markdown:
**. Wikipedia Ngày này năm xưa. Năm ** ![ Sankt Petersburg Auferstehungskirche 2005 a.jpg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Sankt_Petersburg_Auferstehungskirche_2005_a.jpg/220px-Sankt_Petersburg_Auferstehungskirche_2005_a.jpg)
[1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991)– [Sankt-Peterburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg) [thành phố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_c%E1%BB%A7a_Nga)lớn thứ hai của [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)phục hồi tên gọi, sau khi được đổi tên thành “Leningrad” từ năm 1924. Sankt-Peterburg là thủ đô phía Bắc của [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga), được [UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)công nhận là thành phố du lịch hấp dẫn thứ 8 của [thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Đây là căn cứ chính của hải quân Nga, cửa chính nhìn ra thế giới, thành tựu lớn nhất của [Pyotr Đại Đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pyotr_I_c%E1%BB%A7a_Nga)nhân vật lịch sử vĩ đại nhất nước [Nga.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)Năm [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Swaziland](https://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland)trở thành một quốc gia độc lập từ Anh Quốc. Năm [1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– ngày sinh [Y Moan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan), Ca sỹ, [Nghệ sỹ Nhân dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n), [người Ê Đê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%8A_%C4%90%C3%AA)Việt Nam.
# 6 tháng 9
Ngày
**6 tháng 9** là ngày thứ 249 (250 trong [năm nhuận](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 116 ngày trong năm.
|
|[1](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_9) [2](https://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_9) [3](https://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_9) [4](https://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_9) [5](https://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_9) **6** [7](https://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_9) [8](https://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_9) [9](https://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_9) [10](https://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_9) [11](https://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_9) [12](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_9) [13](https://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_9) [14](https://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_9) [15](https://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_9) [16](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_9) [17](https://vi.wikipedia.org/wiki/17_th%C3%A1ng_9) [18](https://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_9) [19](https://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_9) [20](https://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_9) [21](https://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_9) [22](https://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_9) [23](https://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_9) [24](https://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_9) [25](https://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_9) [26](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_9) [27](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_9) [28](https://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_9) [29](https://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_9) [30](https://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_9)
## Mục lục
## Sự kiện
[394](https://vi.wikipedia.org/wiki/394)– [Hoàng đế La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%91%E1%BA%BF_La_M%C3%A3) [Theodosius I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Theodosius_I)đánh bại và giết người tiếm vị [Eugenius](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eugenius)trong [trận sông Frigidus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_s%C3%B4ng_Frigidus). [1930](https://vi.wikipedia.org/wiki/1930)– Tổng thống [Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina) [Hipólito Yrigoyen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hip%C3%B3lito_Yrigoyen)bị phế truất trong một cuộc đảo chính quân sự do tướng [José Félix Uriburu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_F%C3%A9lix_Uriburu&action=edit&redlink=1)tiến hành. [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968)– [Swaziland](https://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland)trở thành một quốc gia độc lập từ Anh Quốc. [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– Phi công [Viktor Belenko](https://vi.wikipedia.org/wiki/Viktor_Ivanovich_Belenko)của [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)đáp một chiếc [MiG-25](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikoyan-Gurevich_MiG-25)xuống [Hakodate](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hakodate)thuộc [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)và yêu cầu được tị nạn, giúp phương Tây có thể nghiên cứu ưu nhược điểm của loại máy bay này. [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991)– Sau khi được đổi tên thành “Leningrad” từ năm 1924, [thành phố](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_c%E1%BB%A7a_Nga)lớn thứ hai của [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)phục hồi tên gọi [Sankt-Peterburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg).
## Sinh
[1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Y Moan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan), Ca sỹ, [Nghệ sỹ Nhân dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n), [người Ê Đê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%8A_%C4%90%C3%AA)Việt Nam.
## Mất
[1942](https://vi.wikipedia.org/wiki/1942)– [Lê Hồng Phong](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%AA_H%E1%BB%93ng_Phong), Tổng bí thư của Đảng Cộng sản Đông Dương từ 1935 đến 1936 (s. 1902) [1945](https://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Phạm Quỳnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Qu%E1%BB%B3nh), [Thượng thư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_th%C6%B0) [Triều Bảo Đại](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BA%A1i)(s. 1892) [1976](https://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Vũ Hoàng Chương](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_Ho%C3%A0ng_Ch%C6%B0%C6%A1ng), [nhà thơ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%C6%A1)nổi tiếng của [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam)(s. [1916](https://vi.wikipedia.org/wiki/1916))
## Những ngày lễ và kỷ niệm
|
|
|
|![]()
[6 tháng 9](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:6_September?uselang=vi)
# Lich Vạn Niên ngày 6 tháng 9 năm 2015
![ ](https://i2.wp.com/vietbao.vn/images/v2014/lichvannien/images/lichvn-bg-1.png)
|
|
|Sankt-Peterburg|
|Санкт-Петербург (tiếng Nga)|
|—
| —
|
|
Chiều kim đồng hồ từ phía trên bên trái: Nhà thờ Saint Isaac, Peter và Pháo đài Paul trên đảo Zayachy, Quảng trường Cung điện với cột trụ Alexander, Cung điện Mùa đông, Cung điện Petergof và Nevsky Prospekt.
|
|
Cờ ![]()
|Tọa độ:
|**Địa vị chính trị** [Liên bang Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) [Vùng liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga) [Tây bắc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%ADn_Li%C3%AAn_bang_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1) [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-FederalDistrict-1) [Vùng kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_kinh_t%E1%BA%BF_c%E1%BB%A7a_Nga) [Tây Bắc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_kinh_t%E1%BA%BF_T%C3%A2y_T%C3%A2y_B%E1%BA%AFc&action=edit&redlink=1) [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-EconomicRegion-2) [27 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_5), 1703 [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-Dates-3) [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-Holiday-4) **Chính quyền**(tại thời điểm tháng 3 năm 2010) [Thống đốc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1) [Georgy Poltavchenko](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Georgy_Poltavchenko&action=edit&redlink=1) [Cơ quan lập pháp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1) **Thống kê** **Diện tích** [[5]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-Area_FS-5) 2(555,6 sq mi) [Thứ tự toàn Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_ch%E1%BB%A7_th%E1%BB%83_li%C3%AAn_bang_Nga_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch&action=edit&redlink=1) [82nd](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_ch%E1%BB%A7_th%E1%BB%83_li%C3%AAn_bang_Nga_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch&action=edit&redlink=1) **Dân số**(điều tra 2010) **– Hạng** [4th](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_ch%E1%BB%A7_th%E1%BB%83_li%C3%AAn_bang_Nga_theo_d%C3%A2n_s%E1%BB%91&action=edit&redlink=1) **– Mật độ** [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-DensityNote-6) 2(8.782,5 /sq mi) **– Đô thị** **– Nông thôn** **Dân số**(2013 est.) [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-2013Est-7) [Múi giờ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [ISO 3166-2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=ISO_3166-2:RU&action=edit&redlink=1) [Biển số xe](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_s%E1%BB%91_xe) [tiếng Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga) [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-Russian-8) **Sankt-Peterburg** ( [tiếng Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *Санкт-Петербург*; đọc là **Xanh Pê-téc-bua**, tức là “Thành phố [Thánh Phêrô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4)“) là một [thành phố liên bang của Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga). Đây là thành phố lớn thứ nhì ở [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) và cũng là cố đô của [Đế quốc Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga). Sankt-Peterburg nằm trên một loạt đảo nhỏ trong châu thổ [sông Neva](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Neva); con sông này thông với [Vịnh Phần Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ph%E1%BA%A7n_Lan), tạo vị thế [hải cảng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_c%E1%BA%A3ng) cho Sankt-Peterburg.
Trong khoảng thời gian từ năm 1924 đến 1991 dưới chính thể
[Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), Sankt-Peterburg mang tên **Leningrad** ( [tiếng Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): *Ленинград*).
Với diện tích trên 670
[km²](https://vi.wikipedia.org/wiki/Km%C2%B2), Sankt-Peterburg có dân số 4,7 triệu người (thống kê [2005](https://vi.wikipedia.org/wiki/2005)). Nếu tính cả vùng phụ cận bao gồm 1.439 km² thì Sankt-Peterburg có 5 triệu 550 ngàn dân.
Trải qua nhiều thế kỷ địa danh Sankt-Peterburg đã đổi tên nhiều lần. Nguyên thủy là Sankt-Peterburg. Khi
[Đệ nhất thế chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%87_nh%E1%BA%A5t_th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn) nổ ra vào năm [1914](https://vi.wikipedia.org/wiki/1914) và Nga bị [Đế quốc Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c) xâm lăng thì thành phố cải danh là **Petrograd** để tránh nguyên danh gốc [tiếng Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c). Mười năm sau thì chính quyền mới lại loại bỏ tên Petrograd mà đặt là **Leningrad**, tưởng niệm cố lãnh tụ Liên Xô, [Vladimir Ilyich Lenin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin). Sau khi [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) sụp đổ, địa danh ban đầu Sankt-Peterburg được dùng lại sau cuộc trưng cầu dân ý.
Đối với
[người Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t) vào đầu [thế kỷ 20](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20) thì Sankt-Peterburg được phiên âm là Thành **Bỉ Đắc** như trong bài “Á Tế Á ca” của [Phan Bội Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phan_B%E1%BB%99i_Ch%C3%A2u).
## Mục lục
## Lịch sử thành phố
Vấn đề danh dự của
[Sa hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) Nga từ các triều đại [Romanov](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Romanov&action=edit&redlink=1) là phải tạo đường thủy liên kết với [Biển Baltic](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic). Trong vòng hơn 100 năm liên tiếp mà tất cả các đời Sa hoàng đều không đạt được mục tiêu như ý muốn. Phải đến thời [Pyotr Đại Đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pyotr_I_c%E1%BB%A7a_Nga) (Pyotr I) người Nga mới tới được biển Baltic. Nhờ có cuộc [chiến tranh phương Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_chi%E1%BA%BFn_B%E1%BA%AFc_%C3%82u), chống lại [Thụy Điển](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) trong những năm [1701](https://vi.wikipedia.org/wiki/1701)– [1721](https://vi.wikipedia.org/wiki/1721) và nhờ chiến thắng trong [trận Poltava](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Poltava) vào năm [1710](https://vi.wikipedia.org/wiki/1710), cũng như những thỏa ước hòa bình có lợi tại [Nystad](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nystad&action=edit&redlink=1), Sa hoàng Pyotr I đã có thể khai thác các miền ven biển.
Giấc mơ lớn nhất của Sa hoàng là xây dựng một thành phố thật qui củ để qua đó chứng tỏ sự hùng hậu của nước Nga. Dự án của công trình này được bắt đầu ngay từ năm
[1703](https://vi.wikipedia.org/wiki/1703) trên [Hòn đảo con thỏ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%B2n_%C4%91%E1%BA%A3o_con_th%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1) giành được từ tay người Thụy Điển ( [người Viking](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Viking)). Công trình được xây dựng đầu tiên trên đảo là pháo đài *SanktPiterburh*, ngày nay gọi là [Pháo đài Petro-Pavlov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1o_%C4%91%C3%A0i_Th%C3%A1nh_Ph%C3%AAr%C3%B4_v%C3%A0_Phaol%C3%B4), thực hiện theo lệnh của Sa hoàng ngày [16 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5), năm [1703](https://vi.wikipedia.org/wiki/1703) (là ngày [27 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_5) tính theo [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory)). Ngày này được công nhận là “ngày khai sinh” của thành phố. Trên phiến đá kỉ niệm dịp này người ta đã khắc dòng chữ như sau: “Ngày [16 tháng 5](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_5), năm [1703](https://vi.wikipedia.org/wiki/1703), thành phố Sankt-Peterburg đã được Sa hoàng và Hoàng tử [Aleksei Petrovich](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aleksei_Petrovich&action=edit&redlink=1) xếp đặt”.
Vào năm 1917, thành phố được đổi tên thành Petrograd. Lúc này, triều đại Sa hoàng cuối cùng,
[Nikolai II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nikolai_II_c%E1%BB%A7a_Nga), là triều đại rối ren. Chiến tranh với Nhật Bản không được ủng hộ. Chính sự thất bại đã châm ngòi cho những cuộc biểu tình phản đối trên đất nước. Ngày chủ nhật 22/1/1905, quân đội đã nã súng vào đoàn người biểu tình trước [Cung điện Mùa đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) ở Sankt Peterburg. Khoảng 1000 người biểu tình đã thiệt mạng. Trong đó có cả phụ nữ và trẻ em đã chết. Sự kiện *Ngày Chủ nhật đẫm máu* đã bị nhân dân toàn thế giới lên án. Các cuộc nổi dậy của nông dân, [bãi công](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%ACnh_c%C3%B4ng), [biểu tình](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83u_t%C3%ACnh), [ám sát](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81m_s%C3%A1t) và binh biến diễn ra liên tiếp, cho đến khi Sa hoàng Nikolai miễn cưỡng chấp nhận yêu sách của những người phản đối. Tháng 10 năm 1905, Sa hoàng Nikolai đã ký một văn kiện hứa đảm bảo quyền tự do ngôn luận và thành lập một hạ viện thông qua bầu cử – [viện Duma](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Duma&action=edit&redlink=1).
Tình hình vẫn không giảm sau năm
[1916](https://vi.wikipedia.org/wiki/1916), giá thức ăn tăng gấp 4 lần. Đoàn người chờ bánh mì trước [Cung điện Mùa đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng) bắt đầu gây náo loạn. Trong khi đó, quân lính không theo lệnh vua, đứng ra lãnh đạo đoàn người biểu tình. Dân chúng luôn yêu cầu [Sa hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) phải thoái vị. Sau sự kiện *, không một quốc gia châu Âu nào đồng ý tiếp nhận vị Sa hoàng bị trục xuất này. Ngày Chủ nhật đẫm máu*
Cách mạng tháng Hai đã lật đổ Sa hoàng và chế độ phong kiến, lập nên thể chế dân chủ (tư sản), Chính phủ lâm thời thành lập do Kerensky đứng đầu. Nhưng những người
[Bolshevik](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bolshevik) đứng đầu là Vladimir Ilyich Lenin và Lev Trotsky tiếp tục đấu tranh, tổ chức những cuộc nổi dậy lan rộng trên đất nước. Đến ngày 7/11/1917 (theo [lịch Julius](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius) là tháng 10), cuộc [Cách mạng tháng Mười](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di) [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) đã thành công, lật đổ Chính phủ Lâm thời và lập ra nhà nước công nông đầu tiên.
Tháng 9 năm 1941, quân Đức bao vây Leningrad (Sankt Peterburg ngày nay). Cuộc chiến kéo dài 872 ngày. Gần một triệu người đã chết vì bom đạn, đói khát và bệnh tật. Khi quân Đức tiến vào thành phố, nhiều người đã trốn thoát. Tuy nhiên gần ba triệu người đã bị bắt.
Không có
[chất đốt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u) để sưởi ấm và nước để uống, thức ăn không đủ. Trong tình trạng thiếu thốn đó, thịt của động vật nuôi, chuột và chim được sử dụng để nuôi con người. Chỉ tính riêng trong tháng Giêng và tháng Hai, đã có tới 200 nghìn người phải bỏ mạng. Cuối cùng, cuộc phong toả chấm dứt vào ngày 27/1/1944.
Trải qua các thời kỳ
[Lenin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin), [Stalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin), cuối cùng, [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) tan rã thành 15 nước khác nhau. Tên thành phố từ Leningrad đổi thành cái tên ban đầu, là Sankt Peterburg. Nền kinh tế bắt đầu khôi phục lại. Tự do ngôn luận đã tạo một môi trường sôi động cho đời sống xã hội. Các hoạt động tôn giáo và nghệ thuật được phát triển. Du lịch trở thành nền kinh tế chính của thành phố. Các điểm đến du lịch hấp dẫn, như [Cung điện mùa đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_M%C3%B9a_%C4%91%C3%B4ng), [Cung điện mùa hè](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cung_%C4%91i%E1%BB%87n_m%C3%B9a_h%C3%A8_%28Nga%29&action=edit&redlink=1)…đẹp tuyệt vời sáng chói giữa phương Bắc lạnh giá của Nga khiến cho thành phố này như một Venice của phương Bắc.
## Địa lý
Trung tâm thành phố Saint Petersburg có diện tích 605,8 kilômét vuông (233,9 sq mi). Nếu tính là chủ thể liên bang thì diện tích của thành phố là 1.439 kilômét vuông (556 sq mi), bao gồm trung tâm Saint Petersburg, 9 thị trấn (
[Kolpino](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolpino&action=edit&redlink=1), [Krasnoye Selo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Krasnoye_Selo&action=edit&redlink=1), [Kronstadt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kronstadt), [Lomonosov](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lomonosov,_Nga&action=edit&redlink=1), [Pavlovsk](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pavlovsk,_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1), [Petergof](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Petergof&action=edit&redlink=1), [Pushkin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pushkin_%28th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n%29&action=edit&redlink=1), [Sestroretsk](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sestroretsk&action=edit&redlink=1), [Zelenogorsk](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Zelenogorsk,_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1)) – và 21 đô thị khác.
Petersburg nằm trên vùng đất thấp
[taiga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Taiga) dọc theo bờ biển của [vịnh Neva](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Neva&action=edit&redlink=1) thuộc [Vịnh Phần Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_Ph%E1%BA%A7n_Lan), và các đảo của đồng bằng châu thổ. [Đảo Vasilyevsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Vasilyevsky&action=edit&redlink=1) là đảo lớn nhất (bên cạnh các đảo nhân tạo giữa kênh đào Obvodny và [Fontanka](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fontanka&action=edit&redlink=1), và [Kotlin](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Kotlin) trong [vịnh Neva](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Neva&action=edit&redlink=1)), Petrogradsky, Dekabristov và [Krestovsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Krestovsky&action=edit&redlink=1). Krestovsky cùng với [Yelagin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Yelagin&action=edit&redlink=1) và [đảo Kamenny](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Kamenny&action=edit&redlink=1) hầu hết được chuyển thành các công viên. [Karelian Isthmus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Karelian_Isthmus&action=edit&redlink=1), ở phía bắc thành phố, là khu nghỉ dưỡng đông đúc. Ở phóa nam Saint Petersburg băng qua [Baltic-Ladoga Klint](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Baltic_Klint&action=edit&redlink=1) và đến [cao nguyên Izhora](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cao_nguy%C3%AAn_Izhora&action=edit&redlink=1).
Cao độ của Saint Petersburg từ mực nước biển đến điểm cao nhất là 175,9 mét (577 ft) trên đồi Orekhovaya thuộc
[Duderhof Heights](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Duderhof_Heights&action=edit&redlink=1) ở phía nam. Phần đất ở phía tây của [Liteyny Prospekt](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Liteyny_Prospekt&action=edit&redlink=1) không cao hơn 4 mét (13 ft) so với mực nước biển, và thường xuyên bị ngập. Ngập lụt ở Saint Petersburg chủ yếu từ sóng dài của [biển Baltic](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic), do chịu sự ảnh hưởng của các điều kiện khí tượng, gió và độ nông của [vịnh Neva](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Neva&action=edit&redlink=1). Bốn trận lụt lịch sử diễn ra vào năm 1824 (cao 421 xentimét hoặc 166 inch, trong đợt lụt này hơn 300 nhà bị phá hủy ), 1924 380 xentimét hoặc 150 inch, 1777 321 xentimét hoặc 126 inch, 1955 293 xentimét hoặc 115 inch, và 1975 281 xentimét hoặc 111 inch. Người ta xây [9] [đập Saint Petersburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Saint_Petersburg)để ngăn lụt. [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-10)
Từ thế kỷ 18 địa hình của thành phố được nâng lên do các yếu tố nhân tạo, ở những nơi có độ cao trên 4 mét (13 ft), làm sáp nhập một số đảo, và thay đổi chế độ thủy văn của thành phố. Bên cạnh sông Neva và các phụ lưu của nó, các sông quan trọng khác gồm
[Sestra](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Sestra_%28Leningrad%29), [Okhta](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Okhta_%28Neva%29&action=edit&redlink=1) và [Izhora](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Izhora&action=edit&redlink=1). Hồ lớn nhất là Sestroretsky Razliv nằm ở phía bắc, theo sau là [Lakhtinsky Razliv](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lakhtinsky_Razliv&action=edit&redlink=1), Suzdal và các hồ nhỏ khác.
Do nằm ở vĩ độ khoảng 60°Bắc, nên độ dài ban ngày ở Petersburg thay đổi theo mùa, từ 5:53 đến 18:50. Trong khoảng thời gian từ giữa tháng 5 đến giữa tháng 7, hoàng hôn có thể kéo dài cả đêm nên được gọi là “đêm trắng”.
### Khí hậu
Theo phân loại khí hậu của Köppen, Saint Petersburg được xếp vào nhóm khí hậu lục địa ẩm. Chịu sự ảnh hưởng vừa phải của các xoáy từ biển Baltic nên thành phố có khí hậu ấm, ẩm và mùa hè ngắn, mùa đông ẩm ướt, kéo dài.
NHiệt độ trung bình lớn nhất vào tháng 7 là 23 °C (73 °F); nhiệt độ cực điểm là 37,1 °C (98,8 °F) xuất hiện vào mùa hè năm 2010. Nhiệt độ thấp nhất vào mùa đông là −35,9 °C (−32,6 °F) được ghi nhận vào năm 1883. Nhiệt độ trung bình năm là 5,8 °C (42,4 °F). Sông Neva chảy qua thành phố thường bị đóng băng vào tháng 11-12 và tan băng vào tháng 4. Từ tháng 12 đến tháng 3, trung bình có 118 ngày bị phủ tuyết, với bề dày trung bình đạt 19 cm (7,5 in) vào tháng 2.
Thời gian không đóng băng trong thành phố kéo dài trung bình 135 ngày. Trung tâm thành phố hơi ấm hơn vùng ngoại ô. Các điều kiện khí hậu khá thay đổi trong cả năm. [11] [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-12) [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-13)
Năm 1976, thành phố bùng nổ với số dân là trên 5 triệu. Năm 2004, St. Peterburg có số dân là khoảng 4 triệu người, giảm đi một triệu. Đa số là người Nga. Dự kiến sẽ giảm trong các năm tới.
Saint Petersburg là thành phố lớn thứ 2 ở Nga. Theo thống kê năm 2010, dân số toàn thành phố là 4.879.566 chiếm 3,4% dân số Nga;
với thông kê năm 2002 là 4.661.219 (3,2%) [15] và giảm so với thời kỳ Liên Xô ghi nhận 5.023.506 năm 1989. [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-2002Census-16) [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-1989Census-17)
Thống kê năm 2010 về thành phần dân cư gồm:
người Nga 80,1%, Ukraina 1,3%, Belarus 0,8%, Tatar 0,6%, Armeni 0,6%, Do Thái 0,5%, Uzbek 0,4%, Tajik 0,3%, Azeri 0,3%, Cruzia 0,2%, Moldova 0,2%, Finns 0,1%, nhóm khác – 1,3%. Nhóm chiếm 13,4% còn lại không xác định được. [15]
## Kinh tế
Saint Petersburg là trung tâm thương mại, tài chính và công nghiệp của Nga, đặc biệt là thương mại dầu khí, cơ sở đóng tàu, công nghệ vũ trụ, radio và điện tử, phần mềm và máy tính; chế tạo máy, máy móc hạng nặng và giao thông, bao gồm xe tăng và khí tài quân sự, khai thác mỏ, chế tạo thiết bị, luyện kim (sản xuất các hợp kim nhôm), hóa chất, dược phẩm, trang thiết bị y tế, in ấn và xuất bản, thực phẩm, dệt và may mặc, và nhiều ngành thương mại khác. Thành phố cũng là trụ sở chính của
[Lessner](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lessner&action=edit&redlink=1), một trong hai nhà chết tạo ô tô tiên phong của Nga (cùng với [Russo-Baltic](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Russo-Balt&action=edit&redlink=1)). [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-18)
10% tuốc bin điện trên thế giới được sản xuất ở
[LMZ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leningradsky_Metallichesky_Zavod&action=edit&redlink=1), nhà máy này sản xuất hơn 2000 tuốc bin cho các nhà máy điện trên khắp thế giới. Các cơ sở công nghiệp lớn gồm [Admiralty Shipyard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Admiralty_Shipyard&action=edit&redlink=1), [Baltic Shipyard](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Baltic_Shipyard&action=edit&redlink=1), [LOMO](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=LOMO&action=edit&redlink=1), [Kirov Plant](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kirov_Plant&action=edit&redlink=1), [Elektrosila](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elektrosila&action=edit&redlink=1), [Izhorskiye Zavody](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Izhorskiye_Zavody&action=edit&redlink=1); có trụ sở đặt tại Saint Petersburg là [Sovkomflot](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sovcomflot&action=edit&redlink=1), [Petersburg Fuel Company](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Petersburg_Fuel_Company&action=edit&redlink=1) và [SIBUR](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=SIBUR&action=edit&redlink=1) trong số những công ty lớn khác của Nga và công ty quốc tế khác.
Saint Petersburg có 3 cảng hàng hóa lớn vùng Baltic: cảng Bolshoi-Saint Petersburg,
[Kronstadt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kronstadt), và [Lomonosov](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lomonosov,_Russia&action=edit&redlink=1). Các công ty tàu-phà quốc tế phục vụ hành khách ở [Morskoy Vokzal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Morskoy_Vokzal&action=edit&redlink=1) phía tây nam của [đảo Vasilyevsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3o_Vasilyevsky&action=edit&redlink=1).
Thành phố có rất nhiều nhà máu chưng cất rượu, sản xuất các loại rượu
[vodka](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vodka). Nhà máy lâu đời nhất là [LIVIZ](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7) (được thành lập năm 1897). Trong số các nhà máy trẻ nhất là [Russian Standard Vodka](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Russian_Standard_Vodka&action=edit&redlink=1) được thành lập ở Moscow năm 1998, và ở St. Petersburg năm 2006 với vốn đầu tư $60 million (trên diện tích 30.000 m2, sản xuất 22.500 chai/giờ). Năm 2007 loại rượu này đã xuất khẩu sang hơn 70 quốc gia. [[19]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-19)
Năm 2006, ngân sách thành phố là 179,9 tỉ rubles (tương đương 6,651 tỉ UDS tỷ giá năm 2006).
Tổng sản phẩm khu vực của chủ thể liên bang năm 2005 là 667,905 tỷ ruble (khoảng 23,611 tỷ USD theo tỷ giá 2005), xếp hạng thứ 4 ở Nga sau Moscow, [20] [Tyumen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tyumen_%28t%E1%BB%89nh%29), và [tỉnh Moscow](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_Moscow&action=edit&redlink=1), hay 145.503,3 ruble/người (khoảng 5.143,6 USD theo tỷ giá 2005), xếp hạng thứ 12 trong các chủ thể liên bang của Nga, [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-21) chủ yếu thu từ các nguồn buôn bán, bán lẻ và dịch vụ sửa chữa (24,7%) cũng như công nghiệp chế biến (20,9%) và giao thông, thông tin truyền thông (15,1%). [[22]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-22) [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-23)
Thu ngân sách của thành phố năm 2009 là 294,3 tỉ ruble (khoảng 10,044 tỉ USD theo tỷ giá 2009), chi – 336,3 tỉ ruble (khoảng 11,477 tỉ USD theo tỷ giá 2009). Thâm hụt ngân sách lên đến 42 tỉ ruble.
(khoảng 1,433 tỉ USD năm 2009) [24]
## Giáo dục
Tính đến năm 2006/2007, thành phố có 1024 nhà trẻ, 716 trường công và 80 trường nghề.
Trường đại học lớn nhất là [25] [Đại học Saint Petersburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1), số sinh viên bậc đại học khoảng 32.000; và cơ sở đào tạo đại học tư lớn nhất là [Viện quan hệ quốc tế, Kinh tế và Luật St. Petersburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_quan_h%E1%BB%87_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF,_Kinh_t%E1%BA%BF_v%C3%A0_Lu%E1%BA%ADt_St._Petersburg&action=edit&redlink=1). Các trường đại học nổi tiếng khác gồm [Đại học Bách khoa Saint Petersburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_B%C3%A1ch_khoa_Saint_Petersburg), [Đại học Herzen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Herzen&action=edit&redlink=1)và [Đại học Công nghệ quân sự Saint Petersburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, các trường đại học công lập đều trực thuộc chính thể liên bang chứ không phải của thành phố.
## Chính quyền
Saint Petersburg là một chính thể liên bang của Nga.
Chính trị của Saint Petersburg được quy định tại [26] [Charter of Saint Petersburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Charter_of_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1)đã được cơ quan lập pháp của thành phố thông qua năm 1998. Cơ quan điều hành cao là [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_note-27) [Saint Petersburg City Administration](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Petersburg_City_Administration&action=edit&redlink=1), đứng đầu là [thống đốc thành phố](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1)(trước năm 1996 là thị trưởng). Saint Petersburg có một cơ quan lập pháp single-chamber, [quốc hội lập pháp Saint Petersburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1), Quốc hội khu vực.
## Hành chính
Thành phố Sankt-Peterburg hiện (2012) được phân chia thành 18
[quận](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A2n_c%E1%BA%A5p_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_Nga#.C4.90.C6.A1n_v.E1.BB.8B_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) ( *район*): [Admiralteysky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Admiralteysky&action=edit&redlink=1) [Frunzensky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frunzensky&action=edit&redlink=1) [Kalininsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalininsky&action=edit&redlink=1) [Kirovsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kirovsky&action=edit&redlink=1) [Kolpinsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolpinsky&action=edit&redlink=1) [Krasnogvardeysky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Krasnogvardeysky&action=edit&redlink=1) [Krasnoselsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Krasnoselsky&action=edit&redlink=1) [Kronshtadtsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kronshtadtsky&action=edit&redlink=1) [Kurortny](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kurortny&action=edit&redlink=1) [Moskovsky](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskovsky) [Nevsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nevsky&action=edit&redlink=1) [Petrodvortsovy](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Petrodvortsovy&action=edit&redlink=1) [Petrogradsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Petrogradsky&action=edit&redlink=1) [Primorsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Primorsky&action=edit&redlink=1) [Pushkinsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pushkinsky&action=edit&redlink=1) [Tsentralny](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tsentralny&action=edit&redlink=1) [Vasileostrovsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vasileostrovsky&action=edit&redlink=1) [Vyborgsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vyborgsky&action=edit&redlink=1)
## Du lịch
|Trung tâm lịch sử của thành phố Sankt-Peterburg|
|
|![]()
|
|![]()
[Quốc gia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) ![ Flag of Russia.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/22px-Flag_of_Russia.svg.png)
![ Flag of Russia.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Flag_of_Russia.svg/22px-Flag_of_Russia.svg.png)
[Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) [540](http://whc.unesco.org/en/list/540) [Vùng UNESCO](http://whc.unesco.org/en/list/?search=&search_by_country=&type=&media=®ion=&order=region) [Europe and North America](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_World_Heritage_Sites_in_Europe&action=edit&redlink=1)
Sankt-Peterburg là một trung tâm lớn thứ nhì sau
[Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva) về kinh tế, văn hóa và khoa học của Nga, nhưng nếu nói về phương diện tham quan du lịch thì nó còn hơn cả Moskva cổ kính. Thành phố còn được gọi là thủ đô phía Bắc của Nga, đã được tổ chức [UNESCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) thừa nhận là thành phố du lịch hấp dẫn thứ 8 của [thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Vào năm [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004) Sankt-Peterburg đã đón nhận 3,4 triệu du khách từ khắp thế giới. Số du khách đến thăm thành phố trong những năm gần đây tăng liên tục. Do thành phố có một hệ thống kênh đào chằng chịt với vô số những chiếc cầu cổ kính ở bên trên nên nó cũng được mệnh danh là **. Venice của phương Bắc**
Nhờ có vị trí địa lí thuận lợi (59,93 độ vĩ bắc và 30,32 độ kinh đông), thành phố có các ngành công nghiệp phát triển như: đóng tàu (với xưởng đóng tàu nổi tiếng mang tên Baltic); cơ khí (với các xưởng Electrosila, xưởng Kirov); điện kĩ thuật và điện tử; luyện kim và kim loại màu; hóa chất, và nhất là cao su; dệt vải, may mặc; giày da; in ấn; gỗ, giấy; vật liệu xây dựng và thực phẩm.
