anh tuyển giúp”; “Đọc và góp ý gấp bài lý luận để chị gửi cho Ban tổ chức Hội thảo lý luận phê bình của Hội Nhà văn Việt Nam”; “Đã Email lại kịch bản, anh sửa lại giúp”; “Anh nhận lời giám khảo thi thơ rồi nhá, em gửi thư mời về đâu?”; “Bài Tựa tập sách của em đâu? NXB hối quá anh à”…
Chỉ một cú điện thoại là mất ngủ, dậy luôn. Hết ngủ trưa. Chưa kịp ngủ nghê gì. Người ta làm cái điện thoại có chức năng nhắn tin, sao không nhắn tin đi?
Lê Minh Quốc thời học lớp 10
Chiều qua là một buổi chiều đẹp. Trời vần vũ như sắp có mưa. Mây đen kìn kịt cuối trời. Hễ ở Sài Gòn loáng thoáng mưa là vùng đất khác trên dãy đất chữ S dường như (có lúc) lại bão. Giông bão nơi đâu không biết chứ lúc ấy ở Sài Gòn thời tiết đẹp hơn, thơ mộng hơn, quyến luyến hơn và cũng nhẹ nhàng rợp bóng mát lãng du hơn. Chiều qua không mưa. Chẳng sao. Một chỗ cũ. Một góc phố Ngô Đức Kế - Đồng Khởi. Trên bàn một chai rượu đỏ. Cũng đủ chếnh choáng nhìn xuống mặt đường dòng người ngược xuôi tất bật. Ai tất bật, mặc kệ. Y vẫn ngồi. Với nàng. Những khói thuốc xì gà loáng thoáng và in sẫm lên nền trời xanh nhạt hoét của chiều tà mà nắng sắp rụng lênh loáng trên vĩa hè.
Ngồi và nghĩ và nói về những thứ linh tinh.
Tại sao người Việt không có “Đạo” cho riêng mình? Bằng chứng, người Nhật có Trà Đạo, Võ Sĩ Đạo còn ta? Buột miệng nói, chẳng ai viết Đạo Cà phê nhỉ? Nàng cười mỉa mai, người Việt mới biết cà phê chừng trên dưới trăm năm thôi. Uống trà cả ngàn năm còn chưa có Đạo thì cà phê có Đạo cái nỗi gì? Bèn cười. Tại sao vậy? Tại vị trí đất nước ta luôn ở trong giọng kiềm ăn tươi nuốt sống của kẻ thù phương Bắc nên không có thời gian ngẫm nghĩ cái gì cho lâu và sâu chăng? Đang suy nghĩ phải đứng lên cầm súng, vác mác, gươm xông ra trận rồi. Có đúng không? Nghe y nói thế, nàng lại cười. Thì anh cứ xem ở Mỹ, người Việt sang Mỹ học giỏi, rất giỏi nhưng có ai dành thời gian dài nghiên cứu cái gì ra ngô ra khoai đâu. Học giỏi, thi đậu, ra trường là để kiếm việc làm; chứ không phải là học để tìm hiểu sâu về môn khoa học kỹ thuật, nhân văn đó. Tóm lại học là để tiến thân, kiếm việc làm chứ không phải để nghiên cứu. Tư duy người Việt đó ư? Đã nhiều lần y ngẫm nghĩ, do đất nước quá nhiều chiến tranh, liên tục chiến tranh nên người Việt ít có thời gian để suy nghĩ. Nếu có cũng không để lại gì nhiều trên giấy bút, văn bia... Vậy trí khôn của người Việt cất giấu ở đâu? Y quả quyết rằng, cất giấu trong kho tàng ca dao, tục ngữ. Đời nọ truyền sang đời kia. Tưởng không lại có. Tưởng có là không. Cái sự vi diệu biến hóa linh loạt thông minh và vĩnh cữu trường tồn sức sống dân tộc Việt chính là ở đó. Và...
Ủa? Sao anh lại nói chuyện đó. Buổi chiều đẹp thế này sao không nhìn xuống kia. Thấy gì? Y thấy những chiếc lá nõn, mềm đang phất phơi trong gió chiều. Đời sống của một ngày sắp đi qua. Bóng tối lẫm chẫm sắp buông xuống. Một ly rượu nâng lên. Những ngọn nến thắp. Những phảng phất lụa mỏng nhẹ nhàng thanh xuân đang dần dà ùa vào trong tâm tưởng và kéo suy nghĩ của y trở về. Để sẽ đắm chìm trong chín cõi trùng dương lênh đênh cõi người.
Sực nhớ, chiều hôm qua, lúc 15g30, y đã quyết định làm một việc hoành tráng, dũng cảm và táo bạo.
Là chỉ mới 15g30, y đã dụ dỗ y tắt màn hình vi tính, mặc kệ công việc đang ùn ùn kéo đến và hiên ngang bước ra khỏi nhà.
Xuống phố.
L.M.Q
Nghĩ cũng lạ. Suốt một ngày ngồi ru rú trong phòng mà không biết chán. Bốn bề sách vở. Muốn tìm dọc quyển này lại nhặt được quyển kia. Loạn xà ngầu lên cả. Sách nhiều quá. Rồi đề làm gì? Sực nhớ, ông Quách Tấn có lần viết:
Ngày xưa nếu biết vàng là quý
Đã không mua sách chất chật nhà
Sách do nhà văn Đoàn Thạch Biền tặng
Câu thơ này, nhớ là nhớ thế. Chẳng thể tin vào trí nhớ. Muốn kiểm chứng lại cũng khó. Sách lung tung cả. Chịu. Thời trẻ, hồi học phổ thông, thích đi dọc theo đường Ông Ích Khiêm, gần chợ Cồn (Đà Nẵng) bởi ở đó có nhiều bà (cô) bán cân ký giấy, báo cũ. Loay hoay tìm ở đó, đôi khi cũng nhặt được vài quyển sách hay. Mấy chục năm sau, thói quen này cũng không bỏ. Ngẫm đi ngẫm lại thấy rằng, sở thích của con người ta đã định hình ngay từ lúc niên thiếu. Nay, vẫn thích lang thang đến chỗ bán sách. Đôi lúc, y thấy thằng trẻ nhỏ trong thân xác của người đàn ông đã ngũ thập. Ngoài 50. Vẫn thèm sách. Cái cảm giác thèm ấy là muốn sờ bằng tay, xem tận mắt những quyển sách mà mình chưa thấy hoặc chỉ nghe nói. Chỉ vậy thôi, chứ không hẳn là phải mua cho bằng được.
Có người bảo, tớ có sách này sách kia quý lắm. Quý cái nỗi gì nếu các sách quý ấy chỉ nằm trong kho, không đem ra vận dụng giúp ích cho đời sống hiện tại.
Có người bảo, tớ có sách quý này quý nọ. Y bảo, photo bán một bản được không? Trả lời: “Vậy tớ còn gì “độc quyền” nữa?”. Chán. Giữ sách bo bo cho mỗi mình đọc (mà chắc gì đã đọc) là không biết chơi sách.
Y mua sách nhiều, một phần là do ngại vào thư viện mượn sách. Mất thời gian quá. Bỏ tiền ra, tìm mua cho xong. Không đọc lúc này. Đọc lúc khác. Hơn nữa cái thú của việc mua sách còn là định mua cuốn này lại gặp cuốn kia. Định tán tỉnh lan lại cầm lòng không đặng với huệ. Tương tự vậy, với sách. Lúc nhò, đọc câu này của văn hào Pháp Adré Maurois, thích quá, bèn ghi luôn vào trí nhớ: “Trong việc đọc phải dành một phần lớn cho tác phẩm trứ danh và chú trọng đến những nhà văn cùng thời đại mình. Chính trong các nhà văn đó mà chúng ta hy vọng tìm thấy những người bạn có những băn khoăn, những nhu cầu như chúng ta. Song đừng để cho làn sóng của những cuốn sách ít giá trị xâm chiếm lấy mình. Các tác phẩm danh tiếng có rất nhiều, không bao giờ chúng ta có thể biết hết được. Vậy hãy tin cậy sự lựa chọn ở các thế kỷ đã qua. Một người có thể lầm, một thế hệ có thể lầm nhưng cả nhân loại không thể lầm. Homère, Shakespeare, Molière… chắc chắn là những người xứng đáng với danh tiếng của họ. Chúng ta sẽ chuộng các tác giả này hơn là các nhà văn chưa chịu sự thử thách của thời gian”.
Trên đời này, không sợ người ta mượn tiền, chỉ sợ họ mượn sách. Tại sao? Họ giống tính nết cà chớn của y. Hễ cuốn sách quý nào đã lọt vào tay, khó lòng trả lại cho chủ nó. Biết thế, y chẳng mượn sách ai. Nếu được thì xin hoặc photo để giữ riêng. Ấy cũng là một cách kiềm chế lòng tham vậy. Giữ là giữ lúc mình còn sống sờ sờ đây, vì mình thích, mình quý, chứ sau này chắc gì? Y biết tủ sách quý của nhiều người uyên bác, học giả sau khi họ vân du tiên cảnh, hoặc định cư ở nước ngoài thì con cháu bán tuốt. Bán bằng giá bán ve chai. Thế mới đau. Nào ai biết trước đó chủ nhân phải mua bằng giá rất cao, thậm chí năn nỉ đến gẫy lưỡi. Nhiều người bán sách cũ ở Sài Gòn đã “phất” lên nhờ vậy. Những người này, y quen biết cả, họ muốn bán quyển này, quyển kia, rất quý nhưng không mua. Y không chơi sách cũ. Chỉ thương chủ nhân của sách đã từng ky cóp từng quyển, thậm chí từng trang (như y) mà về sau, số phận quyển sách lại bọt bèo đến thế: Số phận của những cuốn sách bán ve chai. Ô hô! Ở đời có gì là vĩnh cữu, là mãi mãi đâu.
Nghĩ cũng chán. Hôm qua cả ngày ngồi trong phòng. Chế Lan Viên có câu này hay: “Đóng cửa phòng văn hì hục viết / Nắng trôi đi oan uổng biết bao ngày”. Biết bao ngày "oan uổng" của y đã trôi đi? Chắc gì, tự an ủi thế, bởi đã dành hết thời gian vào sách. Đọc sách có cái thú gì? Thú này người ta đã bình luận nát nước rồi. Chẳng nói lại làm gì nữa. Chỉ biết rằng, chiều qua đọc được mấy chuyện thú vị. Thú vị ở chỗ, đọc sách cũng là một cách sống chậm. Con người ta ngày trước sống chậm (và sống tốt) hơn bây giờ nhiều. Do sống chậm nên họ mới có thể lịch lãm đến thế. Nghĩ thế, bèn ghi lan man:
Đọc sách như thưởng hoa. Có lúc dừng chân ngắm nghía, trầm trồ; lại có khi lướt vội.
Đọc sách như làm tình. Có thân xác mê muội đến đời sau chưa tỉnh; lại có khi chạm vào một thay ma chết trôi từ đầu nguồn dĩ vãng.
Đọc sách như nằm mơ. Có chuyện thật cứ tưởng chỉ trong giấc mơ; có giấc mơ nhưng ngàn đời lại thật.
Đọc sách như lướt web. Có những trang ngấu nghiến từ từ; có những trang không buồn đưa mắt tới bởi ngộ độc như chơi.
Đọc sách như đi chơi. Có những nơi đã đến, đã qua vẫn thèm thuồng tái ngộ; có những chỗ chưa đặt chân đến đã chán ngán ngó lơ.
Đọc sách như đi ăn. Có những quán ăn đến mỗi ngày, mỗi một ngày vẫn ăn món đó; có những quán không thèm bước chân đến, dù có lời mời mọc.
Đọc sách như đọc thơ. Có câu thơ ẩn giấu dưới câu văn xuôi trùng trùng ngữ nghĩa; có những câu thơ dẫu đọc xong lại thấy lòng thòng như câu văn xuôi thiếu dấu chấm câu.
Đọc sách như ngắm trăng. Trăng lúc tỏ, tràn đầy; trăng lúc tàn, héo úa. Trăng tỏ hoặc trăng tàn vẫn có vẻ đẹp mầu nhiệm khôn cùng.
Đọc sách như bộ. Có lúc đi như chạy bởi mong muốn đến tận nơi; có lúc đi như chơi, cứ thong dong chân bước.
Đọc sách như cãi nhau. Có lúc gân cổ lên chí chóe tranh phần thắng về mình; lại có khi lặng im lắng nghe từng lời vàng ý ngọc.
Đọc sách như xem xiếc. Có trang văn như đường gươm đang múa; có trang viết lại loằng ngoằng như sợi dây thòng lọng.
Đọc sách như hôn nhau. Có nụ hôn chưa chạm vào môi đã chằng chịt tình nồng nỗi nhớ; có nụ hôn mê man, đắm đuối, ngây ngất nhưng cuối cùng buộc miệng gọi nhầm qua tên người yêu khác.
Đọc sách như tán gái. Có lúc nhọc nhằn như “nhất chặt tre, nhì ve gái” nhưng khép lại trang cuối cùng vẫn là chưa đọc; lại có khi cầm quyển sách chưa lật ra lại có cảm giác lời tán tỉnh đã buông, người đẹp đã lõa lồ ngã vào vòng tay khiến thui chột cảm hứng.
Đọc sách như nửa đêm thức giấc nghe tiếng mưa. Có tiếng mưa xạc xào buồn thiu phận người trên tàu lá chuối; có tiếng mưa thì thầm, thì thầm trên mái tranh như kể lể một câu chuyện tình buồn.
Đọc sách như đứng trước biển. Có tiếng sóng vang dội bên tai nhưng trong lòng quạnh quẽ; có tiếng sóng câm nín nhưng dội buốt trong lòng.
Đọc sách như lúc nhìn thiếu nữ khỏa thân. Có điên cuồng, mê đắm những muốn nhanh chóng ăn tươi nuốt sống, đọc vồ vập từng trang; lại có khi tưởng tượng đến một món ăn cũ lâu ngày dù chưa ăn đã bưa, đã ngấy.
Đọc sách như uống rượu. Có lúc nhạt phèo cuống họng; lại có khi tê nồng đầu lưỡi.
Đọc sách như lúc nhìn mặt sóng. Thấy chữ nhảy múa trên sóng. Cứ thế mà đọc hết một buổi chiều.
Đọc sách, có lúc mở sách ra chỉ thấy những tờ giấy trắng. Có những tờ giấy trắng ẩn giấu những triết lý thâm hậu vô song; có những trang giấy đầy chữ nhưng khác gì giẻ rách.
