text:
VỀ NƠI CÁT ĐÁ. Hoàng Kim. Quê em thăm thẳm Tháp Chàm. Biển xanh cát đá và rừng hoang sơ. Hoa trên cát núi Phổ Đà, Tháp Bà Chúa Ngọc dẫu xa mà gần. Ta đi về chốn trong ngần. Để thương cát đá cũng cần có nhau. Dấu xưa mưa gió dãi dầu. Đồng xuân nắng ấm nhuốm màu thời gian. Đỉnh mây gặp lúc thư nhàn. Dịch cân kinh luyện giữa vùng non xanh. Cát vàng, biển biếc, nắng thanh. Trúc Lâm vời vợi Hoàng Thành Đại An. https://hoangkimlong.wordpress.com/2017/03/25/ve-noi-cat-da/
Xem thêm:
BÀ CHÚA NGỌC THIÊN Y A NA
Hoàng Kim.
Tôi đã thu thập được nhiều thông tin về Đạo Mẫu Việt Nam, Hình tượng Mẹ trong văn hóa Việt Chăm và may mắn được ngưỡng vọng Bà Chúa Ngọc Thiên Y A Na tại tháp Po Nagar, Nha Trang, văn bia do cụ Phan Thanh Giản soạn ngày 20 tháng 5 năm Tự Đức thứ 9 (1857) – bản dịch của Quách Tấn – ông bà Lê Vinh tạc năm 1970. May thay, gần đây tôi lại được tiếp cận với những công trình nghiên cứu lịch sử văn hóa của các tác giả Ngô Đức Thịnh 2009, Lê Đình Phụng 2015, Huỳnh Thiệu Phong 2016 và những người khác đã giúp soi sáng nhiều góc khuất để hiểu và viết bài Truyện Bà Chúa Ngọc, tích cũ viết lại. Tôi xin chép lại những cứ liệu “cảo thơm lần giở trước đèn” và mong nhận được những thông tin góp ý bổ sung của các bậc cao minh và quý bạn đọc để có được tài liệu tốt hiến tặng bạn đọc. Cám ơn các tác giả của những tài liệu trích dẫn dưới đây (HK).
Văn bia viết về Thiên Y A Na tại tháp Po Nagar, Nha Trang do cụ Phan Thanh Giản soạn ngày 20 tháng 5 năm Tự Đức thứ 9 (1857) – bản dịch của Quách Tấn – ông bà Lê Vinh tạc năm 1970 (Thiên Y A NA Wikipedia Tiếng Việt)
Tháp Bà Ponagar Nha Trang được xem là danh thắng bậc nhất của vịnh Nha Trang Khánh Hòa. Theo thông tin của Trung tâm bảo tồn di tích tỉnh Khánh Hòa về huyền bí đền tháp Ponagar thì “Ponagar như một huyền thoại về kiến trúc Chămpa, đến nay có lẽ chỉ xếp sau Di sản Mỹ Sơn nhưng hệ thống 22 cột trụ (Mandapa) mà Ponagar có được thì không đâu sánh bằng. Khám phá Ponagar, khám phá những huyền bí xung quanh ngọn bảo tháp tuyệt đẹp này đủ làm cho quý khách say đắm kiệt tác kiến trúc Chămpa cổ trên mảnh đất Khánh Hòa”.
“Tháp Bà Ponagar tọa lạc trên đồi Cù Lao cao khoảng trên 20m (so với mực nước biển), diện tích theo số liệu mới nhất 17.683,6m2, thuộc Phường Vĩnh Phước, cách trung tâm thành phố Nha Trang khoảng 2km về phía bắc. Khu di tích là quần thể công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo của vương quốc Chăm Pa cổ, được xây dựng khoảng từ giữa thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ XIII. Nơi đây là trung tâm tôn giáo thờ Nữ thần Ponagar (người Mẹ xứ sở của dân tộc Chăm) và được người Việt tiếp tục gìn giữ, phát triển làm nơi thờ Thiên Y Thánh Mẫu của cộng đồng cư dân khu vực Nam Trung bộ và Tây Nguyên. Với những giá trị tiêu biểu, di tích đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích cấp Quốc gia năm 1979. Quần thể di tích phân bố trên hai mặt bằng: Tháp cổng và Mandapa; khu đền tháp với các công trình kiến trúc và hoạt động văn hoá tiêu biểu:
1. Tháp cổng
Được người Pháp phục dựng đầu Thế kỷ XX, theo môtip kiến trúc Chăm, bên trên có dòng chữ “Tháp Thiên Y Thánh Mẫu”. Cổng chính của Tháp Bà vốn nằm trên trục thẳng với Tháp Chính và Mandapa, nhưng đến nay cổng đó không còn. Theo khảo tả của nhà nghiên cứu H. Parmantier, đầu thế kỷ XX vẫn còn kiến trúc Tháp cổng.
2. Khu Mandapa
Đây là nơi các tín đồ chuẩn bị lễ vật và tịnh tâm trước khi hành lễ trên Tháp Chính. Kiến trúc gồm bốn hàng cột trụ hình bát giác (10 trụ lớn và 12 trụ nhỏ). Trên thân cột lớn ở độ cao bằng cột nhỏ có một ô hình chữ nhật khoét sâu vào thân cột, có chức năng như những “lỗ mộng” trong kiến trúc gỗ. Các nhà nghiên cứu cho rằng “lỗ mộng” có chức năng là điểm đỡ cho một kết cấu xà ngang để nâng đỡ mái che ở phía trên nhưng đã đổ và hiện nay không để lại vết tích.
Trước đây, Mandapa còn có hai cột nhỏ, thấp hơn nền, ở hai bên bậc lên xuống và thẳng ra cổng tháp cũ. Cổng, Mandapa và tháp lớn ở trên tạo thành trục thẳng đông – tây. Kiến trúc Mandapa hiện nay có cùng niên đại với niên đại cuối cùng của tháp chính, khoảng thế kỷ XI – XII.
Di tích Tháp Bà Ponagar là công trình kiến trúc, nghệ thuật của Vương quốc Chăm pa cổ. Vật liệu xây dựng bằng gạch nung, xốp, nhẹ và thoát nước rất nhanh, nên hầu như cũng không có hiện tượng rêu bám, các viên gạch chỉ bị bào mòn theo thời gian, phô ra màu đen, thể hiện gạch được nung ở nhiệt độ cao; các viên gạch liền mạch, khít chặt với nhau không để lộ ra mạch kết dính. Đây là điều đặc biệt về kỹ thuật nung gạch và xây dựng tháp Chăm nhưng đã bị thất truyền. Nhiều nhà khoa học nghiên cứu phương pháp làm gạch và xây tháp của người Chăm cổ nhưng đến nay vẫn chưa có một giải đáp thuyết phục.
Theo các nhà nghiên cứu, người Chăm xưa sử dụng phương pháp mài chập: Mài hai mặt viên gạch với nhau tạo ra những vết xước, bôi chất kết dính và xây từng viên một. Có giả thuyết cho rằng: Gạch ướt (gạch mộc), bôi chất kết dính (có thể là nhựa cây dầu rái, hoặc cây bời lời trộn với mật mía, tro của trấu…) và nung cả ngôi tháp, nhưng qua nghiên cứu cho thấy nhiệt độ nung của các viên gạch xây tháp khá đều nhau. Với bức tường dày (khoảng 0,5m – 2m) như vậy nếu xây xong tháp mới nung thì không thể có nhiệt độ nung đều nhau giữa các viên gạch. Chính vì vậy, cách thức xây dựng cũng như nghệ thuật xây dựng tháp Chăm đến nay vẫn là một điều bí ẩn.
Từ khu Mandapa lên khu đền tháp có 36 bậc cấp dốc và thẳng đứng. Tương truyền: để thể hiện sự tôn kính đối với các vị thần, đặc biệt là đối với Nữ thần Ponagar, các tín đồ khi lên trên khu đền tháp hành lễ phải bò và giật lùi khi xuống không quay lưng về phía đền tháp để thể hiện sự tôn kính đối với các vị thần; Sau này để thuận tiện cho du khách, khu đền tháp có thêm lối lên xuống bằng đá phía bên tay trái.
3. Cảnh quan khu di tích
Đồi Cù Lao được dòng sông Cái bao quanh, người Chăm gọi là Yatran (tức là Sông Lau). Trên đồi có nhiều cây rừng cổ thụ hàng trăm năm tuổi đã tồn tại cùng những ngọn tháp cả ngàn năm tuổi. Từ đây, du khách sẽ chiêm ngưỡng thành phố Nha Trang với cửa biển Cù Huân, cầu Xóm Bóng bắc qua Sông Cái (cây cầu mang tên Xóm Bóng, nơi có điệu múa linh thiêng “múa bóng” của các vũ nữ dâng lên nữ thần Ponagar trong dịp lễ hội) và vịnh Nha Trang với những hòn đảo: đảo Yến, Hòn Tre, Hòn Nội, Hòn Ngoại …
4. Khu đền tháp
Theo thống kê của nhà nghiên cứu H. Parmantier, đầu thế kỷ XX di tích có 6 ngôi tháp, nhưng hiện tại còn bốn ngôi đền tháp còn tương đối hoàn chỉnh so với các công trình đền tháp Chămpa còn lại ở Việt Nam: Tháp Chính (Tháp Đông Bắc), Tháp Nam, Tháp Đông Nam và Tháp Tây Bắc. Tiếng Chăm gọi các tháp là các Kalan, theo tiếng Việt có nghĩa là đền, tháp, nhưng theo tín ngưỡng của những người dân địa phương gọi đây là các dinh.
– Tháp Chính (Tháp Đông Bắc) có quy mô lớn nhất, mang đặc trưng cơ bản, tiêu biểu nhất của ngôi tháp Chăm truyền thống. Tháp cao khoảng 23 mét, có ba phần: Đế tháp, thân tháp và mái tháp. Mái tháp ba tầng thu nhỏ dần về phía trên, tầng trên là hình ảnh thu nhỏ của tầng dưới. Trên các tầng tháp được trang trí các linh vật: Ngỗng, dê, voi và các tu sĩ cầu nguyện (có người gọi là các ápsara). Trên cửa, được trang trí bằng một bức phù điêu hình lá đề: Thần Siva đang trong tư thế nhảy múa hân hoan cùng với hai nhạc công của mình (thổi sáo, đánh xập xòe), một chân dẫm lên lưng thần bò Nanđin. Phù điêu có niên đại thế kỷ XI và là một trong những tấm phù điêu đẹp nhất của văn hóa Chăm pa còn được lưu giữ ở Việt Nam.Tháp có bốn cửa theo bốn hướng đông – tây – nam và bắc nhưng chỉ có cửa hướng đông là được mở còn các hướng khác là ô cửa giả. Cửa hướng đông được đỡ bằng hai trụ đá, có ghi chữ Chăm cổ và chữ Sanscrit. Tháp chính thờ nữ thần Yan Po Inư Naga (người mẹ xứ sở của dân tộc Chăm); tương truyền bà sinh ra từ áng mây và bọt biển, Bà là nữ thần chủ của cả vương quốc Chăm Pa, được thờ ở xứ sở Kauthara và cũng là Thiên Y A Na Thánh Mẫu theo tín ngưỡng thờ “Mẫu” của người Việt.
Tượng Nữ thần được tạc bằng một khối đá granit nguyên khối, trong tư thế ngồi uy nghiêm trên bệ đá hình hoa sen, lưng tựa vào phiến đá lớn hình lá đề. Đây là một kiệt tác về điêu khắc ChămPa, là sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật tượng tròn và chạm nổi. Toàn bộ pho tượng và tấm tựa được đặt trên một bệ Yoni khá lớn bằng đá. Với bố cục: tượng thờ là Linga, bệ thờ là Yoni, đây là bộ Linga-Yoni hoàn chỉnh, là sự kết hợp giữa giống đực và giống cái, tạo nên sự sống và là vật thể linh thiêng của dân tộc Chăm pa. Hai bên Tháp thờ hai người con của Bà (Công chúa Quý và hoàng tử Trí, theo tục thờ của người Việt).
– Tháp Nam: Thờ thần Cri Cambhu (tên gọi khác của thần Shiva), tháp cao khoảng 18m; có niên đại thế kỷ XIII. Tháp có bình đồ hình vuông, mái tháp có hình dạng giống như quả chuông úp thu nhỏ về phía trên. Đặc biệt trên đỉnh mái tháp có gắn một biểu tượng trụ tròn bằng đá, đó chính là Linga biểu tượng sức mạnh của vị thần Siva, vị thần hủy diệt để thế giới sẽ tái sinh mang lại những điều tốt đẹp đến cho con người cũng như vạn vật. Không gian thờ tự bên trong là bộ sinh thực khí Linga -Yoni. Theo tín ngưỡng của người Việt: Tháp thờ ông Nam Hải (chồng Thánh Mẫu Thiên Y A Na).
– Tháp Đông Nam: cao khoảng 7m, có mái hình thuyền. Đây có thể là kiến trúc phụ trong quần thể kiến trúc và thuộc loại muộn, khoảng thế kỷ XIII. Tháp bị xâm hại nhiều bởi yếu tố thời gian và điều kiện tự nhiên. Trong tháp có bộ Linga – Yoni bằng đá. Tháp thờ con trai thần Shiva là thần Skanda (thần chiến tranh). Người Việt gọi là Dinh Cố, thờ bố mẹ nuôi của Bà Thiên YA Na.
– Tháp Tây Bắc: Ở phía sau Tháp chính, cao khoảng 9m, có một tầng mái hình yên ngựa. Hệ thống cửa giả được điêu khắc những pho tượng bằng gạch nung: Trên ô cửa giả phía nam là hình ảnh chim thần Garuda, ô cửa giả phía bắc là hình ảnh đầu con Sư Tử, ô cửa giả phía tây là hình tượng nữ thần cưỡi voi. Trong Tháp là bộ Linga – Yoni. Tháp thờ con trai thứ hai của thần Shiva là thần Ganesa (thần đầu voi) biểu tượng của sự thông thái, may mắn và hạnh phúc. Người Việt gọi là Dinh cô cậu (thờ 2 người con của Bà Thiên Y A Na). Theo bia kí và khảo cổ học, tháp có niên đại xây dựng năm 813 song đã được trùng tu nhiều lần, nên niên đại cuối cùng từ thế kỷ XIII – XIV.
5. Bia ký
Trên Tháp còn nhiều bia ký trên các cột đá, trên gạch bằng chữ Phạn (Sanscrit) và chữ Chăm cổ, một số bia ký chưa dịch được nội dung.
Phía sau Tháp chính có tấm bia do Phan Thanh Giản cho khắc vào năm 1856 (triều vua Tự Đức), bằng chữ Hán Nôm nói về truyền thuyết Thiên Y A Na Thánh Mẫu của người Việt.
Bên cạnh là tấm bia dựng vào năm 1972, nội dung về dịch sang chữ quốc ngữ truyền thuyết bà Thiên Y A Na theo “Xứ Trầm hương” của Quách Tấn.
Tấm bia đá thứ ba do vị quan đứng đầu tỉnh Khánh Hòa khắc vào năm 1881(nội dung)
Và tấm bia đá giới thiệu về di tích Tháp Bà Ponagar, bằng chữ Quốc ngữ, được dựng vào năm 2010.
6. Lễ hội Tháp Bà
Diễn ra từ ngày 20 – 23 tháng 3 (Âm lịch) hàng năm, thể hiện quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa Việt – Chăm, nên lễ hội Tháp Bà đã trở thành lễ hội văn hóa dân gian lớn nhất ở Khánh Hòa, có sức lan toả cả vùng Nam Trung Bộ – Tây nguyên. Tiến trình diễn ra có sự linh thiêng của phần lễ và sự đa dạng, náo nhiệt của phần hội.
Phần lễ: bao gồm các lễ như lễ thay y, lễ thả hoa đăng, lễ cầu Quốc thái Dân an, tế lễ cổ truyền…
Phần hội: có múa Chăm truyền thống, múa Bóng (vũ nữ đội mâm hoa, quả, đèn…múa uyển chuyển theo điệu nhạc trầm bổng), chầu văn ca ngợi công đức Thánh Mẫu, các trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật truyền thống. Phần hội mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc thu hút đông đảo người Việt, người Chăm và hàng vạn du khách trong và ngoài nước tham dự .
Với đặc trưng tiêu biểu, lễ hội Tháp Bà Ponagar được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2012.
7. Hoạt động trưng bày, biểu diễn
Phòng trưng bày: Giới thiệu hình ảnh, hiện vật liên quan đến di tích. Pho tượng Bà được phục chế theo tỉ lệ 1/1, được đặt ở giữa phòng trưng bày (giới thiệu về pho tượng: các cánh tay, tính nhân văn…); hiện vật, linh vật được phục chế; những bức ảnh đối chứng khu đền tháp trước và sau khi tu bổ…
Các thiếu nữ dân tộc Chăm múa các vũ điệu truyền thống dưới không gian tháp cổ, du khách như được chìm đắm trong khí thiêng của cõi tâm linh, chiêm ngưỡng từng công trình kiến trúc, nghệ thuật điêu khắc tài tình; Đồng thời có cơ hội mua sắm những sản phẩm đặc trưng truyền thống được làm từ đôi bàn tay khéo léo của nghệ nhân Chăm như: dệt thổ cẩm, gốm Bầu Trúc và sản phẩm độc đáo của vùng đất Khánh Hoà: trầm hương, yến sào, tranh cát, tượng nghệ thuật bằng đất nung, thư pháp, thư hoạ trên nhiều vật liệu…”
Am Chúa được xây dựng trên núi Ðại An còn gọi là Qua Sơn (núi Dưa) thuộc thôn Ðại Ðiền Trung, xã Diên Ðiền, huyện Diên Khánh. Ðây là nơi thờ Thiên Y Ana Thánh Mẫu, một vị phúc thần rất được kính trọng ở Khánh Hòa. Theo sự tích được ghi lại trong một tấm bia đá từ năm 1856 ở Tháp Bà, Am Chúa được coi là nơi phát tích của Bà lúc ấu thơ sống với cha mẹ nuôi, còn Tháp Bà Nha Trang là nơi thờ Bà khi đã hiển thánh. Bởi vậy, ngay từ đầu triều Nguyễn, Thiên Y Ana đã được sắc phong là Hồng Nhơn Phổ Tế Linh Ứng Thượng Ðẳng Thần và tại Am Chúa mỗi khi tế lễ thường được tổ chức theo nghi lễ quốc tế do quan đầu tỉnh làm chủ tế.
Lễ hội Am Chúa được tổ chức vào ngày mùng một tháng ba âm lịch hàng năm, mở đầu cho lễ hội Tháp Bà truyền thống của nhân dân Khánh Hòa được tổ chức vào ngày 23 tháng 3 âm lịch. Có thể khẳng định, lễ hội Am Chúa là nơi còn bảo lưu được nhiều nhất những nghi thức lễ hội cổ truyền của người Việt ở Khánh Hòa.
ĐẠO MẪU VIỆT NAM (tập 1 & tập 2)
Ngô Đức Thịnh 2009 (NXB Tôn Giáo 2009)
Sách Việt Dec 24, 2015
Bộ sách gồm 2 tập gần 1000 trang giấy khổ lớn này là công trình nghiên cứu qua nhiều năm của Giáo sư Tiến sĩ Ngô Đức Thịnh, thuộc Trung tâm Nghiên cứu và bảo tồn tín ngưỡng Việt Nam, bao gồm hầu hết những vấn đề liên quan đến tục thờ Mẫu ở Việt Nam từ xưa đến nay và trên khắp ba miền Nam, Trung, Bắc, tất nhiên là được trình bày dưới sự nhìn nhận và đánh giá của khoa học hiện đại.
Sách chia làm 6 phần. Phần thứ nhất trình bày những thành tựu nghiên cứu hiện nay về những vấn đề chung nhất đối với đạo Mẫu. Phần thứ hai, thứ ba và thứ tư tuần tự phân tích chi tiết về đạo Mẫu ở miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Phần thứ năm đánh giá chung về đạo Mẫu và các giá trị tích cực cũng như tiêu cực của nó. Cuối cùng, phần thứ sáu là phần sưu tầm các bản văn thơ, tư liệu bằng văn bản được lưu truyền trong đạo Mẫu.
eBook có trong tuyển tập DVD Văn Hóa
https://www.scribd.com/doc/239678283/Dao-Mau-Viet-Nam
Lê Đình Phụng 2015 (Bảo tàng lịch sử Việt Nam)
Cập nhật: 7:22 PM GMT+7, Thứ năm, 23/07/2015
Tác giả Lê Đình Phụng; Nhà Xuất bản Khoa học xã hội; Khổ sách 16 cm x 24 cm; Số lượng 302 trang; Năm 2015.
