text:
Corny-sur-Moselle
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Corny-sur-Moselle là một xã trong vùng hành chính Lorraine, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Ars-sur-Moselle. Tọa độ địa lí của xã là 49° 02' vĩ độ bắc, 06° 03' kinh độ đông. Corny-sur-Moselle nằm trên độ cao trung bình là 180 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 169 mét và điểm cao nhất là 360 mét. Xã có diện tích 8,2 km², dân số vào thời điểm 2005 là 2070 người; mật độ dân số là 252,4 người/km².

markdown:
# Corny-sur-Moselle
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Lorraine](/wiki/Lorraine) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Moselle](/wiki/Moselle) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Metz-Campagne](/wiki/Metz-Campagne_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Ars-sur-Moselle](/w/index.php?title=Ars-sur-Moselle_(t%E1%BB%95ng)&action=edit&redlink=1) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 180 m/590 ft)
[INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [57153](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=57153-COM)/ [57680](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) **Corny-sur-Moselle** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) trong vùng hành chính [Lorraine](/wiki/Lorraine), thuộc [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Ph%C3%A1p)) [Moselle](/wiki/Moselle), [quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Metz-Campagne](/wiki/Metz-Campagne_(qu%E1%BA%ADn)), [tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Ars-sur-Moselle](/w/index.php?title=Ars-sur-Moselle_(t%E1%BB%95ng)&action=edit&redlink=1). Tọa độ địa lí của xã là 49° 02' vĩ độ bắc, 06° 03' kinh độ đông. Corny-sur-Moselle nằm trên độ cao trung bình là 180 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 169 mét và điểm cao nhất là 360 mét. Xã có diện tích 8,2 km², dân số vào thời điểm 2005 là 2070 người; mật độ dân số là 252,4 người/km².
## Thông tin nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Corny-sur-Moselle&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Corny-sur-Moselle&action=edit§ion=1)]
|
|[1968](/wiki/1968) [1975](/wiki/1975) [1982](/wiki/1982) [1990](/wiki/1990) [1999](/wiki/1999)

X-Cache: cp1066 miss, cp1053 miss


text:
Dettwiller
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Dettwiller là một xã trong tỉnh Bas-Rhin, thuộc vùng hành chính Alsace của nước Pháp, có dân số là 2584 người (thời điểm 1999). Xã nằm cách Strasbourg 36 km.
Dettwiller là một xã trong tỉnh Bas-Rhin, thuộc vùng hành chính Alsace của nước Pháp, có dân số là 2584 người (thời điểm 1999). Xã nằm cách Strasbourg 36 km.

markdown:
# Dettwiller
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
|Hành chính|
|
| ![ Quốc kỳ Pháp](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
![ Quốc kỳ Pháp](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Flag_of_France.svg/18px-Flag_of_France.svg.png)
[Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Alsace](/wiki/Alsace) [Tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Bas-Rhin](/wiki/Bas-Rhin) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Saverne](/wiki/Saverne_(qu%E1%BA%ADn)) [Tổng](/wiki/T%E1%BB%95ng_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) [Saverne](/w/index.php?title=Saverne_(t%E1%BB%95ng)&action=edit&redlink=1) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99)
(bình quân 170 m/560 ft)
[INSEE](/wiki/M%C3%A3_INSEE)/Mã bưu chính [67089](http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=67089-COM)/ [67490](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_Ph%C3%A1p) **Dettwiller** là một [xã](/wiki/X%C3%A3_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p) trong tỉnh [Bas-Rhin](/wiki/Bas-Rhin), thuộc vùng hành chính [Alsace](/wiki/Alsace) của nước [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), có dân số là 2584 người (thời điểm [1999](/wiki/1999)). Xã nằm cách [Strasbourg](/wiki/Strasbourg) 36 km.
## Thông tin nhân khẩu[
[sửa](/w/index.php?title=Dettwiller&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Dettwiller&action=edit§ion=1)]
|
|[1968](/wiki/1968) [1975](/wiki/1975) [1982](/wiki/1982) [1990](/wiki/1990) [1999](/wiki/1999)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Dettwiller&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Dettwiller&action=edit§ion=2)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1068 miss, cp1068 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes


text:
Fuente el Saz de Jarama
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Fuente el Saz de Jarama là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 33,2 kilômét vuông, dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 6320 người. Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 645 mét trên mực nước biển.

markdown:
# Fuente el Saz de Jarama
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Fuente el Saz de Jarama
|
Fuente el Saz de Jarama
|
|
|
|![]()
**Cờ hiệu** ![ Ấn chương chính thức của](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Escudo_de_Fuente_el_Saz_de_Jarama.svg/100px-Escudo_de_Fuente_el_Saz_de_Jarama.svg.png)
![ Ấn chương chính thức của](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Escudo_de_Fuente_el_Saz_de_Jarama.svg/100px-Escudo_de_Fuente_el_Saz_de_Jarama.svg.png)
**Ấn chương** [Quốc gia](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/23px-Flag_of_Spain.svg.png)
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_(T%C3%A2y_Ban_Nha)) [Tỉnh](/wiki/V%C3%B9ng_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_(T%C3%A2y_Ban_Nha)) ![ Flag of the Community of Madrid.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Flag_of_the_Community_of_Madrid.svg/20px-Flag_of_the_Community_of_Madrid.svg.png)
![ Flag of the Community of Madrid.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Flag_of_the_Community_of_Madrid.svg/20px-Flag_of_the_Community_of_Madrid.svg.png)
[Madrid](/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Madrid) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn)( *comarca*) [Cuenca del Medio Jarama](/w/index.php?title=Cuenca_del_Medio_Jarama&action=edit&redlink=1) [Thị trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [María José Moñino](/w/index.php?title=Mar%C3%ADa_Jos%C3%A9_Mo%C3%B1ino&action=edit&redlink=1)( [Independiente](/w/index.php?title=Independiente&action=edit&redlink=1)) 2(128 mi 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(0/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/UTC%2B1)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/UTC%2B2)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [Mã bưu chính](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_c%E1%BB%A7a_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1) [Tên gọi dân cư](/w/index.php?title=T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_d%C3%A2n_c%C6%B0&action=edit&redlink=1) [Thánh](/wiki/Th%C3%A1nh_(Kit%C3%B4_gi%C3%A1o))bảo trợ [Cristo de la Misericordia](/w/index.php?title=Cristo_de_la_Misericordia&action=edit&redlink=1)và Virgen de Cigüiñuela [www.ayuntamientofuentelsaz.com](http://www.ayuntamientofuentelsaz.com) **Fuente el Saz de Jarama** là một [đô thị](/wiki/%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_T%C3%A2y_Ban_Nha) trong [Cộng đồng Madrid](/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Madrid), [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha). Đô thị này có [diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) 33,2 [kilômét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), dân số theo điều tra năm [2010](/wiki/2010) của [Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_qu%E1%BB%91c_gia_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1) là 6320 người. Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 645 [mét](/wiki/M%C3%A9t) trên [mực nước biển](/wiki/M%E1%BB%B1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_bi%E1%BB%83n).