Từ lâu nay, y rất thích nhà thơ Đông Hồ. Thích vì ông mê đọc sách. Thích vì công trình nghiên cứu văn học Hà Tiên của ông. Ông viết kỹ. Trời sinh Đông Hồ ở Hà Tiên là vì muốn trao sứ mệnh giới thiệu văn học vùng đất cực Nam cho cả nước biết đến. Cũng như ông Sơn Nam của Nam bộ. Ông Nguyễn Văn Xuân của Quảng Nam. Ông Võ Phiến của Bình Định. Ông Quách Tấn của “xứ Trầm hương”, ông Nguyễn Vinh Phúc của Hà Nội… Cái cần học, cần đọc ở họ là giọng văn thân mật.Tình cảm vô cùng. Đêm qua, đọc tập ký Khách thương hồ mới in, viết về Nam bộ với nhiều chi tiết mà y chưa biết, lạ lẫm, kỳ thú nhưng giọng văn hành chánh quá. Cái thói viết văn hành chánh này (hoặc y có cảm giác thế) của nhiều nhà văn hiện nay là do cái gì? Câu văn nghiêm chỉnh như thắt cà- vạt nghiêm nghị đến ngấy.
Trở lại với nhà thơ Đông Hồ. Chuyện rằng: Thập niên 1960, ông Lâm Ngọc Huỳnh - Khoa trưởng Văn khoa Đại học Huế tỏ ý mời thi sĩ lừng dnah từ Thơ mới ra xứ Thần Kinh dạy môn Văn chương quốc âm. Đông Hồ chưa trả lời vội, bởi tuổi già sức yếu nên còn ngần ngừ, đắn đo, để xem sao! Cuối cùng, không thể đi xa nên ông từ chối. Thời này chỉ cần một cú điện thoại cầm tay là xong, nếu ngại, nhắn tin cũng đặng. Lúc ấy, ông Đông Hồ ra bưu điện Sài Gòn đánh điện tín.
Nếu chỉ có thế, dừng ở đây rất lãng xẹt. Chẳng có gì để nói nữa. Nhưng không. Đông Hồ đánh bức điện tín với nội dung như sau:
Đại học đường xa hương ngự uyển
Tràng An không tiện bước vân trình
Huệ lan ơn tạ lòng tri kỷ
Lỡ hẹn sông Hương, núi Ngự Bình
Lời từ chối rất lịch sự. Rất thơ. Nếu không là người đọc sách, chắc gì Đông Hồ đã có phép ứng xử như… tình tiết độc đáo chỉ xẩy ra ở trong sách? Chỉ cần nghĩ đến thế. Đã thấy lòng vui.
L.M.Q
Sáng qua đã chính thức nhận lời với Đông A. 20 tập truyện tranh danh nhân Việt Nam. Nhuận bút chỉ nhỉnh hơn 1 tháng lương. Họ đóng luôn thuế thu nhập cá nhân. Chẳng bõ bèn gì. Hôm trước ngồi ăn sáng, T.H.N nói: “Thời buổi này, sống bằng nghề viết mà còn có người “đặt hàng” là mừng rồi”. Nghe mà thương. Đã hứa một lời thì tháng tới một tháng dài đến 60 ngày. Cứ nghĩ vì mục tiêu gì lớn lao lao hơn, chẳng hạn, qua bộ sách này trẻ em sẽ yêu lịch sử nước nhà hơn. Nghĩ vậy, để thấy công việc nhẹ nhàng. Đôi khi sự ảo tưởng cũng có ích.
Tạp chí VĂN - số cuối cùng do nhà văn Đoàn Thạch Biền tặng
Đêm qua đọc số Văn cuối cùng. Phát hàng ngày 26.3.1975. Anh B tặng. Như vậy, dù không đủ bộ nhưng mình đã có số Văn đầu tiên - in trọn truyện dài Chim hót trong lồng của Nhật Tiến và số kết thúc nay. Kết thúc một giai đoạn của văn học miển Nam qua tờ tạp chí văn học nghệ thuật uy tín, đứng đắn nhất của thời ấy. Đọc lại Nhật ký Mai Thảo, có mấy thông tin đáng chú ý: “Đọc những địa chỉ dưới những thơ, truyện còn giữ lại của năm cũ, thấy Quy Nhơn là tỉnh đứng đầu số lượng người viết mới và sáng tác gửi về. Hơn cả Huế, vượt xa Đà Lạt” (28.2.1975). Tôi nghĩ, không phải bây giờ mà cả trước đó. Cứ nhìn vào sự bứt phá nhằm cách tân thơ Việt Nam hiện đại khởi đầu từ đâu, nếu không là Quy Nhơn, Bình Định? Nơi của trường thơ Loạn, của Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Bích Khê, Yến Lan và ngay cả Quách Tấn... Hàn Mặc Tử đã đi quá xa. Ngôi sao băng đã vụt qua đỉnh trời thơ Việt nam hiện đại, ánh sáng còn chói lòa đến giờ, chưa ai có thể chạm tới. Bích Khê cũng là một thí dụ. Về cuối đời, Yến Lan quay về Tứ tuyệt; Chế lan Viên với hình thức thơ văn xuôi và nội dung cuộn sóng từ cõi nhân gian trần tục lên đến nơi sâu thăm thẳm của sự phản tỉnh…
Lại Nhật ký Mai Thảo cho biết, lúc ấy nhân húy nhật cụ Phan Châu Trinh, ban đại diện của nhà trường đã đích thân vào Sài Gòn mời một vài nhà văn như Mai Thảo, Duyên Anh, Hoài Bắc… ra tham dự. Rõ ràng, vai trò của nhà văn còn được xã hội trọng vọng, chứ chưa hẩm hiu như nay. Đọc thấy lạ. Sự ưu ái đó, hầu như nay chỉ dành cho cánh nhà báo. Gần ba mươi năm làm báo, tôi thấy rõ điều đó. Có những cuộc họp, báo chí đã đến đầy đủ nhưng chưa có phóng viên báo SGGP, người ta vẫn nấn ná chờ. Bởi cần thông tin ấy xuất hiện trên báo Đảng. Ngoài Hà Nội, những cuộc ra mắt có tầm cỡ, thường trong tư liệu báo chí có gửi kèm tờ ND đã thông tin trước về sự kiện đó. Như một sự “bảo chứng”. Người ta cần nhà báo để quảng bá thông tin hơn sự có mặt và uy tín của nhà văn. Ăn theo thuở ở theo thời. Tôi nhớ, thời đó, học trò cấp ba bước vào trường, đến lớp để 'làm sang", trên tay họ thường cầm lấy những tác phẩm văn chương hoặc những sách triết học của người viết đứng đắn (dù đọc chưa chắc đã hiểu)... Hình ảnh đến trường của học sinh miền Nam nay đã khác hẳn.
Cũng đọc Mai Thảo, biết tờ nhật báo như Chính luận, Đại dân tộc giá bán năm 1975 là 75 đồng; tờ Văn này giá 250 đồng. Sinh nhật tuổi 40 của nhà thơ Thanh Tâm Tuyền (13.5.1975) là một chầu nhậu nhưng lạ với chi tiết giữa cuộc vui, tất cả im lặng: “Mọi người chăm chú nghe bài tựa tuyệt vời bản dịch Nam Hoa Kinh của Nhượng Tống”. Ừ nhỉ! Đâu chỉ là nhậu. Trí thức Sài Gòn thời đó có khác. Trong nhật ký có đoạn: “Thanh Thu tới. Đưa truyện ngắn mới. Quyết tâm với văn chương, đừng tự làm hỏng ngòi bút của mình, đừng ngủ quên trên những thành công đầu. Thánh Thu sẽ là một cây bút viết truyện ngắn có hạng”. Thánh Thu là ai? Nửa khuya nhắn tin anh B để hỏi. Sáng nay nhận được tin nhắn cho biết là bút danh của nhà văn Võ Phi Hùng. Hùng đã chết và tôi có viết bài tiễn biệt anh in PN. Tình hình chiến sự của 1975 đã khốc liệt: “Những lúc như lúc này văn chương làm được gì? Làm sao yên tâm viết?”; “Mà chỉ nói chuyện văn chương trong lúc này vô bổ, phù phiếm”; “Ngủ sớm. Thôi cũng được. Cho khỏe người. Có thời giờ đọc. May ra viết được”… Mai Thảo kết thúc Nhật ký vào ngày 20.3.1975: “Bầu bạn với giới nghiêm sớm bằng cái không khí nghẹt thở, toát mồ hôi lạnh của tiểu thuyết trinh thám”.
Đọc xong, bâng khuâng mãi…
Trưa đi làm về mẹ cho biết, Phú có đem đĩa xôi tặng nhân đầy tháng cháu ngoại của Phú. Từ Tân Phú lặn lội đến tận nhà, nếu không là tình, là nghĩa chắc không ai nhọc công như thế.
Cảm động quá.
L.M.Q
Sau vài cuộc điện thoại từ hôm qua, sáng nay đến nhà nhạc sĩ Phạm Đăng Khương. Đến, trao đổi câu hỏi: Đã có karaoke ca nhạc, sao ta không làm karaoke thơ? Một ý tưởng hay. Đến, mới biết anh đã có hẳn một phòng thu âm, đầy đủ các công cụ kỹ thuật hiện đại dựng phim, sử lý hình ảnh... Riêng về phim đã quay anh cho biết đang lưu trữ đến 1.500 GB và phân loại theo từng chủ đề. Một dung lượng khổng lồ của một cá nhân chứ chẳng đùa.
Hỏi vì sao anh có thể làm được công việc của một đạo diễn, nhà quay phim, xử lý âm thanh v.v… Câu trả lời chỉ là, vì quá say mê nên tự mày mò học. Nghĩ lại thấy đúng. Người ta chỉ có thể thành công khi mê hết mình, tận tâm, tận lực cho một công việc đó. Mấy năm trước, ra Hà Nội gặp nhà thư họa chữ Hán số 1 Việt Nam là cụ Lê Xuân Hòa, cụ bảo: “Từ thời trẻ cho đến nay, tôi học và viết chữ Hán mọi lúc, mọi nơi. Ngay cả khi ngồi quán chè nước đầu ngõ, tôi cũng viết trên mặt bàn. Lấy ngón tay mà viết. Viết theo đường nét mà mình đang nghĩ trong đầu. Khi đi bộ, ngón tay này lại viết trong lòng tay kia. Nhờ vậy mau thuộc mặt chữ mà cũng là cách rèn chữ”. Những chi tiết này, tôi nhớ là có đưa vào trong bài báo in PN. Cụ tặng viết nhà báo Hữu Thân chữ Đức nay vẫn còn; tặng tôi bài thơ Hoàng hạc lâu, đã mất.
Có ai, sáng thứ hai đầu tuần chỉ ngồi nghe thơ, xem những video clip về thơ và bàn chuyện về thơ? Tôi vào phòng thu đọc bài thơ Còn lại những mùa hè. Lại nghe ca sĩ hát bài thơ này mà anh Khương đã phổ nhạc. Sực nhớ lại thời mới về báo PN. Khi đi lấy tài liệu ở Bình Chánh, tình cờ tạt vào một trường phổ thông tránh nắng, sân trường vắng hoe, chỉ mỗi hoa phượng đỏ rực khiến cảm xúc có thơ.
Đến cơ quan nhận được thư của nhà thơ Lê Giang. Đó là tờ báo TTCN số 9.10.1994 có in trang thơ của Q. Lập tức trong đầu nhớ đến nhà văn Nguyễn Đông Thức. Chuyện như thế này, sau khi tập thơ Tôi vẽ mặt tôi bị phê phán từ Nam chí Bắc, ngày nọ, gặp nhau trong công viên báo TT, anh nói, đại ý: “Q gửi ngay cho anh một chùm thơ. Để người ta có cái nhìn khác về Q. Chứ cứ như tình trạng này là gay...”. Anh vốn kiệm lời, nói ít, chỉ nói thế, chẳng hứa hẹn gì. Cách nói này, có lần anh Nguyễn Thế Truật nhận xét “nói như cóc cắn”. Y hiểu, sự phê phán đang có của dư luận sẽ hoàn toàn bất lợi cho y, sau này. Dù không có văn bản, nhưng lúc đó Fahasa phát hành tập thơ cũng bị thu hồi lặng lẽ. Sau này đến nhận tiền ký gửi sách mới biết. Đành ngậm bồ hòn làm ngọt. Còn nhớ, trường hợp Đêm mặt trời mọc của Nguyễn Quốc Chánh. Chỉ một cú điện thoại là chẳng tờ báo nào dám in thơ của Chánh nữa. Chánh học chung lớp, ở chung phòng ký túc xá với y. Sau cú đó, Chánh đã khác. Rất khác. Sự lo lắng và quan tâm của anh Thức, đến giờ tôi vẫn chưa quên. Lúc ấy, chưa thân tình như bây giờ mà anh đã có sự cư xử hết sức đàn anh. Đọc kỹ lời anh giới thiệu: "Ba bài thơ sau đây cho thấy Lê Minh Quốc đang trở lại với cách nói ít nhiều đã mang phong cách của riêng mình: giản dị, giàu tình cảm". Ba chữ "đang trở lại". Chỉ ba chữ thôi. Cảm động. Lật ở trang 2, mới nhớ lúc ấy anh giữ chức Thư ký tòa soạn. Nay, đọc lại chùm thơ trên tờ báo cũ do nhà thơ Lê Giang gửi tặng lại bồi hồi. Thời gian vùn vụt trôi qua như chỉ chớp mắt.
Trước khi quen với chồng nhà thơ Lê Giang thì tôi, Trương nam Hương, Cao Xuân Sơn... đã quen với con gái cả cô. Chị Việt Nga. Sau, chị Nga là vợ của Sơn. Đã mất. Quen vì thỉnh thoảng bọn y đến báo Khăn Quàng đỏ gửi thơ thiếu nhi cộng tác, những mong được in dể có ít tiền nhuận bút. Thời sinh viên đói kém quá. Rồi sau nhiều lần gặp gỡ, trò chuyện, y có viết bài thơ tặng nhà thơ Lê Giang, in báo SGGP số chủ nhật 30/11/1986. Cái tựa “Tìm ngọc ở quê mình” là mượn lấy cụm từ của cô.
Con đi tìm ngọc ở quê mình
Thả xuồng trôi trên dòng kênh Tám Cốc
Chiều không sương sao ứa thầm nước mắt
Nghe câu mẹ hò da diết đến nôn nao
"Hiu hiu gió thổi vườn đào
Thấy người có nghĩa tui muốn chào làm quen"
Hò ơ… dài như cánh lúa mông mênh
Hò ơ… lạc giữa bóng chiều tàn ngọn gáo
Hoa điên điển trôi về đâu nếu trời giông bão
Ngọc quê mình chìm nổi ở nơi đâu?