Văn hóa Champa là một nền văn hóa lớn, độc đáo, mang bản sắc riêng, có nhiều đóng góp quan trọng vào văn hóa dân tộc trong lịch sử và tỏa sáng đến ngày nay. Kế thừa từ văn hóa cội nguồn của tộc người và sự tiếp thu hội nhập từ văn minh Ấn Độ đưa lại, người Chăm đã xây dựng và phát triển tạo nên một nền văn hóa rực rỡ có mặt từ Nam đèo Ngang (tỉnh Quảng Bình) chạy dài theo dải đất miền Trung đến bờ Bắc sông Đồng Nai (tỉnh Bình Thuận), lan tỏa lên vùng cao nguyên đại ngàn hùng vĩ cùng hệ thống các đảo ven biển miền Trung.Lê Đình Phùng là một cán bộ nghiên cứu công tác tại Viện Khảo cổ. Ông được phân công nghiên cứu về khảo cổ học Champa. Sau hơn 30 năm nghiên cứu về nền văn hóa này, với lòng yêu nghề và niềm đam mê đã thôi thúc tác giả luôn tìm hiểu, tự đặt ra những câu hỏi và tự tìm kiếm câu trả lời. Cuốn sách “ Đối thoại với nền văn minh cổ Champa” như sự tự độc thoại với nền văn minh trong quá khứ. Tác giả không nêu các thành tựu nghiên cứu đã đạt được mà chỉ nêu những vấn đề còn chưa có lời giải thỏa đáng.
Tác phẩm gồm 4 nội dung chính:
Phần I: Đối thoại với chủ nhân nền văn hóa Champa – Người Chăm
Phần II : Đối thoại với lịch sử Champa
Phần III : Đối với tín ngưỡng và tôn giáo Champa
Phần IV : Đối thoại với di sản vật chất Champa
Thư viện Bảo tàng Lịch sử quốc gia (số 25 Tông Đản – Hoàn Kiếm – Hà Nội) xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!
Nguồn: Phạm Trang Nhung (Phòng Tư liệu – Thư viện)
TỪ YANG PO INÂ NÂGAR ĐẾN THIÊN YANA DIỄN NGỌC PHI: DẤU ẤN CỦA SỰ GIAO THOA VĂN HÓA VIỆT – CHĂM TRONG DÒNG CHẢY VĂN HÓA VIỆT NAM
Huỳnh Thiệu Phong
Nguồn: Nghiên cứu Lịch sử
Dân tộc Chăm – một trong số 54 dân tộc anh em đang sinh sống trên lãnh thổ dân tộc Việt Nam đã từng có một thời kỳ huy hoàng trong lịch sử dân tộc. Ngày nay, mặc dù Vương quốc Chăm Pa đã không còn nữa, người Chăm hiện diện với tư cách là một tộc người bộ phận trong đại gia đình các dân tộc anh em của Việt Nam; song, những giá trị cả về lịch sử lẫn văn hóa mà Vương quốc Chăm nói chung, con người Chăm nói riêng để lại vẫn còn nguyên vẹn. Có những giá trị đã được phơi bày trước ánh sáng khoa học; nhưng đồng thời cũng có những giá trị vẫn còn là một dấu chấm hỏi đặt ra để thử thách giới khoa học.
Một quá trình hỗn cư vì điều kiện lịch sử quy định đã cho phép quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa diễn ra giữa hai nền văn hóa Việt – Chăm. Giới nghiên cứu trong nước đã có những công trình khoa học nghiên cứu nghiêm túc và có giá trị về sự giao lưu và tiếp biến văn hóa giữa hai nền văn hóa này.
Trong quá trình học tập, sự tìm hiểu về văn hóa Chăm là cần thiết và thường xuyên đối với bản thân tác giả. Điều kiện của tác giả hiện nay tốt hơn những bậc tiên bối đi trước, vì tôi có được sự kế thừa những thành quả nghiên cứu của họ. Tiếp nối những thành quả đó, bài viết này mang tính kế thừa là chủ yếu. Tôi tập trung làm rõ diễn trình “biến hóa” của Mẹ Nữ thần Xứ sở Yang Po Inâ Nâgar để trở thành Thiên Yana Diễn Ngọc Phi thông qua việc tập trung giải quyết 3 câu hỏi: Hình tượng Mẹ Xứ sở trong tâm thức người Chăm là như thế nào? – Cơ sở biến đổi từ Mẹ Xứ sở sang Nữ thần Thiên Yana là gì? – Dấu ấn của sự giao thoa đó được biểu hiện trên những bình diện nào?
Với 3 vấn đề đó, cá nhân tôi nghĩ cũng là tạm đủ trong khuôn khổ một bài viết mang tính kế thừa như vậy. Hi vọng sẽ là hữu ích cho người đọc.
*
Vương quốc Chăm Pa trong lịch sử là vương quốc được hình thành từ sự hợp nhất của bộ tộc Cau và bộ tộc Dừa. Sự hình thành của Vương quốc Chăm được đánh mốc từ năm 192, sau khi Khu Liên (Kurung) nổi lên chống lại phong kiến nhà Đông Hán và thành lập Vương quốc Lâm Ấp – tiền thân của Chăm Pa. Với việc hình thành nhà nước từ sớm, trải qua quá trình phát triển lâu dài, người Chăm có đời sống văn hóa rất phát triển, đặc biệt là đời sống tinh thần. Trong đó, vì nằm trên địa bàn thuận lợi về giao thông biển cho nên “… từ văn hóa Sa Huỳnh, cư dân nơi đây đã có mối liên hệ giao lưu trao đổi với văn hóa Ấn Độ…” [6: 147]. Cho đến hiện nay, về cơ bản thì các nhà nghiên cứu tạm chia người Chăm ra làm 4 nhóm: Chăm Ahier – Chăm Awal – Chăm Islam – Chăm H’roi. Sự phân chia này được đề xuất dựa trên cơ sở tôn giáo. Tôi không có tham vọng làm rõ việc phân chia đó là hợp lý hay chưa trong bài viết này.
Tôn giáo và tín ngưỡng là hai nội hàm khái niệm hoàn toàn khác biệt nhau. Nếu tôn giáo là một tổ chức có hệ thống phân chia rõ ràng thì tín ngưỡng chỉ dừng lại ở mức là một niềm tin vào một lực lượng siêu nhiên nào đó, chưa có một hệ thống rõ ràng để lý giải và chúng chủ yếu lưu truyền trong dân gian. Cũng như người Việt, bên cạnh việc ảnh hưởng từ yếu tố tôn giáo (có thể là nội sinh hoặc ngoại nhập), người Chăm cũng có tín ngưỡng bản địa của riêng mình. Một trong số đó là tín ngưỡng thờ Mẹ. Điều này được thể hiện qua hình tượng Yang Po Inâ Nâgar – vị Mẫu thần mà người Chăm tôn thờ và gọi bà là Mẹ Nữ thần Xứ sở. Việc “lựa chọn” này của người Chăm đã trùng với sự “lựa chọn” của người Việt để rồi sau này, khi điều kiện lịch sử chi phối thì hình tượng Thiên Yana Diễn Ngọc Phi đã ra đời như một sự khẳng định cho dấu ấn giao thoa hai nền văn hóa Việt – Chăm.
Trong phân tích về nguồn gốc chế độ Mẫu hệ của người Chăm, Phú Văn Hẳn đã căn cứ đến 4 yếu tố mà theo ông, chính đó là nguyên nhân lý giải cho việc người Chăm theo Mẫu hệ. Bốn yếu tố đó bao gồm: Nguồn gốc lịch sử, chính trị – kinh tế, nguồn gốc nhân chủng – yếu tố tình cảm [1: 34]. Trong đó, cá nhân tác giả bài viết đặc biệt quan tâm đến nguyên nhân thứ nhất là nguồn gốc lịch sừ; “Về nguồn gốc lịch sử, theo truyền thuyết, dân tộc Champa tôn xưng Nữ thần Po Inâ Nâgar là “Thần mẹ của xứ sở”, người đã khai sáng ra giang sơn gấm vóc của dân tộc Champa… Phải chăng vì nhân vật đầu tiên khai sáng ra non sông Champa là một nữ thần nên dân tộc Champa từ trong quá khứ của cội nguồn?” [1: 34]. Giả định này của Phú Văn Hẳn có lẽ còn cần phải xem xét lại về độ tin cậy. Tuy nhiên, việc đặt giả định như vậy cũng cho thấy ảnh hưởng của nữ thần Yang Po Inâ Nâgar trong tâm thức người Chăm là lớn đến nhường nào.
Về nguồn gốc của vị nữ thần này, căn cứ vào các nguồn tư liệu, Ngô Đức Thịnh đã phân thành hai nhánh truyền thuyết: Một mang tính vũ trụ luận tôn giáo, một mang tính dân gian phi tôn giáo. Sau đây, xin được trích dẫn hai dị bản mang tính vũ trụ luận tôn giáo về truyền thuyết của Bà.
“… Bà là vị thần từ cõi trời xuống trần gian, Bà có 97 người chồng, 36 người con tượng trưng cho 37 màu máu, 37 màu máu biến thành 37 giống cây trồng, vật nuôi và các tục lệ cúng thần khác. Thân thể bà đồng nhất và tượng trưng cho các phần khác nhau của vũ trụ: Thân của bà chính là bầu trời, đầu của bà chính là mũ đội của các vị vua, của các sư cả Bàlamôn, cánh tay của bà tượng trưng cho Sao Cày, đôi chân bà là sao Bắc Đẩu, răng của bà rìu đá của thần Sấm Sét, …” [7: 203, 204]. Một dị bản khác thì cho rằng: “Theo người Chàm, nữ thần Pô Nagar với tên gọi đầy đủ là Pô Yang Ino Nagara được sinh ra từ mây trời và từ bọt biển, nữ thần đã hiện thân dưới hình dáng một khúc gỗ kỳ nam nổi trên mặt biển. Bà có 97 người chồng, trong đó Po Yang Amô là người yêu có nhiều mãnh lực nhứt, và bà đã sinh 38 người con gái, đều cũng đã trở thành nữ thần như mẹ. Bà đã tạo sinh ra đất đai, cây kỳ nam và lúa gạo, không khí chung quanh bà đượm mùi thơm của lúa và chính bà đã đem sinh khí cho cây sung thần” [3: 225, 226].Như vậy, hai truyền thuyết về vị nữ thần này dù có sự khác nhau đôi chút về phương diện mô tả, song tất cả đều hướng đến một mục đích là khẳng định vai trò to lớn của Yang Po Inâ Nâgar trong việc lập quốc.
Hiện nay, tại một số di tích đền tháp Chăm còn sót lại, ngoài các vị thần “ngoại lai” được du nhập vào tôn giáo của người Chăm từ việc tiếp nhận Bàlamôn giáo, Yang Po Inâ Nâgar vẫn là vị nữ thần được tôn thờ nhiều nhất trong các đền tháp. Những di tích đền tháp này tập trung chủ yếu ở khu vực Bình Thuận, Ninh Thuận, Khánh Hòa, Phú Yên [7: 209]. Trong những di tích đó, đáng kể nhất là tại Nha Trang với quần thể di tích Tháp Bà. Một điểm khá thú vị mà Ngô Đức Thịnh đã rút ra được trong công trình Đạo Mẫu Việt Nam (tập 1) chính là: “… các di tích thờ Pô Inư Nưgar từ Nha Trang trở ra đến Huế đã bị Việt hóa, thành nơi thờ phụng các nữ thần mang danh thần Việt, như Thiên Yana, Bà Chúa Ngọc…” [7: 209]. Đến đây, một vị nữ thần khác là Thiên Yana đã xuất hiện và có thể xem đây là dấu ấn to lớn nhất trong quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa Việt – Chăm. Sự giao thoa này cần phải được xem xét trước tiên ở góc độ lịch sử.
“Hoành Sơn, một dãy núi ngang, ở vào 10 thế kỷ trước, nó chẳng những là ranh giới giữa hai nước Đại Việt và Chiêm Thành mà còn là ranh giới giao tiếp của hai nền văn hóa lớn của nhân loại: phía Bắc là vùng ảnh hưởng của văn hóa chữ Hán, phía nam chịu ành hưởng của văn hóa Ấn Độ giáo” [3: 225]. Tuy nhiên, những biến thiên của lịch sử đã biến vị thế của ngọn núi ấy, tưởng chừng như là rào cản lớn lao, trở nên vô nghĩa. Sự mở rộng lãnh thổ của Đại Việt và thu hẹp lãnh thổ của vương quốc Chăm về phương Nam đã tạo nên một hình tượng mới trong văn hóa tín ngưỡng dân gian của người Việt. Và, Thiên Yana “ra đời” như một điều tất yếu. Quá trình đi về phương Nam của người Việt đã đồng hành với quá trình Nho giáo hóa ở vùng đất mới; tuy nhiên, vốn là vùng đất từng tồn tại một nền văn hóa rực rỡ, không đơn giản cho những người chủ mới (người Việt)biến đổi tính bản địa của văn hóa khu vực này một cách nhanh chóng mà ngược lại, “… người Việt đã tiếp xúc với việc thờ cúng nguyên mẫu các thần Chăm, trong đó có thần Pô Yang Ino Nagar”[3: 230].
Thiên Yana là ai ? Nói như Ngô Văn Doanh, Bà là một nữ thần bản địa của người Chăm đã được Việt hóa, là một Thượng đẳng thần và được người dân địa phương tôn kính thờ phụng [5: 272]. Đây có lẽ là câu trả lời ngắn gọn nhất nhưng chưa phải là rõ ràng nhất, nhất là trong việc ta muốn làm rõ tính hỗn dung văn hóa Việt – Chăm. Hiện nay, đa phần các nhà nghiên cứu đều thống nhất rằng hình tượng Thiên Yana và Yang Po Inâ Nâgar chính là một chỉnh thể duy nhất, song là hai vị nữ thần của hai dân tộc khác nhau. Cơ sở của sự tiếp nhận hình tượng Yang Po Inâ Nâgar của người Chăm thành nữ thần Thiên Yana theo tôi bắt nguồn từ hai nguyên nhân chính: (1) Sự trùng hợp về việc tôn trọng vai trò người phụ nữ trong văn hóa truyền thống – (2) Sự hỗn cư của hai tộc người Việt – Chăm trong lịch sử.
- Việt Nam vốn là quốc gia nông nghiệp, vai trò người phụ nữ luôn được đề cao. Sự ảnh hưởng của Nho giáo sau này mới làm cho vai trò và vị trí của người phụ nữ bị giảm sút. Trong khi đó, như đã đề cập, người phụ nữ trong văn hóa Chăm vốn dĩ đã trở nên vĩ đại với việc họ tôn sùng người khai sinh ra dân tộc là một vị nữ thần – Nữ thần Yang Po Inâ Nâgar.
- Sự hỗn cư của hai tộc người Việt – Chăm trong lịch sử đã tạo ra bước ngoặc trong việc giao lưu và tiếp biến văn hóa.“… Lâu nay, khi nói về quá trình Nam tiến đó, thì nhiều người nghĩ đơn giản là cứ mỗi lần mở rộng phạm vi lãnh thổ quốc gia Đại Việt, người Việt tiến sâu về phương nam thì người Chăm càng co dần rút về tụ cư ở vùng đất Ninh Thuận Bình Thuận ngày nay. Thực ra không hoàn toàn là như vậy, mà cơ bản người Chăm vẫn bám trụ đất cũ, cùng cộng cư với người Việt mới tới và diễn ra quá trình người Chăm đồng hóa người Việt…” [7: 227].
Còn một nguyên nhân phụ khác, theo tôi cũng nên đề cập mặc dù nó không phải là nguyên nhân chính. Đó chính là việc tiếp nhận hình tượng Yang Po Inâ Nâgar lúc ban đầu của người Việt chính là biểu hiện của việc tôn trọng tổ tiên của vùng đất này trước đây. Hai nguyên nhân chính và một nguyên nhân phụ chính là tiền đề cho việc hình thành hình tượng “Thiên Yana Diễn Ngọc Phi”.
Danh xưng đầy đủ của vị nữ thần này là “Thiên Yana Diễn Ngọc Phi”. Trong việc phân tích danh xưng đầy đủ của vị nữ thần người Việt này, Nguyễn Hữu Hiếu đã có những kiến giải rất hợp lý. Thiên Yana là sự Việt hóa từ khái niệm Devayana, trong đó Thiên = Yang = Deva = Trời; Yana = phần còn lại của Devayana. “Diễn Ngọc Phi” hay “Diễn Phi Chúa Ngọc” phản ánh sự kiện vào năm 1797, Tổng trấn Nguyễn Văn Thành cho xây dựng đền thờ Bà Chúa Ngọc trên núi Diễn (Khánh Hòa) để mong vùng đất này không bị cọp quấy nhiễu [3]. Như vậy, ngay trong danh xưng của hai vị nữ thần này ta đã thấy có sự trùng hợp về mặt ngôn ngữ.
Sự tiếp nhận hình tượng Yang Po Inâ Nâgar của người Chăm và đưa vào hệ thống điện thờ của người Việt đã vấp phải những rào cản nhất định. Thực chất hiện nay, ở mỗi địa phương khác nhau, hình tượng Thiên Yana đã có sự biến đổi tương đối. Sự biến đổi ở đây có thể là biến đổi về danh xưng (Thiên Yana – Bà Chúa Ngọc – Bà Bô Bô – Bà Thu Bồn – Bà Mẹ Đất) hoặc có thể là biến đổi về chức năng thờ cúng (có thể Bà là Mẹ Đất, Mẹ Sông, …) [6, 7]. Theo tôi, đặc điểm này được quy định bởi yếu tố địa – văn hóa. Bởi vì, ở một số địa phương, Thiên Yana được thờ phụng cạnh một số dòng sông và khi đó, danh xưng lẫn chức năng của vị nữ thần này cũng đồng thời bị biến đổi. Mặt khác, ở địa phương không có sông suối, bà lại trở lại thành Bà Chúa Ngọc hay Thiên Yana.
Dấu ấn của sự giao thoa văn hóa được thể hiện rõ nét nhất chính là tại quần thể di tích Tháp Bà ở Nha Trang. Ai trong chúng ta cũng đều biết, đây vốn là một công trình đền tháp của người Chăm xây dựng nhằm tôn thờ Mẹ Nữ thần Xứ sở của họ. Tuy nhiên, hiện nay, tại đây lại để cụm chữ “Tháp – Thiên – Y – Thánh – Mẫu” và có vẻ như đã phủ nhận hoàn toàn hình tượng Yang Po Inâ Nâgar (?).Và một thực tế là du khách khi đến tham quan tại quần thể di tích Tháp Bà hiện nay quan sát đều có thể thấy, cộng đồng người Chăm tại khu vực này còn tập trung rất ít, các nghi lễ thờ cúng do người Việt phụ trách là đa số.
Nói tóm lại, có thể xem thờ Mẫu là một điểm chung giữa hai nền văn hóa Việt – Chăm: “… sự hỗn cư giữa người Chăm và người Việt, thì tín ngưỡng thờ Mẹ [của người Chăm – HTP] vẫn được duy trì bảo lưu và có sự gia nhập của người Việt, mang trong tinh thần Việt tục thờ Mẫu hội nhập với tục thờ Mẹ của người Chăm…” [6: 146]. Vì điều kiện lịch sử, giữa hai nền văn hóa này đã diễn ra sự chung đụng, quá trình tiếp biến văn hóa đã diễn ra như một quy luật tất yếu như nhận định của Nguyễn Thừa Hỷ “Trên thế giới, các nền văn hóa không đứng cô lập và bất biến” [4: 12]. Ta có quyền tự hào về hình tượng Thiên Yana – một sản phẩm minh chứng rõ nét cho quá trình giao lưu văn hóa Việt – Chăm trong dòng chảy lịch sử văn hóa dân tộc./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]: Chi hội Dân tộc Chăm (2014), Những vấn đề văn hóa – xã hội người Chăm ngày nay, NXB Trẻ.
[2]: Ngô Văn Doanh (2006), Lễ hội Chuyển mùa của người Chăm, NXB Trẻ.
[3]: Nguyễn Hữu Hiếu (2010), Diễn trình văn hóa vùng đồng bằng sông Cửu Long, NXB Thời đại.
[4]: Nguyễn Thừa Hỷ (2012), Văn hóa Việt Nam truyền thống một góc nhìn, NXB Thông tin và Truyền thông.
[5]: Nhiều tác giả (2013), Văn hóa một số vùng miền ở Việt Nam, NXB Thời đại.
[6]: Lê Đình Phụng (2015), Đối thoại với nền văn minh cổ Chămpa, NXB Khoa học Xã hội.
[7]: Ngô Đức Thịnh (2009), Đạo Mẫu Việt Nam – tập 1, NXB Tôn giáo.

markdown:
VỀ NƠI CÁT ĐÁ. Hoàng Kim. Quê em thăm thẳm Tháp Chàm. Biển xanh cát đá và rừng hoang sơ. Hoa trên cát núi Phổ Đà, Tháp Bà Chúa Ngọc dẫu xa mà gần. Ta đi về chốn trong ngần. Để thương cát đá cũng cần có nhau. Dấu xưa mưa gió dãi dầu. Đồng xuân nắng ấm nhuốm màu thời gian. Đỉnh mây gặp lúc thư nhàn. Dịch cân kinh luyện giữa vùng non xanh. Cát vàng, biển biếc, nắng thanh. Trúc Lâm vời vợi Hoàng Thành Đại An.
[https://hoangkimlong.wordpress.com/2017/03/25/ve-noi-cat-da/](https://hoangkimlong.wordpress.com/2017/03/25/ve-noi-cat-da/)
Xem thêm:
**BÀ CHÚA NGỌC THIÊN Y A NA**
Hoàng Kim.
Tôi đã thu thập được nhiều thông tin về Đạo Mẫu Việt Nam, Hình tượng Mẹ trong văn hóa Việt Chăm và may mắn được ngưỡng vọng Bà Chúa Ngọc Thiên Y A Na tại tháp Po Nagar, Nha Trang, văn bia do cụ
[Phan Thanh Giản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Thanh_Gi%E1%BA%A3n) soạn ngày 20 tháng 5 năm Tự Đức thứ 9 (1857) – bản dịch của Quách Tấn – ông bà Lê Vinh tạc năm 1970. May thay, gần đây tôi lại được tiếp cận với những công trình nghiên cứu lịch sử văn hóa của các tác giả Ngô Đức Thịnh 2009, Lê Đình Phụng 2015, Huỳnh Thiệu Phong 2016 và những người khác đã giúp soi sáng nhiều góc khuất để hiểu và viết bài Truyện Bà Chúa Ngọc, tích cũ viết lại. Tôi xin chép lại những cứ liệu “cảo thơm lần giở trước đèn” và mong nhận được những thông tin góp ý bổ sung của các bậc cao minh và quý bạn đọc để có được tài liệu tốt hiến tặng bạn đọc. Cám ơn các tác giả của những tài liệu trích dẫn dưới đây (HK). **Văn bia viết về Thiên Y A Na tại tháp Po Nagar, Nha Trang do cụ ** [Phan Thanh Giản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_Thanh_Gi%E1%BA%A3n)soạn ngày 20 tháng 5 năm Tự Đức thứ 9 (1857) – bản dịch của Quách Tấn – ông bà Lê Vinh tạc năm 1970 ( [Thiên Y A NA](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_Y_A_Na)Wikipedia Tiếng Việt)
Tháp Bà Ponagar Nha Trang được xem là danh thắng bậc nhất của vịnh Nha Trang Khánh Hòa. Theo thông tin của Trung tâm bảo tồn di tích tỉnh Khánh Hòa về
[huyền bí đền tháp Ponagar](http://www.ditichkhanhhoa.org.vn/index.php/di-tich-khanh-hoa/di-tich-cap-quoc-gia/item/110-huy%E1%BB%81n-b%C3%AD-b%E1%BA%A3o-th%C3%A1p-ponagar) thì “ *Ponagar như một huyền thoại về kiến trúc Chămpa, đến nay có lẽ chỉ xếp sau Di sản Mỹ Sơn nhưng hệ thống 22 cột trụ (Mandapa) mà Ponagar có được thì không đâu sánh bằng. Khám phá Ponagar, khám phá những huyền bí xung quanh ngọn bảo tháp tuyệt đẹp này đủ làm cho quý khách say đắm kiệt tác kiến trúc Chămpa cổ trên mảnh đất Khánh Hòa”.*
“
*Tháp Bà Ponagar tọa lạc trên đồi Cù Lao cao khoảng trên 20m (so với mực nước biển), diện tích theo số liệu mới nhất 17.683,6m 2, thuộc Phường Vĩnh Phước, cách trung tâm thành phố Nha Trang khoảng 2km về phía bắc. Khu di tích là quần thể công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo của vương quốc Chăm Pa cổ, được xây dựng khoảng từ giữa thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ XIII. Nơi đây là trung tâm tôn giáo thờ Nữ thần Ponagar (người Mẹ xứ sở của dân tộc Chăm) và được người Việt tiếp tục gìn giữ, phát triển làm nơi thờ Thiên Y Thánh Mẫu của cộng đồng cư dân khu vực Nam Trung bộ và Tây Nguyên. Với những giá trị tiêu biểu, di tích đã được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích cấp Quốc gia năm 1979. Quần thể di tích phân bố trên hai mặt bằng: Tháp cổng và Mandapa; khu đền tháp với các công trình kiến trúc và hoạt động văn hoá tiêu biểu*: **1. Tháp cổng** *Được người Pháp phục dựng đầu Thế kỷ XX, theo môtip kiến trúc Chăm, bên trên có dòng chữ “Tháp Thiên Y Thánh Mẫu”. Cổng chính của Tháp Bà vốn nằm trên trục thẳng với Tháp Chính và Mandapa, nhưng đến nay cổng đó không còn. Theo khảo tả của nhà nghiên cứu H. Parmantier, đầu thế kỷ XX vẫn còn kiến trúc Tháp cổng.* **2. Khu Mandapa** *Đây là nơi các tín đồ chuẩn bị lễ vật và tịnh tâm trước khi hành lễ trên Tháp Chính. Kiến trúc gồm bốn hàng cột trụ hình bát giác (10 trụ lớn và 12 trụ nhỏ). Trên thân cột lớn ở độ cao bằng cột nhỏ có một ô hình chữ nhật khoét sâu vào thân cột, có chức năng như những “lỗ mộng” trong kiến trúc gỗ. Các nhà nghiên cứu cho rằng “lỗ mộng” có chức năng là điểm đỡ cho một kết cấu xà ngang để nâng đỡ mái che ở phía trên nhưng đã đổ và hiện nay không để lại vết tích.* *Trước đây, Mandapa còn có hai cột nhỏ, thấp hơn nền, ở hai bên bậc lên xuống và thẳng ra cổng tháp cũ. Cổng, Mandapa và tháp lớn ở trên tạo thành trục thẳng đông – tây. Kiến trúc Mandapa hiện nay có cùng niên đại với niên đại cuối cùng của tháp chính, khoảng thế kỷ XI – XII.* *Di tích Tháp Bà Ponagar là công trình kiến trúc, nghệ thuật của Vương quốc Chăm pa cổ. Vật liệu xây dựng bằng gạch nung, xốp, nhẹ và thoát nước rất nhanh, nên hầu như cũng không có hiện tượng rêu bám, các viên gạch chỉ bị bào mòn theo thời gian, phô ra màu đen, thể hiện gạch được nung ở nhiệt độ cao; các viên gạch liền mạch, khít chặt với nhau không để lộ ra mạch kết dính. Đây là điều đặc biệt về kỹ thuật nung gạch và xây dựng tháp Chăm nhưng đã bị thất truyền. Nhiều nhà khoa học nghiên cứu phương pháp làm gạch và xây tháp của người Chăm cổ nhưng đến nay vẫn chưa có một giải đáp thuyết phục.* *Theo các nhà nghiên cứu, người Chăm xưa sử dụng phương pháp mài chập: Mài hai mặt viên gạch với nhau tạo ra những vết xước, bôi chất kết dính và xây từng viên một. Có giả thuyết cho rằng: Gạch ướt (gạch mộc), bôi chất kết dính (có thể là nhựa cây dầu rái, hoặc cây bời lời trộn với mật mía, tro của trấu…) và nung cả ngôi tháp, nhưng qua nghiên cứu cho thấy nhiệt độ nung của các viên gạch xây tháp khá đều nhau. Với bức tường dày (khoảng 0,5m – 2m) như vậy nếu xây xong tháp mới nung thì không thể có nhiệt độ nung đều nhau giữa các viên gạch. Chính vì vậy, cách thức xây dựng cũng như nghệ thuật xây dựng tháp Chăm đến nay vẫn là một điều bí ẩn.* *Từ khu Mandapa lên khu đền tháp có 36 bậc cấp dốc và thẳng đứng. Tương truyền: để thể hiện sự tôn kính đối với các vị thần, đặc biệt là đối với Nữ thần Ponagar, các tín đồ khi lên trên khu đền tháp hành lễ phải bò và giật lùi khi xuống không quay lưng về phía đền tháp để thể hiện sự tôn kính đối với các vị thần; Sau này để thuận tiện cho du khách, khu đền tháp có thêm lối lên xuống bằng đá phía bên tay trái.* **3. Cảnh quan khu di tích** *Đồi Cù Lao được dòng sông Cái bao quanh, người Chăm gọi là Yatran (tức là Sông Lau). Trên đồi có nhiều cây rừng cổ thụ hàng trăm năm tuổi đã tồn tại cùng những ngọn tháp cả ngàn năm tuổi. Từ đây, du khách sẽ chiêm ngưỡng thành phố Nha Trang với cửa biển Cù Huân, cầu Xóm Bóng bắc qua Sông Cái (cây cầu mang tên Xóm Bóng, nơi có điệu múa linh thiêng “múa bóng” của các vũ nữ dâng lên nữ thần Ponagar trong dịp lễ hội) và vịnh Nha Trang với những hòn đảo: đảo Yến, Hòn Tre, Hòn Nội, Hòn Ngoại …* **4. Khu đền tháp** *Theo thống kê của nhà nghiên cứu H. Parmantier, đầu thế kỷ XX di tích có 6 ngôi tháp, nhưng hiện tại còn bốn ngôi đền tháp còn tương đối hoàn chỉnh so với các công trình đền tháp Chămpa còn lại ở Việt Nam: Tháp Chính (Tháp Đông Bắc), Tháp Nam, Tháp Đông Nam và Tháp Tây Bắc. Tiếng Chăm gọi các tháp là các Kalan, theo tiếng Việt có nghĩa là đền, tháp, nhưng theo tín ngưỡng của những người dân địa phương gọi đây là các dinh.* *– Tháp Chính (Tháp Đông Bắc) có quy mô lớn nhất, mang đặc trưng cơ bản, tiêu biểu nhất của ngôi tháp Chăm truyền thống. Tháp cao khoảng 23 mét, có ba phần: Đế tháp, thân tháp và mái tháp. Mái tháp ba tầng thu nhỏ dần về phía trên, tầng trên là hình ảnh thu nhỏ của tầng dưới. Trên các tầng tháp được trang trí các linh vật: Ngỗng, dê, voi và các tu sĩ cầu nguyện (có người gọi là các ápsara). Trên cửa, được trang trí bằng một bức phù điêu hình lá đề: Thần Siva đang trong tư thế nhảy múa hân hoan cùng với hai nhạc công của mình (thổi sáo, đánh xập xòe), một chân dẫm lên lưng thần bò Nanđin. Phù điêu có niên đại thế kỷ XI và là một trong những tấm phù điêu đẹp nhất của văn hóa Chăm pa còn được lưu giữ ở Việt Nam.Tháp có bốn cửa theo bốn hướng đông – tây – nam và bắc nhưng chỉ có cửa hướng đông là được mở còn các hướng khác là ô cửa giả. Cửa hướng đông được đỡ bằng hai trụ đá, có ghi chữ Chăm cổ và chữ Sanscrit. Tháp chính thờ nữ thần Yan Po Inư Naga (người mẹ xứ sở của dân tộc Chăm); tương truyền bà sinh ra từ áng mây và bọt biển, Bà là nữ thần chủ của cả vương quốc Chăm Pa, được thờ ở xứ sở Kauthara và cũng là Thiên Y A Na Thánh Mẫu theo tín ngưỡng thờ “Mẫu” của người Việt.* *Tượng Nữ thần được tạc bằng một khối đá granit nguyên khối, trong tư thế ngồi uy nghiêm trên bệ đá hình hoa sen, lưng tựa vào phiến đá lớn hình lá đề. Đây là một kiệt tác về điêu khắc ChămPa, là sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật tượng tròn và chạm nổi. Toàn bộ pho tượng và tấm tựa được đặt trên một bệ Yoni khá lớn bằng đá. Với bố cục: tượng thờ là Linga, bệ thờ là Yoni, đây là bộ Linga-Yoni hoàn chỉnh, là sự kết hợp giữa giống đực và giống cái, tạo nên sự sống và là vật thể linh thiêng của dân tộc Chăm pa. Hai bên Tháp thờ hai người con của Bà (Công chúa Quý và hoàng tử Trí, theo tục thờ của người Việt).* *– Tháp Nam: Thờ thần Cri Cambhu (tên gọi khác của thần Shiva), tháp cao khoảng 18m; có niên đại thế kỷ XIII. Tháp có bình đồ hình vuông, mái tháp có hình dạng giống như quả chuông úp thu nhỏ về phía trên. Đặc biệt trên đỉnh mái tháp có gắn một biểu tượng trụ tròn bằng đá, đó chính là Linga biểu tượng sức mạnh của vị thần Siva, vị thần hủy diệt để thế giới sẽ tái sinh mang lại những điều tốt đẹp đến cho con người cũng như vạn vật. Không gian thờ tự bên trong là bộ sinh thực khí Linga -Yoni. Theo tín ngưỡng của người Việt: Tháp thờ ông Nam Hải (chồng Thánh Mẫu Thiên Y A Na).* *– Tháp Đông Nam: cao khoảng 7m, có mái hình thuyền. Đây có thể là kiến trúc phụ trong quần thể kiến trúc và thuộc loại muộn, khoảng thế kỷ XIII. Tháp bị xâm hại nhiều bởi yếu tố thời gian và điều kiện tự nhiên. Trong tháp có bộ Linga – Yoni bằng đá. Tháp thờ con trai thần Shiva là thần Skanda (thần chiến tranh). Người Việt gọi là Dinh Cố, thờ bố mẹ nuôi của Bà Thiên YA Na.* *– Tháp Tây Bắc: Ở phía sau Tháp chính, cao khoảng 9m, có một tầng mái hình yên ngựa. Hệ thống cửa giả được điêu khắc những pho tượng bằng gạch nung: Trên ô cửa giả phía nam là hình ảnh chim thần Garuda, ô cửa giả phía bắc là hình ảnh đầu con Sư Tử, ô cửa giả phía tây là hình tượng nữ thần cưỡi voi. Trong Tháp là bộ Linga – Yoni. Tháp thờ con trai thứ hai của thần Shiva là thần Ganesa (thần đầu voi) biểu tượng của sự thông thái, may mắn và hạnh phúc. Người Việt gọi là Dinh cô cậu (thờ 2 người con của Bà Thiên Y A Na). Theo bia kí và khảo cổ học, tháp có niên đại xây dựng năm 813 song đã được trùng tu nhiều lần, nên niên đại cuối cùng từ thế kỷ XIII – XIV.* **5. Bia ký** *Trên Tháp còn nhiều bia ký trên các cột đá, trên gạch bằng chữ Phạn (Sanscrit) và chữ Chăm cổ, một số bia ký chưa dịch được nội dung.* *Phía sau Tháp chính có tấm bia do Phan Thanh Giản cho khắc vào năm 1856 (triều vua Tự Đức), bằng chữ Hán Nôm nói về truyền thuyết Thiên Y A Na Thánh Mẫu của người Việt.* *Bên cạnh là tấm bia dựng vào năm 1972, nội dung về dịch sang chữ quốc ngữ truyền thuyết bà Thiên Y A Na theo “Xứ Trầm hương” của Quách Tấn.* *Tấm bia đá thứ ba do vị quan đứng đầu tỉnh Khánh Hòa khắc vào năm 1881( nội dung)* * Và tấm bia đá giới thiệu về di tích Tháp Bà Ponagar, bằng chữ Quốc ngữ, được dựng vào năm 2010.* **6. Lễ hội Tháp Bà** *Diễn ra từ ngày 20 – 23 tháng 3 (Âm lịch) hàng năm, thể hiện quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa Việt – Chăm, nên lễ hội Tháp Bà đã trở thành lễ hội văn hóa dân gian lớn nhất ở Khánh Hòa, có sức lan toả cả vùng Nam Trung Bộ – Tây nguyên. Tiến trình diễn ra có sự linh thiêng của phần lễ và sự đa dạng, náo nhiệt của phần hội.* * Phần lễ: bao gồm các lễ như lễ thay y, lễ thả hoa đăng, lễ cầu Quốc thái Dân an, tế lễ cổ truyền…* * Phần hội: có múa Chăm truyền thống, múa Bóng (vũ nữ đội mâm hoa, quả, đèn…múa uyển chuyển theo điệu nhạc trầm bổng), chầu văn ca ngợi công đức Thánh Mẫu, các trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật truyền thống. Phần hội mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc thu hút đông đảo người Việt, người Chăm và hàng vạn du khách trong và ngoài nước tham dự .* *Với đặc trưng tiêu biểu, lễ hội Tháp Bà Ponagar được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2012.* **7. Hoạt động trưng bày, biểu diễn** *Phòng trưng bày: Giới thiệu hình ảnh, hiện vật liên quan đến di tích. Pho tượng Bà được phục chế theo tỉ lệ 1/1, được đặt ở giữa phòng trưng bày (giới thiệu về pho tượng: các cánh tay, tính nhân văn…); hiện vật, linh vật được phục chế; những bức ảnh đối chứng khu đền tháp trước và sau khi tu bổ…* *Các thiếu nữ dân tộc Chăm múa các vũ điệu truyền thống dưới không gian tháp cổ, du khách như được chìm đắm trong khí thiêng của cõi tâm linh, chiêm ngưỡng từng công trình kiến trúc, nghệ thuật điêu khắc tài tình; Đồng thời có cơ hội mua sắm những sản phẩm đặc trưng truyền thống được làm từ đôi bàn tay khéo léo của nghệ nhân Chăm như: dệt thổ cẩm, gốm Bầu Trúc và sản phẩm độc đáo của vùng đất Khánh Hoà: trầm hương, yến sào, tranh cát, tượng nghệ thuật bằng đất nung, thư pháp, thư hoạ trên nhiều vật liệu…”*
*Am Chúa được xây dựng trên núi Ðại An * *còn gọi là Qua Sơn (núi Dưa) thuộc thôn Ðại Ðiền Trung, xã Diên Ðiền, huyện Diên Khánh. Ðây là nơi thờ Thiên Y Ana Thánh Mẫu, một vị phúc thần rất được kính trọng ở Khánh Hòa. Theo sự tích được ghi lại trong một tấm bia đá từ năm 1856 ở Tháp Bà, Am Chúa được coi là nơi phát tích của Bà lúc ấu thơ sống với cha mẹ nuôi, còn Tháp Bà Nha Trang là nơi thờ Bà khi đã hiển thánh. Bởi vậy, ngay từ đầu triều Nguyễn, Thiên Y Ana đã được sắc phong là Hồng Nhơn Phổ Tế Linh Ứng Thượng Ðẳng Thần và tại Am Chúa mỗi khi tế lễ thường được tổ chức theo nghi lễ quốc tế do quan đầu tỉnh làm chủ tế. *
Lễ hội Am Chúa được tổ chức vào ngày mùng một tháng ba âm lịch hàng năm, mở đầu cho lễ hội Tháp Bà truyền thống của nhân dân Khánh Hòa được tổ chức vào ngày 23 tháng 3 âm lịch. Có thể khẳng định, lễ hội Am Chúa là nơi còn bảo lưu được nhiều nhất những nghi thức lễ hội cổ truyền của người Việt ở Khánh Hòa.
**Ngô Đức Thịnh 2009 (NXB Tôn Giáo 2009)
ĐẠO MẪU VIỆT NAM (tập 1 & tập 2)
**
Sách Việt
[Dec 24, 2015](http://sachviet.edu.vn/threads/dao-mau-viet-nam-tap-2-nxb-ton-giao-2009-ngo-duc-thinh-528-trang.36899/)
Bộ sách gồm 2 tập gần 1000 trang giấy khổ lớn này là công trình nghiên cứu qua nhiều năm của Giáo sư Tiến sĩ Ngô Đức Thịnh, thuộc Trung tâm Nghiên cứu và bảo tồn tín ngưỡng Việt Nam, bao gồm hầu hết những vấn đề liên quan đến tục thờ Mẫu ở Việt Nam từ xưa đến nay và trên khắp ba miền Nam, Trung, Bắc, tất nhiên là được trình bày dưới sự nhìn nhận và đánh giá của khoa học hiện đại.
Sách chia làm 6 phần. Phần thứ nhất trình bày những thành tựu nghiên cứu hiện nay về những vấn đề chung nhất đối với đạo Mẫu. Phần thứ hai, thứ ba và thứ tư tuần tự phân tích chi tiết về đạo Mẫu ở miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Phần thứ năm đánh giá chung về đạo Mẫu và các giá trị tích cực cũng như tiêu cực của nó. Cuối cùng, phần thứ sáu là phần sưu tầm các bản văn thơ, tư liệu bằng văn bản được lưu truyền trong đạo Mẫu.
**Link Download** **eBook có trong tuyển tập** [DVD Văn Hóa](http://sachviet.edu.vn/threads/dvd-ebook-van-hoa-tuyen-tap-ebook-nghien-cuu-van-hoa-nghe-thuat-con-nguoi.4058/) [https://www.scribd.com/doc/239678283/Dao-Mau-Viet-Nam](http://ouo.io/s/EzfrcLG8/?s=https%3A%2F%2Fwww.scribd.com%2Fdoc%2F239678283%2FDao-Mau-Viet-Nam) **ĐỐI THOẠI VỚI NỀN VĂN MINH CỔ CHĂM PA** [Lê Đình Phụng 2015 (Bảo tàng lịch sử Việt Nam)](http://www.baotanglichsu.vn/portal/vi/Tin-tuc/Sach-tham-khao/2015/07/3A9247C5/#)
[Cập nhật: 7:22 PM GMT+7, Thứ năm, 23/07/2015](http://www.baotanglichsu.vn/portal/vi/Tin-tuc/Sach-tham-khao/2015/07/3A9247C5/#)
Tác giả Lê Đình Phụng; Nhà Xuất bản Khoa học xã hội; Khổ sách 16 cm x 24 cm; Số lượng 302 trang; Năm 2015.
Văn hóa Champa là một nền văn hóa lớn, độc đáo, mang bản sắc riêng, có nhiều đóng góp quan trọng vào văn hóa dân tộc trong lịch sử và tỏa sáng đến ngày nay. Kế thừa từ văn hóa cội nguồn của tộc người và sự tiếp thu hội nhập từ văn minh Ấn Độ đưa lại, người Chăm đã xây dựng và phát triển tạo nên một nền văn hóa rực rỡ có mặt từ Nam đèo Ngang (tỉnh Quảng Bình) chạy dài theo dải đất miền Trung đến bờ Bắc sông Đồng Nai (tỉnh Bình Thuận), lan tỏa lên vùng cao nguyên đại ngàn hùng vĩ cùng hệ thống các đảo ven biển miền Trung.Lê Đình Phùng là một cán bộ nghiên cứu công tác tại Viện Khảo cổ. Ông được phân công nghiên cứu về khảo cổ học Champa. Sau hơn 30 năm nghiên cứu về nền văn hóa này, với lòng yêu nghề và niềm đam mê đã thôi thúc tác giả luôn tìm hiểu, tự đặt ra những câu hỏi và tự tìm kiếm câu trả lời. Cuốn sách “ Đối thoại với nền văn minh cổ Champa” như sự tự độc thoại với nền văn minh trong quá khứ. Tác giả không nêu các thành tựu nghiên cứu đã đạt được mà chỉ nêu những vấn đề còn chưa có lời giải thỏa đáng.
Tác phẩm gồm 4 nội dung chính:
Phần I: Đối thoại với chủ nhân nền văn hóa Champa – Người Chăm
Phần II : Đối thoại với lịch sử Champa
Phần III : Đối với tín ngưỡng và tôn giáo Champa
Phần IV : Đối thoại với di sản vật chất Champa
Thư viện Bảo tàng Lịch sử quốc gia (số 25 Tông Đản – Hoàn Kiếm – Hà Nội) xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!
Nguồn: Phạm Trang Nhung (Phòng Tư liệu – Thư viện)
**TỪ YANG PO INÂ NÂGAR ĐẾN THIÊN YANA DIỄN NGỌC PHI: ** **DẤU ẤN CỦA SỰ GIAO THOA VĂN HÓA VIỆT – CHĂM ** **TRONG DÒNG CHẢY VĂN HÓA VIỆT NAM** **Huỳnh Thiệu Phong**
Nguồn:
[Nghiên cứu Lịch sử ](http://www.nghiencuulichsu.com/2016/04/05/tu-yang-po-ina-nagar-den-thien-yana-dien-ngoc-phi/)
Dân tộc Chăm – một trong số 54 dân tộc anh em đang sinh sống trên lãnh thổ dân tộc Việt Nam đã từng có một thời kỳ huy hoàng trong lịch sử dân tộc. Ngày nay, mặc dù Vương quốc Chăm Pa đã không còn nữa, người Chăm hiện diện với tư cách là một tộc người bộ phận trong đại gia đình các dân tộc anh em của Việt Nam; song, những giá trị cả về lịch sử lẫn văn hóa mà Vương quốc Chăm nói chung, con người Chăm nói riêng để lại vẫn còn nguyên vẹn. Có những giá trị đã được phơi bày trước ánh sáng khoa học; nhưng đồng thời cũng có những giá trị vẫn còn là một dấu chấm hỏi đặt ra để thử thách giới khoa học.
Một quá trình hỗn cư vì điều kiện lịch sử quy định đã cho phép quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa diễn ra giữa hai nền văn hóa Việt – Chăm. Giới nghiên cứu trong nước đã có những công trình khoa học nghiên cứu nghiêm túc và có giá trị về sự giao lưu và tiếp biến văn hóa giữa hai nền văn hóa này.
Trong quá trình học tập, sự tìm hiểu về văn hóa Chăm là cần thiết và thường xuyên đối với bản thân tác giả. Điều kiện của tác giả hiện nay tốt hơn những bậc tiên bối đi trước, vì tôi có được sự kế thừa những thành quả nghiên cứu của họ. Tiếp nối những thành quả đó, bài viết này mang tính kế thừa là chủ yếu. Tôi tập trung làm rõ diễn trình “biến hóa” của Mẹ Nữ thần Xứ sở Yang Po Inâ Nâgar để trở thành Thiên Yana Diễn Ngọc Phi thông qua việc tập trung giải quyết
*3 câu hỏi: Hình tượng Mẹ Xứ sở trong tâm thức người Chăm là như thế nào? – Cơ sở biến đổi từ Mẹ Xứ sở sang Nữ thần Thiên Yana là gì? – Dấu ấn của sự giao thoa đó được biểu hiện trên những bình diện nào?*
Với 3 vấn đề đó, cá nhân tôi nghĩ cũng là tạm đủ trong khuôn khổ một bài viết mang tính kế thừa như vậy. Hi vọng sẽ là hữu ích cho người đọc.
*
Vương quốc Chăm Pa trong lịch sử là vương quốc được hình thành từ sự hợp nhất của bộ tộc Cau và bộ tộc Dừa. Sự hình thành của Vương quốc Chăm được đánh mốc từ năm 192, sau khi Khu Liên (Kurung) nổi lên chống lại phong kiến nhà Đông Hán và thành lập Vương quốc Lâm Ấp – tiền thân của Chăm Pa. Với việc hình thành nhà nước từ sớm, trải qua quá trình phát triển lâu dài, người Chăm có đời sống văn hóa rất phát triển, đặc biệt là đời sống tinh thần. Trong đó, vì nằm trên địa bàn thuận lợi về giao thông biển cho nên
*“… từ văn hóa Sa Huỳnh, cư dân nơi đây đã có mối liên hệ giao lưu trao đổi với văn hóa Ấn Độ…”* [6: 147]. Cho đến hiện nay, về cơ bản thì các nhà nghiên cứu tạm chia người Chăm ra làm *4 nhóm: Chăm Ahier – Chăm Awal – Chăm Islam – Chăm H’roi*. Sự phân chia này được đề xuất dựa trên cơ sở tôn giáo. Tôi không có tham vọng làm rõ việc phân chia đó là hợp lý hay chưa trong bài viết này.
Tôn giáo và tín ngưỡng là hai nội hàm khái niệm hoàn toàn khác biệt nhau. Nếu tôn giáo là một tổ chức có hệ thống phân chia rõ ràng thì tín ngưỡng chỉ dừng lại ở mức là một niềm tin vào một lực lượng siêu nhiên nào đó, chưa có một hệ thống rõ ràng để lý giải và chúng chủ yếu lưu truyền trong dân gian. Cũng như người Việt, bên cạnh việc ảnh hưởng từ yếu tố tôn giáo (có thể là nội sinh hoặc ngoại nhập), người Chăm cũng có tín ngưỡng bản địa của riêng mình. Một trong số đó là