X-Cache: cp1055 miss, cp1068 miss


text:
Liên Nguyên
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Liên Nguyên (chữ Hán giản thể: 涟源市) là một thị xã cấp huyện thuộc địa cấp thị Lâu Để tỉnh Hồ Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thị xã này có diện tích 1895 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2002 khoảng 1,08 triệu người. Mã số bưu chính là 417100, mã vùng điện thoại là 0738. Thị xã Liên Nguyên được thành lập năm 1987. Liên Nguyên nằm ở chân núi đông nam núi Vân Phong. Địa hình thị xã chủ yếu đồi núi. Nhiệt độ bình quân năm 16℃, lượng giáng thủy mỗi năm 1328 mm.

markdown:
# Liên Nguyên
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**Liên Nguyên** ( [chữ Hán giản thể](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n_gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): 涟源市) là một [thị xã cấp huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_c%E1%BA%A5p_th%E1%BB%8B) thuộc [địa cấp thị](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_c%E1%BA%A5p_th%E1%BB%8B) [Lâu Để](/wiki/L%C3%A2u_%C4%90%E1%BB%83) [tỉnh](/wiki/T%E1%BB%89nh_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) [Hồ Nam](/wiki/H%E1%BB%93_Nam), [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa). Thị xã này có [diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) 1895 [ki-lô-mét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), [dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) năm 2002 khoảng 1,08 triệu người. Mã số bưu chính là 417100, mã vùng điện thoại là 0738. Thị xã Liên Nguyên được thành lập năm [1987](/wiki/1987). Liên Nguyên nằm ở chân núi đông nam [núi Vân Phong](/w/index.php?title=N%C3%BAi_V%C3%A2n_Phong&action=edit&redlink=1). Địa hình thị xã chủ yếu đồi núi. Nhiệt độ bình quân năm 16℃, lượng [giáng thủy](/wiki/Gi%C3%A1ng_th%E1%BB%A7y) mỗi năm 1328 mm.

X-Cache: cp1066 hit/1, cp1065 miss


text:
Ngộ
Ngộ (zh. wù 悟, ja. satori 悟 り), là một thuật ngữ của Thiền tông, được dùng để chỉ sự "nhận thức", "trực nhận", "thấu hiểu xuyên suốt". "Nhận thức" ở đây không phải là sự hiểu biết thông thường hoặc nhận thức theo các hệ thống triết lí mà chính là sự trực nhận chân lí không có sự phân biệt giữa "người nhận thức" và "vật được nhận thức" (nhân vật bất nhị 人物不二). Một danh từ khác đồng nghĩa với ngộ là Kiến tính (ja. kenshō). Từ Đại ngộ triệt để cũng thường được sử dụng để chỉ sự Giác ngộ tột cùng, viên mãn.
Danh từ Ngộ được thông dụng khi Thiền tông bắt đầu hưng thịnh. Trước đó, các Cao tăng hay dùng chữ Bồ-đề (zh. 菩提), cách phiên âm chữ Bodhi của Phạn ngữ hoặc cách dịch nghĩa của nó là Giác, Giác ngộ (覺悟) hơn. Có lẽ các vị Thiền sư muốn thống nhất hoá tư tưởng "Giáo ngoại biệt truyền, bất lập văn tự", chủ trương đem danh từ Ngộ vào pháp ngữ.
Nếu nghiên cứu kĩ cách sử dụng danh từ Ngộ và Giác (Bồ-đề) trong các kinh luận, thiền ngữ Trung Quốc, người ta có thể thấy được một sự khác biệt tinh tế trong cách sử dụng. Ngộ thường được dùng để chỉ cái kinh nghiệm thức tỉnh trong ý nghĩa ngay tức thì của nó trong khi Giác được dùng với nghĩa "Ngộ thường trực". Người đã có kinh nghiệm Ngộ cần phải tu tập thêm để đạt đến mức toàn vẹn của Giác.
Trong thời gian Thiền tông phát triển tại Nhật, các vị Thiền sư tại đây lại phân biệt giữa hai danh từ Ngộ (ja. satori) và Kiến tính (zh. 見性, ja. kenshō) và sự khác biệt giữa hai danh từ này cũng giống như trường hợp giữa Giác và Ngộ. Trong những khóa thực hành thiền căn bản, các vị Lão sư thường dùng danh từ Kiến tính để chỉ những kinh nghiệm ngộ đạo ban sơ của thiền sinh, rất ít khi dùng chữ Ngộ.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ Điển. Phật Quang Đại Từ Điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
- Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