Mẹ hò lên - rồi bỏm bẻm nhai trầu
Câu hò vỗ mạn xuồng nên xuồng chao sóng nước
Con đi tìm ngọc ở quê mình và con tìm được
Gương mặt mẹ già đôn hậu rất quê hương
Là cây trái thơm tho mọc ở miệt vườn
Là câu hò quý người nhân, người nghĩa
Cầm chén cơm ăn bấy giờ con thấm thía
Những câu hò như máu chảy trong con
Nuôi con lớn - quý như là ngọc
Dạy con làm người phải biết nghĩa biết ơn
Lúc ấy, vợ chồng nhà thơ Lê Giang - Lư Nhất Vũ bắt đầu tiến hành công việc sưu tầm dân ca, lý, hò, vè… Nam bộ. Những tập sách này y đều có đủ. Công trình này rất có ý nghĩa về giá trị văn hóa cho hiện tại và đời sau. Đời người chỉ cần làm một việc hữu ích vậy là đủ, huống gì đôi vợ chồng này còn làm biết bao việc khác nữa. Hôm ra mắt sách của nhà văn Trần Thị Ngh, y biết chị là em ruột của nhà thơ Lê Giang.
Nay vợ chồng cô Lê Giang đã chuyển ra sống ở Phan Thiết. Thỉnh thoảng nghe réo điện thoại: “Q ơi! Cô đang đứng trong tiệm sách, thấy sách của em, cô có mua một cuốn nè”. Nghe cảm động quá trời. Đấy! Sách của cô Lê Giang, cuốn nào y cũng được tặng, đến khi mình có sách lại quên lửng tặng lại. Y tệ thật.
L.M.Q
26.5.2012
Trái đất tròn. Không ngờ vé đi xem chương trình À ố show là do Linh tặng Nàng. Linh là người đưa Q đi thăm quan Hà Lan do công ty sữa Campina tổ chức. Đi về và viết Du lịch của người câm. Nhờ chuyến đi này mà quen với Lê Ngọc Thịnh. Nàng nhắn tin, bảo đi xem văn nghệ ở Nhà hát lớn. Nàng bảo đi là đi, nàng giục đến là đến. Phải đi dù trời đang lất phất mưa mà nếu nàm dài trên giường đọc Liêu trai chí dị thì sướng quá.
Mấy mươi năm viết báo mảng văn hóa văn nghệ, nay nghe đến chuyện xem ca nhạc ca nhiếc, kịch kiếc, xiếc… là tôi chẳng mấy hào hứng. Đi rồi mới biết, đã bỏ một khoảng thời gian hoàn toàn có ích. Chương trình À ố show đang diễn tại Nhà hát lớn TP quá hay. Hay đến độ cứ nghĩ rằng, đã lâu lắm mới được xem những người làm nghệ thuật công phu, yêu nghề đến thế. Ủa? Sao lâu nay mình chẳng biết gì? Bèn tìm trên mạng: “À ố show là sản phẩm thứ hai của nhóm tác giả: Tuấn Lê (đạo diễn), Nhất Lý (đạo diễn âm nhạc), Nguyễn Lân (chỉ đạo nghệ thuật) và Tấn Lộc (biên đạo múa)”.
Chỉ với nia, thúng, cây tre… dân dã và “nhà quê” các nghệ sĩ trẻ đã làm nên một câu chuyện lý thú, sống động của đời sống nông thôn Việt. Sân khấu không thay đổi nhiều. Gần như cố định. Chỉ có ánh sáng, màu vàng hoặc ánh đỏ luân chuyển và thay đổi theo từng tình huống. Diễn viên không nói. Hầu như im lặng. Chỉ đôi lần cất lên giọng ngâm “Trong đầm gì đẹp bằng sen…”, từ phía hậu trường; hoặc vài câu vọng cổ. Choáng ngợp sự thẩm âm của người nghe là các dụng cụ đàn cổ truyền, lúc réo rắt, lúc vui nhộn, lúc thầm kín, lúc khoan thai, lúc rộn rã… Vậy thôi. Không gì nhiều.
Xem mới thấy, chỉ với vài đạo cụ ấy, dàn diễn viên trẻ đã thể hiện tài nghệ múa, xiếc với tất cả sự tài hoa và cảm xúc thăng hoa thật sự. Họ không diễn. Trên sàn diễn, họ đã sống. Sống trong tâm thế của những người nông dân yêu lấy cái đẹp của ánh trăng của “cái cò lặn lội bờ sông”, của làn điệu dân ca như thực như mộng, của những lúc điệu chèo khoan nhặt câu ca tình tứ... Qua những tung hứng tuyệt vời từ đạo cụ đã có, dù ít, nhưng liên tục mở ra những động tác mới, hình ảnh mới để dẫn cảm xúc người xem đi từ trạng thái này qua tâm trạng kia. Quá giỏi.
Áy là phần 1.
Sau khi rời nông thôn, những người trẻ ấy “hội nhập” vào đời sống đô thị. Bắt đầu cho cảnh ấy là một chuyến xe buýt được cách điệu. Rồi những cảnh nhảy hip hop, nhửng lúc cúp điện, đang tắm lại hết nước… Những tình huống của đời sống thành thị mà ai cũng gặp, cũng thấy. Ấn tượng còn ở chỗ khi từ radio phát lên: “Đây là Đài Tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ thủ đô Hà Nội…” thì tiếng giã chát chúa vẫn vọng lên. Tôi hiểu, do mải mê với đời sống thường nhật, kiếm cơm từng ngày nên đôi lúc con người quên béng luôn cả thông tin thời sự hằng ngày.
Nếu phần 1 là sự sâu lắng về nội tâm thì phần 2 có nhiều tiếng cười hơn. Nhộn hơn. Vui hơn. Tuy nhiên, tôi vẫn nghĩ rằng, đây là chỗ chưa “tới” của vở diễn bởi tất cả những động tác ấy, những hình ảnh ấy chưa phản ánh được sự dằn xé, “va đập” của người nông dân khi tiếp cận với xã hội của đô thị hóa. Phần này còn mờ nhạt. Chưa có những tình huống khắc họa sâu hơn, ấn tượng hơn mà chỉ mới dừng lại miêu tả bên ngoài.
Chỉ trong vòng 60 phút vở À ố show đã đem lại cho người xem cảm giác ấy, dù chưa đầy đủ nhưng đã là một thành công rực rỡ. Cuối vở diễn và trong vở diễn đã nhiều tràng pháo tay vang lên không ngớt. Tại sao vỗ tay? Tự thân khán giả buộc họ phải như thế. Và tôi cũng thế. Đã lâu lắm mới được chìm đắm trong một không gian của nghệ thuật đặc sắc như thế này, lòng y vui mừng và muốn rằng, người khác cũng sẽ có được niềm vui ấy. Vui bởi ở đó đã tái hiện lại lòng biết ơn từ năm tháng gian khó đã nuôi mình khôn lớn.
27.5.2013
Trưa qua viết đến đó là vắt giò lên cổ chạy ra TN và ăn trưa với nàng. Phải viết dù vừa xong cho TGPN, mệt ngất ngư. Viết bởi nghĩ đến cái vé mời của Linh và chuyến đi Hà Lan. Nếu Linh không mời thì chẳng thể có Du lịch của người câm, chẳng thể có tình thân với Thịnh. Phải viết. Như nhắc lại lời cám ơn với Linh dù chẳng biết cô ấy đóng vai trò gì trong vở này.
Ăn trưa là một chỗ ngồi ở Đồng Khởi. Trong phòng máy lạnh và ngoài trời gió mát. Lại tiếp tục trao đổi về À ố show. Nàng bảo: "Vở này còn có cái lợn cợn một chút là các cô gái mặc yếm, trong khi đó là con người và con người của không gian văn hóa Nam bộ". Mình bảo, không sao cả. Miễn là nó Đẹp". Nàng cãi, sao không Đẹp và Thật? Cuộc trao đổi kéo dài, kéo dài quanh vấn đề này. Cũng lý thú. Mỗi ngày là một câu chuyện trao đổi trên trời dưới biển.
Chiều đi nhậu lai rai. Nhà người anh, người bạn chí cốt. Cũng những gương mặt cũ. Anh B đã tặng cho một chồng tạp chí trước 1975. Một đứa trẻ khi nhận quà, vì quá thích món quà đó quá, nó sẽ không mở ra xem ngay mà đặt cẩn thận ở nơi nào đó và đến lúc cần thiết nhất mới tận hưởng một mình. Cảm giác của Q hôm qua cũng thế. Đã say. Đã ngất ngư. Khuya về vẫn lật từng trang Văn, Văn học, Tin văn… Đọc loáng thoáng. Vuốt ve từng trang sách. Cho đã thèm. Viết những dòng này như lời cám ơn đến anh B.
Sáng thứ hai. Lật tờ PN, cảm nhận về vở À ố show trong nhật ký ngày hôm qua đã in.
L.M.Q
Trang 45 trong tổng số 47

markdown:
Có lời mời đi Huế, từ ngày 17.6 nhưng y từ chối.
Thời mới vào nghề báo, y thích đi. Đi là được thoát ra khỏi cái phòng trọ chỉ đủ kê mỗi cái chỏng tre. Mỗi lần mưa là nước từ mái tôn rơi tong tả. Đi là thoát khỏi những bửa cơm trưa bụi bờ, nhai trệu trạo mà luôn mơ đến miếng thịt sườn. Xộc xệch ghế lề đường, mồ hôi túa ướt áo, ngựa xe ầm ầm, cắm cúi xuống dĩa cơm tênh hênh những cọng rau muống ẻo, nhũn. Chẳng khác gì thời sinh viên. Chính vì thế, bút danh
* y ký chừng hơn hai mươi năm nay, chỉ là bộc bạch cái thèm khát của ngày ấy. Huyền Sương,*
Không thèm sao được. Cái ấn tượng đầu tiên của ngày đầu tiên khi bước vào phòng ăn ở ký túc xá, y vẫn còn nhớ như in. Trưa ấy, cả lũ xách bát đũa, muỗng xuống nhà ăn. Miệng y huýt sáo, dù bụng đang đói. Y hớn hở bởi sắp được ăn. Cửa phòng ăn chưa mở, ý đứng nhìn qua những vuông cửa kính trắng, đục và y nuốt nước bọt ngạc nhiên: “Ủa? sao nhà trường lại cho sinh viên ăn xôi đậu đen?” Quả thật, nhìn những thau cơm lớn trên mỗi bàn y thấy lỗ chỗ hạt đậu đen to đùng kia mà. Y cười thầm: "À! Có lẽ do nhân ngày khai trường nên sinh viên mới được bửa ăn đặc biệt này đây".
Thích quá! Sướng quá!
Ngay lúc ấy, nhân viên nhà ăn mở cửa phòng. Tất cả ùa vào! Bỗng y nghe rộn lên một âm thanh xẹt qua tai như tiếng máy bay vừa lướt qua. Trời ơi! Cả hàng ngàn con ruồi bay ào thoát ra ngoài. Ruồi ngã loạng choạng vào mắt, mũi, miệng. Y tối tăm mặt mũi. Lúc ngồi vào bàn, cứ tám người quanh một bàn tròn, bấy giờ mới phát hiện trong tô canh lỏng bỏng vài cọng rau muống đã có những con ruồi dũng cảm đã cảm tử, quyết tử đến hơi thở cuối cùng. Dần dà, y quen đi. Bạn bè y cũng quen đi. Gặp ruồi, cứ vớt ra và hất bẹt xuống đất. Rồi tiếp tục ăn. Rất hiên ngang. Rất phong thái. Rất phong lưu như
*Hàn nho phong vị phú* của cụ Nguyễn Công Trứ: *Ngày ba bữa, vỗ bụng rau bịch bịch, người quân tử ăn chẳng cầu no;* *Đêm năm canh, an giấc ngáy kho kho, đời thái bình cửa thường bỏ ngỏ.*
Thời trẻ, y thích đi phỏng vấn. Gặp được nhân vật là có bài. Nay, y ghét nhất thể loại này. Mất thời gian săn đón, tìm kiếm, hẹn ngày giờ với nhân vật. Mà nhiều khi nhân vật trả lời chẳng ra gì đâm ra phí câu hỏi. Bài trả lời phỏng vấn nhạt như nước ốc. Ngược lại y cũng ghét luôn nhà báo đặt câu hỏi ngớ ngẩn lúc phỏng vấn y, khiến y cáu. Đã thế, họ ghi chép nhiều lúc không đúng ý, bài in lên, đọc lại cũng cáu. Cách tốt nhất, y trả lời qua email cho rõ chữ nghĩa. Mà cái thông lệ tệ hại của nền báo chí ta, người trả lời phỏng vấn chẳng được trả một xu nào.
Cái chuyến đi ra Huế là tham dự ra sách
*Gửi tình trên sóng *của nghệ sĩ Ngọc Lan. Lúc qua Mỹ, y có ở nhà con trai của chị chừng ba ngày. Tập sách này, y biên tập kỹ từ bản thảo. Đọc và thú vị. Chị vừa mail hình ảnh pano quảng bá cho ngày ra mắt ách. Đoạn trích trên pano là từ lời Bạt y đã viết: * "Thật ra cuộc đời của mỗi người đã là một tiểu thuyết. Có những tình tiết, những lớp lang khác nhau mà chung quy lại, họ phải diễn, phải sống cho trọn vẹn đoạn trường của một kiếp người. Những buồn vui, hoan lạc, căm thù, đau đớn…, dù từng người có khác nhưng cũng đều là chất liệu để hình thành nên tính cách và số phận con người đó.* *Ở nghệ sĩ Võ Ngọc Lan, khi đọc tác phẩm này, ta thấy hiện lên rõ nét nhất vẫn là nhân vật Duyên của những tháng ngày bươn chải vì chồng, vì con - một đức tính ngàn đời thủy chung của người phụ nữ Á đông. Bên cạnh đó, Duyên còn chấp nhận những ngọn roi của tình ái chạm đến vào nỗi đau của thân phận làm vợ, làm mẹ. Vượt lên trên những hỉ, nộ, ái, ố của trần gian muôn mặt vẫn là một phụ nữ tự tin, bản lĩnh và kiêu hãnh bước vào dòng đời xuôi ngược bằng đôi chân và tấm lòng giàu nghị lực".*
Lẽ ra đêm nay, đi xem chương trình nhạc Jazz
*“Five Play Jazz Concert”* tại nhà hát Hoà Bình. Vậy mà ở nhà. Đọc quyển * Ngàn năm áo mũ* của Trần Quang Ðức vậy. Tác giả sinh năm 1985, làm được quyển sách này thật đáng nể. Câu này, đáng lưu ý: *"Điểm nổi bật thú vị nhất là người Việt trong hàng nghìn năm đã nhuộm răng đen và đi chân đất. Chính vì vậy, biến cố lớn nhất trong lịch sử trang phục Việt là vào năm 1744, khi chúa Nguyễn xưng vương và biến đàng Trong thành một vùng lãnh thổ độc lập so với đàng Ngoài, đã bắt toàn bộ quan lại và dân chúng phải đi giày dép"* (Trần Quang Đức).
