text:
Luأ¢n Lأ½ Vل»پ Tل»™i Lل»—i
- Chuyأھn mل»¥c chأnh: Luأ¢n Lأ½
- ؤگئ°ل»£c viل؛؟t ngأ y Thل»© bل؛£y, 31 Thأ،ng 10 2015 07:22
- Lئ°ل»£t xem: 7005
Lm. Giuse Nguyل»…n ؤگل»©c Quang
ؤگل»‘i vل»›i nhiل»پu ngئ°ل»i thل»i ؤ‘ل؛،i ngày hôm nay, kinh nghiل»‡m vل»پ tل»™i lل»—i là mل»™t mل؛·c cل؛£m bل»‡nh hoل؛،n, mل»™t ل؛£o tئ°ل»ںng ؤ‘ل»™c hل؛،i. Theo hل»چ vì lý do ؤ‘ó, cل؛§n phل؛£i thiل؛؟t lل؛p “mل»™t nل»پn luân lý không tل»™i lل»—i”. Khuynh hئ°ل»›ng này do tiل؛؟n sؤ© Hesnard chل»§ xئ°ل»›ng vل»›i tác phل؛©m chل»§ yل؛؟u cل»§a ông nhan ؤ‘ل»پ là: “L’Univers morbide de la Faute” (1950) và “Moral sans péché” (1954) vل»›i khuynh hئ°ل»›ng cل»±c ؤ‘oan nhئ° thل؛؟, nên ؤ‘ل؛؟n nؤƒm 1956 nhل»¯ng tác phل؛©m cل»§a ông bل»‹ Huل؛¥n quyل»پn ؤ‘ئ°a vào danh mل»¥c nhل»¯ng sách bل»‹ cل؛¥m sل» dل»¥ng (Index).
Khi nhل؛n ؤ‘ل»‹nh vل»پ mل»™t trào lئ°u nhئ° thل؛؟, ؤگل»©c Giáo Hoàng Piô XII ؤ‘ã lên tiل؛؟ng cل؛£nh báo: “tل»™i lل»›n nhل؛¥t hiل»‡n nay, ؤ‘ó là viل»‡c con ngئ°ل»i ؤ‘ánh mل؛¥t cل؛£m thل»©c vل»پ tل»™i lل»—i”.[1]
Khi ؤ‘ل»©ng trئ°ل»›c mل»™t trào lئ°u nhئ° thل؛؟, ta cل؛§n phل؛£i trل»ں vل»پ cل»™i nguل»“n trong Kinh Thánh ؤ‘ل»ƒ biل؛؟t nhل»¯ng ؤ‘iل»پu liên quan ؤ‘ل؛؟n tل»™i lل»—i.
I. Mل؛ C KHل؛¢I TRONG KINH THÁNH LIÊN QUAN ؤگل؛¾N Tل»کI Lل»–I
Có lل؛½ ngày nay hئ،n bao giل» hل؛؟t ngئ°ل»i ta cل؛§n quay trل»ں lل؛،i vل»›i Kinh Thánh ؤ‘ل»ƒ thل؛¥y vل؛¥n ؤ‘ل»پ tل»™i lل»—i là mل»™t vل؛¥n ؤ‘ل»پ nghiêm túc, ؤ‘áng ؤ‘ل»ƒ mل»چi ngئ°ل»i suy tئ°.
1. Tل»™i lل»—i là mل»™t sل»± dل»¯ mà ؤگل»©c Kitô ؤ‘ã hل»§y diل»‡t ؤ‘ل»ƒ cل»©u chuل»™c chúng ta
a. ؤگل»©c Kitô mل؛،c khل؛£i vل»پ cho ta biل؛؟t vل»پ tل»™i lل»—i
Dئ°ل»›i ánh sáng cل»§a ؤگل»©c Kitô, tل»™i lل»—i ؤ‘ã bل»™c lل»™ sل»± khل»§ng khiل؛؟p, thì cإ©ng có thل»ƒ nói ngئ°ل»i Kitô hل»¯u chل»‰ có thل»ƒ hiل»ƒu ؤ‘ئ°ل»£c ؤ‘ل؛§y ؤ‘ل»§ ý nghؤ©a mل؛§u nhiل»‡m Nhل؛p thل»ƒ - Khل»• nل؛،n – Phل»¥c sinh trong mل»‘i tئ°ئ،ng quan vل»›i tل»™i lل»—i mà thôi. Nói cách khác, chính tل»™i lل»—i làm ta hiل»ƒu rõ sل»± cao cل؛£ cل»§a mل؛§u nhiل»‡m Cل»©u ؤ‘ل»™.
Cuل»™c sل»‘ng và cuل»™c khل»• nل؛،n cل»§a ؤگل»©c Kitô là cuل»™c chiل؛؟n chل»‘ng lل؛،i tل»™i lل»—i và sل»± hل»§y diل»‡t cل»§a nó. Còn cái chل؛؟t và sل»± phل»¥c sinh cل»§a Ngài là dل؛¥u chل»‰ sل»± chiل؛؟n thل؛¯ng trên tل»™i lل»—i (x. Rm 8,3; Dt. 2,17). Ta có thل»ƒ tìm thل؛¥y nhل»¯ng chل»‰ dل؛«n liên quan ؤ‘ل؛؟n vل؛¥n ؤ‘ل»پ này trong Tân ئ°ل»›c nhئ° sau:
- Gioan Tل؛©y giل؛£ ؤ‘ã gل»چi ؤگل»©c Kitô là ؤگل؛¥ng gánh tل»™i trل؛§n gian (x. Ga 1,29; Is 53,7).
- Chính ؤگل»©c Giêsu tل»± giل»›i thiل»‡u mình nhئ° ؤگل؛¥ng Giل؛£i Thoát nhل»¯ng kل؛» tل»™i lل»—i (x. Mt 18,11; Lc 19,10).
- ؤگل»©c Kitô còn cho ta hiل»ƒu ئ،n huل»‡ lل»›n lao nhل؛¥t cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ ؤ‘ó là sل»± tha tل»™i (x. Mt 9,6; Lc 5,24 và 9,49).
- Ngài nhìn cái chل؛؟t cل»§a mình nhئ° mل»™t lل»… tل؛؟ cل»©u ؤ‘ل»™ ؤ‘em lل؛،i ئ،n tha tل»™i (Mt 26,28), ؤ‘ã lل؛p Bí tích Rل»a Tل»™i ؤ‘ل»ƒ tha tل»™i (Cv 2,38), cإ©ng nhئ° ban cho Giáo hل»™i quyل»پn tha tل»™i nhân danh Ngài (Ga 20,23).
Còn sau cái chل؛؟t và sل»± phل»¥c sinh cل»§a ؤگل»©c Kitô, các môn ؤ‘ل»‡ mل»›i nhìn Thل؛§y mình nhئ° ؤگل؛¥ng khai mل»ں thل»i cل»©u ؤ‘ل»™ nhل» viل»‡c Ngài chiل؛؟n thل؛¯ng tل»™i lل»—i (x. 1Ga 1,7.2,2.3,5; Rm 8,3; 2Cr 5,21).
b. Chính ؤگل»©c Kitô là sل»± xét xل» tل»™i lل»—i
Sل»± xét xل» cل»§a ؤگل»©c Kitô lل»™t mل؛·t nل؛، tل»™i lل»—i và cho ta thل؛¥y sل»± khل»§ng khiل؛؟p cل»§a nó. Khi Thiên Chúa gل»ںi Ngئ°ل»i Con duy nhل؛¥t cل»§a Ngài ؤ‘ل»ƒ qua Ngئ°ل»i Con này ta nhل؛n ra kل؛؟ hoل؛،ch tình yêu cل»§a Thiên Chúa, thì sل»± chل»‘i tل»« Ngئ°ل»i Con cل»§a Ngài ؤ‘ل»“ng nghؤ©a vل»›i sل»± tل»« chل»‘i tình yêu cل»§a Thiên Chúa và trل»ں thành mل»™t sل»± xل؛¥u xa không thل»ƒ tha thل»© ؤ‘ئ°ل»£c (x. Ga 15,22-24). Nhئ° thل؛؟ ؤ‘ل»©ng trئ°ل»›c bل؛±ng chل»©ng tình yêu cل»§a Thiên Chúa ؤ‘ئ°ل»£c tل»ڈ lل»™ nئ،i ؤگل»©c Kitô, tل»™i lل»—i ؤ‘ل»ƒ rئ،i khuôn mل؛·t thل؛t cل»§a nó ؤ‘ó là sل»± hل؛n thù chل»‘ng lل؛،i ý ؤ‘ل»‹nh yêu thئ°ئ،ng cل»§a Thiên Chúa. ؤگiل»پu này ؤ‘ئ°ل»£c Chúa Giêsu diل»…n tل؛£ trong dل»¥ ngôn nhل»¯ng tên tá ؤ‘iل»پn gian ác thuê vئ°ل»n nho (Mt 21,33-42).
2. Tل»™i lل»—i là sل»± ác mà ta cل؛§n phل؛£i chiل؛؟n ؤ‘ل؛¥u chل»‘ng lل؛،i theo gئ°ئ،ng ؤگل»©c Kitô
a. Liên kل؛؟t vل»›i ؤگل»©c Kitô qua Bí tích Rل»a Tل»™i và ؤگل»©c Tin
ؤگل»‘i vل»›i ngئ°ل»i Kitô hل»¯u, Bí tích Rل»a Tل»™i và sل»± vâng phل»¥c ؤ‘ل»©c tin ؤ‘ã liên kل؛؟t hل»چ vل»›i ؤگل»©c Kitô, và làm cho hل»چ ؤ‘ئ°ل»£c tham dل»± vào cuل»™c chiل؛؟n thل؛¯ng cل»§a Ngài trên tل»™i lل»—i. Vل»›i tئ° thل؛؟ ؤ‘ó, ngئ°ل»i Kitô hل»¯u phل؛£i chiل؛؟n ؤ‘ل؛¥u chل»‘ng lل؛،i tل»™i lل»—i “cho ؤ‘ل؛؟n mل»©c ؤ‘ل»• máu”, nghؤ©a là chiل؛؟n ؤ‘ل؛¥u không khoan nhئ°ل»£ng (x. Dt 12,1-4; Rm 6). Theo Thánh Phaolô, ngئ°ل»i Kitô hل»¯u sل»‘ng trong ân sل»§ng và quyل»پn nؤƒng cل»§a ؤگل»©c Kitô là ؤگل؛¥ng chiل؛؟n thل؛¯ng tل»™i lل»—i. ؤگiل»پu này có nghؤ©a quyل»پn nؤƒng chiل؛؟n thل؛¯ng tل»™i lل»—i không xuل؛¥t phát tل»« chính bل؛£n thân cل»§a hل»چ, nhئ°ng tل»« sل»± liên kل؛؟t chل؛·t chل؛½ và sل»‘ng còn giل»¯a hل»چ vل»›i ؤگل»©c Kitô (x. Rm 6,14.18).
b. Luôn ý thل»©c sل»± khó khؤƒn trئ°ل»›c nhل»¯ng cám dل»— cل»§a tل»™i lل»—i
Mل»™t khi trل»ں thành môn ؤ‘ل»‡ cل»§a ؤگل»©c Kitô, ngئ°ل»i Kitô hل»¯u phل؛£i luôn ý thل»©c sل»± gay go cل»§a cuل»™c chiل؛؟n ؤ‘ل؛¥u chل»‘ng lل؛،i tل»™i lل»—i, bل»ںi vì dل؛¥u chل»‰ cل»§a cuل»™c chiل؛؟n thل؛¯ng lل؛،i là cây Thل؛p Giá.
Thánh Phaolô trình bày ؤگل»©c Kitô chiل؛؟n thل؛¯ng hل؛u quل؛£ cل»§a tل»™i lل»—i là sل»± chل؛؟t, và làm cho ngئ°ل»i Kitô hل»¯u, là ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c liên kل؛؟t vل»›i Ngài trong Bí tích Rل»a Tل»™i, ؤ‘ئ°ل»£c giل؛£i phóng khل»ڈi tل»™i lل»—i. Khi ta ؤ‘ئ°ل»£c liên kل؛؟t vل»›i ؤگل»©c Kitô trong cuل»™c chiل؛؟n chل»‘ng lل؛،i tل»™i lل»—i nhئ° thل؛؟ nào, thì ta cإ©ng ؤ‘ئ°ل»£c liên kل؛؟t vل»›i Ngài trong sل»± Phل»¥c sinh chiل؛؟n thل؛¯ng sل»± chل؛؟t và tل»™i lل»—i nhئ° vل؛y (x. Rm 6).
Riêng Thánh Gioan còn cho thل؛¥y cل»™ng ؤ‘oàn tín hل»¯u thل»i sئ، khai có sل»± cؤƒng thل؛³ng giل»¯a sل»± thánh thiل»‡n cل»§a Bí tích Rل»a Tل»™i và sل»± kiل»‡n ngئ°ل»i tín hل»¯u phل؛،m tل»™i, nhئ°ng theo ngài thì nhل»¯ng tل»™i này không thل»ƒ là “nhل»¯ng tل»™i dل؛«n ؤ‘ل؛؟n cái chل؛؟t” làm hل»چ xa cách ؤگل»©c Kitô là nguل»“n sل»± sل»‘ng (1Ga 5,16-17).
3. Nhل»¯ng khía cل؛،nh ؤ‘ل»™c hل؛،i cل»§a tل»™i lل»—i
a. Tل»™i lل»—i là sل»± ؤ‘ánh mل؛¥t Thiên Chúa và ؤ‘ánh mل؛¥t ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™
Tل»™i lل»—i không phل؛£i là sل»©c mل؛،nh vô ngã và mù quáng, nhئ°ng chính là hل»‡ quل؛£ cل»§a hành vi con ngئ°ل»i. Ngئ°ل»i tل»™i lل»—i muل»‘n chل»©ng minh sل»± ؤ‘ل»™c lل؛p tuyل»‡t ؤ‘ل»‘i cل»§a mình. Hل»چ “ؤ‘ùa giل»،n” sل»± tل»± do cل»§a mình trên ؤ‘iل»پu ác và làm phئ°ئ،ng hل؛،i khل؛£ nؤƒng hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu thiل»‡n. Do ؤ‘ó, ngئ°ل»i tل»™i lل»—i tل»± do “nói không” vل»›i Thiên Chúa, vì thل؛؟ hل»چ dل؛¥n thân vào tình trل؛،ng ؤ‘ánh mل؛¥t Thiên Chúa. Mل»™t khi Thiên Chúa bل»ڈ mل؛·c con ngئ°ل»i vل»›i hành vi xل؛¥u xa cل»§a hل»چ, ngئ°ل»i tل»™i lل»—i sل؛½ rئ،i vào tình trل؛،ng nô lل»‡ cho tل»™i lل»—i (Ga 8,34). Khi nói “không” vل»›i Thiên Chúa, tل»©c là chل»‘i tل»« không dành cho Thiên Chúa vinh quang thuل»™c vل»پ Ngài, nghؤ©a là “không tôn vinh và cل؛£m tل؛، Ngài cho phل؛£i ؤ‘ل؛،o” (Rm 1,21).
ؤگiل»پu này kéo theo viل»‡c ؤ‘ánh mل؛¥t ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ và hل؛،nh phúc vؤ©nh cل»u (Kh 21,27). Khi tل»± ؤ‘ánh mل؛¥t ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ là ؤ‘ل»“ng thل»i ta cإ©ng làm giل؛£m thiل»ƒu sل»± sung mãn cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ trong Thân Thل»ƒ mل؛§u nhiل»‡m cل»§a ؤگل»©c Kitô là Giáo hل»™i.
b. Tل»™i lل»—i là viل»‡c chل»‘ng lل؛،i thánh ý Thiên Chúa
- Quan ؤ‘iل»ƒm hل؛؟t sل»©c ؤ‘ل؛·c trئ°ng cل»§a Cل»±u ئ°ل»›c vل»پ tل»™i lل»—i dل»±a trên lل؛p trئ°ل»ng cل»§a Kinh Thánh vل»پ mل»‘i liên hل»‡ giل»¯a Thiên Chúa và con ngئ°ل»i là mل»‘i liên hل»‡ dل»±a trên Giao ئ°ل»›c: Thánh ý Chúa ؤ‘ئ°ل»£c biل»ƒu lل»™ trong Giao ئ°ل»›c, cho nên hành vi tل»™i lل»—i là thái ؤ‘ل»™ bل»ڈ quên Thiên Chúa Giao ئ°ل»›c (Gr 3,19-25; 16,10-13; Hs 1,3; Ed 16,59) là hành ؤ‘ل»™ng rل»i xa Thiên Chúa và vô ئ،n ؤ‘ل»‘i vل»›i Ngài (Is 1,2-4). Không nhل»¯ng thل؛؟, tل»™i lل»—i còn ؤ‘ئ°ل»£c mô tل؛£ nhئ° là sل»± thù ghét Thiên Chúa (Xh 20,5; ؤگnl 5,9; Tv 139,21).
- Trong Tân ئ¯ل»›c, theo Tin mل»«ng dل»¥ ngôn ngئ°ل»i con hoang ؤ‘àng (Lc 15,11-31), tل»™i lل»—i ؤ‘ئ°ل»£c trình bày nhئ° sل»± tل»« bل»ڈ Thiên Chúa cách vô ئ،n, mل»™t sل»± thiل؛؟u hل»¥t toàn diل»‡n, thiل؛؟u hل»¥t chính ý nghؤ©a làm nên cuل»™c sل»‘ng làm con Thiên Chúa do viل»‡c ta lìa xa Ngài gây ra.
- Còn theo quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a Thánh Phaolô, sل»± thù nghل»‹ch chل»‘ng lل؛،i Thiên Chúa là mل»™t yل؛؟u tل»‘ chل»§ chل»‘t cل»§a tل»™i lل»—i (x. Rm 3,9; 5,10; Cl 1,21; Ep 2,14). Tل»™i còn ؤ‘ئ°ل»£c coi nhئ° thái ؤ‘ل»™ vô lل»پ luل؛t (1Ga 3,4; 2Tx 2,3-8), nhئ° thái ؤ‘ل»™ bل؛¥t phل»¥c tùng ؤ‘ل»‘i vل»›i Thiên Chúa (Ep 5,6). Cho nên viل»‡c tل»« bل»ڈ giao ئ°ل»›c, lìa bل»ڈ Thiên Chúa cách vô ئ،n hay thù nghل»‹ch chل»‘ng lل؛،i Thiên Chúa ؤ‘ل»پu là nhل»¯ng hành vi tل»™i lل»—i vì chúng nói lên thái ؤ‘ل»™ chل»‘ng lل؛،i thánh ý Thiên Chúa.
c. Tل»™i lل»—i là mل»™t bل؛¥t công tل»™t bل؛c ؤ‘ل»‘i vل»›i Thiên Chúa
ؤگل؛·c ؤ‘iل»ƒm riêng cل»§a tل»™i lل»—i là hành vi cل»± tuyل»‡t ؤ‘ل»‘i vل»›i Thiên Chúa, ؤ‘áng lل؛½ ra ta phل؛£i tuân phل»¥c Ngài. Vل؛y phل؛،m tل»™i là viل»‡c ؤ‘ل»•i viل»‡c phل»¥c vل»¥ Thiên Chúa vل»›i lòng yêu mل؛؟n lل؛¥y viل»‡c làm nô lل»‡ cho tل»™i lل»—i. ؤگây là thái ؤ‘ل»™ yêu chuل»™ng “thل؛؟ gian nhئ، nhل»›p” và bل»‹ kل؛؟t án trên thل؛p giá hئ،n là thái ؤ‘ل»™ yêu chuل»™ng tình yêu vô biên cل»§a ؤگل»©c Kitô (2Pr 2,20). Sل»± bل؛¥t công nêu trên phát sinh tل»« sل»± vô ؤ‘ل؛،o (Rm 1,18), tل»« viل»‡c chل»‘i bل»ڈ viل»‡c thل» phئ°ل»£ng phل؛£i là nghؤ©a vل»¥ ؤ‘ل؛§u tiên ta phل؛£i thل»±c hiل»‡n ؤ‘ل»ƒ tôn vinh Thiên Chúa. Khi mل»™t ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa mà phل؛،m tل»™i, thì hành vi cل»§a hل»چ mâu thuل؛«n vل»›i sل»± công chính mà hل»چ ؤ‘ã lãnh nhل؛n. Sل»± bل؛¥t công cل»§a tل»™i lل»—i trئ°ل»›c tiên tل؛،o nên sل»± vô ئ،n lل»›n lao ؤ‘ل»‘i vل»›i tình yêu biên cل»§a Thiên Chúa ؤ‘ل»‘i vل»›i con ngئ°ل»i.
II. GIÁO THUYل؛¾T Vل»€ Tل»کI Lل»–I Cل»¦A ANH EM LY KHAI
Mل»™t trong nhل»¯ng lãnh vل»±c có tل؛§m ل؛£nh hئ°ل»ںng lل»›n trong quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a anh em ly khai ؤ‘ó là quan ؤ‘iل»ƒm vل»پ tل»™i.
1. Quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a thل؛§n hل»چc Chính Thل»‘ng Giáo
Chل»‹u ل؛£nh hئ°ل»ںng cل»§a các Giáo phل»¥ Hy lل؛،p, thل؛§n hل»چc Chính Thل»‘ng giáo nhل؛¥n mل؛،nh ؤ‘ل؛؟n khía cل؛،nh tích cل»±c cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™. Hل»چ không nhìn tل»™i lل»—i dئ°ل»›i thái ؤ‘ل»™ bi quan, chính vì thل؛؟ vل؛¥n ؤ‘ل»پ con ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c giل؛£i thoát khل»ڈi tل»™i lل»—i không ؤ‘ئ°ل»£c ؤ‘ل؛·t lên hàng ؤ‘ل؛§u. Hل»چ chل»§ trئ°ئ،ng con ngئ°ل»i phل؛£i cل»™ng tác vل»›i ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ bل؛±ng nل»— lل»±c khل؛¯c khل»• ؤ‘ل»ƒ tiل؛؟n tل»›i sل»± phát triل»ƒn toàn diل»‡n hình ل؛£nh cل»§a Thiên Chúa in sâu trong tâm hل»“n con ngئ°ل»i.
2. Quan ؤ‘iل»ƒm thل؛§n hل»چc Tin Lành
Cإ©ng nhئ° trong các vل؛¥n ؤ‘ل»پ khác, các thل؛§n hل»چc gia Tin Lành không ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n mل»™t quan ؤ‘iل»ƒm thل»‘ng nhل؛¥t vل»پ tل»™i. Nhئ°ng có hai ؤ‘iل»ƒm chúng ta dل»… nhل؛n thل؛¥y ؤ‘ó là cái nhìn bi quan vل»پ tل»™i, và tل»™i nguyên tل»• liên kل؛؟t chل؛·t chل؛½ vل»›i tل»™i cá nhân. ل» ؤ‘ây chúng ta ؤ‘ل»پ cل؛p tل»›i bل»‘n nhân vل؛t ؤ‘ل؛،i diل»‡n cho thل؛§n hل»چc Tin Lành vل»پ tل»™i.
a. Martin Luther
- Khi ؤ‘ل»پ cل؛p ؤ‘ل؛؟n tل»™i, ông ؤ‘ã có mل»™t quan ؤ‘iل»ƒm rل؛¥t bi quan. Theo ông, sل»± hئ° hل»ڈng cل»§a con ngئ°ل»i ؤ‘ã phát xuل؛¥t tل»« tل»™i ؤ‘ل؛§u tiên cل»§a Aؤ‘am, chính tل»™i này ؤ‘ã ؤ‘ل؛§u ؤ‘ل»™c con ngئ°ل»i toàn diل»‡n. Bل؛£n tính tل»± nhiên cل»§a con ngئ°ل»i tuy còn ؤ‘ó, nhئ°ng ؤ‘ã bل»‹ hئ° hل»ڈng ؤ‘áng sل»£, bل»ںi vì lòng tin vào Thiên Chúa bل»‹ mل؛¥t ؤ‘i, và tâm hل»“n tràn ؤ‘ل؛§y sل»± nghi kل»µ, sل»± sل»£ hãi và xل؛¥u hل»•.
Dل»¥c tính ؤ‘ئ°ل»£c coi nhئ° tل»™i nل»پn tل؛£ng vì là hل؛u quل؛£ cل»§a tل»™i nguyên tل»• và ؤ‘ل؛§u mل»‘i các tل»™i mل»›i. Nhئ° thل؛؟, nó trل»ں thành yل؛؟u tل»‘ cؤƒn bل؛£n làm nên các tل»™i khác, và là nguل»“n sل»± dل»¯ làm cho con ngئ°ل»i trل»ں thành tل»™i nhân. Vل»›i Luther, không có sل»± phân biل»‡t giل»¯a tل»™i nguyên tل»• vل»›i các tل»™i riêng, tل؛¥t cل؛£ chل»‰ làm thành mل»™t khل»‘i thل»‘ng nhل؛¥t.
- Chính vل»›i lل»‘i nhìn hoàn toàn bi quan nhئ° thل؛؟, mà ông ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n nhل؛n ؤ‘ل»‹nh: ai lãnh nhل؛n phép rل»a thì ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa, nghؤ©a là ؤ‘ئ°ل»£c Thiên Chúa thل»© tha và không quy trách nhiل»‡m nل»¯a. Nhئ°ng trong thل»±c tل؛؟, dل»¥c tình vل؛«n còn bám sát và thئ°ل»ng xuyên ل»ں trong ngئ°ل»i Kitô hل»¯u, và thâm nhل؛p vào hل؛؟t mل»چi hành ؤ‘ل»™ng cل»§a hل»چ nhئ° là mل»™t tل»™i, nên ta vل»«a ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa, nhئ°ng ؤ‘ل»“ng thل»i vل؛«n là tل»™i nhân.
Cho nên tل؛¥t cل؛£ mل»چi hành ؤ‘ل»™ng cل»§a con ngئ°ل»i dù tل»‘t ؤ‘ل؛؟n ؤ‘âu ؤ‘i chؤƒng nل»¯a cإ©ng ؤ‘ã bل»‹ tل»™i ؤ‘ل؛§u ؤ‘ل»™c vì con ngئ°ل»i mãi mãi vل؛«n là tل»™i nhân. Nhئ° thل؛؟, ông ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n quan ؤ‘iل»ƒm cل»±c ؤ‘oan khi gán tính cách tل»™i lل»—i cho cل؛£ nhل»¯ng hành vi tل»‘t: “Mل»—i hành vi tل»‘t cل»§a mل»—i ngئ°ل»i ؤ‘ل»پu là tل»™i trên thل؛؟ gian này, ؤ‘ó là vì tình trل؛،ng nô lل»‡ tل»™i lل»—i cل»§a con ngئ°ل»i”.[2]
- Thل؛؟ là mل»™t khi coi mل»—i hành ؤ‘ل»™ng cل»§a con ngئ°ل»i ؤ‘ل»پu xل؛¥u, thì không còn sل»± phân biل»‡t giل»¯a tل»™i nل؛·ng và tل»™i nhل؛¹ nل»¯a. ؤگiل»پu này phát xuل؛¥t tل»« lل؛p trئ°ل»ng coi bل؛£n tính con ngئ°ل»i bل»‹ hئ° hل»ڈng toàn diل»‡n, và con ngئ°ل»i luôn mang tئ° cách tل»™i nhân. Có bàn ؤ‘ل؛؟n vل؛¥n ؤ‘ل»پ nل؛·ng nhل؛¹ thì cإ©ng tùy thuل»™c vào lòng thئ°ئ،ng xót cل»§a Thiên Chúa có bل؛¯t lل»—i ta hay không.
Vì lúc sinh thل»i, Luther không ؤ‘óng khung suy tئ° thل؛§n hل»چc cل»§a mình trong mل»™t hل»‡ thل»‘ng, nên nhل»¯ng ؤ‘iل»ƒm vل»«a nêu cho chúng ta mل»™t cái nhìn toát lئ°ل»£c vل»پ nhل»¯ng tئ° tئ°ل»ںng nل»پn tل؛£ng cل»§a ông liên quan ؤ‘ل؛؟n tل»™i.
b. John Calvin
- Cإ©ng giل»‘ng nhئ° Luther, Calvin cإ©ng nhل؛n ؤ‘ل»‹nh tính cách tل»™i lل»—i phát xuل؛¥t tل»« tل»™i nguyên tل»• và cùng vل»›i tل»™i riêng làm thành mل»™t khل»‘i duy nhل؛¥t. Sau khi lãnh nhل؛n Phép rل»a, con ngئ°ل»i vل؛«n mãi mãi là tل»™i nhân và tل»« bل؛£n tính hئ° hل»ڈng cل»§a con ngئ°ل»i phát sinh nhل»¯ng hành vi mà Thánh Phaolô gل»چi là sل»± tل»™i, là công viل»‡c cل»§a xác thل»‹t: “Tل»™i nguyên tل»• tل»ڈ hiل»‡n ra nhئ° là sل»± xل؛¥u xa và ؤ‘ل»™c dل»¯ có tính di truyل»پn cل»§a bل؛£n tính chúng ta, nó thâm nhل؛p vào mل»چi lؤ©nh vل»±c cل»§a tâm hل»“n: trئ°ل»›c hل؛؟t nó biل؛؟n ؤ‘ل»•i chúng ta thành ؤ‘ل»‘i tئ°ل»£ng cل»§a cئ،n giل؛n Chúa, rل»“i nó phát sinh trong ta cل؛£ nhل»¯ng hành vi mà Kinh Thánh gل»چi là công viل»‡c cل»§a xác thل»‹t (Gl 5,19). Nó chính là ؤ‘iل»پu mà Thánh Phaolô không ngل»«ng gل»چi là sل»± tل»™i”.[3]
- Ông nhل؛¥n mل؛،nh lòng thئ°ئ،ng xót cل»§a Thiên Chúa ؤ‘ل»ƒ ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n lل؛p trئ°ل»ng cho rل؛±ng tل»™i tuy không ؤ‘ئ°ل»£c xóa ؤ‘i, nhئ°ng nhل»¯ng ai ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa thì không bل»‹ Chúa quy trách nhiل»‡m.[4]
c. Helmut Thielicke
Quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a tác giل؛£ này ؤ‘ئ°ل»£c coi nhئ° ؤ‘iل»ƒn hình cho giáo thuyل؛؟t cل»§a phái Luther ngày nay:
- Giل»¯a tل»™i nguyên tل»• và các tل»™i riêng có mل»™t mل»‘i dây liên kل؛؟t chل؛·t chل؛½. Theo ông, do tل»™i nguyên tل»•, chúng ta là tل»™i nhân, còn vل»›i các tل»™i riêng, tính cách tل»™i lل»—i cل»§a chúng ta tل»ڈ lل»™ ra. Tل»™i nguyên tل»• ؤ‘ئ°ل»£c khoác vào cho mل»—i cá nhân, nó và các tل»™i riêng thâm nhل؛p vào nhau và nói nên cùng mل»™t thل»±c tل؛،i nhئ°ng ؤ‘ئ°ل»£c nhìn dئ°ل»›i góc ؤ‘ل»™ khác nhau mà thôi. Trong nhل»¯ng hành vi tل»™i lل»—i (tل»™i riêng) thì trách nhiل»‡m cá nhân ل»ں hàng ؤ‘ل؛§u, ؤ‘ang khi ؤ‘ó tل»™i nguyên tل»• nhل؛¥n mل؛،nh ؤ‘ل؛؟n tính cách “siêu chل»§ thل»ƒ” cل»§a hành vi, tل»©c là tính liên ؤ‘ل»›i cل»§a tل؛¥t cل؛£ mل»چi ngئ°ل»i trong tل»™i. Vل؛y quل؛£ là có sل»± ؤ‘an chéo nhau giل»¯a tل»™i nguyên tل»• và tل»™i riêng.
- Cإ©ng giل»‘ng nhئ° Luther, ông cho rل؛±ng ngئ°ل»i công chính làm bل؛¥t cل»© viل»‡c gì cإ©ng phل؛،m tل»™i, vì ngئ°ل»i ؤ‘ó vل»«a là ngئ°ل»i công chính vل»«a là tل»™i nhân (Simul justus et peccator). Nên mل»—i hành vi cل»§a con ngئ°ل»i ؤ‘ل»پu mang tính cách tل»™i lل»—i. Ông cإ©ng cho rل؛±ng trong tل؛¥t cل؛£ các tل»™i riêng thì luôn luôn có tل»™i nguyên tل»•, tل؛¥t cل؛£ làm thành sل»± chل»‘ng ؤ‘ل»‘i Thiên Chúa, nên ông có vل؛» không quan tâm ؤ‘ل؛؟n sل»± phân chia tل»™i theo sل»± nل؛·ng nhل؛¹. ؤگiل»پu quan trل»چng ؤ‘ل»‘i vل»›i ông là tل»™i nhân khi tin thì ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa, còn nل؛؟u không tin thì ل»ں mãi trong tل»™i. Chل»‰ trong bل»‘i cل؛£nh ؤ‘ل»©c tin mل»›i có thل»ƒ ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n sل»± phân chia nào ؤ‘ó giل»¯a các tل»™i: có mل»™t sل»‘ tل»™i nل؛·ng nل»پ cل؛£n trل»ں không cho ta ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n ؤ‘ل»©c tin, trong sل»‘ nhل»¯ng tل»™i này có tل»™i mل؛،i dâm (x. 1Cr 6,9), tham dل»± bàn tiل»‡c cل»§a ma quل»· (x. 1Cr 10,21), chل»‘i Chúa (Mt 10,33; Lc 19,9).[5]
d. Karl Barth
- Ông là thل؛§n hل»چc gia có tên tuل»•i rل؛¥t lل»›n cل»§a Tin Lành, và là ؤ‘iل»ƒn hình cho thل؛§n hل»چc cل؛£i cách hiل»‡n nay. Quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a ông vل»پ tل»™i ؤ‘ئ°ل»£c trình bày trong tác phل؛©m “Die Kirchliche Dogmatik” (Tín lý cل»§a Giáo hل»™i) trong các quyل»ƒn III/3 và IV/1, 430, theo ông chل»‰ có ؤ‘ل»©c tin vào ؤگل»©c Giêsu Kitô, ؤگل؛¥ng chل»‹u ؤ‘óng ؤ‘inh ؤ‘ã chل»‹u thل» thách vì con ngئ°ل»i tل»™i nhân, mل»›i làm cho ta mل»ں mل؛¯t ra và chل»©ng tل»ڈ cho ta biل؛؟t tل»™i kinh khل»§ng dئ°ل»ng nào.
- Theo ông, tل»™i nguyên tل»• và tل»™i riêng cإ©ng có mل»™t mل»‘i liên kل؛؟t chل؛·t chل؛½. Sل»± tل»™i bل؛¯t ؤ‘ل؛§u nئ،i Aؤ‘am, nhئ°ng cùng mل»™t lúc lل؛،i là cái gì hل»£p vل»›i bل؛£n tính và sل»± mong muل»‘n cل»§a mل»—i ngئ°ل»i. Tل»« tل»™i nguyên tل»• (tل»©c là tل»« ý muل»‘n là hل»¯u thل»ƒ tل»™i nhân) phát sinh ra các tل»™i riêng.
- Chính ông là ngئ°ل»i làm nل»•i bل؛t tính chل؛¥t chل»‘ng ؤ‘ل»‘i lل؛،i Thiên Chúa ل»ں nئ،i tل»™i lل»—i. Tل»™i chل»‘ng ؤ‘ل»‘i lل؛،i Thiên Chúa tل»›i mل»©c ؤ‘ل»™ nào thì chính ؤگل»©c Kitô ؤ‘ã chل»©ng tل»ڈ bل؛±ng con ؤ‘ئ°ل»ng ؤ‘ل»‘i nghل»‹ch lل؛،i: con ngئ°ل»i kiêu cؤƒng muل»‘n bل؛±ng Chúa, thì ؤگل»©c Kitô vل»‘n là Thiên Chúa lل؛،i nhل؛p thل»ƒ làm ngئ°ل»i; hoل؛·c con ngئ°ل»i muل»‘n làm quan tòa cho chính mình ؤ‘ل»ƒ ل؛¥n ؤ‘ل»‹nh ؤ‘iل»پu lành ؤ‘iل»پu dل»¯, thì ؤگل»©c Kitô, vل»‹ quan tòa tل»‘i cao cل»§a mل»چi ngئ°ل»i ؤ‘ã ؤ‘ل»ƒ cho ngئ°ل»i Do Thái lên án và treo trên thل؛p giá.
- Ông cإ©ng cho rل؛±ng, dئ°ل»›i ánh sáng cái chل؛؟t cل»§a ؤگل»©c Kitô, sل»± phân chia tل»™i nل؛·ng nhل؛¹ không có chل»— ؤ‘ل»©ng, vì Ngài ؤ‘ã chل؛؟t cho tل؛¥t cل؛£ tل»™i lل»—i không phân biل»‡t, ngay cل؛£ tل»™i nhل؛¹ cإ©ng lên án con ngئ°ل»i, nل؛؟u ؤگل»©c Kitô không chل؛؟t vì chúng ta: “Nل؛؟u Ngài (ؤگل»©c Kitô) mang lل؛¥y nó, thì dù mل»™t tل»™i kinh khل»§ng ؤ‘ل؛؟n mل؛¥y cإ©ng không lên án con ngئ°ل»i. Trái lل؛،i, nل؛؟u Ngài không mang lل؛¥y, thì chل»‰ mل»™t tل»™i nhل»ڈ bé cإ©ng ؤ‘ل»§ kل؛؟t án con ngئ°ل»i cách hoàn toàn”.[6]
- Theo ông, con ngئ°ل»i nhìn vل»پ quá khل»© thì thل؛¥y mình là “totus peccator”, nhئ°ng trong giây phút hiل»‡n tل؛،i là hئ°ل»ںng nhل» sل»± tha thل»© triل»پn miên cل»§a Thiên Chúa và ؤ‘ئ°ل»£c sل»‘ng tình con thل؛£o vل»›i Ngài, nên lل؛،i trل»ں thành “totus justus”, mà lل؛،i không nghe nói ؤ‘ل؛؟n “totus peccator”. ؤگây là cách hiل»ƒu cل»§a ông vل»پ vل؛¥n ؤ‘ل»پ tل»™i nئ،i ngئ°ل»i ؤ‘ã ؤ‘ئ°ل»£c ông chính hóa. Lل؛p trئ°ل»ng này vل؛«n dل»±a theo nguyên tل؛¯c “simul justus et peccator”.
e. Tóm lئ°ل»£c giáo thuyل؛؟t cل»§a anh em Tin Lành vل»پ tل»™i lل»—i
- Thل»±c tل؛،i và tính xل؛¥u xa cل»§a tل»™i lل»—i
Tل»™i nguyên tل»• và các tل»™i riêng thل؛¥m nhل؛p vào toàn bل»™ con ngئ°ل»i cإ©ng nhئ° ؤ‘ل»i sل»‘ng cل»§a hل»چ nhئ° mل»™t thل»±c tل؛،i nل؛·ng nل»پ ؤ‘áng buل»“n. Ta chل»‰ có thل»ƒ biل؛؟t ؤ‘ئ°ل»£c tل؛§m mل»©c khل»§ng khiل؛؟p cل»§a nó nhل» mل؛،c khل؛£i và nhل» cái chل؛؟t cل»§a ؤگل»©c Kitô. Tính xل؛¥u xa cل»‘t lõi cل»§a tل»™i chính là sل»± phل؛£n nghل»‹ch chل»‘ng lل؛،i Chúa, thái ؤ‘ل»™ bل؛¥t phل»¥c tùng, sل»± kiêu cؤƒng muل»‘n ؤ‘ل»™c lل؛p khل»ڈi Thiên Chúa và tل»± cل»©u lل؛¥y mình.
- Liên hل»‡ giل»¯a tل»™i nguyên tل»• và các tل»™i riêng
Cل؛£ hai liên kل؛؟t chل؛·t chل؛½ vل»›i nhau thành mل»™t tل»™i duy nhل؛¥t trong toàn bل»™. Tل»™i vل»›i tئ° cách là tل»™i nguyên tل»•, biل»ƒu lل»™ tính phل»• quát và vؤ©nh viل»…n cل»§a tل»™i, còn tل»™i vل»›i tئ° cách là tل»™i riêng thì bل»™c lل»™ yل؛؟u tل»‘ chل»§ quan và lل»‡ thuل»™c vào thل»i gian. ل» ؤ‘ây có thل»ƒ nói: ngئ°ل»i ta phل؛،m tل»™i chính vì ؤ‘ã là tل»™i nhân.
Mل»™t khi con ngئ°ل»i tin tئ°ل»ںng nئ،i Chúa, thì lòng thئ°ئ،ng xót Chúa không bل؛¯t tل»™i hل»چ, nên hل»چ trل»ں nên công chính hóa, nhئ°ng thل»±c sل»± hل»چ vل؛«n là tل»™i nhân cho ؤ‘ل؛؟n suل»‘t ؤ‘ل»i. Nói gل»چn lل؛،i, trong trل؛،ng thái công chính hóa con ngئ°ل»i vل؛«n hoàn toàn là tل»™i nhân. Tuy nhiên, không phل؛£i vì thل؛؟ mà ل»· lل؛،i, nhئ°ng ngئ°ل»i Kitô hل»¯u phل؛£i nل»— lل»±c làm viل»‡c không ngل»«ng ل»ں ؤ‘ل»i này, bل؛±ng cách chiل؛؟n ؤ‘ل؛¥u ؤ‘ل»ƒ tل»™i lل»—i không có quyل»پn hành gì trên hل»چ.
- Hai cách nhìn khác nhau vل»پ tل»™i
Theo phái Luther, có sل»± tiل؛؟p nل»‘i giل»¯a tل»™i và ئ،n cل»©u chuل»™c. ؤگiل»پu này nói lên mل»™t thل»±c tل؛،i mang tính lل»‹ch sل»: trئ°ل»›c tiên tل»™i làm ؤ‘ل»©t ؤ‘oل؛،n mل»‘i hiل»‡p thông giل»¯a con ngئ°ل»i vل»›i Thiên Chúa, sau ؤ‘ó ؤگل»©c Kitô cل»©u chuل»™c con ngئ°ل»i.
Theo thل؛§n hل»چc Cل؛£i cách lل؛،i tل؛p trung cái nhìn vào ؤگل»©c Kitô: ý muل»‘n cؤƒn bل؛£n cل»§a Thiên Chúa là nhل؛¯m kل؛؟t giao con ngئ°ل»i trong ؤگل»©c Kitô, mà ý muل»‘n này có trئ°ل»›c thل»±c trل؛،ng tل»™i lل»—i, nên tل»™i lل»—i không thل»ƒ ngؤƒn cل؛£n ؤ‘ئ°ل»£c.
f. Vل؛¥n ؤ‘ل»پ ؤ‘ل؛،i kل؛؟t
Trong khi ؤ‘ل»‘i thoل؛،i vل»›i anh em Tin Lành, ngئ°ل»i Kitô hل»¯u cل؛§n lئ°u ý nhل»¯ng ؤ‘iل»ƒm nل»پn tل؛£ng sau ؤ‘ây trong lل؛p trئ°ل»ng cل»§a hل»چ vل»پ vل؛¥n ؤ‘ل»پ tل»™i lل»—i:
- Trئ°ل»›c tiên là tính cách nل؛·ng nل»پ cل»§a tل»™i thل؛؟ gian.
- Thل»© hai là tính “phل؛£n tôn giáo” cل»§a tل»™i mà ؤ‘iل»ƒm chính yل؛؟u là chل»‘ng lل؛،i Thiên Chúa.
- Thل»© ba là ta chل»‰ có thل»ƒ nhل؛n biل؛؟t ؤ‘ل؛§y ؤ‘ل»§ vل»پ tل»™i lل»—i nhل» vào mل؛،c khل؛£i cل»§a Chúa.
- Thل»© tئ° là bل؛£n tính tل»™i lل»—i cل»§a con ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c nhل؛¥n mل؛،nh và giúp ta ؤ‘i tل»›i tل؛n gل»‘c rل»… làm thành thái ؤ‘ل»™ tل»™i lل»—i nئ،i tâm hل»“n.
- Thل»© nؤƒm là nhل»¯ng vل؛؟t tích cل»§a tل»™i nئ،i ngئ°ل»i ؤ‘ã ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa: tل»™i vل؛«n còn tل»“n tل؛،i nئ،i ngئ°ل»i ؤ‘ã ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa.
- Cuل»‘i cùng quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a K. Barth lل؛¥y ؤگل»©c Kitô làm trung tâm phù hل»£p vل»›i lل؛p trئ°ل»ng Công giáo hئ،n, còn H. Thielicke quan niل»‡m ngئ°ل»£c hل؛³n lل؛،i khi cho rل؛±ng, vì có tình trل؛،ng tل»™i lل»—i nên mل»›i có chئ°ئ،ng trình cل»©u ؤ‘ل»™.
g. Mل»™t vài nhل؛n ؤ‘ل»‹nh vل»پ quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a giáo thuyل؛؟t Tin Lành liên quan ؤ‘ل؛؟n luân lý
- Giáo thuyل؛؟t vل»پ tل»™i quá bi quan. Nل؛؟u con ngئ°ل»i vل؛«n mãi là hئ° hل»ڈng (cho dù là ؤ‘ã ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa), nل؛؟u trong con ngئ°ل»i chل»‰ hoàn toàn là tل»™i thì làm sao có thل»ƒ ؤ‘ل؛،t ؤ‘ل؛؟n ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™. Nل؛؟u con ngئ°ل»i luôn ل»ں trong trل؛،ng thái tل»™i lل»—i, thì khó có thل»ƒ chل؛¥p nhل؛n sل»± tل»± do quyل؛؟t ؤ‘ل»‹nh cل»§a con ngئ°ل»i. Mà ؤ‘ây lل؛،i là ؤ‘iل»ƒm then chل»‘t cل»§a hành vi nhân linh trong luân lý. Thái ؤ‘ل»™ bi quan này phل؛£n ل؛£nh trên quan niل»‡m vل»پ lئ°ئ،ng tâm khi hل»چ cho rل؛±ng, trong con ngئ°ل»i tل»™i lل»—i không thل»ƒ có tiل؛؟ng nói cل»§a sل»± thiل»‡n, nhئ°ng chل»‰ có thل»ƒ làm cái chuyل»‡n là tل»± khل؛³ng ؤ‘ل»‹nh mình chل»‘ng lل؛،i Thiên Chúa.
- Vل»›i lل؛p trئ°ل»ng không phân biل»‡t giل»¯a tل»™i nguyên tل»• và tل»™i riêng, anh em Tin Lành ؤ‘ã quá gل؛¯n chل؛·t tل»™i nguyên tل»• vào con ngئ°ل»i mل»™t cách quá ؤ‘áng, sل؛½ ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n nguy cئ، làm cho các tل»™i riêng mل؛¥t ؤ‘i tính cách lل»—i lل؛§m, bل»ںi vì chúng ؤ‘ئ°ل»£c thل»±c hiل»‡n dئ°ل»›i sل»©c ép cل»§a tل»™i nguyên tل»•.
- Còn theo lý thuyل؛؟t Công giáo, tính cách tل»™i lل»—i xل؛¥u xa và trách nhiل»‡m cل»§a tل»™i nguyên tل»• cإ©ng nhئ° tل»™i riêng nل؛؟u ؤ‘em ؤ‘ل»‘i chiل؛؟u thì chúng chل»‰ theo nghؤ©a loل؛،i suy (analogique) thôi. Bل»ںi vì ؤ‘ل»ƒ thành mل»™t tل»™i riêng ؤ‘úng nghؤ©a, thì cل؛§n phل؛£i có yل؛؟u tل»‘ ý chí tل»± do cá nhân, thل؛؟ mà ؤ‘iل»پu này lل؛،i không có trong tل»™i nguyên tل»•.