markdown:
# Ngộ
**Ngộ** (zh. *wù* 悟, ja. *satori* 悟 り), là một thuật ngữ của [Thiền tông](/wiki/Thi%E1%BB%81n_t%C3%B4ng), được dùng để chỉ sự "nhận thức", "trực nhận", "thấu hiểu xuyên suốt". "Nhận thức" ở đây không phải là sự hiểu biết thông thường hoặc nhận thức theo các hệ thống triết lí mà chính là sự trực nhận chân lí không có sự phân biệt giữa "người nhận thức" và "vật được nhận thức" (nhân vật bất nhị 人物不二). Một danh từ khác đồng nghĩa với ngộ là [Kiến tính](/wiki/Ki%E1%BA%BFn_t%C3%ADnh) (ja. *kenshō*). Từ [Đại ngộ triệt để](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_ng%E1%BB%99_tri%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%83) cũng thường được sử dụng để chỉ sự [Giác ngộ](/wiki/Gi%C3%A1c_ng%E1%BB%99) tột cùng, viên mãn.
Danh từ Ngộ được thông dụng khi Thiền tông bắt đầu hưng thịnh. Trước đó, các Cao tăng hay dùng chữ
[Bồ-đề](/wiki/B%E1%BB%93-%C4%91%E1%BB%81) (zh. 菩提), cách phiên âm chữ *Bodhi* của Phạn ngữ hoặc cách dịch nghĩa của nó là Giác, Giác ngộ (覺悟) hơn. Có lẽ các vị Thiền sư muốn thống nhất hoá tư tưởng "Giáo ngoại biệt truyền, bất lập văn tự", chủ trương đem danh từ Ngộ vào pháp ngữ.
Nếu nghiên cứu kĩ cách sử dụng danh từ Ngộ và Giác (Bồ-đề) trong các kinh luận, thiền ngữ
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), người ta có thể thấy được một sự khác biệt tinh tế trong cách sử dụng. Ngộ thường được dùng để chỉ cái kinh nghiệm thức tỉnh trong ý nghĩa ngay tức thì của nó trong khi Giác được dùng với nghĩa "Ngộ thường trực". Người đã có kinh nghiệm Ngộ cần phải tu tập thêm để đạt đến mức toàn vẹn của Giác.
Trong thời gian Thiền tông phát triển tại
[Nhật](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n), các vị Thiền sư tại đây lại phân biệt giữa hai danh từ Ngộ (ja. *satori*) và Kiến tính (zh. 見性, ja. *kenshō*) và sự khác biệt giữa hai danh từ này cũng giống như trường hợp giữa Giác và Ngộ. Trong những khóa thực hành thiền căn bản, các vị [Lão sư](/wiki/L%C3%A3o_s%C6%B0) thường dùng danh từ Kiến tính để chỉ những kinh nghiệm ngộ đạo ban sơ của thiền sinh, rất ít khi dùng chữ Ngộ.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%99&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%99&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%99&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%99&action=edit§ion=2)] *Fo Guang Ta-tz'u-tien*佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ Điển. Phật Quang Đại Từ Điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.) *Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%99&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ng%E1%BB%99&action=edit§ion=3)]
|Bảng các chữ viết tắt|
|
|bo.: Bod skad བོད་སྐད་, ja.: 日本語 ko.: 한국어, pi.: Pāli, sa.: Sanskrit संस्कृतम्, zh.: 中文

X-Cache: cp1054 hit/4, cp1068 miss


text:
Thể loại:Bảo vệ môi trường
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài chính thể loại: Bảo vệ môi trường
Thể loại con
Thể loại này gồm 5 thể loại con sau, trên tổng số 5 thể loại con.
H
- ► Hiệp ước về môi trường (8 tr.)
L
- ► Luật môi trường (5 t.l., 5 tr.)
N
- ► Nhà bảo vệ môi trường (2 t.l., 43 tr.)
P
- ► Phương pháp ứng xử với môi trường (3 tr.)
T
- ► Tổ chức bảo vệ môi trường (2 t.l., 6 tr.)
Các trang trong thể loại “Bảo vệ môi trường”
13 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 13 trang.
Các tập tin trong thể loại “Bảo vệ môi trường”
Thể loại này gồm tập tin sau.
- Antarctic ozone minimu…
50 kB

markdown:
# Thể loại:Bảo vệ môi trường
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Bảo vệ môi trường](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_v%E1%BB%87_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 5 thể loại con sau, trên tổng số 5 thể loại con.
### H
- ►
[Hiệp ước về môi trường](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_v%E1%BB%81_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) (8 tr.)
### L
- ►
[Luật môi trường](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Lu%E1%BA%ADt_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) (5 t.l., 5 tr.)
### N
- ►
[Nhà bảo vệ môi trường](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_b%E1%BA%A3o_v%E1%BB%87_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) (2 t.l., 43 tr.)
### P
- ►
[Phương pháp ứng xử với môi trường](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%C6%B0%C6%A1ng_ph%C3%A1p_%E1%BB%A9ng_x%E1%BB%AD_v%E1%BB%9Bi_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) (3 tr.)
### T
- ►
[Tổ chức bảo vệ môi trường](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_b%E1%BA%A3o_v%E1%BB%87_m%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) (2 t.l., 6 tr.)
## Các trang trong thể loại “Bảo vệ môi trường”
13 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 13 trang.
## Các tập tin trong thể loại “Bảo vệ môi trường”
Thể loại này gồm tập tin sau.
[Antarctic ozone minimu…](/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Antarctic_ozone_minimum.jpg)
50 kB