Cái nghề nghiên cứu nó thế, để viết được một câu có tính chất khẳng định, đưa ra một phát hiện gì mới hoặc một tổng kết nào đó người ta phải đọc cả hàng trăm quyển sách. Mà đã xong đâu. Còn tranh luận chán.
*L.M.Q*
*(Nay, post tấm hình này lên. Sẽ trở lại sau)*
Cái tình bạn trong văn nghệ thời buổi này như thế nào? Thức dậy, trời mưa lất phất lơ phơ. Cầm máy kiểm tra tin nhắn theo thói quen. Một lúc có hai tin nhắn về cuộc nhậu chiều nay. Một đã nhận lời từ mấy ngày trước; và một mới tức thì. Thấy vui vui.
Bạn bè còn rủ nhậu là vẫn nhớ đến nhau. Không rủ nhậu cũng nhớ đến nhau. Ngày nào cũng nhậu với nhau, chưa chắc do nhớ nhau.
Chỉ vì thói quen.
Quen cái biện pháp giết chết tươi, phải giết gọn ghẽ cho bằng hết cái khoảng thời gian nắng, mưa loạng choạng ngã qua vỉa hè lúc tan sở, trước lúc về nhà. Quen tính cách con người ngồi đối ẩm đó. Quen cảm giác bia bọt đó. Để rồi chiều nào cũng tụ tập một chỗ nào đó. Ngồi với nhau nhiều vậy đó nhưng chắc gì đã vì nhớ nhau, vì hiểu nhau, cần tâm sự với nhau?
Nhậu chỉ vài ba tri kỷ thôi ư? Không, dân văn nghệ Sài Gòn thích nhậu càng đông càng vui. Dù thân hay sơ. Dù gặp một triệu lần hoặc chỉ mới lần đầu cũng có thể nâng ly. Vui vẻ xởi lởi. Không chấp nhất. Rồi ai về nhà nấy. Rồi có thể trăm năm sau không gặp lần nữa. Những cuộc nhậu đàn đúm loẹt xoẹt, loẹt quẹt ấy, y đã chán.
Hôm trước y ngồi với người bạn. Bỗng một người bạn rất quen kéo ghế ngồi chung. Chán như con gián. Hoàn toàn không có trong dự kiến của y, của bạn y - dù tất cả là bạn. Bạn của giới văn nghệ mênh mông và bao la bát ngát. Chỉ cần nghe tên nhau đã có thể là bạn. Có những người nhậu cực kỳ khó tính, một trong nhưng người đó mà y quen biết là nhà văn Hoàng Ngọc Tuấn. Anh đã mất. Thời cực thịnh vàng son của quán nhậu 81 Trần Quốc Thảo - trụ sở Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật TP.HCM thì ngày như mọi ngày, ngày nào cũng dập dìu tài tử giai nhân những muốn lấp bể dời núi bằng tài năng của mình luôn ùn ùn kéo đến. Lúc ấy, Hoàng Ngọc Tuấn chỉ ngồi một mình. Một bàn một ghế. Một chai bia Sài Gòn xanh. Khói thuốc mù mịt. Đốt liên tục. Hễ ai kéo ghế ngồi chung là anh đuổi thẳng thừng.
Nhậu ở 81 thời ấy có cái đặc điểm thú vị là bất kể bàn nhậu nào, có những người muốn vào ngồi chung với ai chỉ việc xách một chai bia; hoặc một vại bia hơi đến, rót đều rồi ngồi lì. Ngồi đến mọc rễ. Chỉ đứng dậy khi bàn đó tính tiền. Rồi bước sang bàn khác. Nhờ vậy, có những người ngày nào cũng có độ nhậu. Nhậu từ sáng đến mờ mịt nhọ nhem mặt mũi trăng sao trên trời. Ai cũng biết mặt. Nhẵn mặt. Chẳng ai trách. Anh em văn nghệ mà. Lại có những người không có tiền nhưng vẫn nhậu đều đặn mỗi ngày. Nhờ vào tài đọc thơ. Lúc say, ai cần âm thanh du dương? Có ngay. Cứ đọc oang oang trong quán nhậu. Ai thích thì nghe, không thích thì thôi. Ấy là cái độc đáo của quán nhậu 81. Y và nhà văn Võ Phi Hùng từng hào hứng dự kiến viết chung kịch bản tài liệu về làng văn nghệ Sài Gòn, nhìn từ quán 81 này. Chưa kịp làm, chỗ này hiện đang xây dựng lại và Võ Phi Hùng đã viễn du chín suối.
Thời ấy, khi văn nghệ sĩ qua đời, quan tài được quàng tại đây. Trong nhang khói nghi ngút. Ngoài bia bọt lai rai. Mãi sau này mới có Nhà Tang lễ ở 25 Lê Quý Đôn. Tại đây tuyệt nhiên không có tiếng kinh cầu. Không có tiếng kinh, không rõ người quá cố buồn hay vui? Chẳng rõ.
Cái tình bạn văn nghệ của thời buổi này, y có cảm giác nhạt hơn thế hệ trước. Đọc nhiều sách, ta biết có những đôi bạn của thế hệ văn chương 1932 - 1945 chí thân, như anh em cật ruột: Nhất Linh - Khái Hưng, họ ký tên chung một vài tác phẩm, con trai Nhất Linh là con nuôi của Khái Hưng: Trần Khánh Triệu. Rồi đôi bạn Nam Cao - Tô Hoài; Trần Trọng Kim - Bùi Kỷ; Vũ Trọng Phụng - Ngô Tất Tố; Thâm Tâm - Trần Huyền Trân v.v… Những tên tuổi lớn này, y chưa gặp, tất nhiên, nhưng tôi biết vậy. Người khác biết vậy. Há chẳng phải là điều khiến ta suy nghĩ đó sao?
Trưa ngủ dậy, để lấy thêm sự hưng phấn của một ngày làm việc cách tốt nhất là đọc loáng thoáng cái gì đó. Đêm, muốn ngủ cho thật ngon giấc, đẫy giấc không gì bằng dán mắt vào trang sách.
Đọc lại thấy cái này hay, bèn chép lại. Rằng, đây là chuyện kể của nhà văn Nguyễn Công Hoan. Tôi chưa gặp ông Hoan, nhưng đã gặp nhà văn Lê Minh - con gái của
*Kép Từ Bền*. Tôi hỏi, nếu so sánh truyện ngắn trào phúng, hoạt kê của nhà văn Nguyễn Công Hoan thì ta chọn ai? Có thể là Axit Nexin được chăng? Bà Lê Minh trả lời: “Không, chỉ có thể là Sê-khốp”. Bà nói đúng. Bài phỏng vấn này có in trên báo PN cách đây chừng mươi năm. Có lẽ chưa ai vượt qua nhà văn Nguyễn Công Hoan về chất lượng và số lượng truyện ngắn trào phúng, châm biếm đầy chất houmour của Việt Nam. Nhớ có lần trao giải truyện ngắn một ngàn mấy trăm chữ gì đó ở tòa soạn *TT*, nhà văn Nguyên Ngọc có nhận xét, đại ý, truyện ngắn Việt Nam hiện đại quá ít yếu tố houmour. Con người nhà văn của thời hiện đại ít cười hay đã quên cười? Liên hệ qua Nguyễn Nhật Ánh, y nghĩ, một trong những yếu tố thành công, bạn đọc yêu thích cũng do anh Ánh biết cười. Nhân vật của anh, tình huống của anh luôn hóm hỉnh. Đọc là có lúc phải bật cười. Thì truyện tranh *Tin Tin, Luky Luke*… hấp dẫn mọi người cũng là do góp phần của yếu tố này.
Hãy trở lại với bài viết của Nguyễn Công Hoan. Ông viết như sau:
*“Hồi mình còn nhỏ, cứ vào chiều hăm bảy, hăm tám Tết, là thấy cụ Thắng Lãm đến thăm gia đình ở quê nhà. Cụ vừa vào cổng thì cả nhà mừng, chạy ra đón. Cụ cao lớn, chống gậy, nói to và hay cười nhưng lại điếc. Cụ là bạn thân của ông nội mình. Ông nội mình mất sớm, năm ngoài ba mươi tuổi. Trước kia, cứ đến ngày giỗ, thì cụ Thắng Lãm sang. Nhưng rồi cụ bảo đi ăn giỗ thì buồn. Cụ đổi ngày đến thăm, là trước Tết.* *Chờ cụ nghỉ ngơi khỏi mệt thì nhà bưng cơm rượu lên. Trước khi ngồi vào mâm, cụ đến bàn thờ, thắp hương, lẩm nhẩm lời khấn, rồi vái bốn vái.* *Cả nhà kính cụ như cha. Cụ thăm hỏi không thiếu ai. Sáng hôm sau, cụ dậy sớm đi ra đồng. Cụ thăm mộ ông nội mình và vài ngôi ở gần. Thấy chỗ nào sứt lở, cụ bảo anh người nhà đắp lại cho cẩn thận.* *Rồi cơm nước xong, cụ chống gậy ra về.* *Mình coi cụ như ông. Mà chính vì thế, nên chẳng bao giờ tìm hiểu xem Thắng Lãm là tên cụ, hay tên làng. Và từ làng cụ đến đây bao xa. Cả nhà quý cụ là người bạn chân thành của ông mình. Cụ chỉ vì tình xưa, nghĩa cũ, trước sau như một, mà đến thăm quê bạn, thăm con cháu của bạn. Nếu cần lợi lộc, cụ đã đến nơi mà con của bạn làm quan.* *Ông cha ta ngày xưa ăn ở với nhau như thế. Thật chẳng có chữ nghĩa nào ca ngợi nổi”.*
Vâng chẳng chữ nghĩa nào ca ngợi nổi. Chỉ đôi dòng, không gì to tát mà đã thấy hiện lên cái đẹp của tình người. Cảm động.
Sáng nay vừa xem cái bìa tập sách
*của Chị Đẹp. Còn chỉnh sửa đôi chút. Sẽ phát hành trước ngày 21.6. Chắc là thế. Nay, post tấm hình này lên. Sẽ trở lại sau. Ve vãn Sài Gòn *
Ngoài kia nắng đã lên. Trời đẹp thế. Vậy mà y vẫn còn ngồi gõ lóc cóc trên bàn phím.
**L.M.Q**
Chiều qua trên đường đến khách sạn sheraton, chợt nhiên lại nhớ Đoàn Tuấn. Trong trí nhớ của y những thập niên 1990, nhớ Hà Nội là nhớ đến Tuấn. Và ngược lại. Rồi sau này là những bạn bè mới. Ngày một đông. Tuấn gương mẫu, chân tình và có được phẩm chất rất đáng yêu, rất bản lĩnh của mọi đàn ông trên trái đất này: sợ vợ.
**Nhà văn Đoàn Thạch Biền tặng**
Ngày nọ, tháng 4.2006, Công ty Phương Nam mời cánh nhà báo ra Hà Nội khai trương cụm Megastar. Sẫm tối, nghe tin nhà văn Bà Tùng Long mất. Ai nấy sửng sốt. Anh Nguyễn Đông Thức bay về Sài Gòn trong đêm. Đỗ Trung Quân viết bài cho báo
*PN.* Còn y, viết cho báo *PL*. Lúc ấy, hoặc viết tay hoặc gõ máy đánh chữ, bao giờ, y cũng tận dụng mặt trắng các tờ giấy đã in để viết bài. Tiết kiệm là quốc sách. Ngồi vỉa hè Hà Nội, y hý hoáy viết tay. Viết xong, tôi nhờ Đoàn Tuấn đem về cơ quan của Tuấn fax giùm. Cho nhanh. Người ta đang đợi bài để kịp in số báo ngày mai. Tuấn giúp ngay. Không chần chừ.
Lúc anh quay lại, y thở phào và bắt đầu rủ nhau đi ăn tối. Đang ăn, lại nghe điện thoại réo tới tấp. Thì ra, không rõ, nhà biên kịch này tâm trí để đâu mà tòa soạn báo PL lúc nhận bài, họ chỉ thấy những thông tin về… thị trường chứng khoán! Trời đất, thay vì fax phần chữ viết tay của y, Đoàn Tuấn đãng trí fax phần chữ đã in. Thế mới sinh chuyện!
Mà đâu chỉ một lần. Tuấn làm báo Điện ảnh và có tài biên tập rất nhanh. Chỉ cần quét mắt qua trang giấy là anh đã có thể phát hiện ngay các lỗi cần sửa. Ngày kia, y gửi bài đến cộng tác, do tiết kiệm nên thường viết mặt trắng còn lại trên tờ giấy đã sử dụng. Lúc nhận bài, thay vì đọc và biên tập các trang mà y đã viết, anh lại chăm chú đọc và tẩy xóa... những trang kia! Ấy mới là nhà thơ của sư đoàn 307 mà một thời rừng xanh tuổi trẻ chúng tôi đã gắn bó nhau như bóng với hình và ngang dọc khắp quê hương Chùa Tháp.
Đến khách sạn Sheraton lại gặp nhiều bạn bè mới và cũ. Hầu hết là mới. Cũng nơi này, cũng đơn vị này mời, năm 2005, y đã đến dự họp báo mở màn cho kênh Giờ vàng phim Việt của HTV 7. Sự kiện này bắt đầu bằng bộ phim
*Vòng xoáy tình yêu *phát sóng ngày 20.5.2005. Đứng trò chuyện cùng Hữu Thân, vài nhà báo khác, anh Tiến - giám đốc Lasta cho biết thời điểm đó cộng ty anh đã đầu tư cả thảy là 400 triệu đồng. Đang tán ngẫu, điện thoại anh Lưu Đình Triều rủ đi nhậu.
Lựa chọn như thế nào?
Ngồi khề khà, và mừng quá đỗi khi nhà văn Đoàn Thạch Biền tặng cho hai số tạp chí
* Văn*. Rất quý. Hai số báo này kỷ niệm 200 năm Nguyễn Du (1765-1965). Năm đó, cả hai miền Nam Bắc đều tổ chức trọng thể. Với tài liệu đang giữ, tôi biết tại Hà Nội, Thủ tướng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã ra quyết định số 135TTg/Vg thành lập Ban tổ chức kỷ niệm Nguyễn Du mà trưởng ban là ông Hoàng Minh Giám - Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin, cùng lúc Ban bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam cũng ra chỉ thị “ *Về việc kỷ niệm Nguyễn Du”.* Tại miền Nam, trong vùng giải phóng, Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam cũng thành lập Ban tổ chức kỷ niệm Nguyễn Du mà trưởng ban là bác sĩ Phùng Văn Cung. Tại Sài Gòn, ngày 3.10.1965, giáo sư Nguyễn Khắc Hoạch - Tổng ủy viên Văn hóa Xã hội kiêm Ủy viên Giáo dục đã đọc diễn văn khai mạc *Tuần lễ kỷ niệm đệ nhị bách niên thi hào Nguyễn Du.*
Đây cũng là năm Hội đồng Hòa bình thế giới chính thức ra Quyết nghị kỷ niệm 200 năm năm sinh thi hào Nguyễn Du cùng với 8 danh nhân văn hóa khác trên thế giới: Nhà thơ Quintus Horatius Flaccus (La Mã) trước công nguyên; nhà thơ Dante Alighieri (Ý); nhà thơ Lomonosov (Nga); nhà thông thái Ai Hayssam (Ả Rập); nhà cải cách xã hội Jan Hus (Tiệp Khắc); nhà soạn nhạc Sibelius (Phần Lan); nhà thơ Yeats (Ialăng) và nhà y học Finlay (Cu Ba). Sắp đến đây, Đại hội đồng UNESCO sẽ vinh danh nhân kỷ niệm 250 sinh của Nguyễn Du. Như vậy có 3 danh Việt Nam được vinh dự lớn lao này: Nhà chính trị kiệt xuất, nhà thơ Nguyễn Trãi, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thi hào dân tộc Nguyễn Du.
**Nhà văn Đoàn Thạch Biền tặng**
Nay, anh Biền cho thêm hai số
*Văn *này nữa. Xem như cũng kha khá tài liệu về Nguyễn Du ấn hành trong năm 1965. Đọc và rất thích. Lật trang giấy chợt gờn gợn cảm giác làn gió của quá khứ đang lặng lẽ thổi đến. Mơn man từng tờ. Tìm thấy những tên tuổi của trí thức Sài Gòn: Nguyễn Hiến Lê, Đông Hồ, Giản Chi, Vũ Hạnh, Nguyễn văn Xuân, Võ Hồng, Bửu Cầm, Lê Ngọc Trụ, Đặng Tiến, Dương Nghiễm Mậu, Bùi Giáng, Cung Trầm Tưởng v.v... đã có bài cộng tác Anh Biền bảo: “in cách đây 48 năm rồi đó Q”. Nghe thoảng một chút bùi ngùi của thời gian đã lấp đi tuổi tác của cả thảy mọi người. Nhắc lại như một lời cám ơn anh B. Sáng nay, ngồi lật ngẫu nhiên tạp chí *Văn* kỷ niệm Nguyễn Du, trang 78 là bài thơ *“Nghe đất”* của nhà văn Mai Thảo: *Buổi trưa nằm dưới cây xanh* *Nhìn qua lá biếc lả xanh sắc trời* *Mát thơm đất trải bên người* *Nghe trên ẩm lạnh da người cũng thơm*
*Đất lên hương, thấm qua hồn* *Nghe Vui thoáng đến, nghe Buồn thoảng đi* *Giữa giờ trưa nắng phương phi* *Gió êm ve vuốt hàng my cuối đầu*
*Người nằm nghe đất bao lâu* *Tai nương ngợ tiếng nghìn sau thở dài* *Lung linh sóng nằng bay dài* *Cõi trong nghe cháy, cõi ngoài miên man*
*Chợt đâu rụng tiếng phai tàn* *Hoa xanh động ảnh nắng vàng trôi qua* *Linh hồn thiếp giữa triều hoa* *Bóng hình thôi đã nhạt nhòa trong ta*
Hôm trước lên facebook thấy ảnh An May trong quân phục học kỳ quân đội. Sáng nay, anh Triều nhắn tin đã đưa cu Rơm lên đường “nhập ngũ”. Cũng như An May. Ngoãnh lại phía sau, bỗng nhiên y thấy y của ngày 23.7.1977. Ngày nhập ngũ và đi luôn một lèo, mãi đến năm năm sau mới quay về Đà Nẵng.
*Chợt đâu rụng tiếng phai tàn* *Hoa xanh động ảnh nắng vàng trôi qua* **L.M.Q**
**"Hết ngày dài rồi lại đêm thâu** **Tôi đang đi trên đất Phi Châu"** *Miên man mụ mị mờ mỏi mắt* *Đọc đã đừ đư đến đặc đầu*
Ấy là cảm nghĩ của y trong những ngày này. Đọc thơ dự thi trên facebook. Ròng rã. Liên tục. Chỉ mỗi một động tác là cú nhấp chuột, cứ lặp đi lặp lại diễn ra trong vài tiếng đồng hồ. Vậy mà nó lại đem đến cảm giác mệt mỏi khiến chẳng thể đọc thêm bất kỳ một chữ gì nữa. Cố gắng cũng không thể. Tâm thần bải hoải. Tứ chi rã rời. Thì ra, cái gì lặp đi lặp lại, không sáng tạo đều đem lại cảm giác tệ hại ấy.
*Hình được chọn làm bìa tập Thơ hay Facebook, sắp in*
Mọi việc sẽ nhanh chóng hơn, nếu trong email đó, người dự thi paste luôn bài thơ, dưới có ghi tên họ, địa chỉ đầy đủ. Đọc loáng qua là xong. Có người gửi kèm files là phải mất thêm động tác nữa. Năm bài thơ mất 5 động tác mở files. Đã thế, có người dùng nhiều font chữ trong một bài thơ; hoặc trình bày cầu kỳ như một bức tranh, chữ nghĩa to nhỏ, sắc màu đậm nhạt khác nhau; hoặc không ghi tên tác giả, địa chỉ; hoặc viết những lời thư tâm sự rất dài v.v… Đọc những email này thêm rối mắt. Mệt. Chỉ mất thêm thời gian. Không cần thiết. Lại có người quá khiêm tốn, tự nhận xét khiêm tốn rằng đại loại thế này đại loại thế kia. Ô hay, chính tác giả đã tự đánh giá trang viết của mình "không ra gì" thì làm sao người khác xem trọng?
Khi viết một tác phẩm, gạt phắt cái sự khiêm tốn (dù giả vờ) ra phía sau lưng. Quên nó đi. Chỉ nhìn vào màn hình trước mắt, tay gõ bàn phím như đang quất roi vào lưng ngựa. Chữ chạy trên màn hình như bóng ngựa đang soải vó lao về phía trước. Rất kiêu hãnh. Rất tự tin. Cứ thế đã. Rồi sau đó thế nào đừng quan tâm. Khi viết, nên lắng nghe lời khuyên của nhà văn lớn G.G. Macket - khi ông trả lời phỏng vấn của phóng viên tạp chí Cu-ba “
*Bôhêmia” v*ào tháng 2/1979: “Tôi nghĩ rằng, trong nghề nghiệp của nhà văn, khiêm tốn là một đức tính dư thừa. Bởi vì nếu anh ta định viết một cách khiêm tốn thì anh ta cũng chỉ là một nhà văn ở trình độ khiêm tốn. Thành ra, cần vũ trang tính hiếu thắng và tự đặt mình trước những mẫu mực lớn - đối với tôi đó là Xôphôclơ, Đôxtôiepxki… Sao lại cứ cố viết khiêm nhường trước các nghệ sĩ lớn ấy, nhiệm vụ là phải viết hay hơn họ” ( *Nhà văn bàn về nghề văn* - Hội VHNT tỉnh QNĐN xuất bản năm 1983).
Những ngày này y đang đọc những bài thơ dự thi. Cố gắng lên. Y tự nhủ y.
Sài Gòn vẫn không mưa dù có lúc mây đen vần vũ, cuộn xoáy phía chân trời. Ngồi trong quán cà phê góc đường Pasteur - Lý Tự Trọng uống lai rai một chút cho bõ ghét một buổi sáng chủ nhật cày như điên và không dám bước ra phố ăn sáng. Y tiếc thời gian. Ai buộc y? Ai ép y? Chẳng ai cả. Y tự nguyện bởi “đến hẹn lại lên”. Không thể chần chừ. Công việc viết báo đôi khi khắc nghiệt như thế. Không viết ngay, để mai ư? Mai, đã cũ. Từng ngày là từng dòng thông tin cuồn cuộn, nhà báo lại lao theo. Kiếm sống bằng thông tin. Thế nhưng nói thật, có những lúc y muốn trong một ngày không lướt web, không tiếp cận bất kỳ một thông tin nào cả. Có những thông tin khiến y nhói lòng. Lòng y đau nhói. Những vụ cướp, hiếp tàn nhẫn quá; những vụ tham nhũng khốc liệt quá; những vụ giết người vô cảm lạnh lùng quá… Cứ thế, cứ thế lại dồn vào đầu khiến y thấy Đời kém vui. Vậy y lẩn tránh thời sự chăng? Đôi lúc phải thế, biết làm sao? Cứ ảo tưởng mây vẫn xanh, nắng vẫn ngời, gió vẫn lộng. Có ảo tưởng một chút thì con người ta mới có thể yên tâm làm việc. Nhiều lúc ngồi vào bàn, việc đầu tiên của y là ngắt kết nối internet, cắt mọi quan hệ bên ngoài để thật sự toàn tâm toàn ý với gì đang suy nghĩ và viết. Sáng nay y đã email cho Đông A về danh nhân Mạc Đĩnh Chi. Có lần, vua Trần Anh Tôn hỏi Mạc Đĩn Chi:
- Trẫm nghe các quan nói nhà Trạng túng, nếu có thiếu gì cứ nói, trẫm sẽ tư cấp thêm.
Mạc Đĩnh Chi tâu:
- Hạ thần trên nhờ ơn vua dưới nhờ lộc nước, vợ con không phải đói rét là may, đâu dám cầu vinh thân phì gia. Xin bệ hạ đừng thương hạ thần nghèo, chỉ xin thương lấy muôn dân, giữ nghiệp tổ tông, sửa sang chính trị, khiến lũ hạ thần được làm hết chức trách bày tôi, đó là ước nguyện của hạ thần. Ước nguyện ấy thực hiện được, hạ thần dẫu áo vải cơm rau cũng là đủ. Nếu ước nguyện ấy không được thực hiện, hạ thần dẫu mỹ vị cao lương, áo quần gấm vóc, ngựa xe trăm cỗ, nô bộc ngàn người thì cũng là thiếu. Cúi xin bệ hạ xét cho!
Chưa cần gì nhiều, chỉ cần quan chức nhà ta thuộc lòng và làm theo lời của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chì thì dân đỡ khổ biết bao. Y tin vẫn còn có những con người viết hoa như thế trong thế giới rộng lớn và chật hẹp này. Tin để thấy Đời còn đẹp. Vì thế, y phải viết bằng hết những danh nhân còn lại. Hợp đồng vậy là xong.
Chiều qua trời không mưa. Say chếnh choáng một chút. Khi xe lướt bánh ngang qua Thư viện Khoa học Xã hội - gần Đồng Khởi, bất chợt y lại nhớ đến ngày tháng sinh viên. Ngày đó, y thường trực ở nơi này gần như thường xuyên. Nhẵn mặt. Bao nhiêu là sách báo xưa, y ngốn hết. Ngày đó, y quen với cô Nga thủ thư. Cô làm công việc này từ trước 1975. Tóc bạc trắng. Đẹp lão. Tình khoan dung, đôn hậu và luôn nhiệt tình với lũ nhóc sinh viên như y. Trên bài làm việc cô luôn có con mèo mun, lông xám, to cỡ bằng con chó. Tròn quay. Mập ú. Sau Thư viện này xây lại. Lúc đó y đã ra trường, đã có việc làm nên ít lui tới. Ngày nọ y ngỡ ngàng đọc báo
*TT* đăng phóng sự nhiều kỳ về vụ bảo vệ của Thư viện nay lén đem sách báo ra ngoài bán cân ký. Vụ này ầm ĩ một thời. Khi viết về doanh nhân Bạch Thái Bưởi, y có tìm đến Thư viện kiếm vài tài liệu liên quan, y đã gặp lại cô Nga. Yêu cầu của y được cô Nga nhiệt tình giúp đỡ ngay. Sau một hồi hàn huyên tâm sự, cô bảo, đại khái, khi xây dựng nhà thầu không hỏi ý kiến của các thủ thư, của người làm công tác thư viện nên xây xong mới thấy có nhiều bất cập. Nhìn thoáng qua, y thấy cô nói đúng. Từ đó, y ít đến Thư viện vì không có thời gian. Cô Nga chắc đã nghỉ hưu rồi.
Chiều qua, lại lênh đênh trên sóng nước của trầm thơm, và những tiếng kêu hân hoan than thở của cõi người.
Sáng nay ở nhà làm việc. Bỗng cúp điện. Chiều nay có cuộc hẹn trả lởi phỏng vấn của Đài Tiếng nói Việt Nam về vai trò của tư nhân trong thị trường xuất bản sách hiện nay.
Sự nhớ đến cả ngàn email thi thơ còn trong gmail phải đọc. Y thoáng rùng mình và mỉm cười. Chẳng biết tại sao y lại cười lảng xẹt như thế? Lại cười một mình nữa chứ! Đúng là cái cười lảng nhách.
Bởi đó là y.
**L.M.Q**
Bù đầu rối mắt với thơ. Thơ dự thi facebook
*"Lời tỏ tình đầu tiên". *Cả hàng ngàn bài thơ. Đọc liên tu bất tận. Mệt khiếp. Đọc không kịp ngáp. Sợ quá. Tối qua bèn ngủ sớm sau khi ròng rã mấy giờ đồng hồ vật lộn với quá nhiều thơ.
*Nhà báo Thúy Hà & Lê Minh Quốc nhân sinh nhật báo PN TP.CM chừng mươi năm trước*
Thông thường một cuộc thi văn chương có ban sơ khảo đọc trước, tuyển để in dần trên báo. Rồi còn tuyển lại lần nữa và giao cho ban giám khảo. Vậy số lượng đọc không nhiều và ít nhiều những tác phẩm đó đã “sạch nước cản”. Còn cuộc thi thơ này, người dự thi được quyền post trực tiếp và chịu trách nhiệm nội dung, bản quyền nên số lượng thơ rất nhiều. Gần 10 ngàn bài thơ. Một con số quá lớn. Xưa nay chưa thể có cuộc thi nào thu hút số lượng người và thơ dự thi nhiều đến thế. Ấy là do mạng xã hội cho phép hình thức dự thi mới. Y đọc ròng rã. Đáng đời. Bởi y sợ bỏ sót thơ, dù chỉ là một bài. Bỏ sót là không "chơi đẹp" với người yêu thơ. Lâu nay trong cuộc nhậu nhẹt bù khú bạn bè, y thường huyên hoang vỗ ngực xưng tên là “dân chơi”. Mà đã “dân chơi” thì phải chơi đẹp. Vậy, tối qua y phải căng mắt để đọc cho bằng hết. Cũng đáng đời. Mà làm sao có thể hết. Phải vài ngày nữa.
Liệu có tìm ra thơ hay không? Chưa thể nói trước điều gì. Chỉ muốn kể lại một giai thoại: Thuở mới làm thơ, Quách Tấn được nhiều người ca ngợi làm thơ hay. Vì thế, ông quyết định chọn một trăm bài thơ ưng ý nhất của mình gửi ra Hà Nội cho Tản Đà. Ông chắc mẩm thế nào ông thi sĩ ngông này cũng phải chọn ít nhất dăm bài để in trên tạp chí
*An Nam* và không ngớt lời khen! Thế nhưng, Tản Đà chỉ chọn in đúng... một bài *Cảm thuật*! Vâng, chỉ chọn đúng một bài. Bài thơ như sau: *Năm nay tuổi mới ngoại hai mươi* *Mặn lạt chua cay nếm đủ rồi* *Lúc hứng ngửa nghiêng trời đất rộng* *Khi buồn xáo trộn cổ kim chơi* *Mấy phen chìm nổi thây cha kiếp* *Những tiếng khen chê mặc mẹ đời* *Còn đặng bảy mươi chín tuổi nữa* *Ngang tàng cho thỏa chí làm trai*
Đã thế Tản Đà còn sửa: Câu 2, chữ "rồi" thay bằng chữ "mùi"; "chua cay" đổi lại thành "cay chua" vì "tiếng 'cay' nặng hơn tiếng 'chua' nên phải để sau thì câu thơ mới vững":
*Mặn lạt cay chua nếm đủ mùi*
Làm thơ khó vậy thay. Không nản chí trước sự lựa chọn khắt khe của bậc đàn anh, ông vẫn tiếp tục làm thơ và năm 1939 cho in tập thơ đầu tay
*Một tấm lòng*. Lần này, nhận thấy thơ của Quách Tân có tiến bộ, khởi sắc, Tản Đà mới nhận lời viết lời Tựa. Trong đó có những câu khen ngợi mà cho đến cuối đời Quách Tấn vẫn còn nhớ mãi: *“Thật là tài tình đủ vẻ. Ngoài ra nhiều bài mới thấy trong tập này, cũng có rất nhiều câu giai tác”. *
Mấy hôm nay, y vẫn canh cánh bên lòng vẫn là làm sao đọc cho bằng hết thơ dự thi. Hy vọng sẽ tìm được nhiều
*"câu giai tác". *Rồi sẽ có giải cao, giải thấp và tất nhiên là không có giải. Chắc chắn khi phát giải, tập thơ tuyển lại đúng 100 bài từ cuộc thi này đã in xong.
Chiều nay trời mưa. Đi ra mắt nhà hàng không anh? Đi nhậu Tràm Chim không anh? Ối dào! Những lời mời hấp dẫn quá. Ngoài trời đang mưa. Một ngày của y quá tẻ nhạt. Chỉ có thế. Sáng mở mắt dậy là đã ngồi vào bàn gõ phím. Một ly cà phê đen. Rồi, phở Dậu. Một quán phở ngon của Sài Gòn. Bạn bè y đã ngồi đó. Rồi lên cơ quan. Rồi về nhà. Nghỉ trưa xong lại ngồi bàn phím. Và chiều là những lời mời. Réo rắt bên tai. Những tin nhắn báo hiệu những trận bia rót vô tư lên trời xanh mây trắng. Một ngày của y đã lập trình. Chừng mười năm trước y đã viết:
*một ngày của anh mưa nắng đã lập trình* *phải chạy đua cùng khoảnh khắc bình minh* *mười ngón tay gõ phím* *mười ngón tay quên đếm* * bao nhiêu niềm vui lọt xuống sàn nhà*
Nay vẫn y chang. Chẳng gì khác.
**L.M.Q**
Chiều hôm qua, lúc 15g30, y đã quyết định làm một việc hoành tráng, dũng cảm và táo bạo.
Mấy hôm nay, trưa đang ngủ, liên tục điện thoại.
*“Thầy em muốn in tập thơ, anh tuyển giúp”; “Đọc và góp ý gấp bài lý luận để chị gửi cho Ban tổ chức Hội thảo lý luận phê bình của Hội Nhà văn Việt Nam”; “Đã Email lại kịch bản, anh sửa lại giúp”; “Anh nhận lời giám khảo thi thơ rồi nhá, em gửi thư mời về đâu?”; “Bài Tựa tập sách của em đâu? NXB hối quá anh à”…*
Chỉ một cú điện thoại là mất ngủ, dậy luôn. Hết ngủ trưa. Chưa kịp ngủ nghê gì. Người ta làm cái điện thoại có chức năng nhắn tin, sao không nhắn tin đi?
*Lê Minh Quốc thời học lớp 10*
Chiều qua là một buổi chiều đẹp. Trời vần vũ như sắp có mưa. Mây đen kìn kịt cuối trời. Hễ ở Sài Gòn loáng thoáng mưa là vùng đất khác trên dãy đất chữ S dường như (có lúc) lại bão. Giông bão nơi đâu không biết chứ lúc ấy ở Sài Gòn thời tiết đẹp hơn, thơ mộng hơn, quyến luyến hơn và cũng nhẹ nhàng rợp bóng mát lãng du hơn. Chiều qua không mưa. Chẳng sao. Một chỗ cũ. Một góc phố Ngô Đức Kế - Đồng Khởi. Trên bàn một chai rượu đỏ. Cũng đủ chếnh choáng nhìn xuống mặt đường dòng người ngược xuôi tất bật. Ai tất bật, mặc kệ. Y vẫn ngồi. Với nàng. Những khói thuốc xì gà loáng thoáng và in sẫm lên nền trời xanh nhạt hoét của chiều tà mà nắng sắp rụng lênh loáng trên vĩa hè.
Ngồi và nghĩ và nói về những thứ linh tinh.
Tại sao người Việt không có “Đạo” cho riêng mình? Bằng chứng, người Nhật có Trà Đạo, Võ Sĩ Đạo còn ta? Buột miệng nói, chẳng ai viết Đạo Cà phê nhỉ? Nàng cười mỉa mai, người Việt mới biết cà phê chừng trên dưới trăm năm thôi. Uống trà cả ngàn năm còn chưa có Đạo thì cà phê có Đạo cái nỗi gì? Bèn cười. Tại sao vậy? Tại vị trí đất nước ta luôn ở trong giọng kiềm ăn tươi nuốt sống của kẻ thù phương Bắc nên không có thời gian ngẫm nghĩ cái gì cho lâu và sâu chăng? Đang suy nghĩ phải đứng lên cầm súng, vác mác, gươm xông ra trận rồi. Có đúng không? Nghe y nói thế, nàng lại cười. Thì anh cứ xem ở Mỹ, người Việt sang Mỹ học giỏi, rất giỏi nhưng có ai dành thời gian dài nghiên cứu cái gì ra ngô ra khoai đâu. Học giỏi, thi đậu, ra trường là để kiếm việc làm; chứ không phải là học để tìm hiểu sâu về môn khoa học kỹ thuật, nhân văn đó. Tóm lại học là để tiến thân, kiếm việc làm chứ không phải để nghiên cứu. Tư duy người Việt đó ư? Đã nhiều lần y ngẫm nghĩ, do đất nước quá nhiều chiến tranh, liên tục chiến tranh nên người Việt ít có thời gian để suy nghĩ. Nếu có cũng không để lại gì nhiều trên giấy bút, văn bia... Vậy trí khôn của người Việt cất giấu ở đâu? Y quả quyết rằng, cất giấu trong kho tàng ca dao, tục ngữ. Đời nọ truyền sang đời kia. Tưởng không lại có. Tưởng có là không. Cái sự vi diệu biến hóa linh loạt thông minh và vĩnh cữu trường tồn sức sống dân tộc Việt chính là ở đó. Và...
Ủa? Sao anh lại nói chuyện đó. Buổi chiều đẹp thế này sao không nhìn xuống kia. Thấy gì? Y thấy những chiếc lá nõn, mềm đang phất phơi trong gió chiều. Đời sống của một ngày sắp đi qua. Bóng tối lẫm chẫm sắp buông xuống. Một ly rượu nâng lên. Những ngọn nến thắp. Những phảng phất lụa mỏng nhẹ nhàng thanh xuân đang dần dà ùa vào trong tâm tưởng và kéo suy nghĩ của y trở về. Để sẽ đắm chìm trong chín cõi trùng dương lênh đênh cõi người.
Sực nhớ, chiều hôm qua, lúc 15g30, y đã quyết định làm một việc hoành tráng, dũng cảm và táo bạo.
Là chỉ mới 15g30, y đã dụ dỗ y tắt màn hình vi tính, mặc kệ công việc đang ùn ùn kéo đến và hiên ngang bước ra khỏi nhà.
Xuống phố.
*L.M.Q*
Nghĩ cũng lạ. Suốt một ngày ngồi ru rú trong phòng mà không biết chán. Bốn bề sách vở. Muốn tìm dọc quyển này lại nhặt được quyển kia. Loạn xà ngầu lên cả. Sách nhiều quá. Rồi đề làm gì? Sực nhớ, ông Quách Tấn có lần viết:
*Ngày xưa nếu biết vàng là quý* *Đã không mua sách chất chật nhà* *Sách do nhà văn Đoàn Thạch Biền tặng*
Câu thơ này, nhớ là nhớ thế. Chẳng thể tin vào trí nhớ. Muốn kiểm chứng lại cũng khó. Sách lung tung cả. Chịu. Thời trẻ, hồi học phổ thông, thích đi dọc theo đường Ông Ích Khiêm, gần chợ Cồn (Đà Nẵng) bởi ở đó có nhiều bà (cô) bán cân ký giấy, báo cũ. Loay hoay tìm ở đó, đôi khi cũng nhặt được vài quyển sách hay. Mấy chục năm sau, thói quen này cũng không bỏ. Ngẫm đi ngẫm lại thấy rằng, sở thích của con người ta đã định hình ngay từ lúc niên thiếu. Nay, vẫn thích lang thang đến chỗ bán sách. Đôi lúc, y thấy thằng trẻ nhỏ trong thân xác của người đàn ông đã ngũ thập. Ngoài 50. Vẫn thèm sách. Cái cảm giác thèm ấy là muốn sờ bằng tay, xem tận mắt những quyển sách mà mình chưa thấy hoặc chỉ nghe nói. Chỉ vậy thôi, chứ không hẳn là phải mua cho bằng được.
Có người bảo, tớ có sách này sách kia quý lắm. Quý cái nỗi gì nếu các sách quý ấy chỉ nằm trong kho, không đem ra vận dụng giúp ích cho đời sống hiện tại.
Có người bảo, tớ có sách quý này quý nọ. Y bảo, photo bán một bản được không? Trả lời: “Vậy tớ còn gì “độc quyền” nữa?”. Chán. Giữ sách bo bo cho mỗi mình đọc (mà chắc gì đã đọc) là không biết chơi sách.
Y mua sách nhiều, một phần là do ngại vào thư viện mượn sách. Mất thời gian quá. Bỏ tiền ra, tìm mua cho xong. Không đọc lúc này. Đọc lúc khác. Hơn nữa cái thú của việc mua sách còn là định mua cuốn này lại gặp cuốn kia. Định tán tỉnh lan lại cầm lòng không đặng với huệ. Tương tự vậy, với sách. Lúc nhò, đọc câu này của văn hào Pháp Adré Maurois, thích quá, bèn ghi luôn vào trí nhớ: “Trong việc đọc phải dành một phần lớn cho tác phẩm trứ danh và chú trọng đến những nhà văn cùng thời đại mình. Chính trong các nhà văn đó mà chúng ta hy vọng tìm thấy những người bạn có những băn khoăn, những nhu cầu như chúng ta. Song đừng để cho làn sóng của những cuốn sách ít giá trị xâm chiếm lấy mình. Các tác phẩm danh tiếng có rất nhiều, không bao giờ chúng ta có thể biết hết được. Vậy hãy tin cậy sự lựa chọn ở các thế kỷ đã qua. Một người có thể lầm, một thế hệ có thể lầm nhưng cả nhân loại không thể lầm. Homère, Shakespeare, Molière… chắc chắn là những người xứng đáng với danh tiếng của họ. Chúng ta sẽ chuộng các tác giả này hơn là các nhà văn chưa chịu sự thử thách của thời gian”.
Trên đời này, không sợ người ta mượn tiền, chỉ sợ họ mượn sách. Tại sao? Họ giống tính nết cà chớn của y. Hễ cuốn sách quý nào đã lọt vào tay, khó lòng trả lại cho chủ nó. Biết thế, y chẳng mượn sách ai. Nếu được thì xin hoặc photo để giữ riêng. Ấy cũng là một cách kiềm chế lòng tham vậy. Giữ là giữ lúc mình còn sống sờ sờ đây, vì mình thích, mình quý, chứ sau này chắc gì? Y biết tủ sách quý của nhiều người uyên bác, học giả sau khi họ vân du tiên cảnh, hoặc định cư ở nước ngoài thì con cháu bán tuốt. Bán bằng giá bán ve chai. Thế mới đau. Nào ai biết trước đó chủ nhân phải mua bằng giá rất cao, thậm chí năn nỉ đến gẫy lưỡi. Nhiều người bán sách cũ ở Sài Gòn đã “phất” lên nhờ vậy. Những người này, y quen biết cả, họ muốn bán quyển này, quyển kia, rất quý nhưng không mua. Y không chơi sách cũ. Chỉ thương chủ nhân của sách đã từng ky cóp từng quyển, thậm chí từng trang (như y) mà về sau, số phận quyển sách lại bọt bèo đến thế: Số phận của những cuốn sách bán ve chai. Ô hô! Ở đời có gì là vĩnh cữu, là mãi mãi đâu.
Nghĩ cũng chán. Hôm qua cả ngày ngồi trong phòng. Chế Lan Viên có câu này hay:
* “Đóng cửa phòng văn hì hục viết / Nắng trôi đi oan uổng biết bao ngày”*. Biết bao ngày *"oan uổng"* của y đã trôi đi? Chắc gì, tự an ủi thế, bởi đã dành hết thời gian vào sách. Đọc sách có cái thú gì? Thú này người ta đã bình luận nát nước rồi. Chẳng nói lại làm gì nữa. Chỉ biết rằng, chiều qua đọc được mấy chuyện thú vị. Thú vị ở chỗ, đọc sách cũng là một cách sống chậm. Con người ta ngày trước sống chậm (và sống tốt) hơn bây giờ nhiều. Do sống chậm nên họ mới có thể lịch lãm đến thế. Nghĩ thế, bèn ghi lan man:
Đọc sách như thưởng hoa. Có lúc dừng chân ngắm nghía, trầm trồ; lại có khi lướt vội.
Đọc sách như làm tình. Có thân xác mê muội đến đời sau chưa tỉnh; lại có khi chạm vào một thay ma chết trôi từ đầu nguồn dĩ vãng.
Đọc sách như nằm mơ. Có chuyện thật cứ tưởng chỉ trong giấc mơ; có giấc mơ nhưng ngàn đời lại thật.
Đọc sách như lướt web. Có những trang ngấu nghiến từ từ; có những trang không buồn đưa mắt tới bởi ngộ độc như chơi.
Đọc sách như đi chơi. Có những nơi đã đến, đã qua vẫn thèm thuồng tái ngộ; có những chỗ chưa đặt chân đến đã chán ngán ngó lơ.
Đọc sách như đi ăn. Có những quán ăn đến mỗi ngày, mỗi một ngày vẫn ăn món đó; có những quán không thèm bước chân đến, dù có lời mời mọc.
Đọc sách như đọc thơ. Có câu thơ ẩn giấu dưới câu văn xuôi trùng trùng ngữ nghĩa; có những câu thơ dẫu đọc xong lại thấy lòng thòng như câu văn xuôi thiếu dấu chấm câu.
Đọc sách như ngắm trăng. Trăng lúc tỏ, tràn đầy; trăng lúc tàn, héo úa. Trăng tỏ hoặc trăng tàn vẫn có vẻ đẹp mầu nhiệm khôn cùng.
Đọc sách như bộ. Có lúc đi như chạy bởi mong muốn đến tận nơi; có lúc đi như chơi, cứ thong dong chân bước.
Đọc sách như cãi nhau. Có lúc gân cổ lên chí chóe tranh phần thắng về mình; lại có khi lặng im lắng nghe từng lời vàng ý ngọc.
Đọc sách như xem xiếc. Có trang văn như đường gươm đang múa; có trang viết lại loằng ngoằng như sợi dây thòng lọng.
Đọc sách như hôn nhau. Có nụ hôn chưa chạm vào môi đã chằng chịt tình nồng nỗi nhớ; có nụ hôn mê man, đắm đuối, ngây ngất nhưng cuối cùng buộc miệng gọi nhầm qua tên người yêu khác.
Đọc sách như tán gái. Có lúc nhọc nhằn như “nhất chặt tre, nhì ve gái” nhưng khép lại trang cuối cùng vẫn là chưa đọc; lại có khi cầm quyển sách chưa lật ra lại có cảm giác lời tán tỉnh đã buông, người đẹp đã lõa lồ ngã vào vòng tay khiến thui chột cảm hứng.
Đọc sách như nửa đêm thức giấc nghe tiếng mưa. Có tiếng mưa xạc xào buồn thiu phận người trên tàu lá chuối; có tiếng mưa thì thầm, thì thầm trên mái tranh như kể lể một câu chuyện tình buồn.
Đọc sách như đứng trước biển. Có tiếng sóng vang dội bên tai nhưng trong lòng quạnh quẽ; có tiếng sóng câm nín nhưng dội buốt trong lòng.
Đọc sách như lúc nhìn thiếu nữ khỏa thân. Có điên cuồng, mê đắm những muốn nhanh chóng ăn tươi nuốt sống, đọc vồ vập từng trang; lại có khi tưởng tượng đến một món ăn cũ lâu ngày dù chưa ăn đã bưa, đã ngấy.
Đọc sách như uống rượu. Có lúc nhạt phèo cuống họng; lại có khi tê nồng đầu lưỡi.
Đọc sách như lúc nhìn mặt sóng. Thấy chữ nhảy múa trên sóng. Cứ thế mà đọc hết một buổi chiều.
Đọc sách, có lúc mở sách ra chỉ thấy những tờ giấy trắng. Có những tờ giấy trắng ẩn giấu những triết lý thâm hậu vô song; có những trang giấy đầy chữ nhưng khác gì giẻ rách.
Từ lâu nay, y rất thích nhà thơ Đông Hồ. Thích vì ông mê đọc sách. Thích vì công trình nghiên cứu văn học Hà Tiên của ông. Ông viết kỹ. Trời sinh Đông Hồ ở Hà Tiên là vì muốn trao sứ mệnh giới thiệu văn học vùng đất cực Nam cho cả nước biết đến. Cũng như ông Sơn Nam của Nam bộ. Ông Nguyễn Văn Xuân của Quảng Nam. Ông Võ Phiến của Bình Định. Ông Quách Tấn của “xứ Trầm hương”, ông Nguyễn Vinh Phúc của Hà Nội… Cái cần học, cần đọc ở họ là giọng văn thân mật.Tình cảm vô cùng. Đêm qua, đọc tập ký
*Khách thương hồ *mới in, viết về Nam bộ với nhiều chi tiết mà y chưa biết, lạ lẫm, kỳ thú nhưng giọng văn hành chánh quá. Cái thói viết văn hành chánh này (hoặc y có cảm giác thế) của nhiều nhà văn hiện nay là do cái gì? Câu văn nghiêm chỉnh như thắt cà- vạt nghiêm nghị đến ngấy.
Trở lại với nhà thơ Đông Hồ. Chuyện rằng: Thập niên 1960, ông Lâm Ngọc Huỳnh - Khoa trưởng Văn khoa Đại học Huế tỏ ý mời thi sĩ lừng dnah từ Thơ mới ra xứ Thần Kinh dạy môn Văn chương quốc âm. Đông Hồ chưa trả lời vội, bởi tuổi già sức yếu nên còn ngần ngừ, đắn đo, để xem sao! Cuối cùng, không thể đi xa nên ông từ chối. Thời này chỉ cần một cú điện thoại cầm tay là xong, nếu ngại, nhắn tin cũng đặng. Lúc ấy, ông Đông Hồ ra bưu điện Sài Gòn đánh điện tín.
Nếu chỉ có thế, dừng ở đây rất lãng xẹt. Chẳng có gì để nói nữa. Nhưng không. Đông Hồ đánh bức điện tín với nội dung như sau:
*Đại học đường xa hương ngự uyển* *Tràng An không tiện bước vân trình* *Huệ lan ơn tạ lòng tri kỷ* *Lỡ hẹn sông Hương, núi Ngự Bình*
Lời từ chối rất lịch sự. Rất thơ. Nếu không là người đọc sách, chắc gì Đông Hồ đã có phép ứng xử như… tình tiết độc đáo chỉ xẩy ra ở trong sách? Chỉ cần nghĩ đến thế. Đã thấy lòng vui.
*L.M.Q*
Sáng qua đã chính thức nhận lời với Đông A. 20 tập truyện tranh danh nhân Việt Nam. Nhuận bút chỉ nhỉnh hơn 1 tháng lương. Họ đóng luôn thuế thu nhập cá nhân. Chẳng bõ bèn gì. Hôm trước ngồi ăn sáng, T.H.N nói: “Thời buổi này, sống bằng nghề viết mà còn có người “đặt hàng” là mừng rồi”. Nghe mà thương. Đã hứa một lời thì tháng tới một tháng dài đến 60 ngày. Cứ nghĩ vì mục tiêu gì lớn lao lao hơn, chẳng hạn, qua bộ sách này trẻ em sẽ yêu lịch sử nước nhà hơn. Nghĩ vậy, để thấy công việc nhẹ nhàng. Đôi khi sự ảo tưởng cũng có ích.
*Tạp chí VĂN - số cuối cùng do nhà văn Đoàn Thạch Biền tặng*
Đêm qua đọc số
*Văn* cuối cùng. Phát hàng ngày 26.3.1975. Anh B tặng. Như vậy, dù không đủ bộ nhưng mình đã có số *Văn* đầu tiên - in trọn truyện dài *Chim hót trong lồng* của Nhật Tiến và số kết thúc nay. Kết thúc một giai đoạn của văn học miển Nam qua tờ tạp chí văn học nghệ thuật uy tín, đứng đắn nhất của thời ấy. Đọc lại *Nhật ký* Mai Thảo, có mấy thông tin đáng chú ý: *“Đọc những địa chỉ dưới những thơ, truyện còn giữ lại của năm cũ, thấy Quy Nhơn là tỉnh đứng đầu số lượng người viết mới và sáng tác gửi về. Hơn cả Huế, vượt xa Đà Lạt”* (28.2.1975). Tôi nghĩ, không phải bây giờ mà cả trước đó. Cứ nhìn vào sự bứt phá nhằm cách tân thơ Việt Nam hiện đại khởi đầu từ đâu, nếu không là Quy Nhơn, Bình Định? Nơi của trường thơ Loạn, của Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Bích Khê, Yến Lan và ngay cả Quách Tấn... Hàn Mặc Tử đã đi quá xa. Ngôi sao băng đã vụt qua đỉnh trời thơ Việt nam hiện đại, ánh sáng còn chói lòa đến giờ, chưa ai có thể chạm tới. Bích Khê cũng là một thí dụ. Về cuối đời, Yến Lan quay về Tứ tuyệt; Chế lan Viên với hình thức thơ văn xuôi và nội dung cuộn sóng từ cõi nhân gian trần tục lên đến nơi sâu thăm thẳm của sự phản tỉnh…
Lại
*Nhật ký Mai *Thảo cho biết, lúc ấy nhân húy nhật cụ Phan Châu Trinh, ban đại diện của nhà trường đã đích thân vào Sài Gòn mời một vài nhà văn như Mai Thảo, Duyên Anh, Hoài Bắc… ra tham dự. Rõ ràng, vai trò của nhà văn còn được xã hội trọng vọng, chứ chưa hẩm hiu như nay. Đọc thấy lạ. Sự ưu ái đó, hầu như nay chỉ dành cho cánh nhà báo. Gần ba mươi năm làm báo, tôi thấy rõ điều đó. Có những cuộc họp, báo chí đã đến đầy đủ nhưng chưa có phóng viên báo *SGGP, * người ta vẫn nấn ná chờ. Bởi cần thông tin ấy xuất hiện trên báo Đảng. Ngoài Hà Nội, những cuộc ra mắt có tầm cỡ, thường trong tư liệu báo chí có gửi kèm tờ *ND* đã thông tin trước về sự kiện đó. Như một sự “bảo chứng”. Người ta cần nhà báo để quảng bá thông tin hơn sự có mặt và uy tín của nhà văn. Ăn theo thuở ở theo thời. Tôi nhớ, thời đó, học trò cấp ba bước vào trường, đến lớp để 'làm sang", trên tay họ thường cầm lấy những tác phẩm văn chương hoặc những sách triết học của người viết đứng đắn (dù đọc chưa chắc đã hiểu)... Hình ảnh đến trường của học sinh miền Nam nay đã khác hẳn.
Cũng đọc Mai Thảo, biết tờ nhật báo như
*Chính luận, Đại dân tộc* giá bán năm 1975 là 75 đồng; tờ *Văn* này giá 250 đồng. Sinh nhật tuổi 40 của nhà thơ Thanh Tâm Tuyền (13.5.1975) là một chầu nhậu nhưng lạ với chi tiết giữa cuộc vui, tất cả im lặng: *“Mọi người chăm chú nghe bài tựa tuyệt vời bản dịch Nam Hoa Kinh của Nhượng Tống”.* Ừ nhỉ! Đâu chỉ là nhậu. Trí thức Sài Gòn thời đó có khác. Trong nhật ký có đoạn: “ *Thanh Thu tới. Đưa truyện ngắn mới. Quyết tâm với văn chương, đừng tự làm hỏng ngòi bút của mình, đừng ngủ quên trên những thành công đầu. Thánh Thu sẽ là một cây bút viết truyện ngắn có hạng”.* Thánh Thu là ai? Nửa khuya nhắn tin anh B để hỏi. Sáng nay nhận được tin nhắn cho biết là bút danh của nhà văn Võ Phi Hùng. Hùng đã chết và tôi có viết bài tiễn biệt anh in *PN*. Tình hình chiến sự của 1975 đã khốc liệt: * “Những lúc như lúc này văn chương làm được gì? Làm sao yên tâm viết?”; “Mà chỉ nói chuyện văn chương trong lúc này vô bổ, phù phiếm”; “Ngủ sớm. Thôi cũng được. Cho khỏe người. Có thời giờ đọc. May ra viết được”… *Mai Thảo kết thúc *Nhật ký* vào ngày 20.3.1975: *“Bầu bạn với giới nghiêm sớm bằng cái không khí nghẹt thở, toát mồ hôi lạnh của tiểu thuyết trinh thám”.*
Đọc xong, bâng khuâng mãi…
Trưa đi làm về mẹ cho biết, Phú có đem đĩa xôi tặng nhân đầy tháng cháu ngoại của Phú. Từ Tân Phú lặn lội đến tận nhà, nếu không là tình, là nghĩa chắc không ai nhọc công như thế.
Cảm động quá.
**L.M.Q**
Sau vài cuộc điện thoại từ hôm qua, sáng nay đến nhà nhạc sĩ Phạm Đăng Khương. Đến, trao đổi câu hỏi: Đã có karaoke ca nhạc, sao ta không làm karaoke thơ? Một ý tưởng hay. Đến, mới biết anh đã có hẳn một phòng thu âm, đầy đủ các công cụ kỹ thuật hiện đại dựng phim, sử lý hình ảnh... Riêng về phim đã quay anh cho biết đang lưu trữ đến 1.500 GB và phân loại theo từng chủ đề. Một dung lượng khổng lồ của một cá nhân chứ chẳng đùa.
