text:
LÒNG DÂM CỦA RẮN
(Jasei no in)
Nguyên tác: Ueda Akinari
Dịch: Nguyễn Nam Trân
Dẫn nhập:
Lòng dâm thường được đồng hoá với sự đam mê tình dục nhưng phải chăng nó còn là biểu hiện của tình yêu. Do đó, điều thú vị đối với chúng ta là truyền thuyết Adam, Eva và con rắn trong vườn địa đàng (Thánh Kinh, Sáng Thế Ký) phải được hiểu theo nghĩa nào?
Nếu tình yêu làm cho người đàn bà hoá rắn như trong vở tuồng Nô nhan đề Dôjôji (Đạo Thành Tự) thì tình yêu cũng có thể làm cho một con rắn trở thành đàn bà như trong truyện Lòng dâm của rắn (Jasei no in) dưới đây. Tuy nhiên, khi đọc truyền kỳ dân gian, ta thường thấy có những người đàn bà - chồn, ít khi thấy bóng đàn bà - rắn. Trong thế giới Nhật Bản ngày xưa, rắn hầu như chỉ biến dạng thành đàn ông, chẳng hạn trường hợp xà thần hòn núi Miwa (từng thấy trong thơ Vạn Diệp) đã làm liên tưởng phần nào đến thần thoại về Eros và Psyché ở Âu châu (như ý kiến của học giả người Pháp René Sieffert). Dù vậy, có một truyền thuyết đàn bà - rắn rất nổi tiếng, đã in dấu ấn của nó trong truyện kể, tuồng kịch cũng như nhiều hình thái văn nghệ Trung Quốc. Đó là chuyện con rắn trắng bên Tây Hồ (Hàng Châu) tu luyện lâu năm đã hoá thành người đàn bà để mê hoặc chàng thư sinh Hứa Tuyên. Đó cũng là truyền thuyết ma nữ được Ueda Akinari khai thác ở đây. Thế nhưng giống như những gì đã xảy ra với Hẹn mùa hoa cúc (Kikka no chigiri), việc hoán vị một tác phẩm Trung Hoa đã được tác giả thực hiện rất tài tình khiến ta không còn nhận ra hình ảnh của nguyên tác. Nó giống như trường hợp một nhà văn Anh hay Pháp biết sử dụng kiến thức đến từ cổ điển Hy- La trong sáng tác hay thi hào Nguyễn Du hoàn toàn nâng cấp Thanh Tâm Tài Nhân khi soạn Truyện Kiều.
Ueda Akinari (1734-1809) đã mượn câu chuyện được kể lại trong chương 28 (Bạch nương tử vĩnh trấn Lôi Phong Tháp) từ một tác phẩm ra đời vào đầu thế kỷ 18 do danh sĩ Phùng Mộng Long (tức Long Tử Do, 1574-1646) trước tác, tựa đề là Cảnh thế thông ngôn (Truyện răn đời). Sau đó, ông đã dựng lên một truyện hoàn toàn Nhật Bản cho đến từng chi tiết. “Lòng dâm của rắn” là truyện dài nhất trong 9 truyện cấu thành Ugetsu Monogatari (Truyện đêm trăng mưa) của ông mà tất cả các nhân vật thấy trong truyện gốc bên Trung Quốc đều có mặt ở đây thông qua các vai tương đương. Akinari cũng đã thêu dệt rất nhiều tình huống, ra sức mô tả kỹ càng tâm lý nhân vật như ông đã làm với Kibitsu no kama (Cái nồi Kibitsu) để cho cốt truyện tăng phần kỳ thú. Có lẽ vì nhân vật chủ chốt trong “Lòng dâm của rắn” là một chàng thư sinh nên truyện này tập hợp nhiều điển cố và từ hoa nhất trong 9 truyện. Dĩ nhiên ở phần chú thích của chúng tôi, để độc giả khỏi bị chia trí, số điển cố và từ hoa sẽ chỉ được nhắc đến một cách giới hạn.
Cũng có thể - như nhà nghiên cứu Asô Isoji[1] chủ trương - Bạch nương tử còn xuất hiện trong Tây Hồ Giai Thoại[2] dưới đề tài “Lôi Phong quái tích” và ảnh hưởng của nó đến Akinari qua người thày của ông – Tsuga Teishô, một tác giả truyện kinh dị và cũng là nhà khảo chứng tiểu thuyết bạch thoại - không phải là không có.
Cần phải nói thêm là hãy còn một nguồn tư liệu khác đã giúp Akinari hoàn thành tác phẩm. Đó là truyền thuyết Nhật Bản về người đàn bà vì tình yêu cuồng nhiệt không được một nhà sư đền đáp, đã đại náo cửa thiền. Cô hoá thành con rắn lửa quấn chung quanh quả chuông chùa Dôjôji (Đạo Thành Tự, vừa được nhắc qua bên trên)[3] mà nhà sư lẫn trốn bên trong hòng đốt ông cháy tiêu trước khi được chư tăng đọc kinh khai ngộ. Truyền thuyết mang tính cách tình yêu hủy diệt ấy đã được chuyển tải dưới hình thức sân khấu, đặc biệt sân khấu Nô và Jôruri ở Nhật Bản.
Năm 1953, đạo diễn điện ảnh tài danh Mizoguchi Kenji (1898-1956) đã thực hiện cuốn phim nổi tiếng Ugetsu Monogatari (Truyện đêm trăng mưa) - giải Sư tử bạc Liên hoan San Marco - từ một kịch bản phim phóng tác Akinari của Kawaguchi Shôtarô và Yoda Yoshimasa, kết hợp Lòng dâm của rắn và Nhà trọ trong lùm sậy (Asaji ga yado), một truyện khác trong 9 truyện. Ảnh minh họa trong bản dịch dưới đây đều vay mượn từ cuốn phim vừa nói vốn có thể xem tự do trên Youtube.
Tranh mộc bản trong một bản in cổ của Ugetsu Monogatari
Chuyện xảy ra vào thời nào không nhớ nữa[4], chỉ biết lúc đó ở vùng Miwa-ga-saki[5] trong xứ Kii có một người tên Ôya Takenosuke. Ông ta nhờ nghề đánh cá mà có thu nhập cao, nuôi nhiều bạn chài giúp việc, giăng lưới bắt đủ thứ cá lớn cá con, sống một cuộc đời sung túc. Ông có ba con, hai trai một gái. Tarô, người con trai cả, tính nết thật thà trung hậu, chăm lo công việc. Cô con gái thứ thì đã được một gia đình ở đất Yamato đón về làm dâu. Cậu con thứ ba tên là Toyo.o, tính tình vốn hiền hậu từ thuở nhỏ, thường chỉ thích những thú phong lưu chứ còn như đi làm đi lụng để xây dựng cuộc sống riêng tư cho mình thì lòng chả thiết. Người cha không khỏi lo lắng nhưng ông lại ngẫm nghĩ: bây giờ có đem của cải mà chia cho thằng này, chẳng mấy chốc tiền bạc sẽ vào tay kẻ khác, còn như cho nó đi làm con nuôi[6] nhà ai thì trước sau cũng nghe người ta mắng vốn mà khổ tâm. Do đó ông cứ cho cậu út Toyo.o mặc tình, muốn làm nho sinh cũng được, muốn đi tu thời cũng chẳng sao. Ông tính để cậu ta một đời nương dựa vào Tarô, người anh cả, nên không ép uổng hay khuyên bảo. Cậu Toyo.o này hiện theo đòi học vấn nơi ông từ trông coi đền thần đạo[7] ở vùng Shinguu này tên là thày Abe no Yumimaro.
Vào một ngày hạ tuần tháng 9 âm lịch, trời hôm ấy mặt biển đang phẳng lặng không có lấy một ngọn sóng bỗng nhiên mây đen từ phía đông nam[8] ùn ùn kéo tới và mưa nhỏ rơi lác đác.Toyo.o mượn thày cây dù và đang trên đường về nhà. Khi cậu vừa đến quãng nhà kho chứa đồ tế tự của đền Asuka[9] thì mưa mỗi lúc càng nặng hạt. Cậu ta bèn vào trú chân trong túp lều của người chài lưới cạnh đó. Ông lão chủ nhà thấy thế chạy ra đon đả:
- Ối chào, ối chào, cậu út ông nhà ta đấy à! Mời cậu vào chơi cho. Nhà cửa lão trông bẩn mắt quá, xin cậu tha thứ. Cậu ngồi xuống đây này!
Thế rồi, ông lão lấy tay phủi tấm nệm ngồi đầy vết ố. Toyo.o bảo:
- Tôi chỉ trú mưa một đỗi thôi mà, việc gì bác phải chu đáo đến thế. Xin tự nhiên cho!
Rồi Toyo.o nghỉ chân ở đó.
Bỗng bên ngoài vọng lại giọng nói lảnh lót của một người đàn bà:
- Ông chủ ơi, cho em tránh mưa dưới mái hiên một chút nhé!
Xong ngưòi ấy đi vào nhà. Toyo.o đang tự hỏi “Ai đấy nhỉ?” thì đã thấy hiện ra trước mắt một thiếu nữ chưa đến 20, từ kiểu bới tóc đến dung nhan đều rất diễm lệ. Cô mặc một bộ quần áo màu xanh nhạt giống như nếp núi xa xa nom thật đẹp. Theo sau cô là một thị nữ cũng xinh xắn, tuổi chỉ 14, 15, tóc còn để xõa, tay đang ôm một gói đồ. Cô tiểu thư mình mẩy ướt rượt và đang lúng túng, không biết phải làm sao. Khi thấy Toyo.o, tự dưng người đẹp chợt cả thẹn, mặt đỏ rần lên. Cử chỉ đó lại làm tăng vẻ yêu kiều của nàng, khiến tim Toyo.o bỗng đập nhanh ra. Trong bụng cậu thầm nghĩ: “Ta có bao giờ nghe nói chung quanh vùng có một người nào xinh đẹp và sang trọng như cô này đâu nhỉ. Thế thì có khi cô ấy là con nhà quyền quí trên kinh đô đi hành hương đền Kumano rồi bị phong cảnh vùng biển lôi cuốn nên mới tạt qua chơi cũng không chừng!” Rồi lấy làm lạ sao cô không cẩn thận mang theo ít nhất một người tớ trai khi đi đường xa, Toyo.o nhếch người qua một bên cho trống chỗ và lên tiếng:
- Cô vào trong này cho. Chắc mưa cũng sắp tạnh đến nơi thôi!
- Em phiền thày chút nhé.
Cô xin lỗi và vì túp lều hơi chật, lách vào ngồi đối diện với Toyo.o. Nhìn cô càng gần càng thấy đẹp, nghĩ thầm cô không phải người phàm, lòng Toyo.o rộn ràng, bèn quay lại nói:
- Tôi đoán rằng cô xuất thân con nhà quyền quí, có phải cô đang đi dâng hương Kumano tam sơn[10] không ạ? Hay là cô đi tắm nước suối nước khoáng trên ngọn Yunomine vậy hở cô? Hoặc cô đang kiếm một chỗ nào đẹp ở vùng biển hoang vu này mà ghé chơi chăng? Về nơi đây, ngày xưa có người đã vịnh bài thơ:
Kurushiku mo / Furikuru ame ka / Miwagasaki / Sano no watari ni / Ie mo aranaku ni /[11]
Có khổ cái thân chưa / Trời đã đổ cơn mưa / Trên mũi đất Miwa / Đò Sano bến vắng / Không một túp lều thưa /
đấy cô! Hợp tình hợp cảnh với ngày hôm nay quá! Túp lều này tuy rách nát tả tơi nhưng chủ nó là người có chịu ơn cha tôi. Vậy cô cứ yên tâm ở lại trú mưa. Toyo.o lại tiếp:
- Thế chứ cô đang trọ ở quán xá nào đấy? Nếu giờ tôi đưa cô về thì đâm ra vô phép, xin cô cứ cầm lấy chiếc dù này mà dùng!
- Thày tử tế quá đi thôi, em nghe thày nói mà hết sức vui. Tấm lòng thày sao mà ấm áp như vậy. Em mạn phép hong khô áo ướt nhé[12]. Em không phải là người trên kinh đô đâu ạ. Đã sống ở vùng quanh đây được mấy năm nay rồi. Hôm nay thấy trời đẹp, hai cô cháu mới đi dâng hương ở đền Nachi[13], bỗng bất ngờ gặp mưa lớn nên hãi quá, lại không biết thày đang trú ở đây nên đường đột ghé vào. Nhà em cách đây cũng không xa là bao, chờ mưa ngớt giọt em sẽ đi thôi.
Nàng nói vậy như Toyo.o vẫn ép:
- Cứ cầm chiếc dù mà dùng đi. Khi nào có dịp cô trả lại tôi cũng được. Mưa sao chưa thấy tạnh hẳn !...Thế ...thế... nhà cô ở phía nào? Để mai mốt tôi sai người đến lấy dù về.
-Xin thày cứ đến vùng Shinguu rồi hỏi người ta cô Manago[14] nhà Agata ở đâu khắc biết. Thôi thì trời cũng đã xế rồi, em cảm ơn lòng tốt của thày và xin cáo từ nhé.
Nói xong cô cầm dù ra cửa. Tiễn cô đi xong, Toyo.o bèn mượn nhà chủ áo tơi nón lá rồi về nhà mình nhưng kể từ đó, anh không sao quên được hình ảnh của Manago. Hôm đó mãi đến hừng sáng, giữa lúc mới thiu thiu được, Toyo.o nằm mơ thấy mình đến thăm cô, từ nhà đến cổng thảy đều đồ sộ, liếp che rèm rủ, như cảnh dinh thự người quyền quí. Nàng bước ra chào đón và bảo:
- Tấm tình hôm trước, em nào dám quên, vẫn mõi mòn trông đợi tin thày đến chơi. Xin dời gót vào trong cho ạ.
Nói xong, cô rước anh vào, bày rượu và hoa quả các thức ra đãi đằng. Toyo.o quá đỗi sung sướng, thần hồn như bay bổng. Thế rồi hai người sánh gối kề vai, trao lời giao kết. Giữa lúc ấy, ngày rạng ra làm anh chợt tỉnh cơn mơ. Anh thầm nghĩ giá mà đây là hiện thực thì hay biết mấy. Đầu óc rối loạn, Toyo.o quên cả ăn bữa sáng, cứ nôn nả như thế mà nhắm hướng nhà người đẹp đi tới.
Đến Shinguu, anh thử dò la “Nhà cô Agata no Manago ở đâu nhỉ” nhưng hoàn toàn chẳng có ai biết cả. Đến quá ngọ, trong khi đang lân la tìm kiếm thì nhác thấy cô tỳ nữ áo xanh đang từ phiá Đông đang rảo bước tới. Tôyo.o mừng rỡ khôn cùng: “Nhà cô cháu em ở đâu đấy hử? Tôi định đến để xin lại cây dù.” Nghe anh hỏi, cô nhỏ chúm chím cười và bảo: “Thày đến đúng lúc quá! Xin đi theo em.” Thế rồi nhanh nhẩu tiến lên đằng trước. Không biết đi được bao lâu thì cô bé bảo : “Đến rồi thày ạ!”. Nhìn lên Toyo.o thấy cảnh nhà cao cửa rộng, liếp che màn rủ, chẳng khác những gì anh đã thấy trong giấc chiêm bao. Cô nhỏ chạy vào bên trong thông báo: “Cái thày cho mình mượn dù đến chơi, em đã đón về rồi đó, cô ơi!”. “Thày ấy đang ở đâu vậy, mời vào đây đi!” Nhìn người đang nói thì đúng là Manago. Toyo.o bèn thưa: “Thày Abe sống ở vùng này lâu nay vẫn là người dạy dỗ tôi. Hôm nay nhân đi thăm thày ấy, tôi định tạt qua phiền cô cho lại cây dù rồi về ngay. Bây giờ đã biết nhà, hôm nào tôi còn ghé nữa”. Nghe Toyo.o bảo thế, Manago lên tiếng giục giã: “Này Maroya, nhất định giữ chân thày lại cho cô nghe!”. Cô nữ tỳ đứng ra ngáng đường bảo: “Không phải là thày ép cô em mượn cây dù đấy à! Thế thì hôm nay chúng em phải tìm đủ cách cầm chân thày mới được!” Rồi Maroya ẩy lưng Toyo.o vào bên trong gian tiền sảnh.
Gian này trên sàn ván có trải chiếu, trang trí bình phong khám thờ, trường lại treo tranh, toàn đồ cổ ngoạn. Nhìn vật nào cũng thể hiện phong cách sống của một gia đình chẳng tầm thường tí nào. Manago lúc đó bước ra thưa: “Vì chút sự tình, cảnh nhà đơn chiếc nên em không thể thù tiếp thày chu đáo, chỉ có chén rượu nhạt, mời thày dùng cho”. Nói xong, cô bày ra một mâm cổ đủ sơn hào hải vị, với những đồ thực khí, bình và chén rượu thảy đều lóng lánh đẹp đẽ rồi đưa chén, bảo Maroya nghiêng vò tiếp rượu. Toyo.o cứ tưởng mình đang chiêm bao, chỉ e sẽ phải sực tỉnh giấc mơ hoa như lần trước, sau khi biết đây chính là sự thực nên càng lấy làm quái lạ. Khi chủ và khách cả hai đều đã ngà ngà, Manago mới nâng chén, nhìn về phiá Toyo.o, gương mặt như ánh hoa anh đào hồng kiều diễm in bóng lên trên mặt nước, tươi tắn trước ngọn gió xuân, và cất tiếng trong thanh như con chim oanh tung tăng trên ngọn cây và hót ca ríu rít[15]. Cô nói:
- Lòng em thương mến chàng đã lâu nhưng vì quá đổi thẹn thùa nên không dám nói ra. Em nghĩ nếu mình giữ mãi trong lòng nỗi khổ tâm để phải sinh bệnh thì sẽ - giống như trong một bài thơ xưa có nói - bị người ta cho rằng em ốm chẳng qua vì đắc tội với quỉ thần[16]. Xin chớ xem những lời em sẽ thưa sau đây là hời hợt, gặp đâu nói đó. Thật ra em vốn sinh trưởng ở chốn kinh đô nhưng cha mẹ đều mất sớm, được bà vú nuôi dạy đến khi khôn lớn. Có người họ Agata tên Mỗ, thuộc quan của vị trấn thủ vùng này, cưới em làm vợ và đem về sống ở quanh đây, đến nay đã được 3 năm. Chẳng may mùa xuân qua, chồng em chưa hết nhiệm kỳ đáo nhậm[17], bất ngờ lâm bệnh mà qui tiên. Từ đó em phải sống cảnh goá bụa. Ở kinh đô, người nhũ mẫu của em lại xuống tóc làm ni, không tin tức, chẳng biết bà đang tu hành ở phương nao. Vì thế kinh đô bây giờ đối với em cũng chẳng còn là chốn quê hương. Xin chàng hiểu cho tình cảnh đáng thương của em. Hôm qua, lúc trú mưa, thấy cách chàng cư xử tử tế, em hiểu ngay chàng là người chân thực nên xin nguyện từ đây trao thân gửi phận, hầu hạ bên chàng, để được chàng bảo bọc trong những tháng ngày còn lại. Đừng xem em là hạng gái nhuốc nhơ mà vứt bỏ, chàng nhé! Xin mời chàng một chén rượu này để đính uớc mối duyên chồng vợ chúng mình vĩnh viễn nghìn năm”.[18]
Toyo.o từ trước vẫn chờ đợi diễn tiến câu chuyện sẽ như thế, lòng đã si mê điên dại nên vui khấp khởi như cánh chim từ trong tổ bay vút trời xanh. Thế nhưng khi anh nghĩ lại là thân mình hãy còn nhờ vả hai thân chứ chưa sống độc lập, nhất định cha và anh cả không thể nào cho phép, vui thì vui vậy nhưng mặt khác không khỏi lo âu, cho nên cứ nín thinh chẳng có câu trả lời. Thấy thế, Manago tỏ ra sầu khổ;
- Em muối mặt nói ra ý nghĩ thiển cận của mình vì không thể chôn giấu mãi trong lòng nên nay rất tủi hổ. Cái thân đáng khinh này chắc sẽ phải gieo mình xuống nước để ngọn triều rửa sạch cái tội khó tha thứ là đã làm rối loạn lòng đấng nam nhi. Xin hãy xem những lời em vừa thốt ra tuy chân thành nhưng quàng xiên trong lúc choáng hơi men, xin để cho nó trôi theo sóng biển vùng này, chàng nhé!
Toyo.o trả lời:
- Ngay từ lúc đầu, tôi vẫn biết nàng là người sinh ra trong một gia đình quyền quí ở chốn kinh đô, nay thấy quả đúng như vậy. Đối với một kẻ sống ở một vùng biển hoang vu chỉ có kình ngư qua lại như nơi đây, thì khi được nghe những lời nàng vừa thốt ra, tôi vui mừng khôn xiết. Sở dĩ tôi không đáp lại ngay chỉ bởi vì thân tôi hãy còn là sự vướng bận cho cha mẹ và anh. Thuộc về tôi chỉ là móng tay và chòm tóc chứ có chi khác đâu. Không cả của nạp thái, biết cách nào để đón nàng về. Cái nghèo khiến tôi khổ tâm lắm. Nếu như sau khi rõ chuyện mà nàng vẫn cam chịu thì dĩ nhiên, dù xảy ra cớ sự gì đi nữa, tôi cũng xin được làm chồng để lo lắng cho nàng. “Hiền như Đức Khổng Tử còn mắc sai lầm, chắc chi kẻ phàm phu khi yêu, ai mà không phạm lỗi” Nay được nàng đoái đến thì tôi cũng đành bỏ qua chữ hiếu với song thân và làm ngơ cả sự vô dụng của bản thân.
Thấy thế, Manago bèn thưa:
- Nghe lời chàng tâm sự, em sung sướng làm sao! Nhà em đây tuy không dư dả nhưng xin chàng cứ lui tới thăm nom với tư cách một người chồng là đủ. Đây là thanh kiếm, bảo vật có một không hai mà tiên phu em để lại. Xin chàng hãy giữ lấy, lúc nào cũng mang nó bên mình cho.
Lòng em thương mến chàng đã lâu ...
Rồi nàng trao vật ấy cho Toyo.o. Nhìn ra, anh mới thấy đó quả là một thanh kiếm cổ cực quí, nước thép rèn rất khéo lại cẩn vàng dát bạc. Toyo.o nghĩ trong một bữa tiệc vui như hôm nay, nếu chưa chi mình đã từ chối món quà tặng thì sẽ đem đến sự bất tường nên đành nhận lấy. Manago mới khẩn khoản: “Thôi thì tối hôm nay xin chàng ở lại với em đi!” nhưng Toyo.o trả lời: “Chưa được song thân cho phép mà đã qua đêm ở bên ngoài sẽ bị quở trách nặng nề. Chiều mai, để tôi lựa lời nói khéo và tìm cách đến thăm nàng”, rồi đi ra khỏi nhà. Đêm hôm ấy, Toyo.o không sao nhắm mắt, trằn trọc mãi cho đến hừng sáng.
Tarô, ông anh cả, hôm ấy dậy sớm, định ra ngoài tụ tập bạn chài đi kéo lưới, khi đi ngang qua trước cửa phòng Toyo.o, nhìn vào cánh cửa đang mở hé, bỗng nhận ra bên gối người em đang ngủ có một thanh kiếm sáng loá, lấp la lấp lánh dưới ánh sáng của ngọn đèn tàn.”Lạ quá! Thằng Toyo.o nó kiếm đâu ra cái món này?” Lòng lo lắng, anh ta mới mở tung cửa phòng làm cho Toyo.o giật mình thức giấc. Khi thấy trước mắt mình là Tarô, anh liền hỏi: “Anh cả gọi em có việc gì?” Tarô bảo: “Này, cái vật lấp lánh ở đầu giường chú mầy là một món đồ quí giá đó nghe, dân đánh cá nhà ta không sao có được đâu. Nếu bố biết chuyện, ông cụ sẽ nổi cơn thịnh nộ cho xem!” Toyo.o trần tình: “Vật này đâu phải là đồ em bỏ tiền ra mua. Hôm qua có người vừa biếu nên em đem về để bên giường ngủ đó thôi!” Tarô mới nói: “Ở vùng này làm gì có người nào có thể tặng cho chú mày một món quà như thế! Thấy bố bao nhiêu lần làm ngơ khi mày hoang phí tiền bạc đi mua về trữ ba quyển sách tiếng Tàu ngoằn ngoèo vô bổ, tao đành câm họng. Bây giờ lại muốn đeo thanh kiếm kia để lượn qua lượn lại ở lễ hội các đền hay sao? Mày chưa bị ma ám chứ?”[19]
Vì Tarô nói to tiếng nên người cha nghe thấy, nên gọi:
- Cái thằng ăn hại đó còn gây chuyện gì nữa thế. Tarô, kêu nó lên đây bố bảo!
Tarô bèn nói vọng:
- Con không biết nó kiếm đâu ra vật này. Hình như nó làm cái chuyện động trời là bỏ tiền mua lại một thanh kiếm sáng loáng như kiếm của ông võ tướng nào đấy. Xin bố gọi nó lên để tự bố điều tra tận mắt xem sao. Bây giờ con còn phải bận đi coi bọn trai chài có trễ nãi công việc hay không.
Bà mẹ bèn đi gọi Toyo.o lên và bảo:
- Sao con lại bỏ tiền đi mua thứ đó để dùng vào việc gì! Cơm gạo tiền bạc nhà này là do một tay Tarô cung cấp. Con có được tích sự gì đâu. Mỗi ngày đã được để cho muốn làm gì thì làm, nay nếu để anh cả ghét bỏ thì con còn gì đất sống trên cái thế gian này. Tiếng là người đọc bao nhiêu sách thánh hiền, cớ sao chuyện nhỏ thế thôi mà chưa chịu hiểu!
Toyo.o đáp:
- Thật tình con có mua bán bao giờ đâu! Có người vì một lý do đặc biệt, họ tặng cho thôi ạ. Anh cả lấy làm lạ nên mới nói như trách mắng con.
Người bố lại cao giọng:
- Thế mày làm nên công trạng gì mà người ta lại tặng cho một bảo vật như thế hả? Tao thấy thật khả nghi. Này, bây giờ trước mặt tao, thử giải thích lý do đi!
Toyo.o trả lời:
- Chuyện này bây giờ ở đây, vì quá xấu hổ nên con chưa sao bày tỏ được. Thế nhưng con sẽ nhờ một người thứ ba đến thưa chuyện với bố mẹ[20].
- Chuyện gì mà với cha với anh cũng không thể nói cho nghe, hở?
Ông bố bắt đầu nổi cáu làm bà chị dâu tức là vợ của Tarô đang ở trong căn phòng bên cạnh, lên tiếng để ngăn hai bên đụng chạm:
- Con tuy đàn bà con gái không rành chuyện đời nhưng hãy cho chú ấy sang đây con hỏi thăm một chút.
Toyo.o bèn đứng dậy, tất tả đi vào phòng bên.
Anh nhìn chị dâu và nói:
- Cho dù anh cả không hạch hỏi đi nữa, em đã định bụng đem chuyện này bàn riêng với chị, chẳng ngờ chưa chi đã bị anh ấy lên án trước. Thực ra có một người đàn bà gia cảnh thế này thế này... đang sống lẻ loi rất đáng thương, đã xin em “lấy làm vợ để được bảo bọc” và nhân đó, tặng em thanh bảo kiếm.Thế nhưng em đây cha mẹ hãy còn, chưa được phép song thân mà đã đính ước vợ chồng thì thể nào cũng bị trách phạt nặng nề. Giờ đây em có hơi hối hận, xin chị cả thương tình mà cứu em với!
Bà chị bèn cười và bảo:
- Chị thấy chú đàn ông con trai mà đêm hôm cứ vò võ một mình, lấy làm tội nghiệp cho chú đã lâu. Chuyện chú vừa kể không phải là điều đáng mừng hay sao! Tuy chị vụng về nhưng sẽ cố gắng nói hộ chú.
Đêm đó, người chị dâu thủ thỉ với Tarô, chồng mình:
- Có người đàn bà gia cảnh thế này thế này nè. Không phải là chuyện xảy ra đúng lúc à. Mình nên lên gặp bố nói chuyện để kiếm cách tác thành cho chú ấy đi!
Tarô nhíu mày:
- Thế thì lạ thật! Chuyện ông Agata tên Mỗ nào đó là thuộc hạ của quan trấn thủ thì tôi chưa nghe nói đến bao giờ. Nhà ta vốn giữ chức lý trưởng, nếu có một vị nào tên như thế qua đời thì cũng phải biết tin chứ. Dù sao, mình cứ đem thanh kiếm ấy lại đây cho tôi.
Nghe chồng nói như thế, bà vợ liền vác kiếm mang tới. Tarô sau khi xem xét nó thật kỹ lưỡng, vừa thở dài vừa nói:
- Có chuyện chết người đây này. Số là gần đây một vị đại thần ở kinh đô vì lời cầu nguyện của ngài được thành tựu, đã đem tiến cúng cho đền Kumano một số vật báu để tạ ơn thần. Tuy nhiên, bỗng thấy một số lớn bảo vật ấy đã không cánh mà bay ra khỏi nơi chứa đồ. Quan giữ đền tức tốc báo lên sở hình án và các viên quan trong sở ấy muốn truy nã kẻ đạo tặc nào đã trộm lấy chúng. Tôi lại nghe rằng quan phó sở hình án là ngài Fun.ya no Hiroyuki đã đến tận nơi tàng trữ bảo vật, hiện nay đang cật lực điều tra về vụ này. Nhìn thanh kiếm, tôi không thể nào tin rằng nó là vật sở hữu của một viên quan ở địa vị thấp. Vậy thì ta đem nó lên cho bố xem nữa nhé.
Nói xong, Tarô mang thanh kiếm lên đưa cho người cha và hỏi:
- Có chuyện kinh khủng như thế như thế, bây giờ thày định đoạt làm sao?
Mặt ngưòi cha xanh như chàm đổ:
- Thôi chết rồi, trời ạ! Bình sinh tao nào có đụng đến tơ hào của ai đâu, không hiểu tiền duyên nghiệp chướng hay sao mà chuyện ác đức như thế lại xảy ra. Nếu tin này lộ cho người ngoài biết thì cả nhà mình sẽ bị tru diệt. Vì tổ tiên và con cháu mai sau, tao có sá gì một thằng nghịch tử. Mai mầy lên bẩm báo với quan đi.
Tarô đợi cho trời sáng ra, lên đền thần gặp người giữ đền, thuật lại hết ngọn ngành. Khi anh trình thanh kiếm ra thì viên chức ấy giật bắn mình, bảo:
- Đây chính là vật báu mà vị đại thần kia ngài tiến cúng cho đền!
Khi quan phó trấn thủ nghe chuyện, ông ta phán:
- Giờ đây còn phải truy cho ra những vật bị mất cắp khác nữa. Lôi cổ tên đó đến đây ngay!
Bọn vũ sĩ khoảng độ 10 người bèn theo chân Tarô hướng về phía nhà họ Ôya. Toyo.o mãi đọc sách, chẳng hay biết gì, bị bọn vũ sĩ xúm nhau bắt lấy.
- Tôi có tội gì?
Chẳng thèm để ý đến tiếng kêu oan của Toyo.o, họ trói gô anh lại. Cả cha mẹ và vợ chồng Tarô lúc ấy chỉ biết than thở:
- Thật nó làm xấu mặt mọi người!
Những người đến bắt bảo:
- Đây là lệnh của quan trên, sai chúng ta bắt mi. Đi nhanh lên nào.
Thế rồi họ vây quanh Toyo.o và áp giải anh lên dinh quan. Viên phó trấn thủ trừng mắt nhìn Toyo.o và bảo:
- Nhà ngươi đã phạm một tội tày trời xưa nay chưa có là ăn trộm vật báu của thần thánh. Ngươi đang cất dấu những tài vật khác ở đâu? Phải thú thực hết!
Toyo.o đến mức này mới vỡ lỡ sự tình, nước mắt ròng ròng, anh kể lể:
- Tiểu sinh không hề trộm cắp của ai cả. Chẳng qua có người vợ góa nhà ông Agata tên Mỗ đã tặng cho tôi vật mà chồng cô ta lúc còn sống hay mang trên người. Bây giờ xin quan trên hãy gọi cô đó đến đây tra xét để gỡ mối oan cho tôi.
Phó trấn thủ càng thêm giận dữ:
- Dưới trướng ta xưa nay chẳng có ai họ Agata. Nhà ngươi ăn nói dối trá như vậy chỉ làm tội mình nặng thêm thôi.
Toyo.o bèn thưa:
- Thân tôi nay đã bị bắt giữ như thế này, có lý nào còn nói điều không thực thà. Xin thượng quan rủ lòng thương, gọi người đàn bà ấy đến đây tra vấn cho.
Vị quan lúc ấy mới hướng về phiá bọn vũ sĩ ra lệnh:
- Nhà cái con Manago họ Agata ở đâu thế? Xem nó có đó không và bắt giải về đây!
Bọn vũ sĩ rập đầu tuân lệnh, lại giải Toyo.o đi cùng, đến ngôi nhà ấy thì thấy cái cổng đồ sộ đã mục nát, gạch ngói hàng hiên vỡ nát và rơi vung vãi, cỏ hoang mọc um tùm[21], không tài nào nghĩ nơi đây lại có người cư ngụ. Trước cảnh đó, Toyo.o không khỏi rụng rời. Bọn vũ sĩ bèn đi lùng chung quanh, gọi người chòm xóm tụ tập lại. Bọn mấy lão kiếm củi, thợ giã gạo ... đều sợ hãi quì mọp dưới đất. Bọn vũ sĩ nhìn cả đám và hỏi:
- Ngôi nhà này của ai? Có thật một kẻ là vợ của Agata tên Mỗ đang trú ngụ ở đây chăng?
Ông già làm nghề rèn mới lếch ra thưa:
- Chúng tôi không ai nghe nói người nào có tên như vậy. Ngôi nhà này cho đến khoảng 3 năm về trước có một người rất khá giả họ Suguri tên Mỗ sinh sống.Từ khi thuyền buôn chở hàng của ông mất tích dưới Tsukushi[22], rồi sau đấy những người còn lại trong gia đình bỏ đi tứ tán, thì từ ấy tuyệt nhiên không có ai sống ở đây nữa. Thế nên đêm hôm qua khi người đàn ông này đi vào đó một chốc rồi trở ra, ông lão làm sơn ở đây đã cho là chuyện quái dị.
Nghe nói như vậy, họ bèn bảo với nhau:“ Thôi thì chúng ta hãy xem xét thật kỹ để còn tường trình lên quan phó trấn thủ”, xong, đẩy cổng vào nhà. Bên trong trông còn hoang vắng hơn cả bên ngoài nữa. Họ bèn tiến dần vào xa hơn thì gặp một cái sân trước thật rộng, hồ thì đã cạn nước, chỉ trơ đám rong rêu đã héo khô. Giữa mấy bụi cỏ dại mọc tùm lum vươn cao lên đụng đầu người, là một cây tùng lớn đã bị gió bão xô ngã[23] trông thật ghê sợ. Khi vừa mở những liếp chắn gió, một mùi tanh tưởi bốc ra khiến ai nấy đều hoảng hồn, tự động thối lui. Toyo.o nói không ra hơi, chỉ còn biết than ôi. Trong đám vũ sĩ có kẻ tên là Kose no Kumagashi vốn là trang nam tử gan to mật lớn. Anh ta bảo: “Này các bạn, hãy đi theo sau lưng tôi!”, xong hùng hổ đạp lên mặt sàn lát ván mà tiến vào. Bên trong tiền sảnh, một lớp bụi dày đã phủ lên khắp nơi, phân chuột vương vãi đó đây. Ở chính giữa, trên giường và dưới bóng của bức màn ngăn tường cũ kỹ, có nàng con gái mặt tươi như hoa đang ngồi một mình. Kumagashi mới hướng về phía cô gái và bảo: “Quan trấn thủ truyền cho nhà ngươi đến hầu đấy. Mau mau mà theo ta!”. Cô kia không trả lời lấy một tiếng, Kumagashi bèn xáp đến gần để bắt thì ngay lúc ấy, bỗng có một tiếng nổ long trời lỡ đất như thể tiếng địa lôi. Nhiều người trong bọn còn chưa kịp chạy đã ngã lăn chiêng. Thế rồi khi họ đão mắt nhìn quanh thì chẳng thấy bóng dáng của cô nàng đâu nữa. Trên mặt giường chỉ tung toé những vật gì óng ánh. Mọi người vừa kinh sợ vừa thử tiến đến gần để xem thì họ thấy nào là gấm Triều Tiên, lụa Giang Nam, vóc Nhật Bản, đồ cổ như liềm, cuốc, giáo, khiên, túi đựng tên, đủ loại, tất cả đều là báu vật đền thần mới bị mất trộm gần đây. Bọn vũ sĩ bèn cho mang những món nói trên về và báo cáo hết mọi chi tiết kỳ quái cho quan nghe. Cả phó trấn thủ lẫn quan giữ đền đều hiểu rằng đó là những trò ma mảnh của yêu quái nên mới lơi tay, không buộc tội Toyo.o gắt gao nữa. Tuy nhiên, họ cũng không thể làm ngơ trước việc anh đã phạm một lỗi nặng như vậy. Toyo.o liền được giải về dinh quan trấn thủ rồi bị xiềng trong một gốc đề lao. Vì gia đình ông Ôya đã sắm sanh một món tiền lớn làm lễ vật để xin giảm tội cho Toyo.o[24], anh chỉ bị giam khoảng 100 ngày. Toyo.o mới nói: “ Như thế này, con đâu còn mặt mũi nào mà đi gặp thiên hạ nữa! Thôi thì nay chị con đang ở đất Yamato, tốt hơn hết là con đến đó thăm rồi xin ở đậu nhà chị một thời gian”. Trong nhà bèn bảo: “Sau sự cố kinh hoàng như thế này, rất dễ chuốc bệnh vào người. Thôi mi hãy đi đến đó sống tạm vài tháng xem sao” rồi họ cắt đặt người tùy tùng theo anh lên đường.
Nhà người chị của Toyo.o nằm ở thị trấn gọi là Tsubaichi[25], anh chồng Tanabe no Kanetada của cô có một cửa hiệu. Hai người thấy Toyo.o ghé chơi thì vô cùng mừng rỡ, lại thêm tội nghiệp cho chú em vì số phận hẩm hiu của cậu trong mấy tháng vừa qua. “Chú ở với anh chị đến bao lâu cũng được”. Họ bảo như thế và hết lòng an ủi người em. Năm hết Tết đến, bây giờ đã vào tháng 2[26]. Thị trấn Tsubaichi này lại gần chùa Hatsuse. Trong số những vị Phật được thờ ở chùa, Phật Quan Âm là linh ứng hơn cả, tiếng đồn thấu đến bên nhà Đường. Do đó, người ở kinh đô cũng như người từ các vùng nông thôn rủ nhau viếng cảnh chùa rất đông vào mùa xuân. Những ai đến đấy hành hương đều phải qua đêm tại thị trấn Tsubaichi. Ở đó, trong những ngôi nhà trọ xếp thành dãy phố dài, đâu đâu cũng đầy khách. Vì tiệm của Tanabe chuyên bán đồ thờ như đèn sáp và bấc đèn, khách khứa ra vào nườm nượp. Trong đám họ, bỗng thấy có một nữ lang dung mạo cực kỳ xinh đẹp, dáng dấp sang trọng như người ở kinh đô đang trà trộn vào trong đám khách thập phương, có một nữ tỳ trẻ đi theo, ghé vào tiệm định mua hương.
Cô hầu trẻ này vừa nhìn thấy Toyo.o đã reo lên: “Lang quân nhà mình sao lại đang ở đây này, cô ơi!”. Toyo.o giật mình nhìn kỹ lại thì thấy chính là Manago và Maroya. “Eo ôi!”, anh chàng nói xong hốt hoảng chạy vào bên trong để nấp. Hai vợ chồng Kanetada mới hỏi: “Chuyện gì thế hở chú?” thì Toyo.o đáp: “Con yêu tinh kia đã mò được tới đây rồi! Đừng bén mãng đến gần nó nghe!” rồi cứ tìm cách trốn chui trốn nhủi bất kể chỗ nào. Mọi người mới hỏi nhặng lên: “Thế nó ở đâu nào?” Lúc đó, Manago mới bước vào: “Các bác các cô, đừng kinh hãi gì cả! Lang quân ơi, chàng cũng chớ có sợ em . Vì tình cảm đối với chàng, em lỡ làm việc dại dột để chàng phải hàm oan. Quá buồn khổ, em đã đi tìm chàng khắp nơi hòng giải bày câu chuyện cho tâm trí chàng được thảnh thơi. May quá, hôm nay em đã tìm ra chốn ở của chàng, ôi, không sao nói hết được sự vui mừng của em. Này ông chủ nhà, xin ông cũng lắng nghe em giải bày với. Nếu bảo em là yêu tinh, thế thì sao giữa chốn người ta nhộn nhịp qua lại như thế này và ngay ban ngày ban mặt, em lại có thể hiện hình ra chứ! Quần áo em có khâu đầy đủ đường kim mũi chỉ như ai. Hơn nữa, hướng ra ngoài nắng, vẫn thấy em có bóng[27]. Xin ông chủ hãy tự phán đoán xem những lời em nói có hợp tình hợp lý hay không để mọi người xóa tan đi sự nghi kỵ về em.”
Một nữ lang dung mạo cực kỳ xinh đẹp
Toyo.o lúc đó mới lấy lại thần hồn chút đỉnh, lên tiếng:
- Việc mi không phải là người sống thì khi bị bọn vũ sĩ giải đi tìm mi, ta đã chứng kiến tận mắt.Ngôi nhà của mi lúc đó khác hẳn một trời một vực so với ngày hôm trước, bị bỏ hoang phế giống như hang động của ma quỷ và chỉ có mi ngồi đó một mình. Hơn nữa khi họ xúm lại định bắt mi thì giữa thanh thiên bạch nhật lại nổ ra một tiếng to kinh hoàng như sấm rồi mi bỗng biến mất không để lại dấu vết. Ta đã thấy rõ ràng như vậy. Nay mi còn bám theo ta định làm gì nữa đây? Cút xéo ngay![28]
Mắt Manago ứa lệ. Nàng nói:
- Chàng mắng thế cũng không phải vô lý nhưng xin hãy lắng nghe những gì em thưa mà nghĩ lại. Khi nghe chàng bị bắt và áp giải đến công đường, em đã hỏi kế ông lão hàng xóm xưa nay vẫn hay giúp đỡ em để cùng nhau vội vội vàng vàng tạo ra cái cảnh nhà cửa bỏ hoang. Khi người ta tính bắt em đi, thì việc gây ra tiếng nổ to như sấm để dọa họ là kế do con Maroya sắp đặt. Sau đó, em mới tìm thuyền bè mà tẩu thoát về hướng Naniwa (Ôsaka). Vì muốn biết chàng từ đó lưu lạc về đâu nên em đã tìm đến chùa Hatsuse để cầu xin Đức Phật Quan Âm chỉ lối. Như cảnh tái hợp trong câu thơ “Có hai cây tuyết tùng, Dòng nước xui gặp lại” [29] của người xưa, chúng ta giờ đây đã đoàn tụ nơi đây, thật vui mừng biết mấy. Nhất định là vì Đức Quan Âm từ bi đã nghe lời khấn nguyện của em. Hỏi thử một người con gái như em làm sao có thể ăn trộm được những món báu vật đền thần? Chẳng qua đó là những hành vi ám muội của đời chồng trước. Xin chàng hãy suy nghĩ thật cặn kẽ về những điều em nói mà hiểu cho tâm tình một người con gái đáng tội nghiệp không biết gì hơn là yêu thương chàng.
Nói xong, Manago lại giọt vắn giọt dài. Toyo.o thì trong lòng vẫn còn hồ nghi nhưng đã chạnh niềm thương cảm, không tìm ra được câu nào để khiển trách nàng thêm nữa. Hai vợ chồng Kanetada có vẻ xuôi tai vì thấy Manago đối đáp trót lọt và hợp lý. Nhìn dáng dấp và cách ăn nói thùy mị của Manago, không những đã hết ngờ vực mà còn nói:
- Nghe chuyện chú Toyo.o nhà tôi kể thì thật đáng khiếp sợ nhưng thời buổi này làm gì lại có những sự việc như thế có thể xảy ra nhỉ!. Câu chuyện nương tử lặn lội tìm chồng, chúng tôi nghe thật cảm động. Cho dù chú ấy không khứng chịu đi nữa, xin mời cô cứ ở lại đây với chúng tôi.
Rồi họ sửa soạn một căn buồng cho cô ta ở. Sau khi trú chân ở đó được hai ba ngày, Manago đã chinh phục được cảm tình vợ chồng Kanetada, ỉ ôi năn nỉ họ tổ chức đám cưới cho. Xúc động vì sự gắn bó của cô với em trai mình, hai vợ chồng bèn thôi thúc Toyo.o và cuối cùng hôn lễ đã cử hành. Phần Toyo.o thì với thời gian, lòng càng mềm yếu ra, và vì trước đây anh đã mê mẩn sắc đẹp của Manago rồi nên chịu kết ước ngàn năm không thay lòng đổi dạ. Từ đó, hai người quấn quít ấp yêu như mây trời mỗi đêm dậy lên trên đỉnh Kazuraki, đỉnh Takama[30] tuôn xuống thành mưa[31] khi nghe hồi chuông sớm của chùa Hatsuse[32], họ chỉ hận nỗi gặp nhau quá muộn[33].
Chỉ hận nỗi gặp nhau quá muộn
Trời đã vào tháng 3. Kanetada mới nói cùng vợ chồng Toyo.o:
- Nơi đây không chỗ nào có thể so sánh với chốn kinh thành nhưng cảnh sắc chung quanh đây đẹp hơn Kishuu (xứ Kii)[34] nhiều. Chẳng hạn như vùng Yoshino nổi tiếng kia[35], khi trời vào xuân thực đáng chiêm ngưỡng vô cùng. Còn như núi Mifune, sông Natsumi[36]... ta có xem bao lần cũng không chán. Lúc này mà đến chơi những nơi đó thì thú vị lắm đấy. Hai em có đi không nào? Nếu muốn thì mình đi cả nhà!
Được mời mọc như vậy, Manago chỉ nhoẻn miệng cười và bảo:
- Tiếng đồn Yoshino là “nơi xinh đẹp đẹp dành cho người tử tế”[37]. Dân sống ở kinh đô ai cũng mong được đến viếng Yoshino một lần cho thỏa. Thế nhưng em đây từ nhỏ đã mang một chứng bệnh kinh niên là mỗi khi ra đến chỗ đông người hay đi đường xa thì thế nào cũn bị máu xông lên đầu, đau đớn khổ sở[38]. Không tháp tùng anh chị được, tình thực em rất tiếc. Dù vậy, xin anh chị khi đến đó, chớ quên mang quà miền núi về cho em nhé!
Hai vợ chồng vẫn cố tình mời mọc:
- Nếu em không kham nổi đường trường, bệnh tật sẽ làm em khổ đấy. Tuy vậy, dù không có xe cộ nhưng anh chị quyết sẽ kiếm cách để em khỏi phải lội bộ. Chứ để em ở nhà một mình thì chú nó sẽ canh cánh bên lòng! Thấy đến nước đó, Toyo.o bèn vun vào:
- Thôi, anh chị đã tỏ ra tha thiết như vậy thì dẫu trên đường có lâm bệnh đi nữa, em hãy cố đi theo mới được.
Cực chẳng đã, Manago rốt cục phải đi cùng. Bạn đồng hành có bao nhiêu người ăn mặc đỏm đáng nhưng nếu đem so với nhan sắc xinh đẹp của Manago thì chẳng ai sánh nổi.
Nhân gia đình từ xưa có quen biết một nhà sư pháp danh là Mỗ nên ghé lại chùa ấy để thăm. Tăng là thầy trụ trì, bước ra nghênh đón và bảo: “Mùa xuân năm nay hai bác đến chơi hơi trễ đấy nhé! Hoa anh đào rụng vơi hết nửa rồi! Tiếng oanh hót xem chừng cũng đã mệt mỏi rã rời[39]. Thôi để tôi kiếm nơi nào hãy còn đẹp để đưa cả nhà vãn cảnh”. Nói xong người ấy bèn cho dọn một mâm cơm thanh đạm để mời khách ăn chiều. Sáng hôm sau, tuy trên trời sương lam che khá dày nhưng mỗi lúc càng sáng sủa ra, có thể trông được rõ ràng. Mới thấy ngôi chùa này được xây trên một rẻo cao, từ nơi ấy mà nhìn xuống có thể thấy mồn một các tăng phòng. Những con chim rừng không biết từ đâu cùng cất tiếng hót tựa đang hòa nhạc. Hoa cây hoa cỏ trăm thức mọc chen chúc bên nhau như thể đua tươi[40]. Nhìn khung cảnh đó, mới thấy rằng dẫu là ở cùng một nơi là Yoshino, một làng quê trong núi, mà riêng cảnh sắc nơi đây đã làm cho ta như mở bừng đôi mắt.
- Đối với người mới viếng Yoshino lần đầu, đằng kia chỗ có thác nước[41] là nhiều cảnh đáng xem hơn cả.
Nói xong, nhà sư bèn hướng dẫn mọi người đến đó tham quan. Họ vòng quanh thung lũng để đi xuống bên dưới. Nơi này ngày xưa, các thiên hoàng[42] khi đi ngự du có lập một hành cung, dòng nước thác chảy rất xiết, gây nên tiếng động thật to. Nhìn lũ cá hương be bé đang lội ngược dòng, thấy thật đẹp và thích thú[43]. Cả đoàn bèn mở bọc cơm nắm bày ra, vừa ăn vừa thưởng thức phong cảnh thiên nhiên[44].
Khi cả đoàn buớc xuống tới chân gộp đá, bỗng thấy có người đang lần đường bước tới. Đó là một ông lão đầu tóc bờm xờm như tơ rối nhưng tay chân có vẻ rắn rỏi. Khi đến gần bên thác, ông lão đưa mắt theo dõi đoàn người một cách nghi ngại, trong khi ấy, Manago và Maroya đều quay lưng về phía ông ta, làm bộ như không thấy. Thế nhưng ông lão cứ chăm chắm nhìn hai người và lẩm bẩm: “Quái thật, bọn yêu tinh này! Không những chúng đi mê hoặc người ta mà còn dám nhởn nhơ trước mặt ta nữa!”. Nghe được, hai cô gái bèn bật mình phóng lên cao rồi nhảy vào bên trong thác nước. Chỉ thấy sau đó nước thác bỗng bắn cao tung tóe lên trời rồi dâng ngập tràn, che dấu mọi hình tích. Có những đám mây đen như mực không biết từ đâu ùn tới và những hạt và mưa to đổ xuống như roi vút[45]. Lão già mới an ủi bọn người đang hốt hoảng vì sợ hãi và đưa họ xuống dưới làng. Ngồi bệt xuống dưới mái hiên nhà dân rách nát, tất cả như không còn chút thần hồn. Ông lão nhìn Toyo.o và bảo:
- Nhìn kỹ tướng mạo, tôi nghĩ rằng cậu là kẻ đã bị yêu quái làm cho khổ sở lao đao. Nếu tôi không cứu giúp thì nhất định trước sau gì thì cậu cũng sẽ mất mạng. Từ rày về sau, xin cậu hết sức cẩn thận giữ mình.
Toyo.o bèn phủ phục dưới đất, chắp tay lạy và kể lể đầu đuôi sự tình cho ông lão, xong kính cẩn van xin:
- Kể từ đây, cúi xin cụ bảo vệ mạng sống cho cháu!
Ông lão đáp:
- Thì ra gốc ngọn là như thế! Yêu quái này là một con rắn lớn dày công tu luyện đã thành tinh. Nó mang đặc tính dâm bôn của loài rắn. Người ta vẫn bảo rắn mà giao cấu với trâu bò sẽ sinh ra kỳ lân, còn như giao cấu với ngựa sẽ sinh ra long mã[46]. Có thể hiểu sở dĩ nó tìm cách mê hoặc cậu là vì nó yêu thích dáng dấp điển trai của cậu và muốn thỏa lòng dâm. Nó đeo bám cậu bền bĩ như thế cho nên nếu cậu cứ lơ đểnh, để quái vật mặc tình, chẳng chóng thì chầy, thế nào cũng sẽ mất mạng.
Nghe ông lão nói xong, mọi người càng thêm kinh hãi và kính phục ông, bèn bái lạy: “Cụ đây đúng là một vị chân nhân!”. Ông lão cả cười: “Tôi không phải thần tiên gì đâu! Chỉ là một người làm việc ở đền thần Yamato, nay đã trí sĩ, tên là Tagima no Kibito[47]. Để tôi đưa các bác về tận nhà nhé. Thôi, chúng ta lên đường đi nào!”. Ông lão bèn đứng lên trước dẫn lối, cả bọn đi theo.
Ngày hôm sau, họ cùng nhau đến làng Yamato để cảm ơn ông lão, tặng cụ ta 3 xấp lụa Mino[48], 2 cuộn gấm Tsukushi và kính cẩn thưa: “Cúi xin cụ làm phép giải hạn trừ tà để yêu quái không đến quấy nhiễu chúng tôi nữa!”. Ông lão lấy hết quà tặng phân phát cho các chức quan giữ đền mà không giữ một xấp, một cuộn nào làm của riêng. Ông bảo Toyo.o:
- Con yêu đó nó mê mệt dáng vẻ điển trai của cậu nên sẽ còn đeo riết. Phần cậu thì vẫn đắm đuối cái vỏ ngoài xinh đẹp của nó nên đã nhụt hết khí phách nam nhi. Từ giờ về sau, nếu giữ được tư thế oai hùng, luôn luôn tỉnh táo thì cậu sẽ chẳng cần mượn sức của già này nữa đâu. Xin cậu cố gắng làm chủ lòng mình.
Nghe những lời khuyên bảo chân tình ấy, Toyo.o thấy mình như vừa bước ra khỏi cơn mê, cám ơn lấy cảm ơn để ông cụ rồi ra về. Đến nhà, anh thưa với Kanetada:
-- Bao nhiêu năm tháng em bị con quái che mắt và lừa dối chẳng qua là vì lòng em bấn loạn, xa đường ngay nẻo chính. Đã không tròn hiếu hạnh với cha anh ở quê nhà, nay còn gieo vạ cho gia đình anh chị nữa. Em không thể nào ở đây quấy quả mãi. Tình thương của anh chị, em thật hết lòng cảm ơn và giờ thì xin chia tay, sau này mình sẽ lại gặp nhau.
Thế rồi Toyo.o trở về xứ Kii.
Cha mẹ Toyo.o và vợ chồng người anh cả nghe được câu chuyện hãi hùng này càng hiểu rõ là lỗi ấy không phải do anh ta gây ra và càng thêm tội nghiệp anh, cùng lúc, họ lại e sợ cái lì lợm của yêu quái. ”Tại vì nhà ta cứ để Toyo.o một thân một mình nên mới ra nông nỗi. Kiếm cho nó cô vợ mới được!”. Lúc ấy ở làng Shiba[49] có một ông giữ chức quản lý trang viên. Con gái độc nhất của ông từng được tuyển vào đại nội làm cung nữ, nay sắp được cho thôi việc về quê. Ông quản lý ấy muốn kén Toyo.o làm rể và đã nhờ người mai mối đến đánh tiếng với gia đình Ôya. Câu chuyện tiến triển như ý muốn, việc hôn nhân được hai bên giao ước ngay sau đó. Khi gia đình gửi người lên kinh đô đón nàng thì Tomiko, tên cô gái, biết được chuyện đã tỏ ra rất hoan hỉ, bằng lòng theo về. Mọi hành vi cử chỉ của Tomiko, vì được đào tạo nhiều năm trong cung, cũng như dung mạo của nàng, nhất nhất đều thanh nhã, ăn đứt các cô gái bình thường. Tomiko vừa giỏi giang vừa xinh đẹp không chê vào đâu được nên đến làm rễ nhà ấy, Toyo.o rất lấy làm mãn nguyện. Thế nhưng đôi khi nhìn khuôn mặt của Tomiko, Toyo.o vẫn cảm thấy mối tình si mê mà con rắn kia dành cho anh như hãy còn ám ảnh tâm trí mình[50].
Đêm đầu tiên, chẳng có chuyện gì xảy ra nên xin miễn kể. Qua đêm thứ hai, chuếnh choáng hơi men, Toyo.o mới giở giọng bông đùa với Tomiko: “Nàng xưa kia làm việc lâu ngày ở trong cung, làm gì mà chẳng được những người sang trọng như quan tể tướng này, tướng ngự lâm quân nọ ôm ấp. Giờ gặp phải kẻ quê mùa như tôi, không thấy là đáng ghét hay sao?” Bỗng thấy Tomiko ngẩng phắt mặt lên: “Không còn nhớ chi tình nghĩa sâu đậm trước đây với tôi mà đi yêu dấu cái đứa chẳng ra gì cả, chứ bộ anh chẳng là kẻ đáng ghét à?” Thì ra, tuy hình dáng vẫn là hình dáng của Tomiko nhưng giọng nói rõ ràng là giọng Manago[51].
Chứ bộ anh chẳng là kẻ đáng ghét à?
Toyo.o nghe nàng nói mà sợ hãi đến nổi toàn thân nổi gai ốc, chỉ biết ngồi há hốc. Thế nhưng cô gái vẫn tươi cười bảo:
- Ông chồng của em ơi! Dẫu chàng quên khuấy những lời thề non hẹn biển với em nhưng nếu có cơ duyên như hôm nay là mình sẽ lại gặp nhau thôi. Nếu chàng cứ cho lời người ngoài là phải mà tìm cách xa lánh em thì thế nào em cũng đổ cái oán ấy lên trên đầu chàng. Những ngọn núi xứ Kii có cao đến bao nhiêu thì em vẫn có thể rưới máu của chàng từ trên đỉnh xuống đến đáy vực sâu[52]. Xin chàng đã có thân thì chớ để uổng phí tính mạng của mình!
Những lời nói này làm Toyo.o run như cầy sấy, anh e rằng nàng ta sắp chụp lấy anh xé xác nên bủn rủn cả tứ chi đến suýt ngất. Từ đàng sau bình phong có tiếng nói:
- Lang quân nhà ta sao lại thấy trong người khó ở như vậy. Hôm nay không phải là một ngày nên duyên, đáng ăn mừng lắm hay sao?
Người từ đó bước ra không ai khác ngoài Maroya. Vừa nhìn thấy, Toyo.o càng sửng sốt hơn nữa, mắt nhắm nghiền và phục xuống đất. Hai người đàn bà hết dỗ dành đến hăm dọa đủ điều nhưng Toyo.o vẫn nằm lăn ra đấy như người chết dỡ cho đến tận hừng đông.
Buổi mai hôm ấy, Toyo.o tìm cách thoát ra khỏi phòng khuê. Anh đến gặp nhạc phụ của mình và thưa:
- Cha xem, chuyện xảy ra khủng khiếp như thế này này. Cái tai họa ấy, thử hỏi con biết làm sao gỡ rối. Xin cha tính kế cho!
Anh ta nói mà hạ giọng như thì thào, chỉ e nỗi có người nào đang đứng sau lưng. Hai vợ chồng ông quản lý trang viên đều xanh mặt, chỉ biết thở vắn than dài:
- Chuyện đã đến thế, chúng ta biết tính sao bây giờ! May thay, mới có một vị tăng vốn tu ở chùa Kurama[53], người vẫn đi hành hương hàng năm ở đền Kumano. Từ hôm qua, thày ấy đã đến tạm trú tại ngôi chùa bên trên hòn núi bên kia. Nhà sư này giỏi nghề cầu đão, các thứ bệnh truyền nhiễm, ma hành quỷ ám hay côn trùng phá hoại mùa màng, thày đều trị tuyệt được nên cả làng ai cũng tôn kính.Vậy mình đi mời thầy ấy nhé!
Sau đó, ông nhạc mới sai người mời và chẳng mấy chốc, nhà sư đã đến nơi. Nghe kể xong đầu đuôi tự sự, thày ấy mới vênh váo bảo: “Chuyện bắt mấy con yêu ranh cỡ đó, đối với tôi nào có khó khăn gì! Xin cả nhà ta cứ bình tĩnh mà xem!”. Thấy thầy nói chắc ăn như vậy, tất cả mới thở phào.
Trước tiên ông thày gọi đem hùng hoàng[54] tới rồi pha thành nước thuốc, rót đầy vào một cái lọ con và tiến về phiá phòng khuê. Khi thấy mọi người sợ sệt đổ xô nhau tìm chỗ núp thì nhà sư bèn cười chế nhạo: “Này các cụ già và các em bé, đang ở đâu cứ đứng nguyên đấy! Hãy xem tôi bắt con rắn ấy ngay bây giờ!” Nói xong, ông ta xông xáo tiến lên. Vừa lúc ông mở nhẹ cánh cửa phòng thì đã thấy một cái đầu rắn thật to thò ra, đối mặt với ông ta. Cái đầu đó trông mới vĩ đại làm sao! Nó ngáng nguyên cả cánh cửa, để lộ mấy cái răng trắng nhỡn lấp la lấp lánh còn hơn cả một đụn tuyết. Mắt nó sáng như gương, sừng tựa nhánh cây khô. Nó mở cái miệng rộng hoác cỡ trên 3 shaku, thè nguyên một cái lưỡi đỏ lòm, thiếu điều chực nuốt trọn nhà sư. Ông này mới kêu lên: “Ái chà chà!” rồi vứt đại bình thuốc đang nắm trên tay, chân khuỵu xuống, và vì đứng dậy không nổi nên người lăn lông lốc rồi cứ thế mà bò lê bò lết ra bên ngoài, rốt cuộc thoát được thân. Ông ta lúc đó mới nhìn mọi người và bảo: “ Sợ quá đi thôi! Ngài đây chính là một vị xà thần, sức anh thày pháp như tôi làm sao hàng phục được! Nếu không nhanh chân nhanh tay, hẳn đã mất mạng.” Thày nói vừa xong thì ngất lịm. Mọi người vực lên mới thấy trên mặt và da thịt của thày, ở đâu cũng đầy những vết đen vết đỏ như thể người vừa thò tay mình vào trong đống than hồng. Coi bộ cả người thày đã bị trúng độc khí. Sau đó, chỉ có hai cái nhãn cầu của thày là còn đưa qua đưa lại. Hình như thày đang muốn nói thêm điều chi nữa nhưng không sao phát thành tiếng. Người ta thử làm nhiều cách như dội nước lên người nhưng cuối cùng thày đã tắt thở. Những ai chứng kiến quang cảnh này đều xiêu hồn bạt vía, cất tiếng than khóc inh ỏi.
Toyo.o lấy lại chút bình tĩnh và nói với họ: “Đến ông thày giỏi nghề cầu đão như thế mà còn phải bó tay! Con yêu này vốn bám riết không tha, khi nào tôi còn sống trên thế gian này, dù có trốn chỗ nào nó cũng sẽ kiếm ra. Chỉ vì muốn giữ tính mạng của mình mà làm bao nhiêu người bị liên lụy là điều không phải. Thôi bây giờ tôi chẳng vấn kế ai nữa. Xin các bác đừng lo cho tôi!”. Xong, anh xăm xăm tiến về phiá phòng khuê. Bọn người nhà ông nhạc mới ngăn lại: “ Cậu có điên không đấy?” nhưng Toyo.o vẫn không nghe và cứ đi về phiá gian phòng. Khi anh mở nhẹ cánh cửa thì thấy bên trong hoàn toàn yên ắng, chỉ có hai người con gái đang ngồi nhìn về phiá mình.Tomiko (Manago) bảo Toyo.o: “Chàng muốn trả thù em hay sao mà lại tìm người lập kế đến bắt em cho được như thế! Nếu từ nay trở đi chàng còn nuôi lòng oán hận mà tái phạm thì em sẽ làm cho, không riêng mỗi mình chàng mà tất cả người sống trong cái làng này phải nếm mùi đau khổ. Nên chi hãy thỏa mãn với tấm lòng chung thủy của em và chớ dây dưa với cô nào khác nữa!” Lời nói có vẻ ma mị làm Toyo.o rất đổi khó chịu. Anh mới bảo: “Ngạn ngữ có câu: “Cho dù người không muốn hại hổ nhưng bản chất của hổ là bao giờ cũng tìm cách hại người”. Lòng ngươi vốn bất nhân nên mới đeo đuổi ta không rời, bao lần bắt ta phải chịu những điều cay đắng. Dù vờ nói ngon nói ngọt nhưng chỉ để hăm dọa ta với những ý tưởng báo thù khủng khiếp. Đó là chuyện ta khó chấp nhận. Tuy nhiên, cái đam mê của ngươi đối với ta cũng giống như tình cảm người thường, chỉ khổ là nếu ta còn ở đây ngày nào thì những người chung quanh vẫn còn phải chịu họa lây, điều ta không muốn. Hãy tha mạng cho Tomiko đi! Còn ta thì ngươi có muốn dắt đi đâu, ta cũng theo mà!”[55] Nghe xong, Manago tỏ ra vui vẻ và khẽ gật đầu[56].
Hãy thỏa mãn với tấm lòng chung thủy của em!
Một lần nữa, Toyo.o lại ra khỏi phòng và đến nói với nhạc gia: “Vì con quái này nó cứ đeo đẳng cho nên con không thể đang tâm tiếp tục ở đây nhìn nó làm khổ mọi người. Nếu bây giờ cha cho phép con ly hôn Tomiko thì tính mạng của nương tử sẽ được vẹn toàn”. Thế nhưng ông quản lý trang viên vẫn một mực từ chối. Ông bảo: “Ta cũng là kẻ theo đòi võ nghệ nhưng trước cảnh này lại tỏ ra nhát nhúa, lòng thật xấu hỗ, không biết ăn nói làm sao với bên anh chị sui gia. Con để cho ta suy nghĩ thêm một chút. Ừ, chùa Dôjoji ở Komatsubara[57] có một vị tên Hòa thượng Pháp Hải[58] là một người hiếm có, rành thuật trừ ma bắt quỷ. Ta nghe cụ bây giờ đã luống tuổi, ít khi rời khỏi tăng phòng nhưng nếu van nài chắc cụ cũng không nỡ bỏ rơi ta!”. Thế rồi thắng ngựa gấp rút lên đường.
Vì đường đất xa xôi, mãi đến nữa đêm ông mới tới nơi. Lão hòa thượng lụm khụm bước ra, sau khi nghe thủng câu chuyện bèn bảo: “Đáng sợ thật! Ta bây giờ đã già, dù ra bùa phép chẳng hiểu có uy lực gì không. Thế nhưng ta cũng không thể điềm nhiên ngoảnh mặt làm ngơ trước tai vạ nhà ông. Thôi ông cứ về trước đã, ta sẽ tức tốc đến sau.” Nói xong, nhà sư cho lấy ra một tấm cà sa đã được tẩm hương hạt cải hăng[59] trao cho ông ta và tận tình chỉ bảo: ”Hãy làm cách nào đánh lừa con quái, xáp cho được gần nó, trùm tấm áo này lên đầu rồi dùng hết sức đè xuống. Nếu lỏng tay, nó sẽ thoát được nên cần bình tĩnh mà giữ thật chặt”.