*tín ngưỡng thờ Mẹ*. Điều này được thể hiện qua hình tượng Yang Po Inâ Nâgar – vị Mẫu thần mà người Chăm tôn thờ và gọi bà là Mẹ Nữ thần Xứ sở. Việc “lựa chọn” này của người Chăm đã trùng với sự “lựa chọn” của người Việt để rồi sau này, khi điều kiện lịch sử chi phối thì hình tượng Thiên Yana Diễn Ngọc Phi đã ra đời như một sự khẳng định cho dấu ấn giao thoa hai nền văn hóa Việt – Chăm.
Trong phân tích về nguồn gốc chế độ Mẫu hệ của người Chăm, Phú Văn Hẳn đã căn cứ đến
*4 yếu tố* mà theo ông, chính đó là nguyên nhân lý giải cho việc người Chăm theo Mẫu hệ. Bốn yếu tố đó bao gồm: *Nguồn gốc lịch sử, chính trị – kinh tế, nguồn gốc nhân chủng – yếu tố tình cảm* [1: 34]. Trong đó, cá nhân tác giả bài viết đặc biệt quan tâm đến nguyên nhân thứ nhất là nguồn gốc lịch sừ; *“Về nguồn gốc lịch sử, theo truyền thuyết, dân tộc Champa tôn xưng Nữ thần Po Inâ Nâgar là “Thần mẹ của xứ sở”, người đã khai sáng ra giang sơn gấm vóc của dân tộc Champa… Phải chăng vì nhân vật đầu tiên khai sáng ra non sông Champa là một nữ thần nên dân tộc Champa từ trong quá khứ của cội nguồn?”* [1: 34]. Giả định này của Phú Văn Hẳn có lẽ còn cần phải xem xét lại về độ tin cậy. Tuy nhiên, việc đặt giả định như vậy cũng cho thấy ảnh hưởng của nữ thần Yang Po Inâ Nâgar trong tâm thức người Chăm là lớn đến nhường nào.
Về nguồn gốc của vị nữ thần này, căn cứ vào các nguồn tư liệu, Ngô Đức Thịnh đã phân thành hai nhánh truyền thuyết: Một mang tính vũ trụ luận tôn giáo, một mang tính dân gian phi tôn giáo. Sau đây, xin được trích dẫn hai dị bản mang tính vũ trụ luận tôn giáo về truyền thuyết của Bà.
*“… Bà là vị thần từ cõi trời xuống trần gian, Bà có 97 người chồng, 36 người con tượng trưng cho 37 màu máu, 37 màu máu biến thành 37 giống cây trồng, vật nuôi và các tục lệ cúng thần khác. Thân thể bà đồng nhất và tượng trưng cho các phần khác nhau của vũ trụ: Thân của bà chính là bầu trời, đầu của bà chính là mũ đội của các vị vua, của các sư cả Bàlamôn, cánh tay của bà tượng trưng cho Sao Cày, đôi chân bà là sao Bắc Đẩu, răng của bà rìu đá của thần Sấm Sét, …”* [7: 203, 204]. Một dị bản khác thì cho rằng: *“Theo người Chàm, nữ thần Pô Nagar với tên gọi đầy đủ là Pô Yang Ino Nagara được sinh ra từ mây trời và từ bọt biển, nữ thần đã hiện thân dưới hình dáng một khúc gỗ kỳ nam nổi trên mặt biển. Bà có 97 người chồng, trong đó Po Yang Amô là người yêu có nhiều mãnh lực nhứt, và bà đã sinh 38 người con gái, đều cũng đã trở thành nữ thần như mẹ. Bà đã tạo sinh ra đất đai, cây kỳ nam và lúa gạo, không khí chung quanh bà đượm mùi thơm của lúa và chính bà đã đem sinh khí cho cây sung thần”* [3: 225, 226].Như vậy, hai truyền thuyết về vị nữ thần này dù có sự khác nhau đôi chút về phương diện mô tả, song tất cả đều hướng đến một mục đích là khẳng định vai trò to lớn của Yang Po Inâ Nâgar trong việc lập quốc.
Hiện nay, tại một số di tích đền tháp Chăm còn sót lại, ngoài các vị thần “ngoại lai” được du nhập vào tôn giáo của người Chăm từ việc tiếp nhận Bàlamôn giáo, Yang Po Inâ Nâgar vẫn là vị nữ thần được tôn thờ nhiều nhất trong các đền tháp. Những di tích đền tháp này tập trung chủ yếu ở khu vực Bình Thuận, Ninh Thuận, Khánh Hòa, Phú Yên [7: 209]. Trong những di tích đó, đáng kể nhất là tại Nha Trang với quần thể di tích Tháp Bà. Một điểm khá thú vị mà Ngô Đức Thịnh đã rút ra được trong công trình
**chính là: Đạo Mẫu Việt Nam (tập 1) ** *“… các di tích thờ Pô Inư Nưgar từ Nha Trang trở ra đến Huế đã bị Việt hóa, thành nơi thờ phụng các nữ thần mang danh thần Việt, như Thiên Yana, Bà Chúa Ngọc…”*[7: 209]. Đến đây, một vị nữ thần khác là Thiên Yana đã xuất hiện và có thể xem đây là dấu ấn to lớn nhất trong quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa Việt – Chăm. Sự giao thoa này cần phải được xem xét trước tiên ở góc độ lịch sử. *“Hoành Sơn, một dãy núi ngang, ở vào 10 thế kỷ trước, nó chẳng những là ranh giới giữa hai nước Đại Việt và Chiêm Thành mà còn là ranh giới giao tiếp của hai nền văn hóa lớn của nhân loại: phía Bắc là vùng ảnh hưởng của văn hóa chữ Hán, phía nam chịu ành hưởng của văn hóa Ấn Độ giáo”* [3: 225]. Tuy nhiên, những biến thiên của lịch sử đã biến vị thế của ngọn núi ấy, tưởng chừng như là rào cản lớn lao, trở nên vô nghĩa. Sự mở rộng lãnh thổ của Đại Việt và thu hẹp lãnh thổ của vương quốc Chăm về phương Nam đã tạo nên một hình tượng mới trong văn hóa tín ngưỡng dân gian của người Việt. Và, Thiên Yana “ra đời” như một điều tất yếu. Quá trình đi về phương Nam của người Việt đã đồng hành với quá trình Nho giáo hóa ở vùng đất mới; tuy nhiên, vốn là vùng đất từng tồn tại một nền văn hóa rực rỡ, không đơn giản cho những người chủ mới (người Việt)biến đổi tính bản địa của văn hóa khu vực này một cách nhanh chóng mà ngược lại, *“… người Việt đã tiếp xúc với việc thờ cúng nguyên mẫu các thần Chăm, trong đó có thần Pô Yang Ino Nagar”*[3: 230].
Thiên Yana là ai ? Nói như Ngô Văn Doanh, Bà là một nữ thần bản địa của người Chăm đã được Việt hóa, là một Thượng đẳng thần và được người dân địa phương tôn kính thờ phụng [5: 272]. Đây có lẽ là câu trả lời ngắn gọn nhất nhưng chưa phải là rõ ràng nhất, nhất là trong việc ta muốn làm rõ tính hỗn dung văn hóa Việt – Chăm. Hiện nay, đa phần các nhà nghiên cứu đều thống nhất rằng hình tượng Thiên Yana và Yang Po Inâ Nâgar chính là một chỉnh thể duy nhất, song là hai vị nữ thần của hai dân tộc khác nhau. Cơ sở của sự tiếp nhận hình tượng Yang Po Inâ Nâgar của người Chăm thành nữ thần Thiên Yana theo tôi bắt nguồn từ hai nguyên nhân chính: (1) Sự trùng hợp về việc tôn trọng vai trò người phụ nữ trong văn hóa truyền thống – (2) Sự hỗn cư của hai tộc người Việt – Chăm trong lịch sử.
- Việt Nam vốn là quốc gia nông nghiệp, vai trò người phụ nữ luôn được đề cao. Sự ảnh hưởng của Nho giáo sau này mới làm cho vai trò và vị trí của người phụ nữ bị giảm sút. Trong khi đó, như đã đề cập, người phụ nữ trong văn hóa Chăm vốn dĩ đã trở nên vĩ đại với việc họ tôn sùng người khai sinh ra dân tộc là một vị nữ thần – Nữ thần Yang Po Inâ Nâgar.
- Sự hỗn cư của hai tộc người Việt – Chăm trong lịch sử đã tạo ra bước ngoặc trong việc giao lưu và tiếp biến văn hóa.
*“… Lâu nay, khi nói về quá trình Nam tiến đó, thì nhiều người nghĩ đơn giản là cứ mỗi lần mở rộng phạm vi lãnh thổ quốc gia Đại Việt, người Việt tiến sâu về phương nam thì người Chăm càng co dần rút về tụ cư ở vùng đất Ninh Thuận Bình Thuận ngày nay. Thực ra không hoàn toàn là như vậy, mà cơ bản người Chăm vẫn bám trụ đất cũ, cùng cộng cư với người Việt mới tới và diễn ra quá trình người Chăm đồng hóa người Việt…”*[7: 227].
Còn một nguyên nhân phụ khác, theo tôi cũng nên đề cập mặc dù nó không phải là nguyên nhân chính. Đó chính là việc tiếp nhận hình tượng Yang Po Inâ Nâgar lúc ban đầu của người Việt chính là biểu hiện của việc tôn trọng tổ tiên của vùng đất này trước đây. Hai nguyên nhân chính và một nguyên nhân phụ chính là tiền đề cho việc hình thành hình tượng “Thiên Yana Diễn Ngọc Phi”.
Danh xưng đầy đủ của vị nữ thần này là “Thiên Yana Diễn Ngọc Phi”. Trong việc phân tích danh xưng đầy đủ của vị nữ thần người Việt này, Nguyễn Hữu Hiếu đã có những kiến giải rất hợp lý. Thiên Yana là sự Việt hóa từ khái niệm Devayana, trong đó Thiên = Yang = Deva = Trời; Yana = phần còn lại của Devayana. “Diễn Ngọc Phi” hay “Diễn Phi Chúa Ngọc” phản ánh sự kiện vào năm 1797, Tổng trấn Nguyễn Văn Thành cho xây dựng đền thờ Bà Chúa Ngọc trên núi Diễn (Khánh Hòa) để mong vùng đất này không bị cọp quấy nhiễu [3]. Như vậy, ngay trong danh xưng của hai vị nữ thần này ta đã thấy có sự trùng hợp về mặt ngôn ngữ.
Sự tiếp nhận hình tượng Yang Po Inâ Nâgar của người Chăm và đưa vào hệ thống điện thờ của người Việt đã vấp phải những rào cản nhất định. Thực chất hiện nay, ở mỗi địa phương khác nhau, hình tượng Thiên Yana đã có sự biến đổi tương đối. Sự biến đổi ở đây có thể là biến đổi về danh xưng (Thiên Yana – Bà Chúa Ngọc – Bà Bô Bô – Bà Thu Bồn – Bà Mẹ Đất) hoặc có thể là biến đổi về chức năng thờ cúng (có thể Bà là Mẹ Đất, Mẹ Sông, …) [6, 7]. Theo tôi, đặc điểm này được quy định bởi yếu tố địa – văn hóa. Bởi vì, ở một số địa phương, Thiên Yana được thờ phụng cạnh một số dòng sông và khi đó, danh xưng lẫn chức năng của vị nữ thần này cũng đồng thời bị biến đổi. Mặt khác, ở địa phương không có sông suối, bà lại trở lại thành Bà Chúa Ngọc hay Thiên Yana.
Dấu ấn của sự giao thoa văn hóa được thể hiện rõ nét nhất chính là tại quần thể di tích Tháp Bà ở Nha Trang. Ai trong chúng ta cũng đều biết, đây vốn là một công trình đền tháp của người Chăm xây dựng nhằm tôn thờ Mẹ Nữ thần Xứ sở của họ. Tuy nhiên, hiện nay, tại đây lại để cụm chữ “Tháp – Thiên – Y – Thánh – Mẫu” và có vẻ như đã phủ nhận hoàn toàn hình tượng Yang Po Inâ Nâgar (?).Và một thực tế là du khách khi đến tham quan tại quần thể di tích Tháp Bà hiện nay quan sát đều có thể thấy, cộng đồng người Chăm tại khu vực này còn tập trung rất ít, các nghi lễ thờ cúng do người Việt phụ trách là đa số.
Nói tóm lại, có thể xem thờ Mẫu là một điểm chung giữa hai nền văn hóa Việt – Chăm:
*“… sự hỗn cư giữa người Chăm và người Việt, thì tín ngưỡng thờ Mẹ [của người Chăm – HTP] vẫn được duy trì bảo lưu và có sự gia nhập của người Việt, mang trong tinh thần Việt tục thờ Mẫu hội nhập với tục thờ Mẹ của người Chăm…”* [6: 146]. Vì điều kiện lịch sử, giữa hai nền văn hóa này đã diễn ra sự chung đụng, quá trình tiếp biến văn hóa đã diễn ra như một quy luật tất yếu như nhận định của Nguyễn Thừa Hỷ *“Trên thế giới, các nền văn hóa không đứng cô lập và bất biến”* [4: 12]. Ta có quyền tự hào về hình tượng Thiên Yana – một sản phẩm minh chứng rõ nét cho quá trình giao lưu văn hóa Việt – Chăm trong dòng chảy lịch sử văn hóa dân tộc./. **TÀI LIỆU THAM KHẢO**
[1]: Chi hội Dân tộc Chăm (2014),
*Những vấn đề văn hóa – xã hội người Chăm ngày nay*, NXB Trẻ.
[2]: Ngô Văn Doanh (2006),
*Lễ hội Chuyển mùa của người Chăm*, NXB Trẻ.
[3]: Nguyễn Hữu Hiếu (2010),
*Diễn trình văn hóa vùng đồng bằng sông Cửu Long*, NXB Thời đại.
[4]: Nguyễn Thừa Hỷ (2012),
*Văn hóa Việt Nam truyền thống một góc nhìn*, NXB Thông tin và Truyền thông.
[5]: Nhiều tác giả (2013)
*, Văn hóa một số vùng miền ở Việt Nam*, NXB Thời đại.
[6]: Lê Đình Phụng (2015),
*Đối thoại với nền văn minh cổ Chămpa*, NXB Khoa học Xã hội.
[7]: Ngô Đức Thịnh (2009)
*, Đạo Mẫu Việt Nam – tập 1*, NXB Tôn giáo. ![ Chaongaymoi](https://cnm365.files.wordpress.com/2016/04/chaongaymoi.jpg?w=873&h=488)
**Video yêu thích**


text:
0 Thành viên và 1 Khách đang xem chủ đề.
Tác giả bin_lin
Miền Trung
Tác giả lethuyanh
Các phương tiện du lịch
Tác giả vanbien1212
Voucher - Quảng Cáo
Tác giả taiem1012
Voucher - Quảng Cáo
Tác giả congvinh912
Voucher - Quảng Cáo
Tác giả minhtuan912
Voucher - Quảng Cáo
Tác giả Caooanh
Khách sạn & chỗ trọ
Hội du lịch
Nên xem trước
Tiếp thị quảng cáo
Liên kết
Trang được tạo trong 0.294 giây với 42 yêu cầu truy vấn.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Server: Nginx

X-Content-Type-Options: nosniff

Connection: close

Pragma: no-cache

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cache-Control: private

Vary: Accept-Encoding

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Powered-By: VPSSIM


text:
(TBKTSG Online) - Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) sẽ cùng trường Đại học Cần Thơ thực hiện dự án nâng cấp hoạt động của trường này với gói tài trợ trị giá 104 triệu đô la Mỹ do chính phủ Nhật Bản tài trợ, đại diện JICA cho biết tại hội thảo giới thiệu dự án “Nâng cấp trường Đại học Cần Thơ” tổ chức ở Cần Thơ hôm nay, 1-4.
Ông Kakioka Naoki, Phó trưởng Văn phòng JICA tại Việt Nam, cho biết hỗ trợ Đại học Cần Thơ là một trong những hoạt động quan trọng nhất của JICA tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).
Dự án này do chính phủ Nhật Bản tài trợ thông qua JICA, gồm 100 triệu đô la Mỹ cho vay bằng đồng yên (lãi suất 0,3%/năm trong 40 năm) và 4 triệu đô la Mỹ hợp tác kỹ thuật (tài trợ không hoàn lại). Gói hợp tác kỹ thuật bắt đầu từ tháng 3-2016 và kết thúc vào năm 2020; gói cho vay kéo dài tới năm 2022.
Theo ông Kakioka Naoki, mục tiêu của dự án nhằm tăng cường năng lực nghiên cứu và đào tạo của Đại học Cần Thơ trong ba lĩnh vực nông nghiệp, nuôi trồng thủy hải sản và môi trường theo tiêu chuẩn quốc tế; qua đó, nâng cao giá trị thặng dư cho sản phẩm và bảo vệ môi trường vùng ĐBSCL.
Trong khuôn khổ dự án, có các hoạt động hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực (trong đó có 72 suất bổng học thạc sĩ và tiến sĩ tại Nhật); có các hoạt động nghiên cứu, xây dựng cơ sở nghiên cứu - học thuật, cung cấp trang thiết bị nghiên cứu và có cả dịch vụ tư vấn.
Dự án cũng hỗ trợ tài chính cho các đề tài nghiên cứu (mỗi đề tài khoảng 50.000 đô la Mỹ) giữa Đại học Cần Thơ với các trường đại học và doanh nghiệp Nhật Bản theo hướng thúc đẩy liên kết giữa nhà trường – doanh nghiệp tư nhân – chính quyền địa phương – cộng đồng dân cư vùng ĐBSCL.
“Đại học Cần Thơ là một trong bốn trường đại học được chính phủ Việt Nam chọn xây dựng thành đại học mẫu tiêu chuẩn quốc tế với vai trò tiên phong trong nâng cao năng lực giáo dục và nghiên cứu khoa học”, ông Kakioka Naoki nhấn mạnh khi giải thích lý do JICA chọn hợp tác với Đại học Cần Thơ.
Ba trường còn lại, theo ông Kakioka Naoki, là Đại học Khoa học kỹ thuật Hà Nội (đã có Pháp và ADP hỗ trợ), Đại học Việt – Đức (Đức và Ngân hàng Thế giới hỗ trợ) và Đại học Đà Nẵng (Chính phủ Anh đang xem xét hỗ trợ).
Theo PGS.TS Hà Thanh Toàn, Hiệu trưởng trường Đại học Cần Thơ, nơi vừa kỷ niệm 50 năm thành lập trường hôm 31-3, đây là trường đa ngành đa lĩnh vực, có mạng lưới hợp tác mạnh với các địa phương vùng ĐBSCL, đặc biệt là có Trung tâm Ươm tạo doanh nghiệp mới thàng lập năm ngoái.
“Chúng tôi mong muốn thúc đẩy mạnh mẽ sự hợp tác với doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ cũng như thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu thông qua dự án này”, ông Toàn nói.
Bài đã đăng tại:
http://mobile.thesaigontimes.vn/tinbaichitiet/144472

markdown:
(TBKTSG Online) - Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) sẽ cùng trường Đại học Cần Thơ thực hiện dự án nâng cấp hoạt động của trường này với gói tài trợ trị giá 104 triệu đô la Mỹ do chính phủ Nhật Bản tài trợ, đại diện JICA cho biết tại hội thảo giới thiệu dự án “Nâng cấp trường Đại học Cần Thơ” tổ chức ở Cần Thơ hôm nay, 1-4.
|Ông Kakioka Naoki đang giới thiệu về dự án Nâng cấp trường Đại học Cần Thơ sáng ngày 1-4.|
Dự án này do chính phủ Nhật Bản tài trợ thông qua JICA, gồm 100 triệu đô la Mỹ cho vay bằng đồng yên (lãi suất 0,3%/năm trong 40 năm) và 4 triệu đô la Mỹ hợp tác kỹ thuật (tài trợ không hoàn lại). Gói hợp tác kỹ thuật bắt đầu từ tháng 3-2016 và kết thúc vào năm 2020; gói cho vay kéo dài tới năm 2022.
Theo ông Kakioka Naoki, mục tiêu của dự án nhằm tăng cường năng lực nghiên cứu và đào tạo của Đại học Cần Thơ trong ba lĩnh vực nông nghiệp, nuôi trồng thủy hải sản và môi trường theo tiêu chuẩn quốc tế; qua đó, nâng cao giá trị thặng dư cho sản phẩm và bảo vệ môi trường vùng ĐBSCL.
Trong khuôn khổ dự án, có các hoạt động hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực (trong đó có 72 suất bổng học thạc sĩ và tiến sĩ tại Nhật); có các hoạt động nghiên cứu, xây dựng cơ sở nghiên cứu - học thuật, cung cấp trang thiết bị nghiên cứu và có cả dịch vụ tư vấn.
Dự án cũng hỗ trợ tài chính cho các đề tài nghiên cứu (mỗi đề tài khoảng 50.000 đô la Mỹ) giữa Đại học Cần Thơ với các trường đại học và doanh nghiệp Nhật Bản theo hướng thúc đẩy liên kết giữa nhà trường – doanh nghiệp tư nhân – chính quyền địa phương – cộng đồng dân cư vùng ĐBSCL.
“Đại học Cần Thơ là một trong bốn trường đại học được chính phủ Việt Nam chọn xây dựng thành đại học mẫu tiêu chuẩn quốc tế với vai trò tiên phong trong nâng cao năng lực giáo dục và nghiên cứu khoa học”, ông Kakioka Naoki nhấn mạnh khi giải thích lý do JICA chọn hợp tác với Đại học Cần Thơ.
Ba trường còn lại, theo ông Kakioka Naoki, là Đại học Khoa học kỹ thuật Hà Nội (đã có Pháp và ADP hỗ trợ), Đại học Việt – Đức (Đức và Ngân hàng Thế giới hỗ trợ) và Đại học Đà Nẵng (Chính phủ Anh đang xem xét hỗ trợ).
Theo PGS.TS Hà Thanh Toàn, Hiệu trưởng trường Đại học Cần Thơ, nơi vừa kỷ niệm 50 năm thành lập trường hôm 31-3, đây là trường đa ngành đa lĩnh vực, có mạng lưới hợp tác mạnh với các địa phương vùng ĐBSCL, đặc biệt là có Trung tâm Ươm tạo doanh nghiệp mới thàng lập năm ngoái.
“Chúng tôi mong muốn thúc đẩy mạnh mẽ sự hợp tác với doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ cũng như thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu thông qua dự án này”, ông Toàn nói.
*Bài đã đăng tại:* [http://mobile.thesaigontimes.vn/tinbaichitiet/144472](http://mobile.thesaigontimes.vn/tinbaichitiet/144472)

Server: GSE

Cache-Control: private, max-age=0


text: Tác dụng điều trị bệnh ung thư của cây hoàn ngọc là vấn đề đang được rất nhiều người quan hoài tới nhất trong thời gian vừa qua. Nhiều người tìm mua cây hoàn ngọc để dùng trong quá trình điều trị và điều trị bệnh ung thư. Vậy thực hư của tác dụng điều trị bệnh ung thư của cây hoàn ngọc là như thế nào? Liệu đó có phải là sự thật? chúng ta sẽ cùng tìm hiểu ngay sau đây. Chúng ta tìm hiểu cây hoàn ngọc là gì? Cây hoàn ngọc có tác dụng kháng nấm mốc, nấm men, đặc biệt có tác dụng trong việc điều trị vi khuẩn Eschenricheacol. Gần đây, loại cây này lại được nâng lên một tầm cao mới khi có nhiều người dùng để điều trị ung thư. Các nghiên cứu của các nhà khoa học đã đưa ra rất nhiều bằng cớ để chứng minh. Cây hoàn ngọc có khả năng điều trị và gian các khối u rất hiệu quả [caption id="attachment_11729" align="aligncenter" width="600"] tìm hiểu về cây hoàn ngọc kĩ hơn nhé[/caption] >>>> Cùng tìm hiểu về cây hoàn ngọc ngay giờ để hiểu rõ tác dụng của nó Vào năm 2007, các nhà khoa học tại Viện khoa học công nghệ Việt Nam đã nghiên cứu các thành phần hóa học và hoạt tính sinh học trong rễ cây hoàn ngọc. sang trọng quá trình nghiên cứu, phân tích và làm các thử nghiệm, các nhà khoa học đã nhận được kết quả cho thấy rằng trong rễ cây hoàn ngọc có một số chất thuộc lớp chất tritecpen (bao gồm lupeol, betulin và lupenone) có khả năng hạn chế tốc độ phát triển của các tế bào u rất hiệu quả. Đặc biệt hàm lượng betulin và lupenone rất lớn, các chất này có tác dụng hạn chế sự hình thành và phát triển của các tế bào ung thư. [caption id="" align="aligncenter" width="600"] Thực hư tác dụng chữa trị bệnh ung thư của cây hoàn ngọc - Ảnh 1.[/caption] >>>>> Xem cách sử dụng cây hoàn ngọc trị bệnh đường ruột mau chóng hiệu quả không để lại tác dụng phụ Tác dụng điều trị bệnh ung thư của cây hoàn ngọc Hai thành phần chính của rễ cây hoàn ngọc được coi là Betulin và lupenone. Hai chất này qua quá tình nghiên cứu thấy được. Hai hoạt tính gây độc với các loại ung thư gan và ung thư biểu mô. Và đặc biệt là tế bào ung thư vú ở phụ nữ. Tính đến năm 2009 số lượng các công trình nghiên cứu về hoạt tính gây độc tới tế bào ung thư của các chất lupeol và betulin đã lên tới 50 công trình. Mặc dù chưa có một công trình hay nhà khoa học nào khẳng định hoàn toàn rằng cây hoàn ngọc có khả năng điều trị được bệnh ung thư. Nhưng cũng có thể khẳng định được nó ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của tế bào ung thư. [caption id="attachment_11723" align="aligncenter" width="1024"] trà hoàn ngọc được sử dụng để chữa trị bệnh ung thư[/caption] Vậy thực hư chuyện cây hoàn ngọc có thể điều trị bệnh ung thư là như thế nào? Tính tới giờ, đúng là có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu và suy đoán rằng cây hoàn ngọc có khả năng điều trị bệnh ung thư. Tuy nhiên, chúng ta cần nhớ rằng đó chỉ là suy đoán. Và cây hoàn ngọc cũng chỉ có khả năng hạn chế sự phát triển của tế bào ung thư. Chứ không hề có tác dụng "độn" chữa trị được bệnh ung thư hoàn toàn. Do đó, bạn cần hiểu đúng rằng tác dụng điều trị bệnh ung thư của cây hoàn ngọc. Cây hoàn ngọc thực thụ chỉ là hỗ trợ điều trị bệnh ung thư. Cây hoàn ngọc có các hoạt chất để ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Nhưng không có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư. bởi thế lá hoàn ngọc khô có thể được sử dụng phối hợp với các loại thuốc khác để điều trị bệnh ung thư. Ở Hà Nội có thể mua là hoàn ngọc khô ở đâu? Các bạn có thể liên hệ với nhà thuốc An Nhiên Đường theo địa chỉ website: annhienduong.com. Hoặc can dự trực tiếp tới số điện thoại hotline: 01652345848 - 096 22 44 006 - 096 55 22 896. Bạn sẽ được tư vấn miễn phí về bệnh cũng như cách sử dụng trà hoàn ngọc để điều trị bệnh. Mua cây hoàn ngọc tại Hoài Đức, Quốc Oai - Hà Nội? Gọi ngay SĐT: 0165 2345 848 để được miễn phí chuyên chở. Tác dụng điều trị bệnh ung thư của cây hoàn ngọc ai cũng biết và đã từng tìm hiểu. Nhưng việc sử dụng lá hoàn ngọc sao cho hiệu quả thì ít người biết đến. Các bạn có thể tìm hiểu thêm tại blog: http://annhienduong.com/blog-cay-hoan-ngoc/ hoặc xem trực tiếp tại: Sử dụng hoàn ngọc như thế nào là tốt Xem thêm: Sử dụng cây xạ đen để điều trị bệnh ung thư >>>>> Đặt mua ngay cây hoàn ngọc để tương trợ chữa trị bệnh ung thư mang lại hiệu quả cao, mau chóng http://annhienduong.com/tim-hieu-ve-cay-hoan-ngoc/ http://annhienduong.com/cay-hoan-ngoc-tac-dung-chua-benh-duong-ruot/ http://annhienduong.com/la-cay-hoan-ngoc-mua-o-dau/ http://annhienduong.com/su-dung-hoan-ngoc-nhu-nao-la-tot/ http://annhienduong.com/xa-den-co-thuc-su-chua-duoc-ung-thu/ http://annhienduong.com/cay-hoan-ngoc/

Server: cloudflare

Set-Cookie: xf_session=f8fb730776437d46cab47c9855fd43f0; path=/; secure; httponly

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
cao su trưởng thành
Tìm kiếm tin tức liên quan cao su trưởng thành mới, nhanh và đầy đủ nhất
Tin tức mới nhất cao su trưởng thành 1/1
Guardiola không cho phép Man City kiêu ngạo
Man City đã trải qua 16 trận bất bại từ đầu mùa giải. Do vậy, huấn luyện viên Pep Guardiola phải nhắc nhở học trò không được phép chủ quan khi làm khách đến sân của Leicester.
Sơn Tùng ngồi bệt xuống sân khấu song ca với Thu Phương
Sơn Tùng M-TP và Thu Phương ngồi bệt xuống nền sân khấu khi song ca bài hát "Anh sai rồi" và "Chắc ai đó sẽ về" khiến hàng nghìn khán giả reo hò, phấn khích.
Trốn vào rừng sau khi cưa trộm hơn 100 cây cao su
Linh và Thêm rủ thêm 3 người khác liên tục vào rừng cưa trộm 133 cây cao su trưởng thành rồi thuê ôtô chở đi bán lấy tiền tiêu xài. Họ bị công an khởi tố về tội Trộm cắp tài sản.
‘Các tiền đạo ĐNA đang cùn đi, không phải ĐTVN phòng ngự cừ'
Đánh giá cao sự tiến bộ của đội tuyển Việt Nam nhưng cựu tuyển thủ Nguyễn Mạnh Dũng cho rằng các học trò của HLV Miura vẫn chưa đối mặt với thử thách cực đại.
Thí sinh MasterChef bị chê... hèn khi quyết định tự cứu mình
Dù là đội trưởng, nhưng việc không chịu trách nhiệm cho thất bại của nhóm cùng nhiều lời biện hộ thiếu tính thuyết phục đã khiến chàng bác sĩ hứng chịu búa rìu của dư luận.
Nhận định sai lầm của phụ nữ về đàn ông
Một số trong những phẩm chất cơ bản nhất của người đàn ông thường bị hiểu lầm hoặc những người phụ nữ không thèm chú ý đến. Bởi vậy, có một số quan niệm mà phái yếu có xu hướng nghĩ sai về cánh mày râu.

markdown:
# cao su trưởng thành
Tìm kiếm tin tức liên quan cao su trưởng thành mới, nhanh và đầy đủ nhất
### Tin tức mới nhất
**cao su trưởng thành** 1/1 [
Guardiola không cho phép Man City kiêu ngạo
](/guardiola-khong-cho-phep-man-city-kieu-ngao-post797032.html#detail0)
Man City đã trải qua 16 trận bất bại từ đầu mùa giải. Do vậy, huấn luyện viên Pep Guardiola phải nhắc nhở học trò không được phép chủ quan khi làm khách đến sân của Leicester.
[
Sơn Tùng ngồi bệt xuống sân khấu song ca với Thu Phương
](/son-tung-ngoi-bet-xuong-san-khau-song-ca-voi-thu-phuong-post660797.html#detail0)
Sơn Tùng M-TP và Thu Phương ngồi bệt xuống nền sân khấu khi song ca bài hát "Anh sai rồi" và "Chắc ai đó sẽ về" khiến hàng nghìn khán giả reo hò, phấn khích.
[
Trốn vào rừng sau khi cưa trộm hơn 100 cây cao su
](/tron-vao-rung-sau-khi-cua-trom-hon-100-cay-cao-su-post653056.html#detail0)
Linh và Thêm rủ thêm 3 người khác liên tục vào rừng cưa trộm 133 cây cao su trưởng thành rồi thuê ôtô chở đi bán lấy tiền tiêu xài. Họ bị công an khởi tố về tội Trộm cắp tài sản.
[
‘Các tiền đạo ĐNA đang cùn đi, không phải ĐTVN phòng ngự cừ'
](/cac-tien-dao-dna-dang-cun-di-khong-phai-dtvn-phong-ngu-cu-post489166.html#detail0)
Đánh giá cao sự tiến bộ của đội tuyển Việt Nam nhưng cựu tuyển thủ Nguyễn Mạnh Dũng cho rằng các học trò của HLV Miura vẫn chưa đối mặt với thử thách cực đại.
[
Thí sinh MasterChef bị chê... hèn khi quyết định tự cứu mình
](/thi-sinh-masterchef-bi-che-hen-khi-quyet-dinh-tu-cuu-minh-post326143.html#detail0)
Dù là đội trưởng, nhưng việc không chịu trách nhiệm cho thất bại của nhóm cùng nhiều lời biện hộ thiếu tính thuyết phục đã khiến chàng bác sĩ hứng chịu búa rìu của dư luận.
[
Nhận định sai lầm của phụ nữ về đàn ông
](/nhan-dinh-sai-lam-cua-phu-nu-ve-dan-ong-post263473.html#detail0)
Một số trong những phẩm chất cơ bản nhất của người đàn ông thường bị hiểu lầm hoặc những người phụ nữ không thèm chú ý đến. Bởi vậy, có một số quan niệm mà phái yếu có xu hướng nghĩ sai về cánh mày râu.

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

X-Cache: MISS from xCache-11419090

Content-Type: text/html; charset=utf-8


text:
Bạn có thể
chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Zing News
nếu mạng chậm.
Đóng
Zing News - Tri thức trực tuyến
Tìm kiếm
MP3
TV
ME
M
Đặt làm trang chủ
Tin tức
World Cup 2018
Tin tức World Cup
Tường thuật
Thời sự
Giao thông
Đô thị
Đời sống
Quốc phòng
Ảnh & Video
Thế giới
Ảnh & Video
Quân sự
Tư liệu
Phân tích
Người Việt 4 phương
Kinh doanh
Tài chính
Chứng khoán
Bất động sản
Doanh nhân
Pháp luật
Pháp đình
Vụ án
Xuất bản
Tin tức xuất bản
Sách hay
Tác giả
Thể thao
Thể thao Việt Nam
Cup Châu Âu
Thể thao Thế giới
Bóng đá Anh
Bóng đá Việt Nam
Hậu trường thể thao
Sống cùng World Cup
Công nghệ
Điện thoại
Máy tính bảng
Ứng dụng di động
Xe 360
Xe máy
Ô-tô
Xe độ
Siêu xe
Giải trí
Sao Việt
Sao Châu Á
Sao Hollywood
Âm nhạc
Nhạc Việt
Nhạc Hàn
Nhạc Âu Mỹ
#ZingChart
Phim ảnh
Phim chiếu rạp
Phim truyền hình
Game Show
Thời trang
Thời trang sao
Mặc đẹp
Làm đẹp
Sống trẻ
Gương mặt trẻ
Cộng đồng mạng
Sự kiện
Giáo dục
Tuyển sinh 2018
Tư vấn
Du học
Học Tiếng Anh
Sức khỏe
Khỏe đẹp
Dinh dưỡng
Mẹ và Bé
Bệnh thường gặp
Du lịch
Địa điểm du lịch
Kinh nghiệm du lịch
Phượt
Ẩm thực
Địa điểm ăn uống
Món ngon
Nhịp sống
Thông tin doanh nghiệp
Cười
Chống thiên vị chấm thi
Tìm kiếm tin tức liên quan Chống thiên vị chấm thi mới, nhanh và đầy đủ nhất
Tin tức mới nhất
Chống thiên vị chấm thi
1/1
Tin tức
Chống thiên vị chấm thi
xem nhiều
Lên đầu trang
toasoan@news.zing.vn
0985.57.88.55

markdown:
# Chống thiên vị chấm thi
Tìm kiếm tin tức liên quan Chống thiên vị chấm thi mới, nhanh và đầy đủ nhất
### Tin tức mới nhất
**Chống thiên vị chấm thi** 1/1
Tìm kiếm tin tức liên quan Chống thiên vị chấm thi mới, nhanh và đầy đủ nhất


text:
Thói quen xấu thường làm khi chán nản
Tìm kiếm tin tức liên quan Thói quen xấu thường làm khi chán nản mới, nhanh và đầy đủ nhất
Tin tức mới nhất Thói quen xấu thường làm khi chán nản 1/1
Tìm kiếm tin tức liên quan Thói quen xấu thường làm khi chán nản mới, nhanh và đầy đủ nhất

markdown:
# Thói quen xấu thường làm khi chán nản
Tìm kiếm tin tức liên quan Thói quen xấu thường làm khi chán nản mới, nhanh và đầy đủ nhất
### Tin tức mới nhất
**Thói quen xấu thường làm khi chán nản** 1/1
Tìm kiếm tin tức liên quan Thói quen xấu thường làm khi chán nản mới, nhanh và đầy đủ nhất


text:
Lỗi này do ông Sergei Golubchik, điều phối bảo mật của MariaDB thông báo trên mailinglist của OSS. Đây là một lỗ hổng bảo mật cực kì nghiêm trọng trong hệ cơ sở dữ liệu mã nguồn mở nổi tiếng nhất thế giới, được các công ty công nghệ hàng đầu thế giới như Facebook, Google sử dụng.
Khi người dùng nhập mật khẩu, mã băm của nó được tính và so sánh với giá trị được lưu sẵn. Tuy nhiên, một lỗi ép kiểu trong hàm
strcmp() đã khiến cho MySQL và MariaDB vẫn chấp nhận mật khẩu cho dù dữ liệu nhập vào là sai, với xác xuất là 1/256 (khoảng 0,4%). Nghĩa là bạn chỉ cần biết tên đăng nhập một tài khoản nào đó (tài khoản "root" thường có mặt trong hầu hết các cấu hình), kết nối với CSDL và thử mật khẩu khoảng vài trăm lần, bạn sẽ tự động đăng nhập vào hệ thống. Với cầu hình hiện tại, việc này chỉ mất không đến một giây, do đó việc đặt mật khẩu trở nên vô ích.
Vào tháng 4/2012, MariaDB cung cấp hàng loạt bản nâng cấp cho các phiên bản 5.1, 5.2, 5.3 và 5.5 vì "có một lỗ hổng bảo mật cực kì nghiêm trọng trong mọi phiên bản MariaDB" - có lẽ đây là lỗ hổng đã được đề cập đến. Việc hàng loạt website lớn bị lộ CSDL gần đây như LinkedIn, eHarmony, Last.fm có lẽ cũng liên quan đến lỗ hổng này.
Rất may là không phải hệ thống nào cũng vướng phải lỗ hổng bảo mật này. Tại thời điểm công bố (ngày 9/6/2012), người dùng sử dụng phiên bản chính thức của MySQL và MariaDB (gồm cả Windows), RHEL 4, 5, 6, CentOS, Ubuntu 32 bit, Debian 5.0, 6.0 đều không gặp lỗi này.
Người dùng MySQL tích hợp trong các HĐH sau chưa được khắc phục:
Nếu rơi vào các phiên bản này, quản trị hệ thống cần ngay lập tức ngăn chặn việc truy cập cơ sở dữ liệu trực tiếp từ internet (chuyển qua mạng LAN/localhost). Sau đó nhanh chóng thực hiện vá lỗi nhanh nhất có thể.
Nguồn tin: TTCN&HVA
Ý kiến bạn đọc
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn

markdown:
Lỗi này do ông Sergei Golubchik, điều phối bảo mật của MariaDB thông báo trên mailinglist của OSS. Đây là một lỗ hổng bảo mật cực kì nghiêm trọng trong hệ cơ sở dữ liệu mã nguồn mở nổi tiếng nhất thế giới, được các công ty công nghệ hàng đầu thế giới như Facebook, Google sử dụng.
Khi người dùng nhập mật khẩu, mã băm của nó được tính và so sánh với giá trị được lưu sẵn. Tuy nhiên, một lỗi ép kiểu trong hàm
strcmp() đã khiến cho MySQL và MariaDB vẫn chấp nhận mật khẩu cho dù dữ liệu nhập vào là sai, với xác xuất là 1/256 (khoảng 0,4%). Nghĩa là bạn chỉ cần biết tên đăng nhập một tài khoản nào đó (tài khoản "
*root*" thường có mặt trong hầu hết các cấu hình), kết nối với CSDL và thử mật khẩu khoảng vài trăm lần, bạn sẽ tự động đăng nhập vào hệ thống. Với cầu hình hiện tại, việc này chỉ mất không đến một giây, do đó việc đặt mật khẩu trở nên vô ích.
Vào tháng 4/2012, MariaDB cung cấp hàng loạt bản nâng cấp cho các phiên bản 5.1, 5.2, 5.3 và 5.5 vì "
*có một lỗ hổng bảo mật cực kì nghiêm trọng trong mọi phiên bản MariaDB*" - có lẽ đây là lỗ hổng đã được đề cập đến. Việc hàng loạt website lớn bị lộ CSDL gần đây như LinkedIn, eHarmony, Last.fm có lẽ cũng liên quan đến lỗ hổng này.
Rất may là không phải hệ thống nào cũng vướng phải lỗ hổng bảo mật này. Tại thời điểm công bố (ngày 9/6/2012), người dùng sử dụng phiên bản chính thức của MySQL và MariaDB (gồm cả Windows), RHEL 4, 5, 6, CentOS, Ubuntu 32 bit, Debian 5.0, 6.0 đều không gặp lỗi này.
Người dùng MySQL tích hợp trong các HĐH sau chưa được khắc phục:
Nếu rơi vào các phiên bản này, quản trị hệ thống cần ngay lập tức ngăn chặn việc truy cập cơ sở dữ liệu trực tiếp từ internet (chuyển qua mạng LAN/localhost). Sau đó nhanh chóng thực hiện vá lỗi nhanh nhất có thể.
**Nguồn tin: **TTCN&HVA
**Những tin mới hơn** **Những tin cũ hơn**

Server: nginx

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; preload

Cache-Control: max-age=0, no-cache, no-store, must-revalidate

Set-Cookie: nv4c_b1Sp_nvvithemever=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; Max-Age=0; path=/; domain=.nukeviet.vn; httponly


text:
Chiến Lược Phát Triển Của Viber Tại Đông Nam Á
Khoảng giữa năm ngoái thì quảng cáo Viber đã chính thức rút văn phòng đại diện khỏi Việt Nam, với động thái này thì chắc hẳn nhiều người sẽ đồn đoán rằng Viber không còn mặn mà gì với thị trường người dùng này nữa. Nhưng có vẻ như cách nghĩ này có phần không đúng khi mà Viber không chỉ rút văn phòng đại diện khỏi Việt Nam mà còn trên nhiều quốc gia khác tại Đông Nam Á và văn phòng duy nhất được chuyển về Philippines, đây có lẽ là một chiến lược phát triển mới của Viber chăng
Viber đang hướng đến một chiến lược phát triển mới
Chiến lược phát triển với văn phòng đại diện toàn Đông Nam Á của Viber
Văn phòng đại diện tại Philippines này sẽ là nơi giải quyết tất cả các vấn đề liên quan đến việc sử dụng, những vấn đề liên quan đến quảng cáo, các khúc mắc của người dùng lẫn khách hàng. Văn phòng này cũng có trách nhiệm điều hành tất cả các hoạt động của Viber tại thị trường Đông Nam Á bao gồm các quốc gia như Singapore, Thái Lan, Malaysia . . . Theo chia sẻ vị của vị giám đốc văn phòng đại diện của Viber tại Việt Nam bà Nguyễn Đặng Quỳnh Anh thì những thay đổi trong thời gian vừa qua đều nằm trong chiến lược phát triển của Viber cả.
Rút văn phòng khỏi Việt Nam không có nghĩa là người dùng Việt không được phép sử dụng Viber nữa là ngược lại mọi hoạt động đều diễn ra bình thường, không vấn đề gì cả. Viber vẫn mang đến sự ổn định cho người dùng từ các tin nhắn lẫn những cuộc gọi thoại. Thiên hướng, chiến lược phát triển của Viber đó là tập trung phát triển ứng dụng này trên đa quốc gia, có được lượng người dùng trên mỗi quốc gia càng lớn càng tốt. Viber phát triển tốt tại thị trường người dùng Việt thì đó là cơ sở không thể nào tốt hơn để Viber mở rộng chiến lược phát triển sang các nước lân cận
Tham Khảo Bài Viết: Những Câu Hỏi Thường Gặp Khi Sử Dụng Viber
Viber thay đổi chiến lược phát triển để phù hợp với dự thảo mới
Chia sẻ của vị giám đốc này là thế nhưng với nhiều người, họ có một cách nhìn hoàn toàn khác. Cách nhìn này liên quan đến dự thảo mới của chính bộ thông tin và truyền thông. Dự thảo này được đưa vào áp dụng và siết chặt hơn đối với những nhà phát triển ứng dụng OTT, trong đó có Viber. Viber sẽ phải chịu chung các gói cước với các công ty phát triển dịch vụ viễn thông khác. Đây có thể là một trong những nguyên nhân khiến Viber thay đổi chiến lượng phát triển của mình tại Việt Nam
Chia sẻ của vị giám đốc văn phòng đại diện Việt Nam về chiến lược phát triển của Viber
Với dự thảo mới này, chắc chắn những người dùng đang sử dụng các gọi dịch vụ trả phí như Viber Out hay các dịch vụ trả phí khác sẽ phải chịu những ảnh hưởng nhất định
Nếu muốn tiếp tục chiến lược phát triển với dịch vụ trả phí Viber Out, Viber buộc lòng phải hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông tại Việt Nam. Dự thảo này đã sớm được Viber nắm bắt và Viber cũng đã ngay lập tức tiến hành những cuộc đàm phán hợp tác với 3 nhà mạng viễn thông lớn gồm Viettel, Mobiphone và Vinaphone. Tuy nhiên kết quả của những cuộc đàm phán này không mang lại những điều khả quan và Viber quyết định rút văn phòng đại diện khỏi Việt Nam và nhiều quốc gia khác để xây dựng một chiến lược phát triển mới
Tình hình phát triển của Viber tại Việt Nam vẫn khá tốt
Về tình hình phát triển kinh doanh Viber tính đến năm 2015 của Viber thì ứng dụng này đang có mức tăng trưởng số lượng người dùng rất tốt. Tính từ giữa năm 2013 đến giữa năm 2015, ứng dụng này có thêm khoảng 15 triệu người dùng Việt, tăng từ 8 triệu lên con số 23 triệu. Con số này ở thời điểm hiện tại có lẽ đã gần 30 triệu. Chứng tỏ Viber đang có những bước phát triển khá tốt tại thị trường Việt Nam chứ không tệ như mọi người nghĩ. Tình hình kinh doanh và doanh thu thì đại diện phía Viber Việt Nam không công bố con số chính xác, chỉ biết là khả quan
Tham Khảo Bài Viết: Thực Hiện Tiếp Thị Quảng Cáo Trên Viber
Hơn nữa, trong con số 23 triệu lượt người dùng Việt thì số lượng những người dùng truy cập và sử dụng thường xuyên cũng chiếm con số khá lớn, lên đến 60%. Con số 60% nếu đem so sánh các ứng dụng khác thì là lớn hơn khá nhiều
Chiến lược phát triển mới, văn phòng đại diện thay đổi kéo theo hệ quả là sẽ có sự xáo trộn tình hình nhân sự. Những nhân viên chủ chốt đều sẽ được giữ lại và có thể qua, tiếp tục làm việc với văn phòng tại Philippines
Top 1 - 3 bài viết liên quan được xem nhiều:
- Quảng Cáo Facebook Ads Giá Rẻ - Đồng Hành Cùng Chuyên Gia (116,834 View)
- Quảng Cáo Youtube Ads - Banner & Video Lên YOUTUBE (58,227 View)
- Hướng Dẫn Cách LIVE STREAM Trong GROUP và trên FANPAGE Facebook (57,451 View)
Bạn có những thắc mắc về quảng cáo không biết hỏi ai? Bạn có thể Click vào đăng ký dưới đây!
Chúng tôi sẽ liên hệ lại với bạn để giải đáp những thắc mắc, cũng như tư vấn cho bạn về dịch vụ quảng cáo Online trong ngày!
Đăng ký quảng cáo Viber
- Những Câu Hỏi Thường Gặp Khi Sử Dụng Viber
- Thực Hiện Tiếp Thị Quảng Cáo Trên Viber
- Những Thủ Thuật Sử Dụng Viber Hay Cho Người Dùng(P1)
- Dịch Vụ Nhắn Tin Qua Mạng Hấp Dẫn Với Người Dùng
- Đồng Bộ Danh Bạ Thiết Bị Sam Sung, Iphone Với Viber
- Ninja Viber - Phần Mềm Quảng Cáo Mới Trên Viber
- Phần Mềm Quảng Cáo Mang Lại Hiệu Quả Trong Kinh Doanh
- Bán Hàng Trên Viber Mang Lại Hiệu Quả Tích Cực
- Quảng Cáo Ứng Dụng OTT
- Mã Hóa Tin Nhắn Bảo Mật Thông Tin Trên Viber

markdown:
# Chiến Lược Phát Triển Của Viber Tại Đông Nam Á
![](https://quangcaosieutoc.com/theme/12082015/images/logo1.png)
**Khoảng giữa năm ngoái thì quảng cáo Viber đã chính thức rút văn phòng đại diện khỏi Việt Nam, với động thái này thì chắc hẳn nhiều người sẽ đồn đoán rằng Viber không còn mặn mà gì với thị trường người dùng này nữa. Nhưng có vẻ như cách nghĩ này có phần không đúng khi mà Viber không chỉ rút văn phòng đại diện khỏi Việt Nam mà còn trên nhiều quốc gia khác tại Đông Nam Á và văn phòng duy nhất được chuyển về Philippines, đây có lẽ là một chiến lược phát triển mới của Viber chăng**
Viber đang hướng đến một chiến lược phát triển mới
##
**Chiến lược phát triển với văn phòng đại diện toàn Đông Nam Á của Viber**
Văn phòng đại diện tại Philippines này sẽ là nơi giải quyết tất cả các vấn đề liên quan đến việc sử dụng, những vấn đề liên quan đến quảng cáo, các khúc mắc của người dùng lẫn khách hàng. Văn phòng này cũng có trách nhiệm điều hành tất cả các hoạt động của Viber tại thị trường Đông Nam Á bao gồm các quốc gia như Singapore, Thái Lan, Malaysia . . . Theo chia sẻ vị của vị giám đốc văn phòng đại diện của Viber tại Việt Nam bà Nguyễn Đặng Quỳnh Anh thì những thay đổi trong thời gian vừa qua đều nằm trong chiến lược phát triển của Viber cả.
Rút văn phòng khỏi Việt Nam không có nghĩa là người dùng Việt không được phép sử dụng Viber nữa là ngược lại mọi hoạt động đều diễn ra bình thường, không vấn đề gì cả. Viber vẫn mang đến sự ổn định cho người dùng từ các tin nhắn lẫn những cuộc gọi thoại. Thiên hướng, chiến lược phát triển của Viber đó là tập trung phát triển ứng dụng này trên đa quốc gia, có được lượng người dùng trên mỗi quốc gia càng lớn càng tốt. Viber phát triển tốt tại thị trường người dùng Việt thì đó là cơ sở không thể nào tốt hơn để Viber mở rộng chiến lược phát triển sang các nước lân cận
**Tham Khảo Bài Viết: Những Câu Hỏi Thường Gặp Khi Sử Dụng Viber**
##
**Viber thay đổi chiến lược phát triển để phù hợp với dự thảo mới**
Chia sẻ của vị giám đốc này là thế nhưng với nhiều người, họ có một cách nhìn hoàn toàn khác. Cách nhìn này liên quan đến dự thảo mới của chính bộ thông tin và truyền thông. Dự thảo này được đưa vào áp dụng và siết chặt hơn đối với những nhà phát triển ứng dụng OTT, trong đó có Viber. Viber sẽ phải chịu chung các gói cước với các công ty phát triển dịch vụ viễn thông khác. Đây có thể là một trong những nguyên nhân khiến Viber thay đổi chiến lượng phát triển của mình tại Việt Nam
Chia sẻ của vị giám đốc văn phòng đại diện Việt Nam về chiến lược phát triển của Viber
Với dự thảo mới này, chắc chắn những người dùng đang sử dụng các gọi dịch vụ trả phí như Viber Out hay các dịch vụ trả phí khác sẽ phải chịu những ảnh hưởng nhất định
Nếu muốn tiếp tục chiến lược phát triển với dịch vụ trả phí Viber Out, Viber buộc lòng phải hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông tại Việt Nam. Dự thảo này đã sớm được Viber nắm bắt và Viber cũng đã ngay lập tức tiến hành những cuộc đàm phán hợp tác với 3 nhà mạng viễn thông lớn gồm Viettel, Mobiphone và Vinaphone. Tuy nhiên kết quả của những cuộc đàm phán này không mang lại những điều khả quan và Viber quyết định rút văn phòng đại diện khỏi Việt Nam và nhiều quốc gia khác để xây dựng một chiến lược phát triển mới
##
**Tình hình phát triển của Viber tại Việt Nam vẫn khá tốt**
Về tình hình phát triển kinh doanh Viber tính đến năm 2015 của Viber thì ứng dụng này đang có mức tăng trưởng số lượng người dùng rất tốt. Tính từ giữa năm 2013 đến giữa năm 2015, ứng dụng này có thêm khoảng 15 triệu người dùng Việt, tăng từ 8 triệu lên con số 23 triệu. Con số này ở thời điểm hiện tại có lẽ đã gần 30 triệu. Chứng tỏ Viber đang có những bước phát triển khá tốt tại thị trường Việt Nam chứ không tệ như mọi người nghĩ. Tình hình kinh doanh và doanh thu thì đại diện phía Viber Việt Nam không công bố con số chính xác, chỉ biết là khả quan
**Tham Khảo Bài Viết: Thực Hiện Tiếp Thị Quảng Cáo Trên Viber**
Hơn nữa, trong con số 23 triệu lượt người dùng Việt thì số lượng những người dùng truy cập và sử dụng thường xuyên cũng chiếm con số khá lớn, lên đến 60%. Con số 60% nếu đem so sánh các ứng dụng khác thì là lớn hơn khá nhiều
Chiến lược phát triển mới, văn phòng đại diện thay đổi kéo theo hệ quả là sẽ có sự xáo trộn tình hình nhân sự. Những nhân viên chủ chốt đều sẽ được giữ lại và có thể qua, tiếp tục làm việc với văn phòng tại Philippines
#### Top 1 - 3 bài viết liên quan được xem nhiều:
[Quảng Cáo Facebook Ads Giá Rẻ - Đồng Hành Cùng Chuyên Gia](https://quangcaosieutoc.com/bang-gia-quang-cao-facebook/)(116,834 View) [Quảng Cáo Youtube Ads - Banner & Video Lên YOUTUBE](https://quangcaosieutoc.com/bang-gia-quang-cao-youtube/)(58,227 View) [Hướng Dẫn Cách LIVE STREAM Trong GROUP và trên FANPAGE Facebook](https://quangcaosieutoc.com/huong-dan-cach-live-stream-trong-group-va-tren-fanpage-facebook/)(57,451 View)
Bạn có những thắc mắc về quảng cáo không biết hỏi ai? Bạn có thể Click vào đăng ký dưới đây!
Chúng tôi sẽ liên hệ lại với bạn để giải đáp những thắc mắc, cũng như tư vấn cho bạn về dịch vụ quảng cáo Online trong ngày!
![ Đăng ký quảng cáo online](https://quangcaosieutoc.com/theme/12082015/images/dang_ky_ngay.png)
![ Đăng ký quảng cáo online](https://quangcaosieutoc.com/theme/12082015/images/dang_ky_ngay.png)
![Banner tuyển dụng Banner tuyển dụng](https://quangcaosieutoc.com/uploads/images/vi/banner/tuyendung1-min.png)
![Banner tuyển dụng Banner tuyển dụng](https://quangcaosieutoc.com/uploads/images/vi/banner/tuyendung1-min.png)
###
Đăng ký quảng cáo Viber
![ loader](https://quangcaosieutoc.com/theme/12082015/images/bx_loader.gif)
[Những Câu Hỏi Thường Gặp Khi Sử Dụng Viber](https://quangcaosieutoc.com/nhung-cau-hoi-thuong-gap-khi-su-dung-viber/) [Thực Hiện Tiếp Thị Quảng Cáo Trên Viber](https://quangcaosieutoc.com/thuc-hien-tiep-thi-quang-cao-tren-viber/) [Những Thủ Thuật Sử Dụng Viber Hay Cho Người Dùng(P1)](https://quangcaosieutoc.com/nhung-thu-thuat-su-dung-viber-hay-cho-nguoi-dungp1/) [Dịch Vụ Nhắn Tin Qua Mạng Hấp Dẫn Với Người Dùng](https://quangcaosieutoc.com/dich-vu-nhan-tin-qua-mang-hap-dan-voi-nguoi-dung/) [Đồng Bộ Danh Bạ Thiết Bị Sam Sung, Iphone Với Viber](https://quangcaosieutoc.com/dong-bo-danh-ba-thiet-bi-sam-sung-iphone-voi-viber/) [Ninja Viber - Phần Mềm Quảng Cáo Mới Trên Viber](https://quangcaosieutoc.com/ninja-viber-phan-mem-quang-cao-moi-tren-viber/) [Phần Mềm Quảng Cáo Mang Lại Hiệu Quả Trong Kinh Doanh](https://quangcaosieutoc.com/nhung-phan-mem-quang-cao-mang-lai-hieu-qua-trong-kinh-doanh/) [Bán Hàng Trên Viber Mang Lại Hiệu Quả Tích Cực](https://quangcaosieutoc.com/ban-hang-tren-viber-mang-lai-hieu-qua-tich-cuc/) [Quảng Cáo Ứng Dụng OTT](https://quangcaosieutoc.com/quang-cao-ung-dung-ott/) [Mã Hóa Tin Nhắn Bảo Mật Thông Tin Trên Viber](https://quangcaosieutoc.com/ma-hoa-tin-nhan-bao-mat-thong-tin-tren-viber/) [Đăng Nhập Viber Trên Máy Tính](https://quangcaosieutoc.com/cach-dang-nhap-viber/) [Đăng Ký Viber](https://quangcaosieutoc.com/cach-dang-ky-tao-tai-khoan-viber/) [Quảng Cáo Trên Viber](https://quangcaosieutoc.com/quang-cao-viber/) [Đăng ký tư vấn]

Server: Apache

Connection: Upgrade, close

Content-Type: text/html