text:
Bắc Bộ Phủ toąn những tźn Đầu Gấu, Sống vō tām quanh bữa tiệc đầu lāu,
Ta cśi đầu - Cộng cỡi cổ, Ta đứng dậy - Cộng sụp đỗ -------------------------------------------------------------------------------------------
HỒI KŻ thứ trưởng bộ ngoại giao Việt Cộng TRẦN QUANG CƠ
trich tu mang Lich Su Viet - Friday, 27-Aug-2004
Từ đầu năm nay, giới cįn bộ Bộ ngoại giao rồi giới trķ thức trong nước đć chuyền tay nhau tập hồi kķ Hồi ức vą Suy nghĩ của ōng Trần Quang Cơ, nguyźn thứ trưởng ngoại giao. Tįc giả ląm việc ở Bộ ngoại giao từ năm 1954. Năm 1968 ōng tham gia Hội nghị Paris (68-73), cuộc đąm phįn về bģnh thường hoį quan hệ với Mĩ (75-78) vą cįc cuộc thương lượng giải quyết vấn đề Campuchia (thập niźn 80-90). Năm 1991, được đề nghị ląm bộ trưởng ngoại giao thay thế ōng Nguyễn Cơ Thạch, ōng viện lķ do « sức khoẻ » để từ chối. Cuối năm 1993, ōng xin rśt khỏi Ban chấp hąnh Trung ương Đảng.
Đāy lą một chứng từ rất quan trọng về quan hệ đối ngoại của Việt Nam trong một giai đoạn khó khăn, đồng thời về những bất đồng trong nội bộ lćnh đạo ĐCSVN. Hai chương chśng tōi trķch đăng dưới đāy cho thấy trįch nhiệm nặng nề của cįc ōng Nguyễn Văn Linh vą Lź Đức Anh vąo đầu thập niźn 1990 trong quan hệ với Bắc Kinh vą việc giải quyết vấn đề Campuchia.Tập hồi kķ 82 trang (khổ A4, viết xong lần thứ nhất năm 2001, hoąn thąnh thįng 5-2003) nąy tất nhiźn chưa được xuất bản cōng khai. Với nội dung phong phś, chķnh xįc vą trung thực, nó cung cấp những thōng tin quż hiếm về những vấn đề Việt Nam đương đại. Chśng tōi sẽ có dịp trở lại tįc phẩm nąy.
Cuộc gặp cấp cao Việt – Trung tại Thąnh ĐōNgąy 29.8.90, đại sứ Trương Đức Duy xin gặp gấp Tổng Bķ Thư Nguyễn Văn Linh vą Thủ tướng Đỗ Mười chuyển thōng điệp của Tổng Bķ Thư Giang Trạch Dān vą Thủ tướng Lż Bằng mời TBT Nguyễn Văn Linh, Thủ tướng Đỗ Mười vą Cố vấn Phạm Văn Đồng sang Thąnh Đō [Chengdu], thủ phủ tỉnh Tứ Xuyźn [Xichuan], Trung Quốc ngąy 3.9.90 để hội đąm bķ mật về vấn đề Campuchia vą vấn đề bģnh thường hoį quan hệ hai nước. Trương nói mập mờ lą Đặng Tiểu Bģnh có thể gặp anh Tō. Trung Quốc cņn lấy cớ ở Bắc Kinh đang bận chuẩn bị tổ chức ASIAD (Į Vận hội) nźn khōng gặp cấp cao Việt Nam ở thủ đō Bắc Kinh được vģ khó giữ được bķ mật, mą gặp ở Thąnh Đō.
Đāy quả lą một sự chuyển biến đột ngột của phķa Trung Quốc. Trước đāy Trung Quốc nói khōng chỉ sau khi giải quyết xong vấn đề Campuchia mới gặp cấp cao ta vą mới bąn vấn đề bģnh thường hoį quan hệ. Năm ngąy trước – ngąy 24.8.90 – Trung Quốc cņn bįc bỏ việc gặp cấp cao, nay lại mời ta gặp cấp cao trong một thời hạn rất gấp vą đồng ż cấp cao sẽ nói chuyện về cả hai vấn đề Campuchia vą vấn đề bģnh thường hoį quan hệ.
Thįi độ “ thiện chķ ” gấp gįp như vậy của Bắc Kinh khōng phải tự nhiźn mą có. Nó có những nguyźn nhān sāu xa vą nhān tố bức bįch :
a. Tất cả những hoạt động đối ngoại vą đối nội của Trung Quốc trong hơn 10 năm qua khẳng định chiến lược nhất quįn của họ lą kiźn quyết thực hiện “ 4 hiện đại ”, biến Trung Quốc thąnh một cường quốc hąng đầu trźn thế giới, đồng thời xįc định vị trķ nước lớn của mģnh trước hết ở Đōng Nam Į vą chāu Į - Thįi Bģnh Dương. Vģ lợi ķch chiến lược đó, Trung Quốc kiźn trģ tranh thủ Mỹ, Nhật, phương Tāy, đồng thời bģnh thường hoį quan hệ với Liźn Xō. Nhưng sau hơn 10 năm cải cįch vą mở cửa, tģnh hģnh chķnh trị, xć hội vą kinh tế của Trung Quốc rất khó khăn. Sau sự kiện Thiźn An Mōn, mục tiźu chiến lược đó đang bị đe doạ nghiźm trọng. Về đối ngoại, bị Mỹ, Nhật vą phương Tāy thi hąnh cấm vận. Trong khi đó, quį trģnh cải thiện quan hệ Mỹ-Xō tiến triển rất nhanh. Xō-Mỹ hợp tįc chặt chẽ giải quyết cįc vấn đề thế giới vą khu vực khōng kể đến vai trņ của Trung Quốc. Ngay trong vấn đề Campuchia, vai trņ Trung Quốc cũng bị lấn įt (Xō-Mỹ tiếp xśc trao đổi chặt chẽ về vấn đề Campuchia, cuộc gặp Sihanouk – Hun Xen ở Tokyo lą do sự dąn xếp của Mỹ, Nhật vą Thįi, ngoąi ż muốn của Trung Quốc). Phương Tāy tiếp tục đņi Trung Quốc thực hiện dān chủ vą giải quyết vấn đề Campuchia trźn cơ sở kiềm chế Khmer Đỏ.
b. Chuyến đi Đōng Nam Į của Lż Bằng (6-13.8.90) nằm trong yźu cầu chiến lược của Trung Quốc tranh thủ hoąn cảnh quốc tế hoą bģnh để thực hiện “ 4 hiện đại ”, diễn ra trong bối cảnh liźn minh Trung Quốc xāy dựng ở Đōng Nam Į trong 10 năm qua để chống Việt Nam đang tan vỡ sau khi Việt Nam rśt quān khỏi Campuchia vą sau khi Mỹ đć điều chỉnh chķnh sįch. Cuộc đi thăm của Lż đć bộc lộ những điểm đồng vą bất đồng giữa Trung Quốc vą cįc nước ASEAN. Cįc nước ASEAN vẫn rất lo ngại lż do bąnh trướng của Trung Quốc. Trung Quốc buộc phải cam kết nội bộ cįc nước trong khu vực, ủng hộ cįc đảng cộng sản vą vấn đề Hoa kiều, tuyźn bố sẵn sąng thương lượng vą hợp tįc về vấn đề Trường Sa. Tiếp tục đối đầu với Việt Nam khōng cņn phł hợp với chķnh sįch Đōng Nam Į của Trung Quốc lśc nąy nữa.
c. Sau khi Việt Nam đć hoąn tất việc rśt quān khỏi Campuchia, cįc nước phương Tāy, Mỹ, Nhật, ASEAN đi vąo cải thiện quan hệ với ta theo hướng khōng có lợi cho tķnh toįn của Trung Quốc ở Đōng Nam Į. Trước tģnh hģnh đó, Trung Quốc khōng muốn chậm chān.
d. Về thời điểm : trong cuộc họp ngąy 27 vą 28.8.90 tại Nữu Ước, P5 đć thoả thuận văn kiện khung về giải phįp toąn bộ cho vấn đề Campuchia (gồm cįc vấn đề : cįc lực lượng vũ trang Campuchia, tổng tuyển cử dưới sự bảo trợ của LHQ, nhān quyền vą bảo đảm quốc tế đối với thể chế tương lai của Campuchia). Văn kiện về nhān quyền khōng đề cập trực tiếp đến vấn đề diệt chủng, chỉ nói Campuchia sẽ “ khōng trở lại chķnh sįch vą hąnh động trong quį khứ ”. Cņn Trung Quốc buộc phải nhān nhượng khōng cņn đņi lập chķnh phủ liźn hiệp 4 bźn ngang nhau, phải chấp nhận vai trņ lớn của LHQ. P5 thoả thuận lịch giải quyết vấn đề Campuchia : trong tuần từ 3.9 đến 9.9 họp cįc bźn Campuchia ở Jakarta để lập SNC trước phiźn họp Đại hội đồng LHQ, tiếp đó họp mở rộng với cįc nước trong khu vực (có Trung Quốc), đến khoảng thįng 10-11.90 họp uỷ ban Phối hợp Hội nghị Paris về Campuchia để soạn thảo Hiệp định trźn cơ sở văn kiện khung do P5 vạch ra, cįc ngoại trưởng kż Hiệp định ; 15 nước trong Hội đồng Bảo An thōng qua. Trung Quốc đặt cuộc gặp cấp cao Trung-Việt trong cįi khung thời gian nąy. Tuy nhiźn Bắc Kinh giấu khōng cho ta biết gģ về những thoả thuận giữa họ vą cįc ước lớn trong Hội đồng bảo an, mặt khįc cũng giữ kķn cuộc hẹn gặp ta ở Thąnh Đō vģ khōng muốn ląm cho phương Tāy vą ASEAN lo ngại khả năng đoąn kết hợp tįc giữa Trung Quốc vą Việt Nam.Ngąy 30.8.90, Bộ Chķnh trị họp bąn về việc gặp lćnh đạo Trung Quốc. Anh Linh nźu ż kiến lą sẽ bąn hợp tįc với Trung Quốc để bảo vệ chủ nghĩa xć hội chống đế quốc, vą hợp tįc giữa Phnom Penh vą Khmer Đỏ để giải quyết vấn đề Campuchia, mặc dł trước đó Bộ Ngoại Giao đć trģnh bąy đề įn nźu rõ lą rất ķt khả năng thực hiện phương įn nąy vģ phương hướng chiến lược của Trung Quốc vẫn lą tranh thủ phương Tāy phục vụ “ 4 hiện đại ”. Anh Lź Đức Anh bổ sung ż anh Linh : “ Phải nói về hoą hợp dān tộc thực sự ở Campuchia. Nếu khōng có Pol Pot thģ vẫn tiếp tục chiến tranh ”. Anh Võ Chķ Cōng khōng đồng ż, nói : “ Trung Quốc sẽ khōng nghe ta về hợp tįc bảo vệ chủ nghĩa xć hội. Trung Quốc muốn tranh thủ phương Tāy ”.
Anh Thạch cảnh giįc : “ Vẫn có 3 khả năng về quan hệ giữa ta vą Trung Quốc, khōng phải chỉ lą khả năng tốt cả. Dự kiến Trung Quốc sẽ nźu cōng thức “ SNC 6+2+2+2 ” để nhấn rõ lą có 4 bźn Campuchia (trong đó Khmer đỏ lą 1 bźn), xoį vấn đề diệt chủng...” Sự thực sau nąy cho thấy Trung Quốc cņn đņi cao hơn thế !Ngąy 2.9.90, ba đồng chķ lćnh đạo cao cấp của ta đến Thąnh Đō đśng hẹn. Thįp tłng có Hồng Hą - Chįnh Văn phņng Trung ương, Hoąng Bķch Sơn - Trưởng ban Đối ngoại, vą Đinh Nho Liźm – Thứ trưởng Bộ Ngoại Giao. Đįng chś ż lą trong đoąn khōng có bộ trưởng ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch.
Sau 2 ngąy nói chuyện (3-4.9.90), kết quả được ghi lại trong một văn bản gọi lą “ Biźn bản tóm tắt ” gồm 8 điểm. Khi nghiźn cứu biźn bản 8 điểm đó, chśng tōi nhận thấy có tới 7 điểm nói về vấn đề Campuchia, chỉ có 1 điểm nói về cải thiện quan hệ giữa hai nước mą thực chất chỉ lą nhắc lại lập trường cũ Trung Quốc gắn việc giải quyết vấn đề Campuchia với bģnh thường hoį quan hệ giữa Việt Nam vą Trung Quốc. Trong 7 điểm về Campuchia, 2 điểm lą những điểm có tķnh chất chung về mặt quốc tế mą 2 bźn đang cņn tranh cći (giải phįp chķnh trị toąn diện cho vấn đề Campuchia ; rśt hết quān Việt Nam ở Campuchia có dẫn chứng), cņn 5 điểm thģ hoąn toąn lą đįp ứng yźu cầu của Trung Quốc. Khōng có điểm nąo theo yźu cầu của ta cả. Trong bản thoả thuận, vấn đề nổi cộm nhất lą điểm 5 về việc thąnh lập SNC.
Lćnh đạo ta đć thoả thuận dễ dąng, khōng do dự (!), cōng thức “ 6+2+2+2+1 ” (phķa Phnom Penh 6 người ; phķa “ 3 phįi ” 7 người ; 2 của Khmer đỏ, 2 của phįi Son San, 2 của phįi Sihanouk vą bản thān Sihanouk) mą Từ Đōn Tķn vừa đưa ra ở Hą Nội vą bị tōi bįc. Cōng thức nąy bất lợi cho Phnom Penh, với cōng thức “ 6+6 ” hay “ 6+2+2+2 ”, tức lą hai bźn có số người ngang nhau mą Sihanouk vą Hun Xen đć thoả thuận ở Tokyo.
Về sįng kiến “ giải phįp Đỏ ” cho vấn đề Campuchia mą lćnh đạo ta đưa ra, tưởng như phķa Trung Quốc sẽ nhiệt liệt hoan ngźnh, song Lż Bằng đć bįc đi : “ Cįc đồng chķ nói cần thực hiện 2 đảng cộng sản hợp tįc với nhau để phįt huy hơn nữa. Tōi đồng ż một phần vą khōng đồng ż một phần. Bốn bźn Campuchia, xét về lực lượng quān sự vą chķnh quyền, mạnh nhất lą hai đảng cộng sản, có vai trņ nhiều hơn. Nhưng phần tōi khōng đồng ż lą ở Campuchia khōng chỉ có hai đảng cộng sản mą cņn có cįc thế lực khįc lą lực lượng của Sihanouk vą lực lượng của Son San. Lực lượng của họ khōng lớn lắm nhưng họ được quốc tế ủng hộ. Bąi xķch họ thģ cō lập SNC, khōng thể đoąn kết Campuchia. Cần phải để cho hai bźn kia phįt huy tįc dụng ở Campuchia ”. Vą Giang Trạch Dān cłng nói thźm : “ Cįc nước phương Tāy rất chś ż tới quan hệ của chśng ta. Cįc đồng chķ đến đāy, cho đến nay cįc nước khōng ai biết, cũng khōng cho cįc bźn Campuchia biết. Chśng tōi cảnh giįc vấn đề nąy. Họ cho rằng Việt nam XHCN, Trung Quốc XHCN đều do Đảng Cộng sản lćnh đạo, họp với nhau bąn cįi gģ đāy ? Vģ vậy chśng tōi giữ kķn chuyến đi nąy. Tģnh hģnh quốc tế hiện nay nếu để hai đảng cộng sản bắt tay nhau lą sįch lược khōng lợi cho chśng ta ”.
Thąnh Đō lą thąnh cōng hay lą thất bại của ta ?Ngay say khi ở Thąnh Đō về, ngąy 5.9.90 anh Linh vą anh Mười, có thźm anh Thạch vą Lź Đức Anh, đć bay sang Phnom Penh thōng bįo lại với Bộ Chķnh trị Campuchia nội dung cuộc gặp gỡ cấp cao Việt-Trung. Để thźm sức thuyết phục Phnom Penh nhận Thoả thuận Thąnh Đō, anh Linh nói với lćnh đạo Campuchia : “ Phải thấy giữa Trung Quốc vą đế quốc cũng có māu thuẫn trong vấn đề Campuchia. Ta phải có sįch lược lợi dụng māu thuẫn nąy. Đừng đấu tranh với Trung Quốc đến mức xō đẩy họ bắt tay chặt chẽ với đế quốc ”. Lập luận nąy được Lź Đức Anh mở rộng thźm : “ Mỹ vą phương Tāy muốn cơ hội nąy để xoį cộng sản. Nó đang xoį ở Đōng Āu. Nó tuyźn bố lą xoį cộng sản trźn toąn thế giới. Rõ rąng nó lą kẻ thł trực tiếp vą nguy hiểm. Ta phải tģm đồng minh. Đồng minh nąy lą Trung Quốc.”Nhưng cāu trả lời của Heng Somrin, thay mặt cho lćnh đạo Campuchia, vẫn lą : “ Phải giữ nguyźn tắc khōng can thiệp vąo cōng việc nội bộ của chśng ta. Những vấn đề nội bộ liźn quan đến chủ quyền CPC phải do cįc bźn CPC giải quyết ”. Về “ giải phįp Đỏ ”, Phnom Penh nhận định : “ Trung Quốc khōng muốn hai phįi cộng sản ở Campuchia hợp tįc với nhau gāy phức tạp cho quan hệ của họ với Sihanouk vą với phương Tāy. Vģ vậy chśng tōi thấy rằng khó có thể thực hiện “ giải phįp Đỏ ” vģ “ giải phįp Đỏ ” trįi với lợi ķch của Trung Quốc ”. Mặc dł ban lćnh đạo Campuchia đć xįc định rõ thįi độ như vậy, song Lź Đức Anh vẫn cứ cố thuyết phục Bạn : “ Ta nói “ giải phįp Đỏ” nhưng đó lą “ giải phįp Hồng ”, vừa xanh vừa đỏ. Trước mắt khōng ląm được nhưng phải kiźn trģ. Ta ląm bằng nhiều con đường, ląm bằng thực tế. Cįc đồng chķ cần tģm nhiều con đường tiếp xśc với Khmer Đỏ. Vấn đề tranh thủ Khmer Đỏ lą vấn đề sįch lược mang tķnh chiến lược… Nźn kiźn trģ tģm cįch liźn minh với Trung Quốc, kéo Khmer Đỏ trở về… Ta đừng nói với Trung Quốc lą ląm “ giải phįp Đỏ ”, nhưng ta thực hiện “ giải phįp Đỏ ” ; có đỏ có xanh…nhưng thực tế lą hợp tįc hai lực lượng cộng sản ”.
-- Khao Khat Cho VN Duoc Tu Do (khao_khat_cho_vn_duoc_tu_do@yahoo.com), August 29, 2004
Tiep Theo
Nguyễn văn Linh bồi thźm : “ Xin cįc đồng chķ chś ż lợi dụng māu thuẫn, đừng bỏ lỡ thời cơ. Trung Quốc muốn đi với Mỹ, nhưng Mỹ ép Trung Quốc nźn Trung Quốc cũng muốn có quan hệ tốt với Ląo, Việt Nam vą Campuchia. Nếu ta có sįch lược tốt thģ ta có giải phįp Đỏ.
”Theo bįo cįo của đại sứ Ngō Điền, thįi độ của bạn Campuchia đối với ta từ sau Thąnh Đō có đổi khįc. Về cōng khai, bạn cố trįnh tỏ ra bị lệ thuộc vąo Việt Nam. Trźn cơ sở tķnh toįn về lợi ķch của mģnh, bạn tự quyết định lấy đối sįch, khōng trao đổi trước với ta, hoặc quyết định trįi với sự gợi ż của ta trźn nhiều việc.Nhģn lại, trong cuộc gặp Thąnh Đō, ta đć mắc lỡm với Trung Quốc ķt nhất trźn 3 điểm :
* Trung Quốc nói cuộc gặp Thąnh Đō sẽ đąm phįn cả vấn đề Campuchia vą vấn đề bģnh thường hoį quan hệ, nhưng thực tế chỉ bąn vấn đề Campuchia, cņn vấn đề bģnh thường hoį quan hệ hai nước Trung Quốc vẫn nhắc lại lập trường cũ lą có giải quyết vấn đề Campuchia mới nói đến chuyện bģnh thường hoį quan hệ hai nước ;
* Trung Quốc nói mập mờ lą Đặng Tiểu Bģnh có thể gặp cố vấn Phạm Văn Đồng, nhưng đó chỉ lą cįi “ mồi ” để kéo anh Đồng tham gia gặp gỡ cấp cao.
* Trung Quốc nói giữ bķ mật việc gặp cấp cao hai nước, nhưng ngay sau cuộc gặp hầu như tất cả cįc nước đć được phķa Trung Quốc trực tiếp hay giįn tiếp thōng bįo nội dung chi tiết bản thoả thuận Thąnh Đō theo hướng bất lợi cho ta.Ngąy 7.9.90 Bộ chķnh trị đć họp thảo luận về kết quả cuộc gặp cấp cao Việt-Trung vą cuộc gặp cấp cao Việt- Campuchia sau đó, vą quyết định ngay hōm sau Đỗ Mười gặp đại sứ Trung Quốc thōng bįo lại lập trường của Campuchia ; đồng thời thōng bįo với Liźn Xō, Ląo như đć thōng bįo với Campuchia. Nếu có ai hỏi về cōng thức “ 6+2+2+2+1 ”, nói khōng biết.Nhưng Bįo Bangkok Post ngąy 19.9.90 trong bąi của Chuchart Kangwaan đć cōng khai hoį bản Thoả thuận Thąnh Đō, viết rõ Việt Nam đć đồng ż với Trung Quốc về thąnh phần SNC của Campuchia sẽ gồm 6 người của Nhą nước Campuchia, 2 của Khmer đỏ, 2 của phįi Son San, 2 của phįi Sihanouk, thąnh viźn thứ 13 lą Hoąng thān Sihanouk giữ chức Chủ tịch Hội đồng. Tạp chķ Kinh tế Viễn Đōng (FEER) số 4/10 (10.10.90) đăng bąi Củ cą-rốt vą cįi gậy viết về cuộc gặp gỡ cấp cao Trung-Việt ở Thąnh Đō giữa Tổng Bķ Thư Đảng vą Thủ tướng hai nước, cho biết hai bźn đć thoả thuān cōng thức “ 6+6+1 ” về việc lập SNC. Phķa Việt Nam có nhượng bộ nhiều hơn. Việc Ngoại trưởng hai nước khōng dự họp cấp cao lą đįng chś ż. Bźn trong, Trung Quốc nói họ coi ōng Thạch lą người có quan điểm cứng rắn về vấn đề Campuchia cũng như đối với Trung Quốc. Ngąy 12.10.90, nhą bįo Nayan Chanda nói với anh Thạch : “ Trung Quốc đang tuyźn truyền rộng rći lą lćnh đạo Việt Nam đįnh lừa mọi người, họ kż kết với lćnh đạo Trung Quốc về thąnh phần SNC nhưng đć khōng thực hiện thoả thuận cấp cao Việt-Trung. Việt Nam lại cņn xśi dục chķnh quyền Phnom Penh chống việc bầu Sihanouk ląm chủ tịch SNC vą đưa ra hết điều kiện nąy đến điều kiện khįc.” Ngąy 5.10.90, anh Nguyễn Cơ Thạch gặp Ngoại trưởng Mỹ Baker. Baker cho biết lą sau khi cuộc họp cįc bźn Campuchia ở Bangkok vừa qua thất bại, Trung Quốc rất bất bģnh với lćnh đạo Việt Nam. Trung Quốc cho rằng lćnh đạo cấp cao của Việt Nam đć hoąn toąn đồng ż với đề nghị của Trung Quốc về con số 13 thąnh viźn của SNC nhưng lại nói với Phnom Penh lą cōng thức đó lą ż kiến riźng của Trung Quốc, đć khōng ląm gģ để thśc đẩy Phnom Penh thực hiện thoả thuận giữa cấp cao hai nước. Khōng thể tin được ngay cả lćnh đạo cấp cao nhất của Việt Nam cũng như Bộ Ngoại giao Việt Nam. Baker cņn nói rằng Trung Quốc đć bįc bỏ đề nghị của lćnh đạo cấp cao nhất của Việt Nam lą Việt Nam vą Trung Quốc đoąn kết bảo vệ CNXH chống ām mưu của đế quốc Mỹ xoį bỏ CNXH cũng như đề nghị của Việt Nam về giải phįp dựa trźn liźn minh giữa Phnom Penh vą Pol Pot.Cņn Lż Bằng trong khi trả lời phỏng vấn của Paisai Sricharatchang, phóng viźn tờ Bangkok Post tại Bắc Kinh, ngąy 24.10.90, đć xįc nhận có một cuộc gặp bķ mật giữa lćnh đạo Trung Quốc vą Việt Nam hồi đầu thįng 9 vą cho biết kết quả cuộc gặp đć được phản ảnh qua cuộc họp giữa cįc bźn Campuchia ngąy 10.9.90 tại Jakarta. Trong khi nói khōng biết chắc phķa Việt Nam đć cố gắng thuyết phục Phnom Penh đến đāu, Lż nhận định lą Hą Nội chắc chưa ląm đủ mức. Điều đó có thể thấy được qua việc Phnom Penh đć có “ một thįi độ thiếu hợp tįc ”.
Sở dĩ ta dễ dąng bị mắc lừa ở Thąnh Đō lą vģ chķnh ta đć tự lừa ta. Ta đć tự tạo ra ảo tưởng lą Trung Quốc sẽ giương cao ngọn cờ CNXH, thay thế cho Liźn Xō ląm chỗ dựa vững chắc cho cįch mạng Việt Nam vą chủ nghĩa xć hội thế giới, chống lại hiểm hoạ “ diễn biễn hoą bģnh ” của chủ nghĩa đế quốc do Mỹ đứng đầu. Tư tưởng đó đć dẫn đến sai lầm Thąnh Đō cũng như sai lầm “ giải phįp Đỏ ”.
Sau Thąnh Đō, trong Bộ Chķnh trị đć có nhiều ż kiến bąn cći về chuyến đi nąy. Song mći đến trước Đại hội VII, khi Bộ Chķnh trị họp (15-17.5.91) thảo luận bản dự thảo Bįo cįo về tģnh hģnh thế giới vą việc thực hiện đường lối đối ngoại của Đại hội VI vą phương hướng tới, cuộc gặp cấp cao Việt Nam - Trung Quốc ở Thąnh Đō mới lại được đề cập tới khi bản dự thảo bįo cįo của Bộ Ngoại Giao có cāu “ có một số việc ląm khōng đśng với cįc Nghị quyết của Bộ Chķnh trị về vấn đề Campuchia ”. Cuộc họp nąy đầy đủ Tổng Bķ Thư Nguyễn văn Linh, cįc cố vấn Phạm văn Đồng, Võ Chķ Cōng, cįc uỷ viźn BCT Đỗ Mười, Võ Văn Kiệt, Nguyễn Cơ Thạch, Lź Đức Anh, Mai Chķ Thọ, Nguyễn Đức Tām, Đąo Duy Tłng, Đồng Sĩ Nguyźn, Đoąn Khuź, Nguyễn Thanh Bģnh.
Anh Tō nói : “ Có thời giờ vą có cơ hội đem ra kiểm điểm những việc vừa qua để nhận định sāu sắc thģ tốt thōi. Sau chuyến đi Thąnh Đō, tōi vẫn ān hận về thįi độ của mģnh. Nói lą tự kiểm điểm thģ tự kiểm điểm. Tōi ān hận lą ở hai chỗ. Lśc ở Thąnh Đō, khi bąn đến vấn đề Campuchia, người nói lą anh Linh. Anh Linh nói đến phương įn hoą giải dān tộc Campuchia. Sau đó Lż Bằng trģnh bąy phương įn “ 6+2+2+2+1 ” mą Từ Đōn Tķn khi đąm phįn với anh Cơ ở Hą Nội đć ép ta nhận song ta bįc. Anh Linh đć đồng ż (nói khōng có vấn đề). Lśc đó có lẽ do thấy thįi độ của tōi, Giang mời tōi nói. Tōi nói : tōi khōng nghĩ phương įn 13 nąy lą hay, ż tōi nói lą khōng cōng bằng... Tōi ān hận lą lẽ ra sau đó đoąn ta nźn hội ż lại sau bữa tiệc buổi tối. Nhưng tōi khōng nghĩ ra, chỉ phān vān. Sįng sớm hōm sau, mấy anh bźn Ban Đối Ngoại vą anh Hồng Hą nói nhỏ với tōi lą cốt sao tranh thủ được nguyźn tắc “ consensus ” (nhất trķ), cņn con số khōng quan trọng. Tōi nghe hơi yźn tām nhưng vẫn nghĩ có hội ż vẫn hơn. Sau đó, Trung Quốc đưa kż bản thoả thuận có nói đến con số 13… Tōi phān vān muốn được biết nội dung trước khi ta hạ bśt kż. Nếu như đoąn ta trao đổi với nhau sau phiźn họp đầu, sau khi Lż Bằng đưa ra cōng thức 6+2+2+2+1 thģ ta có thể có cįch bąn thźm với họ. Hai lą trước khi kż văn bản do chuyźn viźn hai bźn thoả thuận, cįc đồng chķ lćnh đạo cần xem lại vą bąn bạc xem có thể thźm bớt gģ trước khi kż. Nghĩ lại, khi họ mời Tổng Bķ Thư, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng ta sang gặp Tổng Bķ Thư, Chủ tịch Quốc vụ viện, lại mời thźm tōi. Tōi khį bất ngờ, khōng chuẩn bị kỹ. Anh Mười cho lą họ mời rất trang trọng, cơ hội lớn, nźn đi. Nhưng đi để rồi kż một văn bản mą ta khōng lường trước hậu quả về phản ứng của Bạn Campuchia, rất gay gắt. Tōi hiểu lą Bạn khį bất bģnh, thậm chķ lą uất nhau. Cho ta lą ląm sau lưng, có hại cho người ta.”Anh Linh : “ Anh Tō nhớ lại xem. Khōng phải tōi đồng ż, tōi chỉ nói ta nghiźn cứu xem xét vą cuối cłng đặt vấn đề thōng bįo lại Campuchia… Bāy giờ tōi vẫn nghĩ thế lą đśng. Tōi khōng thấy ān hận về việc mģnh chấp nhận phương įn 13… Vấn đề Campuchia dķnh đến Trung Quốc vą Mỹ. Phải tķnh đến chiến lược vą sįch lược. Phải tiếp tục ląm việc với Campuchia về chiến lược, phải có nhiều biện phįp ląm cho bạn thấy ām mưu của đế quốc Mỹ chống phį chủ nghĩa xć hội ở chāu Į, cả ở Cuba. Nó đć phį Trung Quốc qua vụ Thiźn An Mōn rồi, nay chuyển sang phį ta… Trung Quốc muốn thōng qua Khmer Đỏ nắm Campuchia. Song dł bąnh trướng thế nąo thģ Trung Quốc vẫn lą một nước xć hội chủ nghĩa.”Anh Thạch : “ Về chuyện Thąnh Đō, Trung Quốc đć đưa cả băng ghi ām cuộc nói chuyện với lćnh đạo ta ở Thąnh Đō cho Phnom Penh. Hun Xen nói lą trong biźn bản viết lą “ hai bźn đồng ż thōng bįo cho Campuchia phương įn 6+2+2+2+1” nhưng băng ghi ām lại ghi rõ anh Linh nói lą “ khōng có vấn đề gģ ”.
Tōi xin trģnh bąy để cįc anh hiểu nguyźn do con số 13 lą từ đāu. Tại Tokyo thįng 6.90, Sihanouk vą Hun Xen đć thoả thuận thąnh phần SNC gồm hai bźn ngang nhau = 6+6. Từ Đōn Tķn sang Hą Nội, ép ta nhận cōng thức 6+2+2+2+1 khōng được. Đến cuộc gặp Thąnh Đō, Trung Quốc lại đưa ra. Khi ta sang Phnom Penh để thuyết phục bạn nhận con số 13 với nguyźn tắc ląm việc consensus trong SNC, anh Hun Xen nói riźng với tōi : chśng tōi thắng mą phải nhận số người ķt hơn bźn kia (bźn ta 6, bźn kia 7) thģ mang tiếng Campuchia bị Việt nam vą Trung Quốc ép. Như vậy, dł lą consensus cũng khōng thể thuyết phục nhān dān Campuchia được. Chỉ có thể nhận 12 hoặc 14 thąnh viźn trong Hội đồng Dān tộc Tối cao. Phải nói lą Phnom Penh thắc mắc nhiều với ta. Liźn Xō, Anh, Phįp, Nhật, Mỹ đều cho ta biết lą Trung Quốc đć thōng bįo cho họ đầy đủ về Thoả thuận Thąnh Đō vą nói với họ lą lćnh đạo Việt Nam khōng đįng tin cậy. Trung Quốc đć sử dụng Thąnh Đō để phį quan hệ của ta với cįc nước vą chia rẽ nội bộ ta…”Hōm sau, Bộ Chķnh trị họp tiếp, anh Mười nói : “ Ta tįn thąnh Sihanouk ląm chủ tịch Hội đồng Dān tộc Tối cao, Hun Xen ląm phó chủ tịch, lấy nhất trķ trong Hội đồng Dān tộc Tối cao ląm nguyźn tắc. Đāy khōng phải lą một nhān nhượng… Nếu có anh Thạch đi Thanh Đō thģ tốt hơn…”Anh Tō : “ Vấn đề chủ yếu khōng phải lą thįi độ của ta ở Thąnh Đō như anh Mười nói, mą lą kết quả vą tįc động đến bạn Campuchia đįnh giį ta như thế nąo ? Ở Thąnh Đō, điều ta ląm có thể chứng minh được nhưng Cam-puchia cho lą ta giải quyết trźn lưng họ. Vģ vậy mą tōi ān hận. Tōi ān hận lą về sau nąy sẽ để lại hậu quả.”Anh Mười : “ Với tinh thần một người cộng sản, tōi cho lą ta khōng sai. Ban Campuchia nghĩ gģ về ta lą quyền của họ. Với tinh thần một người cộng sản, ta khōng bao giờ vi phạm chủ quyền của bạn.”Anh Thạch : “ Họp Bộ Chķnh trị để kiểm điểm, tōi xin được nói thẳng. Có phải khi đi Thąnh Đō về, anh Đỗ Mười có nói với tōi lą hai ōng anh nhận hơi sớm. Anh Linh nhận cōng thức 13 vą anh Tō nhận consensus (nguyźn tắc nhất trķ) ” .
Anh Võ Văn Kiệt : “ Trong thām tām tōi, tōi khōng đồng ż có anh Tō trong đoąn đi Thąnh Đō. Nếu có gặp anh Đặng thģ anh Tō đi lą đśng. Tōi nói thẳng lą tōi xót xa khi biết anh Tō đi cłng anh Linh vą anh Mười chỉ để gặp Giang vą Lż, khōng có Đặng. Mģnh bị nó lừa nhiều cįi quį. Tōi nghĩ Trung Quốc chuyźn lą cạm bẫy.”Vốn lą người điềm đạm, song anh Tō có lśc đć phải phįt biểu : “ Mģnh hớ, mģnh dại rồi mą cņn nói sự nghiệp cįch mạng lą trźn hết, cņn được hay khōng thģ khōng sao. Cłng lắm lą nói cįi đó, nhưng tōi khōng nghĩ như vậy lą thượng sįch. Tōi khōng nghĩ người lćnh đạo nźn ląm như vậy.”Thoả thuận Việt Nam - Trung Quốc ở Thąnh Đō đśng như anh Tō lo ngại đć để lại một ấn tượng khōng dễ quźn đối với Phnom Penh. Trong phiźn họp Quốc hội Campuchia ngąy 28.2.91, Hun Xen phįt biểu : “ Như cįc đại biểu đć biết, vấn đề SNC nąy rất phức tạp. Chśng ta phải đấu tranh khắc phục vą ląm thất bại ām mưu của kẻ thł nhưng bọn ủng hộ chśng khōng đāu. Mặc dł Hội đồng đć được thąnh lập trźn cơ sở 2 bźn bģnh đẳng nhưng người ta vẫn muốn biến thąnh 4 bźn theo cōng thức 6+2+2+2+1, vą vấn đề chủ tịch ląm cho Hội đồng khōng hoạt động được ”.Tōi cņn nhớ khi tiếp tōi ở Phnom Penh, ngąy 28.9.90, Hun Xen đć có những ż khį mạnh về thoả thuận Thąnh Đō : “ Khi gặp Sok An ở Bangkok hōm 17.9, Trung Quốc doạ vą đņi SOC phải cōng nhận cōng thức mą Việt Nam vą Trung Quốc đć thoả thuận. Nhưng Phnom Penh độc lập. Sok An đć nói rất đśng khi trả lời Trung Quốc lą ż nąy lą của Việt Nam khōng phải của Phnom Penh.”Cuộc hội đąm Thąnh Đō thįng 9.90 hoąn toąn khōng phải lą một thąnh tựu đối ngoại của ta, hiện tại đó lą một sai lầm hết sức đįng tiếc về đối ngoại. Vģ quį nōn nóng cải thiện quan hệ với Trung Quốc, đoąn ta đć hąnh động một cįch vō nguyźn tắc, tưởng rằng thoả thuận như thế sẽ được lņng Bắc Kinh nhưng trįi lại thoả thuận Thąnh Đō đć ląm chậm việc giải quyết vấn đề Campuchia vą do đó ląm việc bģnh thường hoį quan hệ với Trung Quốc, uy tķn quốc tế của ta bị hoen ố.Việc ta đề nghị hợp tįc với Trung Quốc bảo vệ chủ nghĩa xć hội chống đế quốc Mỹ, thực hiện “ giải phįp Đỏ ” ở Campuchia lą khōng phł hợp với Nghị quyết 13 của Bộ Chķnh trị mą cņn gāy khó khăn với ta trong việc đa dạng hoį quan hệ với cįc đối tượng khįc như Mỹ, phương Tāy, ASEAN, vą tįc động khōng thuận lợi đến quan hệ giữa ta vą đồng minh, nhất lą quan hệ với Liźn Xō vą Campuchia. Trung Quốc một mặt bįc bỏ những đề nghị đó của ta, nhưng mặt khįc lại dłng ngay những đề nghị đó chơi xấu ta với cįc nước khįc nhằm tiếp tục cō lập ta, gāy sức ép với ta vą Campuchia.Cłng với việc ta thśc ép Phnom Penh đi vąo “ giải phįp Đỏ ”, việc ta thoả thuận với Trung Quốc cōng thức SNC tại Thąnh Đō lą khōng phł hợp với nguyźn tắc nhất quįn của Đảng ta lą khōng can thiệp vą khōng quyết định cįc vấn đề nội bộ của Campuchia, ląm tăng mối nghi ngờ vốn có của Campuchia đối với ta, đi ngược lại chủ trương tăng cường vą củng cố mối quan hệ với ta với Campuchia vą Ląo.
Trần Quang Cơ
(trķch Hồi ức vą suy nghĩ, 2003)
-- Khao Khat Cho VN Duoc Tu Do (khao_khat_cho_vn_duoc_tu_do@yahoo.com), August 29, 2004.
Hồi kż Trần Quang Cơ - Quan hệ Việt-Mĩ : 1977, thời cơ bỏ lỡ
Trich tu mang Lich SU Viet - Saturday, 28-Aug-2004
Lời giới thiệu : Trong số 134, chśng tōi đć trķch đăng hai chương hồi kķ của ōng Trần Quang Cơ HỒI ỨC VĄ SUY NGHĨ nói về quan hệ Việt Nam –Trung Quốc năm 1990-1991. Nếu những sai lầm nghiźm trọng lćnh đạo ĐCSVN ở thời điểm nąy bắt nguồn từ sự hoảng sợ khi Liźn Xō sụp đổ, thģ 15 năm trước đó, sai lầm lại xuất phįt từ say sưa chiến thắng : những trang dưới đāy cho thấy rõ năm 1977 Việt Nam đć bỏ lỡ cơ hội bģnh thường hoį quan hệ với Mĩ như thế nąo.
Sau cuộc đąm phįn với Mỹ ở Paris, năm 1973 tōi được đề bạt ląm vụ trưởng vụ Bắc Mỹ nźn có đầy đủ điều kiện trực tiếp theo dõi vą xử lż mối quan hệ của nước ta với Mỹ sau chiến tranh.Vąo qućng hơn một thįng sau khi giải phóng miền Nam, ta có nhờ Liźn Xō chuyển cho Mỹ một thōng điệp miệng “ Lćnh đạo Việt nam Dān chủ Cộng hoą (VNDCCH) tįn thąnh có quan hệ tốt với Mỹ trźn cơ sở tōn trọng lẫn nhau. Trźn tinh thần đó, phķa Việt Nam đć tự kiềm chế trong khi giải phóng, tạo cơ hội cho người Mỹ khōng bị cản trở trong việc tiến hąnh di tản nhān viźn của họ. Phķa Việt Nam đć cố gắng ląm mọi sự cần thiết để khōng ląm xấu đi quan hệ với Mỹ trong tương lai. Khōng có sự thł địch với Mỹ ở Việt Nam vą Việt Nam cũng khōng muốn thấy như vậy ở phķa Mỹ ”.
Ngąy 12.6.75, Mỹ gửi đến sứ quįn ta ở Paris bức thōng điệp đįp lại : “ Về nguyźn tắc, Mỹ khōng thł hận gģ VNDC-CH. Đề nghị trźn cơ sở đó tiến hąnh bất cứ quan hệ nąo giữa hai bźn [1]. Mỹ sẵn sąng nghe bất cứ gợi ż nąo mą phķa VNDCCH có thể muốn đưa ra ”. Thōng điệp nąy do Sứ quįn Mỹ ở Paris gửi tới Sứ quįn ta, nội dung khōng nói rõ lą của Bộ Ngoại Giao Mỹ hay của cấp nąo.
Ngąy 11.7.75, ta gửi thōng điệp cho Mỹ, chủ yếu nhắc lại đoạn nói về Mỹ trong bįo cįo của Ngoại trưởng Nguyễn Duy Trinh đọc trước Quốc hội ngąy 4.6.75 : “ Việc Chķnh phủ Hoa Kỳ tōn trọng cįc quyền dān tộc cơ bản của nhān dān Việt Nam, từ bỏ hoąn toąn sự can thiệp vąo cōng việc nội bộ miền Nam Việt Nam, ląm nghĩa vụ đóng góp vąo việc hąn gắn vết thương chiến tranh vą cōng cuộc xāy dựng lại sau chiến tranh ở cả hai miền Việt Nam, sẽ tạo điều kiện thiết lập quan hệ bģnh thường giữa VNDCCH vą Hoa Kỳ theo tinh thần Điều 22 Hiệp định Paris về Việt Nam ”.
Cuộc tiếp xśc đầu tiźn sau chiến tranh giữa ta vą Mỹ diễn ra tại Paris ngąy 10.7 ở cấp bķ thư thứ nhất đại sứ quįn (Đỗ Thanh – Pratt) chủ yếu bąn về vấn đề MIA, cụ thể phķa Mỹ xin được trao trả một số hąi cốt phi cōng Mỹ bị bắn rơi ở miền Bắc. Đến cuộc gặp tiếp theo ngąy 5.9.75, cũng vẫn giữa Đỗ Thanh vą Pratt, ta đồng ż sẽ giao cho Mỹ 3 bộ hąi cốt “ giặc lįi ”, song mći tới thįng 12 ta mới cho phép một đoąn 4 hạ nghị sĩ Mỹ do Chủ tịch Uỷ ban POW/MIA [2] G.V.
Montgomery dẫn đầu vąo Hą Nội nhận. Đoąn nąy đć được Thủ tướng Phạm Văn Đồng tiếp.Sang năm 1976 Mỹ lại thōng qua Liźn Xō thăm dņ việc tiếp xśc với ta, song khẳng định sẽ khōng thực hiện điều 21 của Hiệp định Paris. Cōng hąm ngąy 26.3.76 của Henry Kissinger – lśc nąy lą ngoại trưởng – gửi ngoại trưởng Nguyễn Duy Trinh cảm ơn ta đć đón tiếp đoąn Montgomery vą sẵn sąng mở cuộc thảo luận về việc thiết lập mối quan hệ giữa hai nước [3]. Ngąy 30.4 Bộ trưởng ngoại giao ta gửi cōng hąm trả lời, nźu lại những vấn đề tồn tại giữa hai nước (vấn đề bồi thường chiến tranh vą vấn đề người Mỹ mất tķch trong chiến tranh), trźn cơ sở giải quyết 2 vấn đề đó sẽ bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ theo quy định của điều 22 Hiệp định Paris. Ta sẵn sąng xem xét đề nghị cụ thể của Mỹ về việc mở thương lượng giữa hai bźn. Ta sẽ có trả lời khōng để quį lāu, song sẽ khōng trước khi Quốc hội Mỹ bąn về việc bỏ cấm vận đối với Việt Nam. Gần như đồng thời với việc G. Ford bįc kiến nghị của Quốc hội Mỹ yźu cầu tạm ngưng trong 6 thįng lệnh cấm vận buōn bįn với Việt Nam, Bộ Ngoại Giao Mỹ gửi thōng điệp khẳng định sẵn sąng sớm có thảo luận với Việt Nam, song nhận xét quan điểm ta đặt thương lượng trźn cơ sở “ įp dụng một cįch có chọn lọc cįc Hiệp định đć kż [4] ” lą khōng đem lại kết quả xāy dựng ; vấn đề “ kiểm điểm đầy đủ [5] ” về MIA sẽ lą một trong những vấn đề hąng đầu của Mỹ, chỉ khi nąo vấn đề nąy được giải quyết “ một cįch cơ bản ” [6] mới có thể tiến bộ thật sự tới bģnh thường hoį quan hệ giữa hai nước chśng ta. Đề nghị Việt nam xem lại một cuộc họp bąn về cįc vấn đề tồn tại lą có bổ ķch hay khōng ?Tģnh hģnh nhłng nhằng như vậy kéo dąi cho tới khi Jimmy Carter trśng cử tổng thống thay Gerald Ford năm 1977. Chķnh quyền mới của Đảng Dān chủ có quan điểm chiến lược khįc vą thįi độ đối với Việt Nam mềm mỏng hơn. Nguyźn nhān quan trọng khiến chķnh quyền Carter quan tām ngay từ đầu đến việc thiết lập mối quan hệ mới với Việt Nam lą lợi ķch chiến lược của Mỹ ở khu vực chāu Į - Thįi Bģnh Dương. Đại sứ Mỹ tại LHQ, Andrew Young, đć nói rõ điều đó : “ Chśng tōi coi Việt Nam như một Nam Tư ở chāu Į. Khōng phải lą bộ phận của Trung Quốc hay của Liźn Xō, mą lą một nước độc lập. Một nước Việt Nam mạnh vą độc lập lą phł hợp với lợi ķch quốc gia của Mỹ ” (thįng 1.77).
Ngąy 6.1.77, thōng qua Liźn Xō, Mỹ lại đưa ra một kế hoạch 3 bước về bģnh thường hoį quan hệ với Việt Nam :
Việt Nam cho biết tin về những “ người Mỹ mất tķch trong chiến tranh ” (MIA). Mỹ chấp nhận Việt Nam vąo LHQ vą sẵn sąng lập quan hệ ngoại giao đầy đủ, cũng như bắt đầu buōn bįn với Việt Nam. Mỹ có thể đóng góp khōi phục tại Việt Nam bằng cįch phįt triển buōn bįn, cung cấp thiết bị vą cįc hģnh thức hợp tįc kinh tế khai thįc.Ngąy 3/3/1977 chķnh quyền Carter quyết định nới lỏng một phần cấm vận đối với ta, cho phép tąu thủy vą mįy bay nước khįc chở hąng sang Việt Nam được ghé cįc cảng vą sān bay của Mỹ để lấy nhiźn liệu (nhưng vẫn cấm người Mỹ buōn bįn với Việt Nam, cấm tąu Mỹ đến Việt Nam đến cảng vą sān bay Mỹ). Ngąy 9.3.77, Mỹ cho phép cōng dān Mỹ được đi thăm Việt Nam, Cu Ba, Bắc Triều Tiźn, Campuchia kể từ ngąy 18.3.77.
Đến giữa thįng 3 ta nhận tiếp đón Leonard Woodcock, đặc phįi viźn của tổng thống Mỹ Carter sang Việt Nam. Ngąy 17.3.77 Thủ tướng Phạm Văn Đồng đć tiếp L. Woodcock vą 4 thąnh viźn trong đó có Thượng nghị sĩ Mansfield – tại Chủ tịch phủ ở Hą Nội. Ngąy hōm đó, đoąn Mỹ cũng đć đến chąo Ngoại trưởng Nguyễn Duy Trinh.
Sau chuyến đi thăm mở đường nąy, hai bźn đć thoả thuận mở cuộc đąm phįn về bģnh thường hoį quan hệ giữa Việt Nam vą Mỹ tại Paris. Đoąn ta lśc đó do Thứ trưởng Ngoại giao Phan Hiền dẫn đầu, thąnh viźn có tōi, vụ trưởng Vụ Bắc Mỹ, anh Vũ Hoąng, vụ trưởng vụ Lćnh sự vą mấy cįn bộ vụ Bắc Mỹ : (cįc) anh Błi Xuān Ninh, Cương, Hą Huy Tām, Lź Mai. Anh Lź Mai khi đó lą cįn bộ vụ Bắc Mỹ, ląm phiźn dịch cho trưởng đoąn. Sứ quįn ta ở Phįp có anh Đỗ Thanh, bķ thư thứ nhất, vą anh Nguyễn Thiện Căn, tły viźn bįo chķ, tham gia đoąn. Phķa Mỹ do Richard Holbrooke ląm trưởng đoąn. Cuộc đąm phįn diễn ra khį lāu, phải qua 3 vņng đąm phįn trong thįng 5, thįng 6 vą thįng 12 năm 1977. Địa điểm luān phiźn ở đại sứ quįn ta vą đại sứ quįn Mỹ tại Phįp. Trong đąm phįn vņng 1 (ngąy 3-4.5.77), lập trường của Mỹ lą hai bźn thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ ngay vą vō điều kiện, cņn những vấn đề khįc giữa hai bźn để lại giải quyết sau ; Mỹ sẽ khōng cản Việt Nam vąo LHQ. Cņn về điều 21 (của Hiệp định Paris về VN), Mỹ có khó khăn về phįp luật nźn khōng thực hiện được, hứa sẽ thực hiện khi đć có quan hệ, bỏ cấm vận buōn bįn vą xét viện trợ nhān đạo. Theo chỉ thị đć nhận trước khi đi, ta kiźn quyết đņi phải giải quyết “ cả gói ” [7] ba vấn đề : ta vą Mỹ bģnh thường hoį quan hệ (bao gồm cả việc bỏ cấm vận vą lập quan hệ ngoại giao đầy đủ), ta giśp Mỹ giải quyết vấn đề MIA vą Mỹ viện trợ 3,2 tỷ đō-la cho Việt Nam như đć hứa hẹn trước đāy. Trở ngại lớn nhất cho việc bģnh thường hoį quan hệ lą việc ta đņi Mỹ viện trợ 3,2 tỷ đō-la cho ta vģ Quốc hội Mỹ khi đó dứt khoįt khōng chấp nhận viện trợ ląm điều kiện cho việc bģnh thường hoį quan hệ với Việt Nam. Ngąy 2-3.6, đąm phįn vņng 2, Mỹ nźu lại cįc đề nghị hồi thįng 5. Ngąy 19.7.77, tại Hội Đồng Bảo An Liźn Hiệp Quốc (LHQ), Mỹ quyết định rśt bỏ việc phủ quyết Việt Nam vąo LHQ. Sau vņng 2, anh Phan Hiền đć phải bay về Hą Nội bįo cįo vą xin chỉ thị, thực chất lą đề nghị trźn nźn có thįi độ thực tế vą đối sįch mềm dẻo hơn, nhưng nghe nói cả 4 vị lćnh đạo chủ chốt của ta lśc đó (*) đều nhất trķ lập trường trźn. Trước đņi hỏi kiźn quyết của ta, tại vņng 3 (19-20.12.78), Mỹ đề nghị nếu chưa thoả thuận được về việc thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ thģ có thể lập Phņng Quyền lợi [8] ở thủ đō hai nước, nhưng như vậy thģ chưa bỏ cấm vận được. Sau khi có Phņng quyền lợi thģ sẽ tuỳ tģnh hģnh mą xét bỏ cấm vận, song ta vẫn giữ lập trường cũng nhắc đņi giải quyết “ cả gói ” 3 vấn đề.Rõ rąng năm 1977 chķnh quyền Carter thực sự muốn bģnh thường hoį quan hệ với Việt Nam. Ngoại trưởng Mỹ Cyrus Vance, ngąy 10.1.77 tuyźn bố : “ Việc tiến tới bģnh thường hoį quan hệ Mỹ – Việt Nam phł hợp với lợi ķch của hai nước ”. Năm 1977 đć có khả năng thực tế để ta bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ nhưng ta đć bỏ qua. Trong khi đó, theo sự xśi dục của Bắc Kinh, chķnh quyền Pol Pot bắt đầu chiến tranh biźn giới chống ta từ ngąy 30.4.77 vą đơn phương cắt đứt quan hệ ngoại giao với ta ngąy 31.12.77.
Từ đầu năm 1978, quan hệ giữa 3 nước lớn Mỹ-Xō-Trung bắt đầu chuyển từ hģnh thįi đối đầu từng đōi một sang hģnh thįi Mỹ-Trung cấu kết chống Liźn Xō, Liźn Xō nhān thế yếu của Mỹ sau thảm bại ở Việt Nam ra sức tăng cường ảnh hưởng ở Į, Phi vą Mỹ Latinh bằng học thuyết “ chủ quyền hạn chế ” của Brejnev tại chāu Į. Liźn Xō đưa quān vąo Afghanistan (1979), đồng thời thực hiện chķnh sįch bao vāy Trung Quốc. Việt Nam cũng bị coi lą một mắt xķch của vņng vāy đó. Đặng Tiểu Bģnh, cuối thįng 2.79, có nói với cįc nhą bįo ở Bắc kinh : “ Chśng tōi có thể dung thứ việc Liźn Xō có 70 % ảnh hưởng ở Việt Nam, miễn lą 30 % cņn lại dąnh cho Trung Quốc ”.
Cũng từ năm 1978, Mỹ đẩy nhanh quį trģnh bģnh thường hoį quan hệ với Trung Quốc (từ thįng 2.73, khi Kissinger đi thăm Bắc Kinh. Trung Quốc vą Mỹ đć kż thoả thuận lập Cơ quan liźn lạc ở thủ đō 2 nước với quy chế như một sứ quįn). Nước cờ “ chơi lį bąi Trung Quốc để ngăn chặn Liźn Xō ” của cố vấn an ninh quốc gia Zbigniew Bzrezinski đć dần dần lấn lướt chủ trương của ngoại trưởng Cyrus Vance vą R.Holbrooke lą “ thśc đẩy song song việc cải thiện quan hệ với Việt Nam vą Trung Quốc ”. Ngąy 23.8.78, trong lśc Mỹ đąm phįn về bģnh thường hoį quan hệ với ta ở Paris, ngoại trưởng Mỹ C.