X-Cache: cp1052 hit/1, cp1068 miss


text:
Vương quốc Rattanakosin
Rattanakosin (tiếng Thái: รัตนโกสินทร์) hay Xiêm (สยาม) (1782-1932) là tên nước Thái Lan vào đầu thời Triều Chakri. Xiêm là một quốc gia quân chủ tuyệt đối hùng mạnh, có các chư hầu là Campuchia, Lào, và một số vương quốc Mã Lai, và thường xuyên tranh giành ảnh hưởng với Myanma và Việt Nam. Lịch sử Xiêm chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn đầu, tập trung xây dựng đất nước. Giai đoạn sau, khôn khéo trong cư xử với Anh và Pháp, nhờ đó Xiêm là quốc gia duy nhất ở Đông Nam Á thoát khỏi chủ nghĩa thực dân châu Âu. Đường biên giới hiện đại của Thái Lan được xác định thông qua một loạt đàm phán với các cường quốc phương Tây đang cai trị các nước Đông Nam Á xung quanh. Về đối nội, Xiêm đã phát triển thành một nhà nước tập quyền hiện đại. Vương quốc này đã đạt được các tiến bộ kinh tế - xã hội đáng kể, đẩy mạnh ngoại thương, bãi bỏ chế độ nô lệ và mở rộng giáo dục cho các tầng lớp trung lưu mới nổi. Tuy nhiên, không có cải cách chính trị đáng kể cho đến khi chế độ quân chủ tuyệt đối bị thay thế bởi chế độ quân chủ lập hiến thông qua một cuộc cách mạng vào năm 1932, đánh dấu sự kết thúc của Rattanakosin.
Bối cảnh[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1767, sau khi xưng hùng xưng bá ở Đông Nam Á trong gần 400 năm, vương quốc Ayutthaya đã bị quân Myanma đánh bại.
Mặc dù thất bại hoàn toàn của trước cuộc xâm lược của Myanma, nước Xiêm sau đó đã phục hồi nhanh chóng. Taksin - một quý tộc người gốc Hoa có tài năng lãnh đạo quân sự - đã lãnh đạo cuộc khàng chiến chống Myanma đi đến thắng lợi hoàn toàn. Vương quốc Ayutthaya được tái lập với thủ đô ở Thonburi bên bờ tây của sông Chao Phraya, 20 km so với bờ biển. Năm 1768, ông lên ngôi vua Taksin (nay chính thức được gọi là Taksin Đại đế). Ông nhanh chóng tái thống nhất vùng đất miền trung Thái Lan dưới sự cai trị của mình, và năm 1769 ông cũng đã chiếm phía tây Campuchia. Ông sau đó hành quân về phía nam và tái cai trị bán đảo Mã Lai xa về phía nam như Penang và Terengganu. Sau khi củng cố vị trí ở Xiêm, Taksin tấn công người Myanma ở phía bắc năm 1774 và chiếm Chiang Mai năm 1776, thống nhất vĩnh viễn Xiêm và Lan Na. Vị tướng hàng đầu của Taksin trong chiến dịch này là Thong Duang, mang tước hiệu Chao Phraya, còn được gọi là chúa Chakri. Năm 1778, Chakri dẫn một đội quân Xiêm chiếm Viêng Chăn, Luang Phrabang, và cuối cùng thiết lập sự thống trị của vương quốc Xiêm khắp xứ Lào. Chakri trở thành nhân vật quyền lực thứ hai trong Triều Thonburi, chỉ sau vua Taksin.
Năm 1782, vua Taksin bị thuộc hạ giết. Hiện chưa rõ thuộc hạ của ông mưu hại ông vì ông cuối đời mắc bệnh điên như chính sử Thái Lan ghi hay đây là kết quả của kế hoạch đảo chính của Chakri. Dù sao, ngay sau khi vua Taksin bị hại, Chakri kéo quân trở về Thonburi và được các tướng lĩnh ủng hộ lên làm vua, khai sáng Triều Chakri và lập nên vương quốc Xiêm (Rattanakosin).
Thời kỳ dựng nước[sửa | sửa mã nguồn]
Chakri làm vua, xưng là Ramathibodi. Đời sau quen gọi ông là Rama I. Ông quyết định rời đô từ Thonburi về Bang Makok, nay chính là Bangkok. Hoàng cung đặt ở khu vực Rattanakosin bốn phía là sông và kênh rạch tạo thành những hào nước phòng thủ tự nhiên. Sử gia phương Tây gọi vương quốc của Rama I là vương quốc Rattanakosin chính vì lý do này.
Rama I khôi phục lại chế độ chính trị xã hội Ayutthaya, nhưng ban hành và áp dụng chế độ pháp luật mới. Ông không áp dụng chế độ tể tướng, mà thay vào đó là chế độ 6 đại thần do 6 người trong hoàng gia nắm giữ. Có 1 phó vương kiêm chỉ huy quân đội do em trai của Rama I giữ chức. Về đối ngoại, Rama I vẫn giữ vững sự cai trị của Xiêm đối với Campuchia. Song có 2 sự kiện đối ngoại đáng chú ý trong thời Rama I. Năm 1785, chiếm giữ một số nơi ở Bắc và Nam Thái Lan. Quân Xiêm đẩy lui được quân Myanma ở phía tây. Sự kiện thứ hai là việc quân Xiêm lấy cớ giúp Nguyễn Ánh, tiến công Việt Nam vào khu vực đồng bằng sông Cửu Long, nhưng bị quân Tây Sơn đánh cho thảm bại. Rama I mất năm 1809. Thời Rama I, Xiêm La hòa hiếu với nhà Nguyễn Việt Nam, nhưng các nước Lào (vương quốc Viêng Chăn, vương quốc Champasak, vương quốc Luang Phrabang) và Campuchia (Cao Miên) hoàn toàn thuộc quyền bảo hộ của Xiêm.
15 năm tiếp theo dưới sự cai trị của Rama II là thời kỳ ổn định và hòa bình. Vì vua Rama I có 42 người con, em của ông (phó vương) có 43 người con, và bản thân Rama II có 73 người con, nên hoàng gia có đủ người của mình để nắm giữ mọi vị trí quan trọng trong chính quyền và tôn giáo. Năm 1810, Xiêm cử 1 sứ đoàn tới Thanh. Năm 1818, sứ đoàn Bồ Đào Nha từ Ma Cao tới Xiêm. Đây là lần đầu tiên có sứ đoàn phương Tây tới Xiêm. Giai đoạn 1813-1834, triều đinh Cao Miên của Ang Chan II dù vẫn nằm trong tầm ảnh hưởng của Xiêm, nhưng đã nhờ sự bảo hộ của nhà Nguyễn Việt Nam để cân bằng với Xiêm.
Giữa năm 1824, Rama III nối ngôi vua. Dưới thời ông, Xiêm tích cực tiến hành chiến tranh với Lào, Campuchia, Đại Nam, và với Myanma (theo yêu cầu của Anh). Khi Mengrui, lúc đó thuộc Xiêm nhưng nay của Myanma, bị quân Anh tấn công, Rama III cho sơ tán toàn bộ người Xiêm khỏi đây, và ra lệnh tránh đụng độ với quân Anh. Năm 1826, Xiêm và Anh ký Hòa ước Burney, theo đó Xiêm mở cửa cho Anh buôn bán và công nhận Penang nằm dưới sự cai trị của Anh. Đổi lại, Anh chỉ ghi nhận đòi hỏi của Xiêm ở Kedah, Kelantan, Perlis và Terengganu. Năm 1827, Xiêm chấn áp thành công cuộc nổi dậy định giành lại tự chủ của vua Anuvong vương quốc Viêng Chăn, tàn phá kinh đô Viêng Chăn, bắt rất nhiều người Lào tới Isan để giảm sức kháng cự của Viêng Chăn. Năm 1833-1834, nhân cuộc nổi dậy của Lê Văn Khôi, Xiêm La đưa quân xâm lược Nam Kỳ thuộc Đại Nam, qua ngả vịnh Thái Lan và Cao Miên. Sau thất bại ở Thuận Cảng An Giang, Xiêm mất kiểm soát với phần lớn Cao Miên vào tay Đại Nam cho tới năm 1840. Năm 1840, Xiêm giành lại được quyền kiểm soát Cao Miên, đưa Ang Duong về làm vua Cao Miên, và quấy rối Nam Kỳ của Đại Nam năm 1841-1842. Dẫn tới cuộc Chiến tranh Việt–Xiêm (1841-1845) ở trên đất Nam Kỳ (1841-1842) và sau đó trên lãnh thổ Campuchia (năm 1845), kết thúc cuộc chiến bằng việc bảo hộ song phương của cả Đại Nam (Việt Nam) lẫn Xiêm La (Thái Lan) lên Cao Miên năm 1847. Trước sức ép của các cường quốc phương Tây đòi mở cửa cho thương mại, Xiêm phải hạn chế chiến tranh với Myanma và Việt Nam, cự tuyệt các đề nghị mở cửa. Thay vào đó, Rama III lại tăng cường trao đổi thương mại với nhà Thanh. Từ thời còn là bộ trưởng thương mại khi cha mình ở ngôi, Rama III đã có quan hệ mật thiết với thương nhân người Hoa và từ đó chịu ảnh hưởng lớn của Trung Quốc. Xiêm thời Rama III đã chào đón người Hoa di cư từ Trung Quốc sang. Nhiều người gốc Hoa được trọng dụng làm quan lại. Nhiều tác phẩm Trung Quốc được biên dịch sang tiếng Thái.
Năm 1851, Rama IV (Mongkut) lên ngôi. Trái với vua anh (Rama III), Rama IV có thái độ cởi mở hơn với phương Tây. Năm 1855, Xiêm ký với Anh Hòa ước Bowring, theo đó thuế nhập khẩu các loại vào Xiêm giảm xuống chỉ còn 3%, các độc quyền thương mại của hoàng gia bị loại bỏ, một số lãnh thổ hải ngoại phải nhường cho Anh. Các cường quốc phương Tây khác cũng lập tức yêu cầu tương tự và đều được chấp nhận. Rama IV cho rằng đe dọa thực sự đối với sự tồn vong của Xiêm không phải là từ Anh mà từ Pháp vì Anh thích chiếm ưu thế thương mại còn Pháp thì thích xây dựng đế chế thuộc địa. Rama IV nhượng bộ Anh vì muốn Anh sẽ ủng hộ Xiêm nếu Pháp tấn công Xiêm. Thực tế thì Anh cũng muốn biến Xiêm làm vùng đệm giữa xứ Myanma thuộc Anh với xứ Đông Dương thuộc Pháp. Trước những sức ép từ phương Tây, Rama IV muốn cải cách thể chế chính trị trong nước. Song ông không làm được nhiều vì sự phản đối của hoàng gia và quan lại. Dù sao, những nỗ lực của ông đã cho phép những cải cách sau đó phát triển.
Thời kỳ cải cách[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1868, Rama IV mất. Con trai cả của ông là Chulalongkorn (tức Rama V) lên ngôi vua. Lúc đầu, vị phó vương (cũng là chú của ông) vẫn cầm quyền trong vòng 4 năm vì nhà vua còn quá trẻ để cai trị đất nước. Trong thời gian này, ông đã đi thăm các nước, để khi về ông sẽ cải cách đất nước theo con đường riêng của mình. Và, đến năm 1872, khi vị phó vương mất, ông đã tiến hành cải cách.

markdown:
# Vương quốc Rattanakosin
|
|
|
|![]()
[Thời tiền sử](/w/index.php?title=Th%C3%A1i_Lan_th%E1%BB%9Di_ti%E1%BB%81n_s%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) [Thời sơ sử](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_%C4%91%E1%BA%A7u_c%E1%BB%A7a_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan) **Trước khi người Thái tới** [Raktamaritika](/w/index.php?title=Raktamaritika&action=edit&redlink=1) [Langkasuka](/wiki/Langkasuka) [Srivijaya](/wiki/Srivijaya) [Tambralinga](/w/index.php?title=Tambralinga&action=edit&redlink=1) [Dvaravati](/wiki/Dvaravati) [Lavo](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Lavo) [Supannabhum](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Supannabhum&action=edit&redlink=1) [Hariphunchai](/wiki/Hariphunchai) [Phù Nam](/wiki/Ph%C3%B9_Nam) [Đế quốc Khmer](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Khmer) **Những nhà nước Thái đầu tiên** [Singhanavati](/w/index.php?title=Singhanavati&action=edit&redlink=1)- [Lan Na](/wiki/Lan_Na)- [Nan](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Nan&action=edit&redlink=1)- [Phayao](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Phayao&action=edit&redlink=1) [Kao](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Kao&action=edit&redlink=1)- [Nakhon Si Thammarat](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Nakhon_Si_Thammarat)- [Sukhothai](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Sukhothai) **(1351–1767)** [Vương quốc Ayutthaya](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ayutthaya) **(1768–1782)** [Vương triều Thonburi](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Thonburi) **(1782 – nay)** [Vương triều Chakri](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Chakri) **Vương quốc Rattanakosin**(1768-1932) [Vương quốc Thái Lan hiện đại (1932-nay)](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Th%C3%A1i_Lan_(1932%E2%80%93nay)&action=edit&redlink=1) **Rattanakosin** ( [tiếng Thái](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Th%C3%A1i): รัตนโกสินทร์) hay **Xiêm** (สยาม) (1782-1932) là tên nước Thái Lan vào đầu thời [Triều Chakri](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Chakri). Xiêm là một quốc gia [quân chủ tuyệt đối](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF) hùng mạnh, có các [chư hầu](/wiki/Ch%C6%B0_h%E1%BA%A7u) là [Campuchia](/wiki/Campuchia), [Lào](/wiki/L%C3%A0o), và một số vương quốc [Mã Lai](/wiki/M%C3%A3_Lai), và thường xuyên tranh giành ảnh hưởng với [Myanma](/wiki/Myanma) và [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Lịch sử Xiêm chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn đầu, tập trung xây dựng đất nước. Giai đoạn sau, khôn khéo trong cư xử với [Anh](/wiki/Anh) và [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), nhờ đó [Xiêm](/wiki/Xi%C3%AAm) là quốc gia duy nhất ở [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) thoát khỏi [chủ nghĩa thực dân](/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_th%E1%BB%B1c_d%C3%A2n) [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Đường biên giới hiện đại của Thái Lan được xác định thông qua một loạt đàm phán với các cường quốc [phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y) đang cai trị các nước Đông Nam Á xung quanh. Về đối nội, Xiêm đã phát triển thành một nhà nước tập quyền hiện đại. Vương quốc này đã đạt được các tiến bộ [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) - [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) đáng kể, đẩy mạnh [ngoại thương](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), bãi bỏ [chế độ nô lệ](/w/index.php?title=Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_n%C3%B4_l%E1%BB%87&action=edit&redlink=1) và mở rộng [giáo dục](/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c) cho các [tầng lớp trung lưu](/wiki/T%E1%BA%A7ng_l%E1%BB%9Bp_trung_l%C6%B0u) mới nổi. Tuy nhiên, không có cải cách [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) đáng kể cho đến khi chế độ [quân chủ tuyệt đối](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF) bị thay thế bởi chế độ [quân chủ lập hiến](/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) thông qua một cuộc [cách mạng](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng) vào năm [1932](/wiki/1932), đánh dấu sự kết thúc của Rattanakosin.
## Bối cảnh[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Rattanakosin&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Rattanakosin&action=edit§ion=1)]
Năm 1767, sau khi xưng hùng xưng bá ở Đông Nam Á trong gần 400 năm,
[vương quốc Ayutthaya](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ayutthaya) đã bị quân Myanma đánh bại.
Mặc dù thất bại hoàn toàn của trước cuộc xâm lược của Myanma, nước Xiêm sau đó đã phục hồi nhanh chóng.
[Taksin](/wiki/Taksin) - một [quý tộc](/w/index.php?title=Qu%C3%BD_t%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1) [người gốc Hoa](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hoa) có tài năng lãnh đạo [quân sự](/wiki/Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1) - đã lãnh đạo cuộc khàng chiến chống Myanma đi đến thắng lợi hoàn toàn. Vương quốc Ayutthaya được tái lập với thủ đô ở [Thonburi](/w/index.php?title=Thonburi&action=edit&redlink=1) bên bờ tây của [sông Chao Phraya](/wiki/S%C3%B4ng_Chao_Phraya), 20 km so với bờ biển. Năm 1768, ông lên ngôi vua Taksin (nay chính thức được gọi là Taksin Đại đế). Ông nhanh chóng tái thống nhất vùng đất miền trung Thái Lan dưới sự cai trị của mình, và năm 1769 ông cũng đã chiếm phía tây Campuchia. Ông sau đó hành quân về phía nam và tái cai trị bán đảo Mã Lai xa về phía nam như [Penang](/wiki/Penang) và [Terengganu](/wiki/Terengganu). Sau khi củng cố vị trí ở Xiêm, Taksin tấn công người Myanma ở phía bắc năm 1774 và chiếm [Chiang Mai](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Chiang_Mai) năm 1776, thống nhất vĩnh viễn Xiêm và [Lan Na](/wiki/Lan_Na). Vị tướng hàng đầu của Taksin trong chiến dịch này là Thong Duang, mang tước hiệu [Chao Phraya](/wiki/Chao_Phraya), còn được gọi là chúa Chakri. Năm 1778, Chakri dẫn một đội quân Xiêm chiếm [Viêng Chăn](/wiki/Vi%C3%AAng_Ch%C4%83n), [Luang Phrabang](/wiki/Luangprabang), và cuối cùng thiết lập sự thống trị của vương quốc Xiêm khắp xứ Lào. Chakri trở thành nhân vật quyền lực thứ hai trong [Triều Thonburi](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_tri%E1%BB%81u_Thonburi), chỉ sau vua Taksin.
Năm 1782, vua Taksin bị thuộc hạ giết. Hiện chưa rõ thuộc hạ của ông mưu hại ông vì ông cuối đời mắc bệnh điên như chính sử Thái Lan ghi hay đây là kết quả của kế hoạch đảo chính của Chakri. Dù sao, ngay sau khi vua Taksin bị hại, Chakri kéo quân trở về Thonburi và được các tướng lĩnh ủng hộ lên làm vua, khai sáng Triều Chakri và lập nên vương quốc Xiêm (Rattanakosin).
## Thời kỳ dựng nước[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Rattanakosin&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Rattanakosin&action=edit§ion=2)]
Chakri làm vua, xưng là Ramathibodi. Đời sau quen gọi ông là