Hỏi vì sao anh có thể làm được công việc của một đạo diễn, nhà quay phim, xử lý âm thanh v.v… Câu trả lời chỉ là, vì quá say mê nên tự mày mò học. Nghĩ lại thấy đúng. Người ta chỉ có thể thành công khi mê hết mình, tận tâm, tận lực cho một công việc đó. Mấy năm trước, ra Hà Nội gặp nhà thư họa chữ Hán số 1 Việt Nam là cụ Lê Xuân Hòa, cụ bảo: “Từ thời trẻ cho đến nay, tôi học và viết chữ Hán mọi lúc, mọi nơi. Ngay cả khi ngồi quán chè nước đầu ngõ, tôi cũng viết trên mặt bàn. Lấy ngón tay mà viết. Viết theo đường nét mà mình đang nghĩ trong đầu. Khi đi bộ, ngón tay này lại viết trong lòng tay kia. Nhờ vậy mau thuộc mặt chữ mà cũng là cách rèn chữ”. Những chi tiết này, tôi nhớ là có đưa vào trong bài báo in
*PN*. Cụ tặng viết nhà báo Hữu Thân chữ *Đức *nay vẫn còn; tặng tôi bài thơ *Hoàng hạc lâu, *đã mất.
Có ai, sáng thứ hai đầu tuần chỉ ngồi nghe thơ, xem những video clip về thơ và bàn chuyện về thơ? Tôi vào phòng thu đọc bài thơ
[ Còn lại những mùa hè](/tho/tho-pho-nhac/991-cuoc-tinh-con-lai-pham-dang-khuong.html). Lại nghe ca sĩ hát bài thơ này mà anh Khương đã phổ nhạc. Sực nhớ lại thời mới về báo PN. Khi đi lấy tài liệu ở Bình Chánh, tình cờ tạt vào một trường phổ thông tránh nắng, sân trường vắng hoe, chỉ mỗi hoa phượng đỏ rực khiến cảm xúc có thơ.
Đến cơ quan nhận được thư của nhà thơ Lê Giang. Đó là tờ báo
*TTCN s*ố 9.10.1994 có in trang thơ của Q. Lập tức trong đầu nhớ đến nhà văn [ Nguyễn Đông Thức](/bao-chi/le-minh-quoc-viet/755-nguyen-dong-thuc-ngoc-trong-da.html). Chuyện như thế này, sau khi tập thơ [ Tôi vẽ mặt tôi ](/tac-pham-du-luan/nhan-dinh/1114-toi-ve-mat-toi.html)bị phê phán từ Nam chí Bắc, ngày nọ, gặp nhau trong công viên báo *TT,* anh nói, đại ý: “Q gửi ngay cho anh một chùm thơ. Để người ta có cái nhìn khác về Q. Chứ cứ như tình trạng này là gay...”. Anh vốn kiệm lời, nói ít, chỉ nói thế, chẳng hứa hẹn gì. Cách nói này, có lần anh Nguyễn Thế Truật nhận xét “nói như cóc cắn”. Y hiểu, sự phê phán đang có của dư luận sẽ hoàn toàn bất lợi cho y, sau này. Dù không có văn bản, nhưng lúc đó Fahasa phát hành tập thơ cũng bị thu hồi lặng lẽ. Sau này đến nhận tiền ký gửi sách mới biết. Đành ngậm bồ hòn làm ngọt. Còn nhớ, trường hợp *Đêm mặt trời mọc *của Nguyễn Quốc Chánh. Chỉ một cú điện thoại là chẳng tờ báo nào dám in thơ của Chánh nữa. Chánh học chung lớp, ở chung phòng ký túc xá với y. Sau cú đó, Chánh đã khác. Rất khác. Sự lo lắng và quan tâm của anh Thức, đến giờ tôi vẫn chưa quên. Lúc ấy, chưa thân tình như bây giờ mà anh đã có sự cư xử hết sức đàn anh. Đọc kỹ lời anh giới thiệu: " *Ba bài thơ sau đây cho thấy Lê Minh Quốc đang trở lại với cách nói ít nhiều đã mang phong cách của riêng mình: giản dị, giàu tình cảm".* Ba chữ " *đang trở lại*". Chỉ ba chữ thôi. Cảm động. Lật ở trang 2, mới nhớ lúc ấy anh giữ chức Thư ký tòa soạn. Nay, đọc lại chùm thơ trên tờ báo cũ do nhà thơ Lê Giang gửi tặng lại bồi hồi. Thời gian vùn vụt trôi qua như chỉ chớp mắt.
Trước khi quen với chồng nhà thơ Lê Giang thì tôi, Trương nam Hương, Cao Xuân Sơn... đã quen với con gái cả cô. Chị Việt Nga. Sau, chị Nga là vợ của Sơn. Đã mất. Quen vì thỉnh thoảng bọn y đến báo
* Khăn Quàng đỏ* gửi thơ thiếu nhi cộng tác, những mong được in dể có ít tiền nhuận bút. Thời sinh viên đói kém quá. Rồi sau nhiều lần gặp gỡ, trò chuyện, y có viết bài thơ tặng nhà thơ Lê Giang, in báo *SGGP *số chủ nhật 30/11/1986. Cái tựa *“Tìm ngọc ở quê mình”* là mượn lấy cụm từ của cô. *Con đi tìm ngọc ở quê mình* *Thả xuồng trôi trên dòng kênh Tám Cốc* *Chiều không sương sao ứa thầm nước mắt* *Nghe câu mẹ hò da diết đến nôn nao*
*"Hiu hiu gió thổi vườn đào* *Thấy người có nghĩa tui muốn chào làm quen"* *Hò ơ… dài như cánh lúa mông mênh* *Hò ơ… lạc giữa bóng chiều tàn ngọn gáo*
*Hoa điên điển trôi về đâu nếu trời giông bão* *Ngọc quê mình chìm nổi ở nơi đâu?* *Mẹ hò lên - rồi bỏm bẻm nhai trầu* *Câu hò vỗ mạn xuồng nên xuồng chao sóng nước*
*Con đi tìm ngọc ở quê mình và con tìm được* *Gương mặt mẹ già đôn hậu rất quê hương* *Là cây trái thơm tho mọc ở miệt vườn* *Là câu hò quý người nhân, người nghĩa*
*Cầm chén cơm ăn bấy giờ con thấm thía* *Những câu hò như máu chảy trong con* *Nuôi con lớn - quý như là ngọc* *Dạy con làm người phải biết nghĩa biết ơn*
Lúc ấy, vợ chồng nhà thơ Lê Giang - Lư Nhất Vũ bắt đầu tiến hành công việc sưu tầm dân ca, lý, hò, vè… Nam bộ. Những tập sách này y đều có đủ. Công trình này rất có ý nghĩa về giá trị văn hóa cho hiện tại và đời sau. Đời người chỉ cần làm một việc hữu ích vậy là đủ, huống gì đôi vợ chồng này còn làm biết bao việc khác nữa. Hôm ra mắt sách của nhà văn Trần Thị Ngh, y biết chị là em ruột của nhà thơ Lê Giang.
Nay vợ chồng cô Lê Giang đã chuyển ra sống ở Phan Thiết. Thỉnh thoảng nghe réo điện thoại: “Q ơi! Cô đang đứng trong tiệm sách, thấy sách của em, cô có mua một cuốn nè”. Nghe cảm động quá trời. Đấy! Sách của cô Lê Giang, cuốn nào y cũng được tặng, đến khi mình có sách lại quên lửng tặng lại. Y tệ thật.
*L.M.Q*
**26.5.2012**
Trái đất tròn. Không ngờ vé đi xem chương trình
*À ố show *là do Linh tặng Nàng. Linh là người đưa Q đi thăm quan Hà Lan do công ty sữa Campina tổ chức. Đi về và viết [ Du lịch của người câm](/the-loai-khac/bien-khao/652-du-lich-cua-nguoi-cam.html). Nhờ chuyến đi này mà quen với Lê Ngọc Thịnh. Nàng nhắn tin, bảo đi xem văn nghệ ở Nhà hát lớn. Nàng bảo đi là đi, nàng giục đến là đến. Phải đi dù trời đang lất phất mưa mà nếu nàm dài trên giường đọc * Liêu trai chí dị *thì sướng quá.
Mấy mươi năm viết báo mảng văn hóa văn nghệ, nay nghe đến chuyện xem ca nhạc ca nhiếc, kịch kiếc, xiếc… là tôi chẳng mấy hào hứng. Đi rồi mới biết, đã bỏ một khoảng thời gian hoàn toàn có ích. Chương trình
*À ố show* đang diễn tại Nhà hát lớn TP quá hay. Hay đến độ cứ nghĩ rằng, đã lâu lắm mới được xem những người làm nghệ thuật công phu, yêu nghề đến thế. Ủa? Sao lâu nay mình chẳng biết gì? Bèn tìm trên mạng: “À ố show là sản phẩm thứ hai của nhóm tác giả: Tuấn Lê (đạo diễn), Nhất Lý (đạo diễn âm nhạc), Nguyễn Lân (chỉ đạo nghệ thuật) và Tấn Lộc (biên đạo múa)”.
Chỉ với nia, thúng, cây tre… dân dã và “nhà quê” các nghệ sĩ trẻ đã làm nên một câu chuyện lý thú, sống động của đời sống nông thôn Việt. Sân khấu không thay đổi nhiều. Gần như cố định. Chỉ có ánh sáng, màu vàng hoặc ánh đỏ luân chuyển và thay đổi theo từng tình huống. Diễn viên không nói. Hầu như im lặng. Chỉ đôi lần cất lên giọng ngâm “Trong đầm gì đẹp bằng sen…”, từ phía hậu trường; hoặc vài câu vọng cổ. Choáng ngợp sự thẩm âm của người nghe là các dụng cụ đàn cổ truyền, lúc réo rắt, lúc vui nhộn, lúc thầm kín, lúc khoan thai, lúc rộn rã… Vậy thôi. Không gì nhiều.
Xem mới thấy, chỉ với vài đạo cụ ấy, dàn diễn viên trẻ đã thể hiện tài nghệ múa, xiếc với tất cả sự tài hoa và cảm xúc thăng hoa thật sự. Họ không diễn. Trên sàn diễn, họ đã sống. Sống trong tâm thế của những người nông dân yêu lấy cái đẹp của ánh trăng của
*“cái cò lặn lội bờ sông”,* của làn điệu dân ca như thực như mộng, của những lúc điệu chèo khoan nhặt câu ca tình tứ... Qua những tung hứng tuyệt vời từ đạo cụ đã có, dù ít, nhưng liên tục mở ra những động tác mới, hình ảnh mới để dẫn cảm xúc người xem đi từ trạng thái này qua tâm trạng kia. Quá giỏi.
Áy là phần 1.
Sau khi rời nông thôn, những người trẻ ấy “hội nhập” vào đời sống đô thị. Bắt đầu cho cảnh ấy là một chuyến xe buýt được cách điệu. Rồi những cảnh nhảy hip hop, nhửng lúc cúp điện, đang tắm lại hết nước… Những tình huống của đời sống thành thị mà ai cũng gặp, cũng thấy. Ấn tượng còn ở chỗ khi từ radio phát lên:
*“Đây là Đài Tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ thủ đô Hà Nội…*” thì tiếng giã chát chúa vẫn vọng lên. Tôi hiểu, do mải mê với đời sống thường nhật, kiếm cơm từng ngày nên đôi lúc con người quên béng luôn cả thông tin thời sự hằng ngày.
Nếu phần 1 là sự sâu lắng về nội tâm thì phần 2 có nhiều tiếng cười hơn. Nhộn hơn. Vui hơn. Tuy nhiên, tôi vẫn nghĩ rằng, đây là chỗ chưa “tới” của vở diễn bởi tất cả những động tác ấy, những hình ảnh ấy chưa phản ánh được sự dằn xé, “va đập” của người nông dân khi tiếp cận với xã hội của đô thị hóa. Phần này còn mờ nhạt. Chưa có những tình huống khắc họa sâu hơn, ấn tượng hơn mà chỉ mới dừng lại miêu tả bên ngoài.
Chỉ trong vòng 60 phút vở
*À ố show *đã đem lại cho người xem cảm giác ấy, dù chưa đầy đủ nhưng đã là một thành công rực rỡ. Cuối vở diễn và trong vở diễn đã nhiều tràng pháo tay vang lên không ngớt. Tại sao vỗ tay? Tự thân khán giả buộc họ phải như thế. Và tôi cũng thế. Đã lâu lắm mới được chìm đắm trong một không gian của nghệ thuật đặc sắc như thế này, lòng y vui mừng và muốn rằng, người khác cũng sẽ có được niềm vui ấy. Vui bởi ở đó đã tái hiện lại lòng biết ơn từ năm tháng gian khó đã nuôi mình khôn lớn.
**27.5.2013**
Trưa qua viết đến đó là vắt giò lên cổ chạy ra TN và ăn trưa với nàng. Phải viết dù vừa xong cho
*TGPN*, mệt ngất ngư. Viết bởi nghĩ đến cái vé mời của Linh và chuyến đi Hà Lan. Nếu Linh không mời thì chẳng thể có *Du lịch của người câm, *chẳng thể có tình thân với Thịnh. Phải viết. Như nhắc lại lời cám ơn với Linh dù chẳng biết cô ấy đóng vai trò gì trong vở này.
Ăn trưa là một chỗ ngồi ở Đồng Khởi. Trong phòng máy lạnh và ngoài trời gió mát. Lại tiếp tục trao đổi về
*À ố show.* Nàng bảo: "Vở này còn có cái lợn cợn một chút là các cô gái mặc yếm, trong khi đó là con người và con người của không gian văn hóa Nam bộ". Mình bảo, không sao cả. Miễn là nó Đẹp". Nàng cãi, sao không Đẹp và Thật? Cuộc trao đổi kéo dài, kéo dài quanh vấn đề này. Cũng lý thú. Mỗi ngày là một câu chuyện trao đổi trên trời dưới biển.
Chiều đi nhậu lai rai. Nhà người anh, người bạn chí cốt. Cũng những gương mặt cũ. Anh B đã tặng cho một chồng tạp chí trước 1975. Một đứa trẻ khi nhận quà, vì quá thích món quà đó quá, nó sẽ không mở ra xem ngay mà đặt cẩn thận ở nơi nào đó và đến lúc cần thiết nhất mới tận hưởng một mình. Cảm giác của Q hôm qua cũng thế. Đã say. Đã ngất ngư. Khuya về vẫn lật từng trang
*Văn, Văn học, Tin văn*… Đọc loáng thoáng. Vuốt ve từng trang sách. Cho đã thèm. Viết những dòng này như lời cám ơn đến anh B.
Sáng thứ hai. Lật tờ
*PN*, cảm nhận về vở *À ố show* trong nhật ký ngày hôm qua đã in.
**L.M.Q**
Trang 45 trong tổng số 47

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Cache-Control: post-check=0, pre-check=0

Set-Cookie: jv_news_ii_tpl=jv_news_ii; expires=Wed, 13-Jun-2018 10:18:33 GMT; path=/