Sankt-Peterburg còn là một đầu mối giao thông lớn về đường sắt và đường bộ và là một trong những cảng biển lớn nhất của Nga. Đây cũng là căn cứ chính của hải quân Nga (Hạm đội Baltic). Cảng sông được các tuyến đường thủy nối liền với các biển
[Bạch Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Tr%E1%BA%AFng), [biển Azov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Azov), [biển Caspi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caspi) và [biển Đen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en). Thành phố cũng có một [phi trường](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay) quốc tế: [Sân bay Pulkovo](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_Pulkovo)
Do thành phố này nằm ở vị trí rất xa về phương Bắc nên nó còn nổi tiếng với hiện tượng các
[đêm trắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%AAm_tr%E1%BA%AFng), là các đêm sáng như [trăng rằm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pha_M%E1%BA%B7t_Tr%C4%83ng) mà không hề có trăng. Do sự khúc xạ ánh sáng [Mặt Trời](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%B7t_Tr%E1%BB%9Di) từ phía bên kia Địa cầu đang là “ban ngày”, vượt qua miền [Cực Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_C%E1%BB%B1c) để tỏa sáng xuống thành phố. Đôi khi cũng có thể trông thấy hiện tượng [cực quang](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%B1c_quang).
Thành phố có 41 trường đại học, trong đó có trường tổng hợp, trên 170 viện nghiên cứu khoa học, trên 2.000 thư viện (trong đó có Thư viện mang tên Mikhain Jevgraphovic Saltikov-Shchedrin), đài quan sát thiên văn Pulkovo, Nhà hát Maria, trong những năm
[1920](https://vi.wikipedia.org/wiki/1920)– [1992](https://vi.wikipedia.org/wiki/1992) là Nhà hát Nhạc kịch Opera và Ballet mang tên [Sergey Kirov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sergey_Kirov). Ở đây cũng có phòng hòa nhạc vốn nổi tiếng trên thế giới, được thành lập từ năm [1862](https://vi.wikipedia.org/wiki/1862). Sankt-Petersburg cũng là một trong những trung tâm bảo tàng trọng yếu của [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), tài nguyên này thuộc về Bảo tàng Ermitage và [Bảo tàng Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Nga&action=edit&redlink=1). Kề liền với thành phố có những địa danh du lịch – tĩnh dưỡng như khu Pushkin, Petrostation, Pavlovsk, Zielonogorsk, Siestrorieck hoặc là Gatchina.
## Giao thông
Saint Petersburg là một trung tâm giao thông chính. Tuyến đường sắt đầu tiên của Nga được xây dựng ở đây vào năm 1837, và kể từ đó cơ sở hạ tầng giao thông của thành phố đã tiếp tục phát triển và bắt kịp với sự phát triển của thành phố. Petersburg có một hệ thống rộng lớn của các đường địa phương và các dịch vụ đường sắt, duy trì hệ thống giao thông công cộng lớn bao gồm các
[đường xe điện ở Saint Petersburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_xe_%C4%91i%E1%BB%87n_%E1%BB%9F_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1) và [Saint Petersburg Metro](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Petersburg_Metro&action=edit&redlink=1), và là nơi có một số dịch vụ ven sông chuyển tải hành khách xung quanh thành phố một cách hiệu quả và tương đối thoải mái.
Thành phố được kết nối với phần còn lại của Nga và thế giới bởi một số đường cao tốc liên bang và tuyến đường sắt quốc gia và quốc tế.
[Sân bay Pulkovo](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A2n_bay_Pulkovo) phục vụ phần lớn các hành khách hàng không khởi hành từ hoặc tới thành phố.
## Hình ảnh
-
Sankt Peterburg
[thế kỉ 19](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19).
-
-
Nhà thờ Thánh Gioan tại
[Lâu đài Chesma](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A2u_%C4%91%C3%A0i_Chesma&action=edit&redlink=1)(1780) là thí dụ ít gặp của [Thời phục hưng Gothic](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_ph%E1%BB%A5c_h%C6%B0ng_Gothic&action=edit&redlink=1)tại Nga
-
Trong một số tiểu thuyết Nga, bức tượng
*này thức dậy và chạy trên đường sá Sankt-Peterburg.* [Kỵ sĩ đồng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%E1%BB%B5_s%C4%A9_%C4%91%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1)
-
Cung điện Mùa Đông, rất gần với
[Bảo tàng Hermitage](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3o_t%C3%A0ng_Ermitazh)
-
## Chú thích
**Президент Российской Федерации. Указ №849 от 13 мая 2000 г. «О полномочном представителе Президента Российской Федерации в федеральном округе». Вступил в силу 13 мая 2000 г. Опубликован: “Собрание законодательства РФ”, №20, ст. 2112, 15 мая 2000 г. (President of the Russian Federation. Sắc lệnh #849 of 13-5-2000** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-FederalDistrict_1-0) *Về đại diện toàn quyền của Tổng thống Liên bang Nga tại Vùng liên bang*. Có hiệu lực từ 13-5-2000.). **Госстандарт Российской Федерации. №ОК 024-95 27 декабря 1995 г. «Общероссийский классификатор экономических регионов. 2. Экономические районы», в ред. Изменения №5/2001 ОКЭР. (** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-EconomicRegion_2-0) [Gosstandart](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gosstandart&action=edit&redlink=1)của Liên bang Nga. #OK 024-95 27-12-1995 *Phân loại toàn Nga về các vùng kinh tế. 2. Các vùng kinh tế*, as amended by the Sửa đổi #5/2001 OKER. ). **Official website of St. Petersburg.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-Dates_3-0) [St. Petersburg in Figures](http://eng.gov.spb.ru/figures) **Законодательное Собрание Санкт-Петербурга. Закон №555-75 от 26 октября 2005 г. «О праздниках и памятных датах в Санкт-Петербурге», в ред. Закона №541-112 от 6 ноября 2008 г. (Legislative Assembly of Saint Petersburg. Law #555-75 of ngày 26 tháng 10 năm 2005** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-Holiday_4-0) *On Holidays and Memorial Dates in Saint Petersburg*. ). **Official website of St. Petersburg.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-Area_FS_5-0) [Петербург в цифрах](http://gov.spb.ru/day)( *St. Petersburg in Figures*) **(tiếng Nga)** **Giá trị mật độ được tính bằng cách chia dân số theo điều tra năm 2010 cho diện tích chỉ ra trong mục “Diện tích”. Lưu ý rằng giá trị này có thể không chính xác do diện tích ghi tại đây không nhất thiết phải được diều tra cùng một năm với điều tra dân số.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-DensityNote_6-0) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-2013Est_7-0) [Rosstat](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Goskomstat&action=edit&redlink=1). [Оценка численности постоянного населения на 1 января 2013 г.](http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul.xls) **(tiếng Nga)** **Ngôn ngữ chính thức trên toàn lãnh thổ Nga theo Điều 68.1** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-Russian_8-0) [Hiến pháp Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Nga&action=edit&redlink=1). **The level of flooding is measured near** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-9) [Saint Petersburg Mining Institute](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Petersburg_Mining_Institute&action=edit&redlink=1), which is normally 11 xentimét (4,3 in) a.s.l. **Нежиховский Р. А.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-10) *Река Нева и Невская губа*, Leningrad: Гидрометеоиздат, 1981.
- ^
**a** **ă** [“Pogoda.ru.net”](http://www.pogoda.ru.net/climate/26063.htm)(bằng Tiếng Nga). Weather and Climate (Погода и климат). Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2013. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-12) [“Climate St. Peterburg – Historical weather records”](http://www.tutiempo.net/en/Climate/St_Peterburg/260630.htm). Tutiempo.net. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-13) [“Архив погоды в Санкт-Петербурге, Санкт-Петербург”](http://rp5.ru/archive.php?wmo_id=26063). Rp5.ru. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2012. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-NOAA_14-0) [“Leningard/Pulkovo Climate Normals 1961–1990”](ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/RE/26063.TXT)(bằng Tiếng Anh). [National Oceanic and Atmospheric Administration](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Oceanic_and_Atmospheric_Administration&action=edit&redlink=1). Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2014.
- ^
**a** [Федеральная служба государственной статистики (Cục Thống kê quốc gia Liên bang Nga) (2011).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-2010Census_15-1) **ă** [“Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года (](http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/results-inform.php). *Kết quả sơ bộ Điều tra dân số toàn Nga năm 2010*)” *Всероссийская перепись населения 2010 года (Điều tra dân số toàn Nga năm 2010)*(bằng tiếng Nga). Cục Thống kê quốc gia Liên bang Nga. Truy cập 250-042011. **Федеральная служба государственной статистики (Cục Thống kê quốc gia Liên bang Nga) (21 tháng 5 năm 2004).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-2002Census_16-0) [“Численность населения России, субъектов Российской Федерации в составе федеральных округов, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более человек (](http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls). *Dân số Nga, các chủ thể Liên bang Nga trong thành phần các vùng liên bang, các huyện, các điểm dân cư đô thị, các điểm dân cư nông thôn—các trung tâm huyện và các điểm dân cư nông thôn với dân số từ 3 nghìn người trở lên*)” *Всероссийская перепись населения 2002 года (Điều tra dân số toàn Nga năm 2002)*(bằng tiếng Nga). Cục Thống kê quốc gia Liên bang Nga. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-1989Census_17-0) [“Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краёв, областей, районов, городских поселений и сёл-райцентров. (](http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg.php). *Điều tra dân số toàn liên bang năm 1989. Dân số hiện tại của liên bang và các cộng hòa tự trị, tỉnh và vùng tự trị, krai, tỉnh, huyện, các điểm dân cư đô thị, và các làng trung tâm huyện.*)” *Всесоюзная перепись населения 1989 года (Điều tra dân số toàn liên bang năm 1989)*(bằng tiếng Nga). *Demoscope Weekly*(website của Viện Nhân khẩu học Đại học Quốc gia—Trường Kinh tế. 1989. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2010. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-18) [G.N. Georgano](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=G.N._Georgano&action=edit&redlink=1) *Cars: Early and Vintage, 1886–1930*. (London: Grange-Universal, 1985) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-19) [Russian Standard Vodka Ranked 4th Fastest Growing Premium Spirits Brand Worldwide](http://www.russianstandard.com/corporation/press_center/press_releases/1.smx)Impact, 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-20) [“Budget of Saint Petersburg (Russian document)”](http://www.gov.spb.ru/law?d&nd=8421328&prevDoc=8421328&spack=000listid%3D010000000100%26listpos%3D0%26lsz%3D1%26nd%3D8372689%26nh%3D0%26). *City of Saint Petersburg*. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-21) [“Валовой региональный продукт по субъектам Российской Федерации в 1998–2005гг. (в текущих основных ценах; млн.рублей)”](http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/vrp98-05.htm). Gks.ru. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-22) [“Валовой региональный продукт на душу населения (в текущих основных ценах; рублей)”](http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/dusha98-05.htm). Gks.ru. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-23) [“Отраслевая структура ВРП по видам экономической деятельности (по ОКВЭД) за 2005 год”](http://www.gks.ru/bgd/free/b01_19/IssWWW.exe/Stg/d000/stru05.htm). Gks.ru. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2009. **Data of the Government of Saint-Petersburg** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-24) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-25) [“ОТЧЕТ за 2006/2007 учебный год”](http://www.gov.spb.ru/Document/1193727839.doc). Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-26) [“The Constitution of the Russian federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm). Constitution.ru. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg#cite_ref-27) [“Russian source: Charter of Saint Petersburg City”](http://gov.spb.ru/law?d&nd=8308279&prevDoc=8308279&spack=000listid%3D010000000100%26listpos%3D0%26lsz%3D1%26nd%3D9111570%26nh%3D0%26). Gov.spb.ru. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2009.
## Đọc thêm
- Amery, Colin,
[Brian Curran](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Brian_Curran&action=edit&redlink=1)& Yuri Molodkovets. *St. Petersburg*. London: [Frances Lincoln](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Frances_Lincoln&action=edit&redlink=1), 2006. [ISBN 0-7112-2492-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0711224927).
- Bater, James H.
*St. Petersburg: Industrialization and Change*. Montreal: McGuill-Queen’s University Press, 1976. [ISBN 0-7735-0266-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0773502661).
- Berelowitch, Wladimir & Olga Medvedkova.
*Histoire de Saint-Pétersbourg*. Paris: Fayard, 1996. [ISBN 2-213-59601-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/2213596018).
- Brumfield, William Craft.
*The Origins of Modernism in Russian Architecture*. Berkeley: [University of California Press](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_California_Press&action=edit&redlink=1), 1991. [ISBN 0-520-06929-3](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520069293).
- Buckler, Julie.
*Mapping St. Petersburg: Imperial Text and Cityshape*. Princeton: [Princeton University Press](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Princeton_University_Press&action=edit&redlink=1), 2005 [ISBN 0-691-11349-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0691113491).
- Clark, Katerina,
*Petersburg, Crucible of Revolution*. Cambridge: [Harvard University Press](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Harvard_University_Press&action=edit&redlink=1), 1995.
- Cross, Anthony (ed.).
*St. Petersburg, 1703-1825*. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003. [ISBN 1-4039-1570-9](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1403915709).
- George, Arthur L. & Elena George.
*St. Petersburg: Russia’s Window to the Future, The First Three Centuries*. Lanham: Taylor Trade Publishing, 2003. [ISBN 1-58979-017-0](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1589790170).
- Glantz, David M.
*The Battle for Leningrad, 1941-1944*. Lawrence: [University Press of Kansas](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_Press_of_Kansas&action=edit&redlink=1), 2002. [ISBN 0-7006-1208-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0700612084).
- Hellberg-Hirn, Elena.
*Imperial Imprints: Post-Soviet St. Petersburg*. Helsinki: SKS [Finnish Literature](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Finnish_literature&action=edit&redlink=1)Society, 2003. [ISBN 951-746-491-6](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9517464916). *Knopf Guide: Sat. Petersburg*. New York: Knopf, 1995. [ISBN 0-679-76202-7](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0679762027).
- Eyewitness Guide: St. Petersburg.
- Lincoln, W. Bruce.
*Sunlight at Midnight: St. Petersburg and the Rise of Modern Russia*. New York: [Basic Books](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Basic_Books&action=edit&redlink=1), 2000. [ISBN 0-465-08323-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0465083234).
- Orttung, Robert W.
*From Leningrad to St. Petersburg: Democratization in a Russian City*. New York: St. Martin’s, 1995. [ISBN 0-312-17561-2](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0312175612).
- Richardson, Daniel; Humphreys, Robert (ngày 26 tháng 2 năm 1998).
[. Rough Guides –](http://books.google.com/books?id=mozWAAAAMAAJ) *St. Petersburg: The Rough Guide* [New York](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_New_York), [Luân Đôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n)& [Delhi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Delhi). [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9781858282985](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781858282985). Truy cập ngày 10 tháng 3 năm 2010.
- Ruble, Blair A.
*Leningrad: Shaping a Soviet City*. Berkeley: [University of California Press](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_California_Press&action=edit&redlink=1), 1990. [ISBN 0-87772-347-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0877723478).
- Shvidkovsky, Dmitry O. & Alexander Orloff.
*St. Petersburg: Architecture of the Tsars*. New York: Abbeville Press, 1996. [ISBN 0-7892-0217-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0789202174).
- Volkov, Solomon.
*St. Petersburg: A Cultural History*. New York: Free Press, 1995. [ISBN 0-02-874052-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0028740521).
- St. Petersburg:Architecture of the Tsars. 360 pages. Abbeville Press, 1996.
[ISBN 0-7892-0217-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0789202174)
- Saint Petersburg: Museums, Palaces, and Historic Collections: A Guide to the Lesser Known Treasures of St. Petersburg. 2003.
[ISBN 1-59373-000-4](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1593730004).
- Нежиховский Р. А.
*Река Нева и Невская губа*, Leningrad, Гидрометеоиздат, 1981.
- Vorhees, Mara (ngày 1 tháng 2 năm 2008).
[. Footscray, Victoria, Australia:](http://books.google.com/books?id=MYVCQYIJafsC) *St. Petersburg* [Lonely Planet](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lonely_Planet&action=edit&redlink=1). [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [9781740598279](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781740598279). Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2010.
## Liên kết ngoài
[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sankt-Peterburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sankt-Peterburg) [Thành phố Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Nga) [Thành phố liên bang của Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga) [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nga) [Thành phố Anh hùng (Liên Xô)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_Anh_h%C3%B9ng_%28Li%C3%AAn_X%C3%B4%29) [Di sản thế giới tại Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Di_s%E1%BA%A3n_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_t%E1%BA%A1i_Nga) [Cố đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%91_%C4%91%C3%B4)
# Nga
[Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Đối với bài về các định nghĩa khác, xem [Nga (định hướng)](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Liên Bang Nga|
|Российская Федерация
|(tiếng Nga)
Rossiyskaya Federatsiya
(tiếng Nga)
|
|
![]()
|
|[Crimea](https://vi.wikipedia.org/wiki/Crimea)và [Sevastopol](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sevastopol)) màu xanh lợt [Gosudarstvennyy Gimn Rossiyskoy Federatsii](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_ca_Nga) ![ ](https://vi.wikipedia.org/static/1.26wmf21/resources/assets/file-type-icons/fileicon-ogg.png)
[Tổng thống](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Nga)
•
[Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Nga) [Vladimir Putin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Vladimirovich_Putin) [Dmitry Medvedev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dmitry_Anatolyevich_Medvedev) [Tiếng Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga), [27 ngôn ngữ khác đồng chính thức theo từng vùng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_ch%C3%ADnh_th%E1%BB%A9c_c%E1%BB%A7a_Nga&action=edit&redlink=1)trong các nước cộng hòa hợp thành [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva) [55°45′B, 37°37′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Nga¶ms=55_45_N_37_37_E_type:country%2817.075.200%29) [hạng 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+2 đến +12; [mùa hè](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8): UTC+3 đến −1 [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) [12 tháng 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_6)năm [1990](https://vi.wikipedia.org/wiki/1990) [26 tháng 12](https://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_12)năm [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991) (chưa bao gồm [[1]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-1) [Cộng hòa Crimea](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Crimea&action=edit&redlink=1)và [Sevastopol](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sevastopol)người ( [hạng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 217](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [HDI](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2013) [hạng 57](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Ruble](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%C3%BAp_Nga)(
)
[RUB] [Tên miền Internet](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.ru](https://vi.wikipedia.org/wiki/.ru), dự phòng [.su](https://vi.wikipedia.org/wiki/.su) [Mã điện thoại](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3_s%E1%BB%91_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) **Nga** ( [tiếng Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): Россия, [chuyển tự.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BB%83n_t%E1%BB%B1_ti%E1%BA%BFng_Nga_sang_k%C3%BD_t%E1%BB%B1_Latinh) *Rossiya*, [IPA](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:IPA_cho_ti%E1%BA%BFng_Nga&action=edit&redlink=1) [rɐˈsʲijə]), quốc danh hiện tại là **Liên bang Nga** [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-2) ( [3] [tiếng Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga): , [chuyển tự.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BB%83n_t%E1%BB%B1_ti%E1%BA%BFng_Nga_sang_k%C3%BD_t%E1%BB%B1_Latinh) *Rossiyskaya Federatsiya*, [IPA](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:IPA_cho_ti%E1%BA%BFng_Nga&action=edit&redlink=1)[rɐˈsʲijskəjə fʲɪdʲɪˈraʦəjə]), là một [quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia)ở [phía bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%ADa_b%E1%BA%AFc) [lục địa Á – Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_%C3%81-%C3%82u)( [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u)và [châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81)). [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-britannica-4)
Nga là một nhà nước
[cộng hoà](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [bán tổng thống](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_b%C3%A1n_t%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1), gồm [83 thực thể liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_th%E1%BB%83_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga). Nước Nga giáp [biên giới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi_c%E1%BB%A7a_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Nga&action=edit&redlink=1) với những quốc gia sau (từ tây bắc đến đông nam): [Na Uy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Na_Uy), [Phần Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan), [Estonia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Estonia), [Latvia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Latvia), [Litva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Litva) và [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan) (cả 2 đều qua [Kaliningrad Oblast](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kaliningrad_%28t%E1%BB%89nh%29)), [Belarus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Belarus), [Ukraina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ukraina), [Gruzia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gruzia), [Azerbaijan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Azerbaijan), [Kazakhstan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kazakhstan), [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), [Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), và [Bắc Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn). Nước này cũng có biên giới biển với [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) (qua [Biển Okhotsk](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Okhotsk)) và [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) (qua [Eo biển Bering](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eo_bi%E1%BB%83n_Bering)). Với diện tích 17,075,400 km², Nga là [nước có diện tích lớn nhất thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch), bao phủ hơn 1 phần 9 diện tích lục địa [Trái Đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t). Nga cũng là [nước đông dân thứ chín](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n) thế giới với 142 triệu người . Nước này kéo dài toàn bộ phần phía bắc [5] [châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81)và 40% [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), bao gồm [11 múi giờ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1)và sở hữu nhiều loại [môi trường](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)và địa hình. Nga có trữ lượng [khoáng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kho%C3%A1ng_s%E1%BA%A3n)và [năng lượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng)lớn nhất [thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) , và được coi là một [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-6) [siêu cường năng lượng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Si%C3%AAu_c%C6%B0%E1%BB%9Dng_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) [[7]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-7) [[8]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-8) . Nước này có [[9]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-9) [trữ lượng rừng lớn nhất thế giới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch_r%E1%BB%ABng&action=edit&redlink=1)và các hồ của Nga chứa xấp xỉ một phần tư lượng nước ngọt không đóng băng của thế giới . [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-loc-10)
Nga đã thiết lập quyền lực và ảnh hưởng khắp thế giới từ thời Đế chế Nga và trở thành nhà nước hợp thành lớn nhất và lãnh đạo bên trong
[Liên bang Xô viết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), [nhà nước xã hội chủ nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a) [hợp hiến](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1) đầu tiên và được công nhận là một [siêu cường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Si%C3%AAu_c%C6%B0%E1%BB%9Dng) , đóng vai trò quan trọng [11] [[12]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-Weinberg.2C_G.L._1995_264-12) [[13]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-theage.com.au-13) trong thắng lợi của Đồng Minh trong [[14]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-Who_won_World_War_II-14) [Thế chiến II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Liên bang Nga được thành lập sau [sự giải tán Liên xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_%281985-1991%29)năm 1991, nhưng nó được công nhận là [sự kế tiếp pháp lý](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_k%E1%BA%BF_t%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1)của nhà nước Xô viết. Nga có [[15]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-uk-15) [nền kinh tế đứng thứ tám hoặc thứ chín](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_danh_ngh%C4%A9a_n%C4%83m_2008)theo [GDP danh nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/GDP_danh_ngh%C4%A9a)hay [đứng thứ sáu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_GDP_%28PPP%29_n%C4%83m_2008)theo [sức mua tương đương](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng), với ngân sách quân sự danh nghĩa [lớn thứ tám](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_chi_ti%C3%AAu_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1)hay thứ ba theo [PPP](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng) . Đây là một trong năm [[16]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-wdi-16) [nhà nước sở hữu vũ khí hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_c%C3%B3_v%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) [được công nhận](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_kh%C3%B4ng_ph%E1%BB%95_bi%E1%BA%BFn_v%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n)và sở hữu [kho vũ khí huỷ diệt hàng loạt lớn nhất thế giới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nga_v%C3%A0_v%C5%A9_kh%C3%AD_hu%E1%BB%B7_di%E1%BB%87t_h%C3%A0ng_lo%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1). Nga là một [[17]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-fas-17) [thành viên thường trực](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c#Th.C3.A0nh_vi.C3.AAn_th.C6.B0.E1.BB.9Dng_tr.E1.BB.B1c)của [Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), một thành viên của [G8](https://vi.wikipedia.org/wiki/G8), [G20](https://vi.wikipedia.org/wiki/G20_%28nh%C3%B3m_c%C3%A1c_n%E1%BB%81n_kinh_t%E1%BA%BF_l%E1%BB%9Bn%29), [APEC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), [SCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i)và [EurAsEC](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Kinh_t%E1%BA%BF_%C3%82u_%C3%81&action=edit&redlink=1), và là một thành viên lãnh đạo của [Cộng đồng các quốc gia độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_c%C3%A1c_Qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp). Nhà nước Nga có một truyền thống lâu dài và [giàu có về nhiều lĩnh vực nghệ thuật](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_Nga&action=edit&redlink=1)và khoa học, cũng như [[4]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-britannica-4) [một truyền thống mạnh về công nghệ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_nh%C3%A0_ph%C3%A1t_minh_Nga&action=edit&redlink=1), gồm cả những thành tựu quan trọng như [tàu vũ trụ đầu tiên của loài người](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vostok_1&action=edit&redlink=1).
## Mục lục
[1 Từ nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#T.E1.BB.AB_nguy.C3.AAn) [2 Lịch sử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [3 Chính phủ và chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#Ch.C3.ADnh_ph.E1.BB.A7_v.C3.A0_ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [4 Phân chia hành chính](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#Ph.C3.A2n_chia_h.C3.A0nh_ch.C3.ADnh) [5 Địa lý](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [6 Kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#Kinh_t.E1.BA.BF) [7 Nhân khẩu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#Nh.C3.A2n_kh.E1.BA.A9u) [8 Văn hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#V.C4.83n_h.C3.B3a) [9 Các vấn nạn xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#C.C3.A1c_v.E1.BA.A5n_n.E1.BA.A1n_x.C3.A3_h.E1.BB.99i) [10 Tương lai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#T.C6.B0.C6.A1ng_lai) [11 Xem thêm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#Xem_th.C3.AAm) [12 Tham chiếu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#Tham_chi.E1.BA.BFu) [13 Ghi chú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#Ghi_ch.C3.BA) [14 Liên kết ngoài](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Từ nguyên
Tên gọi
*Rossiya* có nguồn gốc từ [Rus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rus_Kiev), một quốc gia thời Trung Cổ có dân cư chủ yếu là [người Đông Slav](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%C3%B4ng_Slav&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, bản thân tên gọi này chỉ xuất hiện nhiều trong thời kỳ lịch sử sau này, và các cư dân của quốc gia này gọi đất nước của mình là “Русская Земля” (russkaya zemlya) và nó có thể được dịch thành “Xứ của người Rus'”. Các sử gia hiện đại gọi quốc gia này là “Rus Kiev” để phân biệt nó với các quốc gia hậu thân. Bản thân tên gọi *Rus* có nguồn gốc từ [người Rus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Rus&action=edit&redlink=1), một phân nhóm của [người Varangia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Varangia&action=edit&redlink=1) (có thể là người [Viking](https://vi.wikipedia.org/wiki/Viking) [Swede](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Swede_%28b%E1%BB%99_l%E1%BA%A1c_German%29&action=edit&redlink=1)) [[18]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-18) những người đã thành lập nên quốc gia Rus (Русь). [19]
Phiên bản Latinh cổ của tên gọi Rus’ là
[Ruthenia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ruthenia&action=edit&redlink=1), chủ yếu được dùng để chỉ các vùng phía tây và phía nam của Rus’- những nơi gần kề với châu Âu Công giáo. Tên gọi hiện nay của quốc gia, Россия (Rossiya), bắt nguồn từ tên trong [tiếng Hy Lạp Trung đại](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p_Trung_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) của Rus Kiev, Ρωσσία *Rossía*— viết là Ρωσία ( *Rosía* phát âm [[roˈsia]](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:IPA_for_ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p&action=edit&redlink=1)) trong [tiếng Hy Lạp hiện đại](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hy_L%E1%BA%A1p_hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i). [[20]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-20)
Hiện tại, quốc hiệu thông dụng của nước Nga trong
[Trung văn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_v%C4%83n) là “Nga La Tư”. Về nguồn gốc của từ “Nga La Tư”, có thuyết cho rằng: vào trước thời [nhà Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Nguy%C3%AAn), khi người Mông Cổ tiếp xúc với quốc gia này, do tiếng Mông Cổ có đặc điểm là thuộc [Ngữ hệ Altai](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Altai), không có phụ âm “r” đứng đầu, để tiện cho việc phát âm nên đã lặp lại nguyên âm trong âm thứ nhất của từ. Россия (Rossiya) vì thế biến đổi thành оРоссия (oRossiya), đến thời Nguyên thì người Mông Cổ sử dụng dịch danh Hán tự là “Oát La Tư” (斡羅思, wòluósì). Những năm đầu thời [nhà Thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Thanh), trong nhiều văn hiến có sử dụng tên gọi “La Sát” (羅剎), song khi xưng hô giữa quốc gia với nhau thì phần nhiều dịch là Ngạc La Tư (鄂羅斯) hoặc Nga La Tư (俄羅斯). Vào những năm Càn Long thời Thanh, khi soạn “Tứ khố toàn thư” thì chính thức cải thành Nga La Tư (俄羅斯, éluósì) [[21]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-21)
## Lịch sử
|Một phần của
|loạt bài [Lịch sử Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Nga) ![ Coat of Arms of Russia](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg/75px-Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg.png)
![ Coat of Arms of Russia](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg/75px-Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg.png)
[Volga Bulgaria](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Volga_Bulgaria&action=edit&redlink=1)(7–13) [Khazar](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khazar&action=edit&redlink=1)(7–10) [Khả hãn quốc Rus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%E1%BA%A3_h%C3%A3n_qu%E1%BB%91c_Rus&action=edit&redlink=1)(8–9) [Nga Kiev](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nga_Kiev&action=edit&redlink=1)(9–12) [Vladimir-Suzdal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Vladimir-Suzdal&action=edit&redlink=1)(12–14) [Cộng hoà Novgorod](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_Novgorod)(12–15) [Mông Cổ xâm lược](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%B4ng_C%E1%BB%95_x%C3%A2m_l%C6%B0%E1%BB%A3c_Rus&action=edit&redlink=1)(1220–1240) [Ách thống trị Tatar](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_th%E1%BB%9Di_gian_%C3%A1ch_th%E1%BB%91ng_tr%E1%BB%8B_Tatar-M%C3%B4ng_C%E1%BB%95_t%E1%BA%A1i_Nga&action=edit&redlink=1)(13–15) [Đại công quốc Moskva](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_c%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Moskva&action=edit&redlink=1)(1340–1547) [Nước Nga Sa hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_Nga_Sa_ho%C3%A0ng)(1547–1721) [Đế quốc Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga)(1721–1917) [Chính phủ Lâm thời / Cộng hoà Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_L%C3%A2m_th%E1%BB%9Di_Nga&action=edit&redlink=1)(1917) [Nga Xô viết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_bang_C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Nga)/ [Liên xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_x%C3%B4)(1917–1991) [Liên bang Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Nga_h%E1%BA%ADu_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt)(1991- *hiện tại*) ![ Portal icon](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Portal-puzzle.svg/32px-Portal-puzzle.svg.png)
Lịch sử của nước Nga bắt đầu từ lịch sử
[Đông Slav](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Slav&action=edit&redlink=1). Nhà nước [Đông Slav](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Slav&action=edit&redlink=1) đầu tiên, nước [Nga Kiev](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nga_Kiev&action=edit&redlink=1), đã chấp nhận việc du nhập [Ki-tô giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) từ [Đế quốc Đông La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3) vào năm [988](https://vi.wikipedia.org/wiki/988) khởi đầu sự tổng hòa các nền văn hoá Đông La Mã và [22] [Slav](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slav)lập ra văn hoá Nga trong một nghìn năm tiếp theo. Nước Nga Kiev nhanh chóng tan rã không còn là một Nhà nước nữa, cuối cùng chịu đầu hàng quân xâm lược [[23]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-Curtis-23) [Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)trong những năm 1230. Trong thời gian này, một số lãnh đạo địa phương, đặc biệt là xứ Novgorod và xứ Pskov, đã chiến đấu để thừa kế di sản văn hoá và chính trị của nước Nga Kiev.