Ông quản lý quá đổi mừng rỡ, phóng ngựa như bay về đến nhà. Ông lén gọi Toyo.o và dặn dò: “Con hãy khéo léo làm như thế cho ta!” và trao tấm áo cà sa. Toyo.o bèn giấu nó trong người rồi đi vào phòng khuê và nói với cô gái: “Nhạc phụ giờ đây cũng đã chịu cho ta ra đi. Thôi, hãy đến đây để cùng lên đường đi nào!”. Đang khi Tomiko (Manago) tỏ ra cực kỳ sung sướng thì Toyo.o đã nhanh như cắt, kéo tấm cà sa ra chụp lên đầu nàng và dùng tất cả sức lực để trì xuống[60]. “Chao ôi, ngạt quá đi mất! Sao ngươi nỡ lòng nào! Nới tay một chút cho ta nhờ!” Dẫu nghe tiếng than thở như thế nhưng Toyo.o không hề lỏng tay, cứ đè xuống thật chặt. Chiếc kiệu đưa Hòa thượng Pháp Hải lúc đó cũng vừa vặn đến nơi. Người nhà ông quản lý dìu cụ thẳng vào phòng. Miệng cụ lâm râm đọc thần chú, túm lấy tấm áo cà sa thay cho Toyo.o. Khi nhìn vào bên trong thì thấy Tomiko (Manago) đang đang nằm phục xuống ngất lịm.[61]Trên lưng nàng một con rắn trắng dài đến 3 shaku đang nằm cuộn tròn không động đậy. Lão hòa thượng mới bốc lấy nó rồi bỏ vào trong một cái bình bát mà đệ tử của ông mang đến. Ông lại đọc tiếp thần chú thì từ đằng sau tấm bình phong, một con rắn nhỏ dài cỡ 1 shaku lại bò ra. Ông cũng bắt lấy và bỏ vào bình bát luôn, dùng áo cà sa hồi nãy quấn chặt chung quanh để phong kín. Sau đó cứ như thế mang theo người và lên kiệu ra về. Mọi người đều chắp tay, nhỏ lệ nói những lời bày tỏ lòng tôn kính đối với hòa thượng.
Sau khi về đến chùa, Hòa thượng Pháp Hải bèn cho đào trước chính điện của nhà chùa một cái hố thật sâu và đem chôn bình bát ấy, dùng pháp lực trấn áp để đời đời kiếp kiếp yêu quái không thể còn xuất hiện quấy phá thiên hạ nữa[62]. Nghe nói ngày nay ngôi Mả Rắn (Xà Trủng) ấy vẫn còn. Con gái ông quản lý trang viên đổ bệnh, càng ngày càng nặng rồi qua đời[63]. Còn Toyo.o, anh vẫn sống bình yên vô sự mãi về sau để kể lại sự tích này.
Thư mục tham khảo:
1) Ueda Akinari, Ugetsu Monogatari (nguyên tác Truyện đêm trăng mưa, có dịch sang kim văn, chú giải và bình luận bởi Takada Mamoru và Inada Atsunobu), 1997, Chikuma Gakugei Bunko, do Chikuma Shobô, Tôkyô xuất bản.Bản in lần thứ 7 năm 2004.
2) Ueda Akinari, Ugetsu Monogatari, nguyên tác được Aoki Masatsugu dịch sang kim văn và chú thích, 1981, Kôdansha Geijutsu Bunko số mã 487 và 488, Kôdansha, Tôkyô xuất bản. Bản in lần thứ 24 năm 1996.
3) Ueda Akinari, Ugetsu Monogatari dịch sang Pháp văn dưới nhan đề Contes de pluie et de lune bởi René Sieffert trong khuôn khổ Unesco, 1956, loại sách bỏ túi Folio, Gallimard, Paris, xuất bản.
4) Phùng Mộng Long, Bạch nương tử trấn tháp Lôi Phong (Bạch nương tử vĩnh trấn Lôi Phong Tháp) trong Cảnh Thế Thông Ngôn, do Nguyễn Khắc Phi và nhiều dịch giả khác, 2008, Nhà xuất bản Lao Động và Trung Tâm Văn Hoá Đông Tây, Hà Nội, xuất bản.
5) Ueda Akinari, Ugetsu Monogatari, dịch 7 trên 9 truyện sang tiếng Việt bởi Nguyễn Trọng Định dưới nhan đề Hẹn mùa hoa cúc, 2000, nhà xuất bản Kim Đồng, Hà Nội. “Chuyện con rắn tà dâm” (trang 77 đến 103)
[1] Dẫn bởi Takada Mamoru và Inada Atsunobu. Luận cứ của Asô Isoji thấy trong Văn học Edo và văn học Trung Quốc (Edo bungaku to Chuugoku bungaku), 1955.
[2] Tập sách gồm 16 chương nói về phong cảnh Tây Hồ và vùng phụ cận, có những chương nhắc đến các danh sĩ từng sinh sống quanh đó như Cát Hồng, Bạch Cư Dị, Tô Đông Pha...cũng như con tinh bạch xà bị Đạo sĩ chôn dưới tháp Lôi Phong. Sách do một văn nhân bút hiệu Mặc Lãng Tử soạn, ra đời vào khoảng niên hiệu Khang Hy (1662-1712).
[3] Ngôi chùa tông Thiên Thai cũng ở Wakayama, nơi có đền Shinguu, sân khấu của truyện Lòng dâm của rắn.
[4] Cách mào đầu lấy cảm hứng từ Truyện Genji, chương đầu tiên (Kiritsubo, Sân ngô đồng). Cũng hàm ý đây là một câu chuyện có thể xảy ra vào bất cứ thời nào.
[5] Địa phương ngày nay thuộc tỉnh Wakayama, vẫn được xem như một “gối thơ” (utamakura)
[6] Trong gia đình Nhật Bản cổ truyền, người con trai trưởng được chỉ định nối nghiệp nhà và các anh con thứ phải đi làm dưỡng tử hay ở rễ những nhà hiếm hoi nếu tương lai muốn có một cơ ngơi.
[7] Các thần quan thường có kiến thức văn hóa cổ điển.
[8] Hướng đông nam còn được gọi là tatsumi (thìn tỵ) tượng trưng bằng rồng rắn. Tác giả báo hiệu khéo léo là sắp có mãng xà xuất hiện.
[9] Một ngôi đến trong quần thể đền thần của vùng Kumano, là kho chứa nhiều vật báu. Tác giả “phục bút” hành động trộm cắp bảo vật của nàng Manago.
[10] Ba ngôi đền thần đạo linh thiêng tự thời cổ trong địa phận Kumano. Truyền thống đi hành hương ở đó đến ngày nay vẫn còn được gìn giữ.
[11] Thơ Naga no Imiki Okumaro trong Manyôshuu (quyển 3, bài 265). Địa điểm bến đò Sano (xưa đọc là Sanu) trong bài thơ thực ra rất gần Shinguu và Miwagasaki.
[12] Akinari dùng cách chơi chữ của Ise Monogatari. Omoi (lòng tử tế) xưa viết là Omo-hi (mà hi nghĩa là lửa) nên sự ấm áp có thể hong khô áo xống.Khi chàng trai đem thơ Man.yôshuu ra chào thì cô gái cũng đã dẫn thơ Truyện Ise nói trên (bài số 121) để chứng tỏ cô không phải là vô học.
[13] Đền Nachi thờ Nachi Gongen, một vị thần, cùng với đền Shinguu (Đền Mới) và Honguu (Đền Chính) là ba ngôi đền nổi danh nhất vùng Kumano.
[14] Một cái tên na ná với tự dạng hơi khác từng thấy trong Man.yôshuu (Vạn Diệp Tập) và tuồng Nô Dôjôji (Đạo Thành Tự).
[15] Có người chú thích rằng đoạn miêu tả đầy từ hoa hiếm hoi này vốn lấy hứng từ thơ Man.yôshuu (Vạn Diệp Tập, bài số 1495, quyển 3). Tuy nhiên dịch giả René Sieffert không đồng quan điểm và cho đó là một kiểu nói văn vẻ về mùa xuân (hoa anh đào, gió xuân và chim oanh) thông thường của người Nhật
[16] Ý thơ trong đoạn 89 của Truyện Ise (Ise Monogatari), một tiểu thuyết có chen những bài đoản ca (tanka). Ý bài thơ nói : Nếu tôi phải chết đi mà không tỏ được tình yêu của mình đối với người mình yêu thì sẽ khiến thiên hạ nghĩ nhầm rằng vì tôi đắc tội với quỉ thần nào đó nên họ đã bắt đem đi.
[17] Thường là 4 năm cho những chức quan trong kinh ra trấn ở địa phương.
[18] Cách thức kết nghĩa vợ chồng của Toyo.o và Manago là theo phong tục Kayoikon của thời Heian, thuần túy Nhật Bản (chồng đến nhà vợ qua đêm nhưng ai nấy đều vẫn ở nhà mình). Thường duyên vợ chồng chỉ có “trăm năm”, cho nên cách diễn tả “nghìn năm” ở đây thấy cũng khác thường.
[19] Trong lời đối thoại của Tarô và cha mẹ đối với Toyo.o, dù ít dù nhiều họ đều tỏ ra coi thường anh như người ăn bám. Sự phân hoá xã hội giữa lao động và trí thức thời đó đã bắt nguồn từ trong gia đình.
[20] Cách dùng một người trung gian giải quyết hộ vấn đề khó khăn hay khó giải bày, vẫn còn thấy trong xã hội Nhật Bản hiện đại.
[21] Khung cảnh ngôi nhà hoang ở đây được tả với những chi tiết giống như cảnh nhà nàng Yuugao, người tình nhân u sầu bệnh não của nhân vật chính, thấy trong Truyện Genji.
[22] Tsukushi là tên cũ của vùng Kyuushuu bây giờ, trong văn mạch ám chỉ chuyện“đi buôn xa”. Ngày xưa đi đường biển đắm thuyền là chuyện thường.
[23] Tùng là loài cây khoẻ, sống lâu cho nên hình ảnh này có tính cách tượng trưng cho sự hoang phế của ngôi nhà.
[24] Đây không hẳn là hối lộ mà là hình thức nạp tiền cho nhà nước để được giảm án.
[25] Địa danh Tsubaichi (chợ Hải Thạch Lựu) này ở Nara là một nút giao thông quan trọng thời cố. Cả tên họ nhân vật (Agata, Manago, Kose vv...) và địa danh trong truyện này đều là những từ cổ.
[26] Kiểu nói quen thuộc của người Nhật “ Tháng 2, rắn ra khỏi ổ” có lẽ phù hợp với tình cảnh.
[27] Ba luận điệu Manago đưa ra để đánh tan những nguyên tắc mà người thời trung cổ dùng để phân biệt ma quỷ với người sống.
[28] Trong đoạn này, lối văn giải thích của Akinari cặn kẽ và có vẻ trí thức hơn trong tiểu thuyết bạch thoại Bạch Nương Tử vốn dành cho độc giả bình dân. Giá trị của nhà văn Nhật Bản nằm ở chỗ này.
[29] Câu thơ Nihon (futamoto no sugi) ý nói có hai cây tuyết tùng xưa mọc bên bờ sông Hatsuse cạnh chùa, xa nhau trải qua bao năm tháng, nhờ hết lòng cầu khẩn mà được dòng nước đưa chúng gặp lại, cũng như hoàn cảnh những người yêu nhau chân thành thì dù có trôi nổi, trời phật sẽ giúp cho đoàn viên. Bài số 1009,quyển 19 trong tập Kokin Wakashuu (Cổ kim Hòa ca tập) viết theo thể tanka 5/7/5/7/7: : Hatsusegawa / Furukawa no be ni / Nihon aru / Sugi toshi wo hete / Mata mo ai mimu / Nihon aru sugi. Chữ se trong Hatsuse (dòng nước) cũng là chữ se trong Ôse (tao phùng), một lối chơi chữ trí thức.
[30] Hai địa danh này lấy ý tù một bài tanka thể 5/7/5/7/7 trong Shin Shuui Wakashuu (Tân thập di Hòa ca tập), bài 289 quyển 3 như sau: Kazuraki ya / Takama no yama ni / Iru kumo no yoso / Ni mo shiruki / yuudachi no sora / . Ý nói khi người ta thấy có mây giăng trên 2 đỉnh núi cao của vùng Nara là ngọn Kazuraki và Takama là biết chiều đến, trời sẽ đổ cơn mưa rào.Hai ngọn núi này còn được biết như linh địa của thần ái tình. Theo René Sieffert trong bản dịch sang Pháp ngữ (1956), điển tích Kazuraki và Takama có thể đã được Akinari diễn dịch một cách tự do theo bài thơ số 1 chương 11 và bài thơ số 62 chương 12 của tập Shin-Kokinshuu (Tân Cổ Kim Tập). Ở đây có thể hiểu là “hai người tình nhân đó gặp nhau buổi tối, đến sáng lại chia tay nhưng suốt hôm sau chỉ mong cho ngày chóng hết để tìm đến với nhau.
[31] Mây và mưa ở đây là vân vũ, ám chỉ giao tình giữa nam nữ.như tích thần nữ Vu Sơn, Cao Đường và vua nước Sở.
[32] Lấy ý từ thơ trong Kokin Wakashuu (Cổ kim Hòa ca tập) quyển 11 bài 242: Toshi mo henu / Inoru chigiri wa / Hatsuse yama / Onoe no kane no / Yoso no yuugure.
[33] Văn chương bóng bẩy nói về hành động nhục thể. Trong Bạch Nương Tử, Phùng Mộng Long cũng viết: Bạch Nương Tử phóng xuất mê nhân thanh thái, điên loan đảo phượng, hỷ đắc bách mị thiên kiều. Hứa Tuyên như ngộ thần tiên, chỉ hận vãn tương kiến. Tự nhật chi thủy, phu thê nhị nhân tự như ngư thủy, chung nhật tại gia khoái lạc hôn mê triền định....
[34] Tức vùng Wakayama, quê nhà của Toyo.o và Manago.
[35] Yoshino nằm gần Nara vừa là một danh thắng tượng trưng bằng những cội anh đào đẹp nhất Nhật Bản còn là cái nôi văn hoá và lịch sử của người Nhật.
[36] Hai thắng cảnh vùng Yoshino.
[37] Câu nói này đến từ Man.yôshuu (Vạn Diệp Tập), quyển 1, bài 27: Yoki hito no / Yoshi to yoku mite / Yoshi to ihi shi / Yoshino yoku miyo / yoki hito yoku mitsu / Ý tưởng tuy không có gì đặc sắc nhưng đã biết sử dụng trùng phức âm yo (tốt lành) một cách khéo léo
[38] Manago đã đánh hơi được nguy cơ khi phải đi viếng các chùa chiền vì có thể gặp các nhà sư hay đạo sĩ. Bạch Nương Tử cũng đã thoái thác lời mời đến xem lễ Phật Thích Ca Nằm ở Thừa Thiên Tự (Tô Châu), sợ lộ hình tích.
[39] Chim oanh vì đã hót mãi từ đầu xuân nên đến lúc cuối xuân thì tiếng nó đã loạn nhịp, không còn tươi tắn nữa.
[40] Đoạn văn nói về các tăng phòng và hoa cỏ trên núi cạnh chùa này vốn mô phỏng một đoạn trong tiết 1 chương Wakamurasaki (Hoa tím non) trong Truyện Genji nói về thời trẻ của nàng Murasaki.
[41] Ám chỉ cái thác Miyataki nổi tiếng, nằm trong khu vực có cung điện Yoshino.
[42] Các thiên hoàng cổ đại (khoảng thế kỷ thứ 7) như Tenmu, Jitô vv... đều đã đến Yoshino và có hành cung ở đây.
[43] Cảnh cá hương bơi thành đàn ở Yoshino đã từng được nhắc đến trong thơ Man.yôshuu, quyển 6.
[44] Cái đẹp nhục thể của Manago ở đây đã tan vào trong cái đẹp thiên nhiên hoa lệ của núi rừng Yoshino, khoản đãi xúc giác của Toyo.o. Với cây gậy thần của mình, Manago như đã tô vẽ nên một cảnh thiên đường hạ giới. Tận hưởng lạc thú như thế nhưng rõ ràng là Toyo.o đang lún sâu vào cõi chết (trong tương quan đối lập Eros/Thanatos)
[45] Cảnh Manago và Maroya nhảy vào thác Miyataki và gọi mây đen, gây mưa bão cũng cùng một mô típ “xà thần nhập thủy” thấy trong Bạch Nương Tử và Dôjôji, dành cho mãng xà, thuồng luồng hay long thần. Ở Việt Nam có mô-típ tương tự với Thần thuồng luồng hồ Ba Bể và Thần thuồng luồng đầm Niết.
[46] Sách Ngũ Tạp Trở, quyển 9 có viết: “Long tính tối dâm. Cố giao ngưu tắc sinh lân,giao đồn tắc sinh tượng, giao mã tắc sinh long mã”. Akinari đã mô phỏng cách nói trong sách Trung Quốc đó chăng?
[47] Tagima no Kibito có thể là một người giữ đền Thần đạo với phong thái thần tiên của một đạo sĩ Lão giáo nhưng cũng có sức thần thông của một vị thần thổ địa, bảo vệ linh sơn Yoshino khỏi sự xâm nhập của các tà thần.
[48] Vùng Gifu, trung bộ Nhật Bản. Tsukushi dĩ nhiên là đảo Kyuushuu.
[49] Làng Shiba cũng nằm trong phạm vi tỉnh Wakayama, là sân khấu của truyền thuyết dân gian về nàng công nương Kiyohime vì yêu nhà sư Anchin mà hoá rắn ở chùa Dôjôji.
[50] Đây là thủ pháp “phục bút” của Akinari khi ông cho ta biết khuôn mặt của Tomiko lúc đầu đã từng có cái gì phảng phất Manago.
[51] Trong quyển 24 của tập tiểu thuyết bạch thoại “Cổ Kim Tiểu Thuyết” đời Minh cũng do Phùng Mộng Long viết , truyện nhan đề Dương Tư Ôn Yên sơn phùng cố nhân (Dương Tư Ôn đến Yên Sơn tình cờ gặp người xưa) có câu tả cảnh tương tự: “Thân thị Lưu thị, ngữ âm thị Trịnh phu nhân thanh khí”. Ngoài ra trong Truyện Genji cũng có đoạn nói về nàng Rokujô, người tình bị Genji Hikaru bỏ rơi, đã xuất hồn để đánh ghen với nàng Yuugao, một cô nhân tình khác của chàng ta.
[52] Trong Bạch Nương Tử, nguyên văn viết: Dĩ sinh ngoại tâm, nhĩ vi mãn thành giai huyết thủy. Đến lúc này, xà tinh đã để lộ bản chất, đổi từ ve vuốt sang hăm dọa.
[53] Ngôi chùa nổi tiếng nằm ở khu Kurama, nay thuộc nội thành Kyôto.
[54] Còn đọc là hồng hoàng, một loại khoáng sắc vàng óng ánh và có chất độc.
[55] Lần đầu tiên, chàng thư sinh Toyo.o biết lấy trách nhiệm và xử sự một cách độc lập đúng như lời khuyên của đạo sĩ Tagimi no Kibito mà anh đã gặp bên bờ thác.
[56] Manago vui vẻ vì từ đây, Toyo.o sẽ là vật sở hữu của mình nhưng thực ra, Toyo.o nay đã trưởng thành và thoát ra khỏi sức mê hoặc của Manago. Anh có đi theo cô ta chăng nữa cũng chỉ là làm một hành vi tự nguyện có suy nghĩ để cứu Tomiko.
[57] Vùng này có chùa Dôjôji là sân khấu của truyền thuyết nàng Kiyohime hoá rắn đốt chuông.
[58] Nhân vật Pháp Hải đã xuất hiện trong Bạch Nương Tử của Phùng Mộng Long.
[59] Nguyên văn keshi, còn gọi là karashina, giống hạt mù tạt (mustard), có nguồn gốc ở Trung Á, từ xưa được người Nhật xem như có công dụng trừ tà.
[60] Qua hành động này, Toyo.o đã thực hiện quyết tâm tự mình cắt đứt mọi phiền não (mộng). Chỉ có anh mới giải quyết được vấn đề của bản thân, đúng như lời răn dạy của đạo sĩ.
[61] Manago đáng thương, một lòng một dạ yêu Toyo.o, đã chết vì cái sai lầm của mình : nàng không hiểu qui ước, cấm kỵ (taboo) của xã hội loài người là triệt để ngăn ngừa “hôn nhân khác loài”.
[62] Trong Bạch Nương Tử, nhà sư còn cho xây lên một ngọn tháp Lôi Phong để trấm yểm bạch xà.
[63] Nhiều người không bằng lòng vì tác giả để cho Tomiko phải chết ở đây nhưng đó phải chăng là lô-gích của truyện. Chi tiết này được tạo ra để an ủi mối hận tình của người vợ trước (Manago) giống như nàng Yuugao (người tình sau) trong Truyện Genji cũng đã phải chết để hồn của Rokujô (người tình trước) được thỏa lòng ghen.

markdown:
**LÒNG DÂM CỦA RẮN** **(Jasei no in)** **Nguyên tác: Ueda Akinari** **Dịch: Nguyễn Nam Trân**
**Dẫn
nhập:**
*Lòng
dâm thường được đồng hoá với sự
đam mê tình dục nhưng phải chăng nó còn là biểu
hiện của tình yêu. Do đó, điều thú vị đối
với chúng ta là truyền thuyết Adam, Eva và con rắn
trong vườn địa đàng (Thánh Kinh, Sáng Thế Ký)
phải được hiểu theo nghĩa nào?* *Nếu
tình yêu làm cho người đàn bà hoá rắn như trong vở
tuồng Nô nhan đề Dôjôji (Đạo Thành Tự) thì
tình yêu cũng có thể làm cho một con rắn trở thành
đàn bà như trong truyện Lòng dâm của rắn (Jasei no
in) dưới đây. Tuy nhiên, khi đọc truyền kỳ
dân gian, ta thường thấy có những người
đàn bà - chồn, ít khi thấy bóng đàn bà - rắn. Trong
thế giới Nhật Bản ngày xưa, rắn hầu như
chỉ biến dạng thành đàn ông, chẳng hạn trường
hợp xà thần hòn núi Miwa (từng thấy trong thơ Vạn
Diệp) đã làm liên tưởng phần nào đến thần
thoại về Eros và Psyché ở Âu châu (như ý kiến của
học giả người Pháp René Sieffert). Dù vậy, có một
truyền thuyết đàn bà - rắn rất nổi tiếng,
đã in dấu ấn của nó trong truyện kể, tuồng
kịch cũng như nhiều hình thái văn nghệ Trung
Quốc. * *Đó là chuyện
con rắn trắng bên Tây Hồ (Hàng Châu) tu luyện lâu
năm đã hoá thành người đàn bà để mê hoặc
chàng thư sinh Hứa Tuyên. Đó cũng là truyền thuyết
ma nữ được Ueda Akinari khai thác ở đây. Thế
nhưng giống như những gì đã xảy ra với Hẹn
mùa hoa cúc (Kikka no chigiri), việc hoán vị một tác phẩm
Trung Hoa đã được tác giả thực hiện rất
tài tình khiến ta không còn nhận ra hình ảnh của nguyên
tác. Nó giống như trường hợp một nhà văn
Anh hay Pháp biết sử dụng kiến thức đến
từ cổ điển Hy- La trong sáng tác hay thi hào Nguyễn
Du hoàn toàn nâng cấp Thanh Tâm Tài Nhân khi soạn Truyện Kiều.
* *Ueda
Akinari (1734-1809) đã mượn câu chuyện đư* *ợc
kể lại * *trong chương
28 (Bạch nương tử vĩnh trấn Lôi Phong Tháp) từ
một tác phẩm ra đời vào đầu thế kỷ
18 do danh sĩ Phùng Mộng Long (tức Long Tử Do,
1574-1646) trước tác, tựa đề là Cảnh thế
thông ngôn (Truyện răn đời). Sau đó, ông đã dựng
lên một truyện hoàn toàn Nhật Bản cho đến từng
chi tiết. “Lòng dâm của rắn” là truyện dài nhất
trong 9 truyện cấu thành Ugetsu Monogatari (Truyện đêm
trăng mưa) của ông mà tất cả các nhân vật thấy
trong truyện gốc bên Trung Quốc đều có mặt ở
đây thông qua các vai tương đương. Akinari cũng
đã thêu dệt rất nhiều tình huống, ra sức mô
tả kỹ càng tâm lý nhân vật như ông đã làm với
Kibitsu no kama (Cái nồi Kibitsu) để cho cốt truyện
tăng phần kỳ thú. Có lẽ vì nhân vật chủ chốt
trong “Lòng dâm của rắn” là một chàng thư sinh nên truyện
này tập hợp nhiều điển cố và từ hoa nhất
trong 9 truyện. Dĩ nhiên ở phần chú thích của
chúng tôi, để độc giả khỏi bị chia trí,
số điển cố và từ hoa sẽ chỉ được
nhắc đến một cách giới hạn. * *Cũng
có thể - như nhà nghiên cứu Asô Isoji* *Cần
phải nói thêm là hãy còn một nguồn tư liệu khác
đã giúp Akinari hoàn thành tác phẩm. Đó là truyền thuyết
Nhật Bản về người đàn bà vì tình yêu cuồng
nhiệt không được một nhà sư đền
đáp, đã đại náo cửa thiền. Cô hoá thành con rắn
lửa quấn chung quanh quả chuông chùa Dôjôji (Đạo
Thành Tự, vừa được nhắc qua bên trên)* *Năm
1953, đạo diễn điện ảnh tài danh Mizoguchi
Kenji (1898-1956) đã thực hiện cuốn phim nổi tiếng
Ugetsu Monogatari (Truyện đêm trăng mưa) - giải Sư
tử bạc Liên hoan San Marco - từ một kịch bản
phim phóng tác Akinari của Kawaguchi Shôtarô và Yoda Yoshimasa, kết
hợp Lòng dâm của rắn và Nhà trọ trong lùm sậy
(Asaji ga yado), một truyện khác trong 9 truyện. Ảnh
minh họa trong bản dịch dưới đây đều
vay mượn từ cuốn phim vừa nói vốn có thể
xem tự do trên Youtube. *
**Tranh
mộc bản trong một bản in cổ của Ugetsu
Monogatari**
Chuyện
xảy ra vào thời nào không nhớ nữa
[[4]](#_ftn4), chỉ biết
lúc đó ở vùng Miwa-ga-saki [[5]](#_ftn5)
trong xứ Kii có một người tên Ôya Takenosuke. Ông ta nhờ nghề đánh
cá mà có thu nhập cao, nuôi nhiều bạn chài giúp việc,
giăng lưới bắt đủ thứ cá lớn cá con,
sống một cuộc đời sung túc. Ông có ba con, hai
trai một gái. Tarô, người con trai cả, tính nết thật
thà trung hậu, chăm lo công việc. Cô con gái thứ thì đã
được một gia đình ở đất Yamato đón
về làm dâu. Cậu con thứ ba tên là Toyo.o, tính tình vốn
hiền hậu từ thuở nhỏ, thường chỉ
thích những thú phong lưu chứ còn như đi làm đi
lụng để xây dựng cuộc sống riêng tư cho
mình thì lòng chả thiết. Người cha không khỏi lo lắng
nhưng ông lại ngẫm nghĩ: bây giờ có đem của
cải mà chia cho thằng này, chẳng mấy chốc tiền
bạc sẽ vào tay kẻ khác, còn như cho nó đi làm con
nuôi [[6]](#_ftn6) nhà ai thì trước
sau cũng nghe người ta mắng vốn mà khổ tâm.
Do đó ông cứ cho cậu út Toyo.o mặc tình, muốn làm
nho sinh cũng được, muốn đi tu thời cũng
chẳng sao. Ông tính để cậu ta một đời nương
dựa vào Tarô, người anh cả, nên không ép uổng hay
khuyên bảo. Cậu Toyo.o này hiện theo đòi học vấn
nơi ông từ trông coi đền thần đạo [[7]](#_ftn7) ở vùng Shinguu
này tên là thày Abe no Yumimaro.
Vào
một ngày hạ tuần tháng 9 âm lịch, trời hôm ấy
mặt biển đang phẳng lặng không có lấy một
ngọn sóng bỗng nhiên mây đen từ phía đông nam
[[8]](#_ftn8) ùn ùn kéo tới và
mưa nhỏ rơi lác đác.Toyo.o mượn thày cây dù và đang
trên đường về nhà. Khi cậu vừa đến
quãng nhà kho chứa đồ tế tự của đền
Asuka [[9]](#_ftn9)
thì mưa mỗi lúc càng nặng hạt. Cậu ta bèn vào trú
chân trong túp lều của người chài lưới cạnh
đó. Ông lão chủ nhà thấy thế chạy ra đon đả:
- Ối chào, ối chào, cậu út ông nhà ta đấy à! Mời cậu vào chơi cho. Nhà cửa lão trông bẩn mắt quá, xin cậu tha thứ. Cậu ngồi xuống đây này!
Thế rồi, ông lão lấy tay phủi tấm nệm ngồi đầy vết ố. Toyo.o bảo:
- Tôi chỉ trú mưa một đỗi thôi mà, việc gì bác phải chu đáo đến thế. Xin tự nhiên cho!
Rồi Toyo.o nghỉ chân ở đó.
Bỗng bên ngoài vọng lại giọng nói lảnh lót của một người đàn bà:
- Ông chủ ơi, cho em tránh mưa dưới mái hiên một chút nhé!
Xong ngưòi ấy đi vào nhà. Toyo.o đang tự hỏi “Ai đấy nhỉ?” thì đã thấy hiện ra trước mắt một thiếu nữ chưa đến 20, từ kiểu bới tóc đến dung nhan đều rất diễm lệ. Cô mặc một bộ quần áo màu xanh nhạt giống như nếp núi xa xa nom thật đẹp. Theo sau cô là một thị nữ cũng xinh xắn, tuổi chỉ 14, 15, tóc còn để xõa, tay đang ôm một gói đồ. Cô tiểu thư mình mẩy ướt rượt và đang lúng túng, không biết phải làm sao. Khi thấy Toyo.o, tự dưng người đẹp chợt cả thẹn, mặt đỏ rần lên. Cử chỉ đó lại làm tăng vẻ yêu kiều của nàng, khiến tim Toyo.o bỗng đập nhanh ra. Trong bụng cậu thầm nghĩ: “Ta có bao giờ nghe nói chung quanh vùng có một người nào xinh đẹp và sang trọng như cô này đâu nhỉ. Thế thì có khi cô ấy là con nhà quyền quí trên kinh đô đi hành hương đền Kumano rồi bị phong cảnh vùng biển lôi cuốn nên mới tạt qua chơi cũng không chừng!” Rồi lấy làm lạ sao cô không cẩn thận mang theo ít nhất một người tớ trai khi đi đường xa, Toyo.o nhếch người qua một bên cho trống chỗ và lên tiếng:
- Cô vào trong này cho. Chắc mưa cũng sắp tạnh đến nơi thôi!
- Em phiền thày chút nhé.
Cô xin lỗi và vì túp lều hơi chật, lách vào ngồi đối diện với Toyo.o. Nhìn cô càng gần càng thấy đẹp, nghĩ thầm cô không phải người phàm, lòng Toyo.o rộn ràng, bèn quay lại nói:
-
Tôi đoán rằng cô xuất thân con nhà quyền quí, có phải
cô đang đi dâng hương Kumano tam sơn
[[10]](#_ftn10) không ạ? Hay là
cô đi tắm nước suối nước khoáng trên ngọn
Yunomine vậy hở cô? Hoặc cô đang kiếm một chỗ
nào đẹp ở vùng biển hoang vu này mà ghé chơi chăng?
Về nơi đây, ngày xưa có người đã vịnh
bài thơ:
*Kurushiku
mo / Furikuru ame ka / Miwagasaki / Sano no watari ni / Ie mo aranaku ni /* *Có
khổ cái thân chưa / Trời đã đổ cơn mưa
/ Trên mũi đất Miwa / Đò Sano bến vắng / Không
một túp lều thưa / *
đấy cô! Hợp tình hợp cảnh với ngày hôm nay quá! Túp lều này tuy rách nát tả tơi nhưng chủ nó là người có chịu ơn cha tôi. Vậy cô cứ yên tâm ở lại trú mưa. Toyo.o lại tiếp:
- Thế chứ cô đang trọ ở quán xá nào đấy? Nếu giờ tôi đưa cô về thì đâm ra vô phép, xin cô cứ cầm lấy chiếc dù này mà dùng!
-
Thày tử tế quá đi thôi, em nghe thày nói mà hết sức
vui. Tấm lòng thày sao mà ấm áp như vậy. Em mạn phép
hong khô áo ướt nhé
[[12]](#_ftn12).
Em không phải là người trên kinh đô đâu ạ. Đã
sống ở vùng quanh đây được mấy năm
nay rồi. Hôm nay thấy trời đẹp, hai cô cháu mới
đi dâng hương ở đền Nachi [[13]](#_ftn13), bỗng bất
ngờ gặp mưa lớn nên hãi quá, lại không biết
thày đang trú ở đây nên đường đột ghé
vào. Nhà em cách đây cũng không xa là bao, chờ mưa ngớt
giọt em sẽ đi thôi.
Nàng nói vậy như Toyo.o vẫn ép:
- Cứ cầm chiếc dù mà dùng đi. Khi nào có dịp cô trả lại tôi cũng được. Mưa sao chưa thấy tạnh hẳn !...Thế ...thế... nhà cô ở phía nào? Để mai mốt tôi sai người đến lấy dù về.
-Xin
thày cứ đến vùng Shinguu rồi hỏi người
ta cô Manago
[[14]](#_ftn14)
nhà Agata ở đâu khắc biết. Thôi thì trời cũng
đã xế rồi, em cảm ơn lòng tốt của thày
và xin cáo từ nhé.
Nói xong cô cầm dù ra cửa. Tiễn cô đi xong, Toyo.o bèn mượn nhà chủ áo tơi nón lá rồi về nhà mình nhưng kể từ đó, anh không sao quên được hình ảnh của Manago. Hôm đó mãi đến hừng sáng, giữa lúc mới thiu thiu được, Toyo.o nằm mơ thấy mình đến thăm cô, từ nhà đến cổng thảy đều đồ sộ, liếp che rèm rủ, như cảnh dinh thự người quyền quí. Nàng bước ra chào đón và bảo:
- Tấm tình hôm trước, em nào dám quên, vẫn mõi mòn trông đợi tin thày đến chơi. Xin dời gót vào trong cho ạ.
Nói xong, cô rước anh vào, bày rượu và hoa quả các thức ra đãi đằng. Toyo.o quá đỗi sung sướng, thần hồn như bay bổng. Thế rồi hai người sánh gối kề vai, trao lời giao kết. Giữa lúc ấy, ngày rạng ra làm anh chợt tỉnh cơn mơ. Anh thầm nghĩ giá mà đây là hiện thực thì hay biết mấy. Đầu óc rối loạn, Toyo.o quên cả ăn bữa sáng, cứ nôn nả như thế mà nhắm hướng nhà người đẹp đi tới.
Đến Shinguu, anh thử dò la “Nhà cô Agata no Manago ở đâu nhỉ” nhưng hoàn toàn chẳng có ai biết cả. Đến quá ngọ, trong khi đang lân la tìm kiếm thì nhác thấy cô tỳ nữ áo xanh đang từ phiá Đông đang rảo bước tới. Tôyo.o mừng rỡ khôn cùng: “Nhà cô cháu em ở đâu đấy hử? Tôi định đến để xin lại cây dù.” Nghe anh hỏi, cô nhỏ chúm chím cười và bảo: “Thày đến đúng lúc quá! Xin đi theo em.” Thế rồi nhanh nhẩu tiến lên đằng trước. Không biết đi được bao lâu thì cô bé bảo : “Đến rồi thày ạ!”. Nhìn lên Toyo.o thấy cảnh nhà cao cửa rộng, liếp che màn rủ, chẳng khác những gì anh đã thấy trong giấc chiêm bao. Cô nhỏ chạy vào bên trong thông báo: “Cái thày cho mình mượn dù đến chơi, em đã đón về rồi đó, cô ơi!”. “Thày ấy đang ở đâu vậy, mời vào đây đi!” Nhìn người đang nói thì đúng là Manago. Toyo.o bèn thưa: “Thày Abe sống ở vùng này lâu nay vẫn là người dạy dỗ tôi. Hôm nay nhân đi thăm thày ấy, tôi định tạt qua phiền cô cho lại cây dù rồi về ngay. Bây giờ đã biết nhà, hôm nào tôi còn ghé nữa”. Nghe Toyo.o bảo thế, Manago lên tiếng giục giã: “Này Maroya, nhất định giữ chân thày lại cho cô nghe!”. Cô nữ tỳ đứng ra ngáng đường bảo: “Không phải là thày ép cô em mượn cây dù đấy à! Thế thì hôm nay chúng em phải tìm đủ cách cầm chân thày mới được!” Rồi Maroya ẩy lưng Toyo.o vào bên trong gian tiền sảnh.
Gian
này trên sàn ván có trải chiếu, trang trí bình phong khám thờ,
trường lại treo tranh, toàn đồ cổ ngoạn.
Nhìn vật nào cũng thể hiện phong cách sống của
một gia đình chẳng tầm thường tí nào. Manago lúc
đó bước ra thưa: “Vì chút sự tình, cảnh nhà đơn
chiếc nên em không thể thù tiếp thày chu đáo, chỉ
có chén rượu nhạt, mời thày dùng cho”. Nói xong, cô bày
ra một mâm cổ đủ sơn hào hải vị, với
những đồ thực khí, bình và chén rượu thảy
đều lóng lánh đẹp đẽ rồi đưa
chén, bảo Maroya nghiêng vò tiếp rượu. Toyo.o cứ tưởng
mình đang chiêm bao, chỉ e sẽ phải sực tỉnh
giấc mơ hoa như lần trước, sau khi biết đây
chính là sự thực nên càng lấy làm quái lạ. Khi chủ
và khách cả hai đều đã ngà ngà, Manago mới nâng chén,
nhìn về phiá Toyo.o, gương mặt như ánh hoa anh đào
hồng kiều diễm in bóng lên trên mặt nước, tươi
tắn trước ngọn gió xuân, và cất tiếng trong
thanh như con chim oanh tung tăng trên ngọn cây và hót ca ríu rít
[[15]](#_ftn15). Cô nói:
-
Lòng
em thương mến chàng đã lâu nhưng vì quá đổi
thẹn thùa nên không dám nói ra. Em nghĩ nếu mình giữ mãi
trong lòng nỗi khổ tâm để phải sinh bệnh thì
sẽ - giống như trong một bài thơ xưa có nói -
bị người ta cho rằng em ốm chẳng qua vì
đắc tội với quỉ thần
[[16]](#_ftn16). Xin chớ xem
những lời em sẽ thưa sau đây là hời hợt,
gặp đâu nói đó. Thật ra em vốn sinh trưởng
ở chốn kinh đô nhưng cha mẹ đều mất
sớm, được bà vú nuôi dạy đến khi khôn lớn.
Có người họ Agata tên Mỗ, thuộc quan của vị
trấn thủ vùng này, cưới em làm vợ và đem về
sống ở quanh đây, đến nay đã được
3 năm. Chẳng may mùa xuân qua, chồng em chưa hết
nhiệm kỳ đáo nhậm [[17]](#_ftn17),
bất ngờ lâm bệnh mà qui tiên. Từ đó em phải
sống cảnh goá bụa. Ở kinh đô, người nhũ
mẫu của em lại xuống tóc làm ni, không tin tức,
chẳng biết bà đang tu hành ở phương nao. Vì thế
kinh đô bây giờ đối với em cũng chẳng còn
là chốn quê hương. Xin chàng hiểu cho tình cảnh đáng
thương của em. Hôm qua, lúc trú mưa, thấy cách chàng
cư xử tử tế, em hiểu ngay chàng là người
chân thực nên xin nguyện từ đây trao thân gửi phận,
hầu hạ bên chàng, để được chàng bảo
bọc trong những tháng ngày còn lại. Đừng xem em là
hạng gái nhuốc nhơ mà vứt bỏ, chàng nhé! Xin mời
chàng một chén rượu này để đính uớc mối
duyên chồng vợ chúng mình vĩnh viễn nghìn năm”. [[18]](#_ftn18)
Toyo.o từ trước vẫn chờ đợi diễn tiến câu chuyện sẽ như thế, lòng đã si mê điên dại nên vui khấp khởi như cánh chim từ trong tổ bay vút trời xanh. Thế nhưng khi anh nghĩ lại là thân mình hãy còn nhờ vả hai thân chứ chưa sống độc lập, nhất định cha và anh cả không thể nào cho phép, vui thì vui vậy nhưng mặt khác không khỏi lo âu, cho nên cứ nín thinh chẳng có câu trả lời. Thấy thế, Manago tỏ ra sầu khổ;
- Em muối mặt nói ra ý nghĩ thiển cận của mình vì không thể chôn giấu mãi trong lòng nên nay rất tủi hổ. Cái thân đáng khinh này chắc sẽ phải gieo mình xuống nước để ngọn triều rửa sạch cái tội khó tha thứ là đã làm rối loạn lòng đấng nam nhi. Xin hãy xem những lời em vừa thốt ra tuy chân thành nhưng quàng xiên trong lúc choáng hơi men, xin để cho nó trôi theo sóng biển vùng này, chàng nhé!
Toyo.o trả lời:
- Ngay từ lúc đầu, tôi vẫn biết nàng là người sinh ra trong một gia đình quyền quí ở chốn kinh đô, nay thấy quả đúng như vậy. Đối với một kẻ sống ở một vùng biển hoang vu chỉ có kình ngư qua lại như nơi đây, thì khi được nghe những lời nàng vừa thốt ra, tôi vui mừng khôn xiết. Sở dĩ tôi không đáp lại ngay chỉ bởi vì thân tôi hãy còn là sự vướng bận cho cha mẹ và anh. Thuộc về tôi chỉ là móng tay và chòm tóc chứ có chi khác đâu. Không cả của nạp thái, biết cách nào để đón nàng về. Cái nghèo khiến tôi khổ tâm lắm. Nếu như sau khi rõ chuyện mà nàng vẫn cam chịu thì dĩ nhiên, dù xảy ra cớ sự gì đi nữa, tôi cũng xin được làm chồng để lo lắng cho nàng. “Hiền như Đức Khổng Tử còn mắc sai lầm, chắc chi kẻ phàm phu khi yêu, ai mà không phạm lỗi” Nay được nàng đoái đến thì tôi cũng đành bỏ qua chữ hiếu với song thân và làm ngơ cả sự vô dụng của bản thân.
Thấy thế, Manago bèn thưa:
- Nghe lời chàng tâm sự, em sung sướng làm sao! Nhà em đây tuy không dư dả nhưng xin chàng cứ lui tới thăm nom với tư cách một người chồng là đủ. Đây là thanh kiếm, bảo vật có một không hai mà tiên phu em để lại. Xin chàng hãy giữ lấy, lúc nào cũng mang nó bên mình cho.
**Lòng
em thương mến chàng đã lâu ...**
Rồi nàng trao vật ấy cho Toyo.o. Nhìn ra, anh mới thấy đó quả là một thanh kiếm cổ cực quí, nước thép rèn rất khéo lại cẩn vàng dát bạc. Toyo.o nghĩ trong một bữa tiệc vui như hôm nay, nếu chưa chi mình đã từ chối món quà tặng thì sẽ đem đến sự bất tường nên đành nhận lấy. Manago mới khẩn khoản: “Thôi thì tối hôm nay xin chàng ở lại với em đi!” nhưng Toyo.o trả lời: “Chưa được song thân cho phép mà đã qua đêm ở bên ngoài sẽ bị quở trách nặng nề. Chiều mai, để tôi lựa lời nói khéo và tìm cách đến thăm nàng”, rồi đi ra khỏi nhà. Đêm hôm ấy, Toyo.o không sao nhắm mắt, trằn trọc mãi cho đến hừng sáng.
Tarô,
ông anh cả, hôm ấy dậy sớm, định ra ngoài tụ
tập bạn chài đi kéo lưới, khi đi ngang qua trước
cửa phòng Toyo.o, nhìn vào cánh cửa đang mở hé, bỗng
nhận ra bên gối người em đang ngủ có một
thanh kiếm sáng loá, lấp la lấp lánh dưới ánh sáng
của ngọn đèn tàn.”Lạ quá! Thằng Toyo.o nó kiếm
đâu ra cái món này?” Lòng lo lắng, anh ta mới mở tung cửa
phòng làm cho Toyo.o giật mình thức giấc. Khi thấy trước
mắt mình là Tarô, anh liền hỏi: “Anh cả gọi em có
việc gì?” Tarô bảo: “Này, cái vật lấp lánh ở đầu
giường chú mầy là một món đồ quí giá đó
nghe, dân đánh cá nhà ta không sao có được đâu. Nếu
bố biết chuyện, ông cụ sẽ nổi cơn thịnh
nộ cho xem!” Toyo.o trần tình: “Vật này đâu phải là
đồ em bỏ tiền ra mua. Hôm qua có người vừa
biếu nên em đem về để bên giường ngủ
đó thôi!” Tarô mới nói: “Ở vùng này làm gì có người
nào có thể tặng cho chú mày một món quà như thế! Thấy
bố bao nhiêu lần làm ngơ khi mày hoang phí tiền bạc
đi mua về trữ ba quyển sách tiếng Tàu ngoằn
ngoèo vô bổ, tao đành câm họng. Bây giờ lại muốn
đeo thanh kiếm kia để lượn qua lượn
lại ở lễ hội các đền hay sao? Mày chưa bị
ma ám chứ?”
[[19]](#_ftn19)
Vì Tarô nói to tiếng nên người cha nghe thấy, nên gọi:
- Cái thằng ăn hại đó còn gây chuyện gì nữa thế. Tarô, kêu nó lên đây bố bảo!
Tarô bèn nói vọng:
- Con không biết nó kiếm đâu ra vật này. Hình như nó làm cái chuyện động trời là bỏ tiền mua lại một thanh kiếm sáng loáng như kiếm của ông võ tướng nào đấy. Xin bố gọi nó lên để tự bố điều tra tận mắt xem sao. Bây giờ con còn phải bận đi coi bọn trai chài có trễ nãi công việc hay không.
Bà mẹ bèn đi gọi Toyo.o lên và bảo:
- Sao con lại bỏ tiền đi mua thứ đó để dùng vào việc gì! Cơm gạo tiền bạc nhà này là do một tay Tarô cung cấp. Con có được tích sự gì đâu. Mỗi ngày đã được để cho muốn làm gì thì làm, nay nếu để anh cả ghét bỏ thì con còn gì đất sống trên cái thế gian này. Tiếng là người đọc bao nhiêu sách thánh hiền, cớ sao chuyện nhỏ thế thôi mà chưa chịu hiểu!
Toyo.o đáp:
- Thật tình con có mua bán bao giờ đâu! Có người vì một lý do đặc biệt, họ tặng cho thôi ạ. Anh cả lấy làm lạ nên mới nói như trách mắng con.
Người bố lại cao giọng:
- Thế mày làm nên công trạng gì mà người ta lại tặng cho một bảo vật như thế hả? Tao thấy thật khả nghi. Này, bây giờ trước mặt tao, thử giải thích lý do đi!
Toyo.o trả lời:
-
Chuyện này bây giờ ở đây, vì quá xấu hổ nên con
chưa sao bày tỏ được. Thế nhưng con sẽ
nhờ một người thứ ba đến thưa chuyện
với bố mẹ
[[20]](#_ftn20).
- Chuyện gì mà với cha với anh cũng không thể nói cho nghe, hở?
Ông bố bắt đầu nổi cáu làm bà chị dâu tức là vợ của Tarô đang ở trong căn phòng bên cạnh, lên tiếng để ngăn hai bên đụng chạm:
- Con tuy đàn bà con gái không rành chuyện đời nhưng hãy cho chú ấy sang đây con hỏi thăm một chút.
Toyo.o bèn đứng dậy, tất tả đi vào phòng bên.
Anh nhìn chị dâu và nói:
- Cho dù anh cả không hạch hỏi đi nữa, em đã định bụng đem chuyện này bàn riêng với chị, chẳng ngờ chưa chi đã bị anh ấy lên án trước. Thực ra có một người đàn bà gia cảnh thế này thế này... đang sống lẻ loi rất đáng thương, đã xin em “lấy làm vợ để được bảo bọc” và nhân đó, tặng em thanh bảo kiếm.Thế nhưng em đây cha mẹ hãy còn, chưa được phép song thân mà đã đính ước vợ chồng thì thể nào cũng bị trách phạt nặng nề. Giờ đây em có hơi hối hận, xin chị cả thương tình mà cứu em với!
Bà chị bèn cười và bảo:
- Chị thấy chú đàn ông con trai mà đêm hôm cứ vò võ một mình, lấy làm tội nghiệp cho chú đã lâu. Chuyện chú vừa kể không phải là điều đáng mừng hay sao! Tuy chị vụng về nhưng sẽ cố gắng nói hộ chú.
Đêm đó, người chị dâu thủ thỉ với Tarô, chồng mình:
- Có người đàn bà gia cảnh thế này thế này nè. Không phải là chuyện xảy ra đúng lúc à. Mình nên lên gặp bố nói chuyện để kiếm cách tác thành cho chú ấy đi!
Tarô nhíu mày:
- Thế thì lạ thật! Chuyện ông Agata tên Mỗ nào đó là thuộc hạ của quan trấn thủ thì tôi chưa nghe nói đến bao giờ. Nhà ta vốn giữ chức lý trưởng, nếu có một vị nào tên như thế qua đời thì cũng phải biết tin chứ. Dù sao, mình cứ đem thanh kiếm ấy lại đây cho tôi.
Nghe chồng nói như thế, bà vợ liền vác kiếm mang tới. Tarô sau khi xem xét nó thật kỹ lưỡng, vừa thở dài vừa nói:
- Có chuyện chết người đây này. Số là gần đây một vị đại thần ở kinh đô vì lời cầu nguyện của ngài được thành tựu, đã đem tiến cúng cho đền Kumano một số vật báu để tạ ơn thần. Tuy nhiên, bỗng thấy một số lớn bảo vật ấy đã không cánh mà bay ra khỏi nơi chứa đồ. Quan giữ đền tức tốc báo lên sở hình án và các viên quan trong sở ấy muốn truy nã kẻ đạo tặc nào đã trộm lấy chúng. Tôi lại nghe rằng quan phó sở hình án là ngài Fun.ya no Hiroyuki đã đến tận nơi tàng trữ bảo vật, hiện nay đang cật lực điều tra về vụ này. Nhìn thanh kiếm, tôi không thể nào tin rằng nó là vật sở hữu của một viên quan ở địa vị thấp. Vậy thì ta đem nó lên cho bố xem nữa nhé.
Nói xong, Tarô mang thanh kiếm lên đưa cho người cha và hỏi:
- Có chuyện kinh khủng như thế như thế, bây giờ thày định đoạt làm sao?
Mặt ngưòi cha xanh như chàm đổ:
- Thôi chết rồi, trời ạ! Bình sinh tao nào có đụng đến tơ hào của ai đâu, không hiểu tiền duyên nghiệp chướng hay sao mà chuyện ác đức như thế lại xảy ra. Nếu tin này lộ cho người ngoài biết thì cả nhà mình sẽ bị tru diệt. Vì tổ tiên và con cháu mai sau, tao có sá gì một thằng nghịch tử. Mai mầy lên bẩm báo với quan đi.
Tarô đợi cho trời sáng ra, lên đền thần gặp người giữ đền, thuật lại hết ngọn ngành. Khi anh trình thanh kiếm ra thì viên chức ấy giật bắn mình, bảo:
- Đây chính là vật báu mà vị đại thần kia ngài tiến cúng cho đền!
Khi quan phó trấn thủ nghe chuyện, ông ta phán:
- Giờ đây còn phải truy cho ra những vật bị mất cắp khác nữa. Lôi cổ tên đó đến đây ngay!
Bọn vũ sĩ khoảng độ 10 người bèn theo chân Tarô hướng về phía nhà họ Ôya. Toyo.o mãi đọc sách, chẳng hay biết gì, bị bọn vũ sĩ xúm nhau bắt lấy.
- Tôi có tội gì?
Chẳng thèm để ý đến tiếng kêu oan của Toyo.o, họ trói gô anh lại. Cả cha mẹ và vợ chồng Tarô lúc ấy chỉ biết than thở:
- Thật nó làm xấu mặt mọi người!
Những người đến bắt bảo:
- Đây là lệnh của quan trên, sai chúng ta bắt mi. Đi nhanh lên nào.
Thế rồi họ vây quanh Toyo.o và áp giải anh lên dinh quan. Viên phó trấn thủ trừng mắt nhìn Toyo.o và bảo:
- Nhà ngươi đã phạm một tội tày trời xưa nay chưa có là ăn trộm vật báu của thần thánh. Ngươi đang cất dấu những tài vật khác ở đâu? Phải thú thực hết!
Toyo.o đến mức này mới vỡ lỡ sự tình, nước mắt ròng ròng, anh kể lể:
- Tiểu sinh không hề trộm cắp của ai cả. Chẳng qua có người vợ góa nhà ông Agata tên Mỗ đã tặng cho tôi vật mà chồng cô ta lúc còn sống hay mang trên người. Bây giờ xin quan trên hãy gọi cô đó đến đây tra xét để gỡ mối oan cho tôi.
Phó trấn thủ càng thêm giận dữ:
- Dưới trướng ta xưa nay chẳng có ai họ Agata. Nhà ngươi ăn nói dối trá như vậy chỉ làm tội mình nặng thêm thôi.
Toyo.o bèn thưa:
- Thân tôi nay đã bị bắt giữ như thế này, có lý nào còn nói điều không thực thà. Xin thượng quan rủ lòng thương, gọi người đàn bà ấy đến đây tra vấn cho.
Vị quan lúc ấy mới hướng về phiá bọn vũ sĩ ra lệnh:
- Nhà cái con Manago họ Agata ở đâu thế? Xem nó có đó không và bắt giải về đây!
Bọn
vũ sĩ rập đầu tuân lệnh, lại giải
Toyo.o đi cùng, đến ngôi nhà ấy thì thấy cái cổng
đồ sộ đã mục nát, gạch ngói hàng hiên vỡ
nát và rơi vung vãi, cỏ hoang mọc um tùm
[[21]](#_ftn21), không tài nào nghĩ
nơi đây lại có người cư ngụ. Trước
cảnh đó, Toyo.o không khỏi rụng rời. Bọn vũ
sĩ bèn đi lùng chung quanh, gọi người chòm xóm tụ
tập lại. Bọn
mấy lão kiếm củi, thợ giã gạo ... đều
sợ hãi quì mọp dưới đất. Bọn vũ sĩ
nhìn cả đám và hỏi:
- Ngôi nhà này của ai? Có thật một kẻ là vợ của Agata tên Mỗ đang trú ngụ ở đây chăng?
Ông già làm nghề rèn mới lếch ra thưa:
-
Chúng
tôi không ai nghe nói người nào có tên như vậy. Ngôi nhà
này cho đến khoảng 3 năm về trước có một
người rất khá giả họ Suguri tên Mỗ sinh sống.Từ
khi thuyền buôn chở hàng của ông mất tích dưới
Tsukushi
[[22]](#_ftn22),
rồi sau đấy những người còn lại trong
gia đình bỏ đi tứ tán, thì từ ấy tuyệt
nhiên không có ai sống ở đây nữa. Thế nên đêm
hôm qua khi người đàn ông này đi vào đó một chốc
rồi trở ra, ông lão làm sơn ở đây đã cho là
chuyện quái dị.
Nghe
nói như vậy, họ bèn bảo với nhau:“ Thôi thì chúng
ta hãy xem xét thật kỹ để còn tường trình lên
quan phó trấn thủ”, xong, đẩy cổng vào nhà. Bên
trong trông còn hoang vắng hơn cả bên ngoài nữa. Họ
bèn tiến dần vào xa hơn thì gặp một cái sân trước
thật rộng, hồ thì đã cạn nước, chỉ
trơ đám rong rêu đã héo khô. Giữa mấy bụi cỏ
dại mọc tùm lum vươn cao lên đụng đầu
người, là một cây tùng lớn đã bị gió bão xô
ngã
[[23]](#_ftn23)
trông thật ghê sợ. Khi vừa mở những liếp chắn
gió, một mùi tanh tưởi bốc ra khiến ai nấy
đều hoảng hồn, tự động thối lui.
Toyo.o nói không ra hơi, chỉ còn biết than ôi. Trong đám
vũ sĩ có kẻ tên là Kose no Kumagashi vốn là trang nam tử
gan to mật lớn. Anh ta bảo: “Này các bạn, hãy đi
theo sau lưng tôi!”, xong hùng hổ đạp lên mặt sàn lát
ván mà tiến vào. Bên trong tiền sảnh, một lớp bụi
dày đã phủ lên khắp nơi, phân chuột vương
vãi đó đây. Ở chính giữa, trên giường và dưới
bóng của bức màn ngăn tường cũ kỹ, có nàng
con gái mặt tươi như hoa đang ngồi một mình.
Kumagashi mới hướng về phía cô gái và bảo: “Quan
trấn thủ truyền cho nhà ngươi đến hầu
đấy. Mau mau mà theo ta!”. Cô kia không trả lời lấy
một tiếng, Kumagashi bèn xáp đến gần để
bắt thì ngay lúc ấy, bỗng có một tiếng nổ
long trời lỡ đất như thể tiếng địa
lôi. Nhiều người trong bọn còn chưa kịp chạy
đã ngã lăn chiêng. Thế rồi khi họ đão mắt
nhìn quanh thì chẳng thấy bóng dáng của cô nàng đâu nữa.
Trên mặt giường chỉ tung toé những vật gì óng
ánh. Mọi người vừa kinh sợ vừa thử tiến
đến gần để xem thì họ thấy nào là gấm
Triều Tiên, lụa Giang Nam, vóc Nhật Bản, đồ
cổ như liềm, cuốc, giáo, khiên, túi đựng tên,
đủ loại, tất cả đều là báu vật
đền thần mới bị mất trộm gần đây.
Bọn vũ sĩ bèn cho mang những món nói trên về và báo
cáo hết mọi chi tiết kỳ quái cho quan nghe. Cả phó
trấn thủ lẫn quan giữ đền đều hiểu
rằng đó là những trò ma mảnh của yêu quái nên mới
lơi tay, không buộc tội Toyo.o gắt gao nữa. Tuy
nhiên, họ cũng không thể làm ngơ trước việc
anh đã phạm một lỗi nặng như vậy. Toyo.o
liền được giải về dinh quan trấn thủ
rồi bị xiềng trong một gốc đề lao. Vì
gia đình ông Ôya đã sắm sanh một món tiền lớn
làm lễ vật để xin giảm tội cho Toyo.o [[24]](#_ftn24), anh chỉ bị
giam khoảng 100 ngày. Toyo.o mới nói: “ Như thế này, con
đâu còn mặt mũi nào mà đi gặp thiên hạ nữa!
Thôi thì nay chị con đang ở đất Yamato, tốt hơn
hết là con đến đó thăm rồi xin ở đậu
nhà chị một thời gian”. Trong nhà bèn bảo: “Sau sự
cố kinh hoàng như thế này, rất dễ chuốc bệnh
vào người. Thôi mi hãy đi đến đó sống tạm
vài tháng xem sao” rồi họ cắt đặt người
tùy tùng theo anh lên đường.
Nhà
người chị của Toyo.o nằm ở thị trấn
gọi là Tsubaichi
[[25]](#_ftn25),
anh chồng Tanabe no Kanetada của cô có một cửa hiệu.
Hai người thấy Toyo.o ghé chơi thì vô cùng mừng rỡ,
lại thêm tội nghiệp cho chú em vì số phận hẩm
hiu của cậu trong mấy tháng vừa qua. “Chú ở với
anh chị đến bao lâu cũng được”. Họ
bảo như thế và hết lòng an ủi người em.
Năm hết Tết đến, bây giờ đã vào tháng 2 [[26]](#_ftn26). Thị trấn
Tsubaichi này lại gần chùa Hatsuse. Trong số những vị
Phật được thờ ở chùa, Phật Quan Âm là
linh ứng hơn cả, tiếng đồn thấu đến
bên nhà Đường. Do đó, người ở kinh đô
cũng như người từ các vùng nông thôn rủ nhau
viếng cảnh chùa rất đông vào mùa xuân. Những ai
đến đấy hành hương đều phải
qua đêm tại thị trấn Tsubaichi. Ở đó, trong
những ngôi nhà trọ xếp thành dãy phố dài, đâu
đâu cũng đầy khách. Vì tiệm của Tanabe chuyên
bán đồ thờ như đèn sáp và bấc đèn, khách
khứa ra vào nườm nượp. Trong đám họ, bỗng
thấy có một nữ lang dung mạo cực kỳ xinh đẹp,
dáng dấp sang trọng như người ở kinh đô đang
trà trộn vào trong đám khách thập phương, có một
nữ tỳ trẻ đi theo, ghé vào tiệm định
mua hương.
Cô
hầu trẻ này vừa nhìn thấy Toyo.o đã reo lên: “Lang
quân nhà mình sao lại đang ở đây này, cô ơi!”.
Toyo.o giật mình nhìn kỹ lại thì thấy chính là Manago và
Maroya. “Eo ôi!”, anh chàng nói xong hốt hoảng chạy vào bên
trong để nấp. Hai
vợ chồng Kanetada mới hỏi: “Chuyện gì thế hở
chú?” thì Toyo.o đáp: “Con yêu tinh kia đã mò được tới
đây rồi! Đừng
bén mãng đến gần nó nghe!” rồi cứ tìm cách trốn
chui trốn nhủi bất kể chỗ nào. Mọi người
mới hỏi nhặng lên: “Thế nó ở đâu nào?” Lúc đó,
Manago mới bước vào: “Các bác các cô, đừng kinh hãi
gì cả! Lang quân ơi, chàng cũng chớ có sợ em . Vì tình
cảm đối với chàng, em lỡ làm việc dại
dột để chàng phải hàm oan. Quá buồn khổ, em đã
đi tìm chàng khắp nơi hòng giải bày câu chuyện cho
tâm trí chàng được thảnh thơi. May quá, hôm nay em đã
tìm ra chốn ở của chàng, ôi, không sao nói hết được
sự vui mừng của em. Này ông chủ nhà, xin ông cũng
lắng nghe em giải bày với. Nếu bảo em là yêu
tinh, thế thì sao giữa chốn người ta nhộn nhịp
qua lại như thế này và ngay ban ngày ban mặt, em lại
có thể hiện hình ra chứ! Quần áo em có khâu đầy
đủ đường kim mũi chỉ như ai. Hơn
nữa, hướng ra ngoài nắng, vẫn thấy em có bóng
[[27]](#_ftn27). Xin ông chủ hãy
tự phán đoán xem những lời em nói có hợp tình hợp
lý hay không để mọi người xóa tan đi sự
nghi kỵ về em.”
**Một
nữ lang dung mạo cực kỳ xinh đẹp**
Toyo.o lúc đó mới lấy lại thần hồn chút đỉnh, lên tiếng:
-
Việc mi không phải là người sống thì khi bị
bọn vũ sĩ giải đi tìm mi, ta đã chứng kiến
tận mắt.Ngôi nhà của mi lúc đó khác hẳn một
trời một vực so với ngày hôm trước, bị
bỏ hoang phế giống như hang động của ma
quỷ và chỉ có mi ngồi đó một mình. Hơn nữa
khi họ xúm lại định bắt mi thì giữa thanh
thiên bạch nhật lại nổ ra một tiếng to kinh
hoàng như sấm rồi mi bỗng biến mất không
để lại dấu vết. Ta đã thấy rõ ràng như
vậy. Nay mi còn bám theo ta định làm gì nữa đây? Cút
xéo ngay!
[[28]](#_ftn28)
Mắt Manago ứa lệ. Nàng nói:
-
Chàng
mắng thế cũng không phải vô lý nhưng xin hãy lắng
nghe những gì em thưa mà nghĩ lại. Khi nghe chàng bị
bắt và áp giải đến công đường, em đã
hỏi kế ông lão hàng xóm xưa nay vẫn hay giúp đỡ
em để cùng nhau vội vội vàng vàng tạo ra cái cảnh
nhà cửa bỏ hoang. Khi người ta tính bắt em đi,
thì việc gây ra tiếng nổ to như sấm để
dọa họ là kế do con Maroya sắp đặt. Sau đó,
em mới tìm thuyền bè mà tẩu thoát về hướng Naniwa
(Ôsaka). Vì muốn biết chàng từ đó lưu lạc về
đâu nên em đã tìm đến chùa Hatsuse để cầu
xin Đức Phật Quan Âm chỉ lối. Như cảnh
tái hợp trong câu thơ “Có hai cây tuyết tùng, Dòng nước
xui gặp lại”
[[29]](#_ftn29)
của người xưa, chúng ta giờ đây đã đoàn
tụ nơi đây, thật vui mừng biết mấy. Nhất
định là vì Đức Quan Âm từ bi đã nghe lời
khấn nguyện của em. Hỏi thử một người
con gái như em làm sao có thể ăn trộm được
những món báu vật đền thần? Chẳng qua đó
là những hành vi ám muội của đời chồng trước.
Xin chàng hãy suy nghĩ thật cặn kẽ về những điều
em nói mà hiểu cho tâm tình một người con gái đáng
tội nghiệp không biết gì hơn là yêu thương chàng.
Nói xong, Manago lại giọt vắn giọt dài. Toyo.o thì trong lòng vẫn còn hồ nghi nhưng đã chạnh niềm thương cảm, không tìm ra được câu nào để khiển trách nàng thêm nữa. Hai vợ chồng Kanetada có vẻ xuôi tai vì thấy Manago đối đáp trót lọt và hợp lý. Nhìn dáng dấp và cách ăn nói thùy mị của Manago, không những đã hết ngờ vực mà còn nói:
- Nghe chuyện chú Toyo.o nhà tôi kể thì thật đáng khiếp sợ nhưng thời buổi này làm gì lại có những sự việc như thế có thể xảy ra nhỉ!. Câu chuyện nương tử lặn lội tìm chồng, chúng tôi nghe thật cảm động. Cho dù chú ấy không khứng chịu đi nữa, xin mời cô cứ ở lại đây với chúng tôi.
Rồi
họ sửa soạn một căn buồng cho cô ta ở.
Sau khi trú chân ở đó được hai ba ngày, Manago đã
chinh phục được cảm tình vợ chồng
Kanetada, ỉ ôi năn nỉ họ tổ chức đám cưới
cho. Xúc động vì sự gắn bó của cô với em
trai mình, hai vợ chồng bèn thôi thúc Toyo.o và cuối cùng hôn
lễ đã cử hành. Phần Toyo.o thì với thời
gian, lòng càng mềm yếu ra, và vì trước đây anh đã
mê mẩn sắc đẹp của Manago rồi nên chịu
kết ước ngàn năm không thay lòng đổi dạ.
Từ đó, hai người quấn quít ấp yêu như mây
trời mỗi đêm dậy lên trên đỉnh Kazuraki, đỉnh
Takama
[[30]](#_ftn30)
tuôn xuống thành mưa [[31]](#_ftn31)
khi nghe hồi chuông sớm của chùa Hatsuse [[32]](#_ftn32), họ chỉ hận
nỗi gặp nhau quá muộn [[33]](#_ftn33).
** Chỉ
hận nỗi gặp nhau quá muộn**
Trời đã vào tháng 3. Kanetada mới nói cùng vợ chồng Toyo.o:
-
Nơi đây không chỗ nào có thể so sánh với chốn
kinh thành nhưng cảnh sắc chung quanh đây đẹp
hơn Kishuu (xứ Kii)
[[34]](#_ftn34)
nhiều. Chẳng hạn như vùng Yoshino nổi tiếng
kia [[35]](#_ftn35),
khi trời vào xuân thực đáng chiêm ngưỡng vô cùng. Còn
như núi Mifune, sông Natsumi [[36]](#_ftn36)...
ta có xem bao lần cũng không chán. Lúc này mà đến chơi
những nơi đó thì thú vị lắm đấy. Hai em
có đi không nào? Nếu muốn thì mình đi cả nhà!
Được mời mọc như vậy, Manago chỉ nhoẻn miệng cười và bảo:
-
Tiếng đồn Yoshino là “nơi xinh đẹp đẹp
dành cho người tử tế”
[[37]](#_ftn37).
Dân sống ở kinh đô ai cũng mong được
đến viếng Yoshino một lần cho thỏa. Thế
nhưng em đây từ nhỏ đã mang một chứng bệnh
kinh niên là mỗi khi ra đến chỗ đông người
hay đi đường xa thì thế nào cũn bị máu xông
lên đầu, đau đớn khổ sở [[38]](#_ftn38). Không tháp tùng anh
chị được, tình thực em rất tiếc. Dù vậy,
xin anh chị khi đến đó, chớ quên mang quà miền
núi về cho em nhé!
Hai vợ chồng vẫn cố tình mời mọc:
- Nếu em không kham nổi đường trường, bệnh tật sẽ làm em khổ đấy. Tuy vậy, dù không có xe cộ nhưng anh chị quyết sẽ kiếm cách để em khỏi phải lội bộ. Chứ để em ở nhà một mình thì chú nó sẽ canh cánh bên lòng! Thấy đến nước đó, Toyo.o bèn vun vào:
- Thôi, anh chị đã tỏ ra tha thiết như vậy thì dẫu trên đường có lâm bệnh đi nữa, em hãy cố đi theo mới được.
Cực chẳng đã, Manago rốt cục phải đi cùng. Bạn đồng hành có bao nhiêu người ăn mặc đỏm đáng nhưng nếu đem so với nhan sắc xinh đẹp của Manago thì chẳng ai sánh nổi.
Nhân
gia đình từ xưa có quen biết một nhà sư pháp
danh là Mỗ nên ghé lại chùa ấy để thăm. Tăng
là thầy trụ trì, bước ra nghênh đón và bảo: “Mùa
xuân năm nay hai bác đến chơi hơi trễ đấy
nhé! Hoa anh đào rụng vơi hết nửa rồi! Tiếng
oanh hót xem chừng cũng đã mệt mỏi rã rời
[[39]](#_ftn39). Thôi để
tôi kiếm nơi nào hãy còn đẹp để đưa
cả nhà vãn
cảnh”. Nói xong người ấy bèn cho dọn một mâm
cơm thanh đạm để mời khách ăn chiều.
Sáng hôm sau, tuy trên trời sương lam che khá dày nhưng mỗi
lúc càng sáng sủa ra, có thể trông được rõ ràng. Mới
thấy ngôi chùa này được xây trên một rẻo cao,
từ nơi ấy mà nhìn xuống có thể thấy mồn
một các tăng phòng. Những con chim rừng không biết
từ đâu cùng cất tiếng hót tựa đang hòa nhạc.
Hoa cây hoa cỏ trăm thức mọc chen chúc bên nhau như
thể đua tươi [[40]](#_ftn40).
Nhìn khung cảnh đó, mới thấy rằng dẫu là ở
cùng một nơi là Yoshino, một làng quê trong núi, mà riêng cảnh
sắc nơi đây đã làm cho ta như mở bừng đôi
mắt.
-
Đối với người mới viếng Yoshino lần
đầu, đằng kia chỗ có thác nước
[[41]](#_ftn41) là nhiều cảnh
đáng xem hơn cả.
Nói
xong, nhà sư bèn hướng dẫn mọi người
đến đó tham quan. Họ vòng quanh thung lũng để
đi xuống bên dưới. Nơi này ngày xưa, các thiên
hoàng
[[42]](#_ftn42)
khi đi ngự du có lập một hành cung, dòng nước
thác chảy rất xiết, gây nên tiếng động thật
to. Nhìn lũ cá hương be bé đang lội ngược
dòng, thấy thật đẹp và thích thú [[43]](#_ftn43). Cả đoàn
bèn mở bọc cơm nắm bày ra, vừa ăn vừa
thưởng thức phong cảnh thiên nhiên [[44]](#_ftn44).
Khi
cả đoàn buớc xuống tới chân gộp đá, bỗng
thấy có người đang lần đường bước
tới. Đó là một ông lão đầu tóc bờm xờm
như tơ rối nhưng tay chân có vẻ rắn rỏi.
Khi đến gần bên thác, ông lão đưa mắt theo dõi
đoàn người một cách nghi ngại, trong khi ấy,
Manago và Maroya đều quay lưng về phía ông ta, làm bộ
như không thấy. Thế nhưng ông lão cứ chăm chắm
nhìn hai người và lẩm bẩm: “Quái thật, bọn yêu
tinh này! Không những chúng đi mê hoặc người ta mà
còn dám nhởn nhơ trước mặt ta nữa!”. Nghe được,
hai cô gái bèn bật mình phóng lên cao rồi nhảy vào bên trong thác
nước. Chỉ thấy sau đó nước thác bỗng
bắn cao tung tóe lên trời rồi dâng ngập tràn, che dấu
mọi hình tích. Có những đám mây đen như mực không
biết từ đâu ùn tới và những hạt và mưa to
đổ xuống như roi vút
[[45]](#_ftn45).
Lão già mới an ủi bọn người đang hốt hoảng
vì sợ hãi và đưa họ xuống dưới làng. Ngồi
bệt xuống dưới mái hiên nhà dân rách nát, tất cả
như không còn chút thần hồn. Ông
lão nhìn Toyo.o và bảo:
- Nhìn kỹ tướng mạo, tôi nghĩ rằng cậu là kẻ đã bị yêu quái làm cho khổ sở lao đao. Nếu tôi không cứu giúp thì nhất định trước sau gì thì cậu cũng sẽ mất mạng. Từ rày về sau, xin cậu hết sức cẩn thận giữ mình.
Toyo.o bèn phủ phục dưới đất, chắp tay lạy và kể lể đầu đuôi sự tình cho ông lão, xong kính cẩn van xin:
- Kể từ đây, cúi xin cụ bảo vệ mạng sống cho cháu!
Ông lão đáp:
-
Thì ra gốc ngọn là như thế! Yêu quái này là một
con rắn lớn dày công tu luyện đã thành tinh. Nó mang đặc
tính dâm bôn của loài rắn. Người ta vẫn bảo
rắn mà giao cấu với trâu bò sẽ sinh ra kỳ lân, còn
như giao cấu với ngựa sẽ sinh ra long mã
[[46]](#_ftn46). Có thể hiểu
sở dĩ nó tìm cách mê hoặc cậu là vì nó yêu thích dáng dấp
điển trai của cậu và muốn thỏa lòng dâm. Nó đeo
bám cậu bền bĩ như thế cho nên nếu cậu cứ
lơ đểnh, để quái vật mặc tình, chẳng
chóng thì chầy, thế nào cũng sẽ mất mạng.
Nghe
ông lão nói xong, mọi người càng thêm kinh hãi và kính phục
ông, bèn bái lạy: “Cụ đây đúng là một vị chân
nhân!”. Ông lão cả cười:
“Tôi không phải thần tiên gì đâu! Chỉ là một người
làm việc ở đền thần Yamato, nay đã trí sĩ,
tên là Tagima no Kibito
[[47]](#_ftn47).
Để tôi đưa các bác về tận nhà nhé. Thôi, chúng
ta lên đường đi nào!”. Ông lão bèn đứng lên trước
dẫn lối, cả bọn đi theo.
Ngày
hôm sau, họ cùng nhau đến làng Yamato để cảm ơn
ông lão, tặng cụ ta 3 xấp lụa Mino
[[48]](#_ftn48), 2 cuộn gấm
Tsukushi và kính cẩn thưa: “Cúi xin cụ làm phép giải hạn
trừ tà để yêu quái không đến quấy nhiễu
chúng tôi nữa!”. Ông lão lấy hết quà tặng phân phát cho
các chức quan giữ đền mà không giữ một xấp,
một cuộn nào làm của riêng. Ông bảo Toyo.o:
- Con yêu đó nó mê mệt dáng vẻ điển trai của cậu nên sẽ còn đeo riết. Phần cậu thì vẫn đắm đuối cái vỏ ngoài xinh đẹp của nó nên đã nhụt hết khí phách nam nhi. Từ giờ về sau, nếu giữ được tư thế oai hùng, luôn luôn tỉnh táo thì cậu sẽ chẳng cần mượn sức của già này nữa đâu. Xin cậu cố gắng làm chủ lòng mình.
Nghe những lời khuyên bảo chân tình ấy, Toyo.o thấy mình như vừa bước ra khỏi cơn mê, cám ơn lấy cảm ơn để ông cụ rồi ra về. Đến nhà, anh thưa với Kanetada:
-- Bao nhiêu năm tháng em bị con quái che mắt và lừa dối chẳng qua là vì lòng em bấn loạn, xa đường ngay nẻo chính. Đã không tròn hiếu hạnh với cha anh ở quê nhà, nay còn gieo vạ cho gia đình anh chị nữa. Em không thể nào ở đây quấy quả mãi. Tình thương của anh chị, em thật hết lòng cảm ơn và giờ thì xin chia tay, sau này mình sẽ lại gặp nhau.
Thế rồi Toyo.o trở về xứ Kii.
Cha
mẹ Toyo.o và vợ chồng người anh cả nghe được
câu chuyện hãi hùng này càng hiểu rõ là lỗi ấy không phải
do anh ta gây ra và càng thêm tội nghiệp anh, cùng lúc, họ lại
e sợ cái lì lợm của yêu quái. ”Tại vì nhà ta cứ để
Toyo.o một thân một mình nên mới ra nông nỗi. Kiếm
cho nó cô vợ mới được!”. Lúc ấy ở làng
Shiba
[[49]](#_ftn49)
có một ông giữ chức quản lý trang viên. Con gái độc
nhất của ông từng được tuyển vào đại
nội làm cung nữ, nay sắp được cho thôi việc
về quê. Ông quản lý ấy muốn kén Toyo.o làm rể và đã
nhờ người mai mối đến đánh tiếng với
gia đình Ôya. Câu chuyện tiến triển như ý muốn,
việc hôn nhân được hai bên giao ước ngay sau đó.
Khi gia đình gửi người lên kinh đô đón nàng thì
Tomiko, tên cô gái, biết được chuyện đã tỏ
ra rất hoan hỉ, bằng lòng theo về. Mọi hành vi cử
chỉ của Tomiko, vì được đào tạo nhiều
năm trong cung, cũng như dung mạo của nàng, nhất
nhất đều thanh nhã, ăn đứt các cô gái bình thường.
Tomiko vừa giỏi giang vừa xinh đẹp không chê vào đâu
được nên đến làm rễ nhà ấy, Toyo.o rất
lấy làm mãn nguyện. Thế nhưng đôi khi nhìn khuôn mặt
của Tomiko, Toyo.o vẫn cảm thấy mối tình si mê mà
con rắn kia dành cho anh như hãy còn ám ảnh tâm trí mình [[50]](#_ftn50).
Đêm
đầu tiên, chẳng có chuyện gì xảy ra nên xin miễn
kể. Qua đêm thứ hai, chuếnh choáng hơi men, Toyo.o
mới giở giọng bông đùa với Tomiko: “Nàng xưa
kia làm việc lâu ngày ở trong cung, làm gì mà chẳng được
những người sang trọng như quan tể tướng
này, tướng ngự lâm quân nọ ôm ấp. Giờ gặp
phải kẻ quê mùa như tôi, không thấy là đáng ghét hay
sao?” Bỗng thấy Tomiko ngẩng phắt mặt lên: “Không
còn nhớ chi tình nghĩa sâu đậm trước đây
với tôi mà đi yêu dấu cái đứa chẳng ra gì cả,
chứ bộ anh chẳng là kẻ đáng ghét à?” Thì ra, tuy hình
dáng vẫn là hình dáng của Tomiko nhưng giọng nói rõ ràng
là giọng Manago
[[51]](#_ftn51).
**Chứ
bộ anh chẳng là kẻ đáng ghét à?**
Toyo.o nghe nàng nói mà sợ hãi đến nổi toàn thân nổi gai ốc, chỉ biết ngồi há hốc. Thế nhưng cô gái vẫn tươi cười bảo:
-
Ông chồng của em ơi! Dẫu chàng quên khuấy những
lời thề non hẹn biển với em nhưng nếu
có cơ duyên như hôm nay là mình sẽ lại gặp nhau thôi.
Nếu chàng cứ cho lời người ngoài là phải mà
tìm cách xa lánh em thì thế nào em cũng đổ cái oán ấy
lên trên đầu chàng. Những ngọn núi xứ Kii có cao
đến bao nhiêu thì em vẫn có thể rưới máu của
chàng từ trên đỉnh xuống đến đáy vực
sâu
[[52]](#_ftn52).
Xin chàng đã có thân thì chớ để uổng phí tính mạng
của mình!
Những lời nói này làm Toyo.o run như cầy sấy, anh e rằng nàng ta sắp chụp lấy anh xé xác nên bủn rủn cả tứ chi đến suýt ngất. Từ đàng sau bình phong có tiếng nói:
- Lang quân nhà ta sao lại thấy trong người khó ở như vậy. Hôm nay không phải là một ngày nên duyên, đáng ăn mừng lắm hay sao?
Người từ đó bước ra không ai khác ngoài Maroya. Vừa nhìn thấy, Toyo.o càng sửng sốt hơn nữa, mắt nhắm nghiền và phục xuống đất. Hai người đàn bà hết dỗ dành đến hăm dọa đủ điều nhưng Toyo.o vẫn nằm lăn ra đấy như người chết dỡ cho đến tận hừng đông.
Buổi mai hôm ấy, Toyo.o tìm cách thoát ra khỏi phòng khuê. Anh đến gặp nhạc phụ của mình và thưa:
- Cha xem, chuyện xảy ra khủng khiếp như thế này này. Cái tai họa ấy, thử hỏi con biết làm sao gỡ rối. Xin cha tính kế cho!
Anh ta nói mà hạ giọng như thì thào, chỉ e nỗi có người nào đang đứng sau lưng. Hai vợ chồng ông quản lý trang viên đều xanh mặt, chỉ biết thở vắn than dài:
-
Chuyện
đã đến thế, chúng ta biết tính sao bây giờ!
May thay, mới có một vị tăng vốn tu ở chùa Kurama
[[53]](#_ftn53), người vẫn
đi hành hương hàng năm ở đền Kumano. Từ
hôm qua, thày ấy đã đến tạm trú tại ngôi chùa
bên trên hòn núi bên kia. Nhà sư này giỏi nghề cầu đão,
các thứ bệnh truyền nhiễm, ma hành quỷ ám hay côn
trùng phá hoại mùa màng, thày đều trị tuyệt được
nên cả làng ai cũng tôn kính.Vậy mình đi mời thầy
ấy nhé!
Sau đó, ông nhạc mới sai người mời và chẳng mấy chốc, nhà sư đã đến nơi. Nghe kể xong đầu đuôi tự sự, thày ấy mới vênh váo bảo: “Chuyện bắt mấy con yêu ranh cỡ đó, đối với tôi nào có khó khăn gì! Xin cả nhà ta cứ bình tĩnh mà xem!”. Thấy thầy nói chắc ăn như vậy, tất cả mới thở phào.
Trước
tiên ông thày gọi đem hùng hoàng
[[54]](#_ftn54)
tới rồi pha thành nước thuốc, rót đầy vào
một cái lọ con và tiến về phiá phòng khuê. Khi thấy
mọi người sợ sệt đổ xô nhau tìm chỗ
núp thì nhà sư bèn cười chế nhạo: “Này các cụ
già và các em bé, đang ở đâu cứ đứng nguyên
đấy! Hãy xem tôi bắt con rắn ấy ngay bây giờ!”
Nói xong, ông ta xông xáo tiến lên. Vừa lúc ông mở nhẹ
cánh cửa phòng thì đã thấy một cái đầu rắn
thật to thò ra, đối mặt với ông ta. Cái đầu
đó trông mới vĩ đại làm sao! Nó ngáng nguyên cả
cánh cửa, để lộ mấy cái răng trắng nhỡn
lấp la lấp lánh còn hơn cả một đụn tuyết.
Mắt nó sáng như gương, sừng tựa nhánh cây khô.
Nó mở cái miệng rộng hoác cỡ trên 3 *shaku*, thè
nguyên một cái lưỡi đỏ lòm, thiếu điều
chực nuốt trọn nhà sư. Ông này mới kêu lên: “Ái chà
chà!” rồi vứt đại bình thuốc đang nắm
trên tay, chân khuỵu xuống, và vì đứng dậy không nổi
nên người lăn lông lốc rồi cứ thế mà bò
lê bò lết ra bên ngoài, rốt cuộc thoát được thân. Ông ta lúc đó mới nhìn mọi
người và bảo: “ Sợ quá đi thôi! Ngài đây chính
là một vị xà thần, sức anh thày pháp như tôi làm
sao hàng phục được! Nếu không nhanh chân nhanh tay,
hẳn đã mất mạng.” Thày nói vừa xong thì ngất
lịm. Mọi người vực lên mới thấy trên mặt
và da thịt của thày, ở đâu cũng đầy những
vết đen vết đỏ như thể người vừa
thò tay mình vào trong đống than hồng. Coi bộ cả
người thày đã bị trúng độc khí. Sau đó, chỉ
có hai cái nhãn cầu của thày là còn đưa qua đưa
lại. Hình như thày đang muốn nói thêm điều chi
nữa nhưng không sao phát thành tiếng. Người ta thử
làm nhiều cách như dội nước lên người nhưng
cuối cùng thày đã tắt thở. Những ai chứng kiến
quang cảnh này đều xiêu hồn bạt vía, cất tiếng
than khóc inh ỏi.
Toyo.o
lấy lại chút bình tĩnh và nói với họ: “Đến
ông thày giỏi nghề cầu đão như thế mà còn phải
bó tay! Con yêu này vốn bám riết không tha, khi nào tôi còn sống
trên thế gian này, dù có trốn chỗ nào nó cũng sẽ
kiếm ra. Chỉ vì muốn giữ tính mạng của mình
mà làm bao nhiêu người bị liên lụy là điều không
phải. Thôi bây giờ tôi chẳng vấn kế ai nữa.
Xin các bác đừng lo cho tôi!”. Xong, anh xăm xăm tiến
về phiá phòng khuê. Bọn người nhà ông nhạc mới
ngăn lại: “ Cậu có điên không đấy?” nhưng
Toyo.o vẫn không nghe và cứ đi về phiá gian phòng. Khi
anh mở nhẹ cánh cửa thì thấy bên trong hoàn toàn yên ắng,
chỉ có hai người con gái đang ngồi nhìn về
phiá mình.Tomiko (Manago) bảo Toyo.o: “Chàng muốn trả thù em
hay sao mà lại tìm người lập kế đến bắt
em cho được như thế! Nếu từ nay trở
đi chàng còn nuôi lòng oán hận mà tái phạm thì em sẽ làm
cho, không riêng mỗi mình chàng mà tất cả người sống
trong cái làng này phải nếm mùi đau khổ. Nên chi hãy thỏa
mãn với tấm lòng chung thủy của em và chớ dây dưa
với cô nào khác nữa!” Lời nói có vẻ ma mị làm
Toyo.o rất đổi khó chịu. Anh mới bảo: “Ngạn
ngữ có câu: “Cho dù người không muốn hại hổ
nhưng bản chất của hổ là bao giờ cũng tìm
cách hại người”. Lòng ngươi vốn bất nhân
nên mới đeo đuổi ta không rời, bao lần bắt
ta phải chịu những điều cay đắng. Dù vờ
nói ngon nói ngọt nhưng chỉ để hăm dọa
ta với những ý tưởng báo thù khủng khiếp. Đó
là chuyện ta khó chấp nhận. Tuy nhiên, cái đam mê của
ngươi đối với ta cũng giống như tình
cảm người thường, chỉ khổ là nếu
ta còn ở đây ngày nào thì những người chung quanh vẫn
còn phải chịu họa lây, điều ta không muốn. Hãy
tha mạng cho Tomiko đi! Còn ta thì ngươi có muốn dắt
đi đâu, ta cũng theo mà!”
[[55]](#_ftn55)
Nghe xong, Manago tỏ ra vui vẻ và khẽ
gật đầu [[56]](#_ftn56).
**Hãy
thỏa mãn với tấm lòng chung thủy của em!**
Một
lần nữa, Toyo.o lại ra khỏi phòng và đến nói
với nhạc gia: “Vì con quái này nó cứ đeo đẳng
cho nên con không thể đang tâm tiếp tục ở đây
nhìn nó làm khổ mọi người. Nếu bây giờ cha
cho phép con ly hôn Tomiko thì tính mạng của nương tử
sẽ được vẹn toàn”. Thế nhưng ông quản
lý trang viên vẫn một mực từ chối. Ông bảo:
“Ta cũng là kẻ theo đòi võ nghệ nhưng trước
cảnh này lại tỏ ra nhát nhúa, lòng thật xấu hỗ,
không biết ăn nói làm sao với bên anh chị sui gia. Con để
cho ta suy nghĩ thêm một chút. Ừ, chùa Dôjoji ở Komatsubara
[[57]](#_ftn57) có một vị
tên Hòa thượng Pháp Hải [[58]](#_ftn58)
là một người hiếm có, rành thuật trừ ma bắt
quỷ. Ta nghe cụ bây giờ đã luống tuổi, ít
khi rời khỏi tăng phòng nhưng nếu van nài chắc
cụ cũng không nỡ bỏ rơi ta!”. Thế rồi
thắng ngựa gấp rút lên đường.
Vì
đường đất xa xôi, mãi đến nữa đêm
ông mới tới nơi. Lão hòa thượng lụm khụm
bước ra, sau khi nghe thủng câu chuyện bèn bảo: “Đáng
sợ thật! Ta bây giờ đã già, dù ra bùa phép chẳng
hiểu có uy lực gì không. Thế nhưng ta cũng không thể
điềm nhiên ngoảnh mặt làm ngơ trước tai
vạ nhà ông. Thôi ông cứ về trước đã, ta sẽ
tức tốc đến sau.” Nói xong, nhà sư cho lấy ra
một tấm cà sa đã được tẩm hương
hạt cải hăng
[[59]](#_ftn59)
trao cho ông ta và tận tình chỉ bảo: ”Hãy làm cách nào đánh
lừa con quái, xáp cho được gần nó, trùm tấm áo
này lên đầu rồi dùng hết sức đè xuống.
Nếu lỏng tay, nó sẽ thoát được nên cần
bình tĩnh mà giữ thật chặt”.
Ông
quản lý quá đổi mừng rỡ, phóng ngựa như
bay về đến nhà. Ông
lén gọi Toyo.o và dặn dò: “Con hãy khéo léo làm như thế
cho ta!” và trao tấm áo cà sa. Toyo.o bèn giấu nó trong người
rồi đi vào phòng khuê và nói với cô gái: “Nhạc phụ
giờ đây cũng đã chịu cho ta ra đi.
Thôi,
hãy đến đây để cùng lên đường đi
nào!”. Đang khi Tomiko (Manago) tỏ ra cực kỳ sung sướng
thì Toyo.o đã nhanh như cắt, kéo tấm cà sa ra chụp
lên đầu nàng và dùng tất cả sức lực để
trì xuống
[[60]](#_ftn60).
“Chao ôi, ngạt quá đi mất! Sao ngươi nỡ lòng nào!
Nới tay một chút cho ta nhờ!” Dẫu nghe tiếng than
thở như thế nhưng Toyo.o không hề lỏng tay, cứ
đè xuống thật chặt. Chiếc kiệu đưa
Hòa thượng Pháp Hải lúc đó cũng vừa vặn
đến nơi. Người nhà ông quản lý dìu cụ thẳng
vào phòng. Miệng cụ lâm râm đọc thần chú, túm lấy
tấm áo cà sa thay cho Toyo.o. Khi nhìn vào bên trong thì thấy
Tomiko (Manago) đang đang nằm phục xuống ngất
lịm. [[61]](#_ftn61)Trên
lưng nàng một con rắn trắng dài đến 3 *shaku*
đang nằm cuộn tròn không động đậy. Lão hòa
thượng mới bốc lấy nó rồi bỏ vào trong
một cái bình bát mà đệ tử của ông mang đến.
Ông lại đọc tiếp thần chú thì từ đằng
sau tấm bình phong, một con rắn nhỏ dài cỡ 1 *shaku*
lại bò ra. Ông cũng bắt lấy và bỏ vào bình bát luôn,
dùng áo cà sa hồi nãy quấn chặt chung quanh để
phong kín. Sau đó cứ như thế mang theo người và
lên kiệu ra về. Mọi người đều chắp
tay, nhỏ lệ nói những lời bày tỏ lòng tôn kính
đối với hòa thượng.
Sau
khi về đến chùa, Hòa thượng Pháp Hải bèn cho đào
trước chính điện của nhà chùa một cái hố
thật sâu và đem chôn bình bát ấy, dùng pháp lực trấn
áp để đời đời kiếp kiếp yêu quái không
thể còn xuất hiện quấy phá thiên hạ nữa
[[62]](#_ftn62). Nghe nói ngày nay
ngôi Mả Rắn (Xà Trủng) ấy vẫn còn. Con gái ông quản
lý trang viên đổ bệnh, càng ngày càng nặng rồi qua
đời [[63]](#_ftn63).
Còn Toyo.o, anh vẫn sống bình yên vô sự mãi về sau
để kể lại sự tích này.
**Thư
mục tham khảo:**
1) Ueda Akinari, Ugetsu Monogatari (nguyên tác Truyện đêm trăng mưa, có dịch sang kim văn, chú giải và bình luận bởi Takada Mamoru và Inada Atsunobu), 1997, Chikuma Gakugei Bunko, do Chikuma Shobô, Tôkyô xuất bản.Bản in lần thứ 7 năm 2004.
2) Ueda Akinari, Ugetsu Monogatari, nguyên tác được Aoki Masatsugu dịch sang kim văn và chú thích, 1981, Kôdansha Geijutsu Bunko số mã 487 và 488, Kôdansha, Tôkyô xuất bản. Bản in lần thứ 24 năm 1996.
3) Ueda Akinari, Ugetsu Monogatari dịch sang Pháp văn dưới nhan đề Contes de pluie et de lune bởi René Sieffert trong khuôn khổ Unesco, 1956, loại sách bỏ túi Folio, Gallimard, Paris, xuất bản.
4) Phùng Mộng Long, Bạch nương tử trấn tháp Lôi Phong (Bạch nương tử vĩnh trấn Lôi Phong Tháp) trong Cảnh Thế Thông Ngôn, do Nguyễn Khắc Phi và nhiều dịch giả khác, 2008, Nhà xuất bản Lao Động và Trung Tâm Văn Hoá Đông Tây, Hà Nội, xuất bản.
5) Ueda Akinari, Ugetsu Monogatari, dịch 7 trên 9 truyện sang tiếng Việt bởi Nguyễn Trọng Định dưới nhan đề Hẹn mùa hoa cúc, 2000, nhà xuất bản Kim Đồng, Hà Nội. “Chuyện con rắn tà dâm” (trang 77 đến 103)
[[1]](#_ftnref1) Dẫn
bởi Takada Mamoru và Inada Atsunobu. Luận cứ của Asô
Isoji thấy trong Văn học Edo và văn học Trung Quốc
(Edo bungaku to Chuugoku bungaku), 1955. [[2]](#_ftnref2) Tập sách gồm 16 chương nói về phong cảnh Tây Hồ và vùng phụ cận, có những chương nhắc đến các danh sĩ từng sinh sống quanh đó như Cát Hồng, Bạch Cư Dị, Tô Đông Pha...cũng như con tinh bạch xà bị Đạo sĩ chôn dưới tháp Lôi Phong. Sách do một văn nhân bút hiệu Mặc Lãng Tử soạn, ra đời vào khoảng niên hiệu Khang Hy (1662-1712). [[3]](#_ftnref3) Ngôi chùa tông Thiên Thai cũng ở Wakayama, nơi có đền
Shinguu, sân khấu của truyện Lòng dâm của rắn. [[4]](#_ftnref4) Cách mào đầu lấy cảm
hứng từ Truyện Genji, chương đầu tiên
(Kiritsubo, Sân ngô đồng). Cũng hàm ý đây là một câu
chuyện có thể xảy ra vào bất cứ thời nào. [[5]](#_ftnref5) Địa phương
ngày nay thuộc tỉnh Wakayama, vẫn được xem như
một “gối thơ” (utamakura) [[6]](#_ftnref6) Trong gia đình Nhật
Bản cổ truyền, người con trai trưởng được
chỉ định nối nghiệp nhà và các anh con thứ
phải đi làm dưỡng tử hay ở rễ những
nhà hiếm hoi nếu tương lai muốn có một cơ
ngơi. [[7]](#_ftnref7) Các thần
quan thường có kiến thức văn hóa cổ điển. [[8]](#_ftnref8) Hướng
đông nam còn được gọi là tatsumi (thìn tỵ) tượng
trưng bằng rồng rắn. Tác giả báo hiệu khéo léo
là sắp có mãng xà xuất hiện. [[9]](#_ftnref9) Một
ngôi đến trong quần thể đền thần của
vùng Kumano, là kho chứa nhiều vật báu. Tác giả “phục
bút” hành động trộm cắp bảo vật của nàng
Manago. [[10]](#_ftnref10) Ba ngôi đền thần đạo
linh thiêng tự thời cổ trong địa phận
Kumano. Truyền thống đi hành hương ở đó
đến ngày nay vẫn còn được gìn giữ. [[11]](#_ftnref11) Thơ
Naga no Imiki Okumaro trong Manyôshuu (quyển 3, bài 265). Địa điểm
bến đò Sano (xưa đọc là Sanu) trong bài thơ thực
ra rất gần Shinguu và Miwagasaki. [[12]](#_ftnref12) Akinari dùng cách chơi chữ
của Ise Monogatari. Omoi (lòng tử tế) xưa viết là
Omo-hi (mà hi nghĩa là lửa) nên sự ấm áp có thể
hong khô áo xống.Khi chàng trai đem thơ Man.yôshuu ra chào thì
cô gái cũng đã dẫn thơ Truyện Ise nói trên (bài số
121) để chứng tỏ cô không phải là vô học. [[13]](#_ftnref13) Đền Nachi thờ
Nachi Gongen, một vị thần, cùng với đền
Shinguu (Đền Mới) và Honguu (Đền Chính) là ba ngôi
đền nổi danh nhất vùng Kumano. [[14]](#_ftnref14) Một cái tên na ná với
tự dạng hơi khác từng thấy trong Man.yôshuu (Vạn
Diệp Tập) và tuồng Nô Dôjôji (Đạo Thành Tự).
[[15]](#_ftnref15) Có người chú thích
rằng đoạn miêu tả đầy từ hoa hiếm
hoi này vốn lấy hứng từ thơ Man.yôshuu (Vạn
Diệp Tập, bài số 1495, quyển 3). Tuy nhiên dịch
giả René Sieffert không đồng quan điểm và cho đó
là một kiểu nói văn vẻ về mùa xuân (hoa anh đào,
gió xuân và chim oanh) thông thường của người Nhật
[[16]](#_ftnref16) Ý thơ
trong đoạn 89 của Truyện Ise (Ise Monogatari), một
tiểu thuyết có chen những bài đoản ca (tanka). Ý bài
thơ nói : Nếu tôi phải chết đi mà không tỏ được
tình yêu của mình đối với người mình yêu thì
sẽ khiến thiên hạ nghĩ nhầm rằng vì tôi
đắc tội với quỉ thần nào đó nên họ
đã bắt đem đi. [[17]](#_ftnref17) Thường
là 4 năm cho những chức quan trong kinh ra trấn ở địa
phương. [[18]](#_ftnref18) Cách thức
kết nghĩa vợ chồng của Toyo.o và Manago là theo
phong tục Kayoikon của thời Heian, thuần túy Nhật
Bản (chồng đến nhà vợ qua đêm nhưng ai nấy
đều vẫn ở nhà mình). Thường duyên vợ chồng
chỉ có “trăm năm”, cho nên cách diễn tả “nghìn năm”
ở đây thấy cũng khác thường. [[19]](#_ftnref19) Trong lời
đối thoại của Tarô và cha mẹ đối với
Toyo.o, dù ít dù nhiều họ đều tỏ ra coi thường
anh như người ăn bám. Sự phân hoá xã hội giữa
lao động và trí thức thời đó đã bắt nguồn
từ trong gia đình. [[20]](#_ftnref20) Cách dùng một
người trung gian giải quyết hộ vấn đề
khó khăn hay khó giải bày, vẫn còn thấy trong xã hội
Nhật Bản hiện đại. [[21]](#_ftnref21) Khung cảnh
ngôi nhà hoang ở đây được tả với những
chi tiết giống như cảnh nhà nàng Yuugao, người
tình nhân u sầu bệnh não của nhân vật chính, thấy
trong Truyện Genji. [[22]](#_ftnref22) Tsukushi là tên cũ của
vùng Kyuushuu bây giờ, trong văn mạch ám chỉ chuyện“đi
buôn xa”. Ngày xưa đi đường biển đắm
thuyền là chuyện thường. [[23]](#_ftnref23) Tùng là loài cây khoẻ, sống
lâu cho nên hình ảnh này có tính cách tượng trưng cho sự
hoang phế của ngôi nhà. [[24]](#_ftnref24) Đây không hẳn
là hối lộ mà là hình thức nạp tiền cho nhà nước
để được giảm án. [[25]](#_ftnref25) Địa danh Tsubaichi
(chợ Hải Thạch Lựu) này ở Nara là một nút
giao thông quan trọng thời cố. Cả tên họ nhân vật
(Agata, Manago, Kose vv...) và địa danh trong truyện này
đều là những từ cổ. [[26]](#_ftnref26) Kiểu
nói quen thuộc của người Nhật “ Tháng 2, rắn
ra khỏi ổ” có lẽ phù hợp với tình cảnh. [[27]](#_ftnref27) Ba luận
điệu Manago đưa ra để đánh tan những
nguyên tắc mà người thời trung cổ dùng để
phân biệt ma quỷ với người sống. [[28]](#_ftnref28) Trong đoạn
này, lối văn giải thích của Akinari cặn kẽ và
có vẻ trí thức hơn trong tiểu thuyết bạch
thoại Bạch Nương Tử vốn dành cho độc
giả bình dân. Giá trị của nhà văn Nhật Bản nằm
ở chỗ này. [[29]](#_ftnref29) Câu thơ
Nihon (futamoto no sugi) ý nói có hai cây tuyết tùng xưa mọc bên
bờ sông Hatsuse cạnh chùa, xa nhau trải qua bao năm tháng,
nhờ hết lòng cầu khẩn mà được dòng nước
đưa chúng gặp lại, cũng như hoàn cảnh những
người yêu nhau chân thành thì dù có trôi nổi, trời phật
sẽ giúp cho đoàn viên. Bài số 1009,quyển 19 trong tập
Kokin Wakashuu (Cổ kim Hòa ca tập) viết theo thể tanka
5/7/5/7/7: : Hatsusegawa / Furukawa no be ni / Nihon aru / Sugi toshi wo hete /
Mata mo ai mimu / Nihon aru sugi. Chữ se trong Hatsuse (dòng nước)
cũng là chữ se trong Ôse (tao phùng), một lối chơi
chữ trí thức. [[30]](#_ftnref30) Hai địa
danh này lấy ý tù một bài tanka thể 5/7/5/7/7 trong Shin
Shuui Wakashuu (Tân thập di Hòa ca tập), bài 289 quyển 3 như
sau: Kazuraki ya / Takama no yama ni / Iru kumo no yoso / Ni mo shiruki /
yuudachi no sora / . Ý nói khi người ta thấy có mây giăng
trên 2 đỉnh núi cao của vùng Nara là ngọn Kazuraki và
Takama là biết chiều đến, trời sẽ đổ
cơn mưa rào.Hai ngọn núi này còn được biết
như linh địa của thần ái tình. Theo René Sieffert
trong bản dịch sang Pháp ngữ (1956), điển tích
Kazuraki và Takama có thể đã được Akinari diễn
dịch một cách tự do theo bài thơ số 1 chương
11 và bài thơ số 62 chương 12 của tập
Shin-Kokinshuu (Tân Cổ Kim Tập). Ở đây có thể hiểu
là “hai người tình nhân đó gặp nhau buổi tối,
đến sáng lại chia tay nhưng suốt hôm sau chỉ
mong cho ngày chóng hết để tìm đến với nhau. [[31]](#_ftnref31) Mây và mưa
ở đây là vân vũ, ám chỉ giao tình giữa nam nữ.như
tích thần nữ Vu Sơn, Cao Đường và vua nước
Sở. [[32]](#_ftnref32) Lấy
ý từ thơ trong Kokin Wakashuu (Cổ kim Hòa ca tập) quyển
11 bài 242: Toshi mo henu / Inoru chigiri wa / Hatsuse yama / Onoe no kane no /
Yoso no yuugure. [[33]](#_ftnref33) Văn chương
bóng bẩy nói về hành động nhục thể. Trong Bạch
Nương Tử, Phùng Mộng Long cũng viết: Bạch
Nương Tử phóng xuất mê nhân thanh thái, điên loan đảo
phượng, hỷ đắc bách mị thiên kiều. Hứa
Tuyên như ngộ thần tiên, chỉ hận vãn tương
kiến. Tự nhật chi thủy, phu thê nhị nhân tự
như ngư thủy, chung nhật tại gia khoái lạc hôn
mê triền định.... [[34]](#_ftnref34) Tức
vùng Wakayama, quê nhà của Toyo.o và Manago. [[35]](#_ftnref35) Yoshino nằm
gần Nara vừa là một danh thắng tượng trưng
bằng những cội anh đào đẹp nhất Nhật
Bản còn là cái nôi văn hoá và lịch sử của người
Nhật. [[36]](#_ftnref36) Hai thắng
cảnh vùng Yoshino. [[37]](#_ftnref37) Câu nói này đến từ Man.yôshuu
(Vạn Diệp Tập), quyển 1, bài 27: __Yo__ki hito no / __Yo__shi
to __yo__ku mite
/ __Yo__shi to ihi shi / __ Yo__shino __yo__ku mi __yo__ / __ yo__ki
hito __yo__ku mitsu / Ý tưởng tuy không có gì đặc sắc
nhưng đã biết sử dụng trùng phức âm __yo__
(tốt lành) một cách khéo léo [[38]](#_ftnref38) Manago đã đánh
hơi được nguy cơ khi phải đi viếng
các chùa chiền vì có thể gặp các nhà sư hay đạo
sĩ. Bạch Nương Tử cũng đã thoái thác lời
mời đến xem lễ Phật Thích Ca Nằm ở Thừa
Thiên Tự (Tô Châu), sợ lộ hình tích. [[39]](#_ftnref39) Chim oanh vì đã hót mãi từ
đầu xuân nên đến lúc cuối xuân thì tiếng nó
đã loạn nhịp, không còn tươi tắn nữa. [[40]](#_ftnref40) Đoạn văn nói về
các tăng phòng và hoa cỏ trên núi cạnh chùa này vốn mô
phỏng một đoạn trong tiết 1 chương
Wakamurasaki (Hoa tím non) trong Truyện Genji nói về thời trẻ
của nàng Murasaki. [[41]](#_ftnref41) Ám chỉ cái thác Miyataki
nổi tiếng, nằm trong khu vực có cung điện
Yoshino. [[42]](#_ftnref42) Các thiên hoàng cổ
đại (khoảng thế kỷ thứ 7) như Tenmu,
Jitô vv... đều đã đến Yoshino và có hành cung ở
đây. [[43]](#_ftnref43) Cảnh cá hương
bơi thành đàn ở Yoshino đã từng được
nhắc đến trong thơ Man.yôshuu, quyển 6. [[44]](#_ftnref44) Cái đẹp nhục
thể của Manago ở đây đã tan vào trong cái đẹp
thiên nhiên hoa lệ của núi rừng Yoshino, khoản đãi
xúc giác của Toyo.o. Với cây gậy thần của mình,
Manago như đã tô vẽ nên một cảnh thiên đường
hạ giới. Tận hưởng lạc thú như thế
nhưng rõ ràng là Toyo.o đang lún sâu vào cõi chết (trong
tương quan đối lập Eros/Thanatos) [[45]](#_ftnref45) Cảnh Manago và Maroya nhảy
vào thác Miyataki và gọi mây đen, gây mưa bão cũng cùng một
mô típ “xà thần nhập thủy” thấy trong Bạch
Nương Tử và Dôjôji, dành cho mãng xà, thuồng luồng
hay long thần. Ở Việt Nam có mô-típ tương tự
với Thần thuồng luồng hồ Ba Bể và Thần
thuồng luồng đầm Niết. [[46]](#_ftnref46) Sách Ngũ Tạp
Trở, quyển 9 có viết: “Long tính tối dâm. Cố giao
ngưu tắc sinh lân,giao đồn tắc sinh tượng,
giao mã tắc sinh long mã”. Akinari đã mô phỏng cách nói trong
sách Trung Quốc đó chăng? [[47]](#_ftnref47) Tagima no Kibito có thể
là một người giữ đền Thần đạo
với phong thái thần tiên của một đạo sĩ
Lão giáo nhưng cũng có sức thần thông của một
vị thần thổ địa, bảo vệ linh sơn
Yoshino khỏi sự xâm nhập của các tà thần. [[48]](#_ftnref48) Vùng Gifu, trung bộ
Nhật Bản. Tsukushi dĩ nhiên là đảo Kyuushuu. [[49]](#_ftnref49) Làng Shiba cũng nằm
trong phạm vi tỉnh Wakayama, là sân khấu của truyền
thuyết dân gian về nàng công nương Kiyohime vì yêu nhà
sư Anchin mà hoá rắn ở chùa Dôjôji. [[50]](#_ftnref50) Đây là thủ pháp “phục
bút” của Akinari khi ông cho ta biết khuôn mặt của
Tomiko lúc đầu đã từng có cái gì phảng phất
Manago. [[51]](#_ftnref51) Trong quyển 24 của
tập tiểu thuyết bạch thoại “Cổ Kim Tiểu
Thuyết” đời Minh cũng do Phùng Mộng Long viết
, truyện nhan đề Dương Tư Ôn Yên sơn phùng
cố nhân (Dương Tư Ôn đến Yên Sơn tình cờ
gặp người xưa) có câu tả cảnh tương
tự: “Thân thị Lưu thị, ngữ âm thị Trịnh
phu nhân thanh khí”. Ngoài ra trong Truyện Genji cũng có đoạn
nói về nàng Rokujô, người tình bị Genji Hikaru bỏ
rơi, đã xuất hồn để đánh ghen với
nàng Yuugao, một cô nhân tình khác của chàng ta. [[52]](#_ftnref52) Trong Bạch
Nương Tử, nguyên văn viết: Dĩ sinh ngoại
tâm, nhĩ vi mãn thành giai huyết thủy. Đến lúc này, xà
tinh đã để lộ bản chất, đổi từ
ve vuốt sang hăm dọa. [[53]](#_ftnref53) Ngôi chùa nổi
tiếng nằm ở khu Kurama, nay thuộc nội thành Kyôto. [[54]](#_ftnref54) Còn đọc là hồng hoàng,
một loại khoáng sắc vàng óng ánh và có chất độc. [[55]](#_ftnref55) Lần
đầu tiên, chàng thư sinh Toyo.o biết lấy trách nhiệm
và xử sự một cách độc lập đúng như
lời khuyên của đạo sĩ Tagimi no Kibito mà anh đã
gặp bên bờ thác. [[56]](#_ftnref56) Manago vui vẻ
vì từ
đây, Toyo.o sẽ là vật sở hữu của mình nhưng
thực ra, Toyo.o nay đã trưởng thành và thoát ra khỏi
sức mê hoặc của Manago. Anh có đi theo cô ta chăng
nữa cũng chỉ là làm một hành vi tự nguyện có
suy nghĩ để cứu Tomiko. [[57]](#_ftnref57) Vùng này có chùa Dôjôji là sân khấu của truyền
thuyết nàng Kiyohime hoá rắn đốt chuông. [[58]](#_ftnref58) Nhân vật
Pháp Hải đã xuất hiện trong Bạch Nương Tử
của Phùng Mộng Long. [[59]](#_ftnref59) Nguyên văn keshi, còn gọi
là karashina, giống hạt mù tạt (mustard), có nguồn gốc
ở Trung Á, từ xưa được người Nhật
xem như có công dụng trừ tà. [[60]](#_ftnref60) Qua hành động này, Toyo.o đã
thực hiện quyết tâm tự mình cắt đứt mọi
phiền não (mộng). Chỉ có anh mới giải quyết
được vấn đề của bản thân, đúng
như lời răn dạy của đạo sĩ. [[61]](#_ftnref61) Manago đáng thương,
một lòng một dạ yêu Toyo.o, đã chết vì cái sai lầm
của mình : nàng không hiểu qui ước, cấm kỵ
(taboo) của xã hội loài người là triệt để
ngăn ngừa “hôn nhân khác loài”. [[62]](#_ftnref62) Trong Bạch
Nương Tử, nhà sư còn cho xây lên một ngọn tháp
Lôi Phong để trấm yểm bạch xà. [[63]](#_ftnref63) Nhiều
người không bằng lòng vì tác giả để cho
Tomiko phải chết ở đây nhưng đó phải chăng
là lô-gích của truyện. Chi tiết này được tạo
ra để an ủi mối hận tình của người
vợ trước (Manago) giống như nàng Yuugao (người
tình sau) trong Truyện Genji cũng đã phải chết
để hồn của Rokujô (người tình trước)
được thỏa lòng ghen.