- Khác hل؛³n vل»›i các giáo thuyل؛؟t Tin Lành, Giáo lý Công giáo cho rل؛±ng, sل»± công chính hóa tل؛©y sل؛،ch nل»™i tâm khل»ڈi tل»™i lل»—i và thل»±c sل»± thánh hóa con ngئ°ل»i. Cho nên, nل؛؟u nói nhل» sل»± công chính hóa, tل»™i lل»—i cل»§a con ngئ°ل»i không bل»‹ Chúa quy trách nhiل»‡m nل»¯a, nhئ°ng vل؛«n không ؤ‘ئ°ل»£c xóa bل»ڈ thل»±c sل»± thì không thل»ƒ chل؛¥p nhل؛n ؤ‘ئ°ل»£c ؤ‘ل»‘i vل»›i Công giáo. Công ؤگل»“ng Vatican II cإ©ng nhل؛¥n mل؛،nh ؤ‘ل؛؟n sل»± công chính hóa nhئ° là sل»± biل؛؟n ؤ‘ل»•i thل»±c sل»± nل»™i tâm con ngئ°ل»i: “Chính Chúa ؤ‘ã ؤ‘ل؛؟n giل؛£i thoát cho con ngئ°ل»i và ban cho con ngئ°ل»i sل»©c mل؛،nh, bل؛±ng cách ؤ‘ل»•i mل»›i tل»± tâm can”,[7] và khل؛³ng ؤ‘ل»‹nh con ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c ؤگل»©c Kitô cل»©u chuل»™c và ؤ‘ã trل»ں thành tل؛،o vل؛t mل»›i cل»§a Chúa Thánh Thل؛§n.[8]
- Chính sل»± khác biل»‡t này ل؛£nh hئ°ل»ںng ؤ‘ل؛؟n quan ؤ‘iل»ƒm luân lý. Theo Công giáo, vل»›i ئ،n Chúa Thánh Thل؛§n, ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa hل»چ thل»±c sل»± có ؤ‘ئ°ل»£c nhل»¯ng viل»‡c lành, cho dù có pha trل»™n mل»™t chút gì là bل؛¥t toàn, nhئ°ng chúng không phل؛£i là nhل»¯ng hành vi tل»™i lل»—i nhئ° anh em Tin Lành quan niل»‡m.
- Giáo lý Công giáo cho rل؛±ng, có sل»± phân biل»‡t giل»¯a tل»™i nل؛·ng và tل»™i nhل؛¹; lý do là trong mل»چi hành vi luân lý, kل»ƒ cل؛£ nhل»¯ng hành vi xل؛¥u, ngئ°ل»i ta không dل؛¥n thân làm vل»›i cùng mل»™t cئ°ل»ng ؤ‘ل»™ nhئ° nhau. Cho nên, quyل؛؟t ؤ‘ل»‹nh làm ؤ‘iل»پu dل»¯ có thل»ƒ biل»ƒu lل»™ ل»ں nhل»¯ng mل»©c ؤ‘ل»™ khác nhau.
III. NHل»®NG Ý NIل»†M LIÊN QUAN ؤگل؛¾N Tل»کI Lل»–I THEO CÔNG ؤگل»’NG VATICAN II
1. Lل»±a chل»چn ؤ‘oàn kل؛؟t trong ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ hay cل؛¥u kل؛؟t trong tل»™i lل»—i
Toàn thل»ƒ nhân loل؛،i cإ©ng nhئ° mل»—i cá nhân ؤ‘ل»پu ؤ‘ئ°ل»£c mل»i gل»چi chل»چn lل»±a cách dل»©t khoát: hoل؛·c là ؤ‘oàn kل؛؟t lل؛،i ؤ‘ل»ƒ sل»‘ng ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™, hoل؛·c là tل»± cل؛¥u kل؛؟t trong khuôn khل»• cل»§a tل»™i lل»—i.[9] Theo B. Häring, thì ؤ‘ây là mل»™t trong nhل»¯ng khل»ںi ؤ‘iل»ƒm phong phú nhل؛¥t cل»§a Thل؛§n hل»چc hل؛u Công ؤگل»“ng Vatican II bàn vل»پ ئ،n cل»©u chuل»™c và tل»™i lل»—i.
2. ؤگل»‘i lل؛،i vل»›i nô lل»‡ cho tل»™i lل»—i là sل»± cao cل؛£ cل»§a tل»± do
a. Tل»™i lل»—i là sل»± lل؛،m dل»¥ng sل»± tل»± do
- Tل»™i lل»—i ؤ‘ئ°ل»£c nhل؛n diل»‡n nhئ° là sل»± lل؛،m dل»¥ng tل»± do, món quà tل؛·ng cل»§a Thiên Chúa. ؤگiل»پu này dل؛«n ؤ‘ل؛؟n hل؛u quل؛£ là tل»± do ؤ‘ã quay lئ°ng lل؛،i vل»›i mل»¥c ؤ‘ích cل»§a nó, chuyل»ƒn thành cuل»™c nل»•i dل؛y chل»‘ng lل؛،i cل»™i nguل»“n cل»§a món quà này là chính Thiên Chúa.
- Kل؛؟ ؤ‘ل؛؟n là sل»± nô lل»‡ cho tل»™i lل»—i mل»™t cách tل؛¥t yل؛؟u và không thل»ƒ tránh ؤ‘ئ°ل»£c. Mل»چi lل؛،m dل»¥ng tل»± do ؤ‘ل»پu làm tل»•n hل؛،i ؤ‘ل؛؟n phل؛©m giá con ngئ°ل»i, và biل؛؟n con ngئ°ل»i thành tù nhân cho các thل؛؟ lل»±c ؤ‘en tل»‘i cل»§a tل»™i lل»—i.
b. Thành quل؛£ cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™
Ngئ°ل»£c lل؛،i, thành quل؛£ ؤ‘ل؛§u tiên cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ chính là khám phá ra rل؛±ng, con ngئ°ل»i bل»‹ xiل»پng xích nô lل»‡ dئ°ل»›i ách cل»§a tل»™i lل»—i, và hل»چ bل؛¯t ؤ‘ل؛§u khao khát tìm kiل؛؟m mل»™t tل»± do ؤ‘ích thل»±c. Mل»™t khi bل»‹ tل»™i lل»—i làm tل»•n thئ°ئ،ng, tل»± do con ngئ°ل»i chل»‰ có thل»ƒ ؤ‘ل؛،t ؤ‘ئ°ل»£c trل»چn vل؛¹n vل؛» cao cل؛£ cل»§a mình qua viل»‡c tiل؛؟p nhل؛n tình thân hل»¯u vô vل»‹ lل»£i do Thiên Chúa ban cho. ؤگiل»پu này chل»‰ có thل»ƒ có ؤ‘ئ°ل»£c nhل» sل»± trل»£ lل»±c cل»§a ئ،n thánh. Vل»›i hئ°ل»›ng chل»چn lل»±a nhئ° thل؛؟, ngئ°ل»i Kitô hل»¯u mل»›i có thل»ƒ kل؛؟t hل»£p vل»›i Thiên Chúa ؤ‘ل»ƒ tiل؛؟n tل»›i sل»± hoàn thiل»‡n trل»چn vل؛¹n và hل؛،nh phúc. ؤگây là sل»± kل؛؟t hل»£p giل»¯a tل»± do vل»›i trung tín.[10]
3. ل؛¢nh hئ°ل»ںng cل»§a tل»™i lل»—i trên lئ°ئ،ng tâm
Trong nhل»¯ng thل»§ bل؛£n luân lý cل»• ؤ‘iل»ƒn, ngئ°ل»i ta cho tل»™i lل»—i là mل»™t hành vi nghل»‹ch lل؛،i vل»›i sل»± phán ؤ‘oán cل»§a lئ°ئ،ng tâm ngay thل؛³ng. Nhئ°ng hiل»‡n nay, Công ؤگل»“ng Vaticano II lل؛،i ؤ‘ئ°a ra mل»™t khái niل»‡m vل»پ tل»™i lل»—i nhئ° mل»™t quá trình bi ؤ‘át: “Khi con ngئ°ل»i ít lo tìm ؤ‘iل»پu chân thل؛t và ؤ‘iل»پu thiل»‡n, cإ©ng nhئ° khi vì thói quen phل؛،m tل»™i, mà lئ°ئ،ng tâm dل؛§n dل؛§n trل»ں nên mù quáng”.[11]
Nhئ° thل؛؟, theo Công ؤگل»“ng, quá trình bi ؤ‘át nêu trên là mل»™t chuل»—i các tل»™i lل»—i. Chúng hل»§y diل»‡t ý thل»©c vل»پ ؤ‘iل»پu thiل»‡n, vل»پ chân lý. Chúng còn tiêu diل»‡t luôn ؤ‘ل»™ng lل»±c cل»§a lئ°ئ،ng tâm, làm cho lئ°ئ،ng tâm không còn quy hئ°ل»›ng vل»پ tình yêu và chân lý nل»¯a. Mل»™t khi lئ°ئ،ng tâm ؤ‘ã hل؛؟t nhل؛،y bén và trل»ں nên mù lòa, kل؛» phل؛،m tل»™i trل»ں thành nô lل»‡ cho sل»± sai lل؛§m. Kل؛؟t quل؛£ là ngئ°ل»i ta sل؛½ bئ°ل»›c ؤ‘i trong “bóng tل»‘i tؤƒm” cل»§a thل؛؟ giل»›i ích kل»· và xل؛¥u xa.
4. Tل»™i lل»—i liên quan ؤ‘ل؛؟n sل»± chل»چn lل»±a cئ، bل؛£n
Mل؛·c dù trong cuل»™c sل»‘ng thل»±c tل؛؟ con ngئ°ل»i còn có nhل»¯ng quyل؛؟t ؤ‘ل»‹nh, hành ؤ‘ل»™ng cإ©ng nhئ° thiل؛؟u sót khác, nhئ°ng các quyل؛؟t ؤ‘ل»‹nh quan trل»چng cل»§a hل»چ ؤ‘ل»پu dل»±a trên sل»± chل»چn lل»±a cئ، bل؛£n; theo nghؤ©a con ngئ°ل»i ý thل»©c mình dل؛¥n thân sل»‘ng theo mل»™t ؤ‘ل»™ng lل»±c sâu xa và mل»™t ý hئ°ل»›ng nل»پn tل؛£ng, dل»©t khoát. Toàn bل»™ cuل»™c sل»‘ng con ngئ°ل»i là mل»™t sل»± dل؛¥n thân cل»§a riêng bل؛£n thân hل»چ vào ؤ‘iل»پu thiل»‡n, hay ngئ°ل»£c lل؛،i vào ؤ‘iل»پu ác. Chل»چn lل»±a ؤ‘iل»پu thiل»‡n là chل»چn hئ°ل»›ng tؤƒng trئ°ل»ںng trong ؤ‘ل»i sل»‘ng luân lý. Chل»چn lل»±a ؤ‘iل»پu ác là chل»چn hئ°ل»›ng suy thoái trong ؤ‘ل»i sل»‘ng luân lý.
Tل»™i lل»—i nói chung, và ؤ‘ل؛·c biل»‡t là tل»™i nل؛·ng nói riêng, tئ°ئ،ng ل»©ng vل»›i sل»± chل»چn lل»±a cئ، bل؛£n hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu ác, gل؛¯n bó cuل»™c sل»‘ng mình vào tình trل؛،ng liên ؤ‘ل»›i vل»›i sل»± ác; ؤ‘ل»“ng thل»i, bل»™c lل»™ thái ؤ‘ل»™ chل»‘ng lل؛،i ؤ‘iل»پu thiل»‡n và Thiên Chúa. Thái ؤ‘ل»™ này phát sinh tل»« trong thâm tâm nئ،i con ngئ°ل»i chل»چn lل»±a lل»‘i sل»‘ng hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu xل؛¥u bل؛±ng viل»‡c lل؛،m dل»¥ng tل»± do hay sل» dل»¥ng tل»± do không ؤ‘úng cách.
IV. NHل»®NG Ý NIل»†M NÊU TRÊN ؤگئ¯A ؤگل؛¾N ؤگÔI ؤگIل»€U Vل»€ Bل؛¢N CHل؛¤T Cل»¦A Tل»کI Lل»–I
Bao lâu còn lل»¯ hành ل»ں trل؛§n thل؛؟, khل؛£ nؤƒng phل؛،m tل»™i vل؛«n còn nل؛±m trong ý muل»‘n tل»± do cل»§a con ngئ°ل»i. Trong bل؛¥t cل»© hành vi tل»± do nào, con ngئ°ل»i cإ©ng ؤ‘ئ°ل»£c giل؛£ thiل؛؟t là theo ؤ‘uل»•i ؤ‘iل»پu tل»‘t.
Con ngئ°ل»i hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu tل»‘t mل؛،nh ؤ‘ل؛؟n nل»—i ngay cل؛£ khi con ngئ°ل»i làm ؤ‘iل»پu xل؛¥u, hل»چ cإ©ng làm ؤ‘iل»پu xل؛¥u ؤ‘ó ل؛©n núp dئ°ل»›i dáng vل؛» cل»§a ؤ‘iل»پu tل»‘t (theo chل»§ quan). Sل»ں dؤ© con ngئ°ل»i có thل»ƒ tل»« chل»‘i ؤ‘iل»پu tل»‘t thل؛t sل»± và chل»چn ؤ‘iل»پu tل»‘t giل؛£ hiل»‡u ؤ‘ئ°ل»£c gل»چi là tل»™i, lý do là vì lý trí và ý chí hل»¯u hل؛،n cل»§a con ngئ°ل»i không bao giل» có thل»ƒ nل؛¯m bل؛¯t cách trل»چn vل؛¹n ؤ‘iل»پu thiل»‡n tuyل»‡t ؤ‘ل»‘i, hay nhiل»پu khi cإ©ng chل؛³ng nhìn thل؛¥y hل؛؟t mل»چi góc cل؛،nh cل»§a ؤ‘iل»پu tل»‘t bình thئ°ل»ng. Mâu thuل؛«n nل»™i tل؛،i cل»§a tل»™i lل»—i nل؛±m ل»ں chل»— cho dù nhل؛n thل»©c ؤ‘iل»پu xل؛¥u là ؤ‘iل»پu tل»‘t giل؛£ hiل»‡u và mau qua, nhئ°ng ngئ°ل»i ta vل؛«n luôn làm theo ý muل»‘n riêng tئ° cل»§a mình.
ؤگل؛؟n ؤ‘ây ta có thل»ƒ nói mل»چi hình thل»©c tل»™i lل»—i ؤ‘ل»پu hàm chل»©a ba ؤ‘iل»ƒm chính sau ؤ‘ây.
1. Tل»™i lل»—i là thái ؤ‘ل»™ cئ، bل؛£n chل»‘i bل»ڈ Thiên Chúa
a. Nل؛؟u nhìn tل»™i lل»—i trong tئ°ئ،ng quan vل»›i huyل»پn nhiل»‡m cل»©u ؤ‘ل»™, thay vì trình bày tل»™i lل»—i nhئ° mل»™t hành vi phل؛،m ؤ‘ل؛؟n lل»پ luل؛t cل»§a Thiên Chúa, có lل؛½ nên ؤ‘ل؛·t vل؛¥n ؤ‘ل»پ tل»™i lل»—i trong viل»…n tئ°ل»£ng kل؛؟ hoل؛،ch cل»§a Thiên Chúa vل»پ con ngئ°ل»i. Kل؛؟ hoل؛،ch này ؤ‘ئ°ل»£c mل؛،c khل؛£i và biل»ƒu lل»™ nئ،i ؤگل»©c Giêsu Kitô, nói cách khác là trong viل»…n tئ°ل»£ng cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™. ؤگây là viل»…n tئ°ل»£ng trل»±c tiل؛؟p liên hل»‡ ؤ‘ل؛؟n tل»™i lل»—i, vì con ngئ°ل»i có nhل؛n thل»©c ؤ‘ئ°ل»£c tình trل؛،ng tل»™i lل»—i cل»§a mình thì hل»چ mل»›i cل؛£m thل؛¥y cل؛§n ؤ‘ل؛؟n ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ cل»§a Chúa. Nhìn theo viل»…n tئ°ل»£ng này, tل»™i lل»—i xuل؛¥t hiل»‡n nhئ° thái ؤ‘ل»™ khئ°ل»›c tل»« kل؛؟ hoل؛،ch cل»§a Thiên Chúa, khئ°ل»›c tل»« Tình Yêu cل»§a Ngài do viل»‡c con ngئ°ل»i tل»± co cل»¥m trên chính bل؛£n thân cل»§a mình trong tئ° thل؛؟ tل»± mãn và ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n chل»— tuyل»‡t ؤ‘ل»‘i hoá cái tôi cل»§a mình.
b. Khi tل؛،o dل»±ng và cل»©u chuل»™c con ngئ°ل»i, Thiên Chúa ؤ‘ã chل»‰ cho thل؛¥y nhiل»‡m vل»¥ và mل»¥c tiêu cل»§a con ngئ°ل»i ؤ‘ل»ƒ ؤ‘ل؛،t tل»›i hل؛،nh phúc ؤ‘ích thل»±c. Hành vi tل»™i lل»—i là thái ؤ‘ل»™ chل»‘i tل»« nhل»¯ng gì Thiên Chúa quy ؤ‘ل»‹nh cho con ngئ°ل»i và con ngئ°ل»i tل»± phác hل»چa ra nhل»¯ng mل»¥c tiêu cho cuل»™c ؤ‘ل»i mình. Thái ؤ‘ل»™ ؤ‘ó nói lên ý ؤ‘ل»“ khل؛³ng ؤ‘ل»‹nh tئ° thل؛؟ ؤ‘ل»™c lل؛p hoàn toàn vل»›i Thiên Chúa. ؤگây là hành vi thách thل»©c Thiên Chúa cách nghiêm trل»چng, quay lئ°ng lل؛،i vل»›i tình yêu cل»§a Ngài và tل»± loل؛،i mình ra khل»ڈi sل»± hiل»‡p thông vل»›i Ngài.
2. Tل»™i lل»—i mang chiل»پu kích xã hل»™i
a. ئ n cل»©u ؤ‘ل»™ cل»§a Chúa mang tính cل»™ng ؤ‘oàn vì Chúa muل»‘n cل»©u ؤ‘ل»™ hل؛؟t mل»چi ngئ°ل»i. Nên khئ°ل»›c tل»« kل؛؟ hoل؛،ch cل»§a Thiên Chúa ؤ‘ل»‘i vل»›i mình tل»©c là ta khئ°ل»›c tل»« tình yêu ؤ‘ل»‘i vل»›i tha nhân. Chính vì thل؛؟ tل»™i lل»—i không phل؛£i là hành vi biل»‡t lل؛p, nhئ°ng là mل»™t hành vi mang tính tئ°ئ،ng quan. Bل؛±ng cách này hay cách khác, có nhل»¯ng tل»™i ít nhiل»پu gì cإ©ng tác ؤ‘ل»™ng ؤ‘ل؛؟n tha nhân và làm thiل»‡t hل؛،i hل»چ, ؤ‘ó là nhل»¯ng tل»™i thiل؛؟u ؤ‘ل»©c yêu thئ°ئ،ng, bل؛¥t công, gây gئ°ئ،ng xل؛¥u, cل»™ng tác ؤ‘ل»ƒ tل؛،o ra bل؛§u không khí xل؛¥u, hay không chل»‹u chل»‘ng lل؛،i môi trئ°ل»ng sل»‘ng bل»‹ ô nhiل»…m vì tل»™i lل»—i. Hai tل»™i sau cùng này ؤ‘ئ°ل»£c coi là nhل»¯ng hành vi cل؛¥u kل؛؟t trong tل»™i lل»—i. Ngay cل؛£ nhل»¯ng tل»™i trong tئ° tئ°ل»ںng, mل»™t cách nào ؤ‘ó cإ©ng có thل»ƒ xúc phل؛،m ؤ‘ل؛؟n tha nhân tل»« xa, vì mل»™t khi ؤ‘ل»ƒ cho nhل»¯ng tâm trل؛،ng xل؛¥u ل؛¥y phát triل»ƒn, chúng sل؛½ dل؛§n dل؛«n ؤ‘ل؛؟n nguy cئ، biل؛؟n thành hành ؤ‘ل»™ng xل؛¥u, gây ra nhل»¯ng hل؛u quل؛£ tai hل؛،i cho tha nhân.
b. Vل»›i quan niل»‡m cل»§a Thánh Phaolô nhìn Giáo hل»™i nhئ° Thân thل»ƒ mل؛§u nhiل»‡m cل»§a ؤگل»©c Kitô và ngئ°ل»i Kitô hل»¯u là chi thل»ƒ mل؛§u nhiل»‡m cل»§a ؤگل»©c Kitô, thì tل»™i lل»—i cل»§a mل»—i ngئ°ل»i còn ل؛£nh hئ°ل»ںng ؤ‘ل؛؟n Giáo hل»™i: Nل؛؟u tل»™i lل»—i làm cho ta là chi thل»ƒ mل؛§u nhiل»‡m bل»‹ tل»•n thئ°ئ،ng, ؤ‘iل»پu ؤ‘ó có nghؤ©a tل»™i lل»—i trل»±c tiل؛؟p ngؤƒn cل؛£n không cho sل»± sل»‘ng ân sل»§ng ؤ‘ئ°ل»£c truyل»پn thông trong thân thل»ƒ mل؛§u nhiل»‡m cل»§a Chúa là Giáo hل»™i. Tình trل؛،ng này ؤ‘ئ°a ؤ‘ل؛؟n hل؛u quل؛£ là tل»™i lل»—i làm phئ°ئ،ng hل؛،i Giáo hل»™i ل»ں chل»— làm cho Giáo hل»™i và nhل»¯ng ngئ°ل»i Kitô hل»¯u khác thiل؛؟u ân sل»§ng cل»§a Chúa và làm cho Giáo hل»™i giل؛£m thiل»ƒu ؤ‘i sل»©c lan toل؛£ tل»‘t lành và thánh thiل»‡n cل»§a mình.
3. Tل»™i lل»—i mang chiل»پu kích cá nhân
B. Häring ؤ‘ã nhل؛n ؤ‘ل»‹nh thل»±c chí lý: “Khi phل؛،m tل»™i, con ngئ°ل»i ؤ‘ang thل»±c sل»± tàn ác ؤ‘ل»‘i vل»›i chính mình. Nل؛؟u không sám hل»‘i, con ngئ°ل»i sل؛½ dل؛§n dل؛§n phá hل»§y khل؛£ nؤƒng tل»± do làm ؤ‘iل»پu tل»‘t cل»§a mình. Con ngئ°ل»i phá vل»، sل»± bình an trong nل»™i tâm, ؤ‘ánh mل؛¥t sل»± toàn vل؛¹n cل»§a mình và trل»چn kiل؛؟p làm nô lل»‡”.[12]
a. Tàn ác vل»›i chính bل؛£n thân mình
Tل»™i lل»—i làm cho con ngئ°ل»i mâu thuل؛«n vل»›i chính bل؛£n thân mình. Vل»›i tئ° cách là loài thل»¥ tل؛،o, con ngئ°ل»i chل»‰ có thل»ƒ ؤ‘ل؛،t ؤ‘ل؛؟n sل»± hoàn thiل»‡n khi sل»‘ng theo tئ° cách là hình ل؛£nh Thiên Chúa, chل»© không phل؛£i là chل»‘i bل»ڈ Chúa và sل»‘ng xa cách Ngài. Con ngئ°ل»i chل»‰ có thل»ƒ phát triل»ƒn thل»±c sل»± khi quy hئ°ل»›ng vل»پ Chúa. Cho nên khi muل»‘n tل؛،o hل؛،nh phúc theo ý muل»‘n riêng cل»§a mình, tل»©c là con ngئ°ل»i ؤ‘ã ؤ‘i vào con ؤ‘ئ°ل»ng tل»± hل»§y diل»‡t chính mình.
b. Tل»™i lل»—i dل؛§n dل؛§n phá hل»§y khل؛£ nؤƒng làm ؤ‘iل»پu tل»‘t
Khi bل؛£n tính tل»± nhiên cل»§a con ngئ°ل»i bل»‹ tل»™i lل»—i làm tل»•n thئ°ئ،ng, ؤ‘iل»پu này sل؛½ dل؛«n ؤ‘ل؛؟n mل»™t hل؛u quل؛£ tai hل؛،i: nئ،i bل؛£n thân sل؛½ nل؛£y nل»ں sل»©c mل؛،nh hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu xل؛¥u. Lúc ل؛¥y lý trí bل»‹ lu mل», ý chí trل»ں nên nhu nhئ°ل»£c, dل»¥c vل»چng dل؛¥y lên mل؛،nh mل؛½ và không chل»‹u tuân phل»¥c ý chí dئ°ل»›i sل»± hئ°ل»›ng dل؛«n cل»§a lý trí. Do ؤ‘ó, khل؛£ nؤƒng hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu tل»‘t bل»‹ bào mòn dل؛§n ؤ‘i.
c. Tل»™i lل»—i ؤ‘ánh mل؛¥t sل»± bình an nل»™i tâm
Sل»± mل؛¥t bình an ؤ‘ئ°ل»£c thل»ƒ hiل»‡n qua viل»‡c chia rل؛½ xل؛£y ra trong chính nل»™i tâm con ngئ°ل»i. Ý chí lúc ل؛¥y bل»‹ dل»¥c vل»چng trل؛¥n áp nên chل»چn lل»±a nhل»¯ng ؤ‘iل»پu trái ngئ°ل»£c vل»›i lý trí chل»‰ dل؛،y. Lئ°ئ،ng tâm ngay chính có lên tiل؛؟ng phل؛£n ؤ‘ل»‘i lل؛،i thì tìm ؤ‘ل»§ mل»چi cách ؤ‘ل»ƒ làm im tiل؛؟ng lئ°ئ،ng tâm ؤ‘i. Sل»± xâu xé dل؛±n vل؛·t trong nل»™i tâm cل»© kéo dài, con ngئ°ل»i không thل»ƒ sل»‘ng bình an vل»›i chính bل؛£n thân mình.
4. Con ngئ°ل»i rئ،i vào trل؛،ng thái tل»™i lل»—i
Sل»± chia rل؛½ sâu xa có trong nل»™i tâm sل؛½ ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n mل»™t hل؛u quل؛£ nghiêm trل»چng là rئ،i vào trل؛،ng thái tل»™i lل»—i vل»›i nhل»¯ng ؤ‘ل؛·c ؤ‘iل»ƒm nhئ° tình trل؛،ng tách biل»‡t khل»ڈi Thiên Chúa kéo dài, sل»± kل؛؟t hل»£p vل»›i Thiên Chúa bل»‹ tiêu tan, ؤ‘ánh mل؛¥t ؤ‘ل»‹a vل»‹ và quyل»پn lل»£i làm con cái Thiên Chúa. Cuل»‘i cùng ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n trل؛،ng thái làm nô lل»‡ cho tل»™i lل»—i.
5. Con ngئ°ل»i hل»¥t mل؛¥t mل»¥c tiêu tل»‘i hل؛u
Cho nên ta có thل»ƒ nói, khi phل؛،m tل»™i, con ngئ°ل»i quay sang nhل»¯ng mل»¥c tiêu khác và ؤ‘ل»ƒ hل»¥t mل؛¥t mل»¥c tiêu tل»‘i hل؛u cل»§a mình. Do ؤ‘ó, con ngئ°ل»i không tránh khل»ڈi rئ،i vào tình trل؛،ng mل؛¥t hài hòa và thل؛¥t vل»چng.[13]
6. Con ngئ°ل»i chل»‘i tل»« không chل»‹u lل»›n lên ؤ‘úng vل»›i chiل»پu kích thiêng liêng cل»§a mình
Nhìn theo mل»™t góc ؤ‘ل»™ khác, tل»™i lل»—i là thái ؤ‘ل»™ chل»‘i tل»« không chل»‹u lل»›n lên cho ؤ‘úng vل»›i kích thئ°ل»›c thiêng liêng cل»§a mình. Hل»چ không chل»‹u trل»ں thành con ngئ°ل»i hoàn hل؛£o vì ؤ‘ã phل؛£n bل»™i lل؛،i ئ،n gل»چi cao quý cل»§a mình. Hل»چ cإ©ng không chل»‹u thل»ƒ hiل»‡n chính bل؛£n thân mình theo cách Chúa muل»‘n.
7. Tل»™i lل»—i dل؛«n ؤ‘ل؛؟n sل»± diل»‡t vong
Ta có thل»ƒ nói tل»™i lل»—i là mل»™t sل»± dل»‘i trá kinh khل»§ng, mل»™t sل»± lل»«a ؤ‘ل؛£o hل؛؟t mل»©c, vì nó hل»©a hل؛¹n mل»™t cách hão huyل»پn hل؛،nh phúc ؤ‘ích thل»±c cho con ngئ°ل»i, nhئ°ng thل»±c ra nó chل»‰ dل؛«n con ngئ°ل»i ؤ‘ل؛؟n sل»± diل»‡t vong.
Nhئ°ng con ngئ°ل»i không nên thل؛¥t vل»چng vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i cل»§a mình, ngئ°ل»£c lل؛،i, ta cل؛§n nhìn tل»™i lل»—i vل»›i thái ؤ‘ل»™ tích cل»±c khi nhìn tل»™i lل»—i dئ°ل»›i chân trل»i cل»©u chuل»™c. Thئ°ل»£ng Hل»™i ؤ‘ل»“ng Giám mل»¥c 1983 ؤ‘ل»پ cل؛p ؤ‘ل؛؟n chل»§ ؤ‘ل»پ Hòa Giل؛£i và Thل»‘ng Hل»‘i, trong ؤ‘ó có bàn ؤ‘ل؛؟n vل؛¥n ؤ‘ل»پ tل»™i lل»—i. Thئ°ل»£ng Hل»™i ؤگل»“ng ؤ‘ã ý thل»©c rõ rل؛±ng Giáo hل»™i chل»‰ có thل»ƒ nói vل»پ tل»™i lل»—i trong bل»‘i cل؛£nh cل»§a ئ n Cل»©u Chuل»™c, lòng thئ°ئ،ng xót và ân sل»§ng cل»§a Thiên Chúa.
Sau ؤ‘ó, trong phل؛§n hai cل»§a Thông ؤ‘iل»‡p do ؤگل»©c Giáo Hoàng Gioan Phaolô II ban hành, ngài ؤ‘ã chل»‰ cho thل؛¥y “Tình yêu lل»›n hئ،n tل»™i lل»—i”, mل؛§u nhiل»‡m lòng thئ°ئ،ng xót cل»§a Thiên Chúa soi sáng mل؛§u nhiل»‡m tل»™i lل»—i. Ngئ°ل»i Kitô hل»¯u cل؛§n phل؛£i nل»— lل»±c bén rل»… trong cل؛£m nghiل»‡m vل»پ lòng thئ°ئ،ng xót mang tính cل»©u ؤ‘ل»™ và chل»¯a lành cل»§a Thiên Chúa.[14]
V. Tل»کI Lل»–I GÂY THIل»†T Hل؛ I CHO CHÍNH Bل؛¢N THÂN VÀ Ý THل»¨C Vل»€ TÌNH TRل؛ NG Tل»کI Lل»–I
1. Tل»™i gây thiل»‡t hل؛،i cho chính bل؛£n thân
a. Tل»™i lل»—i có ؤ‘ئ°ل»£c mل»™t ý nghؤ©a luân lý thل»±c sل»± khi ta thل؛¥y do tل»™i lل»—i con ngئ°ل»i dل»«ng lل؛،i ل»ں loài thل»¥ tل؛،o (coi ؤ‘ó nhئ° mل»¥c tiêu tل»‘i hل؛u cل»§a cuل»™c ؤ‘ل»i, chل»© không phل؛£i là cل»§a Chúa).
b. Khi làm nhئ° thل؛؟, con ngئ°ل»i tل»± co cل»¥m trên chính bل؛£n thân mình bل؛±ng cách tل»± mình làm quan toà ؤ‘ل»™c nhل؛¥t ؤ‘ل»‘i vل»›i nhل»¯ng chل»چn lل»±a cل»§a mình, thay vì ؤ‘i tل»›i Chúa là ؤگل؛¥ng ؤ‘ئ°ل»£c nhìn thل؛¥y xuyên qua nhل»¯ng loài thل»¥ tل؛،o khác.
c. Nhìn nhئ° thل؛؟, tل»™i lل»—i trل»ں thành mل»™t thái ؤ‘ل»™ khئ°ل»›c tل»« mل»™t trل؛t tل»± ؤ‘ئ°ل»£c Thiên Chúa muل»‘n nhئ° ؤ‘iل»پu kiل»‡n cho hل؛،nh phúc ؤ‘ích thل»±c cل»§a con ngئ°ل»i. Tل»™i trل؛§m trل»چng, nhiل»پu hay ít tùy theo mل»©c ؤ‘ل»™ nó ؤ‘oل؛،n tuyل»‡t vل»›i Thiên Chúa.
* Tóm lل؛،i
- Nل؛؟u do tل»™i lل»—i mà ngئ°ل»i ta phل؛،m tل»›i Thiên Chúa và làm suy thoái nئ،i chính bل؛£n thân mình hình ل؛£nh cل»§a Thiên Chúa, hình ل؛£nh này ؤ‘áng lل؛½ phل؛£i ؤ‘ئ°ل»£c rõ nét dل؛§n lên.
- Hل»چ xúc phل؛،m ؤ‘ل؛؟n con ngئ°ل»i khi làm suy thoái nhân phل؛©m và khát vل»چng tؤƒng trئ°ل»ںng nئ،i con ngئ°ل»i.
- Cuل»‘i cùng hل»چ cإ©ng làm tل»•n thئ°ئ،ng cل»™ng ؤ‘ل»“ng nhân loل؛،i và Giáo hل»™i do viل»‡c ؤ‘ánh mل؛¥t ؤ‘i nhل»¯ng nؤƒng lل»±c yêu thئ°ئ،ng mà hل»چ phل؛£i thل»ƒ hiل»‡n.
2. Ý thل»©c vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i
Ngày nay ngئ°ل»i ta thئ°ل»ng có khuynh hئ°ل»›ng tل»‘ cáo tiل؛؟n trình sám hل»‘i nhئ° nguyên nhân gây ra ý thل»©c bل»‡nh hoل؛،n vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i. Cho nên cل؛§n phل؛£i phân biل»‡t ý thل»©c bình thئ°ل»ng vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i và ý thل»©c bل»‡nh hoل؛،n vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i.
a. Ý thل»©c bình thئ°ل»ng vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i chính là sل»± kiل»‡n tha tính hل»¯u vل»‹ (altérité personnelle) hiل»‡n diل»‡n nئ،i tل»™i lل»—i. Tل»™i lل»—i là sل»± ؤ‘oل؛،n tuyل»‡t mل»‘i liên hل»‡ vل»›i mل»™t ngôi vل»‹ khác, ؤ‘ó là Thiên Chúa và vل»پ viل»‡c tل»« chل»‘i yêu mل؛؟n Ngài. Nhل؛n thل»©c mình là ngئ°ل»i tل»™i lل»—i chính là tل»± ؤ‘ل؛·t mình trong mل»‘i tئ°ئ،ng quan vل»›i Thiên Chúa. Cho nên ý thل»©c vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i phát sinh tل»« cái nhìn vل»پ Ngئ°ل»i Cha yêu thئ°ئ،ng chúng ta. Nل؛؟u ngئ°ل»i phل؛،m tل»™i cل؛£m thل؛¥y mình là nل؛،n nhân cل»§a tình trل؛،ng tل»™i lل»—i do tل»™i lل»—i cل»§a mình và hل»چ chính là thل»§ phل؛،m làm cho tình yêu Thiên Chúa ؤ‘ل»‘i vل»›i mình bل»‹ thل؛¥t bل؛،i. Khi ل؛¥y ý thل»©c vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i lل؛،i “mang tính chل؛¥t cل»©u ؤ‘ل»™”, vì nó quy hئ°ل»›ng chúng ta tل»›i mل»™t ngôi vل»‹ khác ؤ‘ó là Thiên Chúa, ؤگل؛¥ng duy nhل؛¥t có thل»ƒ cل»©u ؤ‘ل»™ chúng ta.
b. Ý thل»©c bل»‡nh hoل؛،n vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i chل»‰ xل؛£y ra khi nó tل»± ؤ‘óng kín trên chính bل؛£n thân mình. ؤگây mل»›i là ؤ‘iل»پu ؤ‘áng trách vì khi ل؛¥y Thiên Chúa không còn là ؤ‘ل»‘i tئ°ل»£ng ؤ‘ích thل»±c ؤ‘ل»‘i vل»›i cái nhìn cل»§a hل»‘i nhân nل»¯a, nhئ°ng Ngài chل»‰ còn là cái cل»› hay dل»¥ng cل»¥ cho hل»‘i nhân ý thل»©c vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i cل»§a mình mà thôi.
- Nhئ°ng cل؛§n nói thêm, con ngئ°ل»i tل»™i lل»—i không chل»‰ duy nhل؛¥t tل»± ؤ‘ل؛·t mình nhئ° thل؛؟ trong mل»‘i tئ°ئ،ng quan vل»›i Thiên Chúa, nhئ°ng còn ؤ‘ل؛·t mình dئ°ل»›i cái nhìn thئ°ئ،ng xót cل»§a Thiên Chúa ؤ‘ang chiل؛؟u dãi trên hل»چ. Do viل»‡c thay ؤ‘ل»•i trung tâm cل»§a ý thل»©c (ví dل»¥ ؤ‘ل؛·t trل»چng tâm nئ،i Thiên Chúa thay vì nئ،i chính bل؛£n thân mình), ngئ°ل»i tل»™i lل»—i thل؛¥y mình ؤ‘ئ°ل»£c giل؛£i thoát vì vل»›i tل؛§m nhìn nhئ° thل؛؟, hل»چ mل»›i nhل؛n ra ؤ‘ئ°ل»£c ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ và gل؛·p ؤ‘ئ°ل»£c sل»± tha thل»© nئ،i Thiên Chúa.
- Nói cách khác, ؤ‘iل»پu quan trل»چng là luôn phل؛£i nhل»› viل»‡c nhل؛n thل»©c mình có tل»™i trئ°ل»›c mل؛·t Thiên Chúa và Giáo hل»™i, ؤ‘ó chính là thái ؤ‘ل»™ trئ°ل»›c tiên tل»± ؤ‘ل؛·t mình trong viل»…n tئ°ل»£ng tình yêu gل؛·p gل»، lل؛،i vل»›i mل»™t Ngôi vل»‹ khác ؤ‘ó là Thiên Chúa.
* Cho nên ý thل»©c vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i sل؛½ không hل»‡ tل؛،i ل»ں viل»‡c hل»‘i tiل؛؟c thuل؛§n túy ích kل»·, nhئ°ng hل»‡ tل؛،i ل»ں chل»— sل»± hل»‘i tiل؛؟c phل؛£i hئ°ل»›ng mل»ں ؤ‘ل؛؟n Thiên Chúa là ؤگل؛¥ng yêu thئ°ئ،ng. ؤگây chính là sل»± giل؛£i thoát ؤ‘ích thل»±c.
[1] ؤگل»©c Giáo Hoàng Piô XII, Diل»…n vؤƒn ngày 26.10.1946; DC, sل»‘ 43, cل»™t 1380.
[2] x. Resolutiones Lutherianae super propositiones sui Lipsiae disputatis, 1519, WA 2, pp. 412.
[3] x. Calvino, Isnst. I.II, c.1,8 Vol. III, pp. 236-238
[4] x. Ibid. I.III, c. 19,2,283
[5] H. Thelicke, TE, I. sل»‘ 1394, 1438, 1395, 1087-1090, 512 và 333-361
[6] HD. IV/1, 448
[7] Công ؤگل»“ng Vatican II, Hiل؛؟n chل؛؟ Gaudium et Spes, sل»‘ 13
[8] Ibid., sل»‘ 37
[9] Ibid., sل»‘ 9
[10] x. Công ؤگل»“ng Vatican II, Hiل؛؟n chل؛؟ Gaudium et Spes, sل»‘ 13 và 17
[11] Công ؤگل»“ng Vatican II, Hiل؛؟n chل؛؟ Gaudium et Spes, sل»‘ 16
[12] Free and Faithful in Christ, Vol I, 1978, tr. 391
[13] x. Công ؤگل»“ng Vatican II, Hiل؛؟n chل؛؟ Gaudium et Spes, sل»‘ 13
[14] x. ؤگل»©c Giáo Hoàng Gioan Phaolo II, Thông ؤ‘iل»‡p “Thiên Chúa Giàu Lòng Xót Thئ°ئ،ng” (Dives in misericordia), 30-11-1980.
Tin mل»›i
- Tأ¬m Kiل؛؟m Mل»™t Nل»پn ؤگل؛،o ؤگل»©c Phل»• Quأ،t: Mل»™t Nhأ£n Quan Mل»›i Vل»پ Luل؛t Tل»± Nhiأھn - phل؛§n I - 30/09/2017 02:58
- Nhل»¯ng Vل؛¥n ؤگل»پ Luأ¢n Lأ½ Hiل»‡n Nay Theo Thأ´ng ؤگiل»‡p Veritatis Splendor - 01/07/2016 00:47
- Thل؛§n Hل»چc Luأ¢n Lأ½ Sau Cأ´ng ؤگل»“ng Vatican II: Nhل»¯ng Cأ´ng Trئ°ل»ng Thi Cأ´ng - 07/06/2016 00:31
- Cأ³ Buل»™c Phل؛£i Giل»¯ Hل؛؟t Cأ،c Mل»‡nh Lل»‡nh Luأ¢n Lأ½ Cل»§a Tأ¢n ئ¯ل»›c Khأ´ng? - 28/04/2016 23:57
- Luأ¢n Lأ½ Vل»پ Tل»™i Lل»—i: Biل»‡n Phأ¢n Cأ،c Loل؛،i Tل»™i - 12/11/2015 02:39

markdown:
##
[
Luأ¢n Lأ½ Vل»پ Tل»™i Lل»—i](/index.php/than-hoc/luan-ly/luan-ly-can-ban/2596-luan-ly-ve-toi-loi)
- Chuyأھn mل»¥c chأnh: Luأ¢n Lأ½
- ؤگئ°ل»£c viل؛؟t ngأ y Thل»© bل؛£y, 31 Thأ،ng 10 2015 07:22
- Lئ°ل»£t xem: 7005
*Lm. Giuse Nguyل»…n ؤگل»©c Quang*
ؤگل»‘i vل»›i nhiل»پu ngئ°ل»i thل»i ؤ‘ل؛،i ngày hôm nay, kinh nghiل»‡m vل»پ tل»™i lل»—i là mل»™t mل؛·c cل؛£m bل»‡nh hoل؛،n, mل»™t ل؛£o tئ°ل»ںng ؤ‘ل»™c hل؛،i. Theo hل»چ vì lý do ؤ‘ó, cل؛§n phل؛£i thiل؛؟t lل؛p
*“mل»™t nل»پn luân lý không tل»™i lل»—i”*. Khuynh hئ°ل»›ng này do tiل؛؟n sؤ© Hesnard chل»§ xئ°ل»›ng vل»›i tác phل؛©m chل»§ yل؛؟u cل»§a ông nhan ؤ‘ل»پ là: *“L’Univers morbide de la Faute” (1950)* và *“Moral sans péché” (1954)* vل»›i khuynh hئ°ل»›ng cل»±c ؤ‘oan nhئ° thل؛؟, nên ؤ‘ل؛؟n nؤƒm 1956 nhل»¯ng tác phل؛©m cل»§a ông bل»‹ Huل؛¥n quyل»پn ؤ‘ئ°a vào danh mل»¥c nhل»¯ng sách bل»‹ cل؛¥m sل» dل»¥ng *(Index)*.
Khi nhل؛n ؤ‘ل»‹nh vل»پ mل»™t trào lئ°u nhئ° thل؛؟, ؤگل»©c Giáo Hoàng Piô XII ؤ‘ã lên tiل؛؟ng cل؛£nh báo:
*“tل»™i lل»›n nhل؛¥t hiل»‡n nay, ؤ‘ó là viل»‡c con ngئ°ل»i ؤ‘ánh mل؛¥t cل؛£m thل»©c vل»پ tل»™i lل»—i”*. [[1]](#ftn1)
Khi ؤ‘ل»©ng trئ°ل»›c mل»™t trào lئ°u nhئ° thل؛؟, ta cل؛§n phل؛£i trل»ں vل»پ cل»™i nguل»“n trong Kinh Thánh ؤ‘ل»ƒ biل؛؟t nhل»¯ng ؤ‘iل»پu liên quan ؤ‘ل؛؟n tل»™i lل»—i.
**I. Mل؛ C KHل؛¢I TRONG KINH THÁNH LIÊN QUAN ؤگل؛¾N Tل»کI Lل»–I**
Có lل؛½ ngày nay hئ،n bao giل» hل؛؟t ngئ°ل»i ta cل؛§n quay trل»ں lل؛،i vل»›i Kinh Thánh ؤ‘ل»ƒ thل؛¥y vل؛¥n ؤ‘ل»پ tل»™i lل»—i là mل»™t vل؛¥n ؤ‘ل»پ nghiêm túc, ؤ‘áng ؤ‘ل»ƒ mل»چi ngئ°ل»i suy tئ°.
**1. Tل»™i lل»—i là mل»™t sل»± dل»¯ mà ؤگل»©c Kitô ؤ‘ã hل»§y diل»‡t ؤ‘ل»ƒ cل»©u chuل»™c chúng ta** **a. ؤگل»©c Kitô mل؛،c khل؛£i vل»پ cho ta biل؛؟t vل»پ tل»™i lل»—i**
Dئ°ل»›i ánh sáng cل»§a ؤگل»©c Kitô, tل»™i lل»—i ؤ‘ã bل»™c lل»™ sل»± khل»§ng khiل؛؟p, thì cإ©ng có thل»ƒ nói ngئ°ل»i Kitô hل»¯u chل»‰ có thل»ƒ hiل»ƒu ؤ‘ئ°ل»£c ؤ‘ل؛§y ؤ‘ل»§ ý nghؤ©a mل؛§u nhiل»‡m Nhل؛p thل»ƒ - Khل»• nل؛،n – Phل»¥c sinh trong mل»‘i tئ°ئ،ng quan vل»›i tل»™i lل»—i mà thôi. Nói cách khác, chính tل»™i lل»—i làm ta hiل»ƒu rõ sل»± cao cل؛£ cل»§a mل؛§u nhiل»‡m Cل»©u ؤ‘ل»™.
Cuل»™c sل»‘ng và cuل»™c khل»• nل؛،n cل»§a ؤگل»©c Kitô là cuل»™c chiل؛؟n chل»‘ng lل؛،i tل»™i lل»—i và sل»± hل»§y diل»‡t cل»§a nó. Còn cái chل؛؟t và sل»± phل»¥c sinh cل»§a Ngài là dل؛¥u chل»‰ sل»± chiل؛؟n thل؛¯ng trên tل»™i lل»—i
*(x. Rm 8,3; Dt. 2,17)*. Ta có thل»ƒ tìm thل؛¥y nhل»¯ng chل»‰ dل؛«n liên quan ؤ‘ل؛؟n vل؛¥n ؤ‘ل»پ này trong Tân ئ°ل»›c nhئ° sau:
- Gioan Tل؛©y giل؛£ ؤ‘ã gل»چi ؤگل»©c Kitô là ؤگل؛¥ng gánh tل»™i trل؛§n gian
*(x. Ga 1,29; Is 53,7)*.
- Chính ؤگل»©c Giêsu tل»± giل»›i thiل»‡u mình nhئ° ؤگل؛¥ng Giل؛£i Thoát nhل»¯ng kل؛» tل»™i lل»—i
*(x. Mt 18,11; Lc 19,10)*.
- ؤگل»©c Kitô còn cho ta hiل»ƒu ئ،n huل»‡ lل»›n lao nhل؛¥t cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ ؤ‘ó là sل»± tha tل»™i
*(x. Mt 9,6; Lc 5,24 và 9,49)*.
- Ngài nhìn cái chل؛؟t cل»§a mình nhئ° mل»™t lل»… tل؛؟ cل»©u ؤ‘ل»™ ؤ‘em lل؛،i ئ،n tha tل»™i
*(Mt 26,28)*, ؤ‘ã lل؛p Bí tích Rل»a Tل»™i ؤ‘ل»ƒ tha tل»™i *(Cv 2,38)*, cإ©ng nhئ° ban cho Giáo hل»™i quyل»پn tha tل»™i nhân danh Ngài *(Ga 20,23)*.
Còn sau cái chل؛؟t và sل»± phل»¥c sinh cل»§a ؤگل»©c Kitô, các môn ؤ‘ل»‡ mل»›i nhìn Thل؛§y mình nhئ° ؤگل؛¥ng khai mل»ں thل»i cل»©u ؤ‘ل»™ nhل» viل»‡c Ngài chiل؛؟n thل؛¯ng tل»™i lل»—i
*(x. 1Ga 1,7.2,2.3,5; Rm 8,3; 2Cr 5,21)*. **b. Chính ؤگل»©c Kitô là sل»± xét xل» tل»™i lل»—i**
Sل»± xét xل» cل»§a ؤگل»©c Kitô lل»™t mل؛·t nل؛، tل»™i lل»—i và cho ta thل؛¥y sل»± khل»§ng khiل؛؟p cل»§a nó. Khi Thiên Chúa gل»ںi Ngئ°ل»i Con duy nhل؛¥t cل»§a Ngài ؤ‘ل»ƒ qua Ngئ°ل»i Con này ta nhل؛n ra kل؛؟ hoل؛،ch tình yêu cل»§a Thiên Chúa, thì sل»± chل»‘i tل»« Ngئ°ل»i Con cل»§a Ngài ؤ‘ل»“ng nghؤ©a vل»›i sل»± tل»« chل»‘i tình yêu cل»§a Thiên Chúa và trل»ں thành mل»™t sل»± xل؛¥u xa không thل»ƒ tha thل»© ؤ‘ئ°ل»£c
*(x. Ga 15,22-24)*. Nhئ° thل؛؟ ؤ‘ل»©ng trئ°ل»›c bل؛±ng chل»©ng tình yêu cل»§a Thiên Chúa ؤ‘ئ°ل»£c tل»ڈ lل»™ nئ،i ؤگل»©c Kitô, tل»™i lل»—i ؤ‘ل»ƒ rئ،i khuôn mل؛·t thل؛t cل»§a nó ؤ‘ó là sل»± hل؛n thù chل»‘ng lل؛،i ý ؤ‘ل»‹nh yêu thئ°ئ،ng cل»§a Thiên Chúa. ؤگiل»پu này ؤ‘ئ°ل»£c Chúa Giêsu diل»…n tل؛£ trong dل»¥ ngôn nhل»¯ng tên tá ؤ‘iل»پn gian ác thuê vئ°ل»n nho *(Mt 21,33-42)*. **2. Tل»™i lل»—i là sل»± ác mà ta cل؛§n phل؛£i chiل؛؟n ؤ‘ل؛¥u chل»‘ng lل؛،i theo gئ°ئ،ng ؤگل»©c Kitô** **a. Liên kل؛؟t vل»›i ؤگل»©c Kitô qua Bí tích Rل»a Tل»™i và ؤگل»©c Tin**
ؤگل»‘i vل»›i ngئ°ل»i Kitô hل»¯u, Bí tích Rل»a Tل»™i và sل»± vâng phل»¥c ؤ‘ل»©c tin ؤ‘ã liên kل؛؟t hل»چ vل»›i ؤگل»©c Kitô, và làm cho hل»چ ؤ‘ئ°ل»£c tham dل»± vào cuل»™c chiل؛؟n thل؛¯ng cل»§a Ngài trên tل»™i lل»—i. Vل»›i tئ° thل؛؟ ؤ‘ó, ngئ°ل»i Kitô hل»¯u phل؛£i chiل؛؟n ؤ‘ل؛¥u chل»‘ng lل؛،i tل»™i lل»—i
*“cho ؤ‘ل؛؟n mل»©c ؤ‘ل»• máu”*, nghؤ©a là chiل؛؟n ؤ‘ل؛¥u không khoan nhئ°ل»£ng *(x. Dt 12,1-4; Rm 6)*. Theo Thánh Phaolô, ngئ°ل»i Kitô hل»¯u sل»‘ng trong ân sل»§ng và quyل»پn nؤƒng cل»§a ؤگل»©c Kitô là ؤگل؛¥ng chiل؛؟n thل؛¯ng tل»™i lل»—i. ؤگiل»پu này có nghؤ©a quyل»پn nؤƒng chiل؛؟n thل؛¯ng tل»™i lل»—i không xuل؛¥t phát tل»« chính bل؛£n thân cل»§a hل»چ, nhئ°ng tل»« sل»± liên kل؛؟t chل؛·t chل؛½ và sل»‘ng còn giل»¯a hل»چ vل»›i ؤگل»©c Kitô *(x. Rm 6,14.18)*. **b. Luôn ý thل»©c sل»± khó khؤƒn trئ°ل»›c nhل»¯ng cám dل»— cل»§a tل»™i lل»—i**
Mل»™t khi trل»ں thành môn ؤ‘ل»‡ cل»§a ؤگل»©c Kitô, ngئ°ل»i Kitô hل»¯u phل؛£i luôn ý thل»©c sل»± gay go cل»§a cuل»™c chiل؛؟n ؤ‘ل؛¥u chل»‘ng lل؛،i tل»™i lل»—i, bل»ںi vì dل؛¥u chل»‰ cل»§a cuل»™c chiل؛؟n thل؛¯ng lل؛،i là cây Thل؛p Giá.
Thánh Phaolô trình bày ؤگل»©c Kitô chiل؛؟n thل؛¯ng hل؛u quل؛£ cل»§a tل»™i lل»—i là sل»± chل؛؟t, và làm cho ngئ°ل»i Kitô hل»¯u, là ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c liên kل؛؟t vل»›i Ngài trong Bí tích Rل»a Tل»™i, ؤ‘ئ°ل»£c giل؛£i phóng khل»ڈi tل»™i lل»—i. Khi ta ؤ‘ئ°ل»£c liên kل؛؟t vل»›i ؤگل»©c Kitô trong cuل»™c chiل؛؟n chل»‘ng lل؛،i tل»™i lل»—i nhئ° thل؛؟ nào, thì ta cإ©ng ؤ‘ئ°ل»£c liên kل؛؟t vل»›i Ngài trong sل»± Phل»¥c sinh chiل؛؟n thل؛¯ng sل»± chل؛؟t và tل»™i lل»—i nhئ° vل؛y
*(x. Rm 6)*.
Riêng Thánh Gioan còn cho thل؛¥y cل»™ng ؤ‘oàn tín hل»¯u thل»i sئ، khai có sل»± cؤƒng thل؛³ng giل»¯a sل»± thánh thiل»‡n cل»§a Bí tích Rل»a Tل»™i và sل»± kiل»‡n ngئ°ل»i tín hل»¯u phل؛،m tل»™i, nhئ°ng theo ngài thì nhل»¯ng tل»™i này không thل»ƒ là
*“nhل»¯ng tل»™i dل؛«n ؤ‘ل؛؟n cái chل؛؟t”* làm hل»چ xa cách ؤگل»©c Kitô là nguل»“n sل»± sل»‘ng *(1Ga 5,16-17)*. **3. Nhل»¯ng khía cل؛،nh ؤ‘ل»™c hل؛،i cل»§a tل»™i lل»—i** **a. Tل»™i lل»—i là sل»± ؤ‘ánh mل؛¥t Thiên Chúa và ؤ‘ánh mل؛¥t ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™**
Tل»™i lل»—i không phل؛£i là sل»©c mل؛،nh vô ngã và mù quáng, nhئ°ng chính là hل»‡ quل؛£ cل»§a hành vi con ngئ°ل»i. Ngئ°ل»i tل»™i lل»—i muل»‘n chل»©ng minh sل»± ؤ‘ل»™c lل؛p tuyل»‡t ؤ‘ل»‘i cل»§a mình. Hل»چ
*“ؤ‘ùa giل»،n”* sل»± tل»± do cل»§a mình trên ؤ‘iل»پu ác và làm phئ°ئ،ng hل؛،i khل؛£ nؤƒng hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu thiل»‡n. Do ؤ‘ó, ngئ°ل»i tل»™i lل»—i tل»± do *“nói không”* vل»›i Thiên Chúa, vì thل؛؟ hل»چ dل؛¥n thân vào tình trل؛،ng ؤ‘ánh mل؛¥t Thiên Chúa. Mل»™t khi Thiên Chúa bل»ڈ mل؛·c con ngئ°ل»i vل»›i hành vi xل؛¥u xa cل»§a hل»چ, ngئ°ل»i tل»™i lل»—i sل؛½ rئ،i vào tình trل؛،ng nô lل»‡ cho tل»™i lل»—i *(Ga 8,34)*. Khi nói *“không”* vل»›i Thiên Chúa, tل»©c là chل»‘i tل»« không dành cho Thiên Chúa vinh quang thuل»™c vل»پ Ngài, nghؤ©a là *“không tôn vinh và cل؛£m tل؛، Ngài cho phل؛£i ؤ‘ل؛،o” (Rm 1,21)*.
ؤگiل»پu này kéo theo viل»‡c ؤ‘ánh mل؛¥t ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ và hل؛،nh phúc vؤ©nh cل»u
*(Kh 21,27)*. Khi tل»± ؤ‘ánh mل؛¥t ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ là ؤ‘ل»“ng thل»i ta cإ©ng làm giل؛£m thiل»ƒu sل»± sung mãn cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ trong Thân Thل»ƒ mل؛§u nhiل»‡m cل»§a ؤگل»©c Kitô là Giáo hل»™i. **b. Tل»™i lل»—i là viل»‡c chل»‘ng lل؛،i thánh ý Thiên Chúa**
- Quan ؤ‘iل»ƒm hل؛؟t sل»©c ؤ‘ل؛·c trئ°ng cل»§a Cل»±u ئ°ل»›c vل»پ tل»™i lل»—i dل»±a trên lل؛p trئ°ل»ng cل»§a Kinh Thánh vل»پ mل»‘i liên hل»‡ giل»¯a Thiên Chúa và con ngئ°ل»i là mل»‘i liên hل»‡ dل»±a trên Giao ئ°ل»›c: Thánh ý Chúa ؤ‘ئ°ل»£c biل»ƒu lل»™ trong Giao ئ°ل»›c, cho nên hành vi tل»™i lل»—i là thái ؤ‘ل»™ bل»ڈ quên Thiên Chúa Giao ئ°ل»›c
*(Gr 3,19-25; 16,10-13; Hs 1,3; Ed 16,59)* là hành ؤ‘ل»™ng rل»i xa Thiên Chúa và vô ئ،n ؤ‘ل»‘i vل»›i Ngài *(Is 1,2-4)*. Không nhل»¯ng thل؛؟, tل»™i lل»—i còn ؤ‘ئ°ل»£c mô tل؛£ nhئ° là sل»± thù ghét Thiên Chúa *(Xh 20,5; ؤگnl 5,9; Tv 139,21)*.
- Trong Tân ئ¯ل»›c, theo Tin mل»«ng dل»¥ ngôn ngئ°ل»i con hoang ؤ‘àng
*(Lc 15,11-31)*, tل»™i lل»—i ؤ‘ئ°ل»£c trình bày nhئ° sل»± tل»« bل»ڈ Thiên Chúa cách vô ئ،n, mل»™t sل»± thiل؛؟u hل»¥t toàn diل»‡n, thiل؛؟u hل»¥t chính ý nghؤ©a làm nên cuل»™c sل»‘ng làm con Thiên Chúa do viل»‡c ta lìa xa Ngài gây ra.
- Còn theo quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a Thánh Phaolô, sل»± thù nghل»‹ch chل»‘ng lل؛،i Thiên Chúa là mل»™t yل؛؟u tل»‘ chل»§ chل»‘t cل»§a tل»™i lل»—i
*(x. Rm 3,9; 5,10; Cl 1,21; Ep 2,14)*. Tل»™i còn ؤ‘ئ°ل»£c coi nhئ° thái ؤ‘ل»™ vô lل»پ luل؛t *(1Ga 3,4; 2Tx 2,3-8)*, nhئ° thái ؤ‘ل»™ bل؛¥t phل»¥c tùng ؤ‘ل»‘i vل»›i Thiên Chúa *(Ep 5,6)*. Cho nên viل»‡c tل»« bل»ڈ giao ئ°ل»›c, lìa bل»ڈ Thiên Chúa cách vô ئ،n hay thù nghل»‹ch chل»‘ng lل؛،i Thiên Chúa ؤ‘ل»پu là nhل»¯ng hành vi tل»™i lل»—i vì chúng nói lên thái ؤ‘ل»™ chل»‘ng lل؛،i thánh ý Thiên Chúa. **c. Tل»™i lل»—i là mل»™t bل؛¥t công tل»™t bل؛c ؤ‘ل»‘i vل»›i Thiên Chúa**
ؤگل؛·c ؤ‘iل»ƒm riêng cل»§a tل»™i lل»—i là hành vi cل»± tuyل»‡t ؤ‘ل»‘i vل»›i Thiên Chúa, ؤ‘áng lل؛½ ra ta phل؛£i tuân phل»¥c Ngài. Vل؛y phل؛،m tل»™i là viل»‡c ؤ‘ل»•i viل»‡c phل»¥c vل»¥ Thiên Chúa vل»›i lòng yêu mل؛؟n lل؛¥y viل»‡c làm nô lل»‡ cho tل»™i lل»—i. ؤگây là thái ؤ‘ل»™ yêu chuل»™ng
*“thل؛؟ gian nhئ، nhل»›p”* và bل»‹ kل؛؟t án trên thل؛p giá hئ،n là thái ؤ‘ل»™ yêu chuل»™ng tình yêu vô biên cل»§a ؤگل»©c Kitô *(2Pr 2,20)*. Sل»± bل؛¥t công nêu trên phát sinh tل»« sل»± vô ؤ‘ل؛،o *(Rm 1,18)*, tل»« viل»‡c chل»‘i bل»ڈ viل»‡c thل» phئ°ل»£ng phل؛£i là nghؤ©a vل»¥ ؤ‘ل؛§u tiên ta phل؛£i thل»±c hiل»‡n ؤ‘ل»ƒ tôn vinh Thiên Chúa. Khi mل»™t ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa mà phل؛،m tل»™i, thì hành vi cل»§a hل»چ mâu thuل؛«n vل»›i sل»± công chính mà hل»چ ؤ‘ã lãnh nhل؛n. Sل»± bل؛¥t công cل»§a tل»™i lل»—i trئ°ل»›c tiên tل؛،o nên sل»± vô ئ،n lل»›n lao ؤ‘ل»‘i vل»›i tình yêu biên cل»§a Thiên Chúa ؤ‘ل»‘i vل»›i con ngئ°ل»i. **II. GIÁO THUYل؛¾T Vل»€ Tل»کI Lل»–I Cل»¦A ANH EM LY KHAI**
Mل»™t trong nhل»¯ng lãnh vل»±c có tل؛§m ل؛£nh hئ°ل»ںng lل»›n trong quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a anh em ly khai ؤ‘ó là quan ؤ‘iل»ƒm vل»پ tل»™i.
**1. Quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a thل؛§n hل»چc Chính Thل»‘ng Giáo**
Chل»‹u ل؛£nh hئ°ل»ںng cل»§a các Giáo phل»¥ Hy lل؛،p, thل؛§n hل»چc Chính Thل»‘ng giáo nhل؛¥n mل؛،nh ؤ‘ل؛؟n khía cل؛،nh tích cل»±c cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™. Hل»چ không nhìn tل»™i lل»—i dئ°ل»›i thái ؤ‘ل»™ bi quan, chính vì thل؛؟ vل؛¥n ؤ‘ل»پ con ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c giل؛£i thoát khل»ڈi tل»™i lل»—i không ؤ‘ئ°ل»£c ؤ‘ل؛·t lên hàng ؤ‘ل؛§u. Hل»چ chل»§ trئ°ئ،ng con ngئ°ل»i phل؛£i cل»™ng tác vل»›i ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ bل؛±ng nل»— lل»±c khل؛¯c khل»• ؤ‘ل»ƒ tiل؛؟n tل»›i sل»± phát triل»ƒn toàn diل»‡n hình ل؛£nh cل»§a Thiên Chúa in sâu trong tâm hل»“n con ngئ°ل»i.
**2. Quan ؤ‘iل»ƒm thل؛§n hل»چc Tin Lành**
Cإ©ng nhئ° trong các vل؛¥n ؤ‘ل»پ khác, các thل؛§n hل»چc gia Tin Lành không ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n mل»™t quan ؤ‘iل»ƒm thل»‘ng nhل؛¥t vل»پ tل»™i. Nhئ°ng có hai ؤ‘iل»ƒm chúng ta dل»… nhل؛n thل؛¥y ؤ‘ó là cái nhìn bi quan vل»پ tل»™i, và tل»™i nguyên tل»• liên kل؛؟t chل؛·t chل؛½ vل»›i tل»™i cá nhân. ل» ؤ‘ây chúng ta ؤ‘ل»پ cل؛p tل»›i bل»‘n nhân vل؛t ؤ‘ل؛،i diل»‡n cho thل؛§n hل»چc Tin Lành vل»پ tل»™i.
**a. Martin Luther**
- Khi ؤ‘ل»پ cل؛p ؤ‘ل؛؟n tل»™i, ông ؤ‘ã có mل»™t quan ؤ‘iل»ƒm rل؛¥t bi quan. Theo ông, sل»± hئ° hل»ڈng cل»§a con ngئ°ل»i ؤ‘ã phát xuل؛¥t tل»« tل»™i ؤ‘ل؛§u tiên cل»§a Aؤ‘am, chính tل»™i này ؤ‘ã ؤ‘ل؛§u ؤ‘ل»™c con ngئ°ل»i toàn diل»‡n. Bل؛£n tính tل»± nhiên cل»§a con ngئ°ل»i tuy còn ؤ‘ó, nhئ°ng ؤ‘ã bل»‹ hئ° hل»ڈng ؤ‘áng sل»£, bل»ںi vì lòng tin vào Thiên Chúa bل»‹ mل؛¥t ؤ‘i, và tâm hل»“n tràn ؤ‘ل؛§y sل»± nghi kل»µ, sل»± sل»£ hãi và xل؛¥u hل»•.
Dل»¥c tính ؤ‘ئ°ل»£c coi nhئ° tل»™i nل»پn tل؛£ng vì là hل؛u quل؛£ cل»§a tل»™i nguyên tل»• và ؤ‘ل؛§u mل»‘i các tل»™i mل»›i. Nhئ° thل؛؟, nó trل»ں thành yل؛؟u tل»‘ cؤƒn bل؛£n làm nên các tل»™i khác, và là nguل»“n sل»± dل»¯ làm cho con ngئ°ل»i trل»ں thành tل»™i nhân. Vل»›i Luther, không có sل»± phân biل»‡t giل»¯a tل»™i nguyên tل»• vل»›i các tل»™i riêng, tل؛¥t cل؛£ chل»‰ làm thành mل»™t khل»‘i thل»‘ng nhل؛¥t.
- Chính vل»›i lل»‘i nhìn hoàn toàn bi quan nhئ° thل؛؟, mà ông ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n nhل؛n ؤ‘ل»‹nh: ai lãnh nhل؛n phép rل»a thì ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa, nghؤ©a là ؤ‘ئ°ل»£c Thiên Chúa thل»© tha và không quy trách nhiل»‡m nل»¯a. Nhئ°ng trong thل»±c tل؛؟, dل»¥c tình vل؛«n còn bám sát và thئ°ل»ng xuyên ل»ں trong ngئ°ل»i Kitô hل»¯u, và thâm nhل؛p vào hل؛؟t mل»چi hành ؤ‘ل»™ng cل»§a hل»چ nhئ° là mل»™t tل»™i, nên ta vل»«a ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa, nhئ°ng ؤ‘ل»“ng thل»i vل؛«n là tل»™i nhân.
Cho nên tل؛¥t cل؛£ mل»چi hành ؤ‘ل»™ng cل»§a con ngئ°ل»i dù tل»‘t ؤ‘ل؛؟n ؤ‘âu ؤ‘i chؤƒng nل»¯a cإ©ng ؤ‘ã bل»‹ tل»™i ؤ‘ل؛§u ؤ‘ل»™c vì con ngئ°ل»i mãi mãi vل؛«n là tل»™i nhân. Nhئ° thل؛؟, ông ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n quan ؤ‘iل»ƒm cل»±c ؤ‘oan khi gán tính cách tل»™i lل»—i cho cل؛£ nhل»¯ng hành vi tل»‘t:
*“Mل»—i hành vi tل»‘t cل»§a mل»—i ngئ°ل»i ؤ‘ل»پu là tل»™i trên thل؛؟ gian này, ؤ‘ó là vì tình trل؛،ng nô lل»‡ tل»™i lل»—i cل»§a con ngئ°ل»i”*. [[2]](#ftn2)
- Thل؛؟ là mل»™t khi coi mل»—i hành ؤ‘ل»™ng cل»§a con ngئ°ل»i ؤ‘ل»پu xل؛¥u, thì không còn sل»± phân biل»‡t giل»¯a tل»™i nل؛·ng và tل»™i nhل؛¹ nل»¯a. ؤگiل»پu này phát xuل؛¥t tل»« lل؛p trئ°ل»ng coi bل؛£n tính con ngئ°ل»i bل»‹ hئ° hل»ڈng toàn diل»‡n, và con ngئ°ل»i luôn mang tئ° cách tل»™i nhân. Có bàn ؤ‘ل؛؟n vل؛¥n ؤ‘ل»پ nل؛·ng nhل؛¹ thì cإ©ng tùy thuل»™c vào lòng thئ°ئ،ng xót cل»§a Thiên Chúa có bل؛¯t lل»—i ta hay không.
Vì lúc sinh thل»i, Luther không ؤ‘óng khung suy tئ° thل؛§n hل»چc cل»§a mình trong mل»™t hل»‡ thل»‘ng, nên nhل»¯ng ؤ‘iل»ƒm vل»«a nêu cho chúng ta mل»™t cái nhìn toát lئ°ل»£c vل»پ nhل»¯ng tئ° tئ°ل»ںng nل»پn tل؛£ng cل»§a ông liên quan ؤ‘ل؛؟n tل»™i.
**b. John Calvin**
- Cإ©ng giل»‘ng nhئ° Luther, Calvin cإ©ng nhل؛n ؤ‘ل»‹nh tính cách tل»™i lل»—i phát xuل؛¥t tل»« tل»™i nguyên tل»• và cùng vل»›i tل»™i riêng làm thành mل»™t khل»‘i duy nhل؛¥t. Sau khi lãnh nhل؛n Phép rل»a, con ngئ°ل»i vل؛«n mãi mãi là tل»™i nhân và tل»« bل؛£n tính hئ° hل»ڈng cل»§a con ngئ°ل»i phát sinh nhل»¯ng hành vi mà Thánh Phaolô gل»چi là sل»± tل»™i, là công viل»‡c cل»§a xác thل»‹t:
*“Tل»™i nguyên tل»• tل»ڈ hiل»‡n ra nhئ° là sل»± xل؛¥u xa và ؤ‘ل»™c dل»¯ có tính di truyل»پn cل»§a bل؛£n tính chúng ta, nó thâm nhل؛p vào mل»چi lؤ©nh vل»±c cل»§a tâm hل»“n: trئ°ل»›c hل؛؟t nó biل؛؟n ؤ‘ل»•i chúng ta thành ؤ‘ل»‘i tئ°ل»£ng cل»§a cئ،n giل؛n Chúa, rل»“i nó phát sinh trong ta cل؛£ nhل»¯ng hành vi mà Kinh Thánh gل»چi là công viل»‡c cل»§a xác thل»‹t (Gl 5,19). Nó chính là ؤ‘iل»پu mà Thánh Phaolô không ngل»«ng gل»چi là sل»± tل»™i”*. [[3]](#ftn3)
- Ông nhل؛¥n mل؛،nh lòng thئ°ئ،ng xót cل»§a Thiên Chúa ؤ‘ل»ƒ ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n lل؛p trئ°ل»ng cho rل؛±ng tل»™i tuy không ؤ‘ئ°ل»£c xóa ؤ‘i, nhئ°ng nhل»¯ng ai ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa thì không bل»‹ Chúa quy trách nhiل»‡m.
[[4]](#ftn4) **c. Helmut Thielicke**
Quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a tác giل؛£ này ؤ‘ئ°ل»£c coi nhئ° ؤ‘iل»ƒn hình cho giáo thuyل؛؟t cل»§a phái Luther ngày nay:
- Giل»¯a tل»™i nguyên tل»• và các tل»™i riêng có mل»™t mل»‘i dây liên kل؛؟t chل؛·t chل؛½. Theo ông, do tل»™i nguyên tل»•, chúng ta là tل»™i nhân, còn vل»›i các tل»™i riêng, tính cách tل»™i lل»—i cل»§a chúng ta tل»ڈ lل»™ ra. Tل»™i nguyên tل»• ؤ‘ئ°ل»£c khoác vào cho mل»—i cá nhân, nó và các tل»™i riêng thâm nhل؛p vào nhau và nói nên cùng mل»™t thل»±c tل؛،i nhئ°ng ؤ‘ئ°ل»£c nhìn dئ°ل»›i góc ؤ‘ل»™ khác nhau mà thôi. Trong nhل»¯ng hành vi tل»™i lل»—i
*(tل»™i riêng)* thì trách nhiل»‡m cá nhân ل»ں hàng ؤ‘ل؛§u, ؤ‘ang khi ؤ‘ó tل»™i nguyên tل»• nhل؛¥n mل؛،nh ؤ‘ل؛؟n tính cách *“siêu chل»§ thل»ƒ”* cل»§a hành vi, tل»©c là tính liên ؤ‘ل»›i cل»§a tل؛¥t cل؛£ mل»چi ngئ°ل»i trong tل»™i. Vل؛y quل؛£ là có sل»± ؤ‘an chéo nhau giل»¯a tل»™i nguyên tل»• và tل»™i riêng.
- Cإ©ng giل»‘ng nhئ° Luther, ông cho rل؛±ng ngئ°ل»i công chính làm bل؛¥t cل»© viل»‡c gì cإ©ng phل؛،m tل»™i, vì ngئ°ل»i ؤ‘ó vل»«a là ngئ°ل»i công chính vل»«a là tل»™i nhân
*(Simul justus et peccator)*. Nên mل»—i hành vi cل»§a con ngئ°ل»i ؤ‘ل»پu mang tính cách tل»™i lل»—i. Ông cإ©ng cho rل؛±ng trong tل؛¥t cل؛£ các tل»™i riêng thì luôn luôn có tل»™i nguyên tل»•, tل؛¥t cل؛£ làm thành sل»± chل»‘ng ؤ‘ل»‘i Thiên Chúa, nên ông có vل؛» không quan tâm ؤ‘ل؛؟n sل»± phân chia tل»™i theo sل»± nل؛·ng nhل؛¹. ؤگiل»پu quan trل»چng ؤ‘ل»‘i vل»›i ông là tل»™i nhân khi tin thì ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa, còn nل؛؟u không tin thì ل»ں mãi trong tل»™i. Chل»‰ trong bل»‘i cل؛£nh ؤ‘ل»©c tin mل»›i có thل»ƒ ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n sل»± phân chia nào ؤ‘ó giل»¯a các tل»™i: có mل»™t sل»‘ tل»™i nل؛·ng nل»پ cل؛£n trل»ں không cho ta ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n ؤ‘ل»©c tin, trong sل»‘ nhل»¯ng tل»™i này có tل»™i mل؛،i dâm *(x. 1Cr 6,9)*, tham dل»± bàn tiل»‡c cل»§a ma quل»· *(x. 1Cr 10,21)*, chل»‘i Chúa *(Mt 10,33; Lc 19,9)*. [[5]](#ftn5) **d. Karl Barth**
- Ông là thل؛§n hل»چc gia có tên tuل»•i rل؛¥t lل»›n cل»§a Tin Lành, và là ؤ‘iل»ƒn hình cho thل؛§n hل»چc cل؛£i cách hiل»‡n nay. Quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a ông vل»پ tل»™i ؤ‘ئ°ل»£c trình bày trong tác phل؛©m
*“Die Kirchliche Dogmatik” (Tín lý cل»§a Giáo hل»™i)* trong các quyل»ƒn III/3 và IV/1, 430, theo ông chل»‰ có ؤ‘ل»©c tin vào ؤگل»©c Giêsu Kitô, ؤگل؛¥ng chل»‹u ؤ‘óng ؤ‘inh ؤ‘ã chل»‹u thل» thách vì con ngئ°ل»i tل»™i nhân, mل»›i làm cho ta mل»ں mل؛¯t ra và chل»©ng tل»ڈ cho ta biل؛؟t tل»™i kinh khل»§ng dئ°ل»ng nào.
- Theo ông, tل»™i nguyên tل»• và tل»™i riêng cإ©ng có mل»™t mل»‘i liên kل؛؟t chل؛·t chل؛½. Sل»± tل»™i bل؛¯t ؤ‘ل؛§u nئ،i Aؤ‘am, nhئ°ng cùng mل»™t lúc lل؛،i là cái gì hل»£p vل»›i bل؛£n tính và sل»± mong muل»‘n cل»§a mل»—i ngئ°ل»i. Tل»« tل»™i nguyên tل»•
*(tل»©c là tل»« ý muل»‘n là hل»¯u thل»ƒ tل»™i nhân)* phát sinh ra các tل»™i riêng.
- Chính ông là ngئ°ل»i làm nل»•i bل؛t tính chل؛¥t chل»‘ng ؤ‘ل»‘i lل؛،i Thiên Chúa ل»ں nئ،i tل»™i lل»—i. Tل»™i chل»‘ng ؤ‘ل»‘i lل؛،i Thiên Chúa tل»›i mل»©c ؤ‘ل»™ nào thì chính ؤگل»©c Kitô ؤ‘ã chل»©ng tل»ڈ bل؛±ng con ؤ‘ئ°ل»ng ؤ‘ل»‘i nghل»‹ch lل؛،i: con ngئ°ل»i kiêu cؤƒng muل»‘n bل؛±ng Chúa, thì ؤگل»©c Kitô vل»‘n là Thiên Chúa lل؛،i nhل؛p thل»ƒ làm ngئ°ل»i; hoل؛·c con ngئ°ل»i muل»‘n làm quan tòa cho chính mình ؤ‘ل»ƒ ل؛¥n ؤ‘ل»‹nh ؤ‘iل»پu lành ؤ‘iل»پu dل»¯, thì ؤگل»©c Kitô, vل»‹ quan tòa tل»‘i cao cل»§a mل»چi ngئ°ل»i ؤ‘ã ؤ‘ل»ƒ cho ngئ°ل»i Do Thái lên án và treo trên thل؛p giá.
- Ông cإ©ng cho rل؛±ng, dئ°ل»›i ánh sáng cái chل؛؟t cل»§a ؤگل»©c Kitô, sل»± phân chia tل»™i nل؛·ng nhل؛¹ không có chل»— ؤ‘ل»©ng, vì Ngài ؤ‘ã chل؛؟t cho tل؛¥t cل؛£ tل»™i lل»—i không phân biل»‡t, ngay cل؛£ tل»™i nhل؛¹ cإ©ng lên án con ngئ°ل»i, nل؛؟u ؤگل»©c Kitô không chل؛؟t vì chúng ta:
*“Nل؛؟u Ngài (ؤگل»©c Kitô) mang lل؛¥y nó, thì dù mل»™t tل»™i kinh khل»§ng ؤ‘ل؛؟n mل؛¥y cإ©ng không lên án con ngئ°ل»i. Trái lل؛،i, nل؛؟u Ngài không mang lل؛¥y, thì chل»‰ mل»™t tل»™i nhل»ڈ bé cإ©ng ؤ‘ل»§ kل؛؟t án con ngئ°ل»i cách hoàn toàn”*. [[6]](#ftn6)
- Theo ông, con ngئ°ل»i nhìn vل»پ quá khل»© thì thل؛¥y mình là
*“totus peccator”*, nhئ°ng trong giây phút hiل»‡n tل؛،i là hئ°ل»ںng nhل» sل»± tha thل»© triل»پn miên cل»§a Thiên Chúa và ؤ‘ئ°ل»£c sل»‘ng tình con thل؛£o vل»›i Ngài, nên lل؛،i trل»ں thành *“totus justus”*, mà lل؛،i không nghe nói ؤ‘ل؛؟n *“totus peccator”*. ؤگây là cách hiل»ƒu cل»§a ông vل»پ vل؛¥n ؤ‘ل»پ tل»™i nئ،i ngئ°ل»i ؤ‘ã ؤ‘ئ°ل»£c ông chính hóa. Lل؛p trئ°ل»ng này vل؛«n dل»±a theo nguyên tل؛¯c *“simul justus et peccator”*. **e. Tóm lئ°ل»£c giáo thuyل؛؟t cل»§a anh em Tin Lành vل»پ tل»™i lل»—i** *- Thل»±c tل؛،i và tính xل؛¥u xa cل»§a tل»™i lل»—i*
Tل»™i nguyên tل»• và các tل»™i riêng thل؛¥m nhل؛p vào toàn bل»™ con ngئ°ل»i cإ©ng nhئ° ؤ‘ل»i sل»‘ng cل»§a hل»چ nhئ° mل»™t thل»±c tل؛،i nل؛·ng nل»پ ؤ‘áng buل»“n. Ta chل»‰ có thل»ƒ biل؛؟t ؤ‘ئ°ل»£c tل؛§m mل»©c khل»§ng khiل؛؟p cل»§a nó nhل» mل؛،c khل؛£i và nhل» cái chل؛؟t cل»§a ؤگل»©c Kitô. Tính xل؛¥u xa cل»‘t lõi cل»§a tل»™i chính là sل»± phل؛£n nghل»‹ch chل»‘ng lل؛،i Chúa, thái ؤ‘ل»™ bل؛¥t phل»¥c tùng, sل»± kiêu cؤƒng muل»‘n ؤ‘ل»™c lل؛p khل»ڈi Thiên Chúa và tل»± cل»©u lل؛¥y mình.
*- Liên hل»‡ giل»¯a tل»™i nguyên tل»• và các tل»™i riêng*
Cل؛£ hai liên kل؛؟t chل؛·t chل؛½ vل»›i nhau thành mل»™t tل»™i duy nhل؛¥t trong toàn bل»™. Tل»™i vل»›i tئ° cách là tل»™i nguyên tل»•, biل»ƒu lل»™ tính phل»• quát và vؤ©nh viل»…n cل»§a tل»™i, còn tل»™i vل»›i tئ° cách là tل»™i riêng thì bل»™c lل»™ yل؛؟u tل»‘ chل»§ quan và lل»‡ thuل»™c vào thل»i gian. ل» ؤ‘ây có thل»ƒ nói: ngئ°ل»i ta phل؛،m tل»™i chính vì ؤ‘ã là tل»™i nhân.
Mل»™t khi con ngئ°ل»i tin tئ°ل»ںng nئ،i Chúa, thì lòng thئ°ئ،ng xót Chúa không bل؛¯t tل»™i hل»چ, nên hل»چ trل»ں nên công chính hóa, nhئ°ng thل»±c sل»± hل»چ vل؛«n là tل»™i nhân cho ؤ‘ل؛؟n suل»‘t ؤ‘ل»i. Nói gل»چn lل؛،i, trong trل؛،ng thái công chính hóa con ngئ°ل»i vل؛«n hoàn toàn là tل»™i nhân. Tuy nhiên, không phل؛£i vì thل؛؟ mà ل»· lل؛،i, nhئ°ng ngئ°ل»i Kitô hل»¯u phل؛£i nل»— lل»±c làm viل»‡c không ngل»«ng ل»ں ؤ‘ل»i này, bل؛±ng cách chiل؛؟n ؤ‘ل؛¥u ؤ‘ل»ƒ tل»™i lل»—i không có quyل»پn hành gì trên hل»چ.
*- Hai cách nhìn khác nhau vل»پ tل»™i*
Theo phái Luther, có sل»± tiل؛؟p nل»‘i giل»¯a tل»™i và ئ،n cل»©u chuل»™c. ؤگiل»پu này nói lên mل»™t thل»±c tل؛،i mang tính lل»‹ch sل»: trئ°ل»›c tiên tل»™i làm ؤ‘ل»©t ؤ‘oل؛،n mل»‘i hiل»‡p thông giل»¯a con ngئ°ل»i vل»›i Thiên Chúa, sau ؤ‘ó ؤگل»©c Kitô cل»©u chuل»™c con ngئ°ل»i.
Theo thل؛§n hل»چc Cل؛£i cách lل؛،i tل؛p trung cái nhìn vào ؤگل»©c Kitô: ý muل»‘n cؤƒn bل؛£n cل»§a Thiên Chúa là nhل؛¯m kل؛؟t giao con ngئ°ل»i trong ؤگل»©c Kitô, mà ý muل»‘n này có trئ°ل»›c thل»±c trل؛،ng tل»™i lل»—i, nên tل»™i lل»—i không thل»ƒ ngؤƒn cل؛£n ؤ‘ئ°ل»£c.
**f. Vل؛¥n ؤ‘ل»پ ؤ‘ل؛،i kل؛؟t**
Trong khi ؤ‘ل»‘i thoل؛،i vل»›i anh em Tin Lành, ngئ°ل»i Kitô hل»¯u cل؛§n lئ°u ý nhل»¯ng ؤ‘iل»ƒm nل»پn tل؛£ng sau ؤ‘ây trong lل؛p trئ°ل»ng cل»§a hل»چ vل»پ vل؛¥n ؤ‘ل»پ tل»™i lل»—i:
- Trئ°ل»›c tiên là tính cách nل؛·ng nل»پ cل»§a tل»™i thل؛؟ gian.
- Thل»© hai là tính “phل؛£n tôn giáo” cل»§a tل»™i mà ؤ‘iل»ƒm chính yل؛؟u là chل»‘ng lل؛،i Thiên Chúa.
- Thل»© ba là ta chل»‰ có thل»ƒ nhل؛n biل؛؟t ؤ‘ل؛§y ؤ‘ل»§ vل»پ tل»™i lل»—i nhل» vào mل؛،c khل؛£i cل»§a Chúa.
- Thل»© tئ° là bل؛£n tính tل»™i lل»—i cل»§a con ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c nhل؛¥n mل؛،nh và giúp ta ؤ‘i tل»›i tل؛n gل»‘c rل»… làm thành thái ؤ‘ل»™ tل»™i lل»—i nئ،i tâm hل»“n.
- Thل»© nؤƒm là nhل»¯ng vل؛؟t tích cل»§a tل»™i nئ،i ngئ°ل»i ؤ‘ã ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa: tل»™i vل؛«n còn tل»“n tل؛،i nئ،i ngئ°ل»i ؤ‘ã ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa.
- Cuل»‘i cùng quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a K. Barth lل؛¥y ؤگل»©c Kitô làm trung tâm phù hل»£p vل»›i lل؛p trئ°ل»ng Công giáo hئ،n, còn H. Thielicke quan niل»‡m ngئ°ل»£c hل؛³n lل؛،i khi cho rل؛±ng, vì có tình trل؛،ng tل»™i lل»—i nên mل»›i có chئ°ئ،ng trình cل»©u ؤ‘ل»™.
**g. Mل»™t vài nhل؛n ؤ‘ل»‹nh vل»پ quan ؤ‘iل»ƒm cل»§a giáo thuyل؛؟t Tin Lành liên quan ؤ‘ل؛؟n luân lý**
- Giáo thuyل؛؟t vل»پ tل»™i quá bi quan. Nل؛؟u con ngئ°ل»i vل؛«n mãi là hئ° hل»ڈng
*(cho dù là ؤ‘ã ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa)*, nل؛؟u trong con ngئ°ل»i chل»‰ hoàn toàn là tل»™i thì làm sao có thل»ƒ ؤ‘ل؛،t ؤ‘ل؛؟n ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™. Nل؛؟u con ngئ°ل»i luôn ل»ں trong trل؛،ng thái tل»™i lل»—i, thì khó có thل»ƒ chل؛¥p nhل؛n sل»± tل»± do quyل؛؟t ؤ‘ل»‹nh cل»§a con ngئ°ل»i. Mà ؤ‘ây lل؛،i là ؤ‘iل»ƒm then chل»‘t cل»§a hành vi nhân linh trong luân lý. Thái ؤ‘ل»™ bi quan này phل؛£n ل؛£nh trên quan niل»‡m vل»پ lئ°ئ،ng tâm khi hل»چ cho rل؛±ng, trong con ngئ°ل»i tل»™i lل»—i không thل»ƒ có tiل؛؟ng nói cل»§a sل»± thiل»‡n, nhئ°ng chل»‰ có thل»ƒ làm cái chuyل»‡n là tل»± khل؛³ng ؤ‘ل»‹nh mình chل»‘ng lل؛،i Thiên Chúa.
- Vل»›i lل؛p trئ°ل»ng không phân biل»‡t giل»¯a tل»™i nguyên tل»• và tل»™i riêng, anh em Tin Lành ؤ‘ã quá gل؛¯n chل؛·t tل»™i nguyên tل»• vào con ngئ°ل»i mل»™t cách quá ؤ‘áng, sل؛½ ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n nguy cئ، làm cho các tل»™i riêng mل؛¥t ؤ‘i tính cách lل»—i lل؛§m, bل»ںi vì chúng ؤ‘ئ°ل»£c thل»±c hiل»‡n dئ°ل»›i sل»©c ép cل»§a tل»™i nguyên tل»•.
- Còn theo lý thuyل؛؟t Công giáo, tính cách tل»™i lل»—i xل؛¥u xa và trách nhiل»‡m cل»§a tل»™i nguyên tل»• cإ©ng nhئ° tل»™i riêng nل؛؟u ؤ‘em ؤ‘ل»‘i chiل؛؟u thì chúng chل»‰ theo nghؤ©a loل؛،i suy
*(analogique)* thôi. Bل»ںi vì ؤ‘ل»ƒ thành mل»™t tل»™i riêng ؤ‘úng nghؤ©a, thì cل؛§n phل؛£i có yل؛؟u tل»‘ ý chí tل»± do cá nhân, thل؛؟ mà ؤ‘iل»پu này lل؛،i không có trong tل»™i nguyên tل»•.
- Khác hل؛³n vل»›i các giáo thuyل؛؟t Tin Lành, Giáo lý Công giáo cho rل؛±ng, sل»± công chính hóa tل؛©y sل؛،ch nل»™i tâm khل»ڈi tل»™i lل»—i và thل»±c sل»± thánh hóa con ngئ°ل»i. Cho nên, nل؛؟u nói nhل» sل»± công chính hóa, tل»™i lل»—i cل»§a con ngئ°ل»i không bل»‹ Chúa quy trách nhiل»‡m nل»¯a, nhئ°ng vل؛«n không ؤ‘ئ°ل»£c xóa bل»ڈ thل»±c sل»± thì không thل»ƒ chل؛¥p nhل؛n ؤ‘ئ°ل»£c ؤ‘ل»‘i vل»›i Công giáo. Công ؤگل»“ng Vatican II cإ©ng nhل؛¥n mل؛،nh ؤ‘ل؛؟n sل»± công chính hóa nhئ° là sل»± biل؛؟n ؤ‘ل»•i thل»±c sل»± nل»™i tâm con ngئ°ل»i:
*“Chính Chúa ؤ‘ã ؤ‘ل؛؟n giل؛£i thoát cho con ngئ°ل»i và ban cho con ngئ°ل»i sل»©c mل؛،nh, bل؛±ng cách ؤ‘ل»•i mل»›i tل»± tâm can”*, [[7]](#ftn7) và khل؛³ng ؤ‘ل»‹nh con ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c ؤگل»©c Kitô cل»©u chuل»™c và ؤ‘ã trل»ں thành tل؛،o vل؛t mل»›i cل»§a Chúa Thánh Thل؛§n. [[8]](#ftn8)
- Chính sل»± khác biل»‡t này ل؛£nh hئ°ل»ںng ؤ‘ل؛؟n quan ؤ‘iل»ƒm luân lý. Theo Công giáo, vل»›i ئ،n Chúa Thánh Thل؛§n, ngئ°ل»i ؤ‘ئ°ل»£c công chính hóa hل»چ thل»±c sل»± có ؤ‘ئ°ل»£c nhل»¯ng viل»‡c lành, cho dù có pha trل»™n mل»™t chút gì là bل؛¥t toàn, nhئ°ng chúng không phل؛£i là nhل»¯ng hành vi tل»™i lل»—i nhئ° anh em Tin Lành quan niل»‡m.
- Giáo lý Công giáo cho rل؛±ng, có sل»± phân biل»‡t giل»¯a tل»™i nل؛·ng và tل»™i nhل؛¹; lý do là trong mل»چi hành vi luân lý, kل»ƒ cل؛£ nhل»¯ng hành vi xل؛¥u, ngئ°ل»i ta không dل؛¥n thân làm vل»›i cùng mل»™t cئ°ل»ng ؤ‘ل»™ nhئ° nhau. Cho nên, quyل؛؟t ؤ‘ل»‹nh làm ؤ‘iل»پu dل»¯ có thل»ƒ biل»ƒu lل»™ ل»ں nhل»¯ng mل»©c ؤ‘ل»™ khác nhau.
**III. NHل»®NG Ý NIل»†M LIÊN QUAN ؤگل؛¾N Tل»کI Lل»–I THEO CÔNG ؤگل»’NG VATICAN II** **1. Lل»±a chل»چn ؤ‘oàn kل؛؟t trong ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ hay cل؛¥u kل؛؟t trong tل»™i lل»—i**
Toàn thل»ƒ nhân loل؛،i cإ©ng nhئ° mل»—i cá nhân ؤ‘ل»پu ؤ‘ئ°ل»£c mل»i gل»چi chل»چn lل»±a cách dل»©t khoát: hoل؛·c là ؤ‘oàn kل؛؟t lل؛،i ؤ‘ل»ƒ sل»‘ng ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™, hoل؛·c là tل»± cل؛¥u kل؛؟t trong khuôn khل»• cل»§a tل»™i lل»—i.
[[9]](#ftn9) Theo B. Häring, thì ؤ‘ây là mل»™t trong nhل»¯ng khل»ںi ؤ‘iل»ƒm phong phú nhل؛¥t cل»§a Thل؛§n hل»چc hل؛u Công ؤگل»“ng Vatican II bàn vل»پ ئ،n cل»©u chuل»™c và tل»™i lل»—i. **2. ؤگل»‘i lل؛،i vل»›i nô lل»‡ cho tل»™i lل»—i là sل»± cao cل؛£ cل»§a tل»± do** **a. Tل»™i lل»—i là sل»± lل؛،m dل»¥ng sل»± tل»± do**
- Tل»™i lل»—i ؤ‘ئ°ل»£c nhل؛n diل»‡n nhئ° là sل»± lل؛،m dل»¥ng tل»± do, món quà tل؛·ng cل»§a Thiên Chúa. ؤگiل»پu này dل؛«n ؤ‘ل؛؟n hل؛u quل؛£ là tل»± do ؤ‘ã quay lئ°ng lل؛،i vل»›i mل»¥c ؤ‘ích cل»§a nó, chuyل»ƒn thành cuل»™c nل»•i dل؛y chل»‘ng lل؛،i cل»™i nguل»“n cل»§a món quà này là chính Thiên Chúa.
- Kل؛؟ ؤ‘ل؛؟n là sل»± nô lل»‡ cho tل»™i lل»—i mل»™t cách tل؛¥t yل؛؟u và không thل»ƒ tránh ؤ‘ئ°ل»£c. Mل»چi lل؛،m dل»¥ng tل»± do ؤ‘ل»پu làm tل»•n hل؛،i ؤ‘ل؛؟n phل؛©m giá con ngئ°ل»i, và biل؛؟n con ngئ°ل»i thành tù nhân cho các thل؛؟ lل»±c ؤ‘en tل»‘i cل»§a tل»™i lل»—i.
**b. Thành quل؛£ cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™**
Ngئ°ل»£c lل؛،i, thành quل؛£ ؤ‘ل؛§u tiên cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ chính là khám phá ra rل؛±ng, con ngئ°ل»i bل»‹ xiل»پng xích nô lل»‡ dئ°ل»›i ách cل»§a tل»™i lل»—i, và hل»چ bل؛¯t ؤ‘ل؛§u khao khát tìm kiل؛؟m mل»™t tل»± do ؤ‘ích thل»±c. Mل»™t khi bل»‹ tل»™i lل»—i làm tل»•n thئ°ئ،ng, tل»± do con ngئ°ل»i chل»‰ có thل»ƒ ؤ‘ل؛،t ؤ‘ئ°ل»£c trل»چn vل؛¹n vل؛» cao cل؛£ cل»§a mình qua viل»‡c tiل؛؟p nhل؛n tình thân hل»¯u vô vل»‹ lل»£i do Thiên Chúa ban cho. ؤگiل»پu này chل»‰ có thل»ƒ có ؤ‘ئ°ل»£c nhل» sل»± trل»£ lل»±c cل»§a ئ،n thánh. Vل»›i hئ°ل»›ng chل»چn lل»±a nhئ° thل؛؟, ngئ°ل»i Kitô hل»¯u mل»›i có thل»ƒ kل؛؟t hل»£p vل»›i Thiên Chúa ؤ‘ل»ƒ tiل؛؟n tل»›i sل»± hoàn thiل»‡n trل»چn vل؛¹n và hل؛،nh phúc. ؤگây là sل»± kل؛؟t hل»£p giل»¯a tل»± do vل»›i trung tín.
[[10]](#ftn10) **3. ل؛¢nh hئ°ل»ںng cل»§a tل»™i lل»—i trên lئ°ئ،ng tâm**
Trong nhل»¯ng thل»§ bل؛£n luân lý cل»• ؤ‘iل»ƒn, ngئ°ل»i ta cho tل»™i lل»—i là mل»™t hành vi nghل»‹ch lل؛،i vل»›i sل»± phán ؤ‘oán cل»§a lئ°ئ،ng tâm ngay thل؛³ng. Nhئ°ng hiل»‡n nay, Công ؤگل»“ng Vaticano II lل؛،i ؤ‘ئ°a ra mل»™t khái niل»‡m vل»پ tل»™i lل»—i nhئ° mل»™t quá trình bi ؤ‘át:
*“Khi con ngئ°ل»i ít lo tìm ؤ‘iل»پu chân thل؛t và ؤ‘iل»پu thiل»‡n, cإ©ng nhئ° khi vì thói quen phل؛،m tل»™i, mà lئ°ئ،ng tâm dل؛§n dل؛§n trل»ں nên mù quáng”*. [[11]](#ftn11)
Nhئ° thل؛؟, theo Công ؤگل»“ng, quá trình bi ؤ‘át nêu trên là mل»™t chuل»—i các tل»™i lل»—i. Chúng hل»§y diل»‡t ý thل»©c vل»پ ؤ‘iل»پu thiل»‡n, vل»پ chân lý. Chúng còn tiêu diل»‡t luôn ؤ‘ل»™ng lل»±c cل»§a lئ°ئ،ng tâm, làm cho lئ°ئ،ng tâm không còn quy hئ°ل»›ng vل»پ tình yêu và chân lý nل»¯a. Mل»™t khi lئ°ئ،ng tâm ؤ‘ã hل؛؟t nhل؛،y bén và trل»ں nên mù lòa, kل؛» phل؛،m tل»™i trل»ں thành nô lل»‡ cho sل»± sai lل؛§m. Kل؛؟t quل؛£ là ngئ°ل»i ta sل؛½ bئ°ل»›c ؤ‘i trong
*“bóng tل»‘i tؤƒm”* cل»§a thل؛؟ giل»›i ích kل»· và xل؛¥u xa. **4. Tل»™i lل»—i liên quan ؤ‘ل؛؟n sل»± chل»چn lل»±a cئ، bل؛£n**
Mل؛·c dù trong cuل»™c sل»‘ng thل»±c tل؛؟ con ngئ°ل»i còn có nhل»¯ng quyل؛؟t ؤ‘ل»‹nh, hành ؤ‘ل»™ng cإ©ng nhئ° thiل؛؟u sót khác, nhئ°ng các quyل؛؟t ؤ‘ل»‹nh quan trل»چng cل»§a hل»چ ؤ‘ل»پu dل»±a trên sل»± chل»چn lل»±a cئ، bل؛£n; theo nghؤ©a con ngئ°ل»i ý thل»©c mình dل؛¥n thân sل»‘ng theo mل»™t ؤ‘ل»™ng lل»±c sâu xa và mل»™t ý hئ°ل»›ng nل»پn tل؛£ng, dل»©t khoát. Toàn bل»™ cuل»™c sل»‘ng con ngئ°ل»i là mل»™t sل»± dل؛¥n thân cل»§a riêng bل؛£n thân hل»چ vào ؤ‘iل»پu thiل»‡n, hay ngئ°ل»£c lل؛،i vào ؤ‘iل»پu ác. Chل»چn lل»±a ؤ‘iل»پu thiل»‡n là chل»چn hئ°ل»›ng tؤƒng trئ°ل»ںng trong ؤ‘ل»i sل»‘ng luân lý. Chل»چn lل»±a ؤ‘iل»پu ác là chل»چn hئ°ل»›ng suy thoái trong ؤ‘ل»i sل»‘ng luân lý.
Tل»™i lل»—i nói chung, và ؤ‘ل؛·c biل»‡t là tل»™i nل؛·ng nói riêng, tئ°ئ،ng ل»©ng vل»›i sل»± chل»چn lل»±a cئ، bل؛£n hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu ác, gل؛¯n bó cuل»™c sل»‘ng mình vào tình trل؛،ng liên ؤ‘ل»›i vل»›i sل»± ác; ؤ‘ل»“ng thل»i, bل»™c lل»™ thái ؤ‘ل»™ chل»‘ng lل؛،i ؤ‘iل»پu thiل»‡n và Thiên Chúa. Thái ؤ‘ل»™ này phát sinh tل»« trong thâm tâm nئ،i con ngئ°ل»i chل»چn lل»±a lل»‘i sل»‘ng hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu xل؛¥u bل؛±ng viل»‡c lل؛،m dل»¥ng tل»± do hay sل» dل»¥ng tل»± do không ؤ‘úng cách.
**IV. NHل»®NG Ý NIل»†M NÊU TRÊN ؤگئ¯A ؤگل؛¾N ؤگÔI ؤگIل»€U Vل»€ Bل؛¢N CHل؛¤T Cل»¦A Tل»کI Lل»–I**
Bao lâu còn lل»¯ hành ل»ں trل؛§n thل؛؟, khل؛£ nؤƒng phل؛،m tل»™i vل؛«n còn nل؛±m trong ý muل»‘n tل»± do cل»§a con ngئ°ل»i. Trong bل؛¥t cل»© hành vi tل»± do nào, con ngئ°ل»i cإ©ng ؤ‘ئ°ل»£c giل؛£ thiل؛؟t là theo ؤ‘uل»•i ؤ‘iل»پu tل»‘t.
Con ngئ°ل»i hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu tل»‘t mل؛،nh ؤ‘ل؛؟n nل»—i ngay cل؛£ khi con ngئ°ل»i làm ؤ‘iل»پu xل؛¥u, hل»چ cإ©ng làm ؤ‘iل»پu xل؛¥u ؤ‘ó ل؛©n núp dئ°ل»›i dáng vل؛» cل»§a ؤ‘iل»پu tل»‘t
*(theo chل»§ quan)*. Sل»ں dؤ© con ngئ°ل»i có thل»ƒ tل»« chل»‘i ؤ‘iل»پu tل»‘t thل؛t sل»± và chل»چn ؤ‘iل»پu tل»‘t giل؛£ hiل»‡u ؤ‘ئ°ل»£c gل»چi là tل»™i, lý do là vì lý trí và ý chí hل»¯u hل؛،n cل»§a con ngئ°ل»i không bao giل» có thل»ƒ nل؛¯m bل؛¯t cách trل»چn vل؛¹n ؤ‘iل»پu thiل»‡n tuyل»‡t ؤ‘ل»‘i, hay nhiل»پu khi cإ©ng chل؛³ng nhìn thل؛¥y hل؛؟t mل»چi góc cل؛،nh cل»§a ؤ‘iل»پu tل»‘t bình thئ°ل»ng. Mâu thuل؛«n nل»™i tل؛،i cل»§a tل»™i lل»—i nل؛±m ل»ں chل»— cho dù nhل؛n thل»©c ؤ‘iل»پu xل؛¥u là ؤ‘iل»پu tل»‘t giل؛£ hiل»‡u và mau qua, nhئ°ng ngئ°ل»i ta vل؛«n luôn làm theo ý muل»‘n riêng tئ° cل»§a mình.
ؤگل؛؟n ؤ‘ây ta có thل»ƒ nói mل»چi hình thل»©c tل»™i lل»—i ؤ‘ل»پu hàm chل»©a ba ؤ‘iل»ƒm chính sau ؤ‘ây.
**1. Tل»™i lل»—i là thái ؤ‘ل»™ cئ، bل؛£n chل»‘i bل»ڈ Thiên Chúa**
a. Nل؛؟u nhìn tل»™i lل»—i trong tئ°ئ،ng quan vل»›i huyل»پn nhiل»‡m cل»©u ؤ‘ل»™, thay vì trình bày tل»™i lل»—i nhئ° mل»™t hành vi phل؛،m ؤ‘ل؛؟n lل»پ luل؛t cل»§a Thiên Chúa, có lل؛½ nên ؤ‘ل؛·t vل؛¥n ؤ‘ل»پ tل»™i lل»—i trong viل»…n tئ°ل»£ng kل؛؟ hoل؛،ch cل»§a Thiên Chúa vل»پ con ngئ°ل»i. Kل؛؟ hoل؛،ch này ؤ‘ئ°ل»£c mل؛،c khل؛£i và biل»ƒu lل»™ nئ،i ؤگل»©c Giêsu Kitô, nói cách khác là trong viل»…n tئ°ل»£ng cل»§a ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™. ؤگây là viل»…n tئ°ل»£ng trل»±c tiل؛؟p liên hل»‡ ؤ‘ل؛؟n tل»™i lل»—i, vì con ngئ°ل»i có nhل؛n thل»©c ؤ‘ئ°ل»£c tình trل؛،ng tل»™i lل»—i cل»§a mình thì hل»چ mل»›i cل؛£m thل؛¥y cل؛§n ؤ‘ل؛؟n ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ cل»§a Chúa. Nhìn theo viل»…n tئ°ل»£ng này, tل»™i lل»—i xuل؛¥t hiل»‡n nhئ° thái ؤ‘ل»™ khئ°ل»›c tل»« kل؛؟ hoل؛،ch cل»§a Thiên Chúa, khئ°ل»›c tل»« Tình Yêu cل»§a Ngài do viل»‡c con ngئ°ل»i tل»± co cل»¥m trên chính bل؛£n thân cل»§a mình trong tئ° thل؛؟ tل»± mãn và ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n chل»— tuyل»‡t ؤ‘ل»‘i hoá cái tôi cل»§a mình.
b. Khi tل؛،o dل»±ng và cل»©u chuل»™c con ngئ°ل»i, Thiên Chúa ؤ‘ã chل»‰ cho thل؛¥y nhiل»‡m vل»¥ và mل»¥c tiêu cل»§a con ngئ°ل»i ؤ‘ل»ƒ ؤ‘ل؛،t tل»›i hل؛،nh phúc ؤ‘ích thل»±c. Hành vi tل»™i lل»—i là thái ؤ‘ل»™ chل»‘i tل»« nhل»¯ng gì Thiên Chúa quy ؤ‘ل»‹nh cho con ngئ°ل»i và con ngئ°ل»i tل»± phác hل»چa ra nhل»¯ng mل»¥c tiêu cho cuل»™c ؤ‘ل»i mình. Thái ؤ‘ل»™ ؤ‘ó nói lên ý ؤ‘ل»“ khل؛³ng ؤ‘ل»‹nh tئ° thل؛؟ ؤ‘ل»™c lل؛p hoàn toàn vل»›i Thiên Chúa. ؤگây là hành vi thách thل»©c Thiên Chúa cách nghiêm trل»چng, quay lئ°ng lل؛،i vل»›i tình yêu cل»§a Ngài và tل»± loل؛،i mình ra khل»ڈi sل»± hiل»‡p thông vل»›i Ngài.
**2. Tل»™i lل»—i mang chiل»پu kích xã hل»™i**
a. ئ n cل»©u ؤ‘ل»™ cل»§a Chúa mang tính cل»™ng ؤ‘oàn vì Chúa muل»‘n cل»©u ؤ‘ل»™ hل؛؟t mل»چi ngئ°ل»i. Nên khئ°ل»›c tل»« kل؛؟ hoل؛،ch cل»§a Thiên Chúa ؤ‘ل»‘i vل»›i mình tل»©c là ta khئ°ل»›c tل»« tình yêu ؤ‘ل»‘i vل»›i tha nhân. Chính vì thل؛؟ tل»™i lل»—i không phل؛£i là hành vi biل»‡t lل؛p, nhئ°ng là mل»™t hành vi mang tính tئ°ئ،ng quan. Bل؛±ng cách này hay cách khác, có nhل»¯ng tل»™i ít nhiل»پu gì cإ©ng tác ؤ‘ل»™ng ؤ‘ل؛؟n tha nhân và làm thiل»‡t hل؛،i hل»چ, ؤ‘ó là nhل»¯ng tل»™i thiل؛؟u ؤ‘ل»©c yêu thئ°ئ،ng, bل؛¥t công, gây gئ°ئ،ng xل؛¥u, cل»™ng tác ؤ‘ل»ƒ tل؛،o ra bل؛§u không khí xل؛¥u, hay không chل»‹u chل»‘ng lل؛،i môi trئ°ل»ng sل»‘ng bل»‹ ô nhiل»…m vì tل»™i lل»—i. Hai tل»™i sau cùng này ؤ‘ئ°ل»£c coi là nhل»¯ng hành vi cل؛¥u kل؛؟t trong tل»™i lل»—i. Ngay cل؛£ nhل»¯ng tل»™i trong tئ° tئ°ل»ںng, mل»™t cách nào ؤ‘ó cإ©ng có thل»ƒ xúc phل؛،m ؤ‘ل؛؟n tha nhân tل»« xa, vì mل»™t khi ؤ‘ل»ƒ cho nhل»¯ng tâm trل؛،ng xل؛¥u ل؛¥y phát triل»ƒn, chúng sل؛½ dل؛§n dل؛«n ؤ‘ل؛؟n nguy cئ، biل؛؟n thành hành ؤ‘ل»™ng xل؛¥u, gây ra nhل»¯ng hل؛u quل؛£ tai hل؛،i cho tha nhân.
b. Vل»›i quan niل»‡m cل»§a Thánh Phaolô nhìn Giáo hل»™i nhئ° Thân thل»ƒ mل؛§u nhiل»‡m cل»§a ؤگل»©c Kitô và ngئ°ل»i Kitô hل»¯u là chi thل»ƒ mل؛§u nhiل»‡m cل»§a ؤگل»©c Kitô, thì tل»™i lل»—i cل»§a mل»—i ngئ°ل»i còn ل؛£nh hئ°ل»ںng ؤ‘ل؛؟n Giáo hل»™i: Nل؛؟u tل»™i lل»—i làm cho ta là chi thل»ƒ mل؛§u nhiل»‡m bل»‹ tل»•n thئ°ئ،ng, ؤ‘iل»پu ؤ‘ó có nghؤ©a tل»™i lل»—i trل»±c tiل؛؟p ngؤƒn cل؛£n không cho sل»± sل»‘ng ân sل»§ng ؤ‘ئ°ل»£c truyل»پn thông trong thân thل»ƒ mل؛§u nhiل»‡m cل»§a Chúa là Giáo hل»™i. Tình trل؛،ng này ؤ‘ئ°a ؤ‘ل؛؟n hل؛u quل؛£ là tل»™i lل»—i làm phئ°ئ،ng hل؛،i Giáo hل»™i ل»ں chل»— làm cho Giáo hل»™i và nhل»¯ng ngئ°ل»i Kitô hل»¯u khác thiل؛؟u ân sل»§ng cل»§a Chúa và làm cho Giáo hل»™i giل؛£m thiل»ƒu ؤ‘i sل»©c lan toل؛£ tل»‘t lành và thánh thiل»‡n cل»§a mình.
**3. Tل»™i lل»—i mang chiل»پu kích cá nhân**
B. Häring ؤ‘ã nhل؛n ؤ‘ل»‹nh thل»±c chí lý:
*“Khi phل؛،m tل»™i, con ngئ°ل»i ؤ‘ang thل»±c sل»± tàn ác ؤ‘ل»‘i vل»›i chính mình. Nل؛؟u không sám hل»‘i, con ngئ°ل»i sل؛½ dل؛§n dل؛§n phá hل»§y khل؛£ nؤƒng tل»± do làm ؤ‘iل»پu tل»‘t cل»§a mình. Con ngئ°ل»i phá vل»، sل»± bình an trong nل»™i tâm, ؤ‘ánh mل؛¥t sل»± toàn vل؛¹n cل»§a mình và trل»چn kiل؛؟p làm nô lل»‡”*. [[12]](#ftn12) **a. Tàn ác vل»›i chính bل؛£n thân mình**
Tل»™i lل»—i làm cho con ngئ°ل»i mâu thuل؛«n vل»›i chính bل؛£n thân mình. Vل»›i tئ° cách là loài thل»¥ tل؛،o, con ngئ°ل»i chل»‰ có thل»ƒ ؤ‘ل؛،t ؤ‘ل؛؟n sل»± hoàn thiل»‡n khi sل»‘ng theo tئ° cách là hình ل؛£nh Thiên Chúa, chل»© không phل؛£i là chل»‘i bل»ڈ Chúa và sل»‘ng xa cách Ngài. Con ngئ°ل»i chل»‰ có thل»ƒ phát triل»ƒn thل»±c sل»± khi quy hئ°ل»›ng vل»پ Chúa. Cho nên khi muل»‘n tل؛،o hل؛،nh phúc theo ý muل»‘n riêng cل»§a mình, tل»©c là con ngئ°ل»i ؤ‘ã ؤ‘i vào con ؤ‘ئ°ل»ng tل»± hل»§y diل»‡t chính mình.
**b. Tل»™i lل»—i dل؛§n dل؛§n phá hل»§y khل؛£ nؤƒng làm ؤ‘iل»پu tل»‘t**
Khi bل؛£n tính tل»± nhiên cل»§a con ngئ°ل»i bل»‹ tل»™i lل»—i làm tل»•n thئ°ئ،ng, ؤ‘iل»پu này sل؛½ dل؛«n ؤ‘ل؛؟n mل»™t hل؛u quل؛£ tai hل؛،i: nئ،i bل؛£n thân sل؛½ nل؛£y nل»ں sل»©c mل؛،nh hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu xل؛¥u. Lúc ل؛¥y lý trí bل»‹ lu mل», ý chí trل»ں nên nhu nhئ°ل»£c, dل»¥c vل»چng dل؛¥y lên mل؛،nh mل؛½ và không chل»‹u tuân phل»¥c ý chí dئ°ل»›i sل»± hئ°ل»›ng dل؛«n cل»§a lý trí. Do ؤ‘ó, khل؛£ nؤƒng hئ°ل»›ng vل»پ ؤ‘iل»پu tل»‘t bل»‹ bào mòn dل؛§n ؤ‘i.
**c. Tل»™i lل»—i ؤ‘ánh mل؛¥t sل»± bình an nل»™i tâm**
Sل»± mل؛¥t bình an ؤ‘ئ°ل»£c thل»ƒ hiل»‡n qua viل»‡c chia rل؛½ xل؛£y ra trong chính nل»™i tâm con ngئ°ل»i. Ý chí lúc ل؛¥y bل»‹ dل»¥c vل»چng trل؛¥n áp nên chل»چn lل»±a nhل»¯ng ؤ‘iل»پu trái ngئ°ل»£c vل»›i lý trí chل»‰ dل؛،y. Lئ°ئ،ng tâm ngay chính có lên tiل؛؟ng phل؛£n ؤ‘ل»‘i lل؛،i thì tìm ؤ‘ل»§ mل»چi cách ؤ‘ل»ƒ làm im tiل؛؟ng lئ°ئ،ng tâm ؤ‘i. Sل»± xâu xé dل؛±n vل؛·t trong nل»™i tâm cل»© kéo dài, con ngئ°ل»i không thل»ƒ sل»‘ng bình an vل»›i chính bل؛£n thân mình.
**4. Con ngئ°ل»i rئ،i vào trل؛،ng thái tل»™i lل»—i**
Sل»± chia rل؛½ sâu xa có trong nل»™i tâm sل؛½ ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n mل»™t hل؛u quل؛£ nghiêm trل»چng là rئ،i vào trل؛،ng thái tل»™i lل»—i vل»›i nhل»¯ng ؤ‘ل؛·c ؤ‘iل»ƒm nhئ° tình trل؛،ng tách biل»‡t khل»ڈi Thiên Chúa kéo dài, sل»± kل؛؟t hل»£p vل»›i Thiên Chúa bل»‹ tiêu tan, ؤ‘ánh mل؛¥t ؤ‘ل»‹a vل»‹ và quyل»پn lل»£i làm con cái Thiên Chúa. Cuل»‘i cùng ؤ‘i ؤ‘ل؛؟n trل؛،ng thái làm nô lل»‡ cho tل»™i lل»—i.
**5. Con ngئ°ل»i hل»¥t mل؛¥t mل»¥c tiêu tل»‘i hل؛u**
Cho nên ta có thل»ƒ nói, khi phل؛،m tل»™i, con ngئ°ل»i quay sang nhل»¯ng mل»¥c tiêu khác và ؤ‘ل»ƒ hل»¥t mل؛¥t mل»¥c tiêu tل»‘i hل؛u cل»§a mình. Do ؤ‘ó, con ngئ°ل»i không tránh khل»ڈi rئ،i vào tình trل؛،ng mل؛¥t hài hòa và thل؛¥t vل»چng.
[[13]](#ftn13) **6. Con ngئ°ل»i chل»‘i tل»« không chل»‹u lل»›n lên ؤ‘úng vل»›i chiل»پu kích thiêng liêng cل»§a mình**
Nhìn theo mل»™t góc ؤ‘ل»™ khác, tل»™i lل»—i là thái ؤ‘ل»™ chل»‘i tل»« không chل»‹u lل»›n lên cho ؤ‘úng vل»›i kích thئ°ل»›c thiêng liêng cل»§a mình. Hل»چ không chل»‹u trل»ں thành con ngئ°ل»i hoàn hل؛£o vì ؤ‘ã phل؛£n bل»™i lل؛،i ئ،n gل»چi cao quý cل»§a mình. Hل»چ cإ©ng không chل»‹u thل»ƒ hiل»‡n chính bل؛£n thân mình theo cách Chúa muل»‘n.
**7. Tل»™i lل»—i dل؛«n ؤ‘ل؛؟n sل»± diل»‡t vong**
Ta có thل»ƒ nói tل»™i lل»—i là mل»™t sل»± dل»‘i trá kinh khل»§ng, mل»™t sل»± lل»«a ؤ‘ل؛£o hل؛؟t mل»©c, vì nó hل»©a hل؛¹n mل»™t cách hão huyل»پn hل؛،nh phúc ؤ‘ích thل»±c cho con ngئ°ل»i, nhئ°ng thل»±c ra nó chل»‰ dل؛«n con ngئ°ل»i ؤ‘ل؛؟n sل»± diل»‡t vong.
Nhئ°ng con ngئ°ل»i không nên thل؛¥t vل»چng vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i cل»§a mình, ngئ°ل»£c lل؛،i, ta cل؛§n nhìn tل»™i lل»—i vل»›i thái ؤ‘ل»™ tích cل»±c khi nhìn tل»™i lل»—i dئ°ل»›i chân trل»i cل»©u chuل»™c. Thئ°ل»£ng Hل»™i ؤ‘ل»“ng Giám mل»¥c 1983 ؤ‘ل»پ cل؛p ؤ‘ل؛؟n chل»§ ؤ‘ل»پ Hòa Giل؛£i và Thل»‘ng Hل»‘i, trong ؤ‘ó có bàn ؤ‘ل؛؟n vل؛¥n ؤ‘ل»پ tل»™i lل»—i. Thئ°ل»£ng Hل»™i ؤگل»“ng ؤ‘ã ý thل»©c rõ rل؛±ng Giáo hل»™i chل»‰ có thل»ƒ nói vل»پ tل»™i lل»—i trong bل»‘i cل؛£nh cل»§a ئ n Cل»©u Chuل»™c, lòng thئ°ئ،ng xót và ân sل»§ng cل»§a Thiên Chúa.
Sau ؤ‘ó, trong phل؛§n hai cل»§a Thông ؤ‘iل»‡p do ؤگل»©c Giáo Hoàng Gioan Phaolô II ban hành, ngài ؤ‘ã chل»‰ cho thل؛¥y
*“Tình yêu lل»›n hئ،n tل»™i lل»—i”*, mل؛§u nhiل»‡m lòng thئ°ئ،ng xót cل»§a Thiên Chúa soi sáng mل؛§u nhiل»‡m tل»™i lل»—i. Ngئ°ل»i Kitô hل»¯u cل؛§n phل؛£i nل»— lل»±c bén rل»… trong cل؛£m nghiل»‡m vل»پ lòng thئ°ئ،ng xót mang tính cل»©u ؤ‘ل»™ và chل»¯a lành cل»§a Thiên Chúa. [[14]](#ftn14) **V. Tل»کI Lل»–I GÂY THIل»†T Hل؛ I CHO CHÍNH Bل؛¢N THÂN VÀ Ý THل»¨C Vل»€ TÌNH TRل؛ NG Tل»کI Lل»–I** **1. Tل»™i gây thiل»‡t hل؛،i cho chính bل؛£n thân**
a. Tل»™i lل»—i có ؤ‘ئ°ل»£c mل»™t ý nghؤ©a luân lý thل»±c sل»± khi ta thل؛¥y do tل»™i lل»—i con ngئ°ل»i dل»«ng lل؛،i ل»ں loài thل»¥ tل؛،o
*(coi ؤ‘ó nhئ° mل»¥c tiêu tل»‘i hل؛u cل»§a cuل»™c ؤ‘ل»i, chل»© không phل؛£i là cل»§a Chúa)*.
b. Khi làm nhئ° thل؛؟, con ngئ°ل»i tل»± co cل»¥m trên chính bل؛£n thân mình bل؛±ng cách tل»± mình làm quan toà ؤ‘ل»™c nhل؛¥t ؤ‘ل»‘i vل»›i nhل»¯ng chل»چn lل»±a cل»§a mình, thay vì ؤ‘i tل»›i Chúa là ؤگل؛¥ng ؤ‘ئ°ل»£c nhìn thل؛¥y xuyên qua nhل»¯ng loài thل»¥ tل؛،o khác.
c. Nhìn nhئ° thل؛؟, tل»™i lل»—i trل»ں thành mل»™t thái ؤ‘ل»™ khئ°ل»›c tل»« mل»™t trل؛t tل»± ؤ‘ئ°ل»£c Thiên Chúa muل»‘n nhئ° ؤ‘iل»پu kiل»‡n cho hل؛،nh phúc ؤ‘ích thل»±c cل»§a con ngئ°ل»i. Tل»™i trل؛§m trل»چng, nhiل»پu hay ít tùy theo mل»©c ؤ‘ل»™ nó ؤ‘oل؛،n tuyل»‡t vل»›i Thiên Chúa.
*** Tóm lل؛،i**
- Nل؛؟u do tل»™i lل»—i mà ngئ°ل»i ta phل؛،m tل»›i Thiên Chúa và làm suy thoái nئ،i chính bل؛£n thân mình hình ل؛£nh cل»§a Thiên Chúa, hình ل؛£nh này ؤ‘áng lل؛½ phل؛£i ؤ‘ئ°ل»£c rõ nét dل؛§n lên.
- Hل»چ xúc phل؛،m ؤ‘ل؛؟n con ngئ°ل»i khi làm suy thoái nhân phل؛©m và khát vل»چng tؤƒng trئ°ل»ںng nئ،i con ngئ°ل»i.
- Cuل»‘i cùng hل»چ cإ©ng làm tل»•n thئ°ئ،ng cل»™ng ؤ‘ل»“ng nhân loل؛،i và Giáo hل»™i do viل»‡c ؤ‘ánh mل؛¥t ؤ‘i nhل»¯ng nؤƒng lل»±c yêu thئ°ئ،ng mà hل»چ phل؛£i thل»ƒ hiل»‡n.
**2. Ý thل»©c vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i**
Ngày nay ngئ°ل»i ta thئ°ل»ng có khuynh hئ°ل»›ng tل»‘ cáo tiل؛؟n trình sám hل»‘i nhئ° nguyên nhân gây ra ý thل»©c bل»‡nh hoل؛،n vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i. Cho nên cل؛§n phل؛£i phân biل»‡t ý thل»©c bình thئ°ل»ng vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i và ý thل»©c bل»‡nh hoل؛،n vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i.
a. Ý thل»©c bình thئ°ل»ng vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i chính là sل»± kiل»‡n tha tính hل»¯u vل»‹
*(altérité personnelle)* hiل»‡n diل»‡n nئ،i tل»™i lل»—i. Tل»™i lل»—i là sل»± ؤ‘oل؛،n tuyل»‡t mل»‘i liên hل»‡ vل»›i mل»™t ngôi vل»‹ khác, ؤ‘ó là Thiên Chúa và vل»پ viل»‡c tل»« chل»‘i yêu mل؛؟n Ngài. Nhل؛n thل»©c mình là ngئ°ل»i tل»™i lل»—i chính là tل»± ؤ‘ل؛·t mình trong mل»‘i tئ°ئ،ng quan vل»›i Thiên Chúa. Cho nên ý thل»©c vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i phát sinh tل»« cái nhìn vل»پ Ngئ°ل»i Cha yêu thئ°ئ،ng chúng ta. Nل؛؟u ngئ°ل»i phل؛،m tل»™i cل؛£m thل؛¥y mình là nل؛،n nhân cل»§a tình trل؛،ng tل»™i lل»—i do tل»™i lل»—i cل»§a mình và hل»چ chính là thل»§ phل؛،m làm cho tình yêu Thiên Chúa ؤ‘ل»‘i vل»›i mình bل»‹ thل؛¥t bل؛،i. Khi ل؛¥y ý thل»©c vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i lل؛،i *“mang tính chل؛¥t cل»©u ؤ‘ل»™”*, vì nó quy hئ°ل»›ng chúng ta tل»›i mل»™t ngôi vل»‹ khác ؤ‘ó là Thiên Chúa, ؤگل؛¥ng duy nhل؛¥t có thل»ƒ cل»©u ؤ‘ل»™ chúng ta.
b. Ý thل»©c bل»‡nh hoل؛،n vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i chل»‰ xل؛£y ra khi nó tل»± ؤ‘óng kín trên chính bل؛£n thân mình. ؤگây mل»›i là ؤ‘iل»پu ؤ‘áng trách vì khi ل؛¥y Thiên Chúa không còn là ؤ‘ل»‘i tئ°ل»£ng ؤ‘ích thل»±c ؤ‘ل»‘i vل»›i cái nhìn cل»§a hل»‘i nhân nل»¯a, nhئ°ng Ngài chل»‰ còn là cái cل»› hay dل»¥ng cل»¥ cho hل»‘i nhân ý thل»©c vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i cل»§a mình mà thôi.
- Nhئ°ng cل؛§n nói thêm, con ngئ°ل»i tل»™i lل»—i không chل»‰ duy nhل؛¥t tل»± ؤ‘ل؛·t mình nhئ° thل؛؟ trong mل»‘i tئ°ئ،ng quan vل»›i Thiên Chúa, nhئ°ng còn ؤ‘ل؛·t mình dئ°ل»›i cái nhìn thئ°ئ،ng xót cل»§a Thiên Chúa ؤ‘ang chiل؛؟u dãi trên hل»چ. Do viل»‡c thay ؤ‘ل»•i trung tâm cل»§a ý thل»©c
*(ví dل»¥ ؤ‘ل؛·t trل»چng tâm nئ،i Thiên Chúa thay vì nئ،i chính bل؛£n thân mình)*, ngئ°ل»i tل»™i lل»—i thل؛¥y mình ؤ‘ئ°ل»£c giل؛£i thoát vì vل»›i tل؛§m nhìn nhئ° thل؛؟, hل»چ mل»›i nhل؛n ra ؤ‘ئ°ل»£c ئ،n cل»©u ؤ‘ل»™ và gل؛·p ؤ‘ئ°ل»£c sل»± tha thل»© nئ،i Thiên Chúa.
- Nói cách khác, ؤ‘iل»پu quan trل»چng là luôn phل؛£i nhل»› viل»‡c nhل؛n thل»©c mình có tل»™i trئ°ل»›c mل؛·t Thiên Chúa và Giáo hل»™i, ؤ‘ó chính là thái ؤ‘ل»™ trئ°ل»›c tiên tل»± ؤ‘ل؛·t mình trong viل»…n tئ°ل»£ng tình yêu gل؛·p gل»، lل؛،i vل»›i mل»™t Ngôi vل»‹ khác ؤ‘ó là Thiên Chúa.
* Cho nên ý thل»©c vل»پ tình trل؛،ng tل»™i lل»—i sل؛½ không hل»‡ tل؛،i ل»ں viل»‡c hل»‘i tiل؛؟c thuل؛§n túy ích kل»·, nhئ°ng hل»‡ tل؛،i ل»ں chل»— sل»± hل»‘i tiل؛؟c phل؛£i hئ°ل»›ng mل»ں ؤ‘ل؛؟n Thiên Chúa là ؤگل؛¥ng yêu thئ°ئ،ng. ؤگây chính là sل»± giل؛£i thoát ؤ‘ích thل»±c.
[[1]](#ftnref1) ؤگل»©c Giáo Hoàng Piô XII, Diل»…n vؤƒn ngày 26.10.1946; DC, sل»‘ 43, cل»™t 1380. [[2]](#ftnref2) x. Resolutiones Lutherianae super propositiones sui Lipsiae disputatis, 1519, WA 2, pp. 412. [[3]](#ftnref3) x. Calvino, Isnst. I.II, c.1,8 Vol. III, pp. 236-238 [[4]](#ftnref4) x. Ibid. I.III, c. 19,2,283 [[5]](#ftnref5) H. Thelicke, TE, I. sل»‘ 1394, 1438, 1395, 1087-1090, 512 và 333-361 [[6]](#ftnref6) HD. IV/1, 448 [[7]](#ftnref7) Công ؤگل»“ng Vatican II, *Hiل؛؟n chل؛؟ Gaudium et Spes*, sل»‘ 13 [[8]](#ftnref8) Ibid., sل»‘ 37 [[9]](#ftnref9) Ibid., sل»‘ 9 [[10]](#ftnref10) x. Công ؤگل»“ng Vatican II, *Hiل؛؟n chل؛؟ Gaudium et Spes*, sل»‘ 13 và 17 [[11]](#ftnref11) Công ؤگل»“ng Vatican II, *Hiل؛؟n chل؛؟ Gaudium et Spes*, sل»‘ 16 [[12]](#ftnref12) Free and Faithful in Christ, Vol I, 1978, tr. 391 [[13]](#ftnref13) x. Công ؤگل»“ng Vatican II, *Hiل؛؟n chل؛؟ Gaudium et Spes*, sل»‘ 13 [[14]](#ftnref14) x. ؤگل»©c Giáo Hoàng Gioan Phaolo II, *Thông ؤ‘iل»‡p “Thiên Chúa Giàu Lòng Xót Thئ°ئ،ng” (Dives in misericordia)*, 30-11-1980.
**Tin mل»›i** [Tأ¬m Kiل؛؟m Mل»™t Nل»پn ؤگل؛،o ؤگل»©c Phل»• Quأ،t: Mل»™t Nhأ£n Quan Mل»›i Vل»پ Luل؛t Tل»± Nhiأھn - phل؛§n I - 30/09/2017 02:58](/index.php/than-hoc/luan-ly/luan-ly-can-ban/4442-luat-tu-nhien) [Nhل»¯ng Vل؛¥n ؤگل»پ Luأ¢n Lأ½ Hiل»‡n Nay Theo Thأ´ng ؤگiل»‡p Veritatis Splendor - 01/07/2016 00:47](/index.php/than-hoc/luan-ly/luan-ly-can-ban/3435-nhung-van-de-luan-ly-hien-nay-theo-thong-diep-veritatis-splendor) [Thل؛§n Hل»چc Luأ¢n Lأ½ Sau Cأ´ng ؤگل»“ng Vatican II: Nhل»¯ng Cأ´ng Trئ°ل»ng Thi Cأ´ng - 07/06/2016 00:31](/index.php/than-hoc/luan-ly/luan-ly-can-ban/3370-than-hoc-luan-ly-sau-cong-dong-vatican-ii-nhung-cong-truong-thi-cong) [Cأ³ Buل»™c Phل؛£i Giل»¯ Hل؛؟t Cأ،c Mل»‡nh Lل»‡nh Luأ¢n Lأ½ Cل»§a Tأ¢n ئ¯ل»›c Khأ´ng? - 28/04/2016 23:57](/index.php/than-hoc/luan-ly/luan-ly-can-ban/3237-co-buoc-phai-giu-het-cac-menh-lenh-luan-ly-cua-tan-uoc-khong) [Luأ¢n Lأ½ Vل»پ Tل»™i Lل»—i: Biل»‡n Phأ¢n Cأ،c Loل؛،i Tل»™i - 12/11/2015 02:39](/index.php/than-hoc/luan-ly/luan-ly-can-ban/2615-luan-ly-ve-toi-loi-bien-phan-cac-loai-toi)

P3P: CP="NOI ADM DEV PSAi COM NAV OUR OTRo STP IND DEM"

Set-Cookie: smart_news25_tpl=smart_news25; expires=Sun, 09-Jun-2019 18:13:19 GMT; path=/

Transfer-Encoding: chunked


text:
Tên chương trình: Tính tên của năm
Ngôn ngữ lập trình: Visual Basic 2008 Professional Edition
Tác giả: Nguyễn Công Tuấn
Chức năng: Tính tên của năm
Link download : http://www.mediafire.com/download.php?wjwaoynnter
- Vui lòng đọc nội qui diễn đàn để tránh bị xóa bài viết
- Tìm kiếm trước khi đặt câu hỏi
Tính Năm
Các thủ thuật liên quan đến xử lý chuỗi và thời gian
Điều hành viên: tungcan5diop, QUANITGROBEST
9 bài viết • Trang 1 trên 1
-
- Bài viết: 4
- Ngày tham gia: T.Tư 11/11/2009 8:01 am
- Đến từ: Thị trấn Cam Đức - Huyện Cam Lâm - Tỉnh Khánh Hòa
- Liên hệ:
Tính Năm
Nothing gonna change my love for you, Visual Basic 2008!
- bocapit
- Thành viên tâm huyết
- Bài viết: 393
- Ngày tham gia: T.Năm 02/10/2008 6:34 am
- Đến từ: C:\Program Files (x86)\Microsoft Visual Studio 11.0\Common7\IDE\
- Has thanked: 1 time
- Been thanked: 44 time
Re: Tính Năm
hehe cho lun cái code nè
Mã: Chọn hết
- Private Sub năm(ByVal nam As Integer)
- Dim a() As String = ("Cạnh Tân Nhâm Quý Qiáp Ất Bính Đinh Mậu Kỹ").Split
- Dim b() As String = ("Thân Dậu Tuất Hợi Tí Sữu Dần Mẹo Thìn Tị Ngọ Mùi").Split
- MessageBox.Show(a(nam Mod 10) & " " & b(nam Mod 12))
- End Sub
Không có định mệnh, mọi chuyện do chính ta tạo nên.
- bocapit
- Thành viên tâm huyết
- Bài viết: 393
- Ngày tham gia: T.Năm 02/10/2008 6:34 am
- Đến từ: C:\Program Files (x86)\Microsoft Visual Studio 11.0\Common7\IDE\
- Has thanked: 1 time
- Been thanked: 44 time
Re: Tính Năm
Hic nhìn lại bài viết này mà củng coi là thủ thuật .net chứ. Ở portal thấy đang đứng đầu top chứ, méc cười quá
Không có định mệnh, mọi chuyện do chính ta tạo nên.
-
- Guru
- Bài viết: 490
- Ngày tham gia: T.Bảy 26/05/2007 4:31 pm
- Been thanked: 8 time
Re: Tính Năm
bocapit đã viết:Hic nhìn lại bài viết này mà củng coi là thủ thuật .net chứ. Ở portal thấy đang đứng đầu top chứ, méc cười quá
Hợp lý hơn khi chuyển topic này qua mục mã nguồn
SIMPLY THE BEST - ĐƠN GIẢN LÀ TỐT NHẤT
- bocapit
- Thành viên tâm huyết
- Bài viết: 393
- Ngày tham gia: T.Năm 02/10/2008 6:34 am
- Đến từ: C:\Program Files (x86)\Microsoft Visual Studio 11.0\Common7\IDE\
- Has thanked: 1 time
- Been thanked: 44 time
Re: Tính Năm
Mà phải chi share mã nguồn lun thì để củng được đi, cái này share file exe tui thấy vậy làm cho cái code
tốt nhất là cho vòa thùng rác ở, nếu không cho vô giới thiệu sảm phẩm
tốt nhất là cho vòa thùng rác ở, nếu không cho vô giới thiệu sảm phẩm
Không có định mệnh, mọi chuyện do chính ta tạo nên.
- Kasper
- Guru
- Bài viết: 1062
- Ngày tham gia: T.Sáu 16/05/2008 10:54 am
- Has thanked: 2 time
- Been thanked: 76 time
- Liên hệ:
Re: Tính Năm
Tính tên của năm chỉ là tương đối thôi, ví dụ ai dám chắc ăn năm 2010 là năm Canh Dần nè, nên nhớ là đầu năm 2010 vẫn còn là năm Kỷ Sửu đấy nhé
Lành tợ tòng, ác tợ hoa,
Nhà hòa muôn việc đều nên.
Nhà hòa muôn việc đều nên.
-
- Guru
- Bài viết: 490
- Ngày tham gia: T.Bảy 26/05/2007 4:31 pm
- Been thanked: 8 time
Re: Tính Năm
Kasper đã viết:Tính tên của năm chỉ là tương đối thôi, ví dụ ai dám chắc ăn năm 2010 là năm Canh Dần nè, nên nhớ là đầu năm 2010 vẫn còn là năm Kỷ Sửu đấy nhé
Xài Can-Chi thì dĩ nhiên là tính theo lịch âm rồi. Nếu tính đầu năm thì đây là năm....2010
SIMPLY THE BEST - ĐƠN GIẢN LÀ TỐT NHẤT
- hoangthu1974
- Guru
- Bài viết: 813
- Ngày tham gia: T.Năm 09/03/2006 9:30 am
- Đến từ: Hà Nội --> Tp. Hồ Chí Minh
- Been thanked: 13 time
- Liên hệ:
Re: Tính Năm
Tại không biết tính, chứ tính được chính xác mà. Chương trình lịch vạn sự
- Kasper
- Guru
- Bài viết: 1062
- Ngày tham gia: T.Sáu 16/05/2008 10:54 am
- Has thanked: 2 time
- Been thanked: 76 time
- Liên hệ:
Re: Tính Năm
neverland87 đã viết:Kasper đã viết:Tính tên của năm chỉ là tương đối thôi, ví dụ ai dám chắc ăn năm 2010 là năm Canh Dần nè, nên nhớ là đầu năm 2010 vẫn còn là năm Kỷ Sửu đấy nhé
Xài Can-Chi thì dĩ nhiên là tính theo lịch âm rồi. Nếu tính đầu năm thì đây là năm....2010
Can-Chi theo chủ đề topic từ đâu mà ra ???? Có phải chủ topic đang đổi từ năm số ra năm Can-Chi đúng không? Tui nói cách đổi như thế chỉ là tương đối, lần sau đọc kỹ giùm chút
Lành tợ tòng, ác tợ hoa,
Nhà hòa muôn việc đều nên.
Nhà hòa muôn việc đều nên.
9 bài viết • Trang 1 trên 1
Quay về “[.NET] Chuỗi và Thời gian”
Đang trực tuyến
Đang xem chuyên mục này: Không có thành viên nào trực tuyến. và 1 khách

markdown:
**Tên chương trình:**Tính tên của năm **Ngôn ngữ lập trình:**Visual Basic 2008 Professional Edition **Tác giả:** [Nguyễn Công Tuấn](memberlist.php?mode=viewprofile&un=Nguyễn Công Tuấn) **Chức năng:**Tính tên của năm
Link download :
[http://www.mediafire.com/download.php?wjwaoynnter](http://www.mediafire.com/download.php?wjwaoynnter) **Điều hành viên:** [tungcan5diop](./memberlist.php?mode=viewprofile&u=4251&sid=379a01682564426d6dd72b56a2af2870), [QUANITGROBEST](./memberlist.php?mode=viewprofile&u=27872&sid=379a01682564426d6dd72b56a2af2870)
Mã:
[Chọn hết](#)
- Private Sub năm(ByVal nam As Integer)
- Dim a() As String = ("Cạnh Tân Nhâm Quý Qiáp Ất Bính Đinh Mậu Kỹ").Split
- Dim b() As String = ("Thân Dậu Tuất Hợi Tí Sữu Dần Mẹo Thìn Tị Ngọ Mùi").Split
- MessageBox.Show(a(nam Mod 10) & " " & b(nam Mod 12))
- End Sub
bocapit đã viết:Hic nhìn lại bài viết này mà củng coi là thủ thuật .net chứ. Ở portal thấy đang đứng đầu top chứ, méc cười quá
Kasper đã viết:Tính tên của năm chỉ là tương đối thôi, ví dụ ai dám chắc ăn năm 2010 là năm Canh Dần nè, nên nhớ là đầu năm 2010 vẫn còn là năm Kỷ Sửu đấy nhé
neverland87 đã viết:Kasper đã viết:Tính tên của năm chỉ là tương đối thôi, ví dụ ai dám chắc ăn năm 2010 là năm Canh Dần nè, nên nhớ là đầu năm 2010 vẫn còn là năm Kỷ Sửu đấy nhé
Xài Can-Chi thì dĩ nhiên là tính theo lịch âm rồi. Nếu tính đầu năm thì đây là năm....2010
[Quay về “[.NET] Chuỗi và Thời gian”](./viewforum.php?f=20&sid=379a01682564426d6dd72b56a2af2870)
Đang xem chuyên mục này:
**Không có thành viên nào trực tuyến.** và **1** khách

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Connection: close

Cache-Control: private, no-cache="set-cookie"

Vary: Accept-Encoding

Set-Cookie: vbclub_sid=379a01682564426d6dd72b56a2af2870; expires=Tue, 26-Jun-2018 18:06:11 GMT; path=/; domain=caulacbovb.com; HttpOnly

X-Powered-By-Plesk: PleskWin

Content-Type: text/html; charset=UTF-8