Vance đć đi thăm Bắc Kinh. Cho đến khi Đặng Tiểu Bģnh tuyźn bố “ Trung Quốc lą NATO phương Đōng ” vą “ Việt Nam lą Cuba phương Đōng ” (19.5.78) vą Bzrezinski đi thăm Trung Quốc (20.5.78) thģ chķnh quyền Carter đć chọn con đường bģnh thường hoį quan hệ với Trung Quốc vą gįc sang bźn việc bģnh thường hoį quan hệ với Việt Nam.Ngąy 21.8.78, Quốc hội Mỹ cņn cử một đoąn 7 hạ nghị sĩ thuộc cả hai đảng Dān chủ vą Cộng hoą do hạ nghị sĩ Dān chủ G.V.Montgomery, chủ tịch Uỷ ban POW/MIA, dẫn đầu sang Việt Nam chủ yếu để trao đổi với thứ trưởng Phan Hiền về vấn đề tģm kiếm “ người Mỹ mất tķch trong chiến tranh ” (MIA). Ta đć trao trả cho Mỹ một số bộ hąi cốt để tỏ thiện chķ hợp tįc trong vấn đề MIA. Vą theo yźu cầu của họ, tōi đć dẫn đoąn Montgomery đi miền Nam, thăm thįnh thất Cao Đąi vą một trại người Campuchia tị nạn chiến tranh ở biźn giới Tāy Ninh. Đấy lą lần đầu tiźn ta cho phép một đoąn Mỹ chķnh thức thăm thąnh phố Hồ Chķ Minh kể từ khi giải phóng miền Nam.Sau đó đśng một thįng, tōi sang New York để tiếp tục cuộc đąm phįn về bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ. Cuộc đąm phįn vņng 4 về bģnh thường hoį quan hệ Việt Nam – Mỹ khōng kéo dąi như năm 1977 ở Paris. Lần nąy trưởng đoąn đąm phįn của ta lą thứ trưởng ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch. Cņn phķa Mỹ vẫn lą R. Holbrooke. Đến lśc nąy khi ta quyết định rśt bỏ đņi hỏi “ Mỹ phải bồi thường chiến tranh – viện trợ 3,2 tỷ đō la mới bģnh thường hoį quan hệ ” vą nhận cōng thức “ bģnh thường hoį quan hệ khōng điều kiện ” của Mỹ thģ đć muộn.
Sở dĩ Mỹ tiếp tục đąm phįn vấn đề bģnh thường hoį với ta lśc đó lą chỉ nhằm ląm Việt Nam chập chững trong quan hệ với Liźn Xō vą trong vấn đề Campuchia, trong khi đó Mỹ đć chuyển hướng sang phķa Trung Quốc. R.Holbrooke nói với ta : “Mỹ coi trọng chāu Į ; Mỹ cần bģnh thường hoį quan hệ giữa hai nước. Nhưng Mỹ lo ngại Liźn Xō đặt căn cứ ở Cam Ranh.”Trong khi chờ đợi phķa Mỹ trả lời dứt khoįt về vấn đề bģnh thường hoį quan hệ, khoảng hạ tuần thįng 11, anh Thạch về Hą Nội trước ; cņn tōi vẫn ở lại New York để giữ cầu. Ngąy 30.11.78, R.Oakley, trợ lż ngoại trưởng Mỹ, trả lời sự thśc dục của tōi, cņn nói : “ Mỹ khōng thay đổi lập trường bģnh thường hoį quan hệ với Việt Nam, nhưng phải chậm lại vģ cần ląm rõ 3 vấn đề Campuchia, Hiệp ước Việt-Xō vą vấn đề người di tản Việt Nam ”. Rồi họ trao cho tōi tấm ảnh toą nhą của sứ quįn nguỵ trźn đường R. ở Hoa-thịnh-đốn, nói lą sẽ trao trả ta toą nhą đó ląm trụ sở đại sứ quįn, vą yźu cầu ta cung cấp sơ đồ ngōi nhą cũ của tổng lćnh sự quįn Mỹ tại đường Trąng Thi (?) Hą Nội.
Tōi ở lại New York mći tới cuối thįng 1.79, sau khi ta đưa quān vąo Campuchia giśp bạn đįnh đuổi Pol Pot giải phóng Nōng Pźnh. Ngąy 9.1.79, ngoại trưởng Mỹ Cyrus Vance nói : “ Cįc cuộc nói chuyện Mỹ - Việt Nam về bģnh thường hoį đć tan vỡ do cuộc xām lược Campuchia của Việt Nam ”. Tōi nghĩ, thực ra Mỹ đć quyết định dứt bỏ quį trģnh đąm phįn bģnh thường hoį quan hệ với ta từ khi ta tham gia khối CO-MECON vą kż Hiệp ước hữu nghị với Liźn Xō (3.11.78), để bắt tay với Trung Quốc chống Liźn Xō ở chāu Į - Thįi Bģnh Dương. Ngąy 15.12.78, Mỹ vą Trung Quốc đć ra thōng cįo chung chķnh thức cōng nhận nhau vą thiết lập quan hệ ngoại giao từ ngąy 1.1.79. Việc Đặng Tiểu Bģnh đi thăm Mỹ (29.1 - 4.2.79) đįnh dấu việc bģnh thường hoį quan hệ Mỹ - Trung Quốc, cũng lą chķnh thức xếp lại việc bģnh thường hoį quan hệ Việt Nam – Mỹ tới 17 năm sau. Khi ấy tōi cņn lưu lại ở New York nźn được chứng kiến cảnh Hoa kiều New York đón Đặng : trong khu người Hoa (Chinatown), dọc một đường phố treo toąn cờ đỏ năm sao [9], cņn dọc một đường phố song song treo toąn cờ “ thanh thiźn bạch nhật ” [10] ! Trong khi gặp Carter ở Washington, Đặng Tiểu Bģnh đć tỏ ż sẽ tiến cōng vąo Việt Nam vą khōng gặp phải phản ứng bất lợi nąo từ phķa Mỹ.
Theo Bzrezinski, trong cuộc hội đąm với Carter hōm 29.1, Đặng yźu cầu có sự cộng tįc giữa Mỹ vą Trung Quốc để chống Liźn Xō. Cņn Carter có phần thận trọng hơn, đồng ż cần có những cuộc tham khảo chặt chẽ giữa hai nước để chặn chủ nghĩa bąnh trướng của Liźn Xō, nhưng thận trọng trįnh đề cập tới đề nghị của Đặng. Sau đó, ngąy 16.2.79, Carter có nźu 6 nguyźn tắc xử sự khi Trung Quốc xām lăng Việt Nam : Mỹ khōng can thiệp trực tiếp ; khuyến khķch cįc bźn tự kiềm chế ; Việt Nam rśt quān khỏi Campuchia vą Trung Quốc rśt quān khỏi Việt Nam ; cuộc xung đột khōng đe doạ lợi ķch trước mắt của Mỹ; khōng đặt lại vấn đề bģnh thường hoį với Trung Quốc ; quyền lợi đồng minh của Mỹ khōng bị đe doạ. Cũng từ đó, cuộc xung đột Campuchia vą quan hệ với Việt Nam đć được đặt trong khuōn khổ của mối quan hệ giữa 3 nước lớn Mỹ-Xō-Trung. Vą cũng từ đó Mỹ gắn vấn đề quan hệ Mỹ - Việt Nam với quį trģnh giải quyết vấn đề Campuchia.
Lą nhān chứng lịch sử vą cũng lą người trực tiếp tham gia cįc hoạt động ngoại giao nąy với tư cįch lą vụ trưởng Vụ Bắc Mỹ Bộ Ngoại giao, trực tiếp tham gia đoąn đąm phįn về bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ ở Paris năm 1977, rồi ở New York năm 1978, tōi thật sự đau xót vị ta đć bỏ lỡ mất cơ hội củng cố thế đứng của Việt Nam trong hoą bģnh để tập trung phįt triển đất nước sau bao năm chiến tranh, lỡ cơ hội san bằng khoảng cįch với cįc nước cłng khu vực. Trong tập hồi kż của mģnh [11], Lż Quang Diệu đć nhận xét : “ Năm 1975 thąnh phố Hồ Chķ Minh có thể sįnh ngang với Bangkok. Nhưng nay (năm 1992) nó tụt lại đằng sau tới hơn 20 năm ”.Việc ta từ chối lời đề nghị “ bģnh thường hoį quan hệ khōng điều kiện ” của Mỹ, ląm cao trước việc ASEAN ngỏ ż muốn Việt Nam tham gia tổ chức khu vực nąy, theo tōi, đć đưa lại những hệ quả vō cłng tai hại cho nhān dān vą đất nước ta. Liệu Trung Quốc có dįm tiếp tay cho bọn diệt chủng Pol Pot khiźu khķch ta vą có dįm đįnh ta năm 1979 nếu như Việt Nam sau Chiến thắng 1975 có một chiến lược “ thźm bạn bớt thł ” thực sự cầu thị hơn ? Việc bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ vą việc gia nhập khối ASEAN mći ngót 20 năm sau (1995) ta mới thực hiện được một cįch khį chật vật.Theo tōi, tư duy đối ngoại có phần cứng nhắc của ta lśc ấy quả đć khōng theo kịp bước chuyển biến của chķnh trị thế giới thể hiện qua sự điều chỉnh chiến lược của cįc nước lớn sau sự kiện Việt Nam 1975, để dįm có những quyết sįch linh hoạt kịp thời đem lại lợi ķch to lớn lāu dąi cho dān tộc ta. Ngược lại, việc ta bỏ lỡ cơ hội bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ lśc nąy đć khiến Việt Nam gần như đơn độc trước một Trung Quốc đầy tham vọng.
TRẦN QUANG CƠ
[1] proceed on this basis in any relations between the two sides
[2] Prisoner of War/Missing in Action
[3] “I believe that the interests of peace and security will benefit from placing the past behind us and developing the basis for a new relationship between our two countries”
[4] selective application of past agreements
[5] full accounting
[6] substantially
[7] package deal
[8] Interest section
[9] Cờ CHND Trung hoa (BT)
[10] Cờ Trung hoa Dān quốc - Đąi Loan (BT)[11] From Third world to First – Từ thế giới thứ Ba đến thế giới thứ Nhất(*) Tįc giả khōng nźu rõ, nhưng có thể căn cứ vąo ngōi thứ trong Bộ chķnh trị ĐCSVN lśc đó : Lź Duẩn, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Lź Đức Thọ (chś thķch của toą soạn).
-- Khao Khat Cho VN Duoc Tu Do (khao_khat_cho_vn_duoc_tu_do@yahoo.com), August 29, 2004.
cho´ BERGER HAY PEKINGNESE ... ddźu co´ cai´ gia´ cua~ no´ ... co`n thu*´ khōng biź´t mi`nh thuō.c giong gi thi chi la CHO GHE ~
-- BACLIEU 2002 ( paltalk) (thomasph75@hotmail.com), August 29, 2004.
Trần Quang Cơ đśng lą 1 tźn phản Đảng. Hắn dįm nói lćnh đạo Đảng ta bị tụi Tąu ghẻ Bắc Kinh lừa đảo. Có nghĩa hắn chửi lảnh đạo Đảng NGU đó. TQC chửi Đảng nặng hơn khi nói Đảng đņi Mỷ nhiều điều quįi gở quį nźn mất mẹ nó cįi deal. Y như đỉ ghẻ cņn ląm giį cao xong mất độ đąnh tiếc hłi hụi. Xong lỡ bộ đąnh ngủ với thằng Tąu "Giang mai" Trạch Dān!!! Đả đảo phản động TQC dįm chửi Đảng ta Lćnh tụ ta lą NGU!!!
-- (hailua@vnn.net.vn), September 02, 2004.
Thật šśng lą bọn ćn cõm cộng sản thờ ma quốc gia vą cả bọn Giįp ,Khįnh cłng lũ cựu chiến binh gią nua bịnh tật ,sao šảng vą nhą nżớc khōng cho tụi nó ši thćm bįc Hồ šể tụi nó khỏi khai thźm những sự thām cung bķ hiểm cuả šảng vą bįc Hồ ,hay lą šảng ta nhận viết chuyện phim "Con dź hoąng šế của thế kỷ 20" cho bọn "Hồ Ly Vśt" Mẽo ?.Nếu vậy šảng chỉ nźn cho bọn chśng mỗi ngąy một củ khoai lą chśng khai hết .
-- thich du thu (toollovers@comcast.net), September 02, 2004.

markdown:
|
|
## HỒI KŻ thứ trưởng bộ ngoại giao Việt Cộng TRẦN QUANG CƠ
Bắc Bộ Phủ toąn những tźn Đầu Gấu, Sống vō tām quanh bữa tiệc đầu lāu,
Ta cśi đầu - Cộng cỡi cổ, Ta đứng dậy - Cộng sụp đỗ -------------------------------------------------------------------------------------------
## HỒI KŻ thứ trưởng bộ ngoại giao Việt Cộng TRẦN QUANG CƠ
trich tu mang Lich Su Viet - Friday, 27-Aug-2004
Từ đầu năm nay, giới cįn bộ Bộ ngoại giao rồi giới trķ thức trong nước đć chuyền tay nhau tập hồi kķ Hồi ức vą Suy nghĩ của ōng Trần Quang Cơ, nguyźn thứ trưởng ngoại giao. Tįc giả ląm việc ở Bộ ngoại giao từ năm 1954. Năm 1968 ōng tham gia Hội nghị Paris (68-73), cuộc đąm phįn về bģnh thường hoį quan hệ với Mĩ (75-78) vą cįc cuộc thương lượng giải quyết vấn đề Campuchia (thập niźn 80-90). Năm 1991, được đề nghị ląm bộ trưởng ngoại giao thay thế ōng Nguyễn Cơ Thạch, ōng viện lķ do « sức khoẻ » để từ chối. Cuối năm 1993, ōng xin rśt khỏi Ban chấp hąnh Trung ương Đảng.
Đāy lą một chứng từ rất quan trọng về quan hệ đối ngoại của Việt Nam trong một giai đoạn khó khăn, đồng thời về những bất đồng trong nội bộ lćnh đạo ĐCSVN. Hai chương chśng tōi trķch đăng dưới đāy cho thấy trįch nhiệm nặng nề của cįc ōng Nguyễn Văn Linh vą Lź Đức Anh vąo đầu thập niźn 1990 trong quan hệ với Bắc Kinh vą việc giải quyết vấn đề Campuchia.Tập hồi kķ 82 trang (khổ A4, viết xong lần thứ nhất năm 2001, hoąn thąnh thįng 5-2003) nąy tất nhiźn chưa được xuất bản cōng khai. Với nội dung phong phś, chķnh xįc vą trung thực, nó cung cấp những thōng tin quż hiếm về những vấn đề Việt Nam đương đại. Chśng tōi sẽ có dịp trở lại tįc phẩm nąy.
Cuộc gặp cấp cao Việt – Trung tại Thąnh ĐōNgąy 29.8.90, đại sứ Trương Đức Duy xin gặp gấp Tổng Bķ Thư Nguyễn Văn Linh vą Thủ tướng Đỗ Mười chuyển thōng điệp của Tổng Bķ Thư Giang Trạch Dān vą Thủ tướng Lż Bằng mời TBT Nguyễn Văn Linh, Thủ tướng Đỗ Mười vą Cố vấn Phạm Văn Đồng sang Thąnh Đō [Chengdu], thủ phủ tỉnh Tứ Xuyźn [Xichuan], Trung Quốc ngąy 3.9.90 để hội đąm bķ mật về vấn đề Campuchia vą vấn đề bģnh thường hoį quan hệ hai nước. Trương nói mập mờ lą Đặng Tiểu Bģnh có thể gặp anh Tō. Trung Quốc cņn lấy cớ ở Bắc Kinh đang bận chuẩn bị tổ chức ASIAD (Į Vận hội) nźn khōng gặp cấp cao Việt Nam ở thủ đō Bắc Kinh được vģ khó giữ được bķ mật, mą gặp ở Thąnh Đō.
Đāy quả lą một sự chuyển biến đột ngột của phķa Trung Quốc. Trước đāy Trung Quốc nói khōng chỉ sau khi giải quyết xong vấn đề Campuchia mới gặp cấp cao ta vą mới bąn vấn đề bģnh thường hoį quan hệ. Năm ngąy trước – ngąy 24.8.90 – Trung Quốc cņn bįc bỏ việc gặp cấp cao, nay lại mời ta gặp cấp cao trong một thời hạn rất gấp vą đồng ż cấp cao sẽ nói chuyện về cả hai vấn đề Campuchia vą vấn đề bģnh thường hoį quan hệ.
Thįi độ “ thiện chķ ” gấp gįp như vậy của Bắc Kinh khōng phải tự nhiźn mą có. Nó có những nguyźn nhān sāu xa vą nhān tố bức bįch :
a. Tất cả những hoạt động đối ngoại vą đối nội của Trung Quốc trong hơn 10 năm qua khẳng định chiến lược nhất quįn của họ lą kiźn quyết thực hiện “ 4 hiện đại ”, biến Trung Quốc thąnh một cường quốc hąng đầu trźn thế giới, đồng thời xįc định vị trķ nước lớn của mģnh trước hết ở Đōng Nam Į vą chāu Į - Thįi Bģnh Dương. Vģ lợi ķch chiến lược đó, Trung Quốc kiźn trģ tranh thủ Mỹ, Nhật, phương Tāy, đồng thời bģnh thường hoį quan hệ với Liźn Xō. Nhưng sau hơn 10 năm cải cįch vą mở cửa, tģnh hģnh chķnh trị, xć hội vą kinh tế của Trung Quốc rất khó khăn. Sau sự kiện Thiźn An Mōn, mục tiźu chiến lược đó đang bị đe doạ nghiźm trọng. Về đối ngoại, bị Mỹ, Nhật vą phương Tāy thi hąnh cấm vận. Trong khi đó, quį trģnh cải thiện quan hệ Mỹ-Xō tiến triển rất nhanh. Xō-Mỹ hợp tįc chặt chẽ giải quyết cįc vấn đề thế giới vą khu vực khōng kể đến vai trņ của Trung Quốc. Ngay trong vấn đề Campuchia, vai trņ Trung Quốc cũng bị lấn įt (Xō-Mỹ tiếp xśc trao đổi chặt chẽ về vấn đề Campuchia, cuộc gặp Sihanouk – Hun Xen ở Tokyo lą do sự dąn xếp của Mỹ, Nhật vą Thįi, ngoąi ż muốn của Trung Quốc). Phương Tāy tiếp tục đņi Trung Quốc thực hiện dān chủ vą giải quyết vấn đề Campuchia trźn cơ sở kiềm chế Khmer Đỏ.
b. Chuyến đi Đōng Nam Į của Lż Bằng (6-13.8.90) nằm trong yźu cầu chiến lược của Trung Quốc tranh thủ hoąn cảnh quốc tế hoą bģnh để thực hiện “ 4 hiện đại ”, diễn ra trong bối cảnh liźn minh Trung Quốc xāy dựng ở Đōng Nam Į trong 10 năm qua để chống Việt Nam đang tan vỡ sau khi Việt Nam rśt quān khỏi Campuchia vą sau khi Mỹ đć điều chỉnh chķnh sįch. Cuộc đi thăm của Lż đć bộc lộ những điểm đồng vą bất đồng giữa Trung Quốc vą cįc nước ASEAN. Cįc nước ASEAN vẫn rất lo ngại lż do bąnh trướng của Trung Quốc. Trung Quốc buộc phải cam kết nội bộ cįc nước trong khu vực, ủng hộ cįc đảng cộng sản vą vấn đề Hoa kiều, tuyźn bố sẵn sąng thương lượng vą hợp tįc về vấn đề Trường Sa. Tiếp tục đối đầu với Việt Nam khōng cņn phł hợp với chķnh sįch Đōng Nam Į của Trung Quốc lśc nąy nữa.
c. Sau khi Việt Nam đć hoąn tất việc rśt quān khỏi Campuchia, cįc nước phương Tāy, Mỹ, Nhật, ASEAN đi vąo cải thiện quan hệ với ta theo hướng khōng có lợi cho tķnh toįn của Trung Quốc ở Đōng Nam Į. Trước tģnh hģnh đó, Trung Quốc khōng muốn chậm chān.
d. Về thời điểm : trong cuộc họp ngąy 27 vą 28.8.90 tại Nữu Ước, P5 đć thoả thuận văn kiện khung về giải phįp toąn bộ cho vấn đề Campuchia (gồm cįc vấn đề : cįc lực lượng vũ trang Campuchia, tổng tuyển cử dưới sự bảo trợ của LHQ, nhān quyền vą bảo đảm quốc tế đối với thể chế tương lai của Campuchia). Văn kiện về nhān quyền khōng đề cập trực tiếp đến vấn đề diệt chủng, chỉ nói Campuchia sẽ “ khōng trở lại chķnh sįch vą hąnh động trong quį khứ ”. Cņn Trung Quốc buộc phải nhān nhượng khōng cņn đņi lập chķnh phủ liźn hiệp 4 bźn ngang nhau, phải chấp nhận vai trņ lớn của LHQ. P5 thoả thuận lịch giải quyết vấn đề Campuchia : trong tuần từ 3.9 đến 9.9 họp cįc bźn Campuchia ở Jakarta để lập SNC trước phiźn họp Đại hội đồng LHQ, tiếp đó họp mở rộng với cįc nước trong khu vực (có Trung Quốc), đến khoảng thįng 10-11.90 họp uỷ ban Phối hợp Hội nghị Paris về Campuchia để soạn thảo Hiệp định trźn cơ sở văn kiện khung do P5 vạch ra, cįc ngoại trưởng kż Hiệp định ; 15 nước trong Hội đồng Bảo An thōng qua. Trung Quốc đặt cuộc gặp cấp cao Trung-Việt trong cįi khung thời gian nąy. Tuy nhiźn Bắc Kinh giấu khōng cho ta biết gģ về những thoả thuận giữa họ vą cįc ước lớn trong Hội đồng bảo an, mặt khįc cũng giữ kķn cuộc hẹn gặp ta ở Thąnh Đō vģ khōng muốn ląm cho phương Tāy vą ASEAN lo ngại khả năng đoąn kết hợp tįc giữa Trung Quốc vą Việt Nam.Ngąy 30.8.90, Bộ Chķnh trị họp bąn về việc gặp lćnh đạo Trung Quốc. Anh Linh nźu ż kiến lą sẽ bąn hợp tįc với Trung Quốc để bảo vệ chủ nghĩa xć hội chống đế quốc, vą hợp tįc giữa Phnom Penh vą Khmer Đỏ để giải quyết vấn đề Campuchia, mặc dł trước đó Bộ Ngoại Giao đć trģnh bąy đề įn nźu rõ lą rất ķt khả năng thực hiện phương įn nąy vģ phương hướng chiến lược của Trung Quốc vẫn lą tranh thủ phương Tāy phục vụ “ 4 hiện đại ”. Anh Lź Đức Anh bổ sung ż anh Linh : “ Phải nói về hoą hợp dān tộc thực sự ở Campuchia. Nếu khōng có Pol Pot thģ vẫn tiếp tục chiến tranh ”. Anh Võ Chķ Cōng khōng đồng ż, nói : “ Trung Quốc sẽ khōng nghe ta về hợp tįc bảo vệ chủ nghĩa xć hội. Trung Quốc muốn tranh thủ phương Tāy ”.
Anh Thạch cảnh giįc : “ Vẫn có 3 khả năng về quan hệ giữa ta vą Trung Quốc, khōng phải chỉ lą khả năng tốt cả. Dự kiến Trung Quốc sẽ nźu cōng thức “ SNC 6+2+2+2 ” để nhấn rõ lą có 4 bźn Campuchia (trong đó Khmer đỏ lą 1 bźn), xoį vấn đề diệt chủng...” Sự thực sau nąy cho thấy Trung Quốc cņn đņi cao hơn thế !Ngąy 2.9.90, ba đồng chķ lćnh đạo cao cấp của ta đến Thąnh Đō đśng hẹn. Thįp tłng có Hồng Hą - Chįnh Văn phņng Trung ương, Hoąng Bķch Sơn - Trưởng ban Đối ngoại, vą Đinh Nho Liźm – Thứ trưởng Bộ Ngoại Giao. Đįng chś ż lą trong đoąn khōng có bộ trưởng ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch.
Sau 2 ngąy nói chuyện (3-4.9.90), kết quả được ghi lại trong một văn bản gọi lą “ Biźn bản tóm tắt ” gồm 8 điểm. Khi nghiźn cứu biźn bản 8 điểm đó, chśng tōi nhận thấy có tới 7 điểm nói về vấn đề Campuchia, chỉ có 1 điểm nói về cải thiện quan hệ giữa hai nước mą thực chất chỉ lą nhắc lại lập trường cũ Trung Quốc gắn việc giải quyết vấn đề Campuchia với bģnh thường hoį quan hệ giữa Việt Nam vą Trung Quốc. Trong 7 điểm về Campuchia, 2 điểm lą những điểm có tķnh chất chung về mặt quốc tế mą 2 bźn đang cņn tranh cći (giải phįp chķnh trị toąn diện cho vấn đề Campuchia ; rśt hết quān Việt Nam ở Campuchia có dẫn chứng), cņn 5 điểm thģ hoąn toąn lą đįp ứng yźu cầu của Trung Quốc. Khōng có điểm nąo theo yźu cầu của ta cả. Trong bản thoả thuận, vấn đề nổi cộm nhất lą điểm 5 về việc thąnh lập SNC.
Lćnh đạo ta đć thoả thuận dễ dąng, khōng do dự (!), cōng thức “ 6+2+2+2+1 ” (phķa Phnom Penh 6 người ; phķa “ 3 phįi ” 7 người ; 2 của Khmer đỏ, 2 của phįi Son San, 2 của phįi Sihanouk vą bản thān Sihanouk) mą Từ Đōn Tķn vừa đưa ra ở Hą Nội vą bị tōi bįc. Cōng thức nąy bất lợi cho Phnom Penh, với cōng thức “ 6+6 ” hay “ 6+2+2+2 ”, tức lą hai bźn có số người ngang nhau mą Sihanouk vą Hun Xen đć thoả thuận ở Tokyo.
Về sįng kiến “ giải phįp Đỏ ” cho vấn đề Campuchia mą lćnh đạo ta đưa ra, tưởng như phķa Trung Quốc sẽ nhiệt liệt hoan ngźnh, song Lż Bằng đć bįc đi : “ Cįc đồng chķ nói cần thực hiện 2 đảng cộng sản hợp tįc với nhau để phįt huy hơn nữa. Tōi đồng ż một phần vą khōng đồng ż một phần. Bốn bźn Campuchia, xét về lực lượng quān sự vą chķnh quyền, mạnh nhất lą hai đảng cộng sản, có vai trņ nhiều hơn. Nhưng phần tōi khōng đồng ż lą ở Campuchia khōng chỉ có hai đảng cộng sản mą cņn có cįc thế lực khįc lą lực lượng của Sihanouk vą lực lượng của Son San. Lực lượng của họ khōng lớn lắm nhưng họ được quốc tế ủng hộ. Bąi xķch họ thģ cō lập SNC, khōng thể đoąn kết Campuchia. Cần phải để cho hai bźn kia phįt huy tįc dụng ở Campuchia ”. Vą Giang Trạch Dān cłng nói thźm : “ Cįc nước phương Tāy rất chś ż tới quan hệ của chśng ta. Cįc đồng chķ đến đāy, cho đến nay cįc nước khōng ai biết, cũng khōng cho cįc bźn Campuchia biết. Chśng tōi cảnh giįc vấn đề nąy. Họ cho rằng Việt nam XHCN, Trung Quốc XHCN đều do Đảng Cộng sản lćnh đạo, họp với nhau bąn cįi gģ đāy ? Vģ vậy chśng tōi giữ kķn chuyến đi nąy. Tģnh hģnh quốc tế hiện nay nếu để hai đảng cộng sản bắt tay nhau lą sįch lược khōng lợi cho chśng ta ”.
Thąnh Đō lą thąnh cōng hay lą thất bại của ta ?Ngay say khi ở Thąnh Đō về, ngąy 5.9.90 anh Linh vą anh Mười, có thźm anh Thạch vą Lź Đức Anh, đć bay sang Phnom Penh thōng bįo lại với Bộ Chķnh trị Campuchia nội dung cuộc gặp gỡ cấp cao Việt-Trung. Để thźm sức thuyết phục Phnom Penh nhận Thoả thuận Thąnh Đō, anh Linh nói với lćnh đạo Campuchia : “ Phải thấy giữa Trung Quốc vą đế quốc cũng có māu thuẫn trong vấn đề Campuchia. Ta phải có sįch lược lợi dụng māu thuẫn nąy. Đừng đấu tranh với Trung Quốc đến mức xō đẩy họ bắt tay chặt chẽ với đế quốc ”. Lập luận nąy được Lź Đức Anh mở rộng thźm : “ Mỹ vą phương Tāy muốn cơ hội nąy để xoį cộng sản. Nó đang xoį ở Đōng Āu. Nó tuyźn bố lą xoį cộng sản trźn toąn thế giới. Rõ rąng nó lą kẻ thł trực tiếp vą nguy hiểm. Ta phải tģm đồng minh. Đồng minh nąy lą Trung Quốc.”Nhưng cāu trả lời của Heng Somrin, thay mặt cho lćnh đạo Campuchia, vẫn lą : “ Phải giữ nguyźn tắc khōng can thiệp vąo cōng việc nội bộ của chśng ta. Những vấn đề nội bộ liźn quan đến chủ quyền CPC phải do cįc bźn CPC giải quyết ”. Về “ giải phįp Đỏ ”, Phnom Penh nhận định : “ Trung Quốc khōng muốn hai phįi cộng sản ở Campuchia hợp tįc với nhau gāy phức tạp cho quan hệ của họ với Sihanouk vą với phương Tāy. Vģ vậy chśng tōi thấy rằng khó có thể thực hiện “ giải phįp Đỏ ” vģ “ giải phįp Đỏ ” trįi với lợi ķch của Trung Quốc ”. Mặc dł ban lćnh đạo Campuchia đć xįc định rõ thįi độ như vậy, song Lź Đức Anh vẫn cứ cố thuyết phục Bạn : “ Ta nói “ giải phįp Đỏ” nhưng đó lą “ giải phįp Hồng ”, vừa xanh vừa đỏ. Trước mắt khōng ląm được nhưng phải kiźn trģ. Ta ląm bằng nhiều con đường, ląm bằng thực tế. Cįc đồng chķ cần tģm nhiều con đường tiếp xśc với Khmer Đỏ. Vấn đề tranh thủ Khmer Đỏ lą vấn đề sįch lược mang tķnh chiến lược… Nźn kiźn trģ tģm cįch liźn minh với Trung Quốc, kéo Khmer Đỏ trở về… Ta đừng nói với Trung Quốc lą ląm “ giải phįp Đỏ ”, nhưng ta thực hiện “ giải phįp Đỏ ” ; có đỏ có xanh…nhưng thực tế lą hợp tįc hai lực lượng cộng sản ”.
-- Khao Khat Cho VN Duoc Tu Do (
[khao_khat_cho_vn_duoc_tu_do@yahoo.com]), August 29, 2004
Tiep Theo
Nguyễn văn Linh bồi thźm : “ Xin cįc đồng chķ chś ż lợi dụng māu thuẫn, đừng bỏ lỡ thời cơ. Trung Quốc muốn đi với Mỹ, nhưng Mỹ ép Trung Quốc nźn Trung Quốc cũng muốn có quan hệ tốt với Ląo, Việt Nam vą Campuchia. Nếu ta có sįch lược tốt thģ ta có giải phįp Đỏ.
”Theo bįo cįo của đại sứ Ngō Điền, thįi độ của bạn Campuchia đối với ta từ sau Thąnh Đō có đổi khįc. Về cōng khai, bạn cố trįnh tỏ ra bị lệ thuộc vąo Việt Nam. Trźn cơ sở tķnh toįn về lợi ķch của mģnh, bạn tự quyết định lấy đối sįch, khōng trao đổi trước với ta, hoặc quyết định trįi với sự gợi ż của ta trźn nhiều việc.Nhģn lại, trong cuộc gặp Thąnh Đō, ta đć mắc lỡm với Trung Quốc ķt nhất trźn 3 điểm :
* Trung Quốc nói cuộc gặp Thąnh Đō sẽ đąm phįn cả vấn đề Campuchia vą vấn đề bģnh thường hoį quan hệ, nhưng thực tế chỉ bąn vấn đề Campuchia, cņn vấn đề bģnh thường hoį quan hệ hai nước Trung Quốc vẫn nhắc lại lập trường cũ lą có giải quyết vấn đề Campuchia mới nói đến chuyện bģnh thường hoį quan hệ hai nước ;
* Trung Quốc nói mập mờ lą Đặng Tiểu Bģnh có thể gặp cố vấn Phạm Văn Đồng, nhưng đó chỉ lą cįi “ mồi ” để kéo anh Đồng tham gia gặp gỡ cấp cao.
* Trung Quốc nói giữ bķ mật việc gặp cấp cao hai nước, nhưng ngay sau cuộc gặp hầu như tất cả cįc nước đć được phķa Trung Quốc trực tiếp hay giįn tiếp thōng bįo nội dung chi tiết bản thoả thuận Thąnh Đō theo hướng bất lợi cho ta.Ngąy 7.9.90 Bộ chķnh trị đć họp thảo luận về kết quả cuộc gặp cấp cao Việt-Trung vą cuộc gặp cấp cao Việt- Campuchia sau đó, vą quyết định ngay hōm sau Đỗ Mười gặp đại sứ Trung Quốc thōng bįo lại lập trường của Campuchia ; đồng thời thōng bįo với Liźn Xō, Ląo như đć thōng bįo với Campuchia. Nếu có ai hỏi về cōng thức “ 6+2+2+2+1 ”, nói khōng biết.Nhưng Bįo Bangkok Post ngąy 19.9.90 trong bąi của Chuchart Kangwaan đć cōng khai hoį bản Thoả thuận Thąnh Đō, viết rõ Việt Nam đć đồng ż với Trung Quốc về thąnh phần SNC của Campuchia sẽ gồm 6 người của Nhą nước Campuchia, 2 của Khmer đỏ, 2 của phįi Son San, 2 của phįi Sihanouk, thąnh viźn thứ 13 lą Hoąng thān Sihanouk giữ chức Chủ tịch Hội đồng. Tạp chķ Kinh tế Viễn Đōng (FEER) số 4/10 (10.10.90) đăng bąi Củ cą-rốt vą cįi gậy viết về cuộc gặp gỡ cấp cao Trung-Việt ở Thąnh Đō giữa Tổng Bķ Thư Đảng vą Thủ tướng hai nước, cho biết hai bźn đć thoả thuān cōng thức “ 6+6+1 ” về việc lập SNC. Phķa Việt Nam có nhượng bộ nhiều hơn. Việc Ngoại trưởng hai nước khōng dự họp cấp cao lą đįng chś ż. Bźn trong, Trung Quốc nói họ coi ōng Thạch lą người có quan điểm cứng rắn về vấn đề Campuchia cũng như đối với Trung Quốc. Ngąy 12.10.90, nhą bįo Nayan Chanda nói với anh Thạch : “ Trung Quốc đang tuyźn truyền rộng rći lą lćnh đạo Việt Nam đįnh lừa mọi người, họ kż kết với lćnh đạo Trung Quốc về thąnh phần SNC nhưng đć khōng thực hiện thoả thuận cấp cao Việt-Trung. Việt Nam lại cņn xśi dục chķnh quyền Phnom Penh chống việc bầu Sihanouk ląm chủ tịch SNC vą đưa ra hết điều kiện nąy đến điều kiện khįc.” Ngąy 5.10.90, anh Nguyễn Cơ Thạch gặp Ngoại trưởng Mỹ Baker. Baker cho biết lą sau khi cuộc họp cįc bźn Campuchia ở Bangkok vừa qua thất bại, Trung Quốc rất bất bģnh với lćnh đạo Việt Nam. Trung Quốc cho rằng lćnh đạo cấp cao của Việt Nam đć hoąn toąn đồng ż với đề nghị của Trung Quốc về con số 13 thąnh viźn của SNC nhưng lại nói với Phnom Penh lą cōng thức đó lą ż kiến riźng của Trung Quốc, đć khōng ląm gģ để thśc đẩy Phnom Penh thực hiện thoả thuận giữa cấp cao hai nước. Khōng thể tin được ngay cả lćnh đạo cấp cao nhất của Việt Nam cũng như Bộ Ngoại giao Việt Nam. Baker cņn nói rằng Trung Quốc đć bįc bỏ đề nghị của lćnh đạo cấp cao nhất của Việt Nam lą Việt Nam vą Trung Quốc đoąn kết bảo vệ CNXH chống ām mưu của đế quốc Mỹ xoį bỏ CNXH cũng như đề nghị của Việt Nam về giải phįp dựa trźn liźn minh giữa Phnom Penh vą Pol Pot.Cņn Lż Bằng trong khi trả lời phỏng vấn của Paisai Sricharatchang, phóng viźn tờ Bangkok Post tại Bắc Kinh, ngąy 24.10.90, đć xįc nhận có một cuộc gặp bķ mật giữa lćnh đạo Trung Quốc vą Việt Nam hồi đầu thįng 9 vą cho biết kết quả cuộc gặp đć được phản ảnh qua cuộc họp giữa cįc bźn Campuchia ngąy 10.9.90 tại Jakarta. Trong khi nói khōng biết chắc phķa Việt Nam đć cố gắng thuyết phục Phnom Penh đến đāu, Lż nhận định lą Hą Nội chắc chưa ląm đủ mức. Điều đó có thể thấy được qua việc Phnom Penh đć có “ một thįi độ thiếu hợp tįc ”.
Sở dĩ ta dễ dąng bị mắc lừa ở Thąnh Đō lą vģ chķnh ta đć tự lừa ta. Ta đć tự tạo ra ảo tưởng lą Trung Quốc sẽ giương cao ngọn cờ CNXH, thay thế cho Liźn Xō ląm chỗ dựa vững chắc cho cįch mạng Việt Nam vą chủ nghĩa xć hội thế giới, chống lại hiểm hoạ “ diễn biễn hoą bģnh ” của chủ nghĩa đế quốc do Mỹ đứng đầu. Tư tưởng đó đć dẫn đến sai lầm Thąnh Đō cũng như sai lầm “ giải phįp Đỏ ”.
Sau Thąnh Đō, trong Bộ Chķnh trị đć có nhiều ż kiến bąn cći về chuyến đi nąy. Song mći đến trước Đại hội VII, khi Bộ Chķnh trị họp (15-17.5.91) thảo luận bản dự thảo Bįo cįo về tģnh hģnh thế giới vą việc thực hiện đường lối đối ngoại của Đại hội VI vą phương hướng tới, cuộc gặp cấp cao Việt Nam - Trung Quốc ở Thąnh Đō mới lại được đề cập tới khi bản dự thảo bįo cįo của Bộ Ngoại Giao có cāu “ có một số việc ląm khōng đśng với cįc Nghị quyết của Bộ Chķnh trị về vấn đề Campuchia ”. Cuộc họp nąy đầy đủ Tổng Bķ Thư Nguyễn văn Linh, cįc cố vấn Phạm văn Đồng, Võ Chķ Cōng, cįc uỷ viźn BCT Đỗ Mười, Võ Văn Kiệt, Nguyễn Cơ Thạch, Lź Đức Anh, Mai Chķ Thọ, Nguyễn Đức Tām, Đąo Duy Tłng, Đồng Sĩ Nguyźn, Đoąn Khuź, Nguyễn Thanh Bģnh.
Anh Tō nói : “ Có thời giờ vą có cơ hội đem ra kiểm điểm những việc vừa qua để nhận định sāu sắc thģ tốt thōi. Sau chuyến đi Thąnh Đō, tōi vẫn ān hận về thįi độ của mģnh. Nói lą tự kiểm điểm thģ tự kiểm điểm. Tōi ān hận lą ở hai chỗ. Lśc ở Thąnh Đō, khi bąn đến vấn đề Campuchia, người nói lą anh Linh. Anh Linh nói đến phương įn hoą giải dān tộc Campuchia. Sau đó Lż Bằng trģnh bąy phương įn “ 6+2+2+2+1 ” mą Từ Đōn Tķn khi đąm phįn với anh Cơ ở Hą Nội đć ép ta nhận song ta bįc. Anh Linh đć đồng ż (nói khōng có vấn đề). Lśc đó có lẽ do thấy thįi độ của tōi, Giang mời tōi nói. Tōi nói : tōi khōng nghĩ phương įn 13 nąy lą hay, ż tōi nói lą khōng cōng bằng... Tōi ān hận lą lẽ ra sau đó đoąn ta nźn hội ż lại sau bữa tiệc buổi tối. Nhưng tōi khōng nghĩ ra, chỉ phān vān. Sįng sớm hōm sau, mấy anh bźn Ban Đối Ngoại vą anh Hồng Hą nói nhỏ với tōi lą cốt sao tranh thủ được nguyźn tắc “ consensus ” (nhất trķ), cņn con số khōng quan trọng. Tōi nghe hơi yźn tām nhưng vẫn nghĩ có hội ż vẫn hơn. Sau đó, Trung Quốc đưa kż bản thoả thuận có nói đến con số 13… Tōi phān vān muốn được biết nội dung trước khi ta hạ bśt kż. Nếu như đoąn ta trao đổi với nhau sau phiźn họp đầu, sau khi Lż Bằng đưa ra cōng thức 6+2+2+2+1 thģ ta có thể có cįch bąn thźm với họ. Hai lą trước khi kż văn bản do chuyźn viźn hai bźn thoả thuận, cįc đồng chķ lćnh đạo cần xem lại vą bąn bạc xem có thể thźm bớt gģ trước khi kż. Nghĩ lại, khi họ mời Tổng Bķ Thư, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng ta sang gặp Tổng Bķ Thư, Chủ tịch Quốc vụ viện, lại mời thźm tōi. Tōi khį bất ngờ, khōng chuẩn bị kỹ. Anh Mười cho lą họ mời rất trang trọng, cơ hội lớn, nźn đi. Nhưng đi để rồi kż một văn bản mą ta khōng lường trước hậu quả về phản ứng của Bạn Campuchia, rất gay gắt. Tōi hiểu lą Bạn khį bất bģnh, thậm chķ lą uất nhau. Cho ta lą ląm sau lưng, có hại cho người ta.”Anh Linh : “ Anh Tō nhớ lại xem. Khōng phải tōi đồng ż, tōi chỉ nói ta nghiźn cứu xem xét vą cuối cłng đặt vấn đề thōng bįo lại Campuchia… Bāy giờ tōi vẫn nghĩ thế lą đśng. Tōi khōng thấy ān hận về việc mģnh chấp nhận phương įn 13… Vấn đề Campuchia dķnh đến Trung Quốc vą Mỹ. Phải tķnh đến chiến lược vą sįch lược. Phải tiếp tục ląm việc với Campuchia về chiến lược, phải có nhiều biện phįp ląm cho bạn thấy ām mưu của đế quốc Mỹ chống phį chủ nghĩa xć hội ở chāu Į, cả ở Cuba. Nó đć phį Trung Quốc qua vụ Thiźn An Mōn rồi, nay chuyển sang phį ta… Trung Quốc muốn thōng qua Khmer Đỏ nắm Campuchia. Song dł bąnh trướng thế nąo thģ Trung Quốc vẫn lą một nước xć hội chủ nghĩa.”Anh Thạch : “ Về chuyện Thąnh Đō, Trung Quốc đć đưa cả băng ghi ām cuộc nói chuyện với lćnh đạo ta ở Thąnh Đō cho Phnom Penh. Hun Xen nói lą trong biźn bản viết lą “ hai bźn đồng ż thōng bįo cho Campuchia phương įn 6+2+2+2+1” nhưng băng ghi ām lại ghi rõ anh Linh nói lą “ khōng có vấn đề gģ ”.
Tōi xin trģnh bąy để cįc anh hiểu nguyźn do con số 13 lą từ đāu. Tại Tokyo thįng 6.90, Sihanouk vą Hun Xen đć thoả thuận thąnh phần SNC gồm hai bźn ngang nhau = 6+6. Từ Đōn Tķn sang Hą Nội, ép ta nhận cōng thức 6+2+2+2+1 khōng được. Đến cuộc gặp Thąnh Đō, Trung Quốc lại đưa ra. Khi ta sang Phnom Penh để thuyết phục bạn nhận con số 13 với nguyźn tắc ląm việc consensus trong SNC, anh Hun Xen nói riźng với tōi : chśng tōi thắng mą phải nhận số người ķt hơn bźn kia (bźn ta 6, bźn kia 7) thģ mang tiếng Campuchia bị Việt nam vą Trung Quốc ép. Như vậy, dł lą consensus cũng khōng thể thuyết phục nhān dān Campuchia được. Chỉ có thể nhận 12 hoặc 14 thąnh viźn trong Hội đồng Dān tộc Tối cao. Phải nói lą Phnom Penh thắc mắc nhiều với ta. Liźn Xō, Anh, Phįp, Nhật, Mỹ đều cho ta biết lą Trung Quốc đć thōng bįo cho họ đầy đủ về Thoả thuận Thąnh Đō vą nói với họ lą lćnh đạo Việt Nam khōng đįng tin cậy. Trung Quốc đć sử dụng Thąnh Đō để phį quan hệ của ta với cįc nước vą chia rẽ nội bộ ta…”Hōm sau, Bộ Chķnh trị họp tiếp, anh Mười nói : “ Ta tįn thąnh Sihanouk ląm chủ tịch Hội đồng Dān tộc Tối cao, Hun Xen ląm phó chủ tịch, lấy nhất trķ trong Hội đồng Dān tộc Tối cao ląm nguyźn tắc. Đāy khōng phải lą một nhān nhượng… Nếu có anh Thạch đi Thanh Đō thģ tốt hơn…”Anh Tō : “ Vấn đề chủ yếu khōng phải lą thįi độ của ta ở Thąnh Đō như anh Mười nói, mą lą kết quả vą tįc động đến bạn Campuchia đįnh giį ta như thế nąo ? Ở Thąnh Đō, điều ta ląm có thể chứng minh được nhưng Cam-puchia cho lą ta giải quyết trźn lưng họ. Vģ vậy mą tōi ān hận. Tōi ān hận lą về sau nąy sẽ để lại hậu quả.”Anh Mười : “ Với tinh thần một người cộng sản, tōi cho lą ta khōng sai. Ban Campuchia nghĩ gģ về ta lą quyền của họ. Với tinh thần một người cộng sản, ta khōng bao giờ vi phạm chủ quyền của bạn.”Anh Thạch : “ Họp Bộ Chķnh trị để kiểm điểm, tōi xin được nói thẳng. Có phải khi đi Thąnh Đō về, anh Đỗ Mười có nói với tōi lą hai ōng anh nhận hơi sớm. Anh Linh nhận cōng thức 13 vą anh Tō nhận consensus (nguyźn tắc nhất trķ) ” .
Anh Võ Văn Kiệt : “ Trong thām tām tōi, tōi khōng đồng ż có anh Tō trong đoąn đi Thąnh Đō. Nếu có gặp anh Đặng thģ anh Tō đi lą đśng. Tōi nói thẳng lą tōi xót xa khi biết anh Tō đi cłng anh Linh vą anh Mười chỉ để gặp Giang vą Lż, khōng có Đặng. Mģnh bị nó lừa nhiều cįi quį. Tōi nghĩ Trung Quốc chuyźn lą cạm bẫy.”Vốn lą người điềm đạm, song anh Tō có lśc đć phải phįt biểu : “ Mģnh hớ, mģnh dại rồi mą cņn nói sự nghiệp cįch mạng lą trźn hết, cņn được hay khōng thģ khōng sao. Cłng lắm lą nói cįi đó, nhưng tōi khōng nghĩ như vậy lą thượng sįch. Tōi khōng nghĩ người lćnh đạo nźn ląm như vậy.”Thoả thuận Việt Nam - Trung Quốc ở Thąnh Đō đśng như anh Tō lo ngại đć để lại một ấn tượng khōng dễ quźn đối với Phnom Penh. Trong phiźn họp Quốc hội Campuchia ngąy 28.2.91, Hun Xen phįt biểu : “ Như cįc đại biểu đć biết, vấn đề SNC nąy rất phức tạp. Chśng ta phải đấu tranh khắc phục vą ląm thất bại ām mưu của kẻ thł nhưng bọn ủng hộ chśng khōng đāu. Mặc dł Hội đồng đć được thąnh lập trźn cơ sở 2 bźn bģnh đẳng nhưng người ta vẫn muốn biến thąnh 4 bźn theo cōng thức 6+2+2+2+1, vą vấn đề chủ tịch ląm cho Hội đồng khōng hoạt động được ”.Tōi cņn nhớ khi tiếp tōi ở Phnom Penh, ngąy 28.9.90, Hun Xen đć có những ż khį mạnh về thoả thuận Thąnh Đō : “ Khi gặp Sok An ở Bangkok hōm 17.9, Trung Quốc doạ vą đņi SOC phải cōng nhận cōng thức mą Việt Nam vą Trung Quốc đć thoả thuận. Nhưng Phnom Penh độc lập. Sok An đć nói rất đśng khi trả lời Trung Quốc lą ż nąy lą của Việt Nam khōng phải của Phnom Penh.”Cuộc hội đąm Thąnh Đō thįng 9.90 hoąn toąn khōng phải lą một thąnh tựu đối ngoại của ta, hiện tại đó lą một sai lầm hết sức đįng tiếc về đối ngoại. Vģ quį nōn nóng cải thiện quan hệ với Trung Quốc, đoąn ta đć hąnh động một cįch vō nguyźn tắc, tưởng rằng thoả thuận như thế sẽ được lņng Bắc Kinh nhưng trįi lại thoả thuận Thąnh Đō đć ląm chậm việc giải quyết vấn đề Campuchia vą do đó ląm việc bģnh thường hoį quan hệ với Trung Quốc, uy tķn quốc tế của ta bị hoen ố.Việc ta đề nghị hợp tįc với Trung Quốc bảo vệ chủ nghĩa xć hội chống đế quốc Mỹ, thực hiện “ giải phįp Đỏ ” ở Campuchia lą khōng phł hợp với Nghị quyết 13 của Bộ Chķnh trị mą cņn gāy khó khăn với ta trong việc đa dạng hoį quan hệ với cįc đối tượng khįc như Mỹ, phương Tāy, ASEAN, vą tįc động khōng thuận lợi đến quan hệ giữa ta vą đồng minh, nhất lą quan hệ với Liźn Xō vą Campuchia. Trung Quốc một mặt bįc bỏ những đề nghị đó của ta, nhưng mặt khįc lại dłng ngay những đề nghị đó chơi xấu ta với cįc nước khįc nhằm tiếp tục cō lập ta, gāy sức ép với ta vą Campuchia.Cłng với việc ta thśc ép Phnom Penh đi vąo “ giải phįp Đỏ ”, việc ta thoả thuận với Trung Quốc cōng thức SNC tại Thąnh Đō lą khōng phł hợp với nguyźn tắc nhất quįn của Đảng ta lą khōng can thiệp vą khōng quyết định cįc vấn đề nội bộ của Campuchia, ląm tăng mối nghi ngờ vốn có của Campuchia đối với ta, đi ngược lại chủ trương tăng cường vą củng cố mối quan hệ với ta với Campuchia vą Ląo.
Trần Quang Cơ
(trķch Hồi ức vą suy nghĩ, 2003)
-- Khao Khat Cho VN Duoc Tu Do (
[khao_khat_cho_vn_duoc_tu_do@yahoo.com]), August 29, 2004.
## Hồi kż Trần Quang Cơ - Quan hệ Việt-Mĩ : 1977, thời cơ bỏ lỡ
Trich tu mang Lich SU Viet - Saturday, 28-Aug-2004
Lời giới thiệu : Trong số 134, chśng tōi đć trķch đăng hai chương hồi kķ của ōng Trần Quang Cơ HỒI ỨC VĄ SUY NGHĨ nói về quan hệ Việt Nam –Trung Quốc năm 1990-1991. Nếu những sai lầm nghiźm trọng lćnh đạo ĐCSVN ở thời điểm nąy bắt nguồn từ sự hoảng sợ khi Liźn Xō sụp đổ, thģ 15 năm trước đó, sai lầm lại xuất phįt từ say sưa chiến thắng : những trang dưới đāy cho thấy rõ năm 1977 Việt Nam đć bỏ lỡ cơ hội bģnh thường hoį quan hệ với Mĩ như thế nąo.
Sau cuộc đąm phįn với Mỹ ở Paris, năm 1973 tōi được đề bạt ląm vụ trưởng vụ Bắc Mỹ nźn có đầy đủ điều kiện trực tiếp theo dõi vą xử lż mối quan hệ của nước ta với Mỹ sau chiến tranh.Vąo qućng hơn một thįng sau khi giải phóng miền Nam, ta có nhờ Liźn Xō chuyển cho Mỹ một thōng điệp miệng “ Lćnh đạo Việt nam Dān chủ Cộng hoą (VNDCCH) tįn thąnh có quan hệ tốt với Mỹ trźn cơ sở tōn trọng lẫn nhau. Trźn tinh thần đó, phķa Việt Nam đć tự kiềm chế trong khi giải phóng, tạo cơ hội cho người Mỹ khōng bị cản trở trong việc tiến hąnh di tản nhān viźn của họ. Phķa Việt Nam đć cố gắng ląm mọi sự cần thiết để khōng ląm xấu đi quan hệ với Mỹ trong tương lai. Khōng có sự thł địch với Mỹ ở Việt Nam vą Việt Nam cũng khōng muốn thấy như vậy ở phķa Mỹ ”.
Ngąy 12.6.75, Mỹ gửi đến sứ quįn ta ở Paris bức thōng điệp đįp lại : “ Về nguyźn tắc, Mỹ khōng thł hận gģ VNDC-CH. Đề nghị trźn cơ sở đó tiến hąnh bất cứ quan hệ nąo giữa hai bźn [1]. Mỹ sẵn sąng nghe bất cứ gợi ż nąo mą phķa VNDCCH có thể muốn đưa ra ”. Thōng điệp nąy do Sứ quįn Mỹ ở Paris gửi tới Sứ quįn ta, nội dung khōng nói rõ lą của Bộ Ngoại Giao Mỹ hay của cấp nąo.
Ngąy 11.7.75, ta gửi thōng điệp cho Mỹ, chủ yếu nhắc lại đoạn nói về Mỹ trong bįo cįo của Ngoại trưởng Nguyễn Duy Trinh đọc trước Quốc hội ngąy 4.6.75 : “ Việc Chķnh phủ Hoa Kỳ tōn trọng cįc quyền dān tộc cơ bản của nhān dān Việt Nam, từ bỏ hoąn toąn sự can thiệp vąo cōng việc nội bộ miền Nam Việt Nam, ląm nghĩa vụ đóng góp vąo việc hąn gắn vết thương chiến tranh vą cōng cuộc xāy dựng lại sau chiến tranh ở cả hai miền Việt Nam, sẽ tạo điều kiện thiết lập quan hệ bģnh thường giữa VNDCCH vą Hoa Kỳ theo tinh thần Điều 22 Hiệp định Paris về Việt Nam ”.
Cuộc tiếp xśc đầu tiźn sau chiến tranh giữa ta vą Mỹ diễn ra tại Paris ngąy 10.7 ở cấp bķ thư thứ nhất đại sứ quįn (Đỗ Thanh – Pratt) chủ yếu bąn về vấn đề MIA, cụ thể phķa Mỹ xin được trao trả một số hąi cốt phi cōng Mỹ bị bắn rơi ở miền Bắc. Đến cuộc gặp tiếp theo ngąy 5.9.75, cũng vẫn giữa Đỗ Thanh vą Pratt, ta đồng ż sẽ giao cho Mỹ 3 bộ hąi cốt “ giặc lįi ”, song mći tới thįng 12 ta mới cho phép một đoąn 4 hạ nghị sĩ Mỹ do Chủ tịch Uỷ ban POW/MIA [2] G.V.
Montgomery dẫn đầu vąo Hą Nội nhận. Đoąn nąy đć được Thủ tướng Phạm Văn Đồng tiếp.Sang năm 1976 Mỹ lại thōng qua Liźn Xō thăm dņ việc tiếp xśc với ta, song khẳng định sẽ khōng thực hiện điều 21 của Hiệp định Paris. Cōng hąm ngąy 26.3.76 của Henry Kissinger – lśc nąy lą ngoại trưởng – gửi ngoại trưởng Nguyễn Duy Trinh cảm ơn ta đć đón tiếp đoąn Montgomery vą sẵn sąng mở cuộc thảo luận về việc thiết lập mối quan hệ giữa hai nước [3]. Ngąy 30.4 Bộ trưởng ngoại giao ta gửi cōng hąm trả lời, nźu lại những vấn đề tồn tại giữa hai nước (vấn đề bồi thường chiến tranh vą vấn đề người Mỹ mất tķch trong chiến tranh), trźn cơ sở giải quyết 2 vấn đề đó sẽ bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ theo quy định của điều 22 Hiệp định Paris. Ta sẵn sąng xem xét đề nghị cụ thể của Mỹ về việc mở thương lượng giữa hai bźn. Ta sẽ có trả lời khōng để quį lāu, song sẽ khōng trước khi Quốc hội Mỹ bąn về việc bỏ cấm vận đối với Việt Nam. Gần như đồng thời với việc G. Ford bįc kiến nghị của Quốc hội Mỹ yźu cầu tạm ngưng trong 6 thįng lệnh cấm vận buōn bįn với Việt Nam, Bộ Ngoại Giao Mỹ gửi thōng điệp khẳng định sẵn sąng sớm có thảo luận với Việt Nam, song nhận xét quan điểm ta đặt thương lượng trźn cơ sở “ įp dụng một cįch có chọn lọc cįc Hiệp định đć kż [4] ” lą khōng đem lại kết quả xāy dựng ; vấn đề “ kiểm điểm đầy đủ [5] ” về MIA sẽ lą một trong những vấn đề hąng đầu của Mỹ, chỉ khi nąo vấn đề nąy được giải quyết “ một cįch cơ bản ” [6] mới có thể tiến bộ thật sự tới bģnh thường hoį quan hệ giữa hai nước chśng ta. Đề nghị Việt nam xem lại một cuộc họp bąn về cįc vấn đề tồn tại lą có bổ ķch hay khōng ?Tģnh hģnh nhłng nhằng như vậy kéo dąi cho tới khi Jimmy Carter trśng cử tổng thống thay Gerald Ford năm 1977. Chķnh quyền mới của Đảng Dān chủ có quan điểm chiến lược khįc vą thįi độ đối với Việt Nam mềm mỏng hơn. Nguyźn nhān quan trọng khiến chķnh quyền Carter quan tām ngay từ đầu đến việc thiết lập mối quan hệ mới với Việt Nam lą lợi ķch chiến lược của Mỹ ở khu vực chāu Į - Thįi Bģnh Dương. Đại sứ Mỹ tại LHQ, Andrew Young, đć nói rõ điều đó : “ Chśng tōi coi Việt Nam như một Nam Tư ở chāu Į. Khōng phải lą bộ phận của Trung Quốc hay của Liźn Xō, mą lą một nước độc lập. Một nước Việt Nam mạnh vą độc lập lą phł hợp với lợi ķch quốc gia của Mỹ ” (thįng 1.77).
Ngąy 6.1.77, thōng qua Liźn Xō, Mỹ lại đưa ra một kế hoạch 3 bước về bģnh thường hoį quan hệ với Việt Nam :
Việt Nam cho biết tin về những “ người Mỹ mất tķch trong chiến tranh ” (MIA). Mỹ chấp nhận Việt Nam vąo LHQ vą sẵn sąng lập quan hệ ngoại giao đầy đủ, cũng như bắt đầu buōn bįn với Việt Nam. Mỹ có thể đóng góp khōi phục tại Việt Nam bằng cįch phįt triển buōn bįn, cung cấp thiết bị vą cįc hģnh thức hợp tįc kinh tế khai thįc.Ngąy 3/3/1977 chķnh quyền Carter quyết định nới lỏng một phần cấm vận đối với ta, cho phép tąu thủy vą mįy bay nước khįc chở hąng sang Việt Nam được ghé cįc cảng vą sān bay của Mỹ để lấy nhiźn liệu (nhưng vẫn cấm người Mỹ buōn bįn với Việt Nam, cấm tąu Mỹ đến Việt Nam đến cảng vą sān bay Mỹ). Ngąy 9.3.77, Mỹ cho phép cōng dān Mỹ được đi thăm Việt Nam, Cu Ba, Bắc Triều Tiźn, Campuchia kể từ ngąy 18.3.77.
Đến giữa thįng 3 ta nhận tiếp đón Leonard Woodcock, đặc phįi viźn của tổng thống Mỹ Carter sang Việt Nam. Ngąy 17.3.77 Thủ tướng Phạm Văn Đồng đć tiếp L. Woodcock vą 4 thąnh viźn trong đó có Thượng nghị sĩ Mansfield – tại Chủ tịch phủ ở Hą Nội. Ngąy hōm đó, đoąn Mỹ cũng đć đến chąo Ngoại trưởng Nguyễn Duy Trinh.
Sau chuyến đi thăm mở đường nąy, hai bźn đć thoả thuận mở cuộc đąm phįn về bģnh thường hoį quan hệ giữa Việt Nam vą Mỹ tại Paris. Đoąn ta lśc đó do Thứ trưởng Ngoại giao Phan Hiền dẫn đầu, thąnh viźn có tōi, vụ trưởng Vụ Bắc Mỹ, anh Vũ Hoąng, vụ trưởng vụ Lćnh sự vą mấy cįn bộ vụ Bắc Mỹ : (cįc) anh Błi Xuān Ninh, Cương, Hą Huy Tām, Lź Mai. Anh Lź Mai khi đó lą cįn bộ vụ Bắc Mỹ, ląm phiźn dịch cho trưởng đoąn. Sứ quįn ta ở Phįp có anh Đỗ Thanh, bķ thư thứ nhất, vą anh Nguyễn Thiện Căn, tły viźn bįo chķ, tham gia đoąn. Phķa Mỹ do Richard Holbrooke ląm trưởng đoąn. Cuộc đąm phįn diễn ra khį lāu, phải qua 3 vņng đąm phįn trong thįng 5, thįng 6 vą thįng 12 năm 1977. Địa điểm luān phiźn ở đại sứ quįn ta vą đại sứ quįn Mỹ tại Phįp. Trong đąm phįn vņng 1 (ngąy 3-4.5.77), lập trường của Mỹ lą hai bźn thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ ngay vą vō điều kiện, cņn những vấn đề khįc giữa hai bźn để lại giải quyết sau ; Mỹ sẽ khōng cản Việt Nam vąo LHQ. Cņn về điều 21 (của Hiệp định Paris về VN), Mỹ có khó khăn về phįp luật nźn khōng thực hiện được, hứa sẽ thực hiện khi đć có quan hệ, bỏ cấm vận buōn bįn vą xét viện trợ nhān đạo. Theo chỉ thị đć nhận trước khi đi, ta kiźn quyết đņi phải giải quyết “ cả gói ” [7] ba vấn đề : ta vą Mỹ bģnh thường hoį quan hệ (bao gồm cả việc bỏ cấm vận vą lập quan hệ ngoại giao đầy đủ), ta giśp Mỹ giải quyết vấn đề MIA vą Mỹ viện trợ 3,2 tỷ đō-la cho Việt Nam như đć hứa hẹn trước đāy. Trở ngại lớn nhất cho việc bģnh thường hoį quan hệ lą việc ta đņi Mỹ viện trợ 3,2 tỷ đō-la cho ta vģ Quốc hội Mỹ khi đó dứt khoįt khōng chấp nhận viện trợ ląm điều kiện cho việc bģnh thường hoį quan hệ với Việt Nam. Ngąy 2-3.6, đąm phįn vņng 2, Mỹ nźu lại cįc đề nghị hồi thįng 5. Ngąy 19.7.77, tại Hội Đồng Bảo An Liźn Hiệp Quốc (LHQ), Mỹ quyết định rśt bỏ việc phủ quyết Việt Nam vąo LHQ. Sau vņng 2, anh Phan Hiền đć phải bay về Hą Nội bįo cįo vą xin chỉ thị, thực chất lą đề nghị trźn nźn có thįi độ thực tế vą đối sįch mềm dẻo hơn, nhưng nghe nói cả 4 vị lćnh đạo chủ chốt của ta lśc đó (*) đều nhất trķ lập trường trźn. Trước đņi hỏi kiźn quyết của ta, tại vņng 3 (19-20.12.78), Mỹ đề nghị nếu chưa thoả thuận được về việc thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ thģ có thể lập Phņng Quyền lợi [8] ở thủ đō hai nước, nhưng như vậy thģ chưa bỏ cấm vận được. Sau khi có Phņng quyền lợi thģ sẽ tuỳ tģnh hģnh mą xét bỏ cấm vận, song ta vẫn giữ lập trường cũng nhắc đņi giải quyết “ cả gói ” 3 vấn đề.Rõ rąng năm 1977 chķnh quyền Carter thực sự muốn bģnh thường hoį quan hệ với Việt Nam. Ngoại trưởng Mỹ Cyrus Vance, ngąy 10.1.77 tuyźn bố : “ Việc tiến tới bģnh thường hoį quan hệ Mỹ – Việt Nam phł hợp với lợi ķch của hai nước ”. Năm 1977 đć có khả năng thực tế để ta bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ nhưng ta đć bỏ qua. Trong khi đó, theo sự xśi dục của Bắc Kinh, chķnh quyền Pol Pot bắt đầu chiến tranh biźn giới chống ta từ ngąy 30.4.77 vą đơn phương cắt đứt quan hệ ngoại giao với ta ngąy 31.12.77.
Từ đầu năm 1978, quan hệ giữa 3 nước lớn Mỹ-Xō-Trung bắt đầu chuyển từ hģnh thįi đối đầu từng đōi một sang hģnh thįi Mỹ-Trung cấu kết chống Liźn Xō, Liźn Xō nhān thế yếu của Mỹ sau thảm bại ở Việt Nam ra sức tăng cường ảnh hưởng ở Į, Phi vą Mỹ Latinh bằng học thuyết “ chủ quyền hạn chế ” của Brejnev tại chāu Į. Liźn Xō đưa quān vąo Afghanistan (1979), đồng thời thực hiện chķnh sįch bao vāy Trung Quốc. Việt Nam cũng bị coi lą một mắt xķch của vņng vāy đó. Đặng Tiểu Bģnh, cuối thįng 2.79, có nói với cįc nhą bįo ở Bắc kinh : “ Chśng tōi có thể dung thứ việc Liźn Xō có 70 % ảnh hưởng ở Việt Nam, miễn lą 30 % cņn lại dąnh cho Trung Quốc ”.
Cũng từ năm 1978, Mỹ đẩy nhanh quį trģnh bģnh thường hoį quan hệ với Trung Quốc (từ thįng 2.73, khi Kissinger đi thăm Bắc Kinh. Trung Quốc vą Mỹ đć kż thoả thuận lập Cơ quan liźn lạc ở thủ đō 2 nước với quy chế như một sứ quįn). Nước cờ “ chơi lį bąi Trung Quốc để ngăn chặn Liźn Xō ” của cố vấn an ninh quốc gia Zbigniew Bzrezinski đć dần dần lấn lướt chủ trương của ngoại trưởng Cyrus Vance vą R.Holbrooke lą “ thśc đẩy song song việc cải thiện quan hệ với Việt Nam vą Trung Quốc ”. Ngąy 23.8.78, trong lśc Mỹ đąm phįn về bģnh thường hoį quan hệ với ta ở Paris, ngoại trưởng Mỹ C.
Vance đć đi thăm Bắc Kinh. Cho đến khi Đặng Tiểu Bģnh tuyźn bố “ Trung Quốc lą NATO phương Đōng ” vą “ Việt Nam lą Cuba phương Đōng ” (19.5.78) vą Bzrezinski đi thăm Trung Quốc (20.5.78) thģ chķnh quyền Carter đć chọn con đường bģnh thường hoį quan hệ với Trung Quốc vą gįc sang bźn việc bģnh thường hoį quan hệ với Việt Nam.Ngąy 21.8.78, Quốc hội Mỹ cņn cử một đoąn 7 hạ nghị sĩ thuộc cả hai đảng Dān chủ vą Cộng hoą do hạ nghị sĩ Dān chủ G.V.Montgomery, chủ tịch Uỷ ban POW/MIA, dẫn đầu sang Việt Nam chủ yếu để trao đổi với thứ trưởng Phan Hiền về vấn đề tģm kiếm “ người Mỹ mất tķch trong chiến tranh ” (MIA). Ta đć trao trả cho Mỹ một số bộ hąi cốt để tỏ thiện chķ hợp tįc trong vấn đề MIA. Vą theo yźu cầu của họ, tōi đć dẫn đoąn Montgomery đi miền Nam, thăm thįnh thất Cao Đąi vą một trại người Campuchia tị nạn chiến tranh ở biźn giới Tāy Ninh. Đấy lą lần đầu tiźn ta cho phép một đoąn Mỹ chķnh thức thăm thąnh phố Hồ Chķ Minh kể từ khi giải phóng miền Nam.Sau đó đśng một thįng, tōi sang New York để tiếp tục cuộc đąm phįn về bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ. Cuộc đąm phįn vņng 4 về bģnh thường hoį quan hệ Việt Nam – Mỹ khōng kéo dąi như năm 1977 ở Paris. Lần nąy trưởng đoąn đąm phįn của ta lą thứ trưởng ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch. Cņn phķa Mỹ vẫn lą R. Holbrooke. Đến lśc nąy khi ta quyết định rśt bỏ đņi hỏi “ Mỹ phải bồi thường chiến tranh – viện trợ 3,2 tỷ đō la mới bģnh thường hoį quan hệ ” vą nhận cōng thức “ bģnh thường hoį quan hệ khōng điều kiện ” của Mỹ thģ đć muộn.
Sở dĩ Mỹ tiếp tục đąm phįn vấn đề bģnh thường hoį với ta lśc đó lą chỉ nhằm ląm Việt Nam chập chững trong quan hệ với Liźn Xō vą trong vấn đề Campuchia, trong khi đó Mỹ đć chuyển hướng sang phķa Trung Quốc. R.Holbrooke nói với ta : “Mỹ coi trọng chāu Į ; Mỹ cần bģnh thường hoį quan hệ giữa hai nước. Nhưng Mỹ lo ngại Liźn Xō đặt căn cứ ở Cam Ranh.”Trong khi chờ đợi phķa Mỹ trả lời dứt khoįt về vấn đề bģnh thường hoį quan hệ, khoảng hạ tuần thįng 11, anh Thạch về Hą Nội trước ; cņn tōi vẫn ở lại New York để giữ cầu. Ngąy 30.11.78, R.Oakley, trợ lż ngoại trưởng Mỹ, trả lời sự thśc dục của tōi, cņn nói : “ Mỹ khōng thay đổi lập trường bģnh thường hoį quan hệ với Việt Nam, nhưng phải chậm lại vģ cần ląm rõ 3 vấn đề Campuchia, Hiệp ước Việt-Xō vą vấn đề người di tản Việt Nam ”. Rồi họ trao cho tōi tấm ảnh toą nhą của sứ quįn nguỵ trźn đường R. ở Hoa-thịnh-đốn, nói lą sẽ trao trả ta toą nhą đó ląm trụ sở đại sứ quįn, vą yźu cầu ta cung cấp sơ đồ ngōi nhą cũ của tổng lćnh sự quįn Mỹ tại đường Trąng Thi (?) Hą Nội.
Tōi ở lại New York mći tới cuối thįng 1.79, sau khi ta đưa quān vąo Campuchia giśp bạn đįnh đuổi Pol Pot giải phóng Nōng Pźnh. Ngąy 9.1.79, ngoại trưởng Mỹ Cyrus Vance nói : “ Cįc cuộc nói chuyện Mỹ - Việt Nam về bģnh thường hoį đć tan vỡ do cuộc xām lược Campuchia của Việt Nam ”. Tōi nghĩ, thực ra Mỹ đć quyết định dứt bỏ quį trģnh đąm phįn bģnh thường hoį quan hệ với ta từ khi ta tham gia khối CO-MECON vą kż Hiệp ước hữu nghị với Liźn Xō (3.11.78), để bắt tay với Trung Quốc chống Liźn Xō ở chāu Į - Thįi Bģnh Dương. Ngąy 15.12.78, Mỹ vą Trung Quốc đć ra thōng cįo chung chķnh thức cōng nhận nhau vą thiết lập quan hệ ngoại giao từ ngąy 1.1.79. Việc Đặng Tiểu Bģnh đi thăm Mỹ (29.1 - 4.2.79) đįnh dấu việc bģnh thường hoį quan hệ Mỹ - Trung Quốc, cũng lą chķnh thức xếp lại việc bģnh thường hoį quan hệ Việt Nam – Mỹ tới 17 năm sau. Khi ấy tōi cņn lưu lại ở New York nźn được chứng kiến cảnh Hoa kiều New York đón Đặng : trong khu người Hoa (Chinatown), dọc một đường phố treo toąn cờ đỏ năm sao [9], cņn dọc một đường phố song song treo toąn cờ “ thanh thiźn bạch nhật ” [10] ! Trong khi gặp Carter ở Washington, Đặng Tiểu Bģnh đć tỏ ż sẽ tiến cōng vąo Việt Nam vą khōng gặp phải phản ứng bất lợi nąo từ phķa Mỹ.
Theo Bzrezinski, trong cuộc hội đąm với Carter hōm 29.1, Đặng yźu cầu có sự cộng tįc giữa Mỹ vą Trung Quốc để chống Liźn Xō. Cņn Carter có phần thận trọng hơn, đồng ż cần có những cuộc tham khảo chặt chẽ giữa hai nước để chặn chủ nghĩa bąnh trướng của Liźn Xō, nhưng thận trọng trįnh đề cập tới đề nghị của Đặng. Sau đó, ngąy 16.2.79, Carter có nźu 6 nguyźn tắc xử sự khi Trung Quốc xām lăng Việt Nam : Mỹ khōng can thiệp trực tiếp ; khuyến khķch cįc bźn tự kiềm chế ; Việt Nam rśt quān khỏi Campuchia vą Trung Quốc rśt quān khỏi Việt Nam ; cuộc xung đột khōng đe doạ lợi ķch trước mắt của Mỹ; khōng đặt lại vấn đề bģnh thường hoį với Trung Quốc ; quyền lợi đồng minh của Mỹ khōng bị đe doạ. Cũng từ đó, cuộc xung đột Campuchia vą quan hệ với Việt Nam đć được đặt trong khuōn khổ của mối quan hệ giữa 3 nước lớn Mỹ-Xō-Trung. Vą cũng từ đó Mỹ gắn vấn đề quan hệ Mỹ - Việt Nam với quį trģnh giải quyết vấn đề Campuchia.
Lą nhān chứng lịch sử vą cũng lą người trực tiếp tham gia cįc hoạt động ngoại giao nąy với tư cįch lą vụ trưởng Vụ Bắc Mỹ Bộ Ngoại giao, trực tiếp tham gia đoąn đąm phįn về bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ ở Paris năm 1977, rồi ở New York năm 1978, tōi thật sự đau xót vị ta đć bỏ lỡ mất cơ hội củng cố thế đứng của Việt Nam trong hoą bģnh để tập trung phįt triển đất nước sau bao năm chiến tranh, lỡ cơ hội san bằng khoảng cįch với cįc nước cłng khu vực. Trong tập hồi kż của mģnh [11], Lż Quang Diệu đć nhận xét : “ Năm 1975 thąnh phố Hồ Chķ Minh có thể sįnh ngang với Bangkok. Nhưng nay (năm 1992) nó tụt lại đằng sau tới hơn 20 năm ”.Việc ta từ chối lời đề nghị “ bģnh thường hoį quan hệ khōng điều kiện ” của Mỹ, ląm cao trước việc ASEAN ngỏ ż muốn Việt Nam tham gia tổ chức khu vực nąy, theo tōi, đć đưa lại những hệ quả vō cłng tai hại cho nhān dān vą đất nước ta. Liệu Trung Quốc có dįm tiếp tay cho bọn diệt chủng Pol Pot khiźu khķch ta vą có dįm đįnh ta năm 1979 nếu như Việt Nam sau Chiến thắng 1975 có một chiến lược “ thźm bạn bớt thł ” thực sự cầu thị hơn ? Việc bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ vą việc gia nhập khối ASEAN mći ngót 20 năm sau (1995) ta mới thực hiện được một cįch khį chật vật.Theo tōi, tư duy đối ngoại có phần cứng nhắc của ta lśc ấy quả đć khōng theo kịp bước chuyển biến của chķnh trị thế giới thể hiện qua sự điều chỉnh chiến lược của cįc nước lớn sau sự kiện Việt Nam 1975, để dįm có những quyết sįch linh hoạt kịp thời đem lại lợi ķch to lớn lāu dąi cho dān tộc ta. Ngược lại, việc ta bỏ lỡ cơ hội bģnh thường hoį quan hệ với Mỹ lśc nąy đć khiến Việt Nam gần như đơn độc trước một Trung Quốc đầy tham vọng.
TRẦN QUANG CƠ
[1] proceed on this basis in any relations between the two sides
[2] Prisoner of War/Missing in Action
[3] “I believe that the interests of peace and security will benefit from placing the past behind us and developing the basis for a new relationship between our two countries”
[4] selective application of past agreements
[5] full accounting
[6] substantially
[7] package deal
[8] Interest section
[9] Cờ CHND Trung hoa (BT)
[10] Cờ Trung hoa Dān quốc - Đąi Loan (BT)[11] From Third world to First – Từ thế giới thứ Ba đến thế giới thứ Nhất(*) Tįc giả khōng nźu rõ, nhưng có thể căn cứ vąo ngōi thứ trong Bộ chķnh trị ĐCSVN lśc đó : Lź Duẩn, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Lź Đức Thọ (chś thķch của toą soạn).
-- Khao Khat Cho VN Duoc Tu Do (
[khao_khat_cho_vn_duoc_tu_do@yahoo.com]), August 29, 2004.
cho´ BERGER HAY PEKINGNESE ... ddźu co´ cai´ gia´ cua~ no´ ... co`n thu*´ khōng biź´t mi`nh thuō.c giong gi thi chi la CHO GHE ~
-- BACLIEU 2002 ( paltalk) (
[thomasph75@hotmail.com]), August 29, 2004.
Trần Quang Cơ đśng lą 1 tźn phản Đảng. Hắn dįm nói lćnh đạo Đảng ta bị tụi Tąu ghẻ Bắc Kinh lừa đảo. Có nghĩa hắn chửi lảnh đạo Đảng NGU đó. TQC chửi Đảng nặng hơn khi nói Đảng đņi Mỷ nhiều điều quįi gở quį nźn mất mẹ nó cįi deal. Y như đỉ ghẻ cņn ląm giį cao xong mất độ đąnh tiếc hłi hụi. Xong lỡ bộ đąnh ngủ với thằng Tąu "Giang mai" Trạch Dān!!! Đả đảo phản động TQC dįm chửi Đảng ta Lćnh tụ ta lą NGU!!!
-- (
[hailua@vnn.net.vn]), September 02, 2004.
Thật šśng lą bọn ćn cõm cộng sản thờ ma quốc gia vą cả bọn Giįp ,Khįnh cłng lũ cựu chiến binh gią nua bịnh tật ,sao šảng vą nhą nżớc khōng cho tụi nó ši thćm bįc Hồ šể tụi nó khỏi khai thźm những sự thām cung bķ hiểm cuả šảng vą bįc Hồ ,hay lą šảng ta nhận viết chuyện phim "Con dź hoąng šế của thế kỷ 20" cho bọn "Hồ Ly Vśt" Mẽo ?.Nếu vậy šảng chỉ nźn cho bọn chśng mỗi ngąy một củ khoai lą chśng khai hết .
-- thich du thu (
[toollovers@comcast.net]), September 02, 2004.

Content-Type: text/html; charset=iso8859-1


text:
Hàn Nhân
Mời bạn đọc cùng làm báo với Nguoiduatin.vn, viết tin bài, bày tỏ quan điểm về mọi mặt của cuộc sống gửi về hộp thư [email protected] .Tất cả thông điệp bạn quan tâm đều là tin tức
Báo điện tử Người đưa tin - http://www.nguoiduatin.vn
Giấy phép số 38/GP-BTTTT của Bộ TT&TT cấp ngày 25/1/2016
Tổng biên tập: Nguyễn Tiến Thanh
Vui lòng dẫn nguồn "nguoiduatin.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
Hotline: 0903 405 146
Email: [email protected]
Báo giá quảng cáo

markdown:
**Hàn Nhân**
|
|
Mời bạn đọc cùng làm báo với Nguoiduatin.vn, viết tin bài, bày tỏ quan điểm về mọi mặt của cuộc sống gửi về hộp thư
Tin liên quan
### Nghe/Xem xem nhiều
Tin Nghe/Xem mới nhất
**Hàn Nhân**
|
|
Mời bạn đọc cùng làm báo với Nguoiduatin.vn, viết tin bài, bày tỏ quan điểm về mọi mặt của cuộc sống gửi về hộp thư
|
**Hotline: 0903 405 146**
|
**Email: [email protected]**

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Set-Cookie: __cfduid=de22f2abb0c9e81d419a807418667a5a31477040671; expires=Sat, 21-Oct-17 09:04:31 GMT; path=/; domain=.nguoiduatin.vn; HttpOnly

Connection: close

Server: cloudflare-nginx

Vary: Accept-Encoding

Via: 1.1 C aicache6

Content-Type: text/html


text:
Khó xin việc
Ông Ngô Đình Đức, Tổng giám đốc Công ty Giải pháp Nguồn nhân lực L&A cho biết: Nghiên cứu của L&A trong các doanh nghiệp (DN) cho thấy 80% thành công của một cá nhân là nhờ vào kỹ năng mềm chứ không chỉ nhờ vào “kỹ năng cứng” (kiến thức chuyên môn). Nhưng việc đào tạo kỹ năng mềm trong nhà trường hiện nay còn bỏ ngỏ, trong khi đó nhiều sinh viên chưa ý thức được tầm quan trọng và sự cần thiết của kỹ năng mềm.
Một nghiên cứu khác của L&A cho thấy, khoảng 70% sinh viên ra trường khó xin việc vì không có kinh nghiệm và thiếu các kỹ năng cần thiết. Cơ hội tìm được công việc thích hợp, lương cao, môi trường tốt ở các công ty lớn hay tập đoàn nước ngoài là khá xa vời. Ở các công ty, tập đoàn có bề dày hoạt động lâu năm và tổ chức hoàn chỉnh, việc một nhân viên thiếu kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, kỹ năng thuyết trình, nói chuyện trước đám đông, kỹ năng lập kế hoạch, kỹ năng làm chủ bản thân... là hạn chế khiến họ khó có thể hòa đồng và tồn tại lâu.
“Cách duy nhất để trau dồi kỹ năng mềm là phải luyện tập, học hỏi thường xuyên, tạo cho mình một phản xạ tức thời mỗi khi gặp tình huống” ông Ngô Đình Đức.
Ông Đức cho ví dụ: Intel từng thất vọng khi tuyển 2.000 nhân viên cho dự án đầu tư vào Việt Nam nhưng chỉ có 40 ứng viên đủ trình độ kiến thức lẫn kỹ năng mềm. 40 ứng viên này không dễ tuyển vì các em hầu như không nhận thức được thế mạnh bản thân, hoặc biết nhưng không thể hiện được khả năng nổi trội của mình và thường bối rối khi nói về bản thân.
Một ví dụ khác: Trong một buổi phỏng vấn tuyển dụng vào công ty A, đang trao đổi về nghiệp vụ kinh doanh, nhà tuyển dụng bỗng bất ngờ hỏi câu hỏi chẳng ăn nhập gì với công việc đang tuyển, ví dụ: “Theo em, khi phi một con dao vừa dùng để phết bơ thì mặt nào sẽ tiếp đất, mặt phết bơ hay không phết bơ?”. Thật ra, ý đồ của các nhà tuyển dụng qua những câu hỏi “vu vơ” là nhằm kiểm tra kỹ năng mềm của các ứng viên. Sẽ không có đáp án cụ thể nào cho câu hỏi này mà ứng viên phải thuyết phục được nhà tuyển dụng tin vào đáp án của mình. “Chính vì vậy, việc học và đào tạo kỹ năng mềm cần được xem là vấn đề được quan tâm đặc biệt”, ông Đức lưu ý.
Luyện tập và học hỏi thường xuyên
Theo Thạc sĩ Bùi Quang Vĩnh, giảng viên Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, kỹ năng “mềm” (soft skills) là thuật ngữ chỉ các kỹ năng quan trọng trong cuộc sống con người như: phong cách sống, giao tiếp, lãnh đạo, làm việc theo nhóm, quản lý thời gian, thư giãn, vượt qua khủng hoảng, sáng tạo và đổi mới... Đó là những thứ bạn không được học trong nhà trường, không liên quan đến kiến thức chuyên môn, không thể sờ nắm mà phụ thuộc vào cá tính của từng người. Chúng quyết định bạn là ai, làm việc thế nào, là thước đo hiệu quả cao trong công việc.
Thạc sĩ Vĩnh cho biết, hiện một số trung tâm đào tạo đã có các khóa học ngắn hạn về kỹ năng mềm. Hầu hết các trung tâm này đều giảng dạy theo hình thức trải nghiệm (trao đổi kinh nghiệm, trò chơi, bài tập) kết hợp thảo luận mở, thảo luận nhóm, trình bày, trò chơi, thuyết giảng ngắn, đóng vai, thực hành... Các giảng viên dựa trên cách tiếp cận người học làm trung tâm nhằm phát huy sự tham gia tích cực của học viên. Các hoạt động học tập sẽ tạo điều kiện để học viên tận dụng kinh nghiệm, kiến thức, kỹ năng sẵn có nhằm thay đổi thái độ cũng như hành vi trong công việc. Cụ thể như với phương pháp đào tạo kỹ năng xây dựng thương hiệu cá nhân, học viên sẽ được cung cấp những bài trắc nghiệm, những chiêu thức tâm lý khám phá ra chính mình, định hướng phát triển, luyện tập thói quen suy nghĩ và hành động tích cực, tạo phong cách riêng cho suy nghĩ và hành động.
“Muốn học hiệu quả các khóa này, chính bản thân học viên phải tự biết mình đang thiếu gì và cần bổ sung bằng tinh thần học thực sự chứ không phải học “để biết”. Những bạn trẻ mang tư tưởng thụ động “trường dạy gì thì em biết nấy” sẽ thiệt thòi hơn những bạn trẻ biết chủ động trau dồi kiến thức mình còn thiếu”, thạc sĩ Vĩnh nhấn mạnh.
Học ở đâu?
Trường ĐH FPT được xem là một trong những trường ĐH tiên phong đào tạo kỹ năng mềm cho sinh viên. Từ đào tạo trong nội bộ trường, đầu năm 2009, Trường ĐH FPT đã nhân rộng chương trình đào tạo kỹ năng mềm của mình đến 60 trường trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội.
Bạn trẻ cũng có thể tìm đến Trường Đào tạo và phát triển Nhân lực Á Châu (TP.HCM). Trường này có 60 chuyên đề về các kỹ năng như: Lập kế hoạch công việc cá nhân và DN, kỹ năng bán hàng, kỹ năng trình bày thuyết trình, kỹ năng xây dựng thương hiệu dẫn đầu… Chi tiết các khóa học tham khảo tại www.hieuhoc.com/khoahoc/nganh/ky-nang-mem. Ngoài ra, cộng đồng Phát triển Nghề nghiệp Motibee (www.motibee.com) đang thực hiện chương trình đào tạo kỹ năng mềm cho thành viên của cộng đồng thông qua các buổi họp offline.
“Tôi đã từng tham gia các khóa học kỹ năng mềm. Việc học các kỹ năng này giúp tôi tự tin, vững vàng trong giao tiếp, ăn nói hoạt bát, suy nghĩ logic, giải quyết các vấn đề trong công việc và cuộc sống nhanh nhạy hơn. Đây không chỉ là những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống mà còn ảnh hưởng rất lớn đến việc bạn có hòa nhập được với môi trường làm việc và đạt hiệu quả cao trong công việc hay không?!” Nguyễn Ngọc Hà, nhân viên đối ngoại, Công ty Golden.

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Tốc độ tải xuống trung bình của Hàn Quốc là 34,1Mbps, Thụy Điển là 22,2Mbps, Rumani là 20,3Mbps và Nhật Bản là 18Mbps, theo báo cáo.
Khoảng 1% kết nối Internet ở Mỹ đáp ứng mục tiêu “đạt tốc độ tải về 50Mbps vào năm 2015” trong kế hoạch băng thông rộng quốc gia do Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đề ra, báo cáo cho biết. FCC đưa ra kế hoạch băng thông rộng hồi đầu năm nay.
Tăng trưởng kinh tế ở Mỹ phụ thuộc vào băng thông rộng tốc độ cao, báo cáo bổ sung. "Nó quyết định liệu chúng ta sẽ có những mạng thế kỷ 21 mà chúng ta cần hay không để tạo ra những công việc của tương lai, phát triển nền kinh tế và hỗ trợ những đổi mới trong y học từ xa, giáo dục, an toàn công cộng, bảo tồn năng lượng, cung cấp các dịch vụ công để cải thiện cuộc sống và cộng đồng của chúng ta", bản báo cáo viết. "Hầu hết các kết nối Internet của Mỹ không đủ nhanh theo cả 2 hướng để cho phép tương tác giám sát y tế tại nhà, học tập từ xa đa phương tiện, hoặc để gửi/nhận dữ liệu để tiến hành kinh doanh tại nhà".
Những con số trong báo cáo này là dựa trên các bài kiểm tra tốc độ mà người dùng Internet tự nguyện thực hiện.


text:
Tiết lộ hậu trường hài hước hot boy Lê Bửu Đa làm gái Huế duyên dáng06/03/2016
Clip nữ sinh Nghệ An nói 7 thứ tiếng siêu đáng yêu gây sốt mạng18/02/2016
Câu chuyện về cô gái dân tộc bán lợn thi Thách thức danh hài16/12/2015
Tiết lộ hậu trường hài hước hot boy Lê Bửu Đa làm gái Huế duyên dáng06/03/2016
Clip nữ sinh Nghệ An nói 7 thứ tiếng siêu đáng yêu gây sốt mạng18/02/2016
Câu chuyện về cô gái dân tộc bán lợn thi Thách thức danh hài16/12/2015

markdown:
[](/giai-tri-172/le-buu-da-41783)
![ Tiết lộ hậu trường hài hước hot boy Lê Bửu Đa làm gái Huế duyên dáng](http://www.phunuvagiadinh.vn/uploads/cacheclient/2016/03/06//BUU-DA-20160306-12033866-216x144.jpg)
[06/03/2016](/giai-tri-172/le-buu-da-41783)
Tiết lộ hậu trường hài hước hot boy Lê Bửu Đa làm gái Huế duyên dáng
[](/doi-song-165/clip-nu-sinh-nghe-an-ban-7-thu-tieng-sieu-dang-yeu-gay-sot-mang-35434)
![ Clip nữ sinh Nghệ An nói 7 thứ tiếng siêu đáng yêu gây sốt mạng](http://www.phunuvagiadinh.vn/uploads/cacheclient/2016/02/18//avatar-20160218-14023863-216x144.png)
[18/02/2016](/doi-song-165/clip-nu-sinh-nghe-an-ban-7-thu-tieng-sieu-dang-yeu-gay-sot-mang-35434)
Clip nữ sinh Nghệ An nói 7 thứ tiếng siêu đáng yêu gây sốt mạng
[](/giai-tri-172/cau-chuyen-ve-co-gai-dan-toc-ban-lon-thi-thach-thuc-danh-hai-23841)
![ Câu chuyện về cô gái dân tộc bán lợn thi Thách thức danh hài](http://www.phunuvagiadinh.vn/uploads/cacheclient/2015/12/16//thnac-20151216-07124155-216x144.jpg)
[16/12/2015](/giai-tri-172/cau-chuyen-ve-co-gai-dan-toc-ban-lon-thi-thach-thuc-danh-hai-23841)
Câu chuyện về cô gái dân tộc bán lợn thi Thách thức danh hài