Sau thế kỷ 13,
[Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva) dần trở thành trung tâm văn hoá. Tới thế kỷ 18, [23] [Đại Công quốc Moskva](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Moskva&action=edit&redlink=1)đã trở thành [Đế quốc Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga)rộng lớn, trải dài từ [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan)về phía đông tới [Thái Bình Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Sự mở rộng về phía tây càng khiến nước Nga nhận thức được sự khác biệt của họ với đa phần còn lại của châu Âu và phá vỡ sự cô lập từng xảy ra ở những giai đoạn đầu mở rộng. Thời này có Nga hoàng [Pyotr Đại Đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pyotr_I_c%E1%BB%A7a_Nga)xóa bỏ một nước Nga lạc hậu, nửa Á Đông, tiến hành sự nghiệp lớn lao đổi mới đất nước. [[24]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-24) Các vị Nữ hoàng [[25]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-25) [Anna](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anna_c%E1%BB%A7a_Nga&action=edit&redlink=1), [Elizaveta Petrovna](https://vi.wikipedia.org/wiki/Elizaveta_c%E1%BB%A7a_Nga)và [Ekaterina II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ekaterina_II_c%E1%BB%A7a_Nga)đều lên ngôi với những cuộc đảo chính do Ngự Lâm quân hỗ trợ. Với chính sách bành trướng, phát triển thực lực của đất nước, triều đình [[26]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-26) [Nga hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_ho%C3%A0ng)đã phá bỏ mối đe dọa từng có từ Vương quốc [Thụy Điển](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)và [Đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman). Các triều đại nối tiếp nhau trong thế kỷ 19 đã đối phó với những áp lực đó bằng sự kết hợp giữa các cuộc cải cách miễn cưỡng và trấn áp. Chế độ [nông nô Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%B4ng_n%C3%B4_Nga&action=edit&redlink=1)đã bị [bãi bỏ năm 1861](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_gi%E1%BA%A3i_ph%C3%B3ng_n%C4%83m_1861_t%E1%BA%A1i_Nga&action=edit&redlink=1), nhưng sự huỷ bỏ này thực sự chỉ gây thêm phiền toái cho người [nông dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_d%C3%A2n)và càng khiến áp lực cách mạng tăng cao. Trong khoảng thời gian từ khi chế độ nông nô bị huỷ bỏ tới khi bắt đầu [Chiến tranh thế giới lần thứ nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)năm 1914, các cuộc [cải cách Stolypin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_Stolypin&action=edit&redlink=1), [hiến pháp 1906](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Nga_n%C4%83m_1906&action=edit&redlink=1)và [Duma quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90uma_Qu%E1%BB%91c_gia)đã mang lại những thay đổi đáng kể cho nền kinh tế và chính trị Nga, nhưng các hoàng đế Nga vẫn không muốn rời bỏ quyền lực [[27]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-27) [tuyệt đối](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chuy%C3%AAn_quy%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1), hay chia sẻ quyền lực. [[28]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-28) [Cách mạng Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Nga_%281917%29) năm 1917 được khởi phát từ một sự tổng hợp các yếu tố tan rã kinh tế, tình trạng kiệt quệ do chiến tranh, và sự bất bình với hệ thống chính phủ chuyên quyền, và lần đầu tiên một liên minh giữa những người tự do và xã hội chủ nghĩa ôn hoà lên nắm quyền lực, nhưng các chính sách sai lầm của họ đã khiến những người [Cộng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Bolshevik](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bolshevik) chiếm quyền lực vào ngày 25 tháng 10 ( [lịch Julius](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Julius), tức ngày 7 tháng 11 theo [lịch Gregory](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory)). Từ năm 1922 tới năm 1991, lịch sử Nga chủ yếu là [Lịch sử Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt), một nhà nước hoàn toàn dựa trên ý thức hệ gồm các quốc gia láng giềng của Đế quốc Nga trước [Hòa ước Brest-Litovsk](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Brest-Litovsk). Tuy nhiên, việc tiếp cận cách thức xây dựng chủ nghĩa xã hội khác nhau trong từng thời điểm trong lịch sử Liên Xô, từ nền kinh tế pha trộn và xã hội và văn hoá đa dạng hồi thập niên 1920 tới nền kinh tế chỉ huy và trấn áp thời [Stalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin) tới “thời kỳ trì trệ” thập niên 1980. Từ những năm đầu tiên, chính phủ Liên Xô đã dựa trên nền tảng độc đảng của những người Cộng sản, như những người Bolshevik tự gọi mình, từ tháng 3 năm 1918. Tuy nhiên, tới cuối thập niên 1980, khi sự yếu kém của các cơ cấu kinh tế và chính trị đã trở nên gay gắt, các lãnh đạo cộng sản đã tiến hành các cải cách lớn, dẫn tới sự sụp đổ của Liên bang Xô viết. [29] [[30]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-Filzer-30) [Lịch sử Liên bang Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Nga_th%E1%BB%9Di_h%E1%BA%ADu_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) khá ngắn, chỉ bắt đầu từ sự sụp đổ của Liên Xô năm 1991. Từ khi giành lại độc lập, nước Nga đã được công nhận là nhà nước thừa kế chính thức của Liên Xô trên bình diện quốc tế. Tuy nhiên, nước Nga đã mất vị trí [31] [siêu cường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Si%C3%AAu_c%C6%B0%E1%BB%9Dng)của mình và đang phải đối mặt với những thách thức trong các nỗ lực thiết lập một hệ thống kinh tế và chính trị hậu Xô viết. Loại bỏ nền [kinh tế kế hoạch tập trung](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_k%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch)và quyền sở hữu nhà nước thời kỳ Xô viết, nước Nga đang nỗ lực xây dựng một nền kinh tế mang các yếu tốc của thị trường [tư bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_t%C6%B0_b%E1%BA%A3n), với những hậu quả nhiều khi khá nặng nề. Thậm chí ngày nay nước Nga vẫn mang nhiều nét đặc trưng văn hoá và xã hội thời kỳ Sa Hoàng và Liên Xô. [[30]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-Filzer-30)
### Tiền thân của Nga – nước Nga Kiev (Rus Kiev)
Phần lớn diện tích đất đai của nước Nga ngày nay là lãnh thổ của các
[bộ lạc](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_l%E1%BA%A1c) khác nhau như [người Goth](https://vi.wikipedia.org/wiki/Goth), [Hun](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Hung) và [Avar](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Avar&action=edit&redlink=1) gốc Thổ trong khoảng thời gian từ [thế kỷ 3](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_3) tới [thế kỷ 6](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6). Bộ lạc [người Scythia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Scythia) gốc [Iran](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iran) sinh sống ở các [thảo nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_c%E1%BB%8F) miền nam, và bộ lạc [người Ca dắc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khazar&action=edit&redlink=1) ( *Khazar*) gốc Tuốc ( *Turk*) đã cai trị phần phía tây của vùng đất này cho đến [thế kỷ 8](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8). Sau đó họ đã bị bộ lạc gốc Scandinavi là người [Varangia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Varangia&action=edit&redlink=1) thay thế, bộ lạc này đã thiết lập [thủ đô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) tại thành phố của người Slav [Novgorod](https://vi.wikipedia.org/wiki/Veliky_Novgorod) và dần dần hòa trộn với [người Slav](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slav). Người Slav tạo thành nhóm dân cư chính từ thế kỷ 8 trở đi và đồng hóa một cách chậm chạp cả những người gốc Scandinavi cũng như các bộ lạc bản địa gốc [Phần Lan-Ugric](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A7n_Lan-Ugric&action=edit&redlink=1), chẳng hạn như [người Merya](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Merya&action=edit&redlink=1), [Muromia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Muromia&action=edit&redlink=1) và [Meshchera](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Meshchera&action=edit&redlink=1).
Chính quyền của người Varangia tồn tại trong vài thế kỷ, trong thời gian đó họ liên kết với
[Chính thống giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_%C4%90%C3%B4ng_ph%C6%B0%C6%A1ng) và chuyển thủ đô về [Kiev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kiev) năm [1169](https://vi.wikipedia.org/wiki/1169). Trong kỷ nguyên này thuật ngữ “Rhos”, hoặc “ [Russ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AB_h%E1%BB%8Dc_c%E1%BB%A7a_Rus_v%C3%A0_c%C3%A1c_d%E1%BA%ABn_xu%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1)” lần đầu tiên được sử dụng để chỉ người Varangia và người Slav sinh sống trong khu vực. Từ [thế kỷ 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10) đến [thế kỷ 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11) quốc gia [Nga Kiev](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nga_Kiev&action=edit&redlink=1) ( *Киевская Русь*) đã trở thành lớn nhất ở châu Âu và rất thịnh vượng nhờ các hoạt động [thương mại](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i) tích cực với cả châu Âu và châu Á.
Trong
[thế kỷ 13](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_13) khu vực này trở nên suy yếu vì những tranh chấp nội bộ và bị tàn phá bởi những kẻ xâm lược phương đông là [Kim trướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kim_Tr%C6%B0%E1%BB%9Bng_h%C3%A3n_qu%E1%BB%91c) của người [Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95) và các bộ lạc Hồi giáo gốc Turk, là những kẻ đã cướp bóc các [công quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c) Nga trên ba thế kỷ. Còn được biết đến như là [người Tatar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tatar), họ đã cai trị vùng miền nam và miền trung Nga ngày nay, trong khi các vùng miền tây bị sát nhập vào [Đại công quốc Litva](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Litva) và [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan). Sự chia cắt về chính trị của Rus Kiev đã tách [người Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nga) ở phía bắc ra khỏi [người Belarus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Belarus) và [người Ukraine](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ukraine&action=edit&redlink=1) ở phía tây.
Phần phía bắc của Nga cùng với
[Novgorod](https://vi.wikipedia.org/wiki/Veliky_Novgorod) vẫn giữ được sự tự trị ở một mức độ nhất định trong thời gian cai trị của [người Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95). Tuy thế Nga cũng đã phải chiến đấu chống lại đội quân thập tự chinh của [người Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BB%A9c) khi người Đức có ý đồ chiếm khu vực này làm thuộc địa.
Giống như khu vực
[Balkan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Balkan) và [Tiểu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%83u_%C3%81) sự cai trị kéo dài của những người [du mục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Du_m%E1%BB%A5c) đã làm chậm sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước này. Sự [chuyên quyền](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chuy%C3%AAn_quy%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1) kiểu châu Á đã ảnh hưởng tiêu cực tới thể chế dân chủ của đất nước cũng như tới văn hóa và kinh tế.
Bất chấp điều đó, không giống như lãnh đạo tinh thần của mình là
[Đế chế Byzantine](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%C3%B4ng_La_M%C3%A3), Nga đã không suy tàn và tổ chức những cuộc nổi dậy để giành độc lập, cuối cùng đã khuất phục được các kẻ thù của mình và khôi phục, mở mang lãnh thổ. Sau thất thủ của [Constantinople](https://vi.wikipedia.org/wiki/Constantinopolis) năm [1453](https://vi.wikipedia.org/wiki/1453), Nga là quốc gia [Chính thống giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o) duy nhất còn thực sự hoạt động nhiều hay ít ở phần biên giới phía đông châu Âu, điều này cho phép Nga có quyền nhận mình là quốc gia kế tục hợp pháp của Đế chế Byzantine.
### Đế chế Nga
Trong khi về danh nghĩa vẫn nằm dưới sự cai trị của người Mông Cổ thì
[công quốc Moskva](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Moskva&action=edit&redlink=1) đã bắt đầu xác nhận ảnh hưởng của mình và cuối cùng đã thoát khỏi sự kiểm soát của những kẻ xâm lăng vào cuối [thế kỷ 14](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14). [Ivan Hung đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ivan_IV_c%E1%BB%A7a_Nga), vị vua đầu tiên xưng tước vị [Sa hoàng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sa_ho%C3%A0ng), đã kết thúc quá trình này và liên kết các khu vực xung quanh dưới ảnh hưởng của Moskva và xâm lược những vùng đất rộng lớn ở [Siberi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xibia). [Đế chế Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga) ra đời.
Sự kiểm soát của Moskva đối với quốc gia mới ra đời còn tiếp tục dưới
[triều đại Romanov](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_%C4%91%E1%BA%A1i_Romanov&action=edit&redlink=1) kế tiếp, bắt đầu với [Sa hoàng Mikhail Romanov](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mikhail_I_c%E1%BB%A7a_Nga&action=edit&redlink=1) năm [1613](https://vi.wikipedia.org/wiki/1613). [Pyotr Đại đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pyotr_I_c%E1%BB%A7a_Nga), Sa hoàng từ [1689](https://vi.wikipedia.org/wiki/1689) tới [1725](https://vi.wikipedia.org/wiki/1725), đã thành công trong việc đem các tư tưởng và văn hóa từ Tây Âu vào Nga, khi đó còn chịu ảnh hưởng lớn của nền văn hóa du mục nguyên thủy. Với chiến thắng của quân Nga trong cuộc [Đại chiến Bắc Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_chi%E1%BA%BFn_B%E1%BA%AFc_%C3%82u) chống quân [Thụy Điển](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n), nước Nga vươn lên thành một trong những liệt cường của châu Âu khi đó. [Ekaterina Đại đế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ekaterina_II_c%E1%BB%A7a_Nga) (Екатерина II Алексеевна), cai trị từ năm [1762](https://vi.wikipedia.org/wiki/1762) đến năm [1796](https://vi.wikipedia.org/wiki/1796), đã tiếp bước gầy dựng Đế quốc Nga, đánh tan tác quân [Thổ Nhĩ Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman).
Tuy nhiên, sự nổi loạn của nông nô bị áp bức và sự cấm đoán tầng lớp
[trí thức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%AD_th%E1%BB%A9c) đang phát triển và các giai cấp gần gũi với giai cấp này, cộng thêm gánh nặng thất bại (trận [Hải chiến Đối Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A3i_chi%E1%BA%BFn_Tsushima)) trước người Nhật trong [chiến tranh Nga-Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Nga-Nh%E1%BA%ADt) năm 1905 đã dẫn đến cuộc [Cách mạng 1905](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Nga_%281905%29). Trước [Thế chiến thứ nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t), vai trò của Sa hoàng [Nikolai II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nikolai_II_c%E1%BB%A7a_Nga) (Николай Александрович Романов) và triều đại của ông là không vững chắc. Những thất bại nặng nề của quân đội Nga trong Thế chiến thứ nhất đã dẫn đến sự nổi dậy rộng khắp trong các thành phố chính của [Đế chế Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga) và dẫn tới sự sụp đổ của nhà Romanov năm [1917](https://vi.wikipedia.org/wiki/1917), đó là [Cách mạng tháng Hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%C3%A1ng_Hai).
Vào giai đoạn cuối của
[Cách mạng tháng Mười](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di) (1917), những người theo đường lối [Bolshevik](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bolshevik) của [Đảng Cộng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) dưới sự lãnh đạo của [Vladimir Ilyich Lenin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin) đã giành được chính quyền thành lập [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Sự lãnh đạo của [Iosif Vissarionovich Stalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin) đã thúc đẩy nhanh quá trình [công nghiệp hóa](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_h%C3%B3a) một đất nước chủ yếu là nông nghiệp và [tập thể hóa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1) nền nông nghiệp đưa đất nước phát triển vượt bậc. Điều này cũng làm tăng cường vị thế của [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4).
### Nga Xô viết
Sau
[Cách mạng tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di), một cuộc [nội chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Nga) bùng phát giữa chế độ mới và phong trào [Bạch vệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A1ch_v%E1%BB%87) [phản cách mạng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%E1%BA%A3n_c%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng&action=edit&redlink=1), tuy [Hòa ước Brest-Litovsk](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Brest-Litovsk) đã chấm dứt những thù địch với [Liên minh Trung tâm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_Trung_t%C3%A2m) trong [Thế chiến I](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t). Nga đã mất các lãnh thổ [Ukraina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ukraina), [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan), và [Baltic](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_v%C3%B9ng_th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%91c_Baltic&action=edit&redlink=1), và [Phần Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan) khi ký kết hiệp ước. [Các cường quốc Đồng Minh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Entente) tung ra một [can thiệp quân sự](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_can_thi%E1%BB%87p_v%C3%A0o_N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Nga&action=edit&redlink=1) hỗ trợ cho các lực lượng chống Cộng sản. Trong chiến tranh, những người [Bolsheviks](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bolsheviks) cùng Bạch vệ đều tiến hành các chiến dịch trục xuất và hành quyết chống lại nhau, được gọi là [Khủng bố Đỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91_%C4%90%E1%BB%8F) và [Khủng bố trắng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_b%E1%BB%91_tr%E1%BA%AFng). Tới cuối cuộc [Nội chiến Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Nga) nền kinh tế và cơ sở hạ tầng của Nga đã bị phá huỷ nghiêm trọng, [nạn đói năm 1921](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BA%A1n_%C4%91%C3%B3i_Nga_n%C4%83m_1921&action=edit&redlink=1) đã làm thiệt mạng từ 1 tới 5 triệu người. [[32]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-32) [Liên bang Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Li%C3%AAn_bang_Nga) cùng với các nước cộng hoà thuộc Liên xô khác dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đã [thành lập](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_v%E1%BB%81_vi%E1%BB%87c_th%C3%A0nh_l%E1%BA%ADp_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1) [Liên bang Xô viết](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) ngày 30 tháng 12 năm 1922. Trong số [15 nước cộng hoà](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt) thành lập Liên xô, [Liên bang Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Li%C3%AAn_bang_Nga), nước cộng hoà lớn nhất về diện tích và chiếm tới hơn một nửa dân số Nga, thống trị Liên bang Xô viết trong toàn bộ lịch sử 89 năm của nó, Liên bang Xô viết thường được gọi, dù một cách không chính thức, là *“Nga”* và người dân của nó là *“người Nga”*.
Sau cái chết của
[Lenin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Ilyich_Lenin) năm 1924, một lãnh đạo Bolshevik khác [Joseph Stalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin) đã củng cố quyền lực. Ông bãi bỏ các chính sách kinh tế thị trường của Lenin và đưa ra một nền [kinh tế chỉ huy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_k%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch), nhanh chóng [công nghiệp hoá](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_h%C3%B3a) đất nước vẫn còn hầu hết là nông nghiệp, và [tập thể hoá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83_ho%C3%A1_t%E1%BA%A1i_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1) nền nông nghiệp. Những động thái này đã biến Liên xô từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu trở thành một cường quốc công nghiệp số 2 thế giới chỉ trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, sự chuyển tiếp này cũng đi kèm với một giá đắt. Cả triệu người đã chết hoặc bị bắt giam vì hậu quả của những chính sách gay gắt của chính phủ (xem [Phi kulak hoá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phi_kulak_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1), [Di chuyển dân cư tại Liên xô](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Di_chuy%E1%BB%83n_d%C3%A2n_c%C6%B0_t%E1%BA%A1i_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1), [Nạn đói Liên xô 1932–1933](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BA%A1n_%C4%91%C3%B3i_Li%C3%AAn_x%C3%B4_1932%E2%80%931933&action=edit&redlink=1)).
Ngày 22 tháng 6 năm 1941,
[Phát xít Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) xâm lược Liên xô với lực lượng lớn nhất và mạnh nhất trong lịch sử nhân loại, mở ra [33] [mặt trận lớn nhất của Thế chiến II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_X%C3%B4-%C4%90%E1%BB%A9c). Dù [quân đội Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wehrmacht)có những thắng lợi to lớn ở thời điểm ban đầu, cuộc tấn công của họ đã bị chặn lại trong [Trận Moscow](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Moskva_%281941%29); sau đó người Đức đã phải chịu nhiều thất bại quan trọng khác, đầu tiên tại [Trận Stalingrad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Stalingrad)mùa đông năm 1942–1943, và sau đó tại [[34]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-34) [Trận Kursk](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_V%C3%B2ng_cung_Kursk)vào mùa hè năm 1943. Một nơi khác với thất bại của Phát xít và chủ nghĩa anh hùng Liên xô là [Leningrad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg), bị các lực lượng Đức [phong toả hoàn toàn trên đất liền](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Leningrad)giai đoạn 1941–44 và phải chịu nạn đói với hàng triệu người chết, nhưng không bao giờ đầu hàng. Dưới sự lãnh đạo của các vị tướng xuất chúng như [Georgy Zhukov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Georgi_Konstantinovich_Zhukov)và [Konstantin Rokossovsky](https://vi.wikipedia.org/wiki/Konstantin_Konstantinovich_Rokossovsky), các lực lượng Liên xô đã tiến qua [Đông Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)năm 1944–45 và [chiếm Berlin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_d%E1%BB%8Bch_Berlin_%281945%29)tháng 5 năm 1945. Sau khi [đạt được thắng lợi vĩ đại](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Duy%E1%BB%87t_binh_Chi%E1%BA%BFn_th%E1%BA%AFng_t%E1%BA%A1i_Moscow_n%C4%83m_1945&action=edit&redlink=1), quân đội Liên xô [đẩy lùi Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_X%C3%B4-Nh%E1%BA%ADt_%281945%29&action=edit&redlink=1)khỏi vùng [Mãn Châu](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3n_Ch%C3%A2u)của [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)và [Bắc Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), một đóng góp quan trọng vào thắng lợi của Đồng Minh trước Nhật Bản.
Giai đoạn 1941–1945 của
[Thế chiến II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) được gọi là * tại Nga. Trong cuộc xung đột này, vốn gồm nhiều Cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại* [chiến dịch quân sự có thiệt hại nhân mạng lớn nhất](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_tr%E1%BA%ADn_%C4%91%C3%A1nh_theo_con_s%E1%BB%91_th%C6%B0%C6%A1ng_vong&action=edit&redlink=1)trong lịch sử loài người, con số thương vong của quân đội Liên xô là 8.7 triệu và thường dân là 15.9 triệu người, chiếm khoảng một phần ba tổng số [[35]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-vadim-35) [thương vong trong Thế chiến II](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C6%B0%C6%A1ng_vong_trong_Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_II&action=edit&redlink=1). Kinh tế và hạ tầng Liên xô bị phá huỷ nặng nề nhưng Liên bang Xô viết đã nổi lên trở thành một [[36]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-36) [siêu cường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Si%C3%AAu_c%C6%B0%E1%BB%9Dng)được công nhận. [Hồng quân](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n)chiếm [Đông Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)sau cuộc chiến, gồm cả [nửa phía đông](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%90%E1%BB%A9c)của nước Đức; Stalin đã thiết lập các chính phủ xã hội chủ nghĩa tại [các quốc gia vệ tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)này. Trở thành [cường quốc hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nga_v%C3%A0_v%C5%A9_kh%C3%AD_hu%E1%BB%B7_di%E1%BB%87t_h%C3%A0ng_lo%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1)số hai thế giới, Liên xô đã thành lập [Khối hiệp ước Warszawa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_Warszawa)đồng minh và bước vào một cuộc đấu tranh giành ảnh hưởng trên thế giới với [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), được gọi là cuộc [Chiến tranh Lạnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh). [Liên xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)đã đưa [ý thức hệ Cộng sản](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9D_th%E1%BB%A9c_h%E1%BB%87_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1)của mình tới những đồng minh mới giành được độc lập, [Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa)cùng với [Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), trong khi cũng giúp các nước này thực hiện [công nghiệp hoá](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_h%C3%B3a)và [phát triển](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n&action=edit&redlink=1). Sau đó các ý tưởng của [Chủ nghĩa Cộng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n)cũng đã giành được chỗ đứng tại [Cuba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba)và nhiều quốc gia khác.
Sau khi
[Stalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin) chết và một giai đoạn lãnh đạo tập thể ngắn, một lãnh đạo mới [Nikita Khrushchev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nikita_Sergeyevich_Khrushchyov) lên án sự [sùng bái cá nhân với Stalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B9ng_b%C3%A1i_c%C3%A1_nh%C3%A2n) và khởi động quá trình [phi Stalin hoá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phi_Stalin_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1). Các [Gulag](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A1i_c%E1%BA%A3i_t%E1%BA%A1o_lao_%C4%91%E1%BB%99ng_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_X%C3%B4) bị bãi bỏ và đại đa số tù nhân được thả ra; việc loại bỏ các chính sách đàn áp sau này được gọi là thời kỳ [37] [tan băng Khruschev](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tan_b%C4%83ng_Khruschev&action=edit&redlink=1). Liên bang Xô viết phóng [vệ tinh nhân tạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%87_tinh)đầu tiên của thế giới, *, và* [Sputnik 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sputnik_1) [nhà du hành vũ trụ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_du_h%C3%A0nh_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5)Nga [Yuri Gagarin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Yuri_Alekseievich_Gagarin)trở thành người đầu tiên bay quanh [Trái Đất](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A1i_%C4%90%E1%BA%A5t)trên tàu vũ trụ có người điều khiển đầu tiên, *. Những căng thẳng với* [Vostok 1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vostok_1&action=edit&redlink=1) [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quan_h%E1%BB%87_X%C3%B4-M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1)lên cao khi hai đối thủ xung đột về việc Mỹ triển khai [các tên lửa Jupiter](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=PGM-19_Jupiter&action=edit&redlink=1)tại [Thổ Nhĩ Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3)và Liên xô triển khai [tên lửa tại Cuba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_Cuba).
Sau khi Khrushchev bị mất chức, một giai đoạn cầm quyền tập thể ngắn khác kế tiếp, cho tới khi
[Leonid Brezhnev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Leonid_Ilyich_Brezhnev) lên nắm quyền lãnh đạo chính trị Liên xô vào đầu thập niên 1970. Thời kỳ cầm quyền của Brezhnev chứng kiến giai đoạn [trì trệ kinh tế](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C3%AC_tr%E1%BB%87_Brezhnev&action=edit&redlink=1), bởi những nỗ lực cải cách của [Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1) [Alexey Kosygin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexey_Kosygin&action=edit&redlink=1), đã bị dừng lại. Những cuộc cải cách này có mục tiêu chuyển trọng tâm của nền [kinh tế Liên xô](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kinh_t%E1%BA%BF_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1) từ [công nghiệp nặng](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_n%E1%BA%B7ng) và [sản xuất quân sự](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_v%C5%A9_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1) sang [công nghiệp nhẹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_nh%E1%BA%B9) và sản xuất [hàng tiêu dùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_d%C3%A2n_d%E1%BB%A5ng), tuy nhiên điều này cũng có nghĩa là việc [phi tập trung hoá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phi_t%E1%BA%ADp_trung_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1) nền kinh tế và áp dụng các yếu tố kiểu [tư bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_b%E1%BA%A3n), và giới lãnh đạo trung thành với [Chủ nghĩa cộng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n) sẽ không bao giờ chấp nhận nó. Từ năm 1979 cuộc [chiến tranh Xô viết tại Afghanistan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Afghanistan_%281978%E2%80%931992%29) đã làm cạn kệt các nguồn tài nguyên kinh tế mà không mang lại một kết quả có ý nghĩa chính trị nào. Cuối cùng [các lực lượng Liên xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n) đã rút khỏi Afghanistan năm 1989 vì sự phản đối quốc tế và thiếu sự ủng hộ từ trong nước. Căng thẳng giữa Liên xô và Mỹ lại gia tăng vào đầu thập niên 1980, được tăng cường bởi tình cảm chống Liên xô tại Mỹ, [đề xuất SDI](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A1ng_ki%E1%BA%BFn_Ph%C3%B2ng_th%E1%BB%A7_Chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1), và vụ bắn hạ [chuyến bay 007 của Korean Air Lines](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chuy%E1%BA%BFn_bay_007_c%E1%BB%A7a_Korean_Air_Lines) năm 1983 của Liên xô.
Trước năm 1991,
[kinh tế Liên xô](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kinh_t%E1%BA%BF_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1) là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, nhưng trong những năm cuối cùng nó đã bị ảnh hưởng bởi sự thiếu hụt hàng hoá, những khoản thâm hụt tài chính khổng lồ và việc tăng nguồn cung tiền đã dẫn tới lạm phát. [38] Từ năm 1985 trở về sau, lãnh đạo cuối cùng của Liên xô [[39]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-39) [Mikhail Gorbachev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Sergeyevich_Gorbachyov)đã đưa ra các chính sách *(mở cửa) và* [glasnost](https://vi.wikipedia.org/wiki/Glasnost) *(tái cơ cấu) trong một nỗ lực nhằm hiện đại hoá đất nước và biến nó thành* [perestroika](https://vi.wikipedia.org/wiki/Perestroika) [dân chủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7)hơn. Tuy nhiên, việc này đã dẫn tới sự trỗi dậy của các [phong trào quốc gia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1)và [sự giải tán Liên xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_%281985-1991%29). Tháng 8 năm 1991, một [cuộc đảo chính quân sự](https://vi.wikipedia.org/wiki/Cu%E1%BB%99c_%C4%91%E1%BA%A3o_ch%C3%ADnh_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_n%C4%83m_1991)bất thành, chống lại Gorbachev và có mục tiêu duy trì Liên xô, đã dẫn tới sự sụp đổ của nó. Tại [Liên bang Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Li%C3%AAn_bang_Nga), [Boris Yeltsin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Boris_Nikolayevich_Yeltsin)lên nắm quyền lực và tuyên bố chấm dứt chế độ [xã hội chủ nghĩa](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_x%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a). Liên xô tan rã thành [15 nước cộng hoà độc lập](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_h%E1%BA%ADu_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt)và [chính thức giải tán](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A3i_t%C3%A1n_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1)tháng 12 năm 1991. Boris Yeltsin được bầu làm [Tổng thống Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Nga)tháng 6 năm 1991, cuộc [bầu cử tổng thống trực tiếp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A7u_c%E1%BB%AD_t%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Nga_n%C4%83m_1991&action=edit&redlink=1)đầu tiên trong lịch sử Nga.
### Liên bang Xô viết tan rã và Liên bang Nga
Vào giai đoạn giữa và cuối thập niên 1980,
[tổng bí thư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%E1%BB%95ng_b%C3%AD_th%C6%B0_%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_X%C3%B4) [Mikhail Sergeyevich Gorbachov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Sergeyevich_Gorbachyov) đề ra *glasnost* ( *гласность* tức “công khai hóa, mở cửa”) và * ( perestroika* *Перестройка*tức “cải tổ”) trong cố gắng để hiện đại hóa [chủ nghĩa cộng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n). Những sáng kiến của ông [đã vô tình giải phóng các lực lượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_%281985-1991%29)mà vào tháng 12 năm [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991)đã chia tách Liên Xô thành 15 nước cộng hòa độc lập trong đó Nga là lớn nhất. Kể từ đó, Nga đã cố gắng để xây dựng một hệ thống chính trị dân chủ và kinh tế thị trường nhằm thay thế cho các sự kiểm soát chặt chẽ về xã hội, chính trị, kinh tế trong thời kỳ cộng sản. Kể từ khi [Chechnya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chechnya)tuyên bố độc lập vào đầu những năm [thập niên 1990](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1990), những [cuộc chiến tranh du kích](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_chi%E1%BA%BFn_tranh_du_k%C3%ADch&action=edit&redlink=1)( [Chiến tranh Chechnya lần 1](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Chechnya_l%E1%BA%A7n_1&action=edit&redlink=1), [Chiến tranh Chechnya lần 2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi%E1%BA%BFn_tranh_Chechnya_l%E1%BA%A7n_2&action=edit&redlink=1)) đã diễn ra giữa các nhóm [người Chechen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Chechen&action=edit&redlink=1)khác nhau với quân đội Nga. Một số các nhóm này đã trở thành những kẻ [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)cực đoan theo tiến trình của cuộc chiến. Ước tính có trên 200.000 người đã chết trong các cuộc xung đột này. Các cuộc xung đột nhỏ hơn diễn ra ở [Bắc Ossetia](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Osetiya-Alaniya)và [Ingushetia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ingushetiya).
Sau thời gian làm tổng thống của
[Boris Nikolayevich Yeltsin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Boris_Nikolayevich_Yeltsin) trong những năm thập niên 1990, [Vladimir Vladimirovich Putin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Vladimirovich_Putin) đã được bầu làm tổng thống năm [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999). Dưới thời kỳ Putin, sự kiểm duyệt của nhà nước đối với các [phương tiện thông tin đại chúng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_ti%E1%BB%87n_th%C3%B4ng_tin_%C4%91%E1%BA%A1i_ch%C3%BAng&action=edit&redlink=1) ở Nga đã làm tăng sự lo ngại của phương Tây về [quyền con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n) ở Nga.
Với sự mất đi ảnh hưởng của Nga tại
[Gruzia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gruzia) ( [Cách mạng hồng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_h%E1%BB%93ng&action=edit&redlink=1)), [Ukraina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ukraina) ( [Cách mạng da cam](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_da_cam&action=edit&redlink=1)) Balan [Cách mạng Tulip](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Tulip) và một số quốc gia cựu Xô viết cũ, cũng như các vấn đề hiện nay về kinh tế và chủ nghĩa ly khai (nổi cộm nhất là ở Chechnya), một số bình luận viên cho rằng có nguy cơ tăng cao của việc tan rã nước Nga.
Sau cuộc chiến chớp nhoáng (07 – 12/08/2008) nhằm trả đũa việc quân đội Greogia tấn công những người Nga và lực lượng gìn giữ hòa bình của Nga ở Nam Ossetia. Việc Nga công nhận độc lập và chủ quyền của 2 vùng tự trị Abkhazia và Nam Ossetia (26/08/2008) cho thấy tham vọng của Nga trong việc lấy lại vị thế và tiếng nói trong khu vực SNG và cao hơn nữa có thể là việc trở lại vị thế của Liên Bang Xô viết trong một hoàn cảnh hoàn toàn mới.
## Chính phủ và chính trị
Theo
[hiến pháp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Nga&action=edit&redlink=1), được thông qua trong cuộc trưng cầu dân ý ngày 12 tháng 12 năm 1993 sau cuộc [khủng hoảng hiến pháp Nga năm 1993](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Nga_1993), Nga là một [liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_bang) và theo chính thức là một nền [cộng hoà](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [bán tổng thống](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_b%C3%A1n_t%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng&action=edit&redlink=1), theo đó Tổng thống là [nguyên thủ quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia) và [40] [Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Nga)là [lãnh đạo chính phủ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7&action=edit&redlink=1). Nga được cơ cấu theo nền tảng một chế độ [dân chủ đại diện](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B). [Quyền hành pháp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_ph%C3%A1p_%28ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7%29&action=edit&redlink=1)thuộc chính phủ. [[41]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-41) [Quyền lập pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p)thuộc hai viện của [Quốc hội Liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_bang_Nga). Chính phủ được điều chỉnh bằng một hệ thống [[42]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-42) [kiểm tra và cân bằng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chia_t%C3%A1ch_quy%E1%BB%81n_l%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1)được định nghĩa trong Hiến pháp Liên bang Nga, là tài liệu pháp lý tối cao của đất nước và [khế ước xã hội](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%BF_%C6%B0%E1%BB%9Bc_x%C3%A3_h%E1%BB%99i)cho người dân Liên bang Nga. Chính phủ Liên bang gồm ba nhánh: [Lập pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p): [Quốc hội Liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_bang_Nga) [lưỡng viện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C6%B0%E1%BB%A1ng_vi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1), gồm [Duma Quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90uma_Qu%E1%BB%91c_gia)và [Hội đồng Liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Li%C3%AAn_bang_Nga)thông qua [luật liên bang](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lu%E1%BA%ADt_li%C3%AAn_bang&action=edit&redlink=1), [tuyên chiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_b%E1%BB%91_chi%E1%BA%BFn_tranh), thông qua các hiệp ước, có [quyền phê duyệt ngân sách](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quy%E1%BB%81n_ph%C3%AA_duy%E1%BB%87t_ng%C3%A2n_s%C3%A1ch&action=edit&redlink=1), và có quyền [buộc tội](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bu%E1%BB%99c_t%E1%BB%99i&action=edit&redlink=1), theo đó có thể phế truất Tổng thống. [Hành pháp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_ph%C3%A1p_%28ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7%29&action=edit&redlink=1): Tổng thống là [tổng tư lệnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_t%C6%B0_l%E1%BB%87nh)quân đội, có thể phủ quyết [dự luật](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%E1%BB%B1_lu%E1%BA%ADt_%28lu%E1%BA%ADt_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_%C4%91%E1%BB%87_tr%C3%ACnh%29&action=edit&redlink=1)trước khi nó có hiệu lực, và chỉ định Nội các và các quan chức khác, những người giám sát và thực hiện các điều luật và chính sách liên bang. [Tư pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p): [Toà án Hiến pháp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=To%C3%A0_%C3%A1n_Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Li%C3%AAn_bang_Nga&action=edit&redlink=1), [Toà án Tối cao](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=To%C3%A0_%C3%A1n_T%E1%BB%91i_cao_Li%C3%AAn_bang_Nga&action=edit&redlink=1), [Toà án Trọng tài](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=To%C3%A0_%C3%A1n_Tr%E1%BB%8Dng_t%C3%A0i_T%E1%BB%91i_cao_Li%C3%AAn_bang_Nga&action=edit&redlink=1)và [các toà án liên bang](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_to%C3%A0_%C3%A1n_li%C3%AAn_bang&action=edit&redlink=1)cấp thấp hơn, với các thẩm phán do Hội đồng Liên bang chỉ định theo sự giới thiệu của tổng thống, giải thích pháp luật và có thể bác bỏ các điều luật mà họ cho là [vi hiến](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Theo_hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1).
Theo hiến pháp, phán quyết tại toà dựa trên tính bình đẳng của mọi công dân,
các thẩm phán là độc lập và chỉ làm theo pháp luật, [43] các phiên toà được mở và người bên bị được quyền có luật sư bào chữa. [[44]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-44) Từ năm 1996, Nga đã quy định đình hoãn hình phạt [[45]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-45) [tử hình](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%AD_h%C3%ACnh_t%E1%BA%A1i_nga&action=edit&redlink=1), dù hình phạt tử hình chưa bị pháp luật bãi bỏ.
Tổng thống được bầu theo phổ thông đầu phiếu với nhiệm kỳ sáu năm (được tham gia tranh cử nhiệm kỳ hai nhưng bị hiến pháp cấm cầm quyền ba nhiệm kỳ liên tiếp);
cuộc bầu cử gần nhất được tổ chức năm 2008. Các bộ của chính phủ gồm thủ tướng và các phó thủ tướng, bộ trưởng và các cá nhân được lựa chọn khác; tất cả đều do tổng thống chỉ định theo sự giới thiệu của Thủ tướng (tuy nhiên việc chỉ định thủ tướng phải được Duma Quốc gia thông qua). [46]
Nhánh lập pháp quốc gia là
[Quốc hội Liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Li%C3%AAn_bang_Nga), gồm hai viện; [Duma Quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90uma_Qu%E1%BB%91c_gia) với 450 thành viên và [47] [Hội đồng Liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_Li%C3%AAn_bang_Nga)176 thành viên. Các đảng chính trị lớn của Nga gồm [Nước Nga Thống nhất](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_Nga_th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t), [Đảng Cộng sản](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Li%C3%AAn_bang_Nga), [Đảng Dân chủ Tự do Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A3ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_T%E1%BB%B1_do_Nga&action=edit&redlink=1), và [Nước Nga Công bằng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C6%B0%E1%BB%9Bc_Nga_C%C3%B4ng_b%E1%BA%B1ng&action=edit&redlink=1).
### Quan hệ nước ngoài
[BRIC](https://vi.wikipedia.org/wiki/BRIC)năm 2008: (trái sang phải) [Manmohan Singh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Manmohan_Singh)của Ấn Độ, Dmitry Medvedev của Nga, [Hồ Cẩm Đào](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_C%E1%BA%A9m_%C4%90%C3%A0o)của Trung Quốc và [Luiz Inácio Lula da Silva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Luiz_In%C3%A1cio_Lula_da_Silva)của Brasil.
Liên bang Nga được luật pháp quốc tế công nhận là
[nhà nước kế tục](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_k%E1%BA%BF_t%E1%BB%A5c&action=edit&redlink=1) của [Liên xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) cũ. Nga tiếp tục thực hiện các cam kết quốc tế của Liên xô, và đã nhận chiếc ghế thường trực của Liên xô tại [15] [Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), tư cách thành viên trong các tổ chức quốc tế khác, các quyền và nghị vụ theo các hiệp ước quốc tế, tài sản và các khoản nợ. Nga có chính sách đối ngoại đa dạng. Ở thời điểm năm 2009, nước này có quan hệ ngoại giao với 173 quốc gia và có 142 đại sứ quán. Chính sách đối ngoại được [[48]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-48) [Tổng thống Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Nga)vạch ra và được [Bộ ngoại giao](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Nga)thực hiện. [[49]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-49)
Là một trong thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc, Nga đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì hoà bình và an ninh quốc tế. Nước này tham gia vào
[Nhóm bộ tứ cho Trung Đông](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%B3m_b%E1%BB%99_t%E1%BB%A9_cho_Trung_%C4%90%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) và [Những cuộc đàm phán sáu bên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_cu%E1%BB%99c_%C4%91%C3%A0m_ph%C3%A1n_s%C3%A1u_b%C3%AAn&action=edit&redlink=1) với [Bắc Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn). Nga là một thành viên của [G8](https://vi.wikipedia.org/wiki/G8), [Hội đồng châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_ch%C3%A2u_%C3%82u), [OSCE](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_An_ninh_v%C3%A0_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_ch%C3%A2u_%C3%82u) và [APEC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Nga thường có vai trò lãnh đạo trong các tổ chức cấp vùng như [CSI](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_c%C3%A1c_Qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp), [EurAsEC](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Kinh_t%E1%BA%BF_%C3%82u_%C3%81&action=edit&redlink=1), [CSTO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_An_ninh_T%E1%BA%ADp_th%E1%BB%83), và [SCO](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_H%E1%BA%A3i). Cựu tổng thống Vladimir Putin đã ủng hộ một đối tác chiến lược với sự hội nhập ở nhiều cấp độ gồm cả việc thành lập [bốn không gian chung giữa Nga và EU](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_kh%C3%B4ng_gian_chung_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u-Nga&action=edit&redlink=1). Từ khi Liên xô sụp đổ, Nga đã phát triển một [50] [mối quan hệ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quan_h%E1%BB%87_NATO-Nga&action=edit&redlink=1)thân cận hơn dù không ổn định với [NATO](https://vi.wikipedia.org/wiki/NATO). [Hội đồng NATO-Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_NATO-Nga&action=edit&redlink=1)được thành lập năm 2002 để cho phép 26 nước Đồng minh và Nga cùng làm việc như những đối tác bình đẳng để theo đuổi sự hợp tác chung. [[51]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-51)
Quan hệ Nga –
[Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) đã đạt được nhiều thành tựu trong các vấn đề song phương và đa phương thời gian qua. Liên minh Nga – Trung Quốc hoạt động dựa trên nguyên tắc về lợi ích chung nhưng quan hệ chiến lược với Trung Quốc sẽ thực sự là một áp lực trong thập kỷ tiếp theo. Vấn đề trở ngại lớn nhất là sự nới rộng khoảng cách giữa Trung Quốc là nền [kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) bùng nổ và một nước Nga kém [hiện đại](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) hóa đang già cỗi về [chính trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B). Nga là nạn nhân của sự chuyển hướng toàn cầu sang phương Đông bởi vì nước Nga không thể thích nghi với những đòi hỏi của [kỷ nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BB%B7_nguy%C3%AAn) [hậu công nghiệp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%ADu_c%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) và quan hệ đối tác cân bằng với Trung Quốc trở nên thiếu bền vững và nỗi lo ngại cũ về “mối đe dọa Trung Quốc” sẽ tái hiện. Đối với Trung Quốc, Nga vẫn là một nguồn cung cấp [52] [dầu khí](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F)hữu ích, tuy kém quan trọng hơn nhiều so với [vùng Vịnh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_V%E1%BB%8Bnh&action=edit&redlink=1)và [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi).
Theo
[Ngoại trưởng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Sergei Lavrov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sergei_Lavrov), Nga cần phải xây dựng “liên minh [hiện đại hoá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1)” với các nước [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) để tiếp thu những công nghệ cần thiết và “cần tìm cơ hội khai thác tiềm năng [công nghệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87) của [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)“. Nga coi [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) và [Tây Ban Nha](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) là những đối tác gần gũi nhất của Nga ở châu Âu. [[53]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-53)
### Quân đội
Nga thừa hưởng quyền kiểm soát các tài sản của Liên Xô ở nước ngoài và hầu hết các cơ sở và ngành công nghiệp quốc phòng Liên Xô.
Quân đội Nga được chia thành [54] [Các lực lượng lục quân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_l%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_l%E1%BB%A5c_qu%C3%A2n_Nga&action=edit&redlink=1), [Hải quân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BA%A3i_qu%C3%A2n_Nga&action=edit&redlink=1), và [Không quân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%B4ng_qu%C3%A2n_Nga). Cũng có ba nhánh quân đội độc lập: [Các lực lượng tên lửa chiến lược](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_l%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_t%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c&action=edit&redlink=1), [Các lực lượng quân sự không gian](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_l%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_kh%C3%B4ng_gian_Nga_%28VKS%29&action=edit&redlink=1), và [Quân nhảy dù](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_nh%E1%BA%A3y_d%C3%B9_Nga&action=edit&redlink=1). Năm 2014, Nga có 845000 quân.
Nga có
[kho vũ khí hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nga_v%C3%A0_v%C5%A9_kh%C3%AD_hu%E1%BB%B7_di%E1%BB%87t_h%C3%A0ng_lo%E1%BA%A1t&action=edit&redlink=1) lớn nhất thế giới. Họ có hạm đội tàu ngầm tên lửa đạn đạo đứng thứ hai và là nước duy nhất ngoài Hoa Kỳ có một lực lượng [máy bay ném bom chiến lược](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay_n%C3%A9m_bom_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c) hiện đại. Lực lượng [17] [xe tăng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xe_t%C4%83ng)Nga lớn nhất thế giới, đồng thời có lực lượng không quân và hải quân hùng hậu đứng thứ 3 thế giới.
Nước này có một ngành
[công nghiệp vũ khí](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_v%C5%A9_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1) lớn và hoàn toàn bản địa, sản xuất hầu hết các loại trang thiết bị quân sự với chỉ một số ít loại vũ khí phải nhập khẩu. Tuy nhiên việc thiếu kinh phí mua sắm khiến chỉ có khoảng 10% vũ khí trang bị của Nga là đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc phòng hiện đại, phần lớn các thiết bị còn lại là từ thời Xô Viết. Nga nằm trong top các quốc gia cung cấp vũ khí, chiếm 30% thị phần thế giới và có sản phẩm bán tới 80 quốc gia [55] . Mọi công dân nam của Nga từ 18–27 tuổi phải [[56]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-56) [đăng ký](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C4%83ng_k%C3%BD_ngh%C4%A9a_v%E1%BB%A5_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1)thực hiện nghĩa vụ một năm trong các lực lượng vũ trang, chính phủ có kế hoạch tăng tỷ lệ [binh sĩ chuyên nghiệp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_t%C3%ACnh_nguy%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1)lên 70% vào năm 2010. Chi phí quân sự đã tăng gấp bốn lần trong sáu năm qua và chi tiêu quốc phòng chính thức của chính phủ năm 2008 là $40 tỷ, khiến nước này [[57]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-57) [đứng thứ tám về chi phí quân sự trên thế giới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_chi_ti%C3%AAu_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1), dù nhiều nguồn tin, kể cả tình báo Hoa Kỳ, [[58]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-58) và [[59]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-59) [Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u_chi%E1%BA%BFn_l%C6%B0%E1%BB%A3c_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF&action=edit&redlink=1), đã ước tính chi phí quân sự của Nga lớn hơn rất nhiều. [[60]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-iiss-60) [[61]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-61)
Hiện nay, quân đội Nga đang trải qua một quá trình nâng cấp
[thiết bị](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thi%E1%BA%BFt_b%E1%BB%8B_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1&action=edit&redlink=1) lớn trị giá khoảng $200 tỷ trong giai đoạn 2006 đến 2015. Bộ trưởng quốc phòng [62] [Anatoliy Serdyukov](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoliy_Serdyukov&action=edit&redlink=1) giám sát các cuộc cải cách lớn với mục đích chuyển đổi từ một quân đội tập trung đông đảo thành một lực lượng chuyên nghiệp nhỏ hơn. [[63]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-defensebrief-63) [[64]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-barabanov-64)
Chính phủ Nga công bố ngân sách quốc phòng năm 2014 là 2,49 nghìn tỉ rub (tương đương 69,3 tỉ USD), lớn thứ 3 sau Mỹ và Trung Quốc. Ngân sách này sẽ tăng lên 3,03 nghìn tỉ rub (83,7 tỉ USD) năm 2015, 3,36 nghìn tỉ rub (93,9 tỉ USD) năm 2016.
[[65]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-65)
## Phân chia hành chính
*Xem thêm*: [Vùng liên bang của Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga)( *федеральные округа*) [Chủ thể liên bang của Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_th%E1%BB%83_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga)( *федеральные субъекты*) [Nước cộng hòa thuộc Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_thu%E1%BB%99c_Nga)( *федеральные республики*) [Tỉnh của Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_%28Nga%29)( *федеральные области*) [Vùng của Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Nga)( *федеральные края*) [Tỉnh tự trị của Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Nga)( *автономная область*) [Khu tự trị của Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Nga)( *автономные округа*) [Thành phố liên bang của Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga)( *города федерального значения*).
Liên bang Nga là sự hợp thành của một lượng lớn các chủ thể hành chính cấp
[liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_bang), tổng cộng là 83 đơn vị hợp thành (chủ thể) từ 01 Tháng Ba 2008 như vậy. Sáu loại đối tượng liên bang được phân biệt tại Nga có 22 nước [cộng hòa](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) trong phạm vi liên bang có mức độ tự trị cao trong phần lớn các vấn đề và chúng gần như tương ứng với khu vực sinh sống của các bộ tộc người thiểu số ở Nga. Phần còn lại của lãnh thổ bao gồm 9 [vùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_Nga) ( *krai*) và 46 [tỉnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_%28Nga%29) ( *oblast*), 3 [thành phố trực thuộc trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga) ( [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva), [Sankt-Peterburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg) và [Sevastopol](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sevastopol)), 1 [tỉnh tự trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Nga) ( *avtonomnaya oblast*) và 4 [khu tự trị](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_t%E1%BB%B1_tr%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Nga) ( *avtonomnyi okrug*).
Gần đây nhất, 8
[vùng liên bang](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B9ng_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga) lớn về diện tích (5 vùng ở châu Âu và 3 vùng ở châu Á) đã được bổ sung như một thể chế hành chính giữa các thể chế hành chính nói trên và cấp độ quốc gia.
Ngày 18 tháng ba 2014, Nga và Krym đã ký hiệp ước gia nhập của nước Cộng hoà Krym và
[thành phố trực thuộc trung ương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_li%C3%AAn_bang_c%E1%BB%A7a_Nga) Sevastopol ở Liên bang Nga của Tổng thống Putin với Quốc hội. Trong giai đoạn chuyển tiếp này sẽ kéo dài đến 01 Tháng 1 năm 2015, hai bên sẽ giải quyết các vấn đề hội nhập các đối tượng mới “trong kinh tế, tài chính, tín dụng và hệ thống pháp luật của Liên bang Nga”
## Địa lý
Liên bang Nga trải dài trên phần phía bắc của siêu lục địa
[Á – Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_%C3%81-%C3%82u). Tuy rằng Nga chiếm phần lớn khu vực Bắc cực và cận Bắc cực nhưng có ít hơn về dân số, hoạt động kinh tế cũng như các sự đa dạng vật lý trên một đơn vị diện tích so với phần lớn các khu vực khác, phần lớn diện tích ở phía nam của khu vực này có phong cảnh và [khí hậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu) đa dạng hơn. Phần lớn đất đai Nga là các đồng bằng rộng lớn, ở cả châu Âu và châu Á, được biết đến như là [Siberi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xibia). Các đồng bằng này chủ yếu là [thảo nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_c%E1%BB%8F) về phía nam và rừng rậm về phía bắc, với các [tundra](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_nguy%C3%AAn) (lãnh nguyên) dọc theo bờ biển phía bắc. Các dãy núi chủ yếu nằm ở biên giới phía nam, chẳng hạn như [Kavkaz](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kavkaz) (ở đây có đỉnh [Elbrus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Elbrus), là điểm cao nhất thuộc Nga và châu Âu với cao độ 5,633 m) và [dãy núi Altai](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Altay), cũng như ở phần phía đông, chẳng hạn như [dãy Verkhoyansk](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%A3y_Verkhoyansk&action=edit&redlink=1) hoặc các [núi lửa](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa) trên [Kamchatka](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Kamchatka). [Dãy Ural](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Ural), là một dãy núi chạy theo hướng bắc – nam, tạo ra sự phân chia cơ bản giữa châu Âu và châu Á cũng là một dãy núi nổi tiếng.
Nga có đường bờ biển dài trên 37,000 km dọc theo
[Bắc Băng Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_B%C4%83ng_D%C6%B0%C6%A1ng) và [Thái Bình Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng) , cũng như dọc theo các biển mang tính trong nội địa ít hay nhiều như [66] [biển Baltic](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic), [biển Đen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en)và [biển Caspi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caspi). Một số các biển nhỏ hơn là các phần của các đại dương như [biển Barents](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Barents), [Bạch Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Tr%E1%BA%AFng), [biển Kara](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Kara), [biển Laptev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Laptev)và [biển Đông Siberi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng_Siberi)là các phần của Bắc Băng Dương, trong khi các biển như [biển Bering](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Bering), [biển Okhotsk](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Okhotsk)và [biển Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)thuộc về Thái Bình Dương. Các đảo chính bao gồm [Novaya Zemlya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Novaya_Zemlya), [mũi Franz-Josef](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C5%A9i_Franz-Josef&action=edit&redlink=1), [quần đảo Tân Siberi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_T%C3%A2n_Siberi), [đảo Wrangel](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Wrangel), [quần đảo Kuril](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Kuril)và [Sakhalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sakhalin). (Xem).
Nhiều con sông chảy qua nước Nga. Xem thêm các.
Các hồ chính bao gồm
[hồ Baikal](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Baikal), [hồ Ladoga](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Ladoga), [biển hồ Caspi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caspi) và [hồ Onega](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_Onega). Xem [Danh sách các hồ ở Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_h%E1%BB%93_%E1%BB%9F_Nga&action=edit&redlink=1).
### Biên giới
Cách thức thực tế phổ biến nhất để miêu tả nước Nga là miêu tả phần chính (phần tiếp giáp lớn với các quần đảo hay đảo ngoài biển của nó) và phần tách rời (khu vực
[Kaliningrad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kaliningrad) ở phía đông nam của [biển Baltic](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic)).
Biên giới của phần chính và các bờ biển (bắt đầu từ phần xa nhất về phía tây bắc và tính ngược chiều kim đồng hồ) là:
- Biên giới với các quốc gia sau:
[Na Uy](https://vi.wikipedia.org/wiki/Na_Uy)và [Phần Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan)
- Bờ biển ngắn trên biển Baltic, tiếp giáp với 8 quốc gia khác trên biển này, từ Phần Lan tới
[Estonia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Estonia)và bao gồm cả [cảng St. Petersburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A3ng_St._Petersburg&action=edit&redlink=1).
- Biên giới với
[Estonia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Estonia), [Latvia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Latvia), [Belarus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Belarus)và [Ukraina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ukraina).
- Bờ biển trên biển Đen, tiếp giáp với 5 quốc gia khác từ Ukraina tới
[Gruzia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gruzia).
- Biên giới với
[Gruzia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gruzia)và [Azerbaijan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Azerbaijan).
- Bờ biển trên
[biển Caspi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caspi), tiếp giáp với 4 quốc gia khác từ Azerbaijan tới [Kazakhstan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kazakhstan).
- Biên giới với Kazakhstan,
[Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Mông Cổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), Trung Quốc một lần nữa và [Bắc Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn).
- Đường bờ biển mở rộng cho phép đi lại và giao thương với tất cả các quốc gia có lãnh thổ biển trên toàn thế giới, và kéo dài
- Từ bắc
[Thái Bình Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)bao gồm: [Biển Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)(trong đó có bờ biển phía tây của [Sakhalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sakhalin)thuộc Nga). [Biển Okhotsk](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Okhotsk)(trong đó có bờ biển phía đông của [Sakhalin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sakhalin)và [quần đảo Kuril](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Kuril)), và [Biển Bering](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Bering),
-
- Dọc theo
[eo biển Bering](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eo_bi%E1%BB%83n_Bering)(trong đó đảo nhỏ thuộc Nga [Diomede lớn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Diomede_l%E1%BB%9Bn&action=edit&redlink=1)bị chia cắt chỉ vài dặm với [Diomede nhỏ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Diomede_nh%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1), một phần thuộc [Alaska](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alaska)của [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)), [Bắc Băng Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_B%C4%83ng_D%C6%B0%C6%A1ng), bao gồm: [Biển Chukchi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Chukotka)(trong đó có bờ biển phía đông và nam của [đảo Wrangel](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Wrangel)), [Biển Đông Siberi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng_Siberi)(trong đó có bờ biển phía tây của Nga và bờ phía đông của [quần đảo Tân Siberi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_T%C3%A2n_Siberi)), [Biển Laptev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Laptev)(trong đó có bờ biển phía tây của Nga, [Biển Kara](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Kara)(trong đó có bờ biển phía đông của [Novaya Zemlya](https://vi.wikipedia.org/wiki/Novaya_Zemlya)(Đất mới)), [Biển Barents](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Barents)(trong đó có bờ biển phía tây của Nga, bờ biển phía nam của [Mũi Franz-Josef](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C5%A9i_Franz-Josef&action=edit&redlink=1)và cảng [Murmansk](https://vi.wikipedia.org/wiki/Murmansk)với các thiết chế hàng hải quan trọng nằm ở đó, ở đó [Bạch Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Tr%E1%BA%AFng)ăn sâu vào đất liền nhất).
-
- Từ bắc
Phần tách rời là
[tỉnh Kaliningrad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kaliningrad_%28t%E1%BB%89nh%29), tỉnh này có:
- Chung biên giới với:
- Bờ biển phía tây bắc nhìn ra biển Baltic.
Các bờ biển thuộc các
[biển Baltic](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic) và [biển Đen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en) của Nga có đường giao lưu ra đại dương ít trực tiếp và rắm rối hơn so với các bờ biển thuộc Thái Bình Dương và Bắc Băng Dương, nhưng cả hai đều có vai trò quan trọng. Biển Baltic cho phép Nga có giao thương đường biển nhanh chóng với 9 quốc gia có chung bờ biển này cũng như giữa phần lục địa chính của Nga với tỉnh [Kaliningrad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kaliningrad). Thông qua eo biển nằm trong [Đan Mạch](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90an_M%E1%BA%A1ch), và giữa nó với [Thụy Điển](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) thì biển Baltic thông ra [biển Bắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_B%E1%BA%AFc) và [Đại Tây Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng) về phía tây và bắc của nó. Biển Đen cho phép Nga có giao thương đường biển nhanh chóng với 5 quốc gia khác có chung bờ biển, thông qua các eo biển [Dardanelles](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dardan%C3%A9llia) và [Marmora](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83n_Marmora&action=edit&redlink=1) liền kề với [Istanbul](https://vi.wikipedia.org/wiki/Istanbul), [Thổ Nhĩ Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) để nối vào [Địa Trung Hải](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%8Ba_Trung_H%E1%BA%A3i) với nhiều quốc gia có bờ biển ở đó và thông qua [kênh đào Suez](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%C3%AAnh_%C4%91%C3%A0o_Suez) để sang [Ấn Độ Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng) và [eo biển Gibraltar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Eo_bi%E1%BB%83n_Gibraltar) để sang Đại Tây Dương. [Biển Caspi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caspi), hồ nước mặn lớn nhất thế giới, không có đường giao thông với biển cả.
### Phạm vi không gian
Hai điểm xa nhau nhất tại Nga cách nhau khoảng 8,000 km trên
[đường trắc địa](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_tr%E1%BA%AFc_%C4%91%E1%BB%8Ba) ( *geodesic*). Một trong hai điểm này nằm trên biên giới với [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan), trên một khoảng đất dài 60 km chia [vịnh Gdansk](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BB%8Bnh_Gdansk&action=edit&redlink=1) với [phá Vistula](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%A1_Vistula&action=edit&redlink=1). Còn điểm kia nằm tại cực đông – nam của quần đảo Kuril, chỉ vài dặm cạnh [đảo Hokkaido](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hokkaid%C5%8D) của [Nhật](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n).
Để diễn tả sự to lớn này, người ta thường nói là Nga bao trùm 11
[múi giờ](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D). Tuy nhiên, sự diễn tả này có thể gây nhầm lẫn vì hai điểm xa nhau nhất nếu tính theo [kinh tuyến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_tuy%E1%BA%BFn) chỉ cách nhau 6,600 km trên đường trắc địa. Một trong hai điểm này nằm trên biên giới với Ba Lan (nói bên trên); còn điểm kia nằm trên [quần đảo Diomede](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Diomede&action=edit&redlink=1) ( *đảo Ratmanova*). Và hơn nữa, [chính phủ Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Nga) đã quyết định giảm số múi giờ từ 11 xuống 9, thậm chí là 5 để phát triển kinh tế. [[67]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-67)
### Khí hậu
Khí hậu Liên bang Nga được hình thành dưới ảnh hưởng của nhiều yếu tố xác định. Diện tích to lớn của đất nước và sự xa tách khỏi biển của nhiều vùng dẫn tới một kiểu
[khí hậu lục địa ẩm](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_l%E1%BB%A5c_%C4%91%E1%BB%8Ba_%E1%BA%A9m&action=edit&redlink=1) và [cận Bắc Cực](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu_c%E1%BA%ADn_B%E1%BA%AFc_C%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1), là kiểu khí hậu phổ biến ở châu Âu và vùng châu Á của Nga ngoại trừ lãnh nguyên và vùng cực đông nam. Các dãy núi ở phía nam ngăn chặn các khối không khí ấm từ [Ấn Độ Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng), trong khi đồng bằng phía tây và phía bắc khiến nước này mở rộng với những ảnh hưởng từ [Bắc Cực](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_C%E1%BB%B1c) và [Đại Tây Dương](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng). [[68]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-congress-68)
Trên hầu khắp lãnh thổ chỉ có hai mùa riêng biệt mùa đông và mùa hè, mùa xuân và mùa thu thường chỉ là những giai đoạn thay đổi ngắn giữa thời tiết cực thấp và cực cao
. Tháng lạnh nhất là tháng 1 (tháng 2 trên bờ biển), tháng ấm nhất thường vào tháng 7. Sự chênh lệch nhiệt độ lớn là điều thông thường. Vào mùa đông, nhiệt độ lạnh đi cả từ phía nam tới phía bắc và từ phía tây tới phía đông. Mùa hè có thể khá nóng và ẩm, thậm chí tại [68] [Siberia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xibia). Một phần nhỏ của bờ [Biển Đen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en)quanh [Sochi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sochi)có [khí hậu cận nhiệt đới](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%ADn_nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%9Bi). Những vùng nội địa là những nơi khô nhất. [[69]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-69)
### Động thực vật
Từ bắc xuống nam
[đồng bằng Đông Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u), cũng được gọi là [đồng bằng Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u), bị bao phủ trong * Bắc Cực, những cánh rừng lá kim ( lãnh nguyên* *), những cánh rừng hỗn giao, đồng cỏ (* [taiga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Taiga) *) và bán hoang mạc (bao quanh* [thảo nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_c%E1%BB%8F) [Biển Caspian](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Caspi)), bởi những thay đổi trong thực vật phản ánh những thay đổi trong khí hậu. [Siberia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xibia)cũng có một mô hình tương tự nhưng chủ yếu là [taiga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Taiga). Nga có [trữ lượng rừng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch_r%E1%BB%ABng&action=edit&redlink=1)lớn nhất thế giới, được gọi là [[10]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-loc-10) *“lá phổi của châu Âu”*, đứng thứ hai chỉ sau [[70]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-guardianforest-70) [rừng mưa Amazon](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%ABng_m%C6%B0a_Amazon)về khối lượng hấp thụ [CO](https://vi.wikipedia.org/wiki/CO2). Những cánh rừng Nga sản xuất ra một khối lượng lớn 2 [ôxy](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%94xy)không chỉ cho châu Âu mà cho toàn thế giới.
Có
[266 loài có vú](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_lo%C3%A0i_c%C3%B3_v%C3%BA_c%E1%BB%A7a_Nga&action=edit&redlink=1) và [780 loài chim](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_c%C3%A1c_lo%C3%A0i_chim_c%E1%BB%A7a_Nga&action=edit&redlink=1) tại Nga. Tổng cộng 415 loài thú đã được đưa vào [Sách Đỏ Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A1ch_%C4%90%E1%BB%8F_Nga&action=edit&redlink=1) vào năm 1997, và hiện đang được bảo vệ. [71]
## Kinh tế
Hơn một thập kỷ sau sự
[sụp đổ của Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A5p_%C4%91%E1%BB%95_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_X%C3%B4) năm [1991](https://vi.wikipedia.org/wiki/1991), Nga vẫn còn đang cố gắng để thiết lập một nền [kinh tế thị trường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) và để thu được sự phát triển kinh tế bền vững. Trong 5 năm đầu nền kinh tế Nga đã phát triển không ổn định do các cơ quan [hành pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p) và [lập pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p) còn nhiều bất đồng trong việc hoàn thiện công cuộc cải cách và các nền tảng công nghiệp của Nga chịu sự suy thoái nặng nề. Ngoài ra, sự thiếu hụt thực phẩm năm 1987, mà hậu quả của nó là đã phải cần đến sự trợ giúp quốc tế trên bình diện rộng, đã làm tổn thương nghiêm trọng lòng tự hào cũng như nền kinh tế nói chung của nước Nga mới ra đời.
Tuy thế, mặc dù không hiệu quả trong điều kiện kinh tế thị trường và khẩu vị của người tiêu dùng nhưng nền kinh tế cựu Xô viết nói chung đã được chấp nhận là đã tạo cho người dân Nga nói chung có mức sống tiêu chuẩn kể từ sau những năm giữa
[thập niên 1950](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1950) cao hơn so với công dân của của nhiều quốc gia đã phát triển theo định hướng tư bản và kinh tế thị trường như [Mexico](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9xico), [Brasil](https://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil), [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) và [Argentina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Argentina).
Tuy thế, các chủng loại hàng tiêu dùng (cụ thể là quần áo và lương thực, thực phẩm) là tương đối đơn giản, và sự thiếu hụt của hàng tiêu dùng trong gia đình đã bị kêu ca nhiều ở các khu vực thành thị, mặc dù các khu nhà ổ chuột với điều kiện vệ sinh tồi tàn là hiếm.
[ [cần dẫn nguồn](https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ch%C3%BA_th%C3%ADch_ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c)]
Sau sự tan rã của Liên Xô, sự phục hồi nhỏ của Nga dưới ảnh hưởng của kinh tế thị trường lần đầu tiên diễn ra vào khoảng năm
[1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997). Trong năm đó, cuộc [khủng hoảng tài chính châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%A7ng_ho%E1%BA%A3ng_t%C3%A0i_ch%C3%ADnh_ch%C3%A2u_%C3%81_1997) đã lên đến điểm đỉnh trong việc phá giá của đồng [rúp](https://vi.wikipedia.org/wiki/R%C3%BAp_Nga) vào tháng 8 năm [1998](https://vi.wikipedia.org/wiki/1998), làm cho chính phủ bị [vỡ nợ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BB%A1_n%E1%BB%A3&action=edit&redlink=1) và làm suy giảm trầm trọng mức sống tiêu chuẩn của phần lớn dân chúng. Vì thế, năm 1998 cũng đã được ghi nhận như là năm của suy thoái và sự tăng cường rút vốn ra khỏi nền kinh tế. [Rosneft](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rosneft). Nga là [nhà xuất khẩu khí tự nhiên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u_kh%C3%AD_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1)lớn nhất và [nhà xuất khẩu dầu mỏ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u_d%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1)đứng thứ hai thế giới.
Tuy nhiên, nền kinh tế Nga đã phục hồi vừa phải trong năm 1999. Kinh tế Nga đã đi vào trong giai đoạn phát triển nhanh,
[GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) tăng trưởng trung bình 6,8% trên năm trong giai đoạn [1999](https://vi.wikipedia.org/wiki/1999)– [2004](https://vi.wikipedia.org/wiki/2004) trên cơ sở của giá [dầu mỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) cao, đồng rúp yếu, và tăng trưởng của các ngành công nghiệp và dịch vụ. Nhưng sự phát triển kinh tế này là cực kỳ không đều: khu vực thủ đô Moskva cung cấp tới 30% GDP của toàn quốc.
Sự phục hồi kinh tế này cùng với cố gắng cải tổ của chính quyền trong các năm
[2000](https://vi.wikipedia.org/wiki/2000)– [2001](https://vi.wikipedia.org/wiki/2001) để thúc đẩy cải cách về cấu trúc đang bị thụt lùi, đã làm tăng sự tin cậy của các nhà kinh doanh và đầu tư về triển vọng của nền kinh tế Nga trong thập niên thứ hai của thời kỳ chuyển đổi. Nga vẫn dựa chủ yếu vào xuất khẩu hàng hóa, cụ thể là dầu mỏ, [khí đốt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn), kim loại và [gỗ](https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BB%97), các mặt hàng này chiếm trên 80% [kim ngạch](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kim_ng%E1%BA%A1ch&action=edit&redlink=1) xuất khẩu, điều này làm cho Nga dễ bị thương tổn vì các biến động giá cả trên thị trường quốc tế. Trong những năm gần đây, nền kinh tế Nga đã nhắm nhiều hơn vào nhu cầu về các mặt hàng tiêu dùng trong nước, là lĩnh vực có mức tăng trưởng trên 12% mỗi năm trong giai đoạn 2000-2004, chỉ ra sự lớn mạnh dần lên của thị trường nội địa.
Năm 2004, GDP của Nga đạt 1.200 tỷ € (1.500 tỷ USD), làm cho Nga trở thành nền kinh tế lớn thứ 11 trên thế giới và thứ 5 ở châu Âu. Nếu mức tăng trưởng hiện tại là ổn định, dự kiến Nga sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ hai ở châu Âu sau Đức (1.900 tỷ € hay 2.300 tỷ USD) và là thứ 8 trên thế giới trong vài năm tới.
Thách thức lớn nhất đối với Nga là các biện pháp để thúc đẩy sự phát triển của các
[xí nghiệp nhỏ và vừa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Doanh_nghi%E1%BB%87p_nh%E1%BB%8F_v%C3%A0_v%E1%BB%ABa) (SME) trong điều kiện môi trường kinh doanh với hệ thống ngân hàng trẻ và khác thường, được nắm giữ bởi các [ông trùm Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%94ng_tr%C3%B9m_Nga&action=edit&redlink=1) ( *oligarch*). Nhiều ngân hàng Nga là sở hữu của các nhà doanh nghiệp hay các ông trùm, là những người thông thường sử dụng các khoản tiền gửi ở ngân hàng để cho các doanh nghiệp của chính mình vay mượn. [Ngân hàng tái thiết và phát triển châu Âu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_t%C3%A1i_thi%E1%BA%BFt_v%C3%A0_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_ch%C3%A2u_%C3%82u&action=edit&redlink=1) (EBRD) và [Ngân hàng thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) (WB) đã có những cố gắng để kích hoạt khởi động các hoạt động ngân hàng thông thường bằng cách cấp vốn và mua lại các khoản nợ trong một số ngân hàng nhưng thành tựu thu được là rất không đáng kể.
Các vấn đề khác bao gồm sự phát triển mất cân bằng giữa các khu vực của Nga. Trong khi khu vực thủ đô Moskva là hối hả, có cuộc sống thịnh vượng với
[thu nhập trên đầu người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thu_nh%E1%BA%ADp_b%C3%ACnh_qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) nhanh chóng đạt tới mức của các nền kinh tế hàng đầu châu Âu thì phần lớn các khu vực còn lại, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và khu vực của người thiểu số ở châu Á, đã bị tụt lại đằng sau rất nhiều. Sự phân hóa thời kinh tế thị trường cũng cảm nhận được ở các thành phố lớn khác như [Sankt-Peterburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg), [Kaliningrad](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kaliningrad) và [Ekaterinburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Yekaterinburg).
Thúc đẩy đầu tư nước ngoài cũng là một thách thức lớn. Ngoài ra, Nga cũng được hưởng lợi từ việc tăng giá dầu mỏ và vì thế có khả năng thanh toán các khoản nợ khổng lồ cũ. Sự phân bổ công bằng các thu nhập từ các nguồn tài nguyên thiên nhiên này từ công nghiệp cho các lĩnh vực khác cũng là một vấn đề. Việc định hướng cho người tiêu dùng và thúc đẩy chi tiêu vào hàng tiêu dùng là một việc khá khó khăn đối với nhiều khu vực ở các
[tỉnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%89nh), khi mà ở các khu vực này nhu cầu tiêu dùng rất đơn giản, mặc dù đã có nhiều tiến bộ đáng khen ngợi đã được thực hiện ở các thành phố lớn, đặc biệt là trong các lĩnh vực như may mặc, lương thực, thực phẩm, công nghiệp giải trí.
Việc bắt giữ nhà kinh doanh giàu có nhất Nga khi đó là
[Mikhail Khodorkovsky](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Khodorkovsky) với các tội quy kết là gian lận và tham nhũng trong quá trình tư nhân hóa các doanh nghiệp nhà nước có quy mô lớn dưới thời tổng thống [Boris Yeltsin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Boris_Nikolayevich_Yeltsin) đã làm cho nhiều nhà đầu tư nước ngoài e ngại về tính ổn định của nền kinh tế Nga. Phần lớn những người giàu có nhất ở Nga hiện nay là nhờ việc mua bán các doanh nghiệp nhà nước khi đó với giá rẻ như bèo. Các quốc gia khác cũng bày tỏ sự e ngại và lo lắng với việc áp dụng “có lựa chọn” của luật pháp đối với các doanh nghiệp tư nhân.
Tuy nhiên, một số tập đoàn quốc tế đã đầu tư rất lớn vào Nga. Theo
[Quỹ tiền tệ quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF) (IMF), Nga có khoảng 26 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp tích lũy của người nước ngoài trong giai đoạn 2001-2004 (trong đó 11,7 tỷ USD diễn ra trong năm 2004).
Ngày 19/11/2013,
[Bộ trưởng Kinh tế Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Kinh_t%E1%BA%BF_Nga&action=edit&redlink=1) [Alexei Ulyukayev](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexei_Ulyukayev&action=edit&redlink=1) cảnh báo rằng nước Nga có nguy cơ đối mặt với hơn 17 năm tăng trưởng thấp do [Điện Kremlin](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_Kremlin) không thực hiện các cải cách trong khi giá dầu vẫn ở mức cao. Ông Ulyukayev đã đưa ra dự báo khá thận trọng rằng mức tăng trưởng GDP trung bình hàng năm của Nga chỉ vào khoảng từ 2,5% – 3,0% từ nay cho đến tận năm 2025. Theo Ủy ban Thống kê quốc gia Nga, tăng trưởng kinh tế của Nga trong quý III/2013 chỉ đạt mức 1,2%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu tăng 3,0% mà chính phủ đặt ra trước đó. Đây cũng là mức tăng thấp nhất trong số các nền kinh tế lớn đang nổi và chưa bằng một nửa so với mức tăng trong cùng kỳ của nền kinh tế Mỹ (2,8%).
Tuy nhiên, chính phủ của ông Putin đã liên tục bị chỉ trích rằng đã không tạo ra được một môi trường kinh doanh thân thiện, không đẩy lùi được nạn tham nhũng và không gia tăng đầu tư vào các lĩnh vực có thể đưa nền kinh tế Nga bớt phụ thuộc vào việc xuất khẩu
[năng lượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng). Khu vực [dầu mỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) và [khí đốt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_%C4%91%E1%BB%91t) tự nhiên của Nga chiếm tới gần 25% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và khoảng 30% tổng thu nhập ngân sách quốc gia.
### Công nghiệp
Theo kết quả khảo sát do Trung tâm nghiên cứu vĩ mô (CMR) của ngân hàng
[Sberbank](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sberbank) của Nga công bố thì “nền tảng công nghiệp Nga hiện đã lỗi thời”. Gần 60% các xí nghiệp Nga cần nâng cấp trang thiết bị trong vòng 3 năm tới để duy trì hoạt động cũng như thị phần nội địa trong lúc hàng công nghiệp Nga đã, đang và sẽ không có [sức cạnh tranh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BB%A9c_c%E1%BA%A1nh_tranh&action=edit&redlink=1) trên [thị trường thế giới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1) trong [tương lai](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C6%B0%C6%A1ng_lai) gần. Có tới 36% xí nghiệp được hỏi ý kiến cho biết họ không có kế hoạch mở rộng sản xuất trong vòng 5 năm tới; 38% nói có lẽ họ sẽ mở rộng trên [thị trường nội địa](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba&action=edit&redlink=1); 19% nhắm vào các thị trường gần là các nước thành viên Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS) và chỉ có 9% có kế hoạch mở rộng kinh doanh ra thị trường thế giới trong dài hạn. Gần 83% [xí nghiệp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=X%C3%AD_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) Nga được hỏi ý kiến nói họ chỉ có thể bán sản phẩm trên thị trường trong nước, trong khi 88% nói nguồn cung chủ yếu cho xí nghiệp về [nguyên liệu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_v%E1%BA%ADt_li%E1%BB%87u) và thiết bị là nguồn cung nội địa. Bà Nadezhda Ivanova là đồng tác giả của công trình nghiên cứu cho rằng: *“Có một thực tế là nhiều sản phẩm của các doanh nghiệp chế tạo Nga không thể bán được ở các nước khác. Chất lượng kém của các sản phẩm này cho thấy các doanh nghiệp đó không có sức cạnh tranh trên thị trường thế giới”*. [[72]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-tamnhin.net-72)
Theo
[Cơ quan thống kê Liên bang Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_Li%C3%AAn_bang_Nga&action=edit&redlink=1) (Rosstat), [sản lượng công nghiệp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%E1%BA%A3n_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_c%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) Nga đã tăng trưởng ì ạch trong 4 tháng liên tiếp kể từ đầu năm 2011 đến nay và chỉ tăng có 4,1% trong tháng 5/2011 so với cùng kỳ năm ngoái. Phần lớn lĩnh vực chế tạo Nga hiện đang ở tình trạng kém phát triển và hơn 2/3 xí nghiệp được CMR khảo sát nói trang thiết bị của họ là tồi hoặc trung bình. Chỉ có 26% xí nghiệp nâng cấp trang thiết bị trong vòng 5 năm qua, trong khi 30% cho biết trang thiết bị của họ là không thay đổi kể từ trước năm 1991. [[72]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-tamnhin.net-72)
Trong thời
[Chiến tranh Lạnh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh), tổ hợp công nghiệp quốc phòng của [Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) đảm bảo duy trì nền quân sự Xô viết mạnh mẽ với nguồn ngân sách thường chiếm từ 15-25% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Liên Xô. [Công nghiệp vũ khí](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_v%C5%A9_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1) của Nga là khu vực hiện đại nhất và nằm trong định hướng xuất khẩu của Nga. Nếu [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) thực sự vượt qua ngành công nghiệp vũ khí của Nga thì tình trạng suy giảm của công nghiệp vũ khí sẽ dẫn đến khủng hoảng [thất nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p) ở Nga và hạn chế phát triển các công nghệ đem lại lợi nhuận cao. [[73]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-73)
Nếu như tại Mỹ, các tổ hợp công nghiệp quốc phòng và các dự án vũ trụ tập trung vào một số tập đoàn khổng lồ độc quyền và một hệ thống dịch vụ hậu cần làm việc dưới sự chỉ đạo của Bộ quốc phòng và
[NASA](https://vi.wikipedia.org/wiki/NASA) thì nền công nghiệp quốc phòng Nga hiện nay phân tán manh mún thành rất nhiều các [xí nghiệp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=X%C3%AD_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) nhỏ. Lãnh đạo các xí nghiệp này luôn tìm mọi cách để tăng giá sản phẩm. Với một chu trình sản xuất cồng kềnh và nhiều tầng nấc như vậy khó có thể đạt được một kết quả tích cực và đột phá nào trong ngành công nghiệp quốc phòng vì mâu thuẫn lợi ích của rất nhiều thành viên tham gia vào chu trình sản xuất đó . Độ tuổi trung bình của những người đang làm việc trong các tổ hợp công nghiệp quốc phòng Nga là từ 55 đến 57 (số liệu tháng 5/2013). 30% trong số đó đã ngoài 60 trong khi giới trẻ không chịu vào làm việc vì lương thấp. Hiện nay, Nga đang tiến hành sáp nhập các nhà máy quốc phòng thành các tổ hợp lớn hơn để khắc phục những điểm yếu trên và nâng cao sức cạnh tranh. [74]
Nước Nga hiện nay được thừa hưởng từ chế độ Xô Viết ba nhóm công nghiệp cơ bản với khả năng cạnh tranh cực cao là các tổ hợp công nghiệp – quốc phòng, ngành công nghiệp vũ trụ và chế tạo máy và trang thiết bị hạt nhân. Các tổ hợp công nghiệp – quốc phòng và công nghiệp vũ trụ, trong vòng 20 năm lâm vào tình trạng suy thoái. Thậm chí, các Tổ hợp Công nghiệp Quốc phòng hàng đầu của Nga như Tập đoàn phòng không
[Almaz-Altei](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Almaz-Altei&action=edit&redlink=1) (chế tạo các hệ thống phòng không và đài radar), trung tâm Công nghệ lưỡng dụng liên bang Soyuz (chế tạo động cơ cho các tổ hợp tên lửa và máy móc thiết bị vũ trụ), nhà máy chế tạo máy thử nghiệm của Tập đoàn Tên lửa– vũ trụ Energy Korolev (chuyên nghiên cứu chế tạo kỹ thuật tên lửa và vũ trụ) và Liên hiệp Khoa học Sản xuất Saturn (chuyên chế tạo động cơ cho Không quân) từng cử người sang [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) và [Ý](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D) để học tập nhằm nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ kỹ sư. [[75]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-75)
### Năng lượng
Nga được thừa nhận là một
[siêu cường năng lượng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Si%C3%AAu_c%C6%B0%E1%BB%9Dng_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1). Nước này có [dự trữ khí tự nhiên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_tr%E1%BB%AF_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_kh%C3%AD_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn_%C4%91%C3%A3_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_ki%E1%BB%83m_ch%E1%BB%A9ng&action=edit&redlink=1) lớn nhất thế giới, [trữ lượng dầu mỏ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BB%AF_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_d%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F&action=edit&redlink=1) đứng thứ tám, thứ hai về [trữ lượng than](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_v%C3%B9ng_s%E1%BA%A3n_xu%E1%BA%A5t_than_ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1). Nga là [nhà xuất khẩu khí tự nhiên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u_kh%C3%AD_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) và [nhà sản xuất khí tự nhiên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BA%A3n_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_kh%C3%AD_t%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn&action=edit&redlink=1) hàng đầu thế giới, dù thỉnh thoảng Nga và [Ả Rập Saudi](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Saudi) thay đổi vị trí về tiêu chí sau.
Nga là
[nước sản xuất điện hàng thứ 4 thế giới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BA%A3n_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) và [nhà sản xuất năng lượng tái tạo hàng thứ 5 thế giới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BA%A3n_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_%C4%91i%E1%BB%87n_t%E1%BB%AB_c%C3%A1c_ngu%E1%BB%93n_t%C3%A0i_nguy%C3%AAn_c%C3%B3_th%E1%BB%83_t%C3%A1i_t%E1%BA%A1o&action=edit&redlink=1), tiêu chí sau nhờ nước này đã phát triển mạnh việc sản xuất [thuỷ điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n). Những [nhà máy thuỷ điện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_thu%E1%BB%B7_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) lớn đã được xây dựng ở [vùng châu Âu của Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_ch%C3%A2u_%C3%82u_c%E1%BB%A7a_Nga&action=edit&redlink=1) dọc theo các con sông như [Volga](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng_Volga). Vùng [châu Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) của Nga cũng có một số [nhà máy thuỷ điện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_thu%E1%BB%B7_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1) lớn, tuy nhiên, tiềm năng [thuỷ điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n) vĩ đại của [Siberia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xibia) và [Viễn Đông Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%85n_%C4%90%C3%B4ng_Nga) phần lớn vẫn chưa được khai thác.
Nga là nước đầu tiên phát triển
[lò phản ứng hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%B2_ph%E1%BA%A3n_%E1%BB%A9ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) dân sự và xây dựng [nhà máy điện hạt nhân đầu tiên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_%C4%90i%E1%BB%87n_H%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_Obninsk&action=edit&redlink=1). Hiện tại, Nga là [nhà sản xuất điện hạt nhân đứng thứ 4](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1). [Rosatom](https://vi.wikipedia.org/wiki/Rosatom) Nuclear Energy [State Corporation](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=State_Corporation&action=edit&redlink=1) quản lý toàn bộ [các nhà máy điện hạt nhân tại Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_t%E1%BA%A1i_Nga&action=edit&redlink=1). Năng lượng hạt nhân đang phát triển nhanh chóng tại Nga, với mục tiêu tăng tổng thành phần năng lượng hạt nhân từ mức 16.9% hiện nay lên 23% vào năm 2020. Chính phủ Nga có kế hoạch chi 127 tỷ rubles ($5.42 triệu) cho một chương trình liên bang để phát triển việc sản xuất năng lượng hạt nhân thế hệ tiếp theo. Khoảng 1 nghìn tỷ ruble ($42.7 triệu) đã được chi từ ngân sách liên bang cho việc phát triển năng lượng hạt nhân và phát triển công nghiệp trước năm 2015. Nga vẫn là một trong những nước đứng đầu thế giới về [76] [công nghệ hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1)và là một thành viên của dự án [lò phản ứng hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%B2_ph%E1%BA%A3n_%E1%BB%A9ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n)quốc tế.
### Khoa học và kỹ thuật
Từ đầu thế kỷ 18
[những cuộc cải cách của Pyotr Đại đế](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%E1%BB%AFng_cu%E1%BB%99c_c%E1%BA%A3i_c%C3%A1ch_c%E1%BB%A7a_Pyotr_I_c%E1%BB%A7a_Nga&action=edit&redlink=1) (người sáng lập [Viện Hàn lâm Khoa học Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87n_H%C3%A0n_l%C3%A2m_Khoa_h%E1%BB%8Dc_Nga) và [Đại học Nhà nước Saint Petersburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Saint_Petersburg&action=edit&redlink=1)) và những đóng góp của những người từng tốt nghiệp tại đó như [học giả](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%8Dc_gi%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1) [Mikhail Lomonosov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Vasilyevich_Lomonosov) (người sáng lập [Đại học Quốc gia Moscow](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Qu%E1%BB%91c_gia_Moskva)) đã giúp nước Nga có được sự phát triển mạnh trong khoa học và phát minh. Trong thế kỷ 19 và 20 nước này đã sản sinh ra một lượng lớn các [nhà khoa học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_khoa_h%E1%BB%8Dc_Nga) [và nhà phát minh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_nh%C3%A0_ph%C3%A1t_minh_Nga&action=edit&redlink=1). [Nikolai Lobachevsky](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nikolai_Ivanovich_Lobachevsky), một *, đã phát triển Copernicus trong hình học* [hình học phi Euclid](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%ACnh_h%E1%BB%8Dc_phi_Euclid). [Dmitri Mendeleev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dmitri_Ivanovich_Mendeleev)phát minh ra [Bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%A3ng_tu%E1%BA%A7n_ho%C3%A0n), khuôn khổ chính của [hoá học](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc)hiện đại. [Gleb Kotelnikov](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gleb_Kotelnikov&action=edit&redlink=1)phát minh ra [dù](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%B9) [ba lô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_l%C3%B4), trong khi [Evgeniy Chertovsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Evgeniy_Chertovsky&action=edit&redlink=1)phát minh ra [quần áo điều áp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A7n_%C3%A1o_%C4%91i%E1%BB%81u_%C3%A1p&action=edit&redlink=1). [Pavel Yablochkov](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pavel_Yablochkov&action=edit&redlink=1)và [Alexander Lodygin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Lodygin&action=edit&redlink=1)là những nhà tiên phong vĩ đại trong [kỹ thuật điện](https://vi.wikipedia.org/wiki/K%C4%A9_thu%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%87n)và là những nhà phát minh của những [đèn điện](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%C3%A8n_%C4%91i%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1)đầu tiên. [Alexander Popov](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Stepanovich_Popov&action=edit&redlink=1)là một trong những [người phát minh radio](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%A1t_minh_radio&action=edit&redlink=1), trong khi [Nikolai Basov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nikolai_Basov)và [Alexander Prokhorov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alexander_Prokhorov)là hai người đồng phát minh ra tia [laser](https://vi.wikipedia.org/wiki/Laser)và [maser](https://vi.wikipedia.org/wiki/Maser). [Igor Tamm](https://vi.wikipedia.org/wiki/Igor_Tamm), [Andrei Sakharov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Andrei_Dmitrievich_Sakharov)và [Lev Artsimovich](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lev_Artsimovich&action=edit&redlink=1)đã phát triển ý tưởng [tokamak](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tokamak&action=edit&redlink=1)để kiểm soát [phản ứng tổng hợp hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A3n_%E1%BB%A9ng_t%E1%BB%95ng_h%E1%BB%A3p_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n)và tạo ra nguyên mẫu đầu tiên của nó, sau này dẫn tới dự án [ITER](https://vi.wikipedia.org/wiki/ITER). Nhiều nhà khoa học và phát minh nổi tiếng của Nga là [người di cư](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_di_c%C6%B0&action=edit&redlink=1), như [Igor Sikorsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Igor_Sikorsky&action=edit&redlink=1)và [Vladimir Zworykin](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vladimir_Zworykin&action=edit&redlink=1), và nhiều nhà khoa học nước ngoài cũng đã làm việc ở Nga một thời gian dài như [Leonard Euler](https://vi.wikipedia.org/wiki/Leonhard_Euler)và [Alfred Nobel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Alfred_Nobel).
Các thành tựu lớn nhất của Nga thuộc lĩnh vực
[công nghệ vũ trụ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1) và [thám hiểm vũ trụ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A1m_hi%E1%BB%83m_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1). [Konstantin Tsiolkovsky](https://vi.wikipedia.org/wiki/Konstantin_Eduardovich_Tsiolkovsky) là cha đẻ của lý thuyết hàng không vũ trụ . Các tác phẩm của ông đã tạo cảm hứng cho những kỹ sư tên lửa hàng đầu của [77] [Liên xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)như [Sergey Korolyov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sergey_Pavlovich_Korolyov), [Valentin Glushko](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Valentin_Glushko&action=edit&redlink=1)và nhiều người khác đóng góp vào sự thành công của [Chương trình Vũ trụ Liên xô](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C6%B0%C6%A1ng_tr%C3%ACnh_V%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1)ở những giai đoạn đầu của cuộc [Chạy đua vào không gian](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%A1y_%C4%91ua_v%C3%A0o_kh%C3%B4ng_gian). năm 1957 [vệ tinh nhân tạo](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%87_tinh)đầu tiên bay quanh Trái Đất, *, được phóng lên; năm 1961 ngày* [Sputnik 1](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sputnik_1) [12 tháng 4](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A0y_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_V%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1)chuyến bay đầu tiên của loài người vào vũ trụ đã được [Yuri Gagarin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Yuri_Alekseievich_Gagarin)thực hiện thành công; và nhiều người Liên xô và Nga khác đã thực hiện [kỷ lục thám hiểm vũ trụ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83u_th%E1%BB%9Di_gian_th%C3%A1m_hi%E1%BB%83m_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1). Hiện nay Nga là nước phóng vệ tinh lớn nhất và cũng là nước duy nhất cung cấp các dịch vụ [[78]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-78) [du lịch vũ trụ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Du_l%E1%BB%8Bch_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1).
Tuy nhiên Giám đốc kiêm kiến trúc sư trưởng
[Công ty Hàng không vũ trụ Tên lửa Energia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ty_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_T%C3%AAn_l%E1%BB%ADa_Energia&action=edit&redlink=1) của Nga, Vitali Lopota cho biết hiện nay Nga chiếm không đến 2% thị phần hàng không vũ trụ thế giới và vị thế nước lớn hàng không vũ trụ trước đây không còn nữa. Trong khi đó Mỹ đã chiếm tới 70% doanh thu hàng năm của thị trường hàng không vũ trụ quốc tế khoảng 290-300 tỷ USD. Lý do được đưa ra là sự lạc hậu về thiết bị [điện tử](https://vi.wikipedia.org/wiki/Electron) và hệ thống kiểm soát làm cho Nga không thể giành được thị phần đáng có trên thị trường quốc tế. [[79]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-79)
Thủ tướng
[Dmitry Medvedev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dmitry_Anatolyevich_Medvedev) đã lên tiếng cảnh báo rằng Nga đang mất dần danh tiếng và tiền của do các dự án vũ trụ thất bại, sau khi không thể đưa 2 vệ tinh lên quỹ đạo tháng 8/2012. Vụ phóng đã thất bại gây tổn thất lớn cho ngành [công nghiệp hàng không vũ trụ Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_h%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Nga&action=edit&redlink=1). Một sự cố tương tự năm 2011 đã khiến Nga mất một vệ tinh thông tin trị giá 265 triệu USD. Nga cũng từng thất bại trong vụ phóng tàu thăm dò [Sao Hỏa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa) [Phobos-Grunt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Phobos-Grunt). Ông Medvedev cũng cho rằng: [80] *“Chẳng*. Vì thế ông quyết định chấn chỉnh lại ngành công nghiệp vũ trụ của Nga [cường quốc không gian](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c_kh%C3%B4ng_gian&action=edit&redlink=1)nào lại chứng kiến nhiều vụ phóng [vệ tinh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%87_tinh)và phi thuyền hỏng như Nga” cũng như tiếp tục các chương trình thám hiểm Sao Hỏa khác [[81]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-81) [[82]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-82) và đã hoàn thành chương trình [[83]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-83) [Mars-500](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mars-500&action=edit&redlink=1)để thu thập thêm nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đưa người lên Sao Hỏa Đây là dự án quốc tế của Nga, EU ( [[84]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-84) [Liên hiệp châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_ch%C3%A2u_%C3%82u)) và [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)nhằm nghiên cứu khoa học – kỹ thuật và tâm sinh lý của một toán phi hành gia quốc tế 6 người trên một chuyến bay giả định dài 520 ngày lên [sao Hỏa](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sao_H%E1%BB%8Fa)và đi bộ trên đó. [[85]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-85) [Soyuz TMA-2](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Soyuz_TMA-2&action=edit&redlink=1)đang được chuyển tới bệ phóng, mang theo phi đoàn thường trực đầu tiên lên [Trạm Vũ trụ Quốc tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A1m_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF).
Các công nghệ khác, nơi người Nga có lịch sử phát triển, gồm
[công nghệ hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1), sản xuất [máy bay](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay) và [công nghệ quốc phòng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_qu%E1%BB%91c_ph%C3%B2ng&action=edit&redlink=1). Việc xây dựng [nhà máy điện hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_m%C3%A1y_%C4%91i%E1%BB%87n_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD) đầu tiên cùng [các lò phản ứng hạt nhân đầu tiên](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_l%C3%B2_ph%E1%BA%A3n_%E1%BB%A9ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1) cho [tàu ngầm](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0u_ng%E1%BA%A7m) và [tàu hoạt động trên mặt nước](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A0u_bi%E1%BB%83n_d%C3%B9ng_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1) nằm dưới sự chỉ đạo của [Igor Kurchatov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Igor_Vasilyevich_Kurchatov). Một số nhà kỹ thuật hàng không nổi bật của Liên xô, có cảm hứng từ các tác phẩm lý thuyết của [Nikolai Zhukovsky](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikolai_Zhukovsky&action=edit&redlink=1), đã giám sát việc chế tạo hàng chục model máy bay quân sự và dân sự và đã thành lập một số *KBs* ( *Phòng thiết kế*) hiện là thành phần chủ yếu của [Liên đoàn Hàng không Hợp nhất](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_%C4%91o%C3%A0n_H%C3%A0ng_kh%C3%B4ng_H%E1%BB%A3p_nh%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1). Các máy bay nổi tiếng của Nga gồm máy bay chở khách [siêu thanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%91c_%C4%91%E1%BB%99_si%C3%AAu_thanh) đầu tiên [Tupolev Tu-144](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tupolev_Tu-144) của [Alexei Tupolev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Aleksey_Andreyevich_Tupolev), loạt [máy bay chiến đấu](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1y_bay_chi%E1%BA%BFn_%C4%91%E1%BA%A5u) [MiG](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikoyan) của [Artem Mikoyan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Artem_Ivanovich_Mikoyan) và [Mikhail Gurevich](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Iosifovich_Gurevich), và loạt máy bay [Su](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sukhoi) của [Pavel Sukhoi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Pavel_Osipovich_Sukhoi) cùng những người kế tục ông. Những xe tăng chiến trường nổi tiếng của Nga gồm [T-34](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xe_t%C4%83ng_T-34), thiết kế tăng theo kênh Dícovery là tốt nhất của [Thế chiến II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), và các xe tăng khác thuộc loạt T-. Súng [86] [AK-47](https://vi.wikipedia.org/wiki/AK-47)và [AK-74](https://vi.wikipedia.org/wiki/AK-74)của [Mikhail Kalashnikov](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Timofeyevich_Kalashnikov)là loại [súng tấn công](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%BAng_t%E1%BA%A5n_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)được sử dụng rộng rãi nhất tên thế giới – tới mức các khẩu súng thuộc kiểu AK đã được chế tạo nhiều hơn tất cả các loại súng tấn công khác cộng lại. [[87]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-poyer-87) [[88]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-weaponomics-88)
Dù có những thành tựu công nghệ, từ thời
[trì trệ Brezhnev](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C3%AC_tr%E1%BB%87_Brezhnev&action=edit&redlink=1) Nga đã tụt hậu khá nhiều so với [phương Tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y) trong một số ngành kỹ thuật, đặc biệt là trong [tiết kiệm năng lượng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFt_ki%E1%BB%87m_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng&action=edit&redlink=1) và sản xuất [hàng tiêu dùng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0ng_d%C3%A2n_d%E1%BB%A5ng). Cuộc khủng hoảng hồi những năm 1990 đã khiến khoản hỗ trợ cho khoa học của nhà nước sụt giảm mạnh. Nhiều nhà khoa học và những người có trình độ của Nga đã đi sang [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) hay [Hoa Kỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3); cuộc di cư này được gọi là một cuộc [chảy máu chất xám](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%A3y_m%C3%A1u_ch%E1%BA%A5t_x%C3%A1m). Những năm 2000, với làn sóng bùng nổ kinh tế, tình hình khoa học và công nghệ ở Nga đã được cải thiện, và chính phủ đã tung ra một chiến dịch với mục tiêu [hiện đại hoá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1) và [cải tiến](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BA%A3i_ti%E1%BA%BFn&action=edit&redlink=1). [Tổng thống Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Nga) [Dmitry Medvedev](https://vi.wikipedia.org/wiki/Dmitry_Anatolyevich_Medvedev) đã đưa ra 5 ưu tiên hàng đầu cho việc phát triển công nghệ của đất nước: [hiệu quả năng lượng](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%AD_d%E1%BB%A5ng_n%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_hi%E1%BB%87u_qu%E1%BA%A3), [IT](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_th%C3%B4ng_tin) (gồm cả các sản phẩm thông thường và các sản phẩm kết hợp với [công nghệ vũ trụ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_v%C5%A9_tr%E1%BB%A5&action=edit&redlink=1)), [năng lượng hạt nhân](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83ng_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) và [dược](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C6%B0%E1%BB%A3c). Một số thành tựu đã xuất hiện, với việc nước Nga đã hầu như hoàn thành [89] [GLONASS](https://vi.wikipedia.org/wiki/GLONASS), một trong 4 [hệ thống vệ tinh định vị toàn cầu](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_v%E1%BB%87_tinh_%C4%91%E1%BB%8Bnh_v%E1%BB%8B_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u)cùng với [GPS](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_v%E1%BB%8B_to%C3%A0n_c%E1%BA%A7u)của [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), [Hệ thống định vị Bắc Đẩu](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_v%E1%BB%8B_B%E1%BA%AFc_%C4%90%E1%BA%A9u)của [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)và [Hệ thống định vị Galileo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BB%8Bnh_v%E1%BB%8B_Galileo)của [châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Nga là nước duy nhất xây dựng [nhà máy điện hạt nhân di động](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nh%C3%A0_m%C3%A1y_%C4%91i%E1%BB%87n_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n_n%E1%BB%95i_c%E1%BB%A7a_Nga&action=edit&redlink=1). </ref>
Phó tiến sỹ khoa học – kỹ thuật, chuyên gia quân sự người Nga Vadim Lukashevich thì việc Hoa Kỳ sử dụng tàu vũ trụ của Nga chỉ là biện pháp tạm thời và sẽ kết thúc trong vòng hai đến ba năm, khi một số kiểu tàu có người lái của Mỹ được đưa vào sử dụng, kể cả các tàu của tư nhân. Nga đang tụt hậu rất xa so với người Mỹ, thậm chí theo những tham số cơ bản thì các vệ tinh của Nga không những kém vệ tinh Mỹ, Châu Âu,
[Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) và còn kém cả [Israel](https://vi.wikipedia.org/wiki/Israel), thậm chí cả về các thiết bị vũ trụ thương mại. Lĩnh vực nghiên cứu các hành tinh của Hệ mặt trời , thì Mỹ, Tây Âu, Trung Quốc, [Nhật Bản](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) và kể cả [Ấn Độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) cũng đã vượt Nga. Sau khi Liên Xô tan rã nước Nga hậu Xô Viết đã không thể phóng một thiết bị vũ trụ nào đến các hành tinh trong Hệ mặt trời, kể cả mặt trăng. Nước Nga đến bây giờ vẫn chưa đủ sức thiết kế được một tàu vũ trụ có người lái nào, mặc dù đã rất cố gắng. [90] . Tuy nhiên Nga đang là nhà cung cấp động cơ tên lửa vũ trụ cho Hoa Kỳ. Dù đang cố phát triển động cơ riệng nhưng tập đoàn tên lửa vũ trụ Energomash hồi cuối tháng cũng đã tuyên bố, từ khâu thử nghiệm cho đến khi sản xuất thành công là khoảng thời gian rất dài, Hoa Kỳ sẽ cần trên 3 tỷ USD và khoảng thời gian 10 năm để sản xuất thay thế các động cơ Nga. Vì thế vẫn sẽ nhập động cơ tên lửa từ Nga cho dù có bị cấm [[91]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-91) và mẫu nâng cấp của Antares sẽ được trang bị các động cơ này [[92]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-92) . [[93]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-93)
Mặc dù là nhà xuất khẩu vũ khí hàng đầu thế giới và đang đạt được những tiến bộ về phần mềm, nhưng các sản phẩm khác của Nga lại thiếu tính cạnh tranh trên trường quốc tế. Doanh thu từ
[dầu mỏ](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F) và khí đốt đóng góp tới 25% GDP của Nga. Cải thiện về năng suất sẽ chủ yếu xuất phát từ công nghệ mới và đầu tư vốn hiệu quả nhưng cả hai điều này Nga đều đang thiếu. [[94]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-tuanvietnam.vietnamnet.vn-94)
## Nhân khẩu
|Thành phần sắc tộc (2002)
|
|
|[Tatar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tatar) [Người Ukraina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ukraina) [Bashkir](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bashkortostan) [Chuvash](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Chuvash&action=edit&redlink=1) [Chechen](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Chechen&action=edit&redlink=1) [Người Armenia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Armenia) [Liên bang Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt_Li%C3%AAn_bang_Nga)trong [Liên xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), 1991 – tháng 1 năm 2009 của Liên bang Nga. [[96]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-gks-96)
Liên bang Nga là một
[xã hội đa sắc tộc](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=X%C3%A3_h%E1%BB%99i_%C4%91a_s%E1%BA%AFc_t%E1%BB%99c&action=edit&redlink=1) đa dạng, là nơi sinh sống của 160 nhóm sắc tộc và người bản xứ khác nhau. Dù dân số Nga khá lớn, mật độ dân số thấp bởi diện tích vĩ đại của nước này. [97] Dân số tập trung đông nhất tại [[98]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-98) [vùng châu Âu của Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_ch%C3%A2u_%C3%82u_c%E1%BB%A7a_Nga&action=edit&redlink=1), gần [dãy Ural](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A3y_n%C3%BAi_Ural), và ở phía tây nam [Siberia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Xibia). 73% dân số sống tại các khu vực đô thị. Theo những ước tính sơ bộ, dân số sống thường xuyên tại Liên bang Nga ở thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2009 là 141,903,979 người. Năm 2008, dân số giảm 121,400 người, hay -0.085% (năm 2007 – 212,000 người, hay 0.15% và năm 2006 – 532,600 người, hay 0.37%). Trong năm 2008 nhập cư tiếp tục gia tăng ở mức độ 2.7% với 281,615 người tới Nga, trong số đó 95% tới từ các quốc gia thuộc [[99]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-99) [CIS](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_c%C3%A1c_Qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp), đại đa số là người Nga hay [người nói tiếng Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga). [[96]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-gks-96) Số lượng người Nga di cư đã giảm 16% xuống còn 39,508 người, trong số đó 66% tới các quốc gia thuộc CIS. Ước tính có 10 triệu người nhập cư bất hợp pháp từ các quốc gia [[100]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-demo-100) [Xô viết cũ](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_bang_X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt)ở Nga. Khoảng 116 triệu người sắc tộc Nga sống ở Nga [[101]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-101) và khoảng 20 triệu người nữa sống tại các nước cộng hoà cũ của Liên xô, chủ yếu tại [[102]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-102) [Ukraina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ukraina)và [Kazakhstan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kazakhstan). [[103]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-103)
Số người nói tiếng Nga đông nhất năm 1991 ở mức 148,689,000 triệu người, nhưng bắt đầu sụt giảm mạnh từ đầu những năm 90.
Sự sụt giảm đã chậm lại tới mức gần ồn định trong những năm gần đây vì [104] [tỷ lệ tử](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1)giảm, [tỷ lệ sinh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_sinh&action=edit&redlink=1)tăng và tăng [nhập cư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADp_c%C6%B0). Số người chết trong năm 2008 là 363,500 lớn hơn số sinh. Nó đã giảm từ 477,700 năm 2007, và 687,100 năm 2006. [[96]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-gks-96) Theo dữ liệu được Sở Thống kê Nhà nước Liên bang Nga xuất bản, tỷ lệ tử của Nga đã giảm 4% trong năm 2007, so với năm 2006, ở mức khoảng 2 triệu người chết, trong khi tỷ lệ sinh tăng 8.3% hàng năm lên ước tính 1.6 triệu ca sinh. [[100]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-demo-100) Các nguyên nhân chủ yếu khiến dân số Nga giảm sút là tỷ lệ tử cao và tỷ lệ sinh thấp. Tuy tỷ lệ sinh của Nga ngang bằng với các quốc gia châu Âu (12.1 sinh trên 1000 người năm 2008 [[105]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-ri-105) so với mức trung bình của [[96]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-gks-96) [Liên minh châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u)9.90 trên 1000) dân số của họ giảm với tỷ lệ lớn hơn bất kỳ một quốc gia châu Âu nào khác bởi tỷ lệ tử cao hơn nhiều (năm 2008, tỷ lệ tử của Nga là 14.7 trên 1000 người [[106]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-106) so sánh với mức trung bình của Liên minh châu Âu 10.28 trên 1000). [[96]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-gks-96) Tuy nhiên, Bộ Y tế và Vấn đề Xã hội Nga đã dự đoán tới năm 2011, tỷ lệ tử của nước này sẽ cân bằng với tỷ lệ sinh vì số sinh gia tăng và số tử giảm. [[107]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-107) Theo số liệu của [[108]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-108) [Ngân hàng Thế giới](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)(WB), hiện nay có hơn 15 triệu người Nga sống dưới mức [nghèo khổ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%C3%A8o_kh%E1%BB%95). [[109]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-109)
### Ngôn ngữ
160 nhóm sắc tộc của Nga sử dụng khoảng 100 ngôn ngữ.
Theo cuộc điều tra dân số năm 2002, 142.6 triệu người nói tiếng Nga, tiếp sau là [4] [tiếng Tatar](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tatar)với 5.3 triệu và [tiếng Ukraina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ukraina)với 1.8 triệu. Tiếng Nga là ngôn ngữ chính thức duy nhất của nhà nước, nhưng Hiến pháp trao cho [[110]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-110) [các nước cộng hoà](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_thu%E1%BB%99c_Nga)riêng biệt quyền đưa ngôn ngữ bản địa của mình trở thành ngôn ngữ đồng chính thức bên cạnh tiếng Nga. Dù có sự phân tán mạnh, tiếng Nga là thuần nhất trên toàn bộ nước Nga. Tiếng Nga là ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất nếu tính theo diện tích địa lý trên lục địa Âu Á và cũng là [[111]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-111) [ngôn ngữ Slavơ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Slav%C6%A1&action=edit&redlink=1)được sử dụng nhiều nhất. Tiếng Nga thuộc [[112]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-toronto-112) [ngữ hệ Ấn Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%E1%BA%A4n-%C3%82u)và là một trong những thành viên còn tồn tại của [các ngôn ngữ Đông Slavơ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%C4%90%C3%B4ng_Slav%C6%A1&action=edit&redlink=1); các ngôn ngữ khác gồm [tiếng Belarus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Belarus)và [tiếng Ukraina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ukraina)(và có lẽ cả [tiếng Rusyn](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Rusyn&action=edit&redlink=1)). Những ví dụ văn bản sử dụng [chữ Đông Slavơ Cổ](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%AF_%C4%90%C3%B4ng_Slav%C6%A1_C%E1%BB%95&action=edit&redlink=1)( *Nga Cổ*) được chứng minh có từ thế kỷ thứ 10 trở về sau. [[113]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-113)
Theo người Nga thì hơn một phần tư tác phẩm khoa học của thế giới được xuất bản bằng tiếng Nga. Tiếng Nga cũng được sử dụng làm công cụ mã hoá và lưu trữ văn minh thế giới—60–70% của mọi thông tin trên thế giới được xuất bản bằng tiếng Anh và tiếng Nga.
Tiếng Nga cũng là một trong sáu [114] [ngôn ngữ chính thức](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c#C.C3.A1c_ng.C3.B4n_ng.E1.BB.AF)của [Liên hiệp quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c).
### Giáo dục
Nga có một hệ thống
[giáo dục miễn phí](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_mi%E1%BB%85n_ph%C3%AD&action=edit&redlink=1) đảm bảo cho mọi công dân theo [hiến pháp](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Nga&action=edit&redlink=1), và có tỷ lệ [115] [biết chữ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BA%BFt_ch%E1%BB%AF)99.4%. Đầu vào [cao học](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A1c_s%C4%A9)có tính cạnh tranh rất cao. Như một kết quả của sự ưu tiên hàng đầu cho khoa học và kỹ thuật trong giáo dục, y tế, toán học, khoa học và khoa học vũ trụ Nga nói chung có mức độ phát triển cao. [[116]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-116) [[117]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-117) Tuy nhiên nạn thảo hôn vẫn khá phổ biến ở cùng làng mạc, và 45% trẻ em Nga không đi học [[118]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-118) [[119]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-toquoc.vn-119)
Trước năm 1990 quá trình học tập ở
[Liên xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) dài 10 năm. Nhưng vào cuối năm 1990 thời gian học 11 năm đã được chính thức áp dụng. Giáo dục tại các [trường cấp hai](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_c%E1%BA%A5p_hai&action=edit&redlink=1) của nhà nước là miễn phí; giáo dục *đầu* cấp ba (mức [đại học](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc)) cũng là miễn phí với việc dành trước: một phần lớn sinh viên được tuyển được bao cấp hoàn toàn (nhiều định chế nhà nước bắt đầu mở các khoá thương mại từ những năm gần đây ). Năm 2004 chi tiêu quốc gia dành cho giáo dục chiếm 3.6% [120] [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba), hay 13% tổng [ngân sách nhà nước](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_s%C3%A1ch_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_theo_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1) trong khi ở [[121]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-121) [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)là 7.2% GDP và Nga thua cả Việt Nam (8.3% GDP) . Chính phủ bố trí các khoản tiền để trả học phí theo một hạn mức được lập sẵn, hay số lượng sinh viên cho mỗi trường của nhà nước. Điều này được coi là cơ bản bởi nó cung cấp cơ hội tiếp cận cao học cho các sinh viên có khả năng, chứ không phải chỉ cho những người có tiền trả. Ngoài ra, các sinh viên được trả một khoản [[122]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-122) [học bổng](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Dc_b%E1%BB%95ng)nhỏ và được cung cấp nơi ở miễn phí. Ngoài các cơ sở giáo dục cao học của nhà nước, nhiều cơ sở tư nhân cũng đã xuất hiện và cung cấp lực lượng nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực [công nghệ cao](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_cao), [công nghệ mới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_%C4%91ang_xu%E1%BA%A5t_hi%E1%BB%87n&action=edit&redlink=1)và kinh tế. [[123]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-education2-123)
Trong các trường đại học Nga có hơn 3 triệu
[giáo viên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_vi%C3%AAn) và nhân viên nghiên cứu, trong đó gần 45% [giáo sư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_s%C6%B0) và [phó giáo sư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%B3_gi%C3%A1o_s%C6%B0). Ngoái ra Nga hiện có gần 2000 trường [đại học](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc), học viện và các cơ cấu giáo dục khác. Hệ thống giáo dục còn bao gồm gần 800 cơ quan nghiên cứu, phòng thiết kế thí nghiệm và những xí nghiệp do nhà trường xây dựng . Tuy nhiên đã từ lâu nền giáo dục Nga đã bộc lộ những bất cập nhất định. Các cuộc điều tra dư luận xã hội cho thấy tiền đầu tư cho giáo dục tăng nhưng chất lượng giáo dục lại giảm. Ngoài ra, Tổng thống Nga [124] [Vladimir Putin](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Putin)cho rằng Kỳ thi quốc gia nếu được tổ chức như hiện nay có thể chỉ để tuyển được những học sinh học vẹt mà không khuyến khích các em tư duy một cách khoa học. [[125]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-125)
Nạn
[tảo hôn](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%A3o_h%C3%B4n) cũng phổ biến ở các vùng làng mạc thị trấn Nga. [[119]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-toquoc.vn-119)
### Y tế
Hiến pháp Nga đảm bảo
[chăm sóc y tế phổ thông](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C4%83m_s%C3%B3c_y_t%E1%BA%BF_ph%E1%BB%95_th%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), miễn phí cho mọi công dân. Tuy nhiên, trên thực tế chăm sóc sức khoẻ miễn phí bị giới hạn một phần bởi chế độ [126] [propiska](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Propiska&action=edit&redlink=1). [[127]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-127) Tuy Nga có số cơ sở y tế, bệnh viện và nhân viên y tế lớn hơn hầu hết các quốc gia khác khi tính [[128]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-128) [theo đầu người](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Theo_%C4%91%E1%BA%A7u_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1), [[129]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-129) từ khi [[130]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-130) [Liên xô](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)sụp đổ sức khoẻ dân chúng Nga đã suy giảm nghiêm trọng vì những thay đổi kinh tế, xã hội và phong cách sống. Ở thời điểm năm 2007, [[131]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-131) [tuổi thọ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tu%E1%BB%95i_th%E1%BB%8D_%28ng%C6%B0%E1%BB%9Di%29)trung bình tại Nga là 61.5 năm cho nam và 73.9 năm cho nữ. Tổng mức tuổi thọ trung bình của người Nga là 67.7 khi sinh, kém 10.8 năm so với con số tổng thể của cả Liên minh châu Âu. [[132]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-132) Yếu tố lớn nhất dẫn tới mức tuổi thọ khá thấp của nam là tỷ lệ tử cao trong nam giới thuộc tầng lớp lao động vì những nguyên nhân có thể ngăn chặn (như, nhiễm độc rượu, stress, tai nạn giao thông, tội ác bạo lực). Tỷ lệ tử trong nam giới Nga đã tăng 60% từ năm 1991, cao hơn bốn lần của châu Âu. [[133]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-133) Vì có sự khác biệt lớn giữa tuổi thọ của nam và nữ (nam giới Nga có tuổi thọ thấp hơn nhiều so với nữ do tình trạng lạm dụng rượu) và bởi hiệu ứng còn lại từ [[134]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-heart-134) [Thế chiến II](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), theo đó Nga [có số thiệt hại nhân mạng](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C6%B0%C6%A1ng_vong_trong_Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_II&action=edit&redlink=1)cao hơn bất kỳ nước nào trên thế giới, sự [mất cân bằng giới tính](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%E1%BA%A5t_c%C3%A2n_b%E1%BA%B1ng_gi%E1%BB%9Bi_t%C3%ADnh&action=edit&redlink=1)vẫn còn lại tới ngày này và có 85,9 nam trên 100 nữ.
Bệnh tim chiếm 56.7% tổng số tử vong, với khoảng 30% liên quan tới những người đang ở độ tuổi lao động. Một cuộc nghiên cứu cho thấy rượu chịu trách nhiệm cho hơn một nửa số tử vong (52%) của người dân Nga trong độ tuổi từ 15 tới 54 từ năm 1990 tới năm 2001. Với cùng mô hình nhân khẩu này, mức tử của toàn bộ thế giới vì rượu là 4%.
Khoảng 16 triệu người Nga mắc các bệnh tim mạch, khiến Nga đứng hàng thứ hai thế giới, sau [135] [Ukraina](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ukraina), trong lĩnh vực này. Các tỷ lệ tử bởi giết người, tự tử và ung thư cũng đặc biệt cao. [[134]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-heart-134) 52% nam và 15% nữ hút thuốc, hơn 260,000 nhân mạng mất đi hàng năm vì sử dụng thuốc lá. [[136]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-cbs-136) HIV/AIDS, rõ ràng không tồn tại trong thời kỳ Xô viết, đã nhanh chóng lan tràn sau khi Liên xô sụp đổ, chủ yếu bởi sự gia tăng chóng mặt nạn tiêm chích ma tuý. [[137]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-smokingria-137) Theo các thống kê chính thức, hiện có hơn 364,000 người Nga có HIV, nhưng những chuyên gia độc lập coi con số thực lớn hơn rất nhiều. [[138]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-138) Trong những nỗ lực ngày càng gia tăng để chiến đấu với căn bệnh này, chính phủ đã tăng chi tiêu vào các biện pháp kiểm soát HIV gấp 20 lần năm 2006, và ngân sách năm 2007 đã tăng gấp đôi ngân sách năm 2006. [[139]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-139) Từ khi Liên xô tan rã, cũng có sự gia tăng nhanh chóng về số ca và số tử vong vì bệnh lao, và bệnh này lan đặc biệt nhanh trong cộng đồng tù nhân. [[140]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-140) [[141]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-141)
Trong một nỗ lực nhằm cứu vãn cuộc khủng hoảng nhân khẩu tại Nga, chính phủ hiện đang áp dụng một số chương trình được thiết kế để gia tăng
[tỷ lệ sinh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_sinh&action=edit&redlink=1) thu hút thêm nhiều người nhập cư. Chính phủ đã tăng gấp đôi khoản trợ cấp hàng tháng cho trẻ em và cấp khoản chi một lần 250,000 Rubles (khoảng US$10,000) cho phụ nữ sinh đứa con thứ hai từ năm 2007. Năm 2007, Nga có tỷ lệ sinh lớn nhất từ khi Liên xô tan rã. [142] Phó thủ tướng thứ nhất cũng đã nói khoảng 20 tỷ Ruble (khoảng US$1 triệu) sẽ được đầu tư vào các trung tâm chăm sóc tiền sinh sản tại Nga trong năm 2008–2009. Nhập cư ngày càng được coi là cần thiết để duy trì mức độ dân số quốc gia. [[143]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-143) [[144]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-144)
## Văn hóa
### Ẩm thực
Ẩm thực đóng vai trò rất quan trọng trong
[xã hội Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=X%C3%A3_h%E1%BB%99i_Nga&action=edit&redlink=1). Những ảnh hưởng của phương Tây đang có tác động đáng kể đến thói quen ăn uống và khẩu vị của người dân, khi các hãng McDonalds phát triển tràn lan, và các quán cà phê theo phong cách [Paris](https://vi.wikipedia.org/wiki/Paris) xuất hiện trên các lề phố [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva) hay [St.Petersburg](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=St.Petersburg&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, những món ăn truyền thống và các đặc sản của Nga như rượu [vodka](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vodka) hay bánh mì “karavai” vẫn giữ nguyên tầm quan trọng của chúng trong các bữa tiệc hay lễ lớn của Nga. [[145]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-145)
Vào mùa đông,
[nhiệt độ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%99) có thể xuống tới -20 °C tại thủ đô [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva), vì thế, các thức ăn béo, giàu năng lượng như [bánh mì](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1nh_m%C3%AC), trứng, [bơ](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C6%A1) hay [sữa](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%AFa) là rất cần thiết. Ngoài ra còn có những món đặc sản đặc biệt như [schi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Schi&action=edit&redlink=1) (súp thịt bò và rau cải) hay [borssh](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Borssh&action=edit&redlink=1) (súp củ cải đỏ với thịt lợn). Đôi khi người ta cũng ăn [khoai tây](https://vi.wikipedia.org/wiki/Khoai_t%C3%A2y) nghiền, rán vào cuối bữa hoặc [bliny](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bliny&action=edit&redlink=1), một loại [bánh kếp](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1nh_k%E1%BA%BFp) ăn kèm với [mật ong](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%ADt_ong) hoặc [trứng cá](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BB%A9ng_%28s._h%E1%BB%8Dc%29&action=edit&redlink=1).
Ngoài thức ăn, người Nga còn có nhiều đồ uống nổi tiếng trên thế giới như rượu
[vodka](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vodka) thường được làm từ [lúa mạch đen](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BAa_m%E1%BA%A1ch_%C4%91en) hay [lúa mỳ](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC). Đôi khi nó còn được pha thêm [tiêu](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93_ti%C3%AAu), [dâu](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2u_t%C3%A2y) hay [chanh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chanh). Một đồ uống nổi tiếng khác là [sbiten](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sbiten), được làm từ mật ong và thêm một chút hương liệu khác như [dâu](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2u_t%C3%A2y). [Chè](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A0) cũng là một thứ đồ uống nổi tiếng khác. Nó là một loại đồ uống truyền thống và đôi khi cũng được uống kèm [sữa](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%AFa).
### Tôn giáo
[Nhà thờ chính tòa Chúa Kitô Đấng Cứu Độ, Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_th%E1%BB%9D_ch%C3%ADnh_t%C3%B2a_Ch%C3%BAa_Kit%C3%B4_%C4%90%E1%BA%A5ng_C%E1%BB%A9u_%C4%90%E1%BB%99,_Moskva), đã bị phá bỏ thời Xô viết được xây dựng lại năm 1990–2000 ( [Watch](http://www.youtube.com/watch?v=2scpPh7yJGM)). [Cơ Đốc giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), [Do Thái giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o) và [Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) là các tôn giáo truyền thống của Nga, được cho là một phần của “di sản lịch sử” Nga trong một điều luật được thông qua năm 1997. Những con số ước tính về các tín đồ rất khác biệt tuỳ theo các nguồn, và một số báo cáo đưa ra con số người vô thần ở Nga là 16–48% dân số. [146] [[147]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-147) [Chính thống giáo Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Ch%C3%ADnh_th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o_Nga)là tôn giáo chiếm đa số ở Nga. 95% xứ đạo có đăng ký thuộc Giáo hội Chính thống Nga trong khi có một số Giáo hội Chính thống nhỏ hơn. Tuy nhiên, đa số tín đồ Chính thống không thường xuyên tới nhà thờ. Tuy thế, Nhà thờ được cả các tín đồ và người vô thần kính trọng và coi nó là một biểu tượng của di sản và văn hoá Nga. [[148]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-relig-148) Các phái Cơ đốc giáo nhỏ hơn như [[149]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-encarta-149) [Công giáo Rôma](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), và nhiều phái [Tin Lành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh)có tồn tại.
Tổ tiên của nhiều người Nga hiện nay
[đã chấp nhận Cơ Đốc giáo Chính thống](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_gi%C3%A1o_ho%C3%A1_Kievan_Rus%27&action=edit&redlink=1) ở thế kỷ thứ 10. Báo cáo Tự do Tôn giáo Quốc tế năm 2007 do Bộ ngoại giao Mỹ xuất bản đã nói rằng có xấp xỉ 100 triệu công dân coi họ là tín đồ Giáo hội Chính thống Nga. [149] Theo một cuộc điều tra của [[150]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-150) [Trung tâm Nghiên cứu Ý kiến Công chúng Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=VCIOM&action=edit&redlink=1), 63% người tham gia coi họ là tín đồ Chính thống Nga, 6% tự coi mình là tín đồ [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)và chưa tới 1% coi mình là tín đồ hoặc của Phật giáo, Công giáo, Tin Lành hay Do Thái giáo. 12% khác nói họ tin vào Chúa, nhưng không thực hiện bất kỳ tôn giáo nào và 16% nói họ là người vô thần. [[151]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-religionsurvey-151)
Ước tính Nga là nơi sinh sống của khoảng 15–20 triệu
[tín đồ Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_%E1%BB%9F_Nga&action=edit&redlink=1). [[152]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-152) Tuy nhiên học giả Hồi giáo và nhà hoạt động nhân quyền [153] [Roman Silantyev](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Roman_Silantyev&action=edit&redlink=1)đã tuyên bố rằng chỉ có 7 tới 9 triệu người theo Hồi giáo ở Nga. Nga cũng có ước tính 3 tới 4 triệu người nhập cư Hồi giáo từ [[154]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-154) [các nước cộng hoà hậu Liên xô](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_c%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_h%E1%BA%ADu_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1). Đa số tín đồ Hồi giáo sống ở [[155]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-financialtimes-155) [vùng Volga-Ural](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%C3%B9ng_Volga-Ural&action=edit&redlink=1), cũng như [Bắc Caucasus](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%AFc_Caucasus&action=edit&redlink=1), [Moskva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Moskva), [[156]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-156) [Saint Petersburg](https://vi.wikipedia.org/wiki/Sankt-Peterburg)và [Tây Siberia](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A2y_Siberia&action=edit&redlink=1). [[157]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-157) [Phật giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o)là truyền thống của ba vùng thuộc Liên bang Nga: [Buryatia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Buryatia), [Tuva](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tuva), và [Kalmykia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kalmykia). Một số người sống ở Siberi và vùng Viễn Đông, [[158]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-158) [Yakutia](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Sakha), [Chukotka](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chukotka_Autonomous_Okrug&action=edit&redlink=1).. thực hiện các nghi thức [Shaman](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shaman_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1), [thuyết phiếm thần](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thuy%E1%BA%BFt_phi%E1%BA%BFm_th%E1%BA%A7n)cùng với các tôn giáo chính. Việc tham gia tôn giáo chủ yếu theo sắc tộc. Đại đa số [người Slav](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Slav)theo Cơ Đốc giáo Chính thống. Những người nói [tiếng Turk](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%B3m_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Turk)chủ yếu là tín đồ Hồi giáo, dù một số nhóm Turk tại Nga không theo. [[159]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-religion2-159)
## Các vấn nạn xã hội
Nước Nga là một trong những nước có làn sóng
[tội phạm](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%99i_%C3%A1c) cao trên thế giới. Tỷ lệ giết người ở Nga cao gấp bốn lần so với ở [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Vào năm 2001, 33.500 người đã bị giết hại. Tổng cộng, vào năm 2011, có hơn 3 triệu tội phạm được báo cáo. Từ [160] [trộm cắp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%99m_c%E1%BA%AFp)thông thường đến [tham nhũng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tham_nh%C5%A9ng), [cướp](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%B0%E1%BB%9Bp)và [buôn lậu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bu%C3%B4n_l%E1%BA%ADu)đã khiến làn sóng tội phạm ngày càng tăng. Mặc dù [chính phủ Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Nga)đã cam kết mạnh tay với [tội phạm](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%99i_%C3%A1c), tuy nhiên hành động này vẫn chưa đem lại hiệu quả gì lớn. **Hàng giả** cũng là một vấn đề khác gây đau đầu cho các nhà chức trách. Chính phủ Nga ước tính đến 90% hàng hóa bán lưu thông đều không rõ nguồn gốc rõ ràng. Các thiết bị điện tử chủ yếu được nhập khẩu bất hợp pháp từ [Đông Nam Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) còn đồ chơi nhập từ [Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Còn thực phẩm, thuốc, quần áo và băng đĩa thường có nguồn gốc nội địa. [Thuốc giả](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thu%E1%BB%91c_gi%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1) và [rượu giả](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C6%B0%E1%BB%A3u_gi%E1%BA%A3&action=edit&redlink=1) khiến người tiêu dùng bị đe dọa nghiêm trọng nhất. Hàng năm, hàng ngàn người Nga bị thiệt mạng do uống phải các chất [hóa học](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) chết người làm giả thành rượu [vodka](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vodka). [[161]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-161)
Nhiều người Nga sống trong những căn nhà xây từ thời Xô Viết nay đã xuống cấp. Một điều tra vào năm ngoái của Hiệp hội các kỹ sư Nga cho biết: 20% thành phố không có nước nóng, 12% không có hệ thống sưởi. Ở một làng quê, một người dân nói: “Chúng tôi không có gas, chúng tôi không có nước. Chúng tôi chẳng có gì”.
## Tương lai
Nga và
[Belarus](https://vi.wikipedia.org/wiki/Belarus) đang đàm phán để thống nhất thành một nhà nước liên bang Nga-Belarus, việc đàm phán đã được bắt đầu vào năm [1997](https://vi.wikipedia.org/wiki/1997) và vẫn tiếp tục cho đến bây giờ. [[162]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_note-162)
## Xem thêm
[Liên lạc viễn thông ở Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Li%C3%AAn_l%E1%BA%A1c_vi%E1%BB%85n_th%C3%B4ng_%E1%BB%9F_Nga&action=edit&redlink=1) [Giáo dục ở Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_%E1%BB%9F_Nga&action=edit&redlink=1) [Quan hệ đối ngoại của Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quan_h%E1%BB%87_%C4%91%E1%BB%91i_ngo%E1%BA%A1i_c%E1%BB%A7a_Nga&action=edit&redlink=1) [Lịch sử người Do Thái ở Nga và Liên Xô](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i_%E1%BB%9F_Nga_v%C3%A0_Li%C3%AAn_X%C3%B4&action=edit&redlink=1) [Hồi giáo ở Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_%E1%BB%9F_Nga&action=edit&redlink=1) [Luật pháp của Liên bang Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lu%E1%BA%ADt_ph%C3%A1p_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_bang_Nga&action=edit&redlink=1) [Danh sách một số công ty Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%E1%BB%99t_s%E1%BB%91_c%C3%B4ng_ty_Nga&action=edit&redlink=1) [Quân đội Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%B1c_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_V%C5%A9_trang_Li%C3%AAn_bang_Nga) [Tem bưu chính và lịch sử bưu chính Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tem_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_v%C3%A0_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_Nga&action=edit&redlink=1) [Các ngày lễ ở Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_ng%C3%A0y_l%E1%BB%85_%E1%BB%9F_Nga&action=edit&redlink=1) [Báo chí không biên giới](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%C3%A1o_ch%C3%AD_kh%C3%B4ng_bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1)Chỉ số toàn thế giới về tự do báo chí năm 2002: Nga được đánh giá xếp hạng 121 trong tổng số 139 quốc gia được đánh chỉ số. [Tiếng Anh bồi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh_b%E1%BB%93i)đối với [người Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nga) [Du lịch ở Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Du_l%E1%BB%8Bch_%E1%BB%9F_Nga&action=edit&redlink=1) [Vận tải ở Nga](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=V%E1%BA%ADn_t%E1%BA%A3i_%E1%BB%9F_Nga&action=edit&redlink=1)
## Tham chiếu
*The New Columbia Encyclopedia*, Col.Univ.Press, 1975
## Ghi chú
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-1) [http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/prpopul2015.xls](http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/prpopul2015.xls) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-2) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-02.htm). *(Article 1)*. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-3) [“The CIA World Fact Book, “Russia””](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html). Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2009.
- ^
**a** **ă** **â** [“Russia”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia). Encyclopedia Britannica. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-gen_5-0) [“The Russian federation: general characteristics”](http://web.archive.org/web/20031021014415/http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R). [Bản gốc](http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R)lưu trữ ngày 21 tháng 10 năm 2003. Truy cập ngày 5 tháng 4 năm 2008. Đã bỏ qua văn bản “Federal State Statistics Service” ( [trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#text_ignored)) **Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-6) [“”Russia””](http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569000_4/Russia.html). Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-7) [First Post; Beware Russia Energy Superpower, ngày 12 tháng 10 năm 2006](http://web.archive.org/web/20091011081110/http://www.thefirstpost.co.uk/4883,news-comment,news-politics,beware-russia-energy-superpower) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-8) [CNN, “Russia; A superpower rises again” by Simon Hooper. Tháng 12, 2006](http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/12/12/russia.oil/index.html) **CNN; “Eye on Russia: Russia’s resurgence” by Matthew Chance June 2007** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-9) [[1]](http://edition.cnn.com/2007/WORLD/europe/06/18/chance.intro/)
- ^
**a** [Library of Congress.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-loc_10-1) **ă** [“Topography and drainage”](http://countrystudies.us/russia/23.htm). Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2007. **Superpower politics: change in the United States and the Soviet Union** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-11) [http://books.google.com/books?id=XXcVAAAAIAAJ&pg=PA4](http://books.google.com/books?id=XXcVAAAAIAAJ&pg=PA4) **Weinberg, G.L. (1995).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-Weinberg.2C_G.L._1995_264_12-0) *A World at Arms: A Global History of World War II*. Cambridge University Press. tr. 264. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0521558794](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521558794). **Osbourne, Andrew,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-theage.com.au_13-0) [World leaders gather as Russia remembers](http://www.theage.com.au/news/World/World-leaders-gather-as-Russia-remembers/2005/05/08/1115491042992.html). The Age **Rozhnov, Konstantin,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-Who_won_World_War_II_14-0) [Who won World War II?](http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4508901.stm). BBC. Russian historian Valentin Falin
- ^
**a** **ă** [“Country Profile: Russia”](http://archive.is/54rT). Foreign & Commonwealth Office of the United Kingdom. [Bản gốc](http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/russia/)lưu trữ ngày 30 tháng 6 năm 2012. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **World Bank.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-wdi_16-0) [“World Development Indicators”](http://databank.worldbank.org/). World Bank. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011.
- ^
**a** **ă** [“Status of Nuclear Powers and Their Nuclear Capabilities”](http://www.fas.org/nuke/guide/summary.htm). Federation of American Scientists. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-18) [“Online Etymology Dictionary”](http://www.etymonline.com/index.php?term=Russia). Etymonline.com. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2011. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-19) [“Rus – definition of Rus by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia”](http://www.thefreedictionary.com/rus). Thefreedictionary.com. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2011. **Milner-Gulland, R. R. (1997).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-20) [. Blackwell Publishing. tr. 1–4.](http://books.google.com/?id=BgJjHFwmj2UC&pg=PA1) *The Russians: The People of Europe* [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-631-21849-1](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-631-21849-1). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-21) [《俄罗斯国家名称变迁考》，郭文深著，江淮论坛2010年3期](http://www.jhlt.net.cn/CN/article/downloadArticleFile.do?attachType=PDF&id=8370) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-22) [“Kievan Rus’ and Mongol Periods”](http://www.shsu.edu/%7Ehis_ncp/Kievan.html). *Đại học bang Sam Houston*. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2007.
- ^
**a** **ă** [Kievan Rus’ and Mongol Periods](http://www.shsu.edu/%7Ehis_ncp/Kievan.html), trích đoạn từ Glenn E. Curtis (chủ biên), *Russia: A Country Study*, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ, 1998. [ISBN 0-16-061212-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0160612128). **Christopher Duffy,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-24) *Borodino and the War of 1812*, trang 36 **Christopher Duffy,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-25) *Borodino and the War of 1812*, trang 46 **Christopher Duffy,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-26) *The military experience in the age of reason*, trang 41 **Xem Jacob Walkin,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-27) *The Rise of Democracy in Pre-Revolutionary Russia: Political and Social Institutions under the Last Three Czars*, Praeger, 1962. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-28) [CIAO – Atlas – Russia](http://www.ciaonet.org/atlas/countries/ru_data_loc.html#a0) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-Curtis3_29-0) [Revolutions and Civil War](http://countrystudies.us/russia/8.htm), trích đoạn từ Glenn E. Curtis (chủ biên), *Russia: A Country Study*, Bộ quốc phòng Hoa Kỳ, 1998. [ISBN 0-16-061212-8](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0160612128).
- ^
**a** [Xem Donald A. Filzer,](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-Filzer_30-1) **ă** *Soviet Workers and the Collapse of Perestroika: The Soviet Labour Process and Gorbachev’s Reforms, 1985–1991*, Nhà in Đại học Cambridge, 1994. [ISBN 0-521-45292-9](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0521452929). **Xem, chẳng hạn,** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-31) [Country Profile for the Russian Federation](http://archive.is/20120523224127/www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/russia/), của Bộ Ngoại giao Anh. Tra cứu ngày 21-7-2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-32) [Famine in Russia: the hidden horrors of 1921](http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/5rfhjy.htm), International Committee of the Red Cross [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-33) [“World War II”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II). Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-34) [“The Allies’ first decisive successes > Stalingrad and the German retreat, summer 1942–February 1943”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II). Encyclopedia Britannica. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2008. **Erlikman, V. (2004).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-vadim_35-0) *Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik*. Moskva: Russkai︠a︡ panorama. [ISBN](https://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [5931651071](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/5931651071). Note: Estimates for Soviet World War II casualties vary between sources. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-36) [“Reconstruction and Cold War”](http://countrystudies.us/russia/12.htm). Library of Congress. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-37) [“Great Escapes from the Gulag”](http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html). [TIME](https://vi.wikipedia.org/wiki/Time_%28t%E1%BA%A1p_ch%C3%AD%29). Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-cia1990_38-0) [“1990 CIA World Factbook”](http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt). [Central Intelligence Agency](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_T%C3%ACnh_b%C3%A1o_Trung_%C6%B0%C6%A1ng_%28Hoa_K%E1%BB%B3%29). Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-39) [“Russia Unforeseen Results of Reform”](http://www.photius.com/countries/russia/economy/russia_economy_unforeseen_results_o%7E1315.html). The Library of Congress Country Studies; CIA World Factbook. Truy cập ngày 10 tháng 3 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-40) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-05.htm). *(Article 80, §1)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-41) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-07.htm). *(Article 110, §1)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-42) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-06.htm). *(Article 94)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-43) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm). *(Article 19, §1)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-44) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-08.htm). *(Article 120, §1)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-45) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-08.htm). *(Article 123, §1)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-46) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-05.htm). *(Article 81, §3)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-47) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-06.htm). *(Article 95, §3)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Based on actual count of countries listed** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-48) [“Diplomatic and consular missions of Russia”](http://www.mid.ru/zu_r.nsf/strawebeng). Ministry of Foreign Affairs of Russia. Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2009.. Only those listed explicitly as “Embassy of Russia” are included in the embassy count. **Kosachev. K.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-49) [“Russian Foreign Policy Vertical”](http://eng.globalaffairs.ru/number/n_3372). Russia In Global Affairs. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-50) **(tiếng Nga)** [“Interview of official Ambassador of Russian Foreign Ministry on relations with the EU”](http://rian.ru/politics/20041125/743119.html). RIA Novosti. Truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-51) [“NATO-Russia relations”](http://web.archive.org/web/20070411124719/http://www.nato.int/issues/nato-russia/topic.html). NATO. [Bản gốc](http://www.nato.int/issues/nato-russia/topic.html)lưu trữ ngày 11 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-52) [[2]](http://web.archive.org/web/20120615192003/http://www.petrotimes.vn/the-gioi-phang/ho-so-su-kien/2012/06/nga-%E2%80%93-trung-quoc-doi-tac-thieu-ben-vung) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-53) [[3]](https://archive.is/20120715094507/vov.vn/Home/Nga-dieu-chinh-chien-luoc-doi-ngoai-theo-huong-nao/20106/147360.vov) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-54) [“Chapter 2—Investing In Russian Defense Conversion: Obstacles and Opportunities”](http://www.fas.org/nuke/guide/russia/industry/docs/rus95/rdbd4ch2.htm). Federation of American Scientists. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-vtc.vn_55-0) [[4]](http://vtc.vn/10-264155/quoc-te/tin-tuc/cong-nghiep-quoc-phong-nga-da-lac-hau.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-56) [“Russia arms exports could exceed $7 bln in 2007 – Ivanov”](http://en.rian.ru/russia/20071224/93979601.html). RIA Novosti. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-57) *Russia: Assessment, Adam Baltin Interview, Opinion Poll on State of Armed Forces*, FBIS: Informatsionno-Analiticheskoye Agentstvo Marketing i Konsalting, Ngày 14 tháng 3 năm 2006 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-58) [“Russian defense spending to grow 20% in 2008, to $40 bln”](http://en.rian.ru/russia/20080226/100080440.html). RIA Novosti. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-59) [“Rice: Russia’s Military Moves ‘a Problem’”](http://www.abcnews.go.com/WN/story?id=3728855). ABC News. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-iiss_60-0) [“Overview of the major Asian Powers”](http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf). *International Institute for Strategic Studies*: 31. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-61) [“World Wide Military Expenditures”](http://www.globalsecurity.org/military/world/spending.htm). Global Security. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-62) [“Big rise in Russian military spending raises fears of new challenge to west”](http://www.guardian.co.uk/world/2007/feb/09/russia.usa). Guardian. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2008. **Pukhov, R. (2009).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-defensebrief_63-0) [“Serdyukov Cleans Up the Arbat”](http://mdb.cast.ru/mdb/1-2008/item2/article1/). *(* [Moscow Defense Brief](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moscow_Defense_Brief&action=edit&redlink=1) [Centre for Analysis of Strategies and Technologies](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Centre_for_Analysis_of_Strategies_and_Technologies&action=edit&redlink=1)) (#1 (15) / 2009). Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2009. **Barabanov, M (16 tháng 2 năm 2009).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-barabanov_64-0) [“The Army’s Chief Destroyer”](http://cast.ru/eng/?id=333). The Moscow Times. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2009. **Kazak, Sergey.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-65) [“Russia to Up Nuclear Weapons Spending 50% by 2016”](http://en.ria.ru/military_news/20131008/184004336/Russia-to-Up-Nuclear-Weapons-Spending-50-by-2016.html). RIA Novosti. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2014. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-66) [“Địa lý nước NGA”](https://archive.is/20120713082109/diendankienthuc.net/diendan/dia-ly-chau-au/24119-dia-ly-nuoc-nga.html). Truy cập 30 tháng 4 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-67) [Nga bớt 2 múi giờ để phát triển kinh tế](http://vnexpress.net/gl/kinh-doanh/quoc-te/2010/03/3ba1a34b/)
- ^
**a** **ă** [“Climate”](http://countrystudies.us/russia/24.htm). Library Of Congress. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2007. **Drozdov, V. A.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-69) *et al.*(1992). “Ecological and Geographical Characteristics of the Coastal Zone of the Black Sea”. *GeoJournal*(27.2, pp. 169–178: Springer Netherlands) **27**: 169. [doi](https://vi.wikipedia.org/wiki/DOI): [10.1007/BF00717701](http://dx.doi.org/10.1007%2FBF00717701). **Walsh, NP.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-guardianforest_70-0) [“It’s Europe’s lungs and home to many rare species. But to Russia it’s £100bn of wood”](http://www.guardian.co.uk/world/2003/sep/19/environment.russia). Guardian (UK). Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-71) [list of animals of Red Data Book of Russian Federation (ngày 1 tháng 11 năm 1997)](http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm)
- ^
**a** **ă** [[5]](https://archive.is/20130502132056/tamnhin.net/Phantich/12188/Vi-sao-cong-nghiep-Nga-phat-trien-tri-tre.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-73) [[6]](http://baotintuc.vn/138n20120118005632782t0/thap-ky-kho-khan-cua-nganh-cong-nghiep-vu-khi-nga.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-baodatviet.vn_74-0) [[7]](http://www.baodatviet.vn/the-gioi/ho-so/noi-dau-nguoi-nga-va-bai-hoc-cho-viet-nam-2357681/) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-75) [[8]](http://kienthuc.net.vn/tin-tuc-quan-su/ky-su-cnqp-nga-sang-duc-italy-hoc-hoi-250576.html) **RIA Novosti** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-76) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-77) [American Institute of Aeronautics and Astronautics – Home Page](http://web.archive.org/web/20051003163139/http://www.aiaa.org/index.cfm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-78) [Space industry: Do we have lift-off? | The Economist](http://www.economist.com/node/14256807?story_id=14256807&source=features_box4) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-79) [[9]](https://archive.is/20130421223419/giaoduc.net.vn/Giao-duc-Quoc-phong/Hang-khong-vu-tru-Nga-vi-the-suy-yeu-nhung-co-co-hoi-tu-Sao-Hoa/217268.gd) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-80) [[10]](http://dantri.com.vn/c36/s138-629048/medvedev-canh-bao-nga-dang-thua-trong-cuoc-dua-vu-tru.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-81) [[11]](http://vnexpress.net/gl/khoa-hoc/2012/09/nga-quyet-chan-chinh-cong-nghiep-vu-tru/) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-82) [“Europe Joins Russia on Robotic ExoMars”](https://archive.is/20130427180323/planetsaryupdate.com/www__Daviationweek__Dcom/news__Europe-Joins-Russia-on-Robotic-ExoMars.php). Truy cập 30 tháng 4 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-83) [http://www.thespacereview.com/article/1980/1](http://www.thespacereview.com/article/1980/1) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-84) [“To Mars and back in 520 days Russia Beyond The Headlines”](http://rbth.ru/articles/2011/11/14/from_earth_to_mars_and_back_in_520_days_13750.html). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-85) [[12]](http://nld.com.vn/thoi-su-quoc-te/tu-mars-one-den-mars-500-2013030610249208.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-86) [Discovery Top Ten Tanks: T-34](http://military.discovery.com/videos/top-ten-tanks-t-34.html) **Poyer, Joe.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-poyer_87-0) *The AK-47 and AK-74 Kalashnikov Rifles and Their Variations*. North Cape Publications. 2004. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-weaponomics_88-0) [“Weaponomics: The Economics of Small Arms”](http://www.csae.ox.ac.uk/workingpapers/pdfs/2006-13text.pdf). [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-89) [http://en.rian.ru/russia/20091011/156428675.html](http://en.rian.ru/russia/20091011/156428675.html) [RIA Novosti](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=RIA_Novosti&action=edit&redlink=1): Medvedev outlines priorities for Russian economy’s modernization [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-90) [[13]](http://baodatviet.vn/quoc-phong/binh-luan-quan-su/nhung-lo-thung-nganh-cong-nghiep-vu-tru-nga-3280682/?paged=2) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-91) [[14]](http://baodatviet.vn/quoc-phong/binh-luan-quan-su/nhung-lo-thung-nganh-cong-nghiep-vu-tru-nga-3280682/?paged=2) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-92) [“Lầu Năm Góc “nài nỉ” Thượng viện cho phép mua động cơ tên lửa Nga”](http://anninhthudo.vn/quan-su/lau-nam-goc-nai-ni-thuong-vien-cho-phep-mua-dong-co-ten-lua-nga/610174.antd). Báo An ninh Thủ đô. Truy cập 15 tháng 8 năm 2015. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-93) [http://aviationweek.com/space/antares-upgrade-will-use-rd-181s-direct-buy-energomash](http://aviationweek.com/space/antares-upgrade-will-use-rd-181s-direct-buy-energomash) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-tuanvietnam.vietnamnet.vn_94-0) [[15]](http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2012-01-13-su-noi-len-cua-cac-timbis) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-95) [“Russian Census of 2002”](http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87). *4.1. National composition of population*. Federal State Statistics Service. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2008.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** [“Demographics”](http://web.archive.org/web/20090222105741/http://www.gks.ru/bgd/free/b09_00/IssWWW.exe/Stg/d01/7-0.htm). Federal State Statistics Service. [Bản gốc](http://www.gks.ru/bgd/free/b09_00/IssWWW.exe/Stg/d01/7-0.htm)lưu trữ ngày 22 tháng 2 năm 2009. Truy cập ngày 21 tháng 2 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-97) [“ngày 1 tháng 6 năm 2007: A great number of children in Russia remain highly vulnerable”](http://www.unicef.org/ceecis/media_6785.html). United Nations Children’s Fund. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Xem** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-98) [Danh sách quốc gia theo mật độ dân số](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-99) [“Resident population”](http://web.archive.org/web/20070527010948/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm). Federal State Statistics Service. [Bản gốc](http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/05-01.htm)lưu trữ ngày 27 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007.
- ^
**a** **ă** [“Demography”](http://web.archive.org/web/20080225172120/http://www.gks.ru/bgd/free/b08_00/IssWWW.exe/Stg/d01/7-0.htm). Federal State Statistics Service. [Bản gốc](http://www.gks.ru/bgd/free/b08_00/IssWWW.exe/Stg/d01/7-0.htm)lưu trữ ngày 25 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-101) [“Russia cracking down on illegal migrants”](http://web.archive.org/web/20080915210918/http://www.iht.com/articles/2007/01/15/news/migrate.php). International Herald Tribune. Ngày 15 tháng 1 năm 2007. [Bản gốc](http://www.nytimes.com/2007/01/15/world/europe/15iht-migrate.4211072.html)lưu trữ ngày 15 tháng 9 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-102) [Ethnic groups in Russia](http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php), 2002 census, *Demoscope Weekly*. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2009 [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-103) [Russians left behind in Central Asia](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm), BBC News, ngày 23 tháng 11 năm 2005. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-104) [“Demographics”](http://countrystudies.us/russia/29.htm). Library of Congress. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-ri_105-0) [“Russia’s population down 0.17% in 2007 to 142 mln”](http://en.rian.ru/russia/20080221/99803097.html). RIA Novosti. Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2008. **The World Factbook.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-106) [“Rank Order — Birth rate”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html). Central Intelligence Agency. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2009. **The World Factbook.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-107) [“Rank Order — Death rate”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2066rank.html). Central Intelligence Agency. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2009. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-108) [“Russia’s birth, mortality rates to equal by 2011 – ministry”](http://en.rian.ru/russia/20080123/97616414.html). RIA Novosti. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-109) [[16]](http://nld.com.vn/thoi-su-quoc-te/nga-du-dinh-chi-20-ti-usd-cho-world-cup-2018-20140714085150204.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-110) [“Russian Census of 2002”](http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87). *4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian)*. Federal State Statistics Service. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-111) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm). *(Article 68, §2)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-toronto_112-0) [“Russian”](http://web.archive.org/web/20070106002617/http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx). University of Toronto. [Bản gốc](http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx)lưu trữ ngày 6 tháng 1 năm 2007. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-113) [“Russian language”](http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572449/Russian_Language.html). Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-lomonosov_114-0) [“Russian language course”](http://www.mgu-russian.com/programms/russian-language-course/en). Russian Language Centre, Moscow State University. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-115) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm). *(Article 43 §1)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Smolentseva, A.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-116) [“Bridging the Gap Between Higher and Secondary Education in Russia”](http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/newsletter/News19/text13.html). Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-117) [“Russia Country Guide”](http://www.eubusiness.com/Russia/russia-country-guide/). EUbusiness.com. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-118) [“Background Note: Russia”](http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3183.htm). U.S. Department of State. Truy cập ngày 2 tháng 1 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [[17]](http://www.toquoc.vn/Sites/vi-vn/details/4/kinh-te-the-gioi/120369/doan-tau-kinh-te-nga-xa-dan-duong-ray-tang-truong-.aspx) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-120) [“Higher Education Institutions”](http://web.archive.org/web/20080229005920/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm). Federal State Statistics Service. [Bản gốc](http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm)lưu trữ ngày 29 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-121) [Education for all by 2015. UNESCO, Oxford University Press](http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001547/154743e.pdf) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-122) [[18]](http://doantn.hnue.edu.vn/front/index.asp?menuid=617&parent_menuid=617&fuseaction=3&articleid=5151) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-education2_123-0) [“Higher education structure”](http://www.hse.ru/lingua/en/rus-ed.html). State University Higher School of Economics. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-124) [[19]](http://iier.vn/he-thong-giao-duc-nga/) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-125) [[20]](http://baotintuc.vn/giao-duc/cai-cach-giao-duc-bai-toan-hoc-bua-khong-chi-cua-rieng-nuoc-nga-20140113141002691.htm) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-126) [“The Constitution of the Russian Federation”](http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm). *(Article 41)*. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-127) [“Russian ombudsman about propiska restrictions in modern Russia”](http://www.newsru.com/russia/06jun2007/lukin.html). Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-128) [“Residency Restrictions in Moscow by Brad K. Blitz”](http://web.archive.org/web/20110716192047/http://zakirov.ru/Citizenship_Studies.pdf). [Bản gốc](http://zakirov.ru/Citizenship_Studies.pdf)lưu trữ ngày 16 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2008. **Field, M G.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-129) *The health and demographic crisis in post-Soviet Russia: a two-phase development in “Russia’s Torn Safety Nets”, edited by Field M. G., Twigg J. L. (eds)*. 2000:11–42: St. Martin’s Press. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-130) [“Highlights on Health in the Russian Federation”](http://www.euro.who.int/document/e72504.pdf)(PDF). World Health Organization. 1999. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Leonard, W R (April năm 2002).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-131) [“Declining growth status of indigenous Siberian children in post-Soviet Russia”](http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200204/ai_n9037764). Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. Đã bỏ qua tham số không rõ
|month=(gợi ý
|date=) (
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored_suggest)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-132) [“Продолжительность жизни россиян возросла с 2005 по 2007 г на 2,4 года, до 67,7 года”](http://www.duma-er.ru/news/29056). United Russia. Truy cập ngày 1 tháng 5 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-133) [“European Union”](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html). Central Intelligence Agency. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2008.
- ^
**a** **ă** [“Heart disease kills 1.3 million annually in Russia — chief cardiologist”](http://en.rian.ru/russia/20070214/60721668.html). RIA Novosti. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Burlington Free Press, ngày 26 tháng 6 năm 2009, page 2A, “Study blames alcohol for half Russian deaths”** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-135) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-cbs_136-0) [“Corruption Pervades Russia’s Health System”](http://www.cbsnews.com/stories/2007/06/28/world/main2992334.shtml). CBS News. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-smokingria_137-0) [“Third of Russians smoke, but half welcome public smoking ban”](http://en.rian.ru/russia/20070221/61054065.html). RIA Novosti. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-138) [“HIV/AIDS in the Russian Federation”](http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/EXTECAREGTOPHEANUT/EXTECAREGTOPHIVAIDS/0,,contentMDK:20320143%7EmenuPK:616427%7EpagePK:34004173%7EpiPK:34003707%7EtheSitePK:571172,00.html). The World Bank. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-139) [“Russian regional HIV vaccine center seeks $40–50 mln from budget”](http://en.rian.ru/russia/20070206/60289838.html). RIA Novosti. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-140) [Russian Federation AIDS information “Russian Federation”](http://www.unaids.org/en/CountryResponses/Countries/russian_federation.asp). UNAIDS: The Joint United Nations Programme on HIV/AIDS. Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-141) [“119,000 TB cases in Russia — health official”](http://en.rian.ru/russia/20060127/43221133.html). RIA Novosti. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-142) [“Country Profile: Russia”](http://web.archive.org/web/20050226190624/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Russia.pdf)(PDF). [Library of Congress](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n_Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_M%E1%BB%B9)—Federal Research Division. October năm 2006. [Bản gốc](http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Russia.pdf)lưu trữ ngày 26 tháng 2 năm 2005. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. Đã bỏ qua tham số không rõ
|month=(gợi ý
|date=) (
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored_suggest)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-143) [“Russian policies ignite unprecedented birth rate in 2007”](http://economictimes.indiatimes.com/News/International_Business/Russian_policies_ignite_unprecedented_birth_rate_in_2007/articleshow/2750305.cms). The Economic Times. Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-144) [“United Nations Expert Group Meeting On International Migration and Development”](http://www.un.org/esa/population/meetings/ittmigdev2005/P11_Rybakovsky&Ryazantsev.pdf)(PDF). Population Division; Department of Economic and Social Affairs; United Nations Secretariat. 6–ngày 8 tháng 7 năm 2005. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Russian Cuisine by Ruth Jenkins, page 48** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-145) **Bell, I.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-146) [“Eastern Europe, Russia and Central Asia”](http://books.google.com/books?id=EPP3ti4hysUC&pg=PA47). Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Zuckerman, P (2005).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-147) *Atheism: Contemporary Rates and Patterns, chapter in The Cambridge Companion to Atheism, ed. by Michael Martin*. Cambridge University Press. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-relig_148-0) [“Religion In Russia”](http://web.archive.org/web/20010208072455/http://www.russianembassy.org/RUSSIA/religion.htm). Embassy of the Russian Federation. [Bản gốc](http://www.russianembassy.org/RUSSIA/religion.htm)lưu trữ ngày 8 tháng 2 năm 2001. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007.
- ^
**a** [Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007.](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-encarta_149-1) **ă** [“Russia”](http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569000_6/Russia.html). Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-150) [“Russia”](http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90196.htm). Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-religionsurvey_151-0) [“](http://www.religare.ru/article42432.htm). religare.ru. Ngày 6 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **(tiếng Nga)**Опубликована подробная сравнительная статистика религиозности в России и Польше” [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-152) [“Fact Box: Muslims In Russia”](http://www.rferl.org/content/article/1060152.html). Radio Free Europe. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Page, J.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-timesmuslim_153-0) [“The rise of Russian Muslims worries Orthodox Church”](http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article551693.ece). Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. Đã bỏ qua tham số không rõ
|published=(
[trợ giúp](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#parameter_ignored)) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-154) [“20Mln Muslims in Russia and mass conversion of ethnic Russians are myths — expert”](http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869). Interfax. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2008. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-financialtimes_155-0) [“Russia’s Islamic rebirth adds tension”](http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html). Financial Times. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-156) [Russia Faces Population Dilemma](http://web.archive.org/web/20090625054712/http://www.voanews.com/english/archive/2007-06/2007-06-27-voa4.cfm), VOA News, ngày 18 tháng 6 năm 2007 **Mainville, M (ngày 19 tháng 11 năm 2006).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-157) [“Russia has a Muslim dilemma”](http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/19/MNGJGMFUVG1.DTL). *Page A – 17*. San Francisco Chronicle. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Nettleton, S.** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-158) [“Prayers for Ivolginsky”](http://web.archive.org/web/20011122131758/http://www.cnn.com/SPECIALS/2000/russia/story/train/ivolginsky.monastery/). CNN. [Bản gốc](http://www.cnn.com/SPECIALS/2000/russia/story/train/ivolginsky.monastery/)lưu trữ ngày 22 tháng 11 năm 2001. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-religion2_159-0) [“Russia::Religion”](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia). Encyclopædia Britannica Online. 2007. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2007. **Information of Russia by Ruth Jenkkins, page 52 and 53** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-160) **Problems of USSR, page 101** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-161) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga#cite_ref-162) [vnexpress](https://archive.is/20130502153423/www.vnexpress.net/Vietnam/The-gioi/2007/12/3B9FD414/)
## Liên kết ngoài
### Các nguồn của chính quyền
|
|![]()
[Nga](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Russia?uselang=vi) [Duma](http://www.duma.ru/)– Trang Web chính thức của hạ nghị viện (bằng tiếng Nga) [Đại sứ quán Nga tại Hoa Kỳ](http://www.russianembassy.org/) [Hội đồng liên bang](https://archive.is/20120805045016/www.council.gov.ru/eng/index.html)– Trang Web chính thức của thượng nghị viện [Gov.ru](http://www.gov.ru/)– Cổng chính thức của chính phủ (bằng tiếng Nga) [Kremli](http://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/)– Trang Web chính thức của tổng thống (bằng tiếng Anh) [Trang Web chính thức của trung tâm địa chính Liên bang Nga – Bản đồ hành chính của Nga (Chú giải bằng tiếng Nga)](http://www.fccland.ru/kart.htm) [Công nghiệp và các nguồn năng lượng của Nga, theo Cục năng lượng Hoa Kỳ](https://archive.is/20121213071747/www.eia.doe.gov/emeu/cabs/russia.html) [Kinh tế Nga: Ngân hàng Phần Lan](http://web.archive.org/web/20020616173442/http://www.bof.fi/bofit/fin/4ruec/index.stm) [U.S. Thông tin từ Cục lãnh sự Hoa Kỳ: Nga](http://web.archive.org/web/19961125135329/http://travel.state.gov/russia.html) [Webcam về nước Nga](http://webcam.deili.info/en,1,3) [Photos of Russia](http://www.flickr.com/photos/tessekkur/sets/72157622223977430/)
### Thông tin chung
[Sơ lược về quốc gia theo BBC](http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1102275.stm) [Dữ liệu về Nga theo CIA](http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rs.html) [Trao đổi Nga-Đức](http://web.archive.org/web/20050415154515/http://www.austausch.org/en/)Tổ chức phi chính phủ (NGO) kết nối những người tình nguyện tới NGO ở Nga (không chỉ là người Đức) [Các liên kết tới chính quyền](http://www.gksoft.com/govt/en/ru.html) [Ấn tượng về nước Nga Xô viết, theo John Dewey](http://web.archive.org/20040830200053/geocities.com/deweytextsonline/isr.htm) [Các nguồn trên Internet để nghiên cứu về Nga](http://web.archive.org/web/20010428200617/http://www.slavweb.com/eng/server-e-fr1.html) [Danh mục các lưu trữ về Nga của Johnson](http://web.archive.org/web/20011119184658/http://www.cdi.org/russia/johnson/default.cfm) [Tiền giấy của Nga](http://numismondo.com/pm/rus/) [Tin tức nước Nga](http://HavenWorks.com/world/russia/) [Các vùng liên bang của Nga (chú giải bằng tiếng Anh)](http://web.archive.org/20031213012115/baikaland.tripod.com/russia/right.html) [Tạp chí Nga](http://www.russiajournal.com/)– Nguồn tin và phân tích độc lập từ Nga. [Phiên bản tiếng Anh của báo Pravda (Sự thật)](http://english.pravda.ru/) [Trang thông tấn Nga RIA Novosti](http://rian.ru/)– Tiếng Nga [Trang thông tấn Nga RIA Novosti](http://en.rian.ru/)– Tiếng Anh [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nga) [Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_v%C3%A0_v%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_n%C3%B3i_ti%E1%BA%BFng_Nga) [Quốc gia Trung Á](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_Trung_%C3%81) [Quốc gia châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%82u) [Đông Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u) [Thành viên G20](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_G20) [Quốc gia thành viên Ủy hội châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_%E1%BB%A6y_h%E1%BB%99i_ch%C3%A2u_%C3%82u) [Các quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)
# Swaziland
|Vương quốc Swaziland|
|Umbuso we Swatini
|(tiếng Swahili)
Kingdom of Swaziland
(tiếng Anh)
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Khẩu hiệu|
|
|Siyinqaba
“We are a fortress”
“We are a mystery/riddle” “We hide ourselves away” (
|Quốc ca|
|
|
|Hành chính|
|Chính phủ||Quân chủ tuyệt đối|
|
|[Mswati III](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mswati_III) [Ntombi](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ntombi&action=edit&redlink=1) [Themba Dlamini](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Themba_Dlamini&action=edit&redlink=1) [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), [tiếng Swati](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swazi) [Mbabane](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mbabane)và [Lobamba](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lobamba) [26°19′N, 31°8′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Swaziland¶ms=26_19_S_31_8_E_type:country%2817.363%29) [Mbabane](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mbabane) [hạng 153](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [UTC](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+ 2 [6 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9)năm [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968) [hạng 156](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 99](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](https://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2005) [đô la Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [HDI](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 147](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Lilangeni](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lilangeni&action=edit&redlink=1)(
)
[SZL] [Tên miền Internet](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.sz](https://vi.wikipedia.org/wiki/.sz) **Swaziland** (Xoa-di-len) tên chính thức là **Vương quốc Swaziland** (tiếng Swati: **Umbuso we Swatini**; [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): **Kingdom of Swaziland**) là một [quốc gia](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) thuộc khu vực [châu Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Swaziland là một quốc gia có diện tích tương đối nhỏ và không giáp biển. Nước này giáp với [Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi) về ba phía bắc, tây, nam và giáp với [Mozambique](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique) về phía đông. Tên gọi của đất nước này được đặt theo cái tên “Swazi”, một dân tộc thuộc [hệ ngôn ngữ Bantu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%87_ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_Bantu&action=edit&redlink=1) ở miền nam châu Phi.
Swaziland giành được độc lập từ
[Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) vào ngày [6 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9) năm [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968). Hiện nay nước này là một quốc gia theo chế độ [quân chủ chuyên chế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF). Kinh tế Swaziland phát triển không ổn định và nước này đang phải đối mặt với nhiều vấn đề xã hội nghiêm trọng, đặc biệt là đói nghèo và đại dịch [HIV/AIDS](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS).
## Mục lục
## Lịch sử
[Con người](https://vi.wikipedia.org/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) đã xuất hiện ở vùng đất ngày nay là Swaziland từ lâu đời. Những công cụ từ [thời kỳ đồ đá](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%C3%A1) có niên đại 200.000 năm trước đã được phát hiện tại đây. Bên cạnh đó, người ta còn phát hiện được rất nhiều những bức tranh vẽ trên đá có niên đại cổ nhất từ 25.000 năm trước tại vùng đất này.
Cư dân đầu tiên xuất hiện tại Swaziland là những bộ tộc
[Khoisan](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Khoisan&action=edit&redlink=1) sống bằng nghề săn bắn. Sau đó, một dòng người [Bantu](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bantu&action=edit&redlink=1) rất lớn đã tràn vào vùng đất này. Bằng chứng về sự phát triển của ngành trồng trọt cũng như sử dụng công cụ bằng sắt đã được phát hiện và xác định vào khoảng [thế kỉ 4](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_4). Bên cạnh đó, những tổ tiên của người [Sotho](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sotho&action=edit&redlink=1) và [Nguni](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nguni&action=edit&redlink=1) cũng đến đây trong khoảng thời gian trước [thế kỉ 11](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11).
Vương triều Dlamini bắt đầu cai trị Swaziland từ
[thế kỉ 18](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18) và được mở rộng vào đầu [thế kỉ 19](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19) dưới triều vua Sobhuza I. Thời gian này, người da trắng cũng bắt đầu đến Swziland sinh sống. Vào những năm 1980, nước [Cộng hòa Transvaal](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Transvaal&action=edit&redlink=1) tuyên bố chủ quyền đối với Swaziland nhưng chưa kịp thiết lập chế độ cai trị tại đây thì cuộc [Chiến tranh Boer thứ hai](https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Boer) (1988-1902) giữa hai nước cộng hòa của người [Boer](https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Boer&action=edit&redlink=1) và người [Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) nổ ra. Kết quả người Boer thất bại và Swaziland được đặt dưới chế độ bảo hộ của [Liên Hiệp Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh). Nước này giành được độc lập và trở thành một thành viên của [Khối thịnh vượng chung Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) vào ngày [6 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9) năm [1968](https://vi.wikipedia.org/wiki/1968). Từ đó đến nay, Swaziland là một nước theo chế độ [quân chủ chuyên chế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_chuy%C3%AAn_ch%E1%BA%BF).
## Chính trị
Theo thể chế
[Quân chủ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BA%BF_%C4%91%E1%BB%99_qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) [Nghị viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n), chế độ lưỡng viện, (từ năm 1973).
Hiến pháp được ban hành năm 1968, năm 1973 không có hiệu lực; sau đó là các bản Hiến pháp năm 1978, 1992; năm 1996 ban hành Hiến pháp mới.
[Vua](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vua) bổ nhiệm [Thủ tướng](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) và các thành viên [Nội các](https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_c%C3%A1c). Giúp việc cho Vua có [Thượng nghị viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) gồm 30 thành viên và [Hạ nghị viện](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) gồm 65 thành viên. Trong Thượng nghị viện cũng như trong Hạ Nghị viện đều có 10 thành viên do vua bổ nhiệm. Mỗi cộng đồng, trong số 40 cộng đồng bộ lạc lâu đời, bầu 2 thành viên vào cử tri đoàn. 10 thành viên của cử tri đoàn trở thành thượng nghị sỹ. 40 thành viên của cử tri đoàn trở thành hạ nghị sỹ. Không có các đảng chính trị từ năm 1973.
## Địa lý
Swaziland là một quốc gia có diện tích tương đối nhỏ tại châu Phi. Tổng diện tích của nước này là 17.363 km², đứng hàng 153 thế giới (Xem
[Danh sách quốc gia theo diện tích](https://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)).
Cảnh quan của Swaziland nhìn chung khá đa dạng. Núi cao tập trung chủ yếu ở khu vực giữa biên giới nước này với
[Mozambique](https://vi.wikipedia.org/wiki/Mozambique). Đồng cỏ khô nhiệt đới ( *savanna*) tập trung chủ yếu ở phía đông và phía tây bắc nước này có những cánh rừng mưa nhiệt đới. Có một vài con sông nhỏ chảy qua lãnh thổ Swaziland.
## Kinh tế
Swaziland là một nền
[kinh tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) nhỏ và nhìn chung còn khá lạc hậu. Hơn 70% dân số của Swaziland sống ở nông thôn và sống bằng nghề [trồng trọt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%93ng_tr%E1%BB%8Dt). [Hạn hán](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1n_h%C3%A1n) khi xảy ra thường gây ra nạn đói và đe dọa đến cuộc sống của rất nhiều người. Tỉ lệ [thất nghiệp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p) của nước này cũng khá cao, lên tới 40% và có tới 70% dân số nước này sống dưới mức 1 [dollar Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) một ngày. Số lượng việc làm mới không đáp ứng đủ nhu cầu việc làm của người dân. Gia tăng dân số tại nước này càng làm gia tăng áp lực lên những nguồn tài nguyên và các dịch vụ xã hội như [giáo dục](https://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c) và [y tế](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_t%E1%BA%BF). Những năm qua, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Swaziland không ổn định và khá bấp bênh. Năm 2006, tốc độ tăng trưởng kinh tế của nước này là 1,2%.
Nền kinh tế Swaziland dựa một phần khá lớn vào ngành sản xuất nước ngọt, xuất khẩu đường, vải sợi, hoa quả đóng hộp. Các mặt hàng nhập khẩu chính của nước này là máy móc, thiết bị, hóa chất và nhiên liệu. Đối tác thương mại chủ yếu của nước này là
[Nam Phi](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), bên cạnh đó còn có [Liên minh Châu Âu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) và [Mỹ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
## Nhân khẩu
Dân tộc chủ yếu sinh sống tại Swaziland là người Swazi. Bên cạnh đó còn có một số người Zulu và người da trắng thiểu số có gốc
[Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) và [Hà Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan). [Tiếng Swazi](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swazi) và [tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) là hai ngôn ngữ chính thức ở Swaziland. Tiếng Zulu và tiếng Tsonga được nói bởi những người dân thuộc các bộ tộc thiểu số này.
Theo số liệu tháng 7 năm 2007
, dân số của Swaziland là 1.113.066 người. Swaziland là một trong số rất ít nước tại châu Phi có tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên âm. Năm [1] [2007](https://vi.wikipedia.org/wiki/2007), tốc độ gia tăng dân số của nước này là -0,337%. Nguyên nhân là do tỉ lệ tử tại Swaziland quá cao, chủ yếu là do sự lan tràn của đại dịch [HIV/AIDS](https://vi.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS). Tính đến năm [2013](https://vi.wikipedia.org/wiki/2013), nước này đã có tới 27.36% người trưởng thành bị nhiễm AIDS , một con số cao đến mức khó tin. Đại dịch AIDS đang trở thành một thảm họa sống còn tại đất nước Swaziland nhỏ bé. [[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland#cite_note-2)
82,70% dân số theo
[Kitô giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), làm cho nó là tôn giáo phổ biến nhất ở Swaziland. [Anh giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/Anh_gi%C3%A1o), [Tin Lành](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh), chiếm đa số trong các [Kitô hữu](https://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu) (40%), tiếp theo là [Công giáo La Mã](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_La_M%C3%A3) 20% dân số. Cũng có một số lượng nhỏ hơn các tôn giáo ngoài Kitô giáo trong cả nước như [Hồi giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o) (0,95%), Đức tin [Bahá’í](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bah%C3%A1%27%C3%AD) (0,5%), và [Ấn Độ giáo](https://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) (0,15%) [27]. [[3]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland#cite_note-3)
## Hình ảnh về Swaziland
## Tham khảo
[^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland#cite_ref-1) [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wz.html#People](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wz.html#People)CIA – The World Factbook: Thông tin Nhân khẩu Swaziland [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland#cite_ref-2) [Danh sách các quốc gia theo tỉ lệ nhiễm HIV/AIDS](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html) [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Swaziland#cite_ref-3) [http://www.haaretz.com/news/features/a-black-swazi-jew-defends-his-people-in-hungary.premium-1.519577](http://www.haaretz.com/news/features/a-black-swazi-jew-defends-his-people-in-hungary.premium-1.519577)
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Swaziland](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Swaziland?uselang=vi)
|
|
|
|[Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Swaziland](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Swaziland) [Quân chủ lập hiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_l%E1%BA%ADp_hi%E1%BA%BFn) [Quốc gia thành viên Khối Thịnh vượng chung Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) [Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_v%C3%A0_v%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_n%C3%B3i_ti%E1%BA%BFng_Anh)
# Y Moan
|Y Moan|
|
|![]()
**Y Moan Ênuôl** [6 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9), [1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957) [M’Đrăk](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%27%C4%90r%C4%83k), [Đắk Lắk](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk) [1 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_10), [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010)(53 tuổi) *Đây là một* [tên người Ê Đê](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%8A_%C4%90%C3%AA); họ tên được viết theo thứ tự tên trước, [họ](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8D)sau: họ là **Ênuôl**. **Y Moan** ( [6 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_9) năm [1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/1957) – [1 tháng 10](https://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_10) năm [2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/2010)) là một [nhạc sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9), [ca sĩ](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ca_s%C4%A9) [Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Giọng ca của ông đã được đông đảo công chúng đón nhận và đạt nhiều giải thưởng cao khu vực và toàn quốc và được phong tặng danh hiệu [Nghệ sĩ Nhân dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n) vào ngày [16 tháng 9](https://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_9) năm 2010 . [1]
## Mục lục
## Sự nghiệp
Y Moan tên đầy đủ là
**Y Moan Ênuôl**, tên thật là **Y Bliêo**, sinh tại buôn M’Ðrắk (nay là huyện [M’Đrăk](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%27%C4%90r%C4%83k), [Đắk Lắk](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk)) trong một gia đình [dân tộc Ê Đê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%8A_%C4%90%C3%AA), sau chuyển về sinh sống tại buôn Dhă, xã Lạc Giao, thành phố [Buôn Ma Thuột](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t), tỉnh Đắk Lắk. Nhà nghèo, cuối lớp 6 ông phải bỏ học để giúp cha mẹ làm nương rẫy . [2]
Năm 1975, khi 18 tuổi, ông được tuyển vào Đoàn văn công giải phóng Đắk Lắk, làm quen dần với âm nhạc chính thống và nhanh chóng trở thành một ca sĩ hát chính của Đoàn. Năm 1976, ông đoạt huy chương vàng tại hội diễn ca múa nhạc toàn quốc
. [2]
Năm 1979, ông vào học ở
[Nhạc viện Hà Nội](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%8Dc_vi%E1%BB%87n_%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_Qu%E1%BB%91c_gia_Vi%E1%BB%87t_Nam). Tại đây, nhạc sĩ [Nguyễn Cường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C6%B0%E1%BB%9Dng) đã phát hiện ra tài năng của Y Moan và bồi dưỡng cho ông. Sau đó, Y Moan cũng đã tiếp tục được tu nghiệp tại [Bulgaria](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bulgaria), [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Nga](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nga), [Hungary](https://vi.wikipedia.org/wiki/Hungary), [Romania](https://vi.wikipedia.org/wiki/Romania).
Năm 1981, Sở Văn hóa – thông tin Ðắk Lắk mời nhạc sĩ Nguyễn Cường vào Ðắk Lắk để sáng tác các ca khúc cho tỉnh và đây cũng được coi như một bước ngoặt lớn đưa sự nghiệp của Y Moan lên đến đỉnh cao. Tên tuổi của Y Moan được khẳng định từ đây, không chỉ trong phạm vi cộng đồng các buôn làng Tây nguyên mà còn đưa Tây nguyên đến với công chúng Việt Nam và một số nước trên thế giới.
Ông thành công với các nhạc sỹ sáng tác phong cách Tây Nguyên như:
[Trần Tiến](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_Ti%E1%BA%BFn), [Nguyễn Cường](https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_C%C6%B0%E1%BB%9Dng), Y Phôn Ksơr, Mạnh Trí, Linh Nga, Đức Hùng, Quang Dũng, Vũ Lân, Sĩ Hùng… Những ca khúc của Nguyễn Cường được Y Moan biểu diễn rất thành công như *“Ơi M’Ðrắk”*, *“Ly cà phê Ban Mê”*, *“Anh muốn sống bên em trọn đời”*,…
Y Moan đã từng biểu diễn ở nhiều nước như
[Trung Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Triều Tiên](https://vi.wikipedia.org/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), [Hàn Quốc](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c), [Thái Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Đức](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c), [Ba Lan](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ba_Lan), [Tiệp Khắc](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc), [Pháp](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p), v.v…
Không chỉ ca hát, ông còn sáng tác nhiều bài hát về Tây Nguyên, như
*Bài ca quê hương*, *Đi chơi với gió*.
Năm 1997, Y Moan được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu
[Nghệ sĩ Ưu tú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_%C6%B0u_t%C3%BA), ngày 4 tháng 8 năm 2010, được phong tặng danh hiệu [Nghệ sĩ Nhân dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n) vì những đóng góp cho sự nghiệp âm nhạc . [3]
Ông qua đời tại
[Buôn Ma Thuột](https://vi.wikipedia.org/wiki/Bu%C3%B4n_Ma_Thu%E1%BB%99t) bởi căn bệnh [ung thư](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_th%C6%B0) [dạ dày](https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A1_d%C3%A0y), hưởng dương 53 tuổi . [4]
### Gắn bó với quê hương
Y Moan cả một đời gắn trọn và yêu thương mảnh đất Tây Nguyên, không bao giờ chịu xa rời nó. Ông vẫn sống cùng gia đình trong một ngôi nhà của buôn làng
[Tây Nguyên](https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Nguy%C3%AAn) vừa ca hát, vừa làm cà phê. Ông có lần phát biểu cảm nghĩ:
|“||
|Cuộc đời tôi vừa được ca hát, vừa trồng cà phê, vừa được sống giữa núi rừng, sống với thiên nhiên. Người ta vẫn hỏi tôi, tại sao không dời nhà về thành phố, tại sao không đi diễn nhiều, tại sao không làm kinh tế, câu trả lời của tôi rất giản dị, tôi yêu cuộc sống ở cao nguyên, tôi yêu thiên nhiên quê mình, tôi thích cách sống như vậy, và dù không biết đó có phải là lựa chọn đúng hay không, nhưng tôi không bao giờ hối hận về sự lựa chọn của mình. |”|
|—
|Y Moan
Đời thường, Y Moan là một người nông dân thực thụ
[[2]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan#cite_note-sggp1-2) . Hàng ngày, ông vẫn lên nương, lên rẫy [6] và dạy cho con em biết đàn, biết hát. [[6]](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan#cite_note-dv1-6)
## Các ca khúc thành công
- Nhạc sĩ Nguyễn Cường
- Ơi M’Drak
- Ly cà phê Ban Mê
- Xôn xang mênh mang cao nguyên
- H’Zen lên rẫy
- Thênh thênh ọ ơi
- Còn thương nhau thì về Buôn Ma Thuột
- Nhạc sĩ Y Phôn Ksơr
- Đi tìm lời ru nữ thần mặt trời
- Đôi chân trần
- Nhạc sĩ Y Sơn Niê
- Hoa suối
- Nhạc sĩ Trần Tiến
- Giấc mơ Chapi
## Đánh giá
|“||
|“Y Moan đã cống hiến xuất sắc cho sự nghiệp văn hoá của tỉnh nhà. Không chỉ phục vụ cho đồng bào các dân tộc trong tỉnh mà anh còn mang tiếng hát đến với đồng bào cả nước, đến với bạn bè quốc tế, để đồng bào cả nước và bạn bè quốc tế hiểu thêm về Tây Nguyên, yêu mến Tây Nguyên hơn. Anh chính là “cánh chim phí bay ngang qua bầu trời” |”|
|—
|Y Dhăm Ênuôl – Phó Chủ tịch tỉnh Đắc Lắc
|“||
|“Không biết cao nguyên 100 – 200 năm nữa có ai như Y Moan – tiếng hát đặc biệt, hoàn toàn của rừng già.” |”|
|—
|
|“||
|“Y Moan là một giọng hát độc nhất vô nhị.” |”|
|—
|
## Giải thưởng và danh hiệu
- Huy chương Vàng Liên hoan ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc tại Quy Nhơn (1977)
- Huy chương Bạc Hội diễn ca múa nhạc toàn quốc tại Hà Nội (1980)
- Giải Nhì liên hoan ca múa nhạc toàn quốc tại Hà Nội (1983)
- Huy chương Vàng Hội diễn ca múa nhạc toàn quốc (1985)
- Giải Ca sĩ xuất sắc tại Hội diễn ca nhạc nhẹ tại Nha Trang (1989)
- Giải nhì Cuộc thi đơn ca nhạc nhẹ toàn quốc (1991)
- Huy chương vàng Hội thi ca múa nhạc dân tộc (1992)
- Huy chương vàng Hội diễn ca múa nhạc toàn quốc tại Đà Nẵng (1995)
- Huy chương vàng Liên hoan ca múa nhạc chuyên nghiệp các tỉnh miền Trung – Tây Nguyên (2002)
- Huy chương vàng hội diễn ca múa nhạc toàn quốc tại TP. Hồ Chí Minh (2005)
- Huy chương Vì sự nghiệp văn hóa Việt Nam (Bộ Văn hóa – Thông tin tặng năm 2000)
- Huy chương Vì sự nghiệp âm nhạc (2010)
[Nghệ sĩ ưu tú](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_%C6%B0u_t%C3%BA)(1997) [Nghệ sĩ Nhân dân](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n)(2010)
## Gia đình
Năm 1979, Y Moan ông cưới một cô gái cùng đoàn nghệ thuật, người gốc Bắc là Nguyễn Thị Minh Ngẫu. Hai ông bà có với nhau hai con trai: Y Vol Ênuôl (sinh 1980), Y Garia Ênuôl (sinh 1983) và một con gái H’Dresden Ênuôl (sinh 1992)
. [8]
## Chú thích
**Trung Tân, T.Mai, B.Châu (1 tháng 10 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan#cite_ref-tt1_1-0) [“Vĩnh biệt Y Moan – tiếng hát của núi rừng Tây nguyên”](http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/403570/Vinh-biet-Y-Moan---tieng-hat-cua-nui-rung-Tay-nguyen.html). *Báo Tuổi Trẻ online*. Truy cập ngày 2 tháng 10 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [Lê Thiếu Nhơn (5 tháng 8 năm 2010).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan#cite_ref-sggp1_2-2) **â** [“Y Moan thắp “Ngọn lửa cao nguyên”: Một lần và mãi mãi”](http://www.sggp.org.vn/amnhac/2010/8/233330/). *Báo Sài Gòn Giải Phóng online*. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2010.
- ^
**a** [Đặng Bá Tiến (17 tháng 9 năm 2010).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan#cite_ref-ld1_3-1) **ă** [“Lễ công bố danh hiệu NSND Y Moan: Ân tình và xúc động”](http://laodong.com.vn/van-hoa/le-cong-bo-danh-hieu-nsnd-y-moan-an-tinh-va-xuc-dong-51681.bld). *Báo Lao Động điện tử*. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2010. **Ngọc Trần (1 tháng 10 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan#cite_ref-vne1_4-0) [“Ca sĩ Y Moan qua đời”](http://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/gioi-sao/trong-nuoc/ca-si-y-moan-qua-doi-1909785.html). *Báo điện tử VnExpress*. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2010. **Hiền Hương (5 tháng 8 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan#cite_ref-dt1_5-0) [“Nghệ sĩ ưu tú Y Moan sẵn sàng cho phút giây được cháy hết mình”](http://dantri.com.vn/c23/s23-413287/nsut-y-moan-san-sang-cho-phut-giay-duoc-chay-het-minh.htm). *Báo điện tử Dân trí*. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2010.
- ^
**a** [Mai An (2 tháng 8 năm 2010).](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan#cite_ref-dv1_6-1) **ă** [“Y Moan – Lửa cao nguyên không nguội lạnh”](http://danviet.vn/van-hoa/y-moanlua-cao-nguyen-khong-nguoi-lanh/10553p1c30.htm). *Báo điện tử Dân Việt*. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2010.
- ^
**a** **ă** [“Chuyện chưa từng kể về NSND Y Moan”](http://www.baodatviet.vn/doi-song/du-lich/chuyen-chua-tung-ke-ve-nsnd-y-moan-2334378). *Báo Đất Việt online*. 10 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2010. **Ái Vân (16 tháng 8 năm 2010).** [^](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_Moan#cite_ref-ttvh1_8-0) [“Người phụ nữ của Y Moan: “Em muốn sống bên anh trọn đời…””](http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-toan-canh/nguoi-phu-nu-cua-y-moan-em-muon-song-ben-anh-tron-doi-n20100813175713675.htm). *Báo Thể thao & Văn hóa online*. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2010.
## Liên kết ngoài
- Mỹ Dung;
[Điều diệu kỳ đưa Y Moan lên sân khấu](http://ngoisao.net/News/Hau-truong/2010/08/3B9D0BA0/); *Chuyên mục văn hoá giải trí của VnExpress, cập nhật ngày 7/8/2010, truy cập ngày 19/9/2010.*
- Ngọc Như;
[Ca sĩ Y Moan, những ngày trên giường bệnh](http://cand.com.vn/vi-VN/nguoinoitieng/2010/8/132487.cand); *Báo Công an nhân dân điện tử – CAND Online, cập nhật ngày 17/06/2010, truy cập ngày 19/9/2010.* [Thể loại](https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 1957](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1957) [Mất 2010](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_2010) [Người Đắk Lắk](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BA%AFk_L%E1%BA%AFk) [Người Ê Đê](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C3%8A_%C4%90%C3%AA) [Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ngh%E1%BB%87_s%C4%A9_nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhạc sĩ Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%E1%BA%A1c_s%C4%A9_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Ca sĩ nhạc dân gian Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ca_s%C4%A9_nh%E1%BA%A1c_d%C3%A2n_gian_Vi%E1%BB%87t_Nam) **Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG** [Chào ngày mới 5 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/chao-ngay-moi-5-thang-9/) [Cây Lương thực 8.2015](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/cay-luong-thuc-8-2015/) [Khoang trời thung dung](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/khoang-troi-thung-dung/) [Văn pháp Truyện Kiều](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/van-phap-truyen-kieu/) [Chào ngày mới 4 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/04/chao-ngay-moi-4-thang-9/) [Chào ngày mới 3 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/02/chao-ngay-moi-3-thang-9/comment-page-1/#comment-584) [Việt Nam Hồ Chí Minh](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/02/viet-nam-ho-chi-minh/) [Chào ngày mới 2 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/09/01/chao-ngay-moi-2-thang-9/) [Chào ngày mới 1 tháng 9](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/chao-ngay-moi-1-thang-9/) [Tá](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [m người thực sự có siêu năng lực](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/31/tam-nguoi-thuc-su-co-sieu-nang-luc/) [Chào ngày mới 31 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-31-thang-8-2/) [Ta về hát Bắc Kim Thang](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/ta-ve-hat-bac-kim-thang/) [Chào ngày mới 30 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/30/chao-ngay-moi-30-thang-8/) [Sông Thương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/29/song-thuong/) [Chào ngày mới 29 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/chao-ngay-moi-29-thang-8/) [Anh cùng em đến bên tượng Goethe](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/anh-cung-em-den-ben-tuong-goethe/) [Trí tuệ bậc Thầy](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/28/tri-tue-bac-thay/) [Tôi có một giấc mơ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/toi-co-mot-giac-mo-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 28 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/chao-ngay-moi-28-thang-8/) [Thơ Hoa Mai của Thiệu Ung](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/27/mai-hoa-thi-thieu-ung/) [Chào ngày mới 27 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-27-thang-8/) [Chào ngày mới 26 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-26-thang-8/) [Chào ngày mới 25 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/26/chao-ngay-moi-25-thang-8/) [Chào ngày mới 24 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/category/chao-ngay-moi-24-thang-8/) [Chào ngày mới 23 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/25/chao-ngay-moi-23-thang-8/) [Chào ngày mới 22 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/24/chao-ngay-moi-22-thang-8/) [Chào ngày mới 21 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi/) [Bài thơ không thể nào quên](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/bai-tho-khong-the-nao-quen/) [Tháng bảy mưa Ngâu](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/thang-bay-mua-ngau/) [Chào ngày mới 20 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/20/chao-ngay-moi-20-thang-8/) [Chào ngày mới 19 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/18/chao-ngay-moi-19-thang-8/) [Chào ngày mới 18 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/chao-ngay-moi-18-thang-8/) [Suối nguồn hạnh phúc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/17/suoi-nguon-hanh-phuc/) [Chào ngày mới 17 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-17-thang-8/) [Thơ tình Hồ Núi Cốc](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/tho-tinh-ho-nui-coc/) [Chào ngày mới 16 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/chao-ngay-moi-16-thang-8/) [Quản lý sắn bền vững ở châu Á](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/16/quan-ly-san-ben-vung-o-chau-a/) [Học để làm ở Ấn Độ](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/hoc-de-lam-o-an-do/) [Chào ngày mới 15 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/15/chao-ngay-moi-15-thang-8/) [Hoa xương rồng](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/hoa-xuong-rong/) [Đi khắp quê người để hiểu đất quê hương](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/14/di-khap-que-nguoi-de-hieu-dat-que-huong/) [Chào ngày mới 13 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/chao-ngay-moi-13-thang-8/) [Những kiệt tác thơ văn Nguyễn Trãi](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/12/nhung-kiet-tac-tho-van-nguyen-trai/) [Chào ngày mới 12 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/chao-ngay-moi-12-thang-8/) [Từ Mao Trạch Đông đến Tập Cận Bình](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/11/tu-mao-trach-dong-den-tap-can-binh/) [Thơ hay về biển](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/tho-hay-ve-bien/) [Chào ngày mới 11 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/10/chao-ngay-moi-11-thang-8/) [Chào ngày mới 10 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/09/chao-ngay-moi-10-thang-8/) [Chào ngày mới 9 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/chao-ngay-moi-9-thang-8-2/) [Đến với những bài thơ hay](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/08/den-voi-nhung-bai-tho-hay/) [Ta về trời đất Hồng Lam](https://khatkhaoxanh.wordpress.com/2015/08/08/ta-ve-troi-dat-hong-lam/) [Ong và Hoa](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/ong-va-hoa/) [Chào ngày mới 8 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/chao-ngay-moi-8-thang-8-2/) [Bài ca thời gian](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/07/bai-ca-thoi-gian/) [Chào ngày mới 7 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-7-thang-8-2/) [Chào ngày mới 6 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/chao-ngay-moi-6-thang-8-2/) [Di sản Engels](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/06/di-san-engels/) [Đợi Anh](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/05/doi-anh/) [Chào ngày mới 5 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/04/chao-ngay-moi-5-thang-8-2/) [Chào ngày mới 4 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-4-thang-8-2/) [Chào ngày mới 3 tháng 8](https://cnm365.wordpress.com/2015/08/03/chao-ngay-moi-3-thang-8/) [Khổng Tử dạy và học](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/03/khong-tu-doc-lai-va-suy-ngam/) [Tiếng Anh cho em](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/tieng-anh-cho-em-6/) [Chào ngày mới 2 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-2-thang-8-2/) [Rằm Xuân Hà Nội](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/ram-xuan-ha-noi/) [Chào ngày mới 1 tháng 8](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/08/02/chao-ngay-moi-1-thang-8-2/) [Chào ngày mới 31 tháng 7](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/chao-ngay-moi-31-thang-7-2/) [Henry Ford và Thượng Đế](https://hoangkimlong.wordpress.com/2015/07/30/henry-ford-va-thuong-de/) **Video yêu thích
** [Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, Sấm Trạng Trình](https://youtu.be/ASvFmcLhk_A) [Thơ Hoa Mai của Thiệu Ung](https://youtu.be/sTtsQzMLxI8) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) **Trở về trang chính **
[Hoàng Kim](https://hoangkimlong.wordpress.com) [Ngọc Phương Nam](http://thochocon.wordpress.com) [Thung dung](https://hoangkimvn.wordpress.com) [Dạy và học](http://dayvahoc.blogtiengviet.net) [CNM365](https://cnm365.wordpress.com) [Tình yêu cuộc sống](https://cnm365.wordpress.com) [Cây Lương thực](http://foodcrops.vn) [Dạy và Học](http://fa.hcmuaf.edu.vn/hoangkim) [Kim on LinkedIn](https://www.linkedin.com/in/foodcrops) [KimYouTube](http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam) [Kim on Facebook](https://www.facebook.com/daihocnonglam)

X-ac: 5.dca _dca