[Rama I](/wiki/Rama_I). Ông quyết định rời đô từ Thonburi về Bang Makok, nay chính là [Bangkok](/wiki/Bangkok). Hoàng cung đặt ở khu vực Rattanakosin bốn phía là sông và kênh rạch tạo thành những hào nước phòng thủ tự nhiên. Sử gia phương Tây gọi vương quốc của Rama I là vương quốc Rattanakosin chính vì lý do này.
Rama I khôi phục lại chế độ chính trị xã hội Ayutthaya, nhưng ban hành và áp dụng chế độ
[pháp luật](/wiki/Lu%E1%BA%ADt_ph%C3%A1p) mới. Ông không áp dụng chế độ tể tướng, mà thay vào đó là chế độ 6 đại thần do 6 người trong hoàng gia nắm giữ. Có 1 phó vương kiêm chỉ huy quân đội do em trai của Rama I giữ chức. Về đối ngoại, Rama I vẫn giữ vững sự cai trị của Xiêm đối với Campuchia. Song có 2 sự kiện đối ngoại đáng chú ý trong thời Rama I. Năm 1785, chiếm giữ một số nơi ở Bắc và Nam Thái Lan. Quân Xiêm đẩy lui được quân Myanma ở phía tây. Sự kiện thứ hai là việc quân Xiêm lấy cớ giúp [Nguyễn Ánh](/wiki/Gia_Long), tiến công Việt Nam vào khu vực [đồng bằng sông Cửu Long](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long), nhưng bị [quân Tây Sơn](/wiki/Nh%C3%A0_T%C3%A2y_S%C6%A1n) [đánh cho thảm bại](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_R%E1%BA%A1ch_G%E1%BA%A7m-Xo%C3%A0i_M%C3%BAt). Rama I mất năm 1809. Thời Rama I, Xiêm La hòa hiếu với [nhà Nguyễn](/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n) Việt Nam, nhưng các nước Lào (vương quốc Viêng Chăn, [vương quốc Champasak](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Champasak), [vương quốc Luang Phrabang](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Luang_Phrabang)) và Campuchia (Cao Miên) hoàn toàn thuộc quyền bảo hộ của Xiêm.
15 năm tiếp theo dưới sự cai trị của
[Rama II](/wiki/Rama_II) là thời kỳ ổn định và [hòa bình](/wiki/H%C3%B2a_b%C3%ACnh). Vì vua Rama I có 42 người con, em của ông (phó vương) có 43 người con, và bản thân Rama II có 73 người con, nên hoàng gia có đủ người của mình để nắm giữ mọi vị trí quan trọng trong [chính quyền](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) và [tôn giáo](/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o). Năm 1810, Xiêm cử 1 sứ đoàn tới [Thanh](/wiki/Nh%C3%A0_Thanh). Năm 1818, sứ đoàn [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) từ [Ma Cao](/wiki/Ma_Cao) tới Xiêm. Đây là lần đầu tiên có sứ đoàn phương Tây tới Xiêm. Giai đoạn 1813-1834, triều đinh Cao Miên của [Ang Chan II](/wiki/Ang_Chan_II) dù vẫn nằm trong tầm ảnh hưởng của Xiêm, nhưng đã nhờ sự bảo hộ của nhà Nguyễn Việt Nam để cân bằng với Xiêm.
Giữa năm 1824,
[Rama III](/wiki/Rama_III) nối ngôi vua. Dưới thời ông, Xiêm tích cực tiến hành chiến tranh với Lào, Campuchia, [Đại Nam](/wiki/T%C3%AAn_g%E1%BB%8Di_Vi%E1%BB%87t_Nam#.C4.90.E1.BA.A1i_Nam), và với Myanma (theo yêu cầu của Anh). Khi [Mengrui](/w/index.php?title=Mengrui&action=edit&redlink=1), lúc đó thuộc Xiêm nhưng nay của Myanma, bị quân Anh tấn công, Rama III cho sơ tán toàn bộ người Xiêm khỏi đây, và ra lệnh tránh đụng độ với quân Anh. Năm 1826, Xiêm và Anh ký [Hòa ước Burney](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Burney&action=edit&redlink=1), theo đó Xiêm mở cửa cho Anh buôn bán và công nhận [Penang](/wiki/Penang) nằm dưới sự cai trị của Anh. Đổi lại, Anh chỉ ghi nhận đòi hỏi của Xiêm ở [Kedah](/wiki/Kedah), [Kelantan](/wiki/Kelantan), [Perlis](/wiki/Perlis) và [Terengganu](/wiki/Terengganu). Năm 1827, Xiêm chấn áp thành công cuộc nổi dậy định giành lại tự chủ của vua [Anuvong](/wiki/Anuvong) [vương quốc Viêng Chăn](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Vi%C3%AAng_Ch%C4%83n), tàn phá kinh đô [Viêng Chăn](/wiki/Vi%C3%AAng_Ch%C4%83n), bắt rất nhiều người Lào tới [Isan](/wiki/Isan) để giảm sức kháng cự của Viêng Chăn. Năm 1833-1834, nhân [cuộc nổi dậy của Lê Văn Khôi](/wiki/Cu%E1%BB%99c_n%E1%BB%95i_d%E1%BA%ADy_c%E1%BB%A7a_L%C3%AA_V%C4%83n_Kh%C3%B4i), Xiêm La đưa quân [xâm lược Nam Kỳ](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t%E2%80%93Xi%C3%AAm_(1833-1834)) thuộc [Đại Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Nam), qua ngả [vịnh Thái Lan](/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Th%C3%A1i_Lan) và [Cao Miên](/wiki/Cao_Mi%C3%AAn). Sau thất bại ở Thuận Cảng [An Giang](/wiki/An_Giang), Xiêm mất kiểm soát với phần lớn Cao Miên vào tay Đại Nam cho tới năm 1840. Năm 1840, Xiêm giành lại được quyền kiểm soát Cao Miên, đưa [Ang Duong](/wiki/Ang_Duong) về làm vua Cao Miên, và quấy rối Nam Kỳ của Đại Nam năm 1841-1842. Dẫn tới cuộc [Chiến tranh Việt–Xiêm (1841-1845)](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t%E2%80%93Xi%C3%AAm_(1841-1845)) ở trên đất [Nam Kỳ](/wiki/Nam_K%E1%BB%B3_L%E1%BB%A5c_t%E1%BB%89nh) (1841-1842) và sau đó trên lãnh thổ Campuchia (năm 1845), kết thúc cuộc chiến bằng việc bảo hộ song phương của cả Đại Nam (Việt Nam) lẫn Xiêm La (Thái Lan) lên Cao Miên năm 1847. Trước sức ép của các cường quốc phương Tây đòi mở cửa cho thương mại, Xiêm phải hạn chế chiến tranh với Myanma và Việt Nam, cự tuyệt các đề nghị mở cửa. Thay vào đó, Rama III lại tăng cường trao đổi thương mại với nhà Thanh. Từ thời còn là bộ trưởng thương mại khi cha mình ở ngôi, Rama III đã có quan hệ mật thiết với thương nhân người Hoa và từ đó chịu ảnh hưởng lớn của Trung Quốc. Xiêm thời Rama III đã chào đón người Hoa di cư từ Trung Quốc sang. Nhiều người gốc Hoa được trọng dụng làm quan lại. Nhiều tác phẩm Trung Quốc được biên dịch sang tiếng Thái.
Năm 1851,
[Rama IV](/wiki/Rama_IV) (Mongkut) lên ngôi. Trái với vua anh (Rama III), Rama IV có thái độ cởi mở hơn với phương Tây. Năm 1855, Xiêm ký với Anh [Hòa ước Bowring](/w/index.php?title=H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Bowring&action=edit&redlink=1), theo đó [thuế nhập khẩu](/wiki/Thu%E1%BA%BF_nh%E1%BA%ADp_kh%E1%BA%A9u) các loại vào Xiêm giảm xuống chỉ còn 3%, các [độc quyền](/wiki/%C4%90%E1%BB%99c_quy%E1%BB%81n_(kinh_t%E1%BA%BF)) thương mại của hoàng gia bị loại bỏ, một số lãnh thổ hải ngoại phải nhường cho Anh. Các cường quốc phương Tây khác cũng lập tức yêu cầu tương tự và đều được chấp nhận. Rama IV cho rằng đe dọa thực sự đối với sự tồn vong của Xiêm không phải là từ Anh mà từ Pháp vì Anh thích chiếm ưu thế thương mại còn Pháp thì thích xây dựng đế chế thuộc địa. Rama IV nhượng bộ Anh vì muốn Anh sẽ ủng hộ Xiêm nếu Pháp tấn công Xiêm. Thực tế thì Anh cũng muốn biến Xiêm làm vùng đệm giữa xứ [Myanma thuộc Anh](/w/index.php?title=Myanma_thu%E1%BB%99c_Anh&action=edit&redlink=1) với xứ [Đông Dương thuộc Pháp](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng). Trước những sức ép từ phương Tây, Rama IV muốn cải cách thể chế chính trị trong nước. Song ông không làm được nhiều vì sự phản đối của hoàng gia và quan lại. Dù sao, những nỗ lực của ông đã cho phép những cải cách sau đó phát triển.
## Thời kỳ cải cách[
[sửa](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Rattanakosin&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Rattanakosin&action=edit§ion=3)]
Năm 1868, Rama IV mất. Con trai cả của ông là Chulalongkorn (tức Rama V) lên ngôi vua. Lúc đầu, vị phó vương (cũng là chú của ông) vẫn cầm quyền trong vòng 4 năm vì nhà vua còn quá trẻ để cai trị đất nước. Trong thời gian này, ông đã đi thăm các nước, để khi về ông sẽ cải cách đất nước theo con đường riêng của mình. Và, đến năm 1872, khi vị phó vương mất, ông đã tiến hành cải cách.

X-Cache: cp1066 miss, cp1068 miss


text:
referenda
Từ điển mở Wiktionary
Bước tới:
dẫn lái
,
tìm
Tiếng Anh
[
sửa
]
Danh từ
[
sửa
]
referenda
số nhiều
Dạng
số nhiều
của
referendum
.
Lấy từ “
https://vi.wiktionary.org/w/index.php?title=referenda&oldid=1467241
”
Thể loại
:
Mục từ tiếng Anh
Danh từ
Danh từ số nhiều
Danh từ tiếng Anh
Trình đơn chuyển hướng
Công cụ cá nhân
Chưa đăng nhập
Thảo luận
Đóng góp
Mở tài khoản
Đăng nhập
Không gian tên
Mục từ
Thảo luận
Biến thể
Các hiển thị
Tra
Sửa đổi
Xem lịch sử
Khác
Tìm kiếm
Chuyển hướng
Trang Chính
Cộng đồng
Thay đổi gần đây
Mục từ ngẫu nhiên
Trợ giúp
Thảo luận chung
Quyên góp
Chỉ mục
Ngôn ngữ
Chữ cái
Bộ thủ
Từ loại
Chuyên ngành
In/xuất ra
Tạo một quyển sách
Tải về dưới dạng PDF
Bản in được
Công cụ
Các liên kết đến đây
Thay đổi liên quan
Tải tập tin lên
Các trang đặc biệt
Liên kết thường trực
Thông tin trang
Trích dẫn trang này
Ngôn ngữ định nghĩa
العربية
English
Español
Français
Kurdî
မြန်မာဘာသာ
Nederlands
Svenska
Trang này được sửa đổi lần cuối lúc 23:20 ngày 4 tháng 11 năm 2012.
Văn bản được phát hành theo
Giấy phép Creative Commons Ghi công–Chia sẻ tương tự
; có thể áp dụng điều khoản bổ sung. Xem
Điều khoản Sử dụng
để biết thêm chi tiết.
Quy định quyền riêng tư
Giới thiệu Wiktionary
Lời phủ nhận
Nhà phát triển
Tuyên bố về cookie
Phiên bản di động

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.02:-77.54:v4; Path=/; secure; Domain=.wiktionary.org

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wiktionary.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

X-Cache: cp1052 miss, cp1068 miss