markdown:
Trang cá nhân Phạm Đức Toàn
Thành viên
Chuyên đề về cây tiêu
KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC HỒ TIÊU
Tài liệu này có tại: http://agriviet.com/home/index.php?showtopic=178
1. Đặc điểm chung:
Hồ tiêu là cây công nghiệp lâu năm, thân bò, rễ móc nên cần có trụ (chóe) để cây bám rễ phụ. Rễ tiêu gồm hệ thống rễ dưới mặt đất (3-6 rễ cái và nhiều rễ phụ) dùng hút nước và phân bón. Hệ thống rễ bám mọc từ đốt thân để bám vào trụ, giúp cây hồ tiêu vươn lên và cũng có khả năng hút nước, phân bón tuy khả năng này yếu hơn so với rễ mọc trong đất.
Cây hồ tiêu thích hợp với khí hậu vùng xích đạo và nhiệt đới. Nhiệt độ thích hợp trung bình 22-280C. Hồ tiêu yêu cầu lượng mưa cao từ 2000-3000mm/năm, phân bổ đều trong 7-8 tháng và cần 3-5 tháng không mưa ở cuối giai đoạn thu hoạch để phân hóa mầm hoa tốt, ra hoa tập trung. Hồ tiêu có thể trồng được trên nhiều vùng đất nhưng đất thích hợp phải là đất tơi xốp, nhiều mùn, pH 5,5-7, thoát nước tốt. Mật độ trồng thích hợp nhất của hồ tiêu từ 2000-2500 nọc/ha, đất tốt nên trồng thưa, đất xấu trồng dày hơn. Đất dốc cần bố trí hàng tiêu theo đường đồng mức để giảm bớt rửa trôi dinh dưỡng và xói mòn đất.
2. Giống và phương thức nhân giống:
Giống:
Ở Việt Nam hiện nay tồn tại ba dạng giống chủ yếu:
- Giống tiêu lá cỡ trung bình: nguồn gốc có thể từ giống Lada Belangtoeng, giống này có nguồn gốc từ Indonexia và di thực vào Việt Nam năm 1947. Từ đó, giống này có thể mang nhiều tên địa phương khác nhau: Nam Vang, Phú Quốc, Lộc Ninh, Vĩnh Linh và nhiều tên gọi khác. Giống có cỡ hạt lớn trung bình, chiều dài chùm quả trung bình 11cm.
- Giống tiêu sẻ:lá nhỏ, chùm quả ngắn, màu xanh của lá không đậm như giống tiêu Lada Belangtoeng, chiều dài chùm quả trung bình khoảng 8cm, hạt nhỏ hơn giống tiêu có cỡ lá trung bình. Giống có tên gọi theo địa phương như tiêu sẻ Lộc Ninh, tiêu sẻ Đất Đỏ, tiêu sẻ Mỡ.
- Tiêu trâu: lá lớn, chùm quả dài, hạt lớn nhưng năng suất không cao bằng hai giống tiêu lá trung bình và lá nhỏ.
- Tiêu Ấn Độ:Hiện nay giống này được ưa chuộng vì chùm quả dài, đóng hạt dày, năng suất cao, cho thu hoạch sớm, hai giống chủ lực là Panniyur và Karimunda.
Hiện nay, các giống được trồng phổ biến ở một số tỉnh trồng tiêu trọng điểm như:
Giống
Vùng Giống địa phương Tiêu trung Tiêu trâu Vĩnh Linh Phú Quốc Lada Belangtoeng Ấn Độ
Đông Nam Bộ
- Bình Phước
- Bà Rịa
Sẻ lộc Ninh
++
Sẻ Đất Đỏ
+++
++
+
-
+
++
++
+
+
++
+
+
++
DH. M. Trung
- Phú Yên
- Quảng Trị
-
Vĩnh Linh +++
-
-
+
-
+++
+++
-
-
+
+
-
-
Tây Nguyên
- DakLak
- Gia Lai
Sẻ Mỡ +++
Tiên Sơn +
+
++
+
+
++
++
+
-
+
-
+
-
Ghi chú: (+++): rất phổ biến (++): khá phổ biến (+): ít phổ biến
Phương thức nhân giống:
Chọn cây giống có năng suất cao, chất lượng tốt, không nhiễm sâu bệnh hại.
Hom giống:
- Cành tược (dây thân): tiêu trồng từ cành tược mau cho quả lớn, thường năm thứ ba sau khi trồng, năng suất cao và tuổi thọ kéo dài 15-20 năm, tỷ lệ hom sống đạt cao (khoảng 90%).
- Cành lươn: tiêu trồng từ cành lươn cho quả chậm hơn và phải đôn tiêu, thường từ năm thứ 4 sau khi trồng. Tuy vậy cây tiêu cho năng suất cao, ổn định và lâu già cỗi.
Kỹ thuật cắt hom:
Lấy hom bánh tẻ, không quá non và không quá già, mỗi hom có 4-6 đốt, thông thường 5 đốt, không sử dụng đoạn hom cách ngọn 20-25cm.
Cắt hom tiêu vào mùa mưa, trên cây mẹ 1-2 năm tuổi. Cắt chừa gốc một đoạn 40-50cm và không làm tổn hại đến cây mẹ và hom giống, phần dưới của hom cắt xéo cách đốt cuối cùng khoảng 2cm, cắt bỏ những lá ở đốt được vùi vào đất và chỉ để lại 2-3 lá để giảm bớt sự thoát hơi nước của hom. Hom tiêu cắt xong cần ươm ngay, nếu vận chuyển đi xa cần bó mỗi bó 50 hom, đặt trong thùng xốp, phun nước đều.
Xử lý hom giống:
Để hom tiêu mau ra rễ, trước khi giâm hom tiêu được ngâm trong dung dịch NAA nồng độ 500-1.000ppm hoặc IBA nồng độ 50-55ppm, nhúng ngập phần gốc 2-3cm trong 30 phút, xử lý dung dịch nước tiểu bò 25% cho kết quả tương tự IBA.
Ươm hom:
Sau khi xử lý xong có thể ươm hom vào luống hoặc vào bầu.
- Luống: có chiều dài 5-6m, rộng 1-1,2m, đất trên luống cần trộn đều phân theo liều lượng 25-30kg phân chuồng hoai + 0,5kg super lân cho 10m2 luống. Ươm hom cách hom 15-20cm, luống phải có mái che, hệ thống phun sương để tạo độ ẩm thích hợp cho tiêu ra rễ.
- Bầu: có thể dung bầu PE hoặc giỏ tre, bầu có kích thước dài 23-25cm, rộng 13-17cm, bầu PE được đục 8-10 lỗ để dễ thoát nước. Đất vào bầu có thành phần: 2 phần đất tơi xốp + 1 phần phân chuồng hoai, trộn đều 0,5kg phân Super lân cho 200kg hỗn hợp đất và phân chuồng, mỗi bầu ươm 2 hom.
3. Loại trụ, khoảng cách và mật độ trồng:
Chúng tôi xin giới thiệu với bà con một số loại trụ trồng cây hồ tiêu hiện nnay, như sau:
* Trụ sống:
Yêu cầu trụ sống:
- Sinh trưởng nhanh, khỏe, thân cứng, vỏ tương đối nhám để tiêu dễ bám.
- Bộ rễ ăn sâu để không cạnh tranh dinh dưỡng với cây tiêu.
- Ít lá hoặc tán thưa để không che ánh sáng của cây tiêu, có khả năng chịu xén tỉa nhiều lần mà không chết.
- Ít sâu bệnh hoặc không phải là cây ký chủ của sâu bệnh hại tiêu.
- Thông thường chọn cây họ đậu hoặc một số cây có thể trồng bằng cành để kịp cho tiêu leo bám.
Một số loại trụ sống được trồng làm trụ tiêu:
- Đông Nam Bộ: Keo đậu (Leucaena Leucocephala), lồng mức (Wrightia annamensis), gòn (Ceiba pentandra), giả anh đào hoặc còn lại là đỗ quyên (Gliricidia sepium) trồng với khoảng cách 2,5 x 2,5m hoặc 2,5 x 3,0m, mật độ 1.300-1.600 trụ/ha. Ngoài ra các cây như hoa sữa, núc nác (Oroxylum indicum), muồng, keo cũng có thể dùng làm cây trụ cây tiêu song ít phổ biến.
- Duyên Hải Miền Trung: Lồng mức, keo dậu, mít (Artocarpus heterophyllus) trồng với khoảng cách 2,5 x 2,5m hoặc 2,5 x 3,0m, mật độ 1.300-1.600 trụ/ha. Ngoài ra các cây như hoa sữa, núc nác (Oroxylum indicum), muồng, keo cũng có thể dùng làm trụ cây tiêu song ít phổ biến.
- Tây Nguyên: Keo dâu, giả anh đào, muồng đen (Cassia siamea), lồng mức trồng với khoảng cách 2,5 x 2,5m hoặc 3,0 x 3,0m, mật độ 1.100-1.600 trụ/ha.
* Trụ gỗ:
Hiện nay, các vùng có diện tích tiêu trồng mới chỉ sử dụng trụ gỗ từ vườn tiêu già cỗi, không dùng trụ gỗ mới vì liên quan đến việc bảo vệ rừng, cần thay dần bằng trụ sống.
* Trụ làm bằng vật liệu khác:
Bồn gạch
- Đường kính gốc: 0,8-1m
- Đường kính ngọn: 0,6-0,8m
- Chiều cao: 3,2-3,5m
- Khoảng cách: 2,0-2,5m x 2,0-2,5m
Vùng Duyên Hải Miền Trung không nên dùng trụ gạch và trụ bê tông, do khí hậu nắng nóng và mưa nhiều, địa hình hẹp và dốc, lượng mưa lớn dễ gây xói mòn.
Cần làm giàn che cho tiêu trồng mới, có thể dùng lưới che công nghiệp, lá dừa, phên tre hoặc các vật liệu che chắn nhẹ.
4. Kỹ thuật trồng tiêu:
4.1 Thời vụ trồng tiêu:
Thời vụ trồng tùy thuộc vào điều kiện khí hậu của từng khu vực, thường trồng vào đầu mùa mưa, khi đã mưa đều và kết thúc trước mùa khô khoảng 2-2,5 tháng.
Thời vụ trồng
Thời vụ Tháng
Vùng
Đông Nam Bộ 6-8
Duyên Hải Miền Trung 9-10
Tây Nguyên 5-8
4.2 Chọn đất trồng tiêu, làm đất, đào hố và thiết kế lô trồng:
- Đất trồng tiêu cần tơi xốp, dễ thoát nước, không úng nước vào mùa mưa, độ dày tầng đất canh tác tối thiểu 70cm, pH của đất khoảng 5,5-7,0 là thích hợp cho cây tiêu.
- Đất cần được cày bừa kỹ và xử lý mầm bệnh trước khi trồng, trên đất chua cần bón vôi trước khi bừa lần cuối, lượng vôi bón khoảng 1,5-2,0 tấn/ha đá vôi xay.
- Kích thước hố thường 30x40x40cm cho hom đơn hoặc 40x40x40cm, mỗi hố bón 7-10kg phân chuồng hoai + 200-300g phân supe lân, trộn đều với lớp đất mặt cho vào hố khoảng 20cm. Nên tiến hành đào hố và trộn phân lấp hố trước khi trồng ít nhất nửa tháng. Đất trồng tiêu cạnh những vườn tiêu bị bệnh nên dùng Bordeaux 1% tưới trong và quanh hố. Vườn tiêu trên vùng đất có độ dốc nên đào hố theo đường đồng mức và bố trí hố theo hình nanh sấu.
- Thiết kế hệ thống tiêu nước và trồng trụ tiêu cùng lúc, khoảng 10-15m đào một rãnh thoát nước vuông góc với hướng dốc chính, rãnh sâu 15-20cm, rộng 20cm, giữa hai hàng trụ tiêu. Dọc theo hướng dốc chính, khoảng 30-40m, thiết kế một mương sâu 30-40cm, rộng 40cm, giữa hai hàng trụ tiêu, mương thẳng góc với rãnh thoát nước.
4.3 Đặt hom và buộc dây:
Khi đặt hom tiêu vào hố cần chú ý:
- Xé bỏ bầu PE, tránh làm vỡ bầu sau đó lấp đất và nén chặt gốc.
- Hom đặt riêng 30-450 hướng về phía trụ tiêu, nên đặt hom (bầu) vào hướng Đông.
- Số hom (hoặc bầu) trên một trụ: 2 hom/trụ cho trụ sống hoặc trụ bê tông và 5-6 hom/trụ cho bồn gạch xây.
Sau khi dây tiêu đã phát triển vươn tới trụ nên dùng các loại dây mềm (dây nylon) để buộc dây tiêu vào cây trụ, buộc vào vị trí ở gần đốt của dây tiêu để rễ dễ bám bào trụ, sau khi rễ đã bám chặt vào trụ cần cắt bỏ dây buộc.
4.4 Đôn tiêu:
Tiêu trồng bằng dây lươn cây sẽ cho nhiều dây thân, cắt bỏ các dây yếu, chỉ để lại 3-4 dây khỏe trên một gốc dây lươn. Sau 12-15 tháng, các dây tiêu đạt 1,5-2m, bắt đầu cho cành mang quả, khi phần lớn các dây tiêu trên trụ mang cành mang quả cần tiến hành đôn tiêu.
Xới đất quanh trụ tiêu thành rãnh sâu 7-10cm, cách trụ 15-20cm, chọn 3-4 dây tiêu khỏe, cắt hết lá dưới cành mang quả đầu tiên 30-40cm, khoanh tròn trong rãnh sao cho cành mang quả thấp nhất cách mặt đất 30-40cm, lấp một lớp đất mỏng 5-7cm, tưới nước, khi thấy rễ nhú ra từ các đốt đôn dưới đất cần lấp thêm 3-5cm đất trộn phân hữu cơ.
4.5 Tỉa cành, tạo tán cây trụ sống và cây tiêu trong thời kỳ kinh doanh:
Khi cây trụ sống đã lớn, tán trụ giao tán cần rong tỉa bớt cành lá để tiêu nhận đủ ánh sáng, mỗi năm rong tỉa vài lần vào mùa mưa.
Sau khi thu hoạch tiêu, đến mùa mưa cần tỉa bớt những cành tược, cành lươn mọc ra từ gốc tiêu và cành tược mọc ngoài khung thân chính, việc tỉa cành nên tiến hành vào đầu mùa mưa để tạo dinh dưỡng cho mầm hoa trong vụ tiếp theo.
Ở một số vườn tiêu có hiện tượng hoa trổ rải rác không đúng thời vụ nên cắt bỏ những hoa này để tập trung cho hoa ra hàng loạt và quả chín tập trung.
4.6 Làm bồn, bón phân và chăm sóc:
Làm bồn:
Tạo bồn cho cây tiêu nhằm mục đích giữ phân khi bón trong mùa mưa và giữ nước trong mùa khô. Ở vùng đất dốc kỹ thuật làm bồn rất quan trọng, chỉ cần làm bồn cạn để dễ tiêu nước trong mùa mưa.
Bón phân:
Phân hữu cơ
Lượng phân hữu cơ bón cho hồ tiêu
Loại phân Phân chuồng, Phân hữu cơ chế biến
Năm phânrácmục (kg/trụ/năm)
(kg/trụ/năm)
Trồng mới 7-10 1-2
Năm thứ 2, 3 10-15 2-3
Từ năm thứ 4 trở đi 15 3-5
Phân vô cơ
Lượng phân vô cơ bón cho hồ tiêu
Loại phân N P2O5 K2O
Năm (kg/ha/năm) (kg/ha/năm) (kg/ha/năm)
Trồng mới 90-100 50-60 70-90
Năm thứ 2, 3 150-200 80-100 100-150
Từ năm thứ 4 trở đi 250-350 150-200 150-250
Thời gian bón:
- Phân hữu cơ: bón một lần/năm, nên bón vào đầu mùa mưa, đào rãnh theo mép tán, sâu 10-15cm, cho phân vào và lấp đất lại, bón phân tiến hành vào đầu mùa mưa, nên chú ý trong quá trình đào rãnh không làm tổn thương bộ rễ.
- Phân vô cơ:
* Trồng mới: Sau khi trồng 1-1,5 tháng bón 1/3 lượng đạm + 1/3 lượng kali, sau khi trồng 2-3 tháng bón số còn lại.
* Năm thứ 2 trở đi: Bón 3 lần:
+ Lần 1: Bón 1/3 đạm + 1/3 Kali và tất cả lượng phân lân, bón vào đầu mùa mưa.
+ Lần 2: Bón 1/3 đạm + 1/3 Kali, bón vào giữa mùa mưa.
+ Lần 3: Bón lượng phân còn lại, bón vào cuối mùa mưa.
* Tiêu đã cho trái: Bón 4 lần:
+ Lần 1: 1/4 đạm +1/4 Kali và tất cả lượng phân lân kết hợp với phân hữu cơ, bón trước khi kết thúc thu hoạch khoảng 10 ngày;
+ Lần 2: Bón 1/4 đạm + 1/4 Kali, bón vào đầu mùa mưa.
+ Lần 3: Bón 1/4 đạm + 1/4 Kali, bón vào giữa mùa mưa.
+ Lần 4: Bón lượng phân còn lại vào cuối mùa mưa.
Cách bón: đào rãnh quanh mép tán, sâu 7-10cm, rải phân và lấp đất.
Bổ sung phân trung lượng (Ca, Mg) và vi lượng cũng rất cần cho cây tiêu để hạn chế rụng hoa và quả non, các nguyên tố vi lượng cần bổ sung cho cây tiêu là kẽm (Zn) và bo (B), thường có trong các loại phân bón lá và phân hữu cơ chế biến có bán trên thị trường.
4.7 Tưới nước:
Vườn tiêu mới trồng và trong giai đoạn chưa cho trái, vào mùa khô phải tưới nước và kết hợp che chắn, không nên tỉa cành cây trụ sống trong mùa khô để tạo ẩm độ trong vườn và che bóng cho cây tiêu.
Trong thời kỳ kinh doanh, sau vụ thu hoạch chỉ nên tưới nước vừa đủ để cây tiêu tồn tại, không nên tưới nhiều vì tưới nhiều cây tiêu sẽ tiếp tục sinh trưởng và ra hoa rải rác làm ảnh hưởng mùa thu hoạch kế tiếp.
4.8 Làm cỏ, tủ gốc:
Làm cỏ bằng tay vài lần vào đầu và giữa mùa mưa, làm sạch cỏ quanh gốc tiêu trong vòng bán kính khoảng 0,5m, không nên thường xuyên làm sạch cỏ giữa các trụ tiêu, dùng cỏ hoặc rơm rạ khô tủ quanh gốc tiêu vào đầu mùa khô để giữ ẩm.
5. Sâu bệnh hại chính và biện pháp phòng trừ:
Rệp sáp (Pseudococcus sp.):
- Là loại côn trùng nhỏ, hình bầu dục, dài 2,5-4,5mm, rộng 2-3mm. Cơ thể màu vàng hồng, bên ngoài phủ một lớp bột sáp màu trắng.
- Cách sống và gây hại: Rệp sống thành từng đám bám chặt vào chùm hoa, trái, kẽ cành hoặc mặt dưới của lá, hút nhựa cây và làm lá, trái bị héo khô. Sau một thời gian rệp hại thường thấy nấm bồ hóng đen phát triển ở những nơi có nhiều chất đường do rệp tiết ra. Ngoài việc gây hại những bộ phận trên mặt đất, rệp còn chui vào đất bám và chích hút dịch ở gốc thân, cổ rễ, rệp sinh sản rất nhanh và phát triển mạnh vào cuối mùa mưa, thường cộng sinh với nấm Bornetina sp. ở trong đất, do vậy rệp khó bị diệt bằng thuốc hóa học.
- Phòng trừ:
+ Thường xuyên theo dõi trên cây và dưới bộ rễ, đặc biệt là vào cuối mùa mưa, đầu mùa khô.
+ Khi phát hiện dùng Fenbis 10ND, Sevin 80WP, phun với nồng độ 0,15-0,2% hoặc dùng Supracide 40 EC với nồng độ 0,2%.
Các loại rầy mềm (Toxoptera sp.) và bọ xít lưới (Elasmognathus nepalensis):
- Gây hại: Rầy mềm và bọ xít lưới gây hại trên đọt non, lá, chùm hoa, chùm quả và cả trên dây tiêu.
- Phòng trừ: dùng Actara, Padan 95SP, Pyrinex 25EC phun với nồng độ 0,15-0,2%.
Tuyến trùng hại tiêu
- Triệu chứng và gây hại: tuyến trùng hại bộ rễ làm cho cây tiêu sinh trưởng kém, lá vàng, nếu bị nặng cây sẽ héo và chết, tuyến trùng thường xuất hiện và gây hại trong thời kỳ kinh doanh.
Khi tuyến trùng đục vết thương ở rễ để chích hút tạo điều kiện cho các loại nấm như Phytophthora capsici, Fusarium sp., Pythium sp. xâm nhập qua vết thương hủy hoại bộ rễ cây tiêu làm cho cây tiêu càng chết nhanh.
- Hai loài tuyến trùng thường gặp là tuyến trùng gây nốt sần (Meloidogyne incognita) và tuyến trùng đục hang (Radopholus similis), ngoài ra còn có một số loài khác ít gây thiệt hại.
- Phòng trừ:
+ Chọn các giống có khả năng kháng bệnh tốt như Lada Belangtoeng, Vĩnh Linh, Ấn Độ, khi bón phân không làm tổn thương bộ rễ của tiêu, bón phân hữu cơ cho cây tiêu cũng là biện pháp phòng trừ sinh học vì trong phân hữu cơ có các vi sinh vật đối kháng với tuyến trùng và nấm gây bệnh.
Bệnh chết nhanh:
- Do nấm Phytophthora capsici gây ra. Nấm xâm nhập và làm hủy hoại các tế bào ở rễ, thân, cành, lá của cây tiêu làm cho lá héo, tóp lại rồi rụng. Khi cây bị hại thân lá có triệu chứng héo rũ nhanh, từ khi bệnh xuất hiện đến khi cây tiêu chết hoàn toàn có thể chỉ trong vòng vài ba tuần lễ.
- Phòng trừ: nhất thiết không để vườn tiêu ngập nước mà phải tạo rãnh thoát nước tốt và phát dọn vườn sạch sẽ, thông thoáng. Khi phát hiện cây tiêu có dấu hiệu bệnh dùng các loại thuốc như Phosphonate, Aliette 80WP, Alpin 80WP, Ridomil 24EC pha ở nồng độ 0,1-0,2% phun quanh gốc và toàn bộ tán lá.
Bệnh chết chậm:
- Nguyên nhân gây ra bệnh nào do các nấm như Fusarium sp., Rhizoctonia sp., diplodia sp.
- Triệu chứng: cây sinh trưởng chậm, lá nhạt màu và biến sang màu vàng, sau đó lá, hoa quả rụng dần từ dưới gốc lên ngọn, các đốt rụng từ trên xuống và gốc bị thối, do vậy nông dân còn gọi là bệnh tháo khớp.
- Phòng trừ: Không nên để vườn bị ngập nước và quá ẩm ướt, khi có triệu chứng bệnh xuất hiện, có thể dùng thuốc Topsin-M, Benzeb với nồng độ 0.2% để phun trên lá và tưới vào gốc (2-3 lít/gốc).
Bệnh than thư:
- Do nấm Colletotrichum gloeosporioides gây nên.
- Triệu chứng: Trên lá có những vết vằn lớn màu vàng nâu, xung quanh vết vằn có quầng đen. Nếu vết bệnh lây sang cành, bông thì làm rụng đốt, cành, hạt khô đen và lép.
- Phòng trừ: dùng Topsin-M, Carbenzim và Bendazol với nồng độ 0,2% để phun xịt.
Bệnh virus hay bệnh xoắn lùn:
- Nguyên nhân gây ra bệnh này là do virus, bệnh thường bắt đầu xuất hiện ở thời kỳ kiến thiết cơ bản, tác nhân truyền bệnh ở vườn tiêu chủ yếu là côn trùng chích hút như bọ xít, rầy, rệp, tuyến trùng và dụng cụ dao, kéo cắt tỉa cây tiêu.
- Triệu chứng: lá nhỏ, cong queo, lá có màu hơi vàng, thường xuất hiện ở các lá non, cây cằn cỗi, chậm phát triển, giảm năng suất, khi bệnh nặng cây sẽ chết.
- Phòng trừ: Để phòng trừ bệnh này trước hết không trồng hom giống từ vườn tiêu bị bệnh, khi bệnh xuất hiện nhổ bỏ những cây bị bệnh, gom lại phơi khô đem đốt để hạn chế sự lây lan. Khi phát hiện côn trùng môi giới truyền bệnh nên dùng Bassa 50EC (0,1%), Vibasa (0,2%), Suprathion 40EC (0,2%) phun xịt định kỳ để diệt.
6. Thu hoạch, sơ chế và bảo quản
- Ở Tây Nguyên thu hoạch từ tháng 2-4.
- Không nên thu hoạch khi quả tiêu còn xanh, thời điểm thu hoạch tốt nhất để làm tiêu đen khi chum tiêu có trên 5% quả chín có màu vàng, đỏ và để làm tiêu sọ khi trên 20% quả chín.
- Khi thu hái xong có thể phơi ngay để làm tiêu đen hoặc ủ 1-2 ngày trong mát cho tiêu tiếp tục chín để làm tiêu sọ, thường xuyên trộn đều trong quá trình ủ để quả chín đạt độ đồng đều cao, tách hạt ra khỏi chum quả sau khi phơi 1-2 nắng.
- Phơi khô: Để tiêu đen thương phẩm có màu đẹp, trước khi phơi nên nhúng tiêu vào nước nóng 800C trong vòng 1-2 phút, trộn đều sau đó lấy ra để trong mát cho ráo nước rồi đem phơi.
Phơi tiêu trên sân xi măng, tấm bạt và nong tre, sân cần được rửa sạch trước mỗi đợt phơi, dùng lưới ni-lông bao quanh khu vực phơi để tránh thú vật vào khu phơi. Nếu trời nắng tốt phơi 3-4 ngày là đạt, độ ẩm của hạt sau khi phơi khô phải đảm bảo dưới 15%, sản phẩm sau khi phơi gọi là tiêu đen.
Có thể dùng máy sấy lúa, sấy bắp, sấy cà phê để sấy hồ tiêu, giữ nhiệt độ ổn định trong buồng sấy khoảng 55-600C.
Sau khi phơi khô, tiêu cần được làm sạch tạp chất, lá, cuống chùm quả bằng cách sàng, quạt, giê. Muốn làm tiêu sọ (tiêu trắng), tốt nhất ngâm tiêu dưới 24-36 giờ, vớt tiêu ra bóc vỏ bằng tay và đải sạch vỏ, 4kg tiêu tươi có thể làm được 1kg tiêu sọ. Có thể làm tiêu sọ từ tiêu khô bằng cách cho tiêu vào bao đem ngâm trong nước lã 8-10 ngày trong bồn gỗ, thường xuyên thay nước, khi thấy vỏ đen bóc ra thì lấy ra, cho vào nong, thúng làm tróc vỏ, sau đó làm sạch và đem phơi.
- Bảo quản: cho tiêu vào bao 2 lớp, lớp trong là bao nilon (PE) để chống ẩm mốc, lớp ngoài là bao PP hoặc bao bố, đưa vào chất trên kệ hoặc pa-lét trong kho. Kho chứa phải thông thoáng, không quá nóng, không ẩm ướt.
BỆNH PHYTOPHTHORA TRÊN CÂY TIÊU Ở BÀ RỊA -VŨNG TÀU VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ BỆNH
Tác giả: Mai Văn Trị
Tiêu là một trong những cây công nghiệp-gia vị quan trọng của tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu. Bệnh gây chết cây tiêu trên địa bàn tỉnh đang xảy ra rải rác nhiều nơi trên các huyện Châu Đức, Xuyên Mộc, Long Đất, Thị xã Bà Rịa….Nếu không có giải pháp ngăn chặn kịp thời dịch bệnh gây chết cây hàng loạt có thể xảy ra trên các vùng trồng tiêu trong tỉnh.
Cắt dọc rễ chính và phần gốc dây tiêu bị bệnh có thể thấy mạch dẫn bên trong bị hóa nâu rồi chuyển màu đen. Vết bệnh lan rộng theo chiều dọc và chiều ngang, gây hư hại hệ thống mạch dẫn trong rễ chính và thân dây tiêu gây thối rễ và thối cổ rễ làm suy yếu chức năng vận chuyển nước và chất dinh dưỡng cho cây. Triệu chứng bệnh quan sát được ở phần trên mặt đất là tán lá chuyển màu vàng dần dần, sau đó khô héo toàn bộ hay một bên của dây tiêu. Trong điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của bệnh, thời gian này sẽ ngắn đi, các lá chưa kịp chuyển màu vàng đã bị khô héo. Trên một nọc tiêu đôi khi chỉ có 1-2 dây (gốc khác nhau) hay một bên tán lá bị bệnh trong khi các dây khác, phần lá khác vẫn còn xanh. Thường khi số rễ bị hư hại từ 15% trở lên, triệu chứng bệnh trên cây mới có thể bắt đầu thấy được. Do đó khi phát hiện cây bị bệnh ở phần phía trên mặt đất, bệnh đã xâm nhập vào cây một giai đoạn trước đó và gây hư hại ở các bộ phận bên dưới mặt đất một thời gian dài. Đó là lý do giải thích tại sao việc phòng trừ bệnh này khó khăn và ít hiệu quả.
Nguyên nhân gây bệnh được xác định là nấm Phytophthora gây ra. Trong đợt khảo sát bệnh gần đây ở khu vực miền Đông Nam bộ (11-15/3/02) trong khuôn khổ một dự án quốc tế phối hợp giữa Trung tâm hợp tác nghiên cứu bảo vệ thực vật nhiệt đới của Đại học Queensland (Úc), Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam, Trung tâm nghiên cứu cây ăn quả miền Đông Nam bộ, nấm gây bệnh bước đầu được xác định là Phytophthora capsici, tuy nhiên có các loài khác cùng gây bệnh này cho cây tiêu hay không cần thời gian xác định thêm. Một thuận lợi làhầu hết những biện pháp phòng trừ bệnh nấm Phytophthora cho cây thường giống nhau. Để tránh nhầm lẫn với một số bệnh khác, bệnh được gọi là bệnh Phytophthora trên tiêu.
Nấm Phytophthora có thể gây hại trên nhiều bộ phận của cây như lá, chồi non, trái gây hiện tượng cháy lá, cháy chồi non và thối trái.…. Tuy nhiên gây hại trên rễ và và cổ rễ là rất quan trọng vì gây chết cây hàng loạt và khó phòng trừ. Nấm Phytophthora phát triển mạnh trọng điều kiện mưa nhiều, ẩm độ cao, trên đất thường bị ngập úng. Do đó bệnh thường phát sinh phát triển, gây thiệt hại cho rễ và gốc tiêu trong mùa mưa. Đến mùa khô, triệu chứng bệnh thể hiện và có thể quan sát được trên tán. Lúc này là đã muộn.
Những vườn tiêu được khảo sát đang bị bệnh thường có độ dốc thấp; vườn xen lẫn nhà, hệ thống rào giữa các vườn chưa được chú ý, mật độ trồng khá dày. Tiêu không được trồng trên mô mà thường được trồng ngang bằng hay sâu xuống mặt đất. Đặc biệt vườn bị nước tràn từ trên xuống khi có các cơn mưa lớn. Vườn tiêu được trồng chủ yếu là trên đất có nguồn gốc núi lửa (được xem là thích hợp cho tiêu) như đất đỏ, đất đen, đất có sỏi cơm… Việc sử dụng thuốc hóa học để trừ bệnh có thực hiện nhưng liều lượng, chủng loại chưa phù hợp; nhiều hộ còn phó mặc. Giống tiêu khảo sát chủ yếu là tiêu Sẽ, năng suất khá cao. Nọc tiêu sử dụng là nọc cây sống, cây gỗ và nọc xây gạch. Các vườn tiêu được khảo sát cây đang ở giai đoạn trước cho trái đến thời kỳ cho trái ổn định. Cây trồng xen chủ yếu là cà phê, điều, sầu riêng và bưởi. Tỷ lệ cây bệnh trên vườn bệnh được quan sát từ 5 –20%, hầu hết có triệu chứng hoá nâu, thối đen mạch dẫn bên trong thân dây tiêu, rễ bị hư hại nhiều.
Qua khảo sát cho thấy trong kỹ thuật canh tác cần cải thiện một số yếu tố nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của tiêu và hạn chế sự phát triển của nấm bệnh. Tuy nhiên nhiều biện pháp phải được áp dụng ngay từ khi bắt đầu trồng. Sau đây là một số giải pháp chung cho việc quản lý bệnh:
Sản xuất cây giống sạch bệnh: Hiện nay hầu hết cây giống do nông dân tự sản xuất hoặc nhượng lại với nhau. Nguồn giống này không đảm bảo sạch bệnh. Cần có những cơ sở sản xuất chuyên môn để đảm bảo tất cả các cây giống được đưa ra sản xuất là sạch bệnh. Trước mắt nếu tự sản xuất, phải lấy nguồn vật liệu từ vườn sạch bệnh và cây sạch bệnh (có cán bộ chuyên môn xác nhận). Vật liệu hom và cây con, đất trồng phải được xử lý trước khi ươm, trong quá trình sinh trưởng và trước khi trồng với các loại thuốc như Aliette 80WP, Ridomyl 72 MZ, Bordeaux…. Vườn ươm bố trí nơi cao ráo, sạch sẽ, cách ly với vườn sản xuất và ngăn ngừa nhiểm bệnh. Cần có tư vấn của các bộ chuyên môn cho vườn ươm.
Sử dụng giống chống chịu bệnh: Giống tiêu sẽ có năng suất cao nhưng dễ mẫn cảm với bệnh. Giống Lada Belantoeng chống chịu với bệnh tốt hơn nhưng năng suất không bằng. Có thể dùng giống Lada Belantoeng làm gốc ghép để cải thiện tính chống chịu bệnh và năng suất.
Vườn tiêu phải thoát nước tốt, không bị đọng nước sau khi mưa, đặc biệt không bị nước tràn từ trên dốc xuống vì dễ lây lan nguồn bệnh. Tiêu nên được trồng trên bồn cao 30 –50 cm, giữa các bồn là mương nhỏ thoát nước. Xung quanh vườn tiêu phải có bờ ngăn nước tràn và mương thoát nước thừa ra khỏi vườn. Đảm bảo vườn thoát nước nhanh sau khi mưa càng sớm càng tốt.
Đốn tỉa bớt cành lá cây choái, cây trồng xen và cây chắn gió trong mùa mưa ẩm để tạo thông thoáng trong vườn cây hạn chế ẩm độ cao trong vườn. Tuy nhiên cần đảm bảo việc che gió và nắng cho cây trong mùa khô.
Bón phân hữu cơ hoai cho cây để cải thiện đất và bổ sung dinh dưỡng cho cây. Hầu hết đất trồng tiêu đều chua nên cần phải bón thêm vôi. Bón phân hóa học đủ để đáp ứng các yếu tố dinh dưỡng N,P,K, Mg cho nhu cầu của cây. Tưới nước đầy đủ cho cây trong mùa nắng.
Tỉa bớt trái khi cây đậu trái quá nhiều để giữ sức cho cây và đảm bảo chất lượng trái.
Hạn chế nuôi gia súc thả rong trong vườn, vườn cây phải có rào cách ly ngăn ngừa bệnh lây lan từ bên ngoài vào.
Tránh làm đứt rễ trong quá trình chăm sóc. Không để dây leo quá cao dễ bị đổ ngã khi có gió lớn, mưa to.
Nấm có thể sống trên các bộ phận cây bị bệnh một thời gian. Do đó đối với vườn cây đang bệnh, nên tiêu hủy các cây bệnh nặng thu gom dây tiêu bệnh chôn hoặc đốt, xử lý đất nơi vị trí cây bệnh và xung quanh bằng thuốc trừ nấm, vôi.
Nấm có thể lây lan qua dụng cụ chăm sóc, người và động vật qua lại giữa vườn bệnh và vườn khỏe. Cần cách ly vườn cây để ngăn ngừa lây lan. Vườn cây nên có rào chung quanh.
Phát hiện bệnh sớm, áp dụng sớm các biện pháp cách ly, phòng trừ, tiêu hủy cây bệnh để ngăn ngừa lây lan.
Phun thuốc trừ nấm định kỳ trên tán, gốc trong mùa mưa ẩm để phòng trừ bệnh với các thuốc trừ nấm như Aliette 80WP, Rhidomyl 72 MZ, Agri- Fos- 400 (Phosphonate) với nồng độ theo khuyến cáo.
Luân canh với cây khác không là ký chủ của bệnh khi bệnh nặng có thể làm giãm nguồn nấm trong đất.
Đây là một bệnh khó nguy hiểm rất khó trị, cách biện pháp phòng ngừa ngăn chặn là rất quan trọng. Hiệu quả của việc trị bệnh thường thấp khi bệnh phát sinh phát triển trong vườn và phát hiện muộn. Phòng bệnh hơn trị bệnh!
Số lần xem trang : 746Nhập ngày : 02-04-2008Điều chỉnh lần cuối : 02-04-2008
Ý kiến của bạn về bài viết này
( Xem trả lời)
Họ tên :
Địa chỉ email
Nội dung
In trang này
Lên đầu trang
Gởi ý kiến
CÂY TIÊU
Họ tên: Phạm Đức Toàn, Đc: Viện nghiên cứu Công nghệ Sinh học và Môi trường - Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh, Tel: 0918386966, Email: phamductoan@hcmuaf.edu.vn
Thiết kế: Quản trị mạng- ĐHNL 2007

Server: Apache/2.2.3 (CentOS)


markdown:
# Liveshow 2: Huỳnh Anh có nguy cơ bị loại sớm tại Học viện ngôi sao
## Dù có nhiều nỗ lực nhưng Huỳnh Anh, Trường Quang và Quang Minh đã rơi vào vòng nguy hiểm, một trong ba thí sinh sẽ là người rời khỏi cuộc thi sớm nếu không có bứt phá.
Đêm liveshow thứ hai của chương trình
** Học viện ngôi sao **phát sóng tối 25/3, ba thí sinh Huỳnh Anh, Trường Quang và Quang Minh lọt nhóm nguy hiểm vì có ít ngôi sao nhất. Trong khi đó, Thanh Ly, Hòa Minzy và Gia Bảo được vinh danh là những gương mặt xuất sắc nhất trong tuần đầu tiên trong Học viện ngôi sao với chủ đề Ai là ai. Trong khi hai thí sinh còn lại tỏ ra không mấy thất vọng với kết quả này, Trường Quang (ngoài cùng bên phải) đặc biệt tỏ ra u sầu. Anh như muốn bật khóc ngay trên sân khấu. *Gia Bảo, Thanh Ly, Hòa Minzy đều là những thí sinh có giọng hát tốt. Họ dắt tay nhau tiến vào top 3 có số ngôi sao nhiều nhất. * *Sau hai đêm liveshow và một tuần học tập với các huấn luyện viên trong ngôi nhà chung, Huỳnh Anh luôn khiến người xem lo lắng trong cả giọng hát lẫn phong cách trình diễn. Kết hợp với Hoàng Yến Chibi trong ca khúc Price Tag, Huỳnh Anh lộ rõ sự thua sút so với đàn em. Phần song ca của cả hai chưa được ban giám khảo đánh giá cao về tính kết nối trong giai điệu, tiết tấu.* *Phần xin tiền thú vị của cặp đôi Hoàng Yến và Huỳnh Anh ở cuối bài hát khiến ban giám khảo bất ngờ.* * Đối lập với Huỳnh Anh - Hoàng Yến, cặp đôi có phần trình diễn xuất sắc nhất đêm liveshow thứ hai chính là Hòa Minzy và Gia Bảo. Đây là hai thí sinh được các huấn luyện viên đánh giá ngang tài, ngang sức. Cùng kết hợp trong hit Em của ngày hôm qua, họ không chỉ thuyết phục được ban giám khảo, người xem về kỹ thuật trình diễn lẫn cách xử lý bài hát tinh tế mà còn khiến số đông tin rằng đây chính là cặp đôi ứng cử viên nặng ký, có nhiều cơ hội tiến sâu vào vòng trong nhất. * * Họ lôi cuốn khán giả theo từng bước nhảy trên sân khấu. Đây sẽ là cặp đôi nặng ký nhất chương trình. * *Trải qua một tuần học tập tại ngôi nhà chung, các thí sinh của Học viện ngôi sao đã có sự phân loại khá rõ rệt về năng lực. Ngoài ba gương mặt lọt nhóm nguy hiểm và ba gương mặt sở hữu nhiều sao nhất hiện tại, sáu thí sinh còn lại vẫn có nhiều cơ hội bứt phá, khẳng định mình. Trường Quang - Huyền Trang cùng nhau kết hợp với nhau trong ca khúc Bay - một trong những bản hit của nữ ca sĩ Thu Minh.* *Thùy Dương - Minh Châu chọn ca khúc nhạc trữ tình Xa em kỉ niệm cho phần thi song ca của mình. * *Thanh Ly - Quang Minh kết tông xuyệt tông trình bày ca khúc Tình về nơi đâu.* *Kim Thành và Vương Anh được đánh giá có cố gắng khi thể hiện ca khúc Người yêu bé nhỏ. Sau đêm liveshow thứ 2 này, ba thí sinh xuất sắc nhất tuần và ba thí sinh rơi vào nhóm nguy hiểm sẽ cùng bước vào đêm liveshow thứ 3, diễn ra vào lúc 19h55 thứ 4 ngày 26/3. Chương trình sẽ được tường thuật trực tiếp trên kênh VTV6. Dù vậy, tất cả 12 thí sinh của cuộc thi sẽ có thêm thời gian thử thách là một tuần, trước khi ban giám khảo và khán giả đưa ra quyết định cuối cùng, ai sẽ là người rời khỏi cuộc thi.*
Tin
[Sao](http://ngoisao.vn/hau-truong/)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Server: nginx

Content-Type: text/html

Connection: close

Vary: Accept-Encoding

Content-Encoding: gzip


markdown:
## Đăng nhập để in kết quả xổ số truyền thống
**Vip**. Click **Đăng nhập**
**Đăng nhập**
Nhớ mật khẩu
**Đăng nhập** **Đăng nhập**
Nhớ mật khẩu

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


markdown:
[Read in another language](/wiki/Special:MobileLanguages/%C4%91%E1%BB%91c)
# đốc
## Vietnamese
[Edit](#/editor/1)
### Etymology
[Edit](#/editor/2) [Sino-Vietnamese](/wiki/Sino-Vietnamese), from [Sinitic](//en.wikipedia.org/wiki/Sinitic_languages) [督](/wiki/%E7%9D%A3) ( [supervise](/wiki/supervise), [oversee](/wiki/oversee), [direct](/wiki/direct))
### Pronunciation
[Edit](#/editor/3)
- (
*)* [Hà Nội](//en.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [IPA](/wiki/Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet) (: /ˀɗɜwʔk͡p̚˧ˀ˦/ [key](/wiki/Appendix:Vietnamese_pronunciation))
- (
*)* [Huế](//en.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF) [IPA](/wiki/Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet) (: /ˀɗɜwʔk͡p̚˦˥/ [key](/wiki/Appendix:Vietnamese_pronunciation))
- (
*)* [Hồ Chí Minh City](//en.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh_City) [IPA](/wiki/Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet) (: /ˀɗɜwʔk͡p̚˦ˀ˥/ [key](/wiki/Appendix:Vietnamese_pronunciation))
### Noun
[Edit](#/editor/4) **đốc**
#### Derived terms
[Edit](#/editor/5) [đô đốc](/wiki/%C4%91%C3%B4_%C4%91%E1%BB%91c)( [admiral](/wiki/admiral)) [giám đốc](/wiki/gi%C3%A1m_%C4%91%E1%BB%91c)( [manager](/wiki/manager), [director](/wiki/director)) [quản đốc](/w/index.php?title=qu%E1%BA%A3n_%C4%91%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)( [manager](/wiki/manager), [supervisor](/wiki/supervisor)) [tổng đốc](/w/index.php?title=t%E1%BB%95ng_%C4%91%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)(provincial chief) [Cơ đốc](/wiki/C%C6%A1_%C4%91%E1%BB%91c)(variant of [Cơ Đốc](/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), meaning [Christ](/wiki/Christ))
### Verb
[Edit](#/editor/6) **đốc**
### References
[Edit](#/editor/7) [^](#cite_ref-1) *Tuttle Compact Vietnamese-English Dictionary*9780804838719 p116 lists the individual meanings " [headmaster](/wiki/headmaster), [chief](/wiki/chief), [doctor](/wiki/doctor)" for **đốc**2n. before the compound nouns. However in practice **đốc**is rarely used as a stand-alone noun, and the correct Vietnamese for those terms is [hiệu trưởng](/wiki/hi%E1%BB%87u_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng), [giám đốc](/wiki/gi%C3%A1m_%C4%91%E1%BB%91c), and [bác sĩ](/wiki/b%C3%A1c_s%C4%A9), respectively.

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: en

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1047 miss (0), cp1046 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=06-Oct-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Sat, 07 Nov 2015 12:00:00 GMT


markdown:
# bạn ở đâu ở Tiếng Anh
## biên dịch và định nghĩa "bạn ở đâu", Tiếng Việt-Tiếng Anh từ điển trực tuyến
### Dịch sang Tiếng Anh:
-
**where do you live** *(Phrase )*where do you live?
-
**Hi dear can u speak english**
-
**R u from china** **Dịch tự động:**
bạn ở đâu
### Cụm từ tương tự trong từ điển Tiếng Việt Tiếng Anh. (5)
[bạn ở đâu?](/vi/en/b%E1%BA%A1n%20%E1%BB%9F%20%C4%91%C3%A2u%3F)
- where do you live
[bạn quê ở đâu](/vi/en/b%E1%BA%A1n%20qu%C3%AA%20%E1%BB%9F%20%C4%91%C3%A2u)
- where are you from
[bạn quê ở đâu?](/vi/en/b%E1%BA%A1n%20qu%C3%AA%20%E1%BB%9F%20%C4%91%C3%A2u%3F)
- where are you from
[bạn sống ở đâu](/vi/en/b%E1%BA%A1n%20s%E1%BB%91ng%20%E1%BB%9F%20%C4%91%C3%A2u)
- where do you live
[bạn sống ở đâu?](/vi/en/b%E1%BA%A1n%20s%E1%BB%91ng%20%E1%BB%9F%20%C4%91%C3%A2u%3F)
- where do you live

X-Content-Security-Policy: script-src 'self'

Content-Language: vi

Cache-Control: no-cache


markdown:
# Tiếng Pháp
[Chữ Pháp](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%AF_Ph%C3%A1p&redirect=no))
|Tiếng Pháp
|
Français
|Nói tại||
|[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9), [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi), [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81), và [châu Đại Dương](/wiki/Ch%C3%A2u_%C4%90%E1%BA%A1i_D%C6%B0%C6%A1ng)
khoảng 77 triệu (bản ngữ), hơn 450 triệu (năm 2007)(tổng cộng)
[[1]](#cite_note-ulaval-1) [[2]](#cite_note-ethnologue_2000-2) [[3]](#cite_note-infoplease.com-3) [[4]](#cite_note-krysstal.com-4) [[5]](#cite_note-soyouwanna.com-5) [[6]](#cite_note-20mars.francophonie.org-6) [[7]](#cite_note-7) [[8]](#cite_note-8) [[9]](#cite_note-9) [[10]](#cite_note-10) [[11]](#cite_note-11) [Hạng](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_theo_t%E1%BB%95ng_s%E1%BB%91_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_s%E1%BB%AD_d%E1%BB%A5ng) [Ngữ hệ](/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) [Hệ Ấn-Âu](/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%E1%BA%A4n-%C3%82u)
- —
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Canada](/wiki/Canada), [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89), [Thụy Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9)và 21 quốc gia khác [Quy định bởi](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_t%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_quy_%C4%91%E1%BB%8Bnh_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) [Viện hàn lâm Pháp](/wiki/Vi%E1%BB%87n_h%C3%A0n_l%C3%A2m_Ph%C3%A1p)( *Académie française*) [ISO 639-1](/wiki/ISO_639-1) `fr` [ISO 639-2](/wiki/ISO_639-2) `fre (B)/fra (T)` **Tiếng Pháp**, trước đây còn được gọi là **tiếng Tây**, **tiếng Lang Sa** ( *le français* hay *la langue française*) là một trong những ngôn ngữ quan trọng nhất của [nhóm Rôman](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_R%C3%B4man) (thuộc [hệ Ấn-Âu](/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%E1%BA%A4n-%C3%82u)) mặc dù số người dùng tiếng Pháp không thể nào so sánh với số người dùng các ngôn ngữ khác trong cùng nhóm, như [tiếng Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha) và [tiếng Bồ Đào Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha). Là một ngôn ngữ toàn cầu được 80 triệu người sử dụng làm ngôn ngữ thứ nhất ( [tiếng mẹ đẻ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_m%E1%BA%B9_%C4%91%E1%BA%BB)) và 190 triệu người sử dụng làm [ngôn ngữ thứ hai](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_th%E1%BB%A9_hai&action=edit&redlink=1), và 200 triệu người sử dụng như ngoại ngữ, với số lượng người sử dụng đáng kể ở 57 quốc gia. Phần lớn số người tiếng Pháp như tiếng mẹ đẻ ở [1] [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), số còn lại sống ở [Canada](/wiki/Canada)(đặc biệt là [Quebec](/wiki/Qu%C3%A9bec), và một số ít hơn ở [Ontario](/wiki/Ontario)và [New Brunswick](/wiki/New_Brunswick)), [Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89), [Thụy Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9), [châu Phi nói tiếng Pháp](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_ch%C3%A2u_Phi&action=edit&redlink=1)( [Cameroon](/wiki/Cameroon), [Gabon](/wiki/Gabon), [Côte d'Ivoire](/wiki/B%E1%BB%9D_Bi%E1%BB%83n_Ng%C3%A0)), [Luxembourg](/wiki/Luxembourg), [Monaco](/wiki/Monaco). Phần lớn những người sử dụng tiếng Pháp làm ngôn ngữ thứ hai sinh sống ở châu Phi Pháp ngữ. [[12]](#cite_note-2007_report-12) [Cộng hòa Dân chủ Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo)là quốc gia Pháp ngữ có dân số đông nhất.
Có 26% dân số ở 27 quốc gia thành viên
[Liên minh châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) (tổng số dân là 497.198.740 người) sử dụng tiếng Pháp, trong đó có 65 triệu người nói như tiếng mẹ đẻ và 69 triệu người nói như ngôn ngữ thứ nhì hoặc ngoại ngữ. Số lượng người nói tiếng Pháp ở Liên minh châu Âu xếp thứ 3 sau tiếng Đức (thứ nhất) và tiếng Anh (thứ nhì). Tiếng Pháp cũng là một tiếng chính thức của nhiều tổ chức quốc tế như [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [Liên Minh Âu Châu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u), [Ủy Ban Thế Vận Hội Quốc Tế](/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_Ban_Th%E1%BA%BF_V%E1%BA%ADn_H%E1%BB%99i_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) ( *Jeux olympiques*), [Cộng đồng Pháp ngữ](/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1p_ng%E1%BB%AF) ( *la Francophonie*), [Tổ chức Bưu Chính Quốc Tế](/w/index.php?title=T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_B%C6%B0u_Ch%C3%ADnh_Qu%E1%BB%91c_T%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1) và của 31 [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) – trong đó [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) là nước có nhiều người dùng nhất.
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Phân loại và các ngôn ngữ liên hệ](#Ph.C3.A2n_lo.E1.BA.A1i_v.C3.A0_c.C3.A1c_ng.C3.B4n_ng.E1.BB.AF_li.C3.AAn_h.E1.BB.87) [3 Phân bổ địa lý](#Ph.C3.A2n_b.E1.BB.95_.C4.91.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [4 Ngữ pháp](#Ng.E1.BB.AF_ph.C3.A1p) [5 Ví dụ](#V.C3.AD_d.E1.BB.A5) [6 Xem thêm](#Xem_th.C3.AAm) [7 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [8 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=1)]
### Đế quốc La Mã và ảnh hưởng của tiếng Latin[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=2)]
Trước khi bị xâm chiếm bởi
[Đế quốc La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3), dưới sự lãnh đạo của [Julius Cæsar](/wiki/Julius_Caesar), các khu vực thuộc Pháp hiện giờ là đất của một giống dân [Celt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Celt) có tên là [người Gaul](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Gaul&action=edit&redlink=1); cộng thêm vào đó là [người Ibero](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ibero&action=edit&redlink=1) ở phía nam, [người Ligure](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ligure&action=edit&redlink=1) ở dọc theo bờ biển [Địa Trung Hải](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) và [người Vascon](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vascon&action=edit&redlink=1) (hay Gascon) ở dọc theo ranh giới với [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) bây giờ. Mặc dù hiện nay có rất nhiều [người Pháp](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p) nhận tổ tiên của họ là người Gaul (tiếng Pháp: *nos ancêtres les Gaulois*), tiếng Pháp hiện nay chỉ còn độ 200 từ có gốc Celt – đa số là các địa danh. Ngôn ngữ được dùng một cách chính thức tại Pháp sau khi bị xâm chiếm, giống như tại các vùng khác của Đế quốc La Mã, dĩ nhiên là [tiếng Latin](/wiki/Latinh) – một loại [Latin bình dân](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Latin_b%C3%ACnh_d%C3%A2n&action=edit&redlink=1) ( *Latin vulgaire*) chắc chắn không thể nào được chấp nhận bởi các nhà văn thơ nổi tiếng của [văn chương Latin](/w/index.php?title=V%C4%83n_ch%C6%B0%C6%A1ng_Latin&action=edit&redlink=1) như [Cicero](/wiki/Cicero).
### Các nhóm người Đức và ảnh hưởng của tiếng Đức[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=3)]
Vào
[thế kỷ thứ 3](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3), các giống dân Đức bắt đầu xâm chiếm Đế quốc La Mã; nhiều nhóm, sau khi xâm chiếm, đã định cư tại Pháp. Trong số các nhóm định cư, bốn nhóm có ảnh hưởng quan trọng đến ngôn ngữ dùng tại Pháp lúc bấy giờ là: [người Frank](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Frank) (định cư tại miền bắc), [người Aleman](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Aleman&action=edit&redlink=1) (định cư dọc theo biên giới Đức), [người Burgundi](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Burgundi&action=edit&redlink=1) (định cư dọc theo thung lũng [sông Rhône](/wiki/Rhone)) và [người Visigoth](/wiki/Visigoth) (hay người Goth – định cư tại vùng [Aquitaine](/wiki/Aquitaine)). Ảnh hưởng văn hoá của các giống dân người Đức này hiện rõ nhất trong bộ từ vựng của tiếng Pháp hiện nay: 15% các từ tiếng Pháp có gốc Đức.
### Tiếng Oïl và tiếng Oc[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=4)]
Đến cuối
[thế kỷ thứ 5](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5) thì các giống dân Đức chiếm hoàn toàn đất Pháp từ tay của Đế quốc La Mã. Các ngôn ngữ dùng tại Pháp trong 4 thế kỷ sau đó bị biến đổi dần dần và được các nhà ngôn ngữ học chia ra làm 3 tiếng chính: [Tiếng Oïl](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_O%C3%AFl&action=edit&redlink=1), được gọi như vậy vì những người nói tiếng này phát âm chữ *oui*thành *oïl*, là tiếng được dùng tại miền bắc. Tiếng này là loại tiếng Latinh bình dân dùng dưới thời Đế quốc La Mã nhưng bị biến đổi rất nhiều vì ảnh hưởng ngôn ngữ của người Frank. Tiếng Pháp hiện nay là hậu thân của tiếng này. Một số giọng tiếng Pháp ở miền bắc bây giờ, như các giọng Picard, [Wallon](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Wallon), Normand..., cũng là hậu thân của nó. [Tiếng Oc](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Occitan), được gọi như vậy vì những người nói tiếng này phát âm chữ *oui*thành *oc*, là tiếng được dùng tại miền nam. Tiếng này ít bị ảnh hưởng của người Frank nên gần tiếng Latinh hơn. Một số giọng tiếng Pháp ở miền nam bây giờ, như các giọng Gascon, Provençal..., là hậu thân của tiếng này. [Tiếng Pháp-Provençal](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p-Proven%C3%A7al&action=edit&redlink=1)(hay Arpital) là một loại tiếng đứng giữa hai tiếng kể trên.
Điểm đáng chú ý thứ nhất là tiếng Pháp hiện nay là một loại
[tiếng Rôman](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_R%C3%B4man) nhưng đã bị khá nhiều ảnh hưởng của [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c). Điểm đáng chú ý thứ hai là tên của tiếng Pháp ( *la langue française*), nước Pháp ( *la France*) và nhiều địa danh tại đó có gốc từ tên *Frank* của người Frank.
### Ảnh hưởng của các văn hóa Tây Âu[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=5)]
Khi
[người Anglo-Saxon](/wiki/Anglo-Saxon) xâm chiếm [đảo Anh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Anh) trong khoảng thời gian từ [thế kỷ thứ 5](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5) đến [thế kỷ thứ 8](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8), một số người Celt sống tại các vùng tây-nam của đảo Anh chạy sang sống tại vùng tây-bắc của nước Pháp. Những người này tuy không phải là người Gaul khi xưa của Pháp nhưng dùng một thứ tiếng khá giống – vì người Gaul cũng là người Celt – nên họ đã có ảnh hưởng quan trọng đến ngôn ngữ địa phương tại vùng họ định cư. Ngày nay ảnh hưởng này còn tồn tại trong giọng Breton của tiếng Pháp. Hơn nữa, một số người Pháp lớn tuổi sống tại Breton vẫn còn có thể giao dịch với những người Celt sống tại xứ [Wales](/wiki/Wales) và các vùng Cornwall, Devon của [Anh](/wiki/Anh).
Trong khi đó về phía nam, trong khoảng
[thế kỷ thứ 6](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6) đến [thế kỷ thứ 7](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7), [người Vascon](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vascon&action=edit&redlink=1) từ [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) vượt qua [dãy Pyrénées](/w/index.php?title=D%C3%A3y_Pyr%C3%A9n%C3%A9es&action=edit&redlink=1) sang định cư tại vùng tây-nam của Pháp. Ảnh hưởng văn hóa của những người này còn tồn tại trong giọng Gascon của tiếng Pháp ngày nay.
### Hình thành của tiếng Pháp qua thời gian[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=6)]
Các nhà ngôn ngữ học chia sự phát triển của tiếng Pháp ra làm 4 giai đoạn:
[Tiếng Pháp Thượng cổ](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1)( *ancien français*): Từ [thế kỷ thứ 9](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_9)đến [thế kỷ thứ 13](/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_13&action=edit&redlink=1), điển hình bởi các văn kiện như *Lời Tuyên thệ tại Strasbourg*( [843](/wiki/843)), *Vie de Saint Léger*( [980](/wiki/980)), *Chanson de Roland*( [1170](/wiki/1170)), *Brunain la vache au prestre*( [1165](/wiki/1165)và [1210](/wiki/1210)),.... Tuy nhiên có nhiều nhà ngôn ngữ học cho rằng tiếng Pháp dùng trong thế kỷ thứ thứ 9 (nhất là *Lời Tuyên thệ tại Strasbourg*) là một loại tiếng Rôman tiền thân của tiếng Pháp. [Tiếng Pháp Trung cổ](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_Trung_c%E1%BB%95&action=edit&redlink=1)( *français moyen*): Từ [thế kỷ thứ 14](/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_14&action=edit&redlink=1)đến [thế kỷ thứ 16](/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_16&action=edit&redlink=1), điển hình bởi các văn kiện như *Les Enseignemenz*( [1304](/wiki/1304)- [1314](/wiki/1314)), *Lais ou le Petit Testament*( [1456](/wiki/1456)),... [Tiếng Pháp Cổ điển](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_C%E1%BB%95_%C4%91i%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1)( *français classique*): Từ [thế kỷ thứ 16](/w/index.php?title=Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_16&action=edit&redlink=1)đến [thế kỷ thứ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_th%E1%BB%A9_18), điển hình bởi các văn kiện như *Sonnets*( [1545](/wiki/1545)- [1555](/wiki/1555)), *Peau d’Âne*( [1694](/wiki/1694)),.... Vào năm [1539](/wiki/1539), vua [Francis I](/wiki/Fran%C3%A7ois_I_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p)ra *Đạo lệnh Villers-Cotterêts*tuyên bố tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức của Pháp. Vào năm [1634](/wiki/1634), [Hồng y Richelieu](/wiki/H%E1%BB%93ng_y_Richelieu)thành lập [Viện Hàn lâm Pháp](/wiki/Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Ph%C3%A1p)( *Académie française*) để thống nhất và bảo vệ tiếng Pháp. [Tiếng Pháp Cận đại](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_C%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1)( *français moderne*): Từ cuối thế kỷ thứ 18 đến nay. Thế kỷ thứ 18 và [thế kỷ thứ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19)là thời kỳ huy hoàng của tiếng Pháp vì hầu hết các nhà quý tộc và các hoàng gia tại Âu châu đều có thể nói tiếng Pháp, ngôn ngữ chính trong các lãnh vực văn học và nghệ thuật là tiếng Pháp; cho đến gần giữa [thế kỷ thứ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20)tiếng Pháp vẫn còn là tiếng chính trong lãnh vực ngoại giao.
## Phân loại và các ngôn ngữ liên hệ[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=7)]
Các
[nhà ngôn ngữ học](/wiki/Nh%C3%A0_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_h%E1%BB%8Dc) xếp tiếng Pháp vào [phân nhánh phía Tây](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_R%C3%B4man_mi%E1%BB%81n_T%C3%A2y&action=edit&redlink=1) của [Nhánh Ý-Tây](/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%C3%9D-T%C3%A2y&action=edit&redlink=1) thuộc [nhóm Rôman](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_R%C3%B4man) của [hệ Ấn-Âu](/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%E1%BA%A4n-%C3%82u).
Các tiếng gần tiếng Pháp nhất là
[tiếng Picard](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Picard&action=edit&redlink=1), [tiếng Norman](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Norman&action=edit&redlink=1), [tiếng Wallon](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Wallon), [tiếng Pháp-Provençal](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p-Proven%C3%A7al&action=edit&redlink=1) và [tiếng Romansch](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Romansch&action=edit&redlink=1) ( [Thuỵ Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9)). Sau đó là các tiếng [Gascon](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Gascon&action=edit&redlink=1), [Provençal](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Proven%C3%A7al&action=edit&redlink=1), [Tây Ban Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%C3%A2y_Ban_Nha), [Bồ Đào Nha](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha), [Ý](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D) và [Romana](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Romania).
## Phân bổ địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=8)] ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Henri_Oger%27s_book_1.jpg/220px-Henri_Oger%27s_book_1.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Henri_Oger%27s_book_1.jpg/220px-Henri_Oger%27s_book_1.jpg)
*Tự học Pháp thoại tiệp kính*do [Henri Oger](/wiki/Henri_Oger)soạn để dạy người Việt học tiếng Pháp vào đầu thế kỷ 20, in ở [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)
Tiếng Pháp là tiếng chính thức độc nhất của các quốc gia và vùng lãnh thổ sau đây:
[Bénin](/wiki/B%C3%A9nin), [Burkina Faso](/wiki/Burkina_Faso), [Cộng hòa Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Congo), [Cộng hòa Dân chủ Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo), [Côte d'Ivoire](/wiki/B%E1%BB%9D_Bi%E1%BB%83n_Ng%C3%A0), [Gabon](/wiki/Gabon), [Guadeloupe](/wiki/Guadeloupe), [Guinée](/wiki/Guin%C3%A9e), [Guyane thuộc Pháp](/wiki/Guyane_thu%E1%BB%99c_Ph%C3%A1p), [Mali](/wiki/Mali), [Martinique](/wiki/Martinique), [Monaco](/wiki/Monaco), [Niger](/wiki/Niger), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Polynésie thuộc Pháp](/wiki/Polyn%C3%A9sie_thu%E1%BB%99c_Ph%C3%A1p), [tỉnh bang](/wiki/T%E1%BB%89nh_bang) [Québec](/wiki/Qu%C3%A9bec) của [Canada](/wiki/Canada), [Réunion](/wiki/R%C3%A9union), [Saint-Pierre và Miquelon](/wiki/Saint-Pierre_v%C3%A0_Miquelon), [Sénégal](/wiki/S%C3%A9n%C3%A9gal) và [Togo](/wiki/Togo).
Tiếng Pháp là một trong nhiều tiếng chính thức của các quốc gia và vùng lãnh thổ sau đây:
[Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89) (cùng với [tiếng Hà Lan](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_H%C3%A0_Lan) và [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c)) – đặc biệt là vùng [Wallonie](/wiki/Wallonie) là vùng của cộng đồng Pháp, [Burundi](/wiki/Burundi) (cùng với [tiếng Kirundi](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Kirundi&action=edit&redlink=1)), [Cameroon](/wiki/Cameroon) (cùng với tiếng Anh), [Canada](/wiki/Canada) (cùng với tiếng Anh) – đặc biệt là tỉnh bang [New Brunswick](/wiki/New_Brunswick), hay Nouveau-Brunswick, (cùng với tiếng Anh) và các lãnh thổ tự trị [Nunavut](/wiki/Nunavut), [Các Lãnh thổ Tây Bắc](/wiki/C%C3%A1c_L%C3%A3nh_th%E1%BB%95_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc) (cùng với tiếng Anh và 11 tiếng bản địa khác), [Comores](/wiki/Comoros) (cùng với [tiếng Shikomor](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Shikomor&action=edit&redlink=1) và [tiếng Ả Rập](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp)), [Cộng hòa Trung Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Trung_Phi) (cùng với [tiếng Sangho](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Sangho&action=edit&redlink=1)), [Djibouti](/wiki/Djibouti) (cùng với tiếng Ả Rập), [Haiti](/wiki/Haiti) (cùng với [tiếng Haiti](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Haiti)), [Liban](/wiki/Liban) (cùng với tiếng Ả Rập), [Luxembourg](/wiki/Luxembourg) (cùng với tiếng Đức và [tiếng Luxembourg](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Luxembourg)), [Madagascar](/wiki/Madagascar) (cùng với [tiếng Malagasy](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Malagasy)), [Mauritius](/wiki/Mauritius) (cùng với tiếng Anh), [Rwanda](/wiki/Rwanda) (cùng với tiếng Anh và tiếng Rwanda), [Seychelles](/wiki/Seychelles) (cùng với tiếng Anh), [Tchad](/wiki/Tchad) (cùng với tiếng Ả Rập), [Thụy Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9) (cùng với tiếng Đức, [tiếng Ý](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D), và [tiếng Romansh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Romansh)) và [Vanuatu](/wiki/Vanuatu) (cùng với [tiếng Bislama](/wiki/Bislama) và tiếng Anh).
Một vài nước, hay lãnh thổ, tuy tiếng Pháp không là một tiếng chính thức nhưng có một số người dùng đáng kể là:
[Algérie](/wiki/Alg%C3%A9rie), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), [Andorra](/wiki/Andorra), [Tunisia](/wiki/Tunisia), [Maroc](/wiki/Maroc), các tỉnh bang [Ontario](/wiki/Ontario) và [Manitoba](/wiki/Manitoba) của Canada. Ngoài ra những người dùng tiếng Pháp, tuy chỉ là một số nhỏ, còn ở tại các nơi sau đây: [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), vùng [Pondicherry](/wiki/Pondicherry) của [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Quần đảo Eo Biển](/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Eo_Bi%E1%BB%83n), [Campuchia](/wiki/Campuchia), [tiểu bang](/wiki/Bang) [Louisiana](/wiki/Louisiana) của [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Lào](/wiki/L%C3%A0o), [Mauritanie](/wiki/Mauritanie) và vùng [Aosta](/wiki/Aosta) của [Ý](/wiki/%C3%9D).
- Tuy Hoa Kỳ không có ngôn ngữ chính thức nhưng vài tiểu bang, như Louisiana, có ban hành luật công nhận các tiếng chính thức ngoài tiếng Anh.
### Các loại và các giọng tiếng Pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=9)] [Tiếng Pháp tại Acadie](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_t%E1%BA%A1i_Acadie&action=edit&redlink=1)( [New Brunswick](/wiki/New_Brunswick)hoặc Nouveau-Brunswick)
- Giọng Cajun (
[Louisiana](/wiki/Louisiana))
- Giọng Cajun (
[Tiếng Pháp tại Bỉ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_t%E1%BA%A1i_B%E1%BB%89) [Tiếng Pháp tại Canada](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_t%E1%BA%A1i_Canada&action=edit&redlink=1) [Tiếng Pháp tại Đông Dương](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_t%E1%BA%A1i_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) [Tiếng Pháp tại Maghreb](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_t%E1%BA%A1i_Maghreb&action=edit&redlink=1) [Tiếng Pháp tại Pháp](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_t%E1%BA%A1i_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1)
- Giọng Breton
- Giọng Gascon
- Giọng Lyon
- Giọng Marseille
- Giọng Normand
- Giọng Paris
- Giọng Picard
- Giọng Provence
[Tiếng Pháp tại Phi Châu](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_t%E1%BA%A1i_Phi_Ch%C3%A2u&action=edit&redlink=1) [Tiếng Pháp tại Québec](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_t%E1%BA%A1i_Qu%C3%A9bec)
- Giọng Lac Saint Jean
- Giọng Gaspésie
- Giọng Montréal
- Giọng Thành phố Québec
[Tiếng Pháp tại Thụy Sĩ](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p_t%E1%BA%A1i_Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9)
## Ngữ pháp[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=10)]
Ngữ pháp tiếng Pháp mang đặc điểm của
[nhóm ngôn ngữ Rôman](/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_R%C3%B4man) là một [ngôn ngữ biến tố](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_bi%E1%BA%BFn_t%E1%BB%91&action=edit&redlink=1). Các danh từ gồm 2 giống: cái ( *féminin*) và đực ( *masculin*) và được hợp theo số lượng; các tính từ được hợp theo giống và số lượng. Các động từ được chia theo các ngôi và phụ thuộc vào trạng thái của chủ ngữ để phân loại và chia cùng với các trợ động từ ( *être* hay *avoir*) ở các thời kép.
## Ví dụ[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=11)]
-
Tiếng Pháp Tiếng Việt *Bonjour* Xin chào *Au revoir* Tạm biệt *Bonne nuit* Chúc ngủ ngon *Bon appétit* Chúc (ăn) ngon miệng *Merci* Cảm ơn *Le jour/la nuit* Ngày/đêm *Le garçon/la fille* Cậu bé/cô bé *L'amour* Tình yêu *Je t'aime* Anh yêu em (em yêu anh) *Le français* Tiếng Pháp, người Pháp *Le vietnamien* Tiếng Việt, người Việt
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=12)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=13)]
|
|![]()
*trong từ điển mở tiếng Việt* [các mục từ tiếng Pháp](//vi.wiktionary.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BB%A5c_t%E1%BB%AB_ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p) [Wiktionary](/wiki/Wiktionary)
- ^
**a** [Université de Laval.](#cite_ref-ulaval_1-1) **ă** [“Qu'est-ce que la Francophonie?”](http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/francophonie/francophonie.htm). Truy cập ngày 3 tháng 10 năm 2009. **ethnologue (2000).** [^](#cite_ref-ethnologue_2000_2-0) [“FRENCH: a language of France”](http://web.archive.org/web/20050501115103/http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=FRN). *Ethnologue: Languages of the World*(ấn bản 14). Ethnolouge. [^](#cite_ref-infoplease.com_3-0) [“Most Widely Spoken Languages in the World”](http://www.infoplease.com/ipa/A0775272.html). [^](#cite_ref-krysstal.com_4-0) [“Top 30 Most Spoken Languages in the World by Number of Speakers”](http://www.krysstal.com/spoken.html). [^](#cite_ref-soyouwanna.com_5-0) [“Soyouwanna Know the Ten Most Widely Spoken Languages in the World?”](http://www.soyouwanna.com/site/toptens/languages/languages.html#para1). [^](#cite_ref-20mars.francophonie.org_6-0) [“La Journée internationale de la Francophonie”](http://20mars.francophonie.org/). [^](#cite_ref-7) [“French Wikipedia on the List of Top Languages Spoken in the World”](http://fr.wikipedia.org/wiki/Langues_les_plus_parl%C3%A9es_dans_le_monde#cite_note-1). [^](#cite_ref-8) [France in Australia Embassy and Consulate-General](http://www.ambafrance-au.org/france_australie/spip.php?article2223) [^](#cite_ref-9) [France 24 | The latest news from around the world](http://web.archive.org/web/20101114074922/http://www.france24.com/en/20081018-cheer-french-speakers-francophone-francophonie-nadeau) [^](#cite_ref-10) [Université Laval](http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/francophonie/francophonie.htm) **(tiếng Pháp)** [^](#cite_ref-11) [Page F30](http://www.pagef30.com/2008/10/french-in-9th-place-with-200-million.html) [^](#cite_ref-2007_report_12-0) **(tiếng Pháp)** [published by the](http://www.amazon.fr/dp/2098821778) *La Francophonie dans le monde 2006–2007* [Organisation internationale de la Francophonie](/w/index.php?title=Organisation_internationale_de_la_Francophonie&action=edit&redlink=1). [Nathan](http://www.nathan.fr), [Paris](/wiki/Paris), 2007.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p&action=edit§ion=14)]
|
|![]()
[Tiếng Pháp](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:French_language?uselang=vi) [Alliance française](http://www.alliancefr.org) [Từ điển Tiếng Pháp-Tiếng Việt](http://www.dicovia.com/dico/francais-vietnamien/lettre-A/0-59) [VietReader Tiếng Việt - Tiếng Pháp](http://sourceforge.net/p/vietreader/home/) [Vietnam Illustré](http://vietnam.vnanet.vn/vnp/fr-fr/8/default.aspx) [Giảng dạy tiếng Pháp tại Việt Nam](http://www.ambafrance-vn.org/Giang-day-tieng-Phap-tai-Viet-Nam)trên trang Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam

X-Cache: cp1068 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


markdown:
# Comano, Massa-Carrara
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Comano|
|—
| —
|Comune di Comano|
|
|
Pieve of Santa Maria Assunta at Crespiano.
![ Map of comune of Comano (province of Massa and Carrara, region Tuscany, Italy).svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Map_of_comune_of_Comano_%28province_of_Massa_and_Carrara%2C_region_Tuscany%2C_Italy%29.svg/250px-Map_of_comune_of_Comano_%28province_of_Massa_and_Carrara%2C_region_Tuscany%2C_Italy%29.svg.png)
![ Map of comune of Comano (province of Massa and Carrara, region Tuscany, Italy).svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Map_of_comune_of_Comano_%28province_of_Massa_and_Carrara%2C_region_Tuscany%2C_Italy%29.svg/250px-Map_of_comune_of_Comano_%28province_of_Massa_and_Carrara%2C_region_Tuscany%2C_Italy%29.svg.png)
[44°17′B 10°08′Đ / 44,283°B 10,133°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Comano%2C_Massa-Carrara¶ms=44_17_N_10_08_E_type:city(769)_region:) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [44°17′B 10°08′Đ / 44,283°B 10,133°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Comano%2C_Massa-Carrara¶ms=44_17_N_10_08_E_type:city(769)_region:) [Italia](/wiki/Italia) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_%C3%9D) [Tuscany](/wiki/Toscana) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_%C3%9D) [Massa-Carrara](/w/index.php?title=Province_of_Massa-Carrara&action=edit&redlink=1)(MS) [Frazioni](/w/index.php?title=Frazione&action=edit&redlink=1) 2(21 mi 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [[1]](#cite_note-istat-1) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(37/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_H%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+2](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [Mã quay](/w/index.php?title=M%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%C3%9D&action=edit&redlink=1) **Comano** là một [đô thị](/wiki/Comune) và [thị xã](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_%C3%9D) của [Ý](/wiki/%C3%9D). Đô thị này thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(%C3%9D)) [Massa-Carrara](/wiki/Massa-Carrara_(t%E1%BB%89nh)) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_(%C3%9D)) [Toscana](/wiki/Toscana). Comano có diện tích 54 km2, dân số theo ước tính năm 2005 của [Viện thống kê quốc gia Ý](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_qu%E1%BB%91c_gia_%C3%9D&action=edit&redlink=1) là người. Các đơn vị dân cư: Đô thị Comano, Massa-Carrara giáp với các đô thị:
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Comano,_Massa-Carrara&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Comano,_Massa-Carrara&action=edit§ion=1)]
|
|

X-Cache: cp1055 hit (1), cp1053 frontend miss (0)


markdown:
*Ectoedemia picturata*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Ectoedemia picturata
|
|[Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Arthropoda](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_Ch%C3%A2n_kh%E1%BB%9Bp) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Insecta](/wiki/C%C3%B4n_tr%C3%B9ng) [Liên bộ](/wiki/Li%C3%AAn_b%E1%BB%99)( *superordo*) [Amphiesmenoptera](/w/index.php?title=Amphiesmenoptera&action=edit&redlink=1) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Lepidoptera](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%A1nh_v%E1%BA%A9y) [Phân bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_b%E1%BB%99)( *subordo*) [Glossata](/wiki/Glossata) [Phân thứ bộ](/wiki/Ph%C3%A2n_th%E1%BB%A9_b%E1%BB%99)( *infraordo*) [Heteroneura](/wiki/Heteroneura) [Liên họ](/wiki/Li%C3%AAn_h%E1%BB%8D)( *superfamilia*) [Nepticuloidea](/wiki/Nepticuloidea) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Nepticulidae](/wiki/Nepticulidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Ectoedemia](/wiki/Ectoedemia) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **E. picturata** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Ectoedemia picturata*
Puplesis, 1985
* là một loài Ectoedemia picturata* [bướm đêm](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bm_%C4%91%C3%AAm)thuộc họ [Nepticulidae](/wiki/Nepticulidae). Nó được miêu tả bởi Puplesis năm 1985. Nó được tìm thấy ở vùng [Viễn Đông Nga](/wiki/Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng_Nga).

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


markdown:
# Gương
**Gương** (hay **kiếng**) là một vật thể có bề mặt [phản xạ](/wiki/Ph%E1%BA%A3n_x%E1%BA%A1) tốt, có nghĩa là bề mặt nhẵn đủ để tạo thành [ảnh](/w/index.php?title=%E1%BA%A2nh&action=edit&redlink=1). Loại gương quen thuộc nhất là [gương phẳng](/wiki/G%C6%B0%C6%A1ng_ph%E1%BA%B3ng), có bề mặt là dạng phẳng. [Gương cong](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng_cong&action=edit&redlink=1) (thường là [gương lồi](/wiki/G%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%93i) hoặc [gương lõm](/wiki/G%C6%B0%C6%A1ng_l%C3%B5m)) cũng được sử dụng trong thực tế, dùng để phóng to hoặc thu nhỏ ảnh, hoặc tập trung ánh sáng hay chỉ đơn giản làm méo ảnh phản chiếu.
Gương thường được dùng để
[trang điểm](/w/index.php?title=Trang_%C4%91i%E1%BB%83m&action=edit&redlink=1) (hay nói một cách khác là "soi gương"), trang trí, hoặc trong [kiến trúc](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc). Gương cũng được sử dụng trong các thiết bị khoa học như [kính thiên văn](/wiki/K%C3%ADnh_vi%E1%BB%85n_v%E1%BB%8Dng), [laser](/wiki/Laser), [máy ảnh](/wiki/M%C3%A1y_%E1%BA%A3nh), và trong các máy công nghiệp. Hầu hết gương được thiết kế cho [ánh sáng khả kiến](/wiki/%C3%81nh_s%C3%A1ng_nh%C3%ACn_th%E1%BA%A5y_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c); tuy nhiên gương cũng được thiết kế cho các loại sóng khác hoặc các [bước sóng](/wiki/B%C6%B0%E1%BB%9Bc_s%C3%B3ng) khác của [bức xạ điện từ](/wiki/B%E1%BB%A9c_x%E1%BA%A1_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB), đặc biệt trong các thiết bị quang học.
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [2 Chế tạo](#Ch.E1.BA.BF_t.E1.BA.A1o) [3 Hiệu ứng](#Hi.E1.BB.87u_.E1.BB.A9ng) [4 Ứng dụng](#.E1.BB.A8ng_d.E1.BB.A5ng) [5 Gương và sự mê tín](#G.C6.B0.C6.A1ng_v.C3.A0_s.E1.BB.B1_m.C3.AA_t.C3.ADn) [6 Gương và động vật](#G.C6.B0.C6.A1ng_v.C3.A0_.C4.91.E1.BB.99ng_v.E1.BA.ADt) [7 Các loại gương đặc biệt](#C.C3.A1c_lo.E1.BA.A1i_g.C6.B0.C6.A1ng_.C4.91.E1.BA.B7c_bi.E1.BB.87t) [8 Chú thích](#Ch.C3.BA_th.C3.ADch) [9 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [10 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=1)]
Ra đời khoảng 600 năm trước
**Công Nguyên**. Thế nhưng, mãi đến thế kỷ XIX, nhân loại mới có được những chiếc gương như ngày nay
## Chế tạo[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=2)]
Hầu hết các loại gương được chế tạo bằng cách áo một lớp phản chiếu lên một chất nền thích hợp. Chất nền phổ biến nhất là
[thủy tinh](/wiki/Th%E1%BB%A7y_tinh) vì dễ chế tạo, cứng và có bề mặt nhẵn. Ngoài ra, thủy tinh cũng chống trầy tốt hơn các chất liệu khác. Lớp phủ phản chiếu thường được đặt vào mặt sau của kính, do đó nó được bảo vệ khỏi sự ăn mòn và hư hại.Thời điểm ra đời của loại Gương này ? ![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/G%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%93ng_T%C3%A2y_S%C6%A1n.jpg/250px-G%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%93ng_T%C3%A2y_S%C6%A1n.jpg)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/G%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%93ng_T%C3%A2y_S%C6%A1n.jpg/250px-G%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%E1%BB%93ng_T%C3%A2y_S%C6%A1n.jpg)
[Quang Trung](/wiki/Quang_Trung)tặng cho võ quan Đinh Huy Đạo, hiện trưng bày tại Bảo tàng Quang Trung ( [Bình Định](/wiki/B%C3%ACnh_%C4%90%E1%BB%8Bnh)).
Trước đây, gương được làm bằng kim loại (bằng
[đồng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng), về sau làm bằng [bạc](/wiki/B%E1%BA%A1c)) và nó quá đắt để sử dụng rộng rãi cũng như dễ bị [ăn mòn](/wiki/%C4%82n_m%C3%B2n). Bề mặt của kim loại có tính phản xạ thấp làm cho các gương ngày xưa cho hình ảnh tối hơn so với các loại gương hiện đại, và nó không thích hợp để sử dụng trong nhà với ánh sáng nhân tạo (như [đèn cầy](/wiki/N%E1%BA%BFn) hoặc đèn lồng lúc đó).
## Hiệu ứng[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=3)]
## Ứng dụng[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=4)]
### Quan sát dễ dàng và an toàn[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=5)] [Kính chiếu hậu](/w/index.php?title=K%C3%ADnh_chi%E1%BA%BFu_h%E1%BA%ADu&action=edit&redlink=1) được sử dụng cho các loại [xe](/wiki/Xe) như [xe môtô](/w/index.php?title=Xe_m%C3%B4t%C3%B4&action=edit&redlink=1), [xe ôtô](/wiki/%C3%94_t%C3%B4) và cả [xe đạp](/wiki/Xe_%C4%91%E1%BA%A1p), cho phép người lái nhìn thấy xe đến từ phía sau họ. Nhiều loại [kính mát](/wiki/K%C3%ADnh_r%C3%A2m) cũng có chức năng tương tự, khi nhìn vào phía sát bên trái hoặc bên phải sẽ thấy được phía sau. [Gương lồi](/wiki/G%C6%B0%C6%A1ng_l%E1%BB%93i) cho ảnh với [góc nhìn](/w/index.php?title=G%C3%B3c_nh%C3%ACn&action=edit&redlink=1) lớn hơn so với [gương phẳng](/wiki/G%C6%B0%C6%A1ng_ph%E1%BA%B3ng). Loại gương này thường được đặt ở các [giao lộ](/w/index.php?title=Giao_l%E1%BB%99&action=edit&redlink=1), các góc như trong [bãi giữ xe](/wiki/B%C3%A3i_%C4%91%E1%BA%ADu_xe) để quan sát được phía góc bên kia nhằm tránh tai nạn. Nó cũng được dùng trong hệ thống an ninh, giúp một [máy quay phim](/wiki/M%C3%A1y_quay_phim) có thể thấy nhiều hơn một [góc](/wiki/G%C3%B3c) tại một thời điểm.
Các
[nha sĩ](/wiki/Nha_s%C4%A9) thường dùng một gương để quan sát những góc khó nhìn bên trong miệng bệnh nhân. Loại gương này cũng được các [kỹ sư](/wiki/K%E1%BB%B9_s%C6%B0) dùng để kiểm tra nhưng nơi hẹp và những góc khuất của thiết bị.
### Gương hai chiều[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=6)]
Đây là loại gương có một mặt thủy tinh được phủ một lớp vật liệu rất mỏng và phản xạ rất nhẹ. Khi những mặt này được xoay về phía được chiếu sáng, thì một số ánh sáng sẽ phản xạ đi còn số khác sẽ xuyên qua bề mặt bên kia. Điều này làm cho người đứng bên phía mặt bên tối thấy được phía bên sáng nhưng bên phía sáng lại không nhìn thấy được bên tối.
Loại gương này thường dùng trong các phòng thẩm vấn của cảnh sát, các cửa kính xe bảo vệ chuyên dụng...
### Truyền tín hiệu[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=7)]
### Trong kỹ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=8)]
#### Tivi và máy chiếu[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=9)]
#### Các thiết bị[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=10)]
#### Ứng dụng trong quân sự[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=11)]
### Giải trí, trang trí[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=12)]
#### Trang điểm[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=13)]
#### Trang trí[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=14)]
#### Giải trí[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=15)]
#### Nghệ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=16)]
#### Văn chương[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=17)]
Gương cũng xuất hiện trong văn chương của các nền văn hóa. Thí dụ trong
[truyện cổ tích](/wiki/Truy%E1%BB%87n_c%E1%BB%95_t%C3%ADch) [Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn](/wiki/N%C3%A0ng_B%E1%BA%A1ch_Tuy%E1%BA%BFt_v%C3%A0_b%E1%BA%A3y_ch%C3%BA_l%C3%B9n), hoàng hậu độc ác hỏi gương:
- Gương kia ngự ở trên tường
- Thế gian ai đẹp được dường như ta?
Một số truyện khác cũng có sự xuất hiện của gương như
[Alice lạc vào xứ sở thần tiên](/wiki/Alice_l%E1%BA%A1c_v%C3%A0o_X%E1%BB%A9_s%E1%BB%9F_th%E1%BA%A7n_ti%C3%AAn_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), [Harry Potter](/wiki/Harry_Potter)...
## Gương và sự mê tín[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=18)]
Người ta thường không để gương vào trong quan tài vì một lí do gì đó. Người Nhật cho rằng nó là vật linh thiêng nên không cho vào cùng người chết.
## Gương và động vật[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=19)]
Các thí nghiệm cho thấy chỉ có những loài động vật có não lớn mới có thể nhận biết chính nó trong gương.
[[1]](#cite_note-1)
Một số loài thú có thể nhận biết chính nó:
## Các loại gương đặc biệt[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=20)] [Gương cầu lồi](/wiki/G%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7u_l%E1%BB%93i): có bề mặt là một phần của hình cầu và có lớp bạc hướng về mặt lồi [Gương cầu lõm](/wiki/G%C6%B0%C6%A1ng_c%E1%BA%A7u_l%C3%B5m): có bề mặt là một phần hình cầu và có lớp bạc hướng về phía lõm
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=21)] [^](#cite_ref-1) [“Elephants see themselves in the mirror”](http://www.newscientist.com/article/dn10402-elephants-see-themselves-in-the-mirror.html). *Peter Aldhous*. [New Scientist](/w/index.php?title=New_Scientist&action=edit&redlink=1). Ngày 30 tháng 10 năm 2006. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2007.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=22)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=G%C6%B0%C6%A1ng&action=edit§ion=23)]
|
|![]()

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


markdown:
# Khu bảo tồn Gấu Trúc Lớn tại Tứ Xuyên
|Khu bảo tồn Gấu Trúc Lớn tại Tứ Xuyên|
|
|![]()
|
|![]()
[Quốc gia](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) ![ Flag of the People's Republic of China.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/22px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
![ Flag of the People's Republic of China.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/22px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Trung Quốc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) [1213](http://whc.unesco.org/en/list/1213) [Vùng UNESCO](http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=®ion=&order=region) [châu Á-Thái Bình Dương](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_t%E1%BA%A1i_ch%C3%A2u_%C3%81_v%C3%A0_ch%C3%A2u_%C3%9Ac&action=edit&redlink=1) **Khu bảo tồn Gấu trúc lớn Tứ Xuyên** ( [giản thể](/wiki/Trung_v%C4%83n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 四川大熊猫栖息地, [phồn thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_ph%E1%BB%93n_th%E1%BB%83): 四川大熊貓棲息地; [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): Sìchuān Dàxióngmāo Qīxīdì) nằm ở [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) [Tứ Xuyên](/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn) của Trung Quốc, là nơi có hơn 30% loại [gấu trúc lớn](/wiki/G%E1%BA%A5u_tr%C3%BAc_l%E1%BB%9Bn) có nguy cơ tuyệt chủng cao của thế giới và là một trong những nơi quan trọng nhất cho việc nuôi nhốt các loại [gấu trúc](/wiki/G%E1%BA%A5u_tr%C3%BAc_l%E1%BB%9Bn) ( [gấu mèo](/w/index.php?title=G%E1%BA%A5u_m%C3%A8o&action=edit&redlink=1)). Diện tích khu này là 9245 km² với 7 khu bảo tồn và 9 khu danh thắng cảnh quan ở núi Qionglai và Jiajin. Cùng với gấu trúc, khu bảo tồn này cũng là nơi trú ngụ của các loài có nguy cơ tuyệt chủng khác như [gấu trúc đỏ](/wiki/G%E1%BA%A5u_tr%C3%BAc_%C4%91%E1%BB%8F), [báo tuyết](/wiki/B%C3%A1o_tuy%E1%BA%BFt) và [báo gấm](/wiki/B%C3%A1o_g%E1%BA%A5m). Không kể các rừng mưa nhiệt đới thì nó là một trong những khu vực phong phú nhất về thực vật trên thế giới, tại đây có khoảng 5.000-6.000 loài thực vật. Khu vực này là tương tự như các cánh rừng cổ-nhiệt đới của [phân đại Đệ Tam](/wiki/Ph%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%90%E1%BB%87_tam).
## Mục lục
## Các phân khu[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_G%E1%BA%A5u_Tr%C3%BAc_L%E1%BB%9Bn_t%E1%BA%A1i_T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_G%E1%BA%A5u_Tr%C3%BAc_L%E1%BB%9Bn_t%E1%BA%A1i_T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn&action=edit§ion=1)]
Khu Bảo tồn Gấu trúc lớn Tứ Xuyên bao gồm 7 khu bảo tồn và 9 khu danh thắng phong cảnh:
### Bảy khu bảo tồn thiên nhiên[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_G%E1%BA%A5u_Tr%C3%BAc_L%E1%BB%9Bn_t%E1%BA%A1i_T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_G%E1%BA%A5u_Tr%C3%BAc_L%E1%BB%9Bn_t%E1%BA%A1i_T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn&action=edit§ion=2)] [Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọa Long](/wiki/Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Ng%E1%BB%8Da_Long)( [tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c): 卧龙自然保护区)
- Khu bảo tồn thiên nhiên Phong Dũng Trại (tiếng Trung: 蜂桶寨自然保护区)
- Khu bảo tồn thiên nhiên núi Tứ Cô Nương (tiếng Trung: 四姑娘山自然保护区)
- Khu bảo tồn thiên nhiên sông Lạt Bá (tiếng Trung: 喇叭河自然保护区)
- Khu bảo tồn thiên nhiên sông Hắc Thủy (tiếng Trung: 黑水河自然保护区)
- Khu bảo tồn thiên nhiên Kim Thang - Khổng Ngọc (tiếng Trung: 金汤—孔玉自然保护区)
- Khu bảo tồn thiên nhiên Thảo Ba (tiếng Trung: 草坡自然保护区)
### Chín khu danh thắng phong cảnh[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_G%E1%BA%A5u_Tr%C3%BAc_L%E1%BB%9Bn_t%E1%BA%A1i_T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_G%E1%BA%A5u_Tr%C3%BAc_L%E1%BB%9Bn_t%E1%BA%A1i_T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn&action=edit§ion=3)]
- Khu danh thắng phong cảnh
[núi Thanh Thành](/wiki/N%C3%BAi_Thanh_Th%C3%A0nh)- [Đô Giang Yển](/wiki/%C4%90%C3%B4_Giang_Y%E1%BB%83n)( [Tiếng Trung](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c): 青城山—都江堰风景名胜区)
- Khu danh thắng phong cảnh núi Thiên Đài (Tiếng Trung: 天台山风景名胜区)
- Khu danh thắng phong cảnh núi Tứ Cô Nương (Tiếng Trung: 四姑娘山风景名胜区)
- Khu danh thắng phong cảnh núi tuyết Tây Lĩnh (Tiếng Trung: 西岭雪山风景名胜区)
- Khu danh thắng phong cảnh Kê Quán Sơn - Cửu Long Câu (Tiếng Trung: 鸡冠山—九龙沟风景名胜区)
- Khu danh thắng phong cảnh núi Giáp Kim (Tiếng Trung: 夹金山风景名胜区)
- Khu danh thắng phong cảnh Mễ Á La (Tiếng Trung: 米亚罗风景名胜区)
- Khu danh thắng phong cảnh Linh Thứu Sơn - Đại Tuyết Phong (Tiếng Trung: 灵鹫山—大雪峰风景名胜区)
- Khu danh thắng phong cảnh núi Nhị Lang (Tiếng Trung: 二郎山风景名胜区)
## Thông tin du lịch[
[sửa](/w/index.php?title=Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_G%E1%BA%A5u_Tr%C3%BAc_L%E1%BB%9Bn_t%E1%BA%A1i_T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Khu_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_G%E1%BA%A5u_Tr%C3%BAc_L%E1%BB%9Bn_t%E1%BA%A1i_T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn&action=edit§ion=4)]
- Khu bảo tồn Gấu Trúc Lớn tại Tứ Xuyên nằm ngoài khu trung tâm
[Thành Đô](/wiki/Th%C3%A0nh_%C4%90%C3%B4)và có một con đường tên là đại lộ [Gấu trúc](/wiki/G%E1%BA%A5u_tr%C3%BAc_l%E1%BB%9Bn)dẫn đến khu bảo tồn.Khu bảo tồn cách trung tâm thành phố khoảng 20 phút đi xe hơi, nếu đón taxi từ khu trung tâm đến khu bảo tồn sẽ là trên dưới 35 NDT, ngoài ra có thể ngồi xe buýt số 107 hoặc 867 đến khu bảo tồn.
- Giá vé vào cổng là 58
[NTD](/wiki/Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_t%E1%BB%87), bên trong còn có sẽ xe buýt tham quan giá vé là 10 NTD.
- Bên trong có khu nuôi gấu nhỏ, gấu vị thành niên và gấu trưởng thành. Nên đi vào buổi sáng từ 8 h đến 10 h, lúc đó các chú gấu sẽ được các nhân viên cho ra ngoài khu sinh hoạt tự nhiên hoạt động vì thời gian đó nhiệt độ tương đối mát, còn các thời gian khác thường thì được ở trong nhà có máy lạnh, lúc đó sẽ không tham quan được rõ các động thái của gấu. Nếu đi vào mùa lạnh thì ban ngày sẽ được ở bên ngoài.
- Trang web của trung tâm bảo tồn www.panda.org.cn

X-Cache: cp1053 hit (1), cp1053 frontend miss (0)


markdown:
# Saint-Brice, Charente
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Bài viết này cần thêm
|[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [45°41′20″B 0°16′34″T / 45,6888888889°B 0,276111111111°T](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Saint-Brice%2C_Charente¶ms=45.6888888889_N_-0.276111111111_E_region:FR-16_type:city(969))
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Poitou-Charentes](/wiki/Poitou-Charentes) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Charente](/wiki/Charente) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Cognac](/wiki/Cognac_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Xã (thị) trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng)
(2008–2014)
[Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 54 m/177 ft)
1 2(3,59 sq mi) [Nhân khẩu](/wiki/Nh%C3%A2n_kh%E1%BA%A9u_Ph%C3%A1p) 2 [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(270 /sq mi) [INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [16304](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=16304-COM)/ [16100](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) 1Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 [acre](/wiki/Acre)) cũng như các cửa sông. 2 *Dân số không tính hai lần*: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần. **Saint-Brice** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Charente](/wiki/Charente) trong [vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Poitou-Charentes](/wiki/Poitou-Charentes) tây nam nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p). Xã này có độ cao trung bình 54 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên mực nước biển.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Saint-Brice,_Charente&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Saint-Brice,_Charente&action=edit§ion=1)]
|
|![]()

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


markdown:
# Thể loại:Khoa học máy tính
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
** (tiếng Anh Khoa học máy tính** *computer science*) là một bộ môn [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc)nghiên cứu về [máy tính](/wiki/M%C3%A1y_t%C3%ADnh), các [thuật toán](/wiki/Thu%E1%BA%ADt_to%C3%A1n), và các phương pháp tính toán dùng công cụ máy tính. *Bài chính thể loại:* [Khoa học máy tính](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_m%C3%A1y_t%C3%ADnh)
|
|![]()
[Khoa học máy tính](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Computer_science?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 22 thể loại con sau, trên tổng số 22 thể loại con.
### C
- ►
[Cấu trúc dữ liệu](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BA%A5u_tr%C3%BAc_d%E1%BB%AF_li%E1%BB%87u) (3 t.l., 14 tr.)
### D
- ►
[Dữ liệu máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:D%E1%BB%AF_li%E1%BB%87u_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) (14 t.l., 10 tr.)
### Đ
- ►
[Đồ họa máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BB%93_h%E1%BB%8Da_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) (9 t.l., 17 tr.)
### G
- ►
[Giao diện máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Giao_di%E1%BB%87n_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) (3 t.l., 3 tr.)
- ►
[Giáo dục khoa học máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_khoa_h%E1%BB%8Dc_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) (1 tr.)
### H
- ►
[Hệ thống quản lý nội dung](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_qu%E1%BA%A3n_l%C3%BD_n%E1%BB%99i_dung) (4 t.l., 19 tr.)
- ►
[Hóa học tính toán](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc_t%C3%ADnh_to%C3%A1n) (1 tr.)
### K
- ►
[Khoa học máy tính lý thuyết](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Khoa_h%E1%BB%8Dc_m%C3%A1y_t%C3%ADnh_l%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt) (8 t.l., 10 tr.)
- ►
[Khoa học thông tin](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Khoa_h%E1%BB%8Dc_th%C3%B4ng_tin) (14 t.l., 15 tr.)
- ►
[Khoa học tính toán](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Khoa_h%E1%BB%8Dc_t%C3%ADnh_to%C3%A1n) (4 t.l., 2 tr.)
### L
- ►
[Lập trình](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%E1%BA%ADp_tr%C3%ACnh) (16 t.l., 15 tr.)
### N
- ►
[Ngôn ngữ máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) (7 t.l., 6 tr.)
- ►
[Nhà khoa học máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_khoa_h%E1%BB%8Dc_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) (3 t.l., 5 tr.)
### S
- ►
[Số học máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%E1%BB%91_h%E1%BB%8Dc_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) (1 t.l., 15 tr.)
- ►
[Sơ khai khoa học máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_khoa_h%E1%BB%8Dc_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) (4 t.l., 19 tr.)
### T
- ►
[Thuật ngữ máy tính](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Thu%E1%BA%ADt_ng%E1%BB%AF_m%C3%A1y_t%C3%ADnh) (1 t.l., 11 tr.)
- ►
[Tin học lý thuyết](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tin_h%E1%BB%8Dc_l%C3%BD_thuy%E1%BA%BFt) (3 t.l., 2 tr.)
- ►
[Tính toán tiến hóa](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%ADnh_to%C3%A1n_ti%E1%BA%BFn_h%C3%B3a) (2 t.l.)
- ►
[Trình biên dịch](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Tr%C3%ACnh_bi%C3%AAn_d%E1%BB%8Bch) (1 t.l., 10 tr.)
- ►
[Tương tác người-máy](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C6%B0%C6%A1ng_t%C3%A1c_ng%C6%B0%E1%BB%9Di-m%C3%A1y) (3 t.l., 6 tr.)
- ►
[Tương tranh (khoa học máy tính)](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C6%B0%C6%A1ng_tranh_(khoa_h%E1%BB%8Dc_m%C3%A1y_t%C3%ADnh)) (2 t.l., 2 tr.)
### V
## Các trang trong thể loại “Khoa học máy tính”
41 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 41 trang.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1053 frontend miss (0)


markdown:
Trợ giúp
Thể loại:Nghệ sĩ Ưu tú Nga
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới:
menu
,
tìm kiếm
Bài chi tiết:
Nghệ sĩ Ưu tú
Các trang trong thể loại “Nghệ sĩ Ưu tú Nga”
3 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 3 trang.
N
Nguyễn Lân Tuất
V
Vladimir Alekseyevich Konkin
Z
Anastasia Zavorotnyuk
Lấy từ “
https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thể_loại:Nghệ_sĩ_Ưu_tú_Nga&oldid=18207511
”
Thể loại
:
Nghệ sĩ Nga
Danh hiệu Nga
Giải thưởng Nga
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Thể loại
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Đọc
Sửa đổi
Sửa mã nguồn
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Xem nhanh
Trang Chính
Nội dung chọn lọc
Tin tức
Bài viết ngẫu nhiên
Thay đổi gần đây
Quyên góp
Tương tác
Hướng dẫn
Giới thiệu Wikipedia
Cộng đồng
Thảo luận chung
Giúp sử dụng
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Khoản mục Wikidata
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản để in ra
Ngôn ngữ khác
Azərbaycanca
Беларуская
Беларуская (тарашкевіца)
English
Македонски
Polski
Русский
Татарча/tatarça
Українська
Sửa liên kết
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 10:57 ngày 13 tháng 7 năm 2014.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công/Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Wikipedia® là thương hiệu đã đăng ký của
Wikimedia Foundation, Inc.
, một tổ chức phi lợi nhuận.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wikipedia
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động


markdown:
# Villa Guerrero, Jalisco
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Villa Guerrero|
|—
|
|
|![]()
**Hiệu huy** ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Flag_of_Mexico.svg/22px-Flag_of_Mexico.svg.png)
[Mexico](/wiki/M%C3%A9xico) [Bang](/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Mexico) [Jalisco](/wiki/Jalisco) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CDT](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-5](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)) **Villa Guerrero** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Mexico&action=edit&redlink=1) thuộc bang [Jalisco](/wiki/Jalisco), [Mexico](/wiki/M%C3%A9xico). Năm 2005, dân số của đô thị này là 5182 người. [[1]](#cite_note-1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Villa_Guerrero,_Jalisco&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Villa_Guerrero,_Jalisco&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [“Municipalities of Mexico”](http://www.statoids.com/ymx.html). Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2012.


markdown:
bluejacket
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Mục lục
1
Tiếng Anh
1.1
Cách phát âm
1.2
Danh từ
1.3
Tham khảo
Tiếng Anh
[
sửa
]
Cách phát âm
[
sửa
]
IPA
:
/.ˌdʒæ.kət/
Danh từ
[
sửa
]
bluejacket
/.ˌdʒæ.kət/
Thuỷ
thủ
,
linh
thuỷ
.
Tham khảo
[
sửa
]
Hồ Ngọc Đức,
Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí
(
chi tiết
)
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=bluejacket&oldid=1602726
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
English
Eesti
Magyar
Հայերեն
Kurdî
தமிழ்
中文
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 07:48 ngày 25 tháng 8 năm 2015.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Phiên bản di động

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1065 frontend miss (0)


markdown:
# cloak
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|Hoa Kỳ|
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **cloak** [/ˈkloʊk/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Áo choàng](/wiki/%C3%A1o_cho%C3%A0ng)không [tay](/wiki/tay), [áo](/wiki/%C3%A1o) [khoát](/wiki/kho%C3%A1t)không [tay](/wiki/tay).
- (
*Nghĩa bóng*) [Lốt](/wiki/l%E1%BB%91t), [mặt nạ](/wiki/m%E1%BA%B7t_n%E1%BA%A1). *under the*— đội lốt tôn giáo **cloak**of religion
-
### Ngoại động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-tr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **cloak** *ngoại động từ* [/ˈkloʊk/](/wiki/Wiktionary:IPA)
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
cloak
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|**cloak** [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [cloaking](/wiki/cloaking) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [cloaked](/wiki/cloaked) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) **cloak** **cloak**hoặc [cloakest](/w/index.php?title=cloakest&action=edit&redlink=1)¹ [cloaks](/wiki/cloaks)hoặc [cloaketh](/w/index.php?title=cloaketh&action=edit&redlink=1)¹ **cloak** **cloak** **cloak** [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked)hoặc [cloakedst](/w/index.php?title=cloakedst&action=edit&redlink=1)¹ [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² **cloak** **cloak**hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ **cloak** **cloak** **cloak** **cloak** **cloak** [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) **cloak** **cloak**hoặc [cloakest](/w/index.php?title=cloakest&action=edit&redlink=1)¹ **cloak** **cloak** **cloak** **cloak** [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [were](/wiki/were)to **cloak**hoặc [should](/wiki/should) **cloak** **cloak**hoặc should **cloak** **cloak**hoặc should **cloak** **cloak**hoặc should **cloak** **cloak**hoặc should **cloak** **cloak**hoặc should **cloak** [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) **cloak** **cloak** **cloak**
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Nội động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-intr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **cloak** *nội động từ* [/ˈkloʊk/](/wiki/Wiktionary:IPA)
#### Chia động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-forms-&action=edit§ion=T-1)]
cloak
|Dạng không chỉ ngôi|
|Động từ
|**cloak** [Phân từ](/wiki/ph%C3%A2n_t%E1%BB%AB) [hiện tại](/wiki/hi%E1%BB%87n_t%E1%BA%A1i) [cloaking](/wiki/cloaking) [quá khứ](/wiki/qu%C3%A1_kh%E1%BB%A9) [cloaked](/wiki/cloaked) [Lối trình bày](/wiki/l%E1%BB%91i_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y) **cloak** **cloak**hoặc [cloakest](/w/index.php?title=cloakest&action=edit&redlink=1)¹ [cloaks](/wiki/cloaks)hoặc [cloaketh](/w/index.php?title=cloaketh&action=edit&redlink=1)¹ **cloak** **cloak** **cloak** [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked)hoặc [cloakedst](/w/index.php?title=cloakedst&action=edit&redlink=1)¹ [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [Tương lai](/wiki/t%C6%B0%C6%A1ng_lai) [will](/wiki/will)/ [shall](/wiki/shall)² **cloak** **cloak**hoặc [wilt](/wiki/wilt)/ [shalt](/wiki/shalt)¹ **cloak** **cloak** **cloak** **cloak** **cloak** [Lối cầu khẩn](/wiki/l%E1%BB%91i_c%E1%BA%A7u_kh%E1%BA%A9n) **cloak** **cloak**hoặc [cloakest](/w/index.php?title=cloakest&action=edit&redlink=1)¹ **cloak** **cloak** **cloak** **cloak** [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [cloaked](/wiki/cloaked) [were](/wiki/were)to **cloak**hoặc [should](/wiki/should) **cloak** **cloak**hoặc should **cloak** **cloak**hoặc should **cloak** **cloak**hoặc should **cloak** **cloak**hoặc should **cloak** **cloak**hoặc should **cloak** [Lối mệnh lệnh](/wiki/l%E1%BB%91i_m%E1%BB%87nh_l%E1%BB%87nh) **cloak** **cloak** **cloak**
- Cách chia động từ cổ.
- Thường nói
*will*; chỉ nói *shall*để nhấn mạnh. Ngày xưa, ở ngôi thứ nhất, thường nói *shall*và chỉ nói *will*để nhấn mạnh.
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1065 frontend miss (0)