markdown:
**CNM365. Chào ngày mới 17 tháng 3**. Wikipedia Ngày này năm xưa. [Quốc khánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh) nước [Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland). [Ngày thánh Patrick](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_th%C3%A1nh_Patrick) tại Ireland, [Newfoundland và Labrador](http://vi.wikipedia.org/wiki/Newfoundland_v%C3%A0_Labrador), [Montserrat](http://vi.wikipedia.org/wiki/Montserrat). Năm [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969) – [Golda Meir](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir) trở thành Thủ Tướng thứ tư của Israel, bà cũng là nữ thủ tướng đầu tiên của quốc gia. Năm [1950](http://vi.wikipedia.org/wiki/1950) – Các nhà nghiên cứu của [Đại học California tại Berkeley](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley) công bố rằng họ tạo thành được nguyên tố hóa học thứ 98, họ đặt tên cho nguyên tố là “ [Californi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Californi)“.
# 17 tháng 3
Ngày
**17 tháng 3** là ngày thứ 76 (77 trong [năm nhuận](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83m_nhu%E1%BA%ADn)) trong [lịch Gregory](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_Gregory). Còn 289 ngày trong năm.
|
|[1](http://vi.wikipedia.org/wiki/1_th%C3%A1ng_3) [2](http://vi.wikipedia.org/wiki/2_th%C3%A1ng_3) [3](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_3) [4](http://vi.wikipedia.org/wiki/4_th%C3%A1ng_3) [5](http://vi.wikipedia.org/wiki/5_th%C3%A1ng_3) [6](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_3) [7](http://vi.wikipedia.org/wiki/7_th%C3%A1ng_3) [8](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_3) [9](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_3) [10](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_3) [11](http://vi.wikipedia.org/wiki/11_th%C3%A1ng_3) [12](http://vi.wikipedia.org/wiki/12_th%C3%A1ng_3) [13](http://vi.wikipedia.org/wiki/13_th%C3%A1ng_3) [14](http://vi.wikipedia.org/wiki/14_th%C3%A1ng_3) [15](http://vi.wikipedia.org/wiki/15_th%C3%A1ng_3) [16](http://vi.wikipedia.org/wiki/16_th%C3%A1ng_3) **17** [18](http://vi.wikipedia.org/wiki/18_th%C3%A1ng_3) [19](http://vi.wikipedia.org/wiki/19_th%C3%A1ng_3) [20](http://vi.wikipedia.org/wiki/20_th%C3%A1ng_3) [21](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_3) [22](http://vi.wikipedia.org/wiki/22_th%C3%A1ng_3) [23](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_3) [24](http://vi.wikipedia.org/wiki/24_th%C3%A1ng_3) [25](http://vi.wikipedia.org/wiki/25_th%C3%A1ng_3) [26](http://vi.wikipedia.org/wiki/26_th%C3%A1ng_3) [27](http://vi.wikipedia.org/wiki/27_th%C3%A1ng_3) [28](http://vi.wikipedia.org/wiki/28_th%C3%A1ng_3) [29](http://vi.wikipedia.org/wiki/29_th%C3%A1ng_3) [30](http://vi.wikipedia.org/wiki/30_th%C3%A1ng_3) [31](http://vi.wikipedia.org/wiki/31_th%C3%A1ng_3)
## Mục lục
## Sự kiện
[455](http://vi.wikipedia.org/wiki/455)– Một ngày sau khi vụ ám sát hoàng đế [Valentinianus III](http://vi.wikipedia.org/wiki/Valentinianus_III)do ông chủ mưu, [Petronius Maximus](http://vi.wikipedia.org/wiki/Petronius_Maximus)trở thành hoàng đế của Đế quốc Tây La Mã với sự ủng hộ của [viện nguyên lão](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87n_nguy%C3%AAn_l%C3%A3o). [916](http://vi.wikipedia.org/wiki/916)– Thủ lĩnh [Da Luật A Bảo Cơ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAu_Th%C3%A1i_T%E1%BB%95)lên ngôi hoàng đế, đặt quốc hiệu “ [Khiết Đan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Li%C3%AAu)”, tiền thân của [nhà Liêu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Li%C3%AAu). [1950](http://vi.wikipedia.org/wiki/1950)– Các nhà nghiên cứu của [Đại học California tại Berkeley](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley)công bố rằng họ tạo thành được nguyên tố hóa học thứ 98, họ đặt tên cho nguyên tố là “ [Californi](http://vi.wikipedia.org/wiki/Californi)“. [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)– [Golda Meir](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir)trở thành Thủ Tướng thứ tư của Israel, bà cũng là nữ thủ tướng đầu tiên của quốc gia. [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975): Đề xuất về [DES](http://vi.wikipedia.org/wiki/DES_%28m%C3%A3_h%C3%B3a%29)được công bố trên công báo liên bang Hoa kỳ ( *Federal Register*) để công chúng tham gia ý kiến. [2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/2011)– Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc thông qua [Nghị quyết 1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%8B_quy%E1%BA%BFt_1973_c%E1%BB%A7a_H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), cho phép thiết lập [vùng cấm bay](http://vi.wikipedia.org/wiki/Can_thi%E1%BB%87p_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_v%C3%A0o_Libya_2011)và sử dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ thường dân trong [Nội chiến Libya](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Libya).
## Sinh
[1628](http://vi.wikipedia.org/wiki/1628)– [François Girardon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fran%C3%A7ois_Girardon&action=edit&redlink=1), điêu khắc gia [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(m. [1715](http://vi.wikipedia.org/wiki/1715)) [1787](http://vi.wikipedia.org/wiki/1787)– [Edmund Kean](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edmund_Kean&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [1833](http://vi.wikipedia.org/wiki/1833)) [1804](http://vi.wikipedia.org/wiki/1804)– [Jim Bridger](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jim_Bridger&action=edit&redlink=1), nhà thám hiểm người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1881](http://vi.wikipedia.org/wiki/1881)) [1820](http://vi.wikipedia.org/wiki/1820)– [Jean Ingelow](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_Ingelow&action=edit&redlink=1), thi sĩ [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [1897](http://vi.wikipedia.org/wiki/1897)) [1834](http://vi.wikipedia.org/wiki/1834)– [Gottlieb Daimler](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gottlieb_Daimler), kĩ sư, nhà phát minh người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. [1900](http://vi.wikipedia.org/wiki/1900)) [1846](http://vi.wikipedia.org/wiki/1846)– [Kate Greenaway](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kate_Greenaway&action=edit&redlink=1), tác gia trẻ em, họa sĩ minh họa người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [1901](http://vi.wikipedia.org/wiki/1901)) [1856](http://vi.wikipedia.org/wiki/1856)– [Mikhail Vrubel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mikhail_Vrubel&action=edit&redlink=1), họa sĩ người [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)(m. [1910](http://vi.wikipedia.org/wiki/1910)) [1862](http://vi.wikipedia.org/wiki/1862)– [Silvio Gesell](http://vi.wikipedia.org/wiki/Silvio_Gesell), nhà kinh tế học người [Bỉ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%89)(m. [1930](http://vi.wikipedia.org/wiki/1930)) [1870](http://vi.wikipedia.org/wiki/1870)– [Horace Donisthorpe](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Horace_Donisthorpe&action=edit&redlink=1), nhà nghiên cứu sâu bọ người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [1951](http://vi.wikipedia.org/wiki/1951)) [1880](http://vi.wikipedia.org/wiki/1880)– [Sir Patrick Hastings](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sir_Patrick_Hastings&action=edit&redlink=1), Barrister người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [1952](http://vi.wikipedia.org/wiki/1952)) [1881](http://vi.wikipedia.org/wiki/1881)– [Walter Rudolf Hess](http://vi.wikipedia.org/wiki/Walter_Rudolf_Hess), Physiologist, [giải thưởng Nobel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel) [Thụy Sĩ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9)(m. [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)) [1883](http://vi.wikipedia.org/wiki/1883)– [Urmuz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Urmuz&action=edit&redlink=1), văn sĩ [România](http://vi.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A2nia)(m. [1923](http://vi.wikipedia.org/wiki/1923)) [1884](http://vi.wikipedia.org/wiki/1884)– [Alcide Nunez](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alcide_Nunez&action=edit&redlink=1), nhạc công Clarinet nhạc Jazz người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1934](http://vi.wikipedia.org/wiki/1934)) [1886](http://vi.wikipedia.org/wiki/1886)– [Patricia của Connaught](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Patricia_c%E1%BB%A7a_Connaught&action=edit&redlink=1), công chúa người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [1974](http://vi.wikipedia.org/wiki/1974)) [1888](http://vi.wikipedia.org/wiki/1888)– [Paul Ramadier](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Ramadier&action=edit&redlink=1), chính khách [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(m. [1961](http://vi.wikipedia.org/wiki/1961)) [1892](http://vi.wikipedia.org/wiki/1892)– [Benjamin Drake Van Wissen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Benjamin_Drake_Van_Wissen&action=edit&redlink=1), kĩ sư người [Úc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9Ac)(m. [1984](http://vi.wikipedia.org/wiki/1984)) [1894](http://vi.wikipedia.org/wiki/1894)– [Paul Green](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Green&action=edit&redlink=1), văn sĩ [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1981](http://vi.wikipedia.org/wiki/1981)) [1902](http://vi.wikipedia.org/wiki/1902)– [Bobby Jones](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bobby_Jones&action=edit&redlink=1), vận động viên golf người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971)) [1908](http://vi.wikipedia.org/wiki/1908)– [Brigitte Helm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Brigitte_Helm&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(m. [1996](http://vi.wikipedia.org/wiki/1996)) [1912](http://vi.wikipedia.org/wiki/1912)– [Bayard Rustin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bayard_Rustin&action=edit&redlink=1), nhà đấu tranh cho nhân quyền người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1987](http://vi.wikipedia.org/wiki/1987)) [1914](http://vi.wikipedia.org/wiki/1914)– [Sammy Baugh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sammy_Baugh&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1915](http://vi.wikipedia.org/wiki/1915)– [Henry Bumstead](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_Bumstead&action=edit&redlink=1), giám đốc mĩ thuật người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)) [1916](http://vi.wikipedia.org/wiki/1916)– [Ray Ellington](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ray_Ellington&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [1985](http://vi.wikipedia.org/wiki/1985)) [1919](http://vi.wikipedia.org/wiki/1919)– [Nat King Cole](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nat_King_Cole), ca sĩ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1965](http://vi.wikipedia.org/wiki/1965)) [1926](http://vi.wikipedia.org/wiki/1926)– [Siegfried Lenz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Siegfried_Lenz&action=edit&redlink=1), văn sĩ [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [1928](http://vi.wikipedia.org/wiki/1928)– [William John McKeag](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_John_McKeag&action=edit&redlink=1), chính khách [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada)(m. [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007)) [1930](http://vi.wikipedia.org/wiki/1930)– [James Irwin](http://vi.wikipedia.org/wiki/James_Irwin), nhà du hành vũ trụ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1991](http://vi.wikipedia.org/wiki/1991)) [1931](http://vi.wikipedia.org/wiki/1931)– [David Peakall](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Peakall&action=edit&redlink=1), nhà khoa học người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(m. [2001](http://vi.wikipedia.org/wiki/2001)) [1932](http://vi.wikipedia.org/wiki/1932)– [Donald N. Langenberg](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Donald_N._Langenberg&action=edit&redlink=1), nhà vật lí người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1936](http://vi.wikipedia.org/wiki/1936)– [Ladislav Kupkovic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ladislav_Kupkovic&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc người [Slovakia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Slovakia) [1936](http://vi.wikipedia.org/wiki/1936)– [Ken Mattingly](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ken_Mattingly&action=edit&redlink=1), nhà du hành vũ trụ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1937](http://vi.wikipedia.org/wiki/1937)– [Adam Wade](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Adam_Wade&action=edit&redlink=1), ca sĩ, diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1938](http://vi.wikipedia.org/wiki/1938)– [Rudolf Nureyev](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rudolf_Nureyev&action=edit&redlink=1), diễn viên, biên đạo múa người [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)(m. [1993](http://vi.wikipedia.org/wiki/1993)) [1938](http://vi.wikipedia.org/wiki/1938)– [Keith Michael Patrick O’Brien](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Keith_Michael_Patrick_O%27Brien&action=edit&redlink=1), tu sĩ người [Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ireland) [1939](http://vi.wikipedia.org/wiki/1939)– [Jim Gary](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jim_Gary&action=edit&redlink=1), điêu khắc gai [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)) [1940](http://vi.wikipedia.org/wiki/1940)– [Mark White](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mark_White&action=edit&redlink=1), chính khách [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941)– [Vương Kim Bình](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_Kim_B%C3%ACnh), chính khách [Đài Loan](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan) [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942)– [John Wayne Gacy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Wayne_Gacy&action=edit&redlink=1), kẻ giết người hàng loạt người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [1994](http://vi.wikipedia.org/wiki/1994)) [1942](http://vi.wikipedia.org/wiki/1942)– [Dimitris Poulikakos](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dimitris_Poulikakos&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc, ca sĩ, diễn viên người [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) [1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [Pattie Boyd](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pattie_Boyd), nhà nhiếp ảnh, người mẫu, người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [Cito Gaston](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cito_Gaston&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày, ông bầu người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1944](http://vi.wikipedia.org/wiki/1944)– [John Sebastian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Sebastian&action=edit&redlink=1), ca sĩ, nhà sáng tác người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Elis Regina](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elis_Regina&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Brasil](http://vi.wikipedia.org/wiki/Brasil)(m. [1982](http://vi.wikipedia.org/wiki/1982)) [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Katri Helena](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Katri_Helena&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Phần Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%A7n_Lan) [1947](http://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– [James Morrow](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Morrow&action=edit&redlink=1), tác gia [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1947](http://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– [Jan Andersson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Andersson&action=edit&redlink=1), chính khách [Thụy Điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n) [1947](http://vi.wikipedia.org/wiki/1947)– [Yury Chernavsky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yury_Chernavsky&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc, nhà sản xuất người [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga) [1948](http://vi.wikipedia.org/wiki/1948)– [William Gibson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Gibson&action=edit&redlink=1), văn sĩ [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1948](http://vi.wikipedia.org/wiki/1948)– [Alex MacDonald](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alex_MacDonald&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá, ông bầu người [Scotland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Scotland) [1949](http://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [Patrick Duffy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Patrick_Duffy&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1949](http://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [Pat Rice](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pat_Rice&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá, ông bầu người [Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ireland) [1949](http://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [Daniel Lavoie](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Daniel_Lavoie&action=edit&redlink=1), ca sĩ, nhà sáng tác người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) [1951](http://vi.wikipedia.org/wiki/1951)– [Donald Findlay](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Donald_Findlay&action=edit&redlink=1), luật sư người [Scotland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Scotland) [1951](http://vi.wikipedia.org/wiki/1951)– [Kurt Russell](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kurt_Russell), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1951](http://vi.wikipedia.org/wiki/1951)– [Craig Ramsay](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Craig_Ramsay&action=edit&redlink=1), vận động viên khúc côn cầu trên băng người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1952](http://vi.wikipedia.org/wiki/1952)– [Nikos Xydakis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikos_Xydakis&action=edit&redlink=1), nhạc sĩ, nhà soạn nhạc người [Hy Lạp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hy_L%E1%BA%A1p) [1954](http://vi.wikipedia.org/wiki/1954)– [Lesley-Anne Down](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lesley-Anne_Down&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1955](http://vi.wikipedia.org/wiki/1955)– [Gary Sinise](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gary_Sinise&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1955](http://vi.wikipedia.org/wiki/1955)– [Cynthia McKinney](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cynthia_McKinney&action=edit&redlink=1), chính khách [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1956](http://vi.wikipedia.org/wiki/1956)– [Patrick McDonnell](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Patrick_McDonnell&action=edit&redlink=1), họa sĩ biếm hoạ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1957](http://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Mal Donaghy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mal_Donaghy&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ireland) [1957](http://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Michael Kelly](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Michael_Kelly&action=edit&redlink=1), nhà báo người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003)) [1958](http://vi.wikipedia.org/wiki/1958)– [Pat Bolland](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pat_Bolland&action=edit&redlink=1), phát thanh viên truyền thanh người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1959](http://vi.wikipedia.org/wiki/1959)– [Danny Ainge](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danny_Ainge&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng rổ, huấn luyện viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1959](http://vi.wikipedia.org/wiki/1959)– [Christian Clemenson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Christian_Clemenson&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1960](http://vi.wikipedia.org/wiki/1960)– [Arye Gross](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Arye_Gross&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1961](http://vi.wikipedia.org/wiki/1961)– [Casey Siemaszko](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Casey_Siemaszko&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1961](http://vi.wikipedia.org/wiki/1961)– [Dana Reeve](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Dana_Reeve&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên, nhà hoạt động người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(m. [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)) [1961](http://vi.wikipedia.org/wiki/1961)– [Andrew Paul](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Andrew_Paul&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1962](http://vi.wikipedia.org/wiki/1962)– [Ank Bijleveld-Schouten](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ank_Bijleveld-Schouten&action=edit&redlink=1), chính khách [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [1963](http://vi.wikipedia.org/wiki/1963)– [Nick Peros](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nick_Peros&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1963](http://vi.wikipedia.org/wiki/1963)– [Phương Trung Tín](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C6%B0%C6%A1ng_Trung_T%C3%ADn&action=edit&redlink=1)(Alex Fong), diễn viên người [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) [1964](http://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– [Rob Lowe](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rob_Lowe&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1964](http://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– [Lee Dixon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lee_Dixon&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1964](http://vi.wikipedia.org/wiki/1964)– [Jacques Songo’o](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jacques_Songo%27o&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Cameroon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cameroon) [1966](http://vi.wikipedia.org/wiki/1966)– [Jeremy Sheffield](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jeremy_Sheffield&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)– [Mathew St. Patrick](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mathew_St._Patrick&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1969](http://vi.wikipedia.org/wiki/1969)– [Alexander McQueen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Alexander_McQueen), nhà thiết kế thời trang người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1970](http://vi.wikipedia.org/wiki/1970)– [Yanic Truesdale](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yanic_Truesdale&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1971](http://vi.wikipedia.org/wiki/1971)– [Bill Mueller](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bill_Mueller&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Melissa Auf der Maur](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Melissa_Auf_der_Maur&action=edit&redlink=1), nhạc sĩ [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/1972)– [Mia Hamm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mia_Hamm), cầu thủ bóng đá người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Caroline Corr](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Caroline_Corr&action=edit&redlink=1), ca sĩ, nhạc sĩ người [Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland) [1973](http://vi.wikipedia.org/wiki/1973)– [Vance Wilson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vance_Wilson&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1974](http://vi.wikipedia.org/wiki/1974)– [Marisa Coughlan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Marisa_Coughlan&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975)– [Andrew “Test” Martin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Andrew_%22Test%22_Martin&action=edit&redlink=1), đô vật Wrestling chuyên nghiệp người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1975](http://vi.wikipedia.org/wiki/1975)– [Natalie Zea](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Natalie_Zea&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Brittany Daniel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Brittany_Daniel&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Cynthia Daniel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cynthia_Daniel&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên, nhiếp ảnh gia người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Álvaro Recoba](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81lvaro_Recoba&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Uruguay](http://vi.wikipedia.org/wiki/Uruguay) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Scott Downs](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Scott_Downs&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978)– [Adam Jennings](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Adam_Jennings&action=edit&redlink=1), diễn viên, nhà sản xuất, đạo diễn phim người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Andrew Ference](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Andrew_Ference&action=edit&redlink=1), vận động viên khúc côn cầu trên băng người [Canada](http://vi.wikipedia.org/wiki/Canada) [1979](http://vi.wikipedia.org/wiki/1979)– [Samoa Joe](http://vi.wikipedia.org/wiki/Samoa_Joe), đô vật Wrestling chuyên nghiệp [Samoa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Samoa) [1980](http://vi.wikipedia.org/wiki/1980)– [Danny Califf](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danny_Califf&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng đá người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1981](http://vi.wikipedia.org/wiki/1981)– [Kyle Korver](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kyle_Korver&action=edit&redlink=1), cầu thủ bóng rổ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1982](http://vi.wikipedia.org/wiki/1982)– [Steven Pienaar](http://vi.wikipedia.org/wiki/Steven_Pienaar), cầu thủ bóng đá người [Nam Phi](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi) [1986](http://vi.wikipedia.org/wiki/1986)– [Olesya Rulin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Olesya_Rulin), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1989](http://vi.wikipedia.org/wiki/1989)– [Shinji Kagawa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kagawa_Shinji), cầu thủ bóng đá người [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)
## Mất
[45](http://vi.wikipedia.org/wiki/45)– [Titus Labienus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Titus_Labienus&action=edit&redlink=1), lãnh tụ người [La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) [180](http://vi.wikipedia.org/wiki/180)– [Marcus Aurelius](http://vi.wikipedia.org/wiki/Marcus_Aurelius), hoàng đế [La Mã](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3) [1040](http://vi.wikipedia.org/wiki/1040)– [Harold Harefoot](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Harold_Harefoot&action=edit&redlink=1), vua Anh [1425](http://vi.wikipedia.org/wiki/1425)– [Ashikaga Yoshikazu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ashikaga_Yoshikazu&action=edit&redlink=1), [Shogun](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sh%C5%8Dgun) [Nhật Bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)(s. [1407](http://vi.wikipedia.org/wiki/1407)) [1565](http://vi.wikipedia.org/wiki/1565)– [Alexander Ales](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Ales&action=edit&redlink=1), nhà thần học người [Scotland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Scotland)(s. [1500](http://vi.wikipedia.org/wiki/1500)) [1640](http://vi.wikipedia.org/wiki/1640)– [Philip Massinger](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Philip_Massinger&action=edit&redlink=1), nhà viết kịch người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1583](http://vi.wikipedia.org/wiki/1583)) [1680](http://vi.wikipedia.org/wiki/1680)– [François de La Rochefoucauld](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fran%C3%A7ois_de_La_Rochefoucauld&action=edit&redlink=1), nhà văn người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. [1613](http://vi.wikipedia.org/wiki/1613)) [1741](http://vi.wikipedia.org/wiki/1741)– [Jean-Baptiste Rousseau](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean-Baptiste_Rousseau&action=edit&redlink=1), nhà thơ người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. [1671](http://vi.wikipedia.org/wiki/1671)) [1846](http://vi.wikipedia.org/wiki/1846)– [Friedrich Bessel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Bessel), nhà toán học, nhà thiên văn người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(s. [1784](http://vi.wikipedia.org/wiki/1784)) [1853](http://vi.wikipedia.org/wiki/1853)– [Christian Doppler](http://vi.wikipedia.org/wiki/Christian_Andreas_Doppler), thầy thuốc, nhà toán học người [Áo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81o)(s. [1803](http://vi.wikipedia.org/wiki/1803)) [1875](http://vi.wikipedia.org/wiki/1875)– [Ferdinand Laub](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ferdinand_Laub&action=edit&redlink=1), nghệ sĩ vĩ cầm người [Séc](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%A9c)(s. [1832](http://vi.wikipedia.org/wiki/1832)) [1893](http://vi.wikipedia.org/wiki/1893)– [Jules Ferry](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jules_Ferry&action=edit&redlink=1), chính khách người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. [1832](http://vi.wikipedia.org/wiki/1832)) [1917](http://vi.wikipedia.org/wiki/1917)– [Franz Brentano](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Franz_Brentano&action=edit&redlink=1), nhà triết học, nhà tâm lí học người [Đức](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)(s. [1838](http://vi.wikipedia.org/wiki/1838)) [1926](http://vi.wikipedia.org/wiki/1926)– [Aleksei Brusilov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aleksey_Alekseyevich_Brusilov), tướng lĩnh người [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)(s. [1853](http://vi.wikipedia.org/wiki/1853)) [1937](http://vi.wikipedia.org/wiki/1937)– [Austen Chamberlain](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Austen_Chamberlain&action=edit&redlink=1), chính khách, giải thưởng Nobel hòa bình người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1863](http://vi.wikipedia.org/wiki/1863)) [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941)– [Marguerite Nichols](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Marguerite_Nichols&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1895](http://vi.wikipedia.org/wiki/1895)) [1945](http://vi.wikipedia.org/wiki/1945)– [Đinh Nhu](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90inh_Nhu), nhạc sĩ Việt Nam, tác giả bài *(s. 1910)* [Cùng nhau đi Hồng binh](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B9ng_nhau_%C4%91i_H%E1%BB%93ng_binh) [1949](http://vi.wikipedia.org/wiki/1949)– [Aleksandra Ekster](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aleksandra_Ekster&action=edit&redlink=1), họa sĩ người [Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nga)(s. [1882](http://vi.wikipedia.org/wiki/1882)) [1956](http://vi.wikipedia.org/wiki/1956)– [Fred Allen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Fred_Allen&action=edit&redlink=1), diễn viên hài người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1894](http://vi.wikipedia.org/wiki/1894)) [1956](http://vi.wikipedia.org/wiki/1956)– [Irene Joliot-Curie](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Irene_Joliot-Curie&action=edit&redlink=1), nhà vật lí, [giải thưởng Nobel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel)người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. [1897](http://vi.wikipedia.org/wiki/1897)) [1957](http://vi.wikipedia.org/wiki/1957)– [Ramon Magsaysay](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ramon_Magsaysay), tổng thống [Philippines](http://vi.wikipedia.org/wiki/Philippines)(s. [1907](http://vi.wikipedia.org/wiki/1907)) [1974](http://vi.wikipedia.org/wiki/1974)– [Louis Kahn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Louis_Kahn), kiến trúc sư người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [1976](http://vi.wikipedia.org/wiki/1976)– [Luchino Visconti](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Luchino_Visconti&action=edit&redlink=1), đạo diễn người [Ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D)(s. [1906](http://vi.wikipedia.org/wiki/1906)) [1981](http://vi.wikipedia.org/wiki/1981)– [Paul Dean](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Dean&action=edit&redlink=1), vận động viên bóng chày người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1913](http://vi.wikipedia.org/wiki/1913)) [1983](http://vi.wikipedia.org/wiki/1983)– [Haldan Keffer Hartline](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Haldan_Keffer_Hartline&action=edit&redlink=1), Physiologist, [giải thưởng Nobel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel)người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1903](http://vi.wikipedia.org/wiki/1903)) [1989](http://vi.wikipedia.org/wiki/1989)– [Merritt Butrick](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Merritt_Butrick&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1959](http://vi.wikipedia.org/wiki/1959)) [1990](http://vi.wikipedia.org/wiki/1990)– [Capucine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Capucine&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. [1931](http://vi.wikipedia.org/wiki/1931)) [1992](http://vi.wikipedia.org/wiki/1992)– [Grace Stafford](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Grace_Stafford&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1903](http://vi.wikipedia.org/wiki/1903)) [1993](http://vi.wikipedia.org/wiki/1993)– [Helen Hayes](http://vi.wikipedia.org/wiki/Helen_Hayes), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1900](http://vi.wikipedia.org/wiki/1900)) [1994](http://vi.wikipedia.org/wiki/1994)– [Mai Zetterling](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mai_Zetterling&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên, người đạo diễn người [Thụy Điển](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)(s. [1925](http://vi.wikipedia.org/wiki/1925)) [1995](http://vi.wikipedia.org/wiki/1995)– [Ronnie Kray](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ronnie_Kray&action=edit&redlink=1), găngxtơ người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1933](http://vi.wikipedia.org/wiki/1933)) [1995](http://vi.wikipedia.org/wiki/1995)– [Rick Aviles](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rick_Aviles&action=edit&redlink=1), diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1952](http://vi.wikipedia.org/wiki/1952)) [1996](http://vi.wikipedia.org/wiki/1996)– [René Clément](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ren%C3%A9_Cl%C3%A9ment), đạo diễn phim, người viết kịch bản phim người [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p)(s. [1913](http://vi.wikipedia.org/wiki/1913)) [1996](http://vi.wikipedia.org/wiki/1996)– [Terry Stafford](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Terry_Stafford&action=edit&redlink=1), ca sĩ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1941](http://vi.wikipedia.org/wiki/1941)) [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999)– [Ernest Gold](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ernest_Gold&action=edit&redlink=1), nhà soạn nhạc người [Áo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%81o)(s. [1921](http://vi.wikipedia.org/wiki/1921)) [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999)– [Rod Hull](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rod_Hull&action=edit&redlink=1), diễn viên hài người [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh)(s. [1936](http://vi.wikipedia.org/wiki/1936)) [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002)– [Rosetta LeNoire](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rosetta_LeNoire&action=edit&redlink=1), nữ diễn viên người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1911](http://vi.wikipedia.org/wiki/1911)) [2002](http://vi.wikipedia.org/wiki/2002)– [Văn Tiến Dũng](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_Ti%E1%BA%BFn_D%C5%A9ng), tướng lĩnh Việt Nam (s. 1917) [2003](http://vi.wikipedia.org/wiki/2003)– [Su Buqing](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Su_Buqing&action=edit&redlink=1), nhà toán học, nhà sư phạm người [Trung Quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)(s. [1902](http://vi.wikipedia.org/wiki/1902)) [2005](http://vi.wikipedia.org/wiki/2005)– [Andre Norton](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Andre_Norton&action=edit&redlink=1), văn sĩ [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1912](http://vi.wikipedia.org/wiki/1912)) [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– [Bob Blue](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bob_Blue&action=edit&redlink=1), ca sĩ, nhà sáng tác người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1948](http://vi.wikipedia.org/wiki/1948)) [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– [Oleg Cassini](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Oleg_Cassini&action=edit&redlink=1), nhà thiết kế thời trang người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1913](http://vi.wikipedia.org/wiki/1913)) [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– [Ray Meyer](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ray_Meyer&action=edit&redlink=1), huấn luyện viên bóng rổ người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1913](http://vi.wikipedia.org/wiki/1913)) [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006)– [Bob Papenbrook](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bob_Papenbrook&action=edit&redlink=1), diễn viên lồng tiếng người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1955](http://vi.wikipedia.org/wiki/1955)) [2007](http://vi.wikipedia.org/wiki/2007)– [John Backus](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Backus&action=edit&redlink=1), nhà khoa học máy tính người [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)(s. [1924](http://vi.wikipedia.org/wiki/1924))
## Ngày lễ và kỷ niệm
[Quốc khánh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_kh%C3%A1nh)nước [Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland) [Ngày thánh Patrick](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C3%A0y_th%C3%A1nh_Patrick)tại Ireland, [Newfoundland và Labrador](http://vi.wikipedia.org/wiki/Newfoundland_v%C3%A0_Labrador), [Montserrat](http://vi.wikipedia.org/wiki/Montserrat)
-
|
|
|
|![]()
[17 tháng 3](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:17_March?uselang=vi)
## Tham khảo
[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i):
# Cộng hòa Ireland
[Ireland (định hướng)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ireland_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29).
|Cộng hoà Ireland|
|Poblacht na hÉireann
|(tiếng Ireland)
|
|
![]()
|
|*Không có* [Amhrán na bhFiann](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Amhr%C3%A1n_na_bhFiann&action=edit&redlink=1) [Dân chủ nghị viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n) [Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Ireland&action=edit&redlink=1)
•
[Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Ireland&action=edit&redlink=1)(Taoiseach) [Michael D. Higgins](http://vi.wikipedia.org/wiki/Michael_Daniel_Higgins) [Enda Kenny](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Enda_Kenny&action=edit&redlink=1) [tiếng Gaelic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%AF_t%E1%BB%99c_Celt), [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) [Dublin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dublin) [53°26′B, 6°15′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland¶ms=53_26_N_6_15_W_type:country%2870,273%29) [hạng 117](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [GMT](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_Greenwich&action=edit&redlink=1)( [UTC](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+0); [mùa hè](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8): [IST](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8_Ireland&action=edit&redlink=1)(UTC+1) [Vương quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh)(hiệp ước) [21 tháng 1](http://vi.wikipedia.org/wiki/21_th%C3%A1ng_1)năm [1919](http://vi.wikipedia.org/wiki/1919) [6 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/6_th%C3%A1ng_12)năm [1921](http://vi.wikipedia.org/wiki/1921) [hạng 122](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 143](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2005) [USD](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9) [HDI](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [€](http://vi.wikipedia.org/wiki/Euro)¹ (
)
[EUR] [Tên miền Internet](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.ie](http://vi.wikipedia.org/wiki/.ie) [1999](http://vi.wikipedia.org/wiki/1999)là đồng [bảng Ireland](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3ng_Ireland&action=edit&redlink=1) **Ireland** (phát âm tiếng Việt: Ai-len; [Hán-Việt](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): Ái Nhĩ Lan; [tiếng Gaelic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%AF_t%E1%BB%99c_Celt): *Éire*) là một quốc gia nằm tại phía tây bắc [1] [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Ireland chiếm khoảng 5/6 phía nam diện tích của [đảo Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Ireland). Nước này giáp với [Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ireland)(thuộc [Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland)) về phía bắc, giáp với [Đại Tây Dương](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_T%C3%A2y_D%C6%B0%C6%A1ng)về phía tây và phía nam, giáp với [biển Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Ireland)về phía đông.
Ireland là một
[quốc đảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_qu%E1%BB%91c) nằm ở phía tây bắc châu Âu, phía tây [đảo Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Anh). Đất nước này có địa hình tương đối bằng phẳng theo hình lòng chảo. Vùng trung tâm Ireland chủ yếu là đồng bằng với nhiều [sông](http://vi.wikipedia.org/wiki/S%C3%B4ng) và [hồ](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93) lớn, trong đó con sông dài nhất là sông Shannon chảy qua các hồ Lough Ree và Lough Derg. Các dãy núi cao tập trung ngoài bờ biển trong đó ngọn núi cao nhất là [đỉnh Carrantouhill](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%89nh_Carrantouhill&action=edit&redlink=1), cao 1040 m. Miền trung tâm và miền đông là nơi tập trung nhiều [đồng bằng](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng) đất đai màu mỡ. Hòn đảo Ai-len còn gọi là hòn đảo ngọc lục bảo bởi vùng đồng quê xanh tươi tuyệt đẹp, kết quả của những lớp đá vôi bên dưới cùng những trận mưa thường xuyên và những màn sương mù.
Ireland là một vùng đất có
[lịch sử](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD) và [văn hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) lâu đời tại [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Tổ tiên của người Ireland ngày nay là [người Celt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Celt), và ngôn ngữ bản địa của [người Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ireland) là [tiếng Gaelic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%AF_t%E1%BB%99c_Celt). Sau đó trong một thời gian dài, Ireland là thuộc địa của [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland). Năm 1921, nhân dân Ireland nổi dậy khởi nghĩa và giành được độc lập. Tuy nhiên chỉ có 5/6 hòn [đảo Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_Ireland) trở thành nước Ireland, một phần nhỏ còn lại ở phía bắc hòn đảo nay là [Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ireland), một thành viên của [Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland).
Từ vị trí một trong những quốc gia nghèo nhất
[Tây Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u), Ireland hiện nay đã là một quốc gia phát triển. Năm 1973, Ireland trở thành một thành viên của [Liên minh Châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) . Ireland là một trong những quốc gia có điều kiện sống tốt nhất thế giới khi nước này xếp thứ 5 toàn cầu về [2] [chỉ số phát triển con người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di). Đất nước Ireland ngày nay nổi tiếng với phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp, nền văn hóa lâu đời và là nơi khai sinh của nhiều nhà văn, nghệ sĩ lớn trên thế giới.
Người dân Ireland sử dụng 2 ngôn ngữ chính là tiếng Ailen Gaclic và tiếng Anh. Do sự thống trị của nước Anh trong thời gian dài nên
[tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) được phổ cập rộng rãi trong [cư dân Ailen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%B0_d%C3%A2n_Ailen&action=edit&redlink=1) hơn cả [tiếng Ailen Gaclic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ailen_Gaclic&action=edit&redlink=1). [Tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) và [tiếng Ai len Gaclic](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ai_len_Gaclic&action=edit&redlink=1) được dạy bắt buộc trong trường phổ thông. Tất cả các cáo thị, ký hiệu đường đi, ấn phẩm, báo chí đều dùng 2 thứ tiếng để in ấn. Nhà nước đang ra sức phục hồi [tiếng Ai Len](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ireland) nhưng do sự thu hút và tính thực dụng của tiếng Anh nên công cuộc này không được thuận lợi.
## Mục lục
## Tên gọi
Hiến pháp Ireland quy định rằng “tên nước là
*Éire*, hoặc, trong tiếng Anh, *Ireland*“. Theo luật thành văn Ireland, *Cộng hòa Ireland* (hay *Poblacht na hÉireann*) là “sự miêu tả quốc gia” song không phải là tên gọi chính thức. Miêu tả chính thức này được cung cấp trong Đạo luật Cộng hòa Ireland 1948, theo đó chuyển những nhiệm vụ còn lại của quân chủ cho một tổng thống được bầu cử. Tuy nhiên, tên nước trong tiếng Anh vẫn là [3] *Ireland*. Một thay đổi về tên nước cần phải có một sửa đổi hiến pháp. Tuy nhiên, tại Anh Quốc, Đạo luật Ireland 1949 quy định rằng *Cộng hòa Ireland*có thể được sử dụng để chỉ nhà nước Ireland. [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-4)
Mặc dù ban đầu được chính phủ Anh Quốc chấp thuận,
song tên gọi [5] *Ireland*trở thành một nguồn gây tranh chấp giữa hai chính phủ Anh Quốc và Ireland. Những lo ngại này phát sinh do một bộ phận của đảo Ireland thuộc về Anh Quốc và do đó chính phủ Anh Quốc nhận định rằng tên gọi là không thích hợp. Trong một vụ tố tụng vào năm 1989, một đa số trong Tòa án Tối cao Ireland biểu thị quan điểm rằng nhà cầm quyền Ireland không cần phải thi hành trát dẫn độ khi nó đề cập đến quốc gia bằng một tên gọi khác ngoài *Ireland*(trong trường hợp này các trát đã sử dụng tên gọi *Éire*). Là một phần trong Hiệp định Thứ sáu Tốt lành 1998, chính phủ Ireland từ bỏ yêu sách quyền tài phán với toàn đảo Ireland. Sau hiệp định, Anh Quốc chấp thuận và sử dụng tên gọi [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-6) *Ireland*.
Các thuật ngữ
*Republic of Ireland*, *the Republic*, *Southern Ireland* hay *the South* thường được sử dụng khi cần thiết phải phân biệt quốc gia này với đảo hoặc khi thảo luận về Bắc Ireland ( *the North*). Nhiều người Ireland theo chủ nghĩa cộng hòa, và những người khác phản đối phân chia đảo, tránh gọi là quốc gia là [7] *Ireland*. Họ cho rằng điều đó củng cố phân chia và thúc đẩy nhận thức rằng ‘Ireland’ và ‘tính chất Ireland’ bị giới hạn trong nước cộng hòa. Thay vào đó, họ thường gọi quốc gia là “26 hạt” (còn Bắc Ireland là *Sáu hạt*) hoặc đôi khi là *Quốc gia Tự do*(ám chỉ quốc gia trước 1937). [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-8)
## Lịch sử
Vào
[thế kỉ 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6) [TCN](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn), các bộ lạc [người Celt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Celt) là những cư dân đầu tiên trên đảo này. Ireland bị phân chia thành các vương quốc kình địch: [Maeth](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Maeth&action=edit&redlink=1), [Ulster](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ulster), [Leinster](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leinster&action=edit&redlink=1), [Munster](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Munster&action=edit&redlink=1) và [Connacht](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Connacht&action=edit&redlink=1). [Thánh Patrick](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1nh_Patrick) bị bắt và bị đày sang đảo này làm [nô lệ](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87) vào khoảng năm 401. Sau khi trốn thoát và cư trú ở [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) một thời gian, Vị thánh này quay trở lại đây để truyền đạo năm [432](http://vi.wikipedia.org/wiki/432).
Trong hai
[thế kỉ 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_6) và [thế kỉ 7](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_7), Ireland chứng kiến sự phát triển rộng lớn của cả hai lãnh vực [văn hóa](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a) và [tôn giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%B4n_gi%C3%A1o). Đầu [thế kỉ 8](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_8), [người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Scandinavia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Scandinavia) bắt đầu xâm chiếm Ireland và cuộc bành trướng này bị [Brian Boru](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Brian_Boru&action=edit&redlink=1) chặn đứng năm [1014](http://vi.wikipedia.org/wiki/1014). [County Meath](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=County_Meath&action=edit&redlink=1)có từ [thế kỷ 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11), là [lâu đài Norman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%A2u_%C4%91%C3%A0i_Norman&action=edit&redlink=1)lớn nhất ở Ireland.
Năm
[1171](http://vi.wikipedia.org/wiki/1171), cuộc xâm chiếm của [người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Anglo-Saxon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anglo-Saxon) và người [Norman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Norman) châm ngòi cho cuộc tranh chấp và bất ổn kéo dài gần 800 năm giữa [Vương quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh) và Ireland. Năm [1175](http://vi.wikipedia.org/wiki/1175), [Quốc vương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vua) [Henry II của Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_II_c%E1%BB%A7a_Anh) áp đặt vương quyền lên lãnh thổ Ireland.
Năm 1542,
[Quốc vương](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vua) [Henry VIII](http://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_VIII_c%E1%BB%A7a_Anh) tuyên bố trở thành “Quốc vương Ireland”. Cuộc cải cách tôn giáo đã gây nên các cuộc nổi dậy của người Ireland phần lớn theo [Công giáo Rôma](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma).
Để trừng phạt cuộc nổi dậy của người Ireland,
[Henry VIII](http://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_VIII_c%E1%BB%A7a_Anh) đã tịch thu đất đai của người Ireland và phân phát cho những [người Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Anh) theo [đạo Tin Lành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh). Việc trưng thu đất đai tiếp tục diễn ra dưới triều đại [Richard III của Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Richard_III_c%E1%BB%A7a_Anh) và [Elizabeth I của Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Elizabeth_I_c%E1%BB%A7a_Anh). Trong hai [thế kỉ 17](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17) và [18](http://vi.wikipedia.org/wiki/18), người Ireland dựa vào các đối thủ của [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) là [Tây Ban Nha](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) và [Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p) để tổ chức các cuộc nổi dậy. Năm 1649, [Oliver Cromwell](http://vi.wikipedia.org/wiki/Oliver_Cromwell) tiến hành cuộc đàn áp đẫm máu chống lại người Ireland ủng hộ hoàng tộc Stuart. Năm [1690](http://vi.wikipedia.org/wiki/1690), người Ireland ủng hộ nhà vua [James II của Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/James_II_c%E1%BB%A7a_Anh) bị quân đội của Quốc vương [William III của Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/William_III_c%E1%BB%A7a_Anh) đánh bại trong [trận Boyne](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%ADn_s%C3%B4ng_Boyne). Từ đó, Ireland hoàn toàn bị giới quý tộc Anh cai trị. Sau cuộc nổi dậy bất thành năm 1798, Ireland bị sáp nhập vào lãnh thổ [vương quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh). Năm 1800, [chính phủ Anh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Anh&action=edit&redlink=1) bỏ phiếu thông qua Đạo luật Liên hiệp và Thủ tướng Pitt tuyên bố thành lập Liên hiệp Vương quốc Great Britain và Ireland. Quốc hội Ireland bị giải tán. Nạn đói (1846- 1849) đã hoành hành khắp nơi trên đảo khiến cho khoảng 1 500.000 người chết và 1.000.000 người đã di cư.
Năm 1902,
[Michael Collins](http://vi.wikipedia.org/wiki/Michael_Collins) thành lập đảng Sinn Fein với mục đích đấu tranh đòi quyền độc lập. Năm 1916, những người theo [chủ nghĩa quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_d%C3%A2n_t%E1%BB%99c) cực đoan nổi dậy vào dịp [lễ Phục sinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_Ph%E1%BB%A5c_Sinh) ở [Dublin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dublin) nhưng bị đàn áp dã man. Năm [1918](http://vi.wikipedia.org/wiki/1918), đảng Sinn Fein, dưới sự dẫn dắt của [Eamon De Valera](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eamon_De_Valera&action=edit&redlink=1), đã thắng cử và đảng này tuyên bố độc lập năm 1919. [Hiệp ước London](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_London&action=edit&redlink=1) (1921) thừa nhận sự ra đời của Nhà nước Tự do Ireland, nhưng vùng [Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ireland) (Ulster), nơi có đa số những người theo [đạo Tin Lành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh), vẫn thuộc phần lãnh thổ vương quốc Great Britain. Năm 1922, cuộc nội chiến giữa chính quyền lâm thời với những người phản đối sự phân chia lãnh thổ Ireland bùng nổ. Hiến pháp mới được thông qua, Ireland đổi tên là Eire (năm 1937) và trở thành Cộng hòa Ireland (năm 1948). [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-9)
Từ năm 1969, Ireland phải đương đầu với vấn đề
[Ulster](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ulster) trong đó có những quan tâm về những yêu sách của [người Công giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) ở [Belfast](http://vi.wikipedia.org/wiki/Belfast) và sự thống nhất Ireland. Ireland không tán thành chủ nghĩa khủng bố của Quân đội Cộng hòa Ireland (IRA). Ireland gia nhập [Cộng đồng Kinh tế châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%82u) năm 1973. Năm 1985, [Dublin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dublin) và [London](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n) kí kết một hiệp ước về vấn đề Bắc Ireland.
Năm 1990, bà
[Mary Robinson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mary_Robinson&action=edit&redlink=1) đắc cử chức vụ [Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng). Năm 1994, Lực lượng IRA công bố lệnh ngừng bắn toàn diện sau khi cả hai chính quyền London và Dublin đề nghị tổ chức Sinn Fein tiến hành đàm phán. Tiến trình hòa bình trở nên bấp bênh sau khi các cuộc đàm phán thất bại và lực lượng IRA lại tiến hành các cuộc mưu sát năm 1996. Sau khi lên cầm quyền (từ năm 1997), [Thủ tướng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Anh) [Tony Blair](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tony_Blair) tiến hành các cuộc đàm phán mới. Năm 1998, [người](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Tin Lành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh) và [người Công giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o) đã kí kết một hiệp định được thông qua bởi cuộc [trưng cầu ý dân](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0ng_c%E1%BA%A7u_d%C3%A2n_%C3%BD) ở cả hai miền Ireland. Cuộc bầu cử quốc hội bán tự trị của Bắc Ireland (Ulster) đã diễn ra. Chức Thủ tướng thuộc về một người Tin lành, [David Trimble](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Trimble&action=edit&redlink=1). Tuy nhiên, Trimble này đã phải từ chức vào cuối năm 2000 vì không thể thực hiện được việc giải trừ vũ khí của lực lượng [IRA](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=IRA&action=edit&redlink=1). [[10]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-10)
## Chính trị
[Tổng thống](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng): được dân bầu trực tiếp, tuổi phải từ 35 trở lên, nhiệm kỳ 7 năm và chỉ được bầu lại một lần. Tổng thống là [Nguyên thủ quốc gia](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%C3%AAn_th%E1%BB%A7_qu%E1%BB%91c_gia), Tổng tư lệnh các lực lượng quốc phòng, có quyền bổ nhiệm [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng), bổ nhiệm và mãn nhiệm thành viên [Chính phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7)(qua đề nghị của Quốc hội). Từ năm [1937](http://vi.wikipedia.org/wiki/1937)đến nay, Ireland có 7 Tổng thống, 3 người đã cầm quyền 2 nhiệm kỳ liền. Tổng thống hiện nay là Ông [Michael D. Higgins](http://vi.wikipedia.org/wiki/Michael_Daniel_Higgins)đắc cử năm [2011](http://vi.wikipedia.org/wiki/2011). [Chính phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7): Hiến pháp quy định thành viên Chính phủ không ít hơn 7 và không nhiều hơn 15 Bộ trưởng. Thủ tướng, Phó Thủ tướng và Bộ trưởng Tài chính phải là thành viên Quốc hội, các thành viên khác có thể là nghị sỹ trong Hạ viện hay Thượng viện và không nhiều hơn 2 thành viên thuộc Thượng viện. Thủ tướng do Tổng thống bổ nhiệm theo đề nghị của Hạ viện, và có thể bị buộc từ chức nếu không được đa số ủng hộ của Hạ viện. Bộ trưởng có thể đứng đầu hơn một Bộ. Chính phủ hiện này là liên minh hai đảng: Đảng Fine Gael (Đảng của Thủ tướng [Enda Kenny](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Enda_Kenny&action=edit&redlink=1)) và Công đảng. [Quốc hội](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i)(Oireachtas) được chia làm 2 Viện. [Thượng viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%E1%BB%A3ng_vi%E1%BB%87n) (Seanad Eireann): 60 thượng nghị sỹ trong đó 11 do Thủ tướng đề cử, 43 bầu từ 5 Ban chuyên trách ( [văn hoá](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a); [giáo dục](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c); [nông nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p); [lao động](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lao_%C4%91%E1%BB%99ng), [công nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và [thương mại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i); [hành chính](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%C3%A0nh_ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1)), còn 6 thượng nghị sỹ do các trường đại học bầu (3 trường đại học quốc gia Ireland và Đại học Dublin).
Thượng viện có ít quyền lực, chỉ có thể lùi thời gian thông qua các luật chứ không thể phủ quyết các dự luật. Tỷ lệ số thượng nghị sỹ phản ánh tỷ lệ thắng cử của các đảng tại bầu cử Hạ viện.
[Hạ viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) (Dail Eireann): có 166 hạ nghị sĩ, được bầu từ 41 đơn vị bầu cử (12 đơn vị bầu 3, 15 đơn vị bầu 4, 14 đơn vị bầu 5 nghị sỹ), mỗi nghị sỹ đại diện cho 30 nghìn dân hay không quá 1 nghị sỹ cho 20 nghìn dân, nhiệm kỳ 5 năm. Hạ viện là [cơ quan lập pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p) chủ yếu, bầu [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) và [Chính phủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7). [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-mofa.gov.vn-11)
## Đối ngoại
Ireland theo đuổi chính sách đối ngoại hoà bình và hợp tác hữu nghị với các nước theo luật pháp quốc tế, bảo đảm quyền lợi quốc gia trên cơ sở tôn trọng
[luật pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%E1%BA%ADt_ph%C3%A1p), gìn giữ giá trị [dân chủ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7) [tự do](http://vi.wikipedia.org/wiki/Quy%E1%BB%81n_t%E1%BB%B1_do) và tôn trọng [nhân quyền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A2n_quy%E1%BB%81n).
- Vấn đề Bắc Ireland:
Biên giới hiện tại của 6 vùng
[Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ireland) thuộc [Vương quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh) là do các quy định từ thời 1920-1921 giữa Ireland và [Vương quốc Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh). Từ 1921 đến 1972, Bắc Ireland dưới quyền kiểm soát của [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh), các nghị sỹ ở đây được bầu vào [Quốc hội Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i_Anh), nhưng thực tế các vấn đề địa phương được tự do giải quyết và do đảng liên minh (Unionist Party) chi phối, là đảng được sự ủng hộ của đa số cử tri hướng vào liên minh với Anh. Còn nhóm Cộng đồng theo quốc gia chiếm 1/3 dân số mong muốn thống nhất với Ireland, thường bị phân biệt đối xử nghiêm trọng. Đầu những năm 1970, sự phục hồi các hoạt động quân sự của [Quân đội Cộng hoà Ireland](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_C%E1%BB%99ng_ho%C3%A0_Ireland&action=edit&redlink=1) (IRA) lẻ tẻ nổ ra làm nảy sinh ra các nhóm trung thành quá khích đã làm tình hình an ninh bất ổn định buộc Chính phủ Anh trực tiếp lãnh đạo toàn bộ Bắc Ireland. Từ 1974, Bắc Ireland được đặt quyền chỉ đạo trực tiếp của một Bộ trưởng (phụ trách Ireland) thuộc Chính phủ Anh.
Năm 1998, đánh dấu một mốc lớn trong vấn đề giải quyết đụng độ kéo dài ở Bắc Ireland, trong quan hệ Anh – Ireland và trong nội bộ
[châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u): ngày [10 tháng 4](http://vi.wikipedia.org/wiki/10_th%C3%A1ng_4) năm [1998](http://vi.wikipedia.org/wiki/1998) hai chính phủ Anh và Ireland đồng bảo trợ và 8 chính đảng ở Ireland, dưới sự trung gian của Thượng nghị sĩ [Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [George Mitchell](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Mitchell&action=edit&redlink=1) đã ký Hiệp định hoà bình Belfast, dần dần đi đến chấm dứt cuộc chiến ở Bắc Ireland. Cuộc [trưng cầu dân ý](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0ng_c%E1%BA%A7u_d%C3%A2n_%C3%BD) [tháng 6](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) năm [1998](http://vi.wikipedia.org/wiki/1998) đã bảo đảm Hiệp định trên có hiệu lực thi hành, sau đó đã bầu ra một [Nghị viện Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n_B%E1%BA%AFc_Ireland&action=edit&redlink=1) riêng.
Năm 2002, Nghị viện Bắc Ireland đã bị Chính phủ trung ương của Anh ngưng hoạt động, liên quan chủ yếu đến các mâu thuẫn trong nội bộ các đảng trong chính phủ địa phương này, mà mấu chốt là thời hạn IRA giải giáp
[vũ khí](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD). [Tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_n%C4%83m) năm [2006](http://vi.wikipedia.org/wiki/2006), [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) ra đạo luật mở đường cho Nghị viện Bắc Ireland hoạt động trở lại. Tháng 5 năm 2007, [Nghị viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n) đã bầu ra chính phủ mới sau 5 năm chịu sự quản lý trực tiếp từ [London](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n). Ngày [9 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/9_th%C3%A1ng_3) năm [2010](http://vi.wikipedia.org/wiki/2010), [Nghị viện](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n) [Bắc Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_Ireland) thông qua một Hiệp định về việc chấp thuận chuyển giao quyền lực tư pháp và cảnh sát từ [London](http://vi.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%A2n_%C4%90%C3%B4n) về cho [Belfast](http://vi.wikipedia.org/wiki/Belfast) (giai đoạn cuối cùng của [Hiệp định Belfast 1998](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Belfast_1998&action=edit&redlink=1)). Hiệp định này sẽ chấm dứt những mâu thuẫn tại Bắc Ireland trong nhiều thập niên qua. [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-mofa.gov.vn-11)
## Địa lý
Ireland là
[đảo quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A3o_qu%E1%BB%91c) ở [Tây Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A2y_%C3%82u), nằm về phía tây và tách khỏi nước [Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anh) bởi eo [biển Bắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_B%E1%BA%AFc), [biển Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83n_Ireland) và eo biển Saint-George.
Lãnh thổ chiếm khoảng 4/5 diện tích đảo cùng tên, các vùng cao nguyên và núi thấp ven biển và vùng đồng bằng trung tâm với nhiều hồ rải rác, các vùng đầm lầy tạo nên địa hình lòng chảo ở đảo quốc này. Dải bờ biển phía tây gập ghềnh, hầu như lồi lõm khắp nơi và có các vịnh sâu. Bờ biển phía đông tương đối bằng phẳng, phía nam có những vũng, vịnh nhỏ.
[[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-12)
## Nhân khẩu
Nghiên cứu di truyền cho thấy rằng những người định cư đầu tiên ở đảo quốc này đã di cư từ
[bán đảo Iberia](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Iberia) sau [kỷ băng hà](http://vi.wikipedia.org/wiki/K%E1%BB%B7_b%C4%83ng_h%C3%A0). [người Celt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Celt) và văn hóa của nó bắt đầu xuất hiện tại Ireland ngày sau [thời đại đồ đồng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_%C4%91%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%93ng). Người di cư từ hai thời đại sau này vẫn còn đại diện cho di sản di truyền của hầu hết mọi người Ireland. Truyền thống văn hóa Gaelic đã mở rộng và trở thành nền tảng văn hóa thống trị ở Ireland. Người Ireland chủ yếu là người gốc Gaelic, với một số cư dân có người gốc [Bắc Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%AFc_%C3%82u), người [Norman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Norman), người [Anglo-Saxon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Anglo-Saxon), người Scotland, [người Pháp](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p), và những người có tổ tiên là người [xứ Wales](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wales).
Dân số của Ireland đứng ở mức 4.588.252 người trong năm 2011, tăng 8,2% kể từ năm 2006. Năm 2011, Ireland có tỷ lệ sinh cao nhất trong
[Liên minh châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) (16 ca sinh trung bình trên 1.000 dân). Năm 2011, 33,7% trẻ sinh ra từ những phụ nữ chưa lập gia đình. Tỷ lệ tăng trưởng dân số hàng năm vượt quá 2% trong giai đoạn 2002-2006, do tỷ lệ tăng tự nhiên và nhập cư. Tỷ lệ này giảm phần nào trong thời gian tiếp theo vào năm 2006 – 2011, tỷ lệ tăng dân số trung bình hàng năm là 1,6%. Tại thời điểm điều tra dân số năm 2011, số lượng người dân không mang quốc tịch Ireland đã được ghi nhận là 544.357, chiếm 12% tổng dân số. Năm nhóm người không có quốc tịch lớn nhất là [người Ba Lan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ba_Lan) (122.585), [người Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Anh) (112.259), [người Lithuania](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Lithuania&action=edit&redlink=1) (36.683), [người Latvia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Latvia&action=edit&redlink=1) (20.593) và [người Nigeria](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Nigeria&action=edit&redlink=1) (17,642). [[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-13)
## Kinh tế
Từ khi Ireland gia nhập
[Cộng đồng Kinh tế châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%82u) [kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) đạt được tốc độ phát triển đáng kể. [Nông nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) chỉ sử dụng 13% lực lượng lao động, chăn nuôi cung cấp 90% nguồn thu nhập từ nông nghiệp. [Công nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) phát triển và đa dạng.
Nguồn nhân công rẻ và ưu đãi thuế quan đã thu hút khoảng 1.000 công ty nước ngoài vào đầu tư. Khu chế xuất
[Shannon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shannon&action=edit&redlink=1) và [Dublin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Dublin) là hai trung tâm công nghiệp chính. Ireland xuất khẩu các mặt hàng điện, [điện tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Electron), [hóa học](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc), dược phẩm và nông thực phẩm: Các ngành dịch vụ phát triển. Tháng 1 năm 1999, Ireland phê chuẩn việc sử dụng đồng [euro](http://vi.wikipedia.org/wiki/Euro). [[14]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-14) [Kinh tế Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Ireland) trong những năm gần đây đã chuyển đổi đáng kể từ nền [kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) [nông nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) sang nền [kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) [công nghiệp](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và [dịch vụ](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) tập trung xuất khẩu. Tăng trưởng kinh tế Ireland đạt mức cao bậc nhất [thế giới](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) 10% trong giai đoạn 1995-2000 và 7% 2001-2004. Từ một nước nông nghiệp lạc hậu của [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) với mức sống theo đầu người của Ireland chỉ bằng 60% mức trung bình của [châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [GDP đầu người](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba#GDP_b.C3.ACnh_qu.C3.A2n_.C4.91.E1.BA.A7u_ng.C6.B0.E1.BB.9Di) của Ireland ngày nay đứng thứ 16 trên thế giới. Do khủng hoảng kinh tế tài chính toàn cầu, tăng trưởng của Ireland giảm dần và năm 2010 ở mức -1,6%.
Chính sách kinh tế của chính phủ Ireland tập trung vào xuất khẩu và khuyến khích đầu tư nước ngoài đã đem lại sự tăng trưởng vượt bậc cho Ireland trong suốt thập kỷ 90. Ireland xuất khẩu chủ yếu là các mặt hàng chế biến thực phẩm, đồ uống, quần áo, đồ thủ công, hoá chất, dược, máy điện tử, thiết bị thông tin. Ireland gia nhập
[Liên minh châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) năm 2002. Hiện nay có hơn 1000 công ty đa quốc gia hoạt động tại Ireland, hầu hết trong số đó là công ty của [Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
Trong năm 2010, Ireland bị ảnh hưởng nặng nề của cuộc khủng hoảng
[kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF)– [tài chính](http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh) toàn cầu, chịu khủng hoảng nợ công lớn nhất trong lịch sử, đẩy tỉ lệ thâm hụt ngân sách lên mức cao kỷ lục. [Tháng 11](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [2010](http://vi.wikipedia.org/wiki/2010), Ireland đã phải chấp nhận gói cứu trợ gần 100 tỉ euro từ các nước [Eurozone](http://vi.wikipedia.org/wiki/Khu_v%E1%BB%B1c_%C4%91%E1%BB%93ng_Euro). [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-mofa.gov.vn-11)
## Tôn giáo
Tự do tôn giáo được Hiến pháp quy định tại Ireland.
[Kitô giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o) là tôn giáo chiếm ưu thế, với [Giáo hội Công giáo Rôma](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma) là giáo hội lớn nhất. Trong năm 2006, 86,8% dân số tự nhận mình là Công giáo Rôma, 4,8% [Tin Lành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh) hay một giáo phái Kitô giáo khác, 0,8% là người [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), và 4,4% là không tôn giáo. Theo một nghiên cứu của [15] [đại học](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc) [Georgetown](http://vi.wikipedia.org/wiki/George_Town_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29), Ireland một trong những nước có tỷ lệ người dân tham dự Thánh Lễ thường xuyên cao nhất trong thế giới [phương Tây](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y). [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-16)
Hai giáo phái
[Tin Lành](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tin_L%C3%A0nh) lớn nhất là [Trưởng Lão](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_L%C3%A3o) và Giáo hội Methodist. Nhập cư đã góp phần vào sự tăng trưởng dân số [Ấn Độ giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) và [Hồi giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o). Kitô giáo và Hồi giáo là 2 tôn giáo phát triển nhanh nhất, với mức tăng 100% và 70%. [Phật giáo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o) tại Ireland có 8703 Phật tử (0,19% dân số). Uy tín hiện nay của Phật giáo là rất lớn đối với người dân, ngày càng nhiều các [Kitô hữu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kit%C3%B4_h%E1%BB%AFu) được xác định là sử dụng phương pháp [thiền](http://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%E1%BB%81n) Phật giáo, hình ảnh Đức Phật, nghe các buổi giảng của các nhân vật Phật giáo như [Đạt Lai Lạt Ma thứ 14](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tenzin_Gyatso). [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-17)
Sự lây lan của Ấn Độ giáo ngày càng tăng tại Ireland điều tra dân số năm 2011 báo cáo có 10.688 người theo đạo Hindu thường trú tại Ireland, nhiều gấp ba lần so với năm 2000 (khi đó chỉ có 3.099 người theo đạo Hindu đã được ghi nhận).
[[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_note-18)
Có 49.204 tín đồ Hồi giáo (1,07%) ở Ireland như năm 2011. Hồi giáo Ireland có một lịch sử tổ chức lâu dài và phức tạp. Trong tháng 9 năm 2006 Hội đồng Imam Ireland được thành lập. Nó đại diện cho 14 tổ chức Imam khác ở Ireland, của cả người Sunni và Shia. Chủ tịch hiện nay là Imam Hussein Halawa (Giám đốc Trung tâm văn hóa Hồi giáo của Ireland), Phó Chủ tịch Hội đồng là Imam Yahya Al-Hussein; Tiến sĩ Imam Umar Al-Qadri (Hồi giáo Trung tâm Văn hóa Al-Mustafa Dublin), Imam Salem (Nhà thờ Hồi giáo Cork), Khaled Imam (Nhà thờ Hồi giáo Galway) và Imam Ismael Khotwal (Nhà thờ Hồi giáo Blackpits) là một trong những thành viên sáng lập ra Hội đồng này.
## Tham khảo
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-1) [Art. 4 of Constitution of Ireland – “”Constitution of Ireland” – “Article 4 – The name of the State is Éire, or, in the English language, Ireland”](http://www.constitution.org/cons/ireland/constitution_ireland-en.pdf) [“Name of State – The Irish Constitution provides that the name of the State is Éire or in the English language, Ireland. The Republic of Ireland Act of 1948 provides for the description of the State as the Republic of Ireland but this provision has not changed the use of ‘Ireland’ as the name of the State in the English language.”](http://www.dfa.ie/home/index.aspx?id=79366) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-2) [Thành viên Liên minh Châu Âu: Ireland](http://europa.eu/abc/european_countries/eu_members/ireland/index_en.htm) **Government of Ireland (1948).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-description_3-0) [“Article 2”](http://www.irishstatutebook.ie/1948/en/act/pub/0022/sec0002.html#zza22y1948s2). *Republic of Ireland Act, 1948*. Dublin: Government of Ireland. “It is hereby declared that the description of the State shall be the Republic of Ireland.” [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-4) [“Official text of Ireland Act 1949”](http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1949/41/pdfs/ukpga_19490041_en.pdf)(PDF). Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-5) [The Manchester Guardian, ngày 30 tháng 12 năm 1937](http://www.theguardian.com/century/1930-1939/Story/0,,127133,00.html). Full text of British Government’s communiqué cited in Clifford, Angela, *Britain accepts new name for the Free State* *The Constitutional History of Éire/Ireland*, Athol Books, Belfast, 1985, p153. **Casey, James,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-6) *Constitutional Law in Ireland*, [ISBN 978-1-899738-63-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781899738632), p. 31, in reference to the *Ellis v O’Dea*extradition case. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-7) [“Southern Ireland”](http://www.ldoceonline.com/dictionary/Southern-Ireland). Longman English Dictionary. Truy cập ngày 29 tháng 12 năm 2014. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-8) [“Parliamentary Debates: Volume 518 – ngày 13 tháng 4 năm 2000”](http://historical-debates.oireachtas.ie/D/0518/D.0518.200004130005.html). [Dáil Éireann](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%A1il_%C3%89ireann&action=edit&redlink=1). Ngày 13 tháng 4 năm 2000. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2010. **Sổ tay các nước trên thế giới, Tác giả: TS ngữ văn Nguyễn Văn Dương.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-9) **The World Factbook** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-10)
- ^
**a** **ă** **â** [http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/euro/nr040819105847/ns110707095553/view#wwqEGtI4TuTu](http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/euro/nr040819105847/ns110707095553/view#wwqEGtI4TuTu) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-12) [http://unstats.un.org](http://unstats.un.org) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-13) [“Demographics of the Republic of Ireland”](http://en.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_the_Republic_of_Ireland). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-14) [“Thế giới”](http://vansu.vn/?part=thegioi&opt=cacnuoc&act=view&code=ireland). Truy cập 8 tháng 2 năm 2015. **“Amended Final Principal Demographic Results 2006” (PDF). 2006. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2009.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-15) **^ Weekly Mass Attendance of Catholics in Nations with Large Catholic Populations, 1980–2000] –** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-16) [World Values Survey](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BA%A3o_s%C3%A1t_gi%C3%A1_tr%E1%BB%8B_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)(WVS) **Cox, Laurence and Maria Griffin, “The Wild Irish Girl and the ‘dalai lama of Little Thibet’: the long encounter between Ireland and Asian Buddhism”. 53 – 73 in Olivia Cosgrove et al. (eds), Ireland’s new religious movements. Cambridge Scholars, 2011;** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-17) [ISBN 978-1-4438-2588-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781443825887) **McGarry, Patsy (ngày 30 tháng 3 năm 2012).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Ireland#cite_ref-18) [http://www.irishtimes.com/premium/loginpage?destination=http://www.irishtimes.com/news/ireland-remains-overwhelmingly-catholic-1.491456](http://www.irishtimes.com/premium/loginpage?destination=http://www.irishtimes.com/news/ireland-remains-overwhelmingly-catholic-1.491456)Retrieved ngày 19 tháng 2 năm 2013.
## Xem thêm
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Cộng hòa Ireland](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Ireland?uselang=vi) [Áras an Uachtaráin](http://www.gov.ie/aras)– website chính thức của Tổng thống Ireland [Thông tin về Quốc gia Ireland](http://www.irlgov.ie/)– cổng chính phủ [Taoiseach](http://taoiseach.gov.ie/)– website chính thức của Thủ tướng [Tithe an Oireachtais](http://www.gov.ie/oireachtas/)– website chính thức của Nghị viện [Ireland đổi cách gọi tên nước](http://vietnamnet.vn/thegioi/2006/06/585792/)
|
|
|
|
[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sơ khai Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:S%C6%A1_khai_Ireland) [Ireland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ireland) [Cộng hòa](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) [Vùng cấp một Liên minh châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:V%C3%B9ng_c%E1%BA%A5p_m%E1%BB%99t_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) [Quốc gia thành viên Ủy hội châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_%E1%BB%A6y_h%E1%BB%99i_ch%C3%A2u_%C3%82u) [Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_v%C3%A0_v%C3%B9ng_l%C3%A3nh_th%E1%BB%95_n%C3%B3i_ti%E1%BA%BFng_Anh) [Tây Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%A2y_%C3%82u) [Quốc gia châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_ch%C3%A2u_%C3%82u) [Đảo quốc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A3o_qu%E1%BB%91c) [Quốc gia thành viên Liên minh châu Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Qu%E1%BB%91c_gia_th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) [Bắc Âu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:B%E1%BA%AFc_%C3%82u)
# Đại học California tại Berkeley
|Viện Đại học California-Berkeley|
|
|![]()
*Fiat lux*( [Latinh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Latinh))
(Hãy có ánh sáng)
[23 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_3)năm [1868](http://vi.wikipedia.org/wiki/1868) [trường công](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_c%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) [Robert Birgeneau](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_Birgeneau&action=edit&redlink=1) [nội thành](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=N%E1%BB%99i_th%C3%A0nh&action=edit&redlink=1), 1.232 [acre](http://vi.wikipedia.org/wiki/Acre)(5 km²) [Berkeley](http://vi.wikipedia.org/wiki/Berkeley,_California) [California](http://vi.wikipedia.org/wiki/California) [Oski](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Oski&action=edit&redlink=1) [www.berkeley.edu](http://www.berkeley.edu) **Viện Đại học California-Berkeley** hay **Đại học California-Berkeley** ( [tiếng Anh](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *University of California, Berkeley*; gọi tắt là *Cal*, *UCB*, *UC Berkeley*, hay *Berkeley*) là một [viện đại học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc) công lập nằm trong khu vực [vịnh San Francisco](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%8Bnh_San_Francisco), tại thành phố [Berkeley](http://vi.wikipedia.org/wiki/Berkeley,_California), [California](http://vi.wikipedia.org/wiki/California). Đây là viện đại học đầu tiên và nổi tiếng nhất của hệ thống [Viện Đại học California](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California) ( *University of California*), do đó được gọi tên truyền thống là *Cal* (tên này được dùng nhiều trong các giải thể thao).
Được thành lập năm
[1868](http://vi.wikipedia.org/wiki/1868) do sáp nhập trường tư thục Trường Đại học California ( *College of California*) và trường công lập Trường Đại học Cơ khí, Mỏ, và Nông nghiệp ( *Agricultural, Mining, and Mechanical Arts College*), UC Berkeley đã có những đóng góp quan trọng về khoa học tự nhiên (với 66 giáo sư và cựu sinh viên đoạt các [giải Nobel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel)) và các hoạt động xã hội ( [phong trào chống Chiến tranh Việt Nam](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phong_tr%C3%A0o_ch%E1%BB%91ng_Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam) trong [thập niên 1960](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%ADp_ni%C3%AAn_1960)).
Berkeley có hệ thống giáo dục bậc cử nhân rất đa dạng và được xem là trung tâm nghiên cứu của rất nhiều ngành học. Viện đại học đạt nhiều thành tích về
[vật lý](http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD), [hóa học](http://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B3a_h%E1%BB%8Dc) và các ngành [sinh học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sinh_h%E1%BB%8Dc) trong [thế kỷ 20](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), như sáng chế ra máy [cyclotron](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cyclotron), cách ly thành công vi khuẩn bại liệt ở người, phát triển khái niệm tia [laser](http://vi.wikipedia.org/wiki/Laser), giải thích nguyên lý của quang hợp, thiết kế thí nghiệm chứng minh định lý Bell, tạo ra hệ điều hành [BSD Unix](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=BSD_Unix&action=edit&redlink=1), và phát hiện ra 17 nguyên tố hóa học, trong đó có [Plutonium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Plutonium), [Berkelium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Berkelium) và [Californium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Californium). Viện đại học cũng đạt được nhiều giải thưởng về Toán, [giải Nobel Kinh tế](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_Kinh_t%E1%BA%BF) và [giải Nobel Văn học](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%E1%BA%A3i_Nobel_V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc). Các nhà vật lý của Berkeley nằm trong nhóm khoa học gia phát triển [Dự án Manhatttan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Manhatttan&action=edit&redlink=1) chế tạo [bom nguyên tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bom_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD) trong [Thế chiến thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) và [bom hiđrô](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bom_hi%C4%91r%C3%B4&action=edit&redlink=1) không lâu sau đó.
Berkeley tham gia các cuộc thể thao giữa sinh viên các trường với tên
*California Golden Bears* (Những con gấu vàng của California), đạt nhiều danh hiệu quốc gia trong các môn như [bóng bầu dục Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_b%E1%BA%A7u_d%E1%BB%A5c_M%E1%BB%B9), [bóng rổ](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_r%E1%BB%95) nam, [bóng chày](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_ch%C3%A0y), [bóng nước](http://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3ng_n%C6%B0%E1%BB%9Bc), v.v. cũng như đã giành được hơn 100 huy chương [Olympic](http://vi.wikipedia.org/wiki/Olympic). Màu áo chính thức của trường và đội thể thao là màu xanh dương và màu vàng.
## Mục lục
## Lịch sử
### Thành lập
Năm 1866, vùng đất bây giờ là khuôn viên của đại học Berkeley được mua bởi trường tư
[College of California](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=College_of_California&action=edit&redlink=1). Bởi vì không đủ kinh phí để vận hành, cuối cùng nó sát nhập với trường công lập với tên gọi Cao đẳng Nông nghiệp, Khai mỏ, Cơ khí, Nghệ thuật để trở thành [Đại học California](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California). Văn bản thành lập trường được kí bởi Thống đốc bang California Henry H. Haight vào [23 tháng 3](http://vi.wikipedia.org/wiki/23_th%C3%A1ng_3) năm [1868](http://vi.wikipedia.org/wiki/1868) và [Henry Durant](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_Durant&action=edit&redlink=1), người sáng lập ra College of California, trở thành Hiệu trưởng đầu tiên.
Trường đại học mở ra vào năm 1869 sử dụng các tòa nhà trước đây của College of California ở
[Oakland](http://vi.wikipedia.org/wiki/Oakland,_California) như là nơi tạm thời trong khi một campus mới đang được xây dựng . Với sự hoàn tất của North và South Halls vào năm 1875, trường dời về địa điểm hiện nay ở Berkeley với 167 sinh viên nam và 222 sinh viên nữ [1] . [[2]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_note-2)
### Phát triển ban đầu
Trường đại học này đã trưởng thành dưới quyền lãnh đạo của
[Benjamin Ide Wheeler](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Benjamin_Ide_Wheeler&action=edit&redlink=1), người là Hiệu trưởng trường từ 1899 đến 1919. Danh tiếng của trường các nổi khi Hiệu trưởng Wheeler đã thành công trong việc thu hút các giáo sư nổi tiếng về trường và thu hút được nhiều ngân sách cho việc nghiên cứu và cấp học bổng . Campus bắt đầu có dáng vẻ của một đại học tầm cỡ đương thời với các tòa nhà [1] [Beaux-Arts](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_Beaux-Arts&action=edit&redlink=1)và [neoclassical](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_neoclassical&action=edit&redlink=1), bao gồm [California Memorial Stadium](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=California_Memorial_Stadium&action=edit&redlink=1)(1923) được thiết kế bởi kiến trúc sư [John Galen Howard](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Galen_Howard&action=edit&redlink=1) ; những tòa nhà này tạo thành phần chính campus của Đại học Berkeley hiện nay. [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_note-3)
### Thế chiến thứ hai
Trong
[Thế chiến thứ hai](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_chi%E1%BA%BFn_th%E1%BB%A9_hai), [Ernest Orlando Lawrence](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ernest_Lawrence) lãnh đạo [Phòng thí nghiệm phóng xạ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ph%C3%B2ng_th%C3%AD_nghi%E1%BB%87m_qu%E1%BB%91c_gia_Lawrence_t%E1%BA%A1i_Berkeley&action=edit&redlink=1) ở trên các dãy đồi bên trên Berkeley bắt đầu các hợp đồng với [Quân đội Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Hoa_K%E1%BB%B3) để phát triển [bom nguyên tử](http://vi.wikipedia.org/wiki/Bom_nguy%C3%AAn_t%E1%BB%AD), có liên quan đến các nghiên cứu tiên phong trong vật lý hạt nhân ở Berkeley, bao gồm cả việc khám phá ra [plutonium](http://vi.wikipedia.org/wiki/Plutonium) (lúc đó được xem là bí mật quốc gia) của [Glenn Seaborg](http://vi.wikipedia.org/wiki/Glenn_T._Seaborg) (Phòng 307 tòa nhà [Gilman Hall](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gilman_Hall&action=edit&redlink=1), nơi Seaborg khám phá ra plutonium, sau này là một [địa điểm lịch sử cấp quốc gia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%8Ba_%C4%91i%E1%BB%83m_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BA%A5p_qu%E1%BB%91c_gia&action=edit&redlink=1)). Giáo sư vật lý của UC Berkeley [J. Robert Oppenheimer](http://vi.wikipedia.org/wiki/Robert_Oppenheimer) được cử làm người đứng đầu về khoa học của [Dự án Manhattan](http://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BB%B1_%C3%A1n_Manhattan) vào năm 1942 [[4]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_note-4) . Cùng với hậu duệ của Phòng thí nghiệm phóng xạ, bây giờ là Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence tại Berkeley ( [5] *Lawrence Berkeley National Laboratory*), Đại học California cũng quản lý hai phòng thí nghiệm khá có cùng độ tuổi, [Los Alamos National Laboratory](http://vi.wikipedia.org/wiki/Los_Alamos_National_Laboratory)và [Lawrence Livermore National Laboratory](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lawrence_Livermore_National_Laboratory&action=edit&redlink=1), được thành lập vào 1943 và 1952.
### Các ảnh hưởng chính trị trong những năm 1950 và 1960
Trong
[thời McCarthy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_McCarthy&action=edit&redlink=1) vào năm 1949, [Hội đồng quản trị](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_qu%E1%BA%A3n_tr%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California&action=edit&redlink=1) đã đưa ra lời thề trung thành với [chủ nghĩa chống cộng sản](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ch%E1%BB%91ng_c%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n&action=edit&redlink=1) được kí tất cả bởi các nhân viên của Đại học California. Một số lớn các giáo sư phản đối lời thề này đã bị cho thôi việc ; mười năm trôi qua trước khi họ được khôi phục lại vị trí cũ với lương cũ [6] . Một trong số đó, [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_note-7) [Edward C. Tolman](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Edward_C._Tolman&action=edit&redlink=1)— một nhà [tâm lý học so sánh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A2m_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc_so_s%C3%A1nh&action=edit&redlink=1)nổi tiếng — đã có một tòa nhà đặt theo tên ông là nơi của khoa tâm lý và giáo dục. Lời thề “ủng hộ bảo vệ Hiến pháp Hoa Kì hiến pháp tiểu bang California chống lại tất cả các kẻ thù, trong nước và ngoài nước” vẫn còn bắt buộc đối với tất cả các nhân viên của Đại học California [[8]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_note-8) . [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_note-9)
## Chú thích
- ^
**a** **ă** [http://www.berkeley.edu/about/history/](http://www.berkeley.edu/about/history/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_ref-2) [“University of California History Digital Archives”](http://sunsite.berkeley.edu/uchistory/general_history/campuses/ucb/overview.html). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_ref-3) [http://sunsite.berkeley.edu/CalHistory/brief-history.2.html](http://sunsite.berkeley.edu/CalHistory/brief-history.2.html) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_ref-4) [“Manhattan Project Chronology”](http://www.atomicarchive.com/History/mp/chronology.shtml). Truy cập 9 tháng 2 năm 2015. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_ref-5) [“Children of the Manhattan Project”](http://www.childrenofthemanhattanproject.org/HISTORY/H-06c11.htm). Truy cập 9 tháng 2 năm 2015. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_ref-6) [“The Loyalty Oath Controversy, University of California, 1949”](http://sunsite.berkeley.edu/uchistory/archives_exhibits/loyaltyoath/timelinesummary.html). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_ref-7) [http://www.dailycal.org/article.php?id=535](http://www.dailycal.org/article.php?id=535) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_ref-8) [http://www.leginfo.ca.gov/.const/.article_20](http://www.leginfo.ca.gov/.const/.article_20) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley#cite_ref-9) [http://www.dailycal.org/sharticle.php?id=542](http://www.dailycal.org/sharticle.php?id=542)
## Tham khảo
- Owens, Eric (2004).
*America’s Best Value Colleges*. The Princeton Review. [ISBN 0-375-76373-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0375763732). [A Brief History of the University of California, Berkeley](http://sunsite.berkeley.edu/CalHistory/brief-history.toc.html) [Brief History of the University](http://www.berkeley.edu/about/history/)from official website [Berkeley: Historical Overview](http://sunsite.berkeley.edu/uchistory/general_history/campuses/ucb/overview.html)from University of California Digital Archives [Atomicarchive.com](http://www.atomicarchive.com/) [Manhattan Project Heritage Preservation Association](http://www.childrenofthemanhattanproject.org/) [Cal Traditions 101](http://www.berkeley.edu/news/berkeleyan/1999/0414/traditions.html) [Cal Band](http://www.calband.berkeley.edu/calband/) [University of California Rally Committee](http://ucrc.berkeley.edu/) [Cal Athletics](http://www.calbears.com) [UC Berkeley Residential and Student Programs](http://housing.berkeley.edu) [Landscape plan](http://www.cp.berkeley.edu/LMP.htm)
- Brechin, Gray (1999).
*Imperial San Francisco*. UC Press Ltd. [ISBN 0-520-21568-0](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0520215680).
- Cerny, Susan Dinkelspiel (2001).
*Berkeley Landmarks: An Illustrated Guide to Berkeley, California’s Architectural Heritage*. Berkeley Architectural Heritage Association. [ISBN 0-9706676-0-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0970667604).
- Freeman, Jo (2003).
*At Berkeley in the Sixties: The Education of an Activist, 1961-1965*. Đại học Indiana Press. [ISBN 0-253-21622-2](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0253216222).
- Helfand, Harvey (2001).
*University of California, Berkeley*. Princeton Architectural Press. [ISBN 1-56898-293-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1568982933).
- Rorabaugh, W. J. (1990).
*Berkeley at War: The 1960s*. Oxford University Press. [ISBN 0-19-506667-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195066677).
- Wong, Geoffrey (May năm 2001).
*A Golden State of Mind*. Trafford Publishing. [ISBN 1-55212-635-8](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1552126358).
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Đại học California tại Berkeley](http://commons.wikimedia.org/wiki/University_of_California,_Berkeley?uselang=vi) [Trang web chính thức](http://www.berkeley.edu/) [Berkeley NewsCenter](http://newscenter.berkeley.edu/) [– tờ báo độc lập của sinh viên](http://www.dailycal.org/) *The Daily Californian* [Trang web chính thức về điền kinh](http://calbears.ocsn.com/)
|
|
|Canada
|[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Hiệp hội Viện Đại học Bắc Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87n_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9) [Đại học California tại Berkeley](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California_t%E1%BA%A1i_Berkeley) [Đại học California](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_California) [Đại học Mỹ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_M%E1%BB%B9) [Liên minh Quốc tế các Đại học nghiên cứu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Li%C3%AAn_minh_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_c%C3%A1c_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_nghi%C3%AAn_c%E1%BB%A9u)
# Golda Meir
|Golda Meir
|
גולדה מאיר
|
|![]()
[Thủ tướng Israel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Israel)thứ 4 [Levi Eshkol](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Levi_Eshkol&action=edit&redlink=1) [Yitzhak Rabin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yitzhak_Rabin) [Moshe Sharett](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moshe_Sharett&action=edit&redlink=1) [Abba Eban](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abba_Eban&action=edit&redlink=1) [Mapai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mapai&action=edit&redlink=1), [Alignment](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Alignment_%28%C4%91%E1%BA%A3ng_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B%29&action=edit&redlink=1), [Labor](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Israeli_Labor_Party&action=edit&redlink=1) [3 tháng 5](http://vi.wikipedia.org/wiki/3_th%C3%A1ng_5), [1898](http://vi.wikipedia.org/wiki/1898) [Kiev](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kiev), [Đế quốc Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga) [8 tháng 12](http://vi.wikipedia.org/wiki/8_th%C3%A1ng_12), [1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/1978)(80 tuổi) [Jerusalem](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jerusalem), [Israel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Israel) [đạo Do Thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o) **Golda Meir** (tên trước kia là [nb 1] **Golda Meyerson**, tên khi sinh **Golda Mabovich**, Голда Мабович; 3 tháng 5 năm 1898 –8 tháng 12 năm 1978) là một giáo viên, [kibbutznik](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibbutznik&action=edit&redlink=1)và chính trị gia [người Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_th%C3%A1i_Israel&action=edit&redlink=1), bà là [Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Israel) [thứ tư](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Israel&action=edit&redlink=1)của [Israel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Israel).
Meir được bầu giữ chức
[Thủ tướng Israel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Israel) ngày 17 tháng 3 năm 1969, sau khi giữ chức Bộ trưởng Lao động và Bộ trưởng Ngoại giao. Bà là người phụ nữ đầu tiên của Israrel và người phụ nữ thứ ba trên thế giới giữ chức vụ này, bà được miêu tả là “ [2] [Người đàn bà thép](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91%C3%A0n_b%C3%A0_th%C3%A9p&action=edit&redlink=1)” trên [chính trường Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_Israel&action=edit&redlink=1)từ lâu trước khi tên hiệu này được gán cho Thủ tướng Anh [Margaret Thatcher](http://vi.wikipedia.org/wiki/Margaret_Thatcher). Cựu Thủ tướng [[3]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-4) [David Ben-Gurion](http://vi.wikipedia.org/wiki/David_Ben-Gurion)thường gọi Meir là “người giỏi nhất trong chính phủ “; bà thường được miêu tả là người có “ý chí mạnh mẽ, nói chuyện thẳng thắn, bà của người dân Do Thái”.
Năm 1974, sau cuộc
[chiến tranh Yom Kippur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Yom_Kippur), Meir từ chức Thủ tướng. Bà mất năm 1978 vì [bệnh bạch cầu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_b%E1%BA%A1ch_c%E1%BA%A7u&action=edit&redlink=1).
## Mục lục
[1 Tuổi trẻ](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Tu.E1.BB.95i_tr.E1.BA.BB) [2 Quay trở lại Milwaukee, làm người tuyên truyền chủ nghĩa phục quốc Do thái và giáo viên](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Quay_tr.E1.BB.9F_l.E1.BA.A1i_Milwaukee.2C_l.C3.A0m_ng.C6.B0.E1.BB.9Di_tuy.C3.AAn_truy.E1.BB.81n_ch.E1.BB.A7_ngh.C4.A9a_ph.E1.BB.A5c_qu.E1.BB.91c_Do_th.C3.A1i_v.C3.A0_gi.C3.A1o_vi.C3.AAn) [3 Aliyah](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Aliyah) [4 Các hoạt động Histadrut](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#C.C3.A1c_ho.E1.BA.A1t_.C4.91.E1.BB.99ng_Histadrut) [5 Vai trò chính trị trước khi thành lập nhà nước (Israel)](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Vai_tr.C3.B2_ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B_tr.C6.B0.E1.BB.9Bc_khi_th.C3.A0nh_l.E1.BA.ADp_nh.C3.A0_n.C6.B0.E1.BB.9Bc_.28Israel.29) [6 Vị trí bộ trưởng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#V.E1.BB.8B_tr.C3.AD_b.E1.BB.99_tr.C6.B0.E1.BB.9Fng) [7 Chức vụ Thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Ch.E1.BB.A9c_v.E1.BB.A5_Th.E1.BB.A7_t.C6.B0.E1.BB.9Bng) [8 Giải thưởng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Gi.E1.BA.A3i_th.C6.B0.E1.BB.9Fng) [9 Di sản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Di_s.E1.BA.A3n) [10 Các tác phẩm đã xuất bản](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#C.C3.A1c_t.C3.A1c_ph.E1.BA.A9m_.C4.91.C3.A3_xu.E1.BA.A5t_b.E1.BA.A3n) [11 Xem thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Xem_th.C3.AAm) [12 Tham khảo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Tham_kh.E1.BA.A3o) [13 Ghi chú](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Ghi_ch.C3.BA) [14 Nguồn](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Ngu.E1.BB.93n) [15 Đọc thêm](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#.C4.90.E1.BB.8Dc_th.C3.AAm) [16 Liên kết ngoài](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Tuổi trẻ
Golda Mabovitch (
[tiếng Ukraina](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ukraina): Ґольда Мабович) sinh ngày 3 tháng 5 năm 1898, tại [Kiev](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kiev), [Đế chế Nga](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga), Ukraina ngày nay, là con của Blume Neiditch (mất năm 1951) và Moshe Mabovitch (mất năm 1944), một người thợ mộc. Meir viết trong tự truyện của mình rằng những ký ức đầu tiên của bà là việc cha mình đóng ván vào cửa trước khi có những tin đồn về một vụ [pogrom](http://vi.wikipedia.org/wiki/Pogrom) (tàn sát người Do Thái) sắp xảy a. Bà có hai chị em gái, Sheyna và Tzipke, cùng năm người anh em khác mất khi còn nhỏ. Bà đặc biệt gần gũi với Sheyna.
Moshe Mabovitch đi tới thành phố New York tìm việc năm 1903.
Khi ông vắng nhà, cả nhà rời tới [4] [Pinsk](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Pinsk&action=edit&redlink=1)sống cùng gia đình bên ngoại. Năm 1905, Moshe đi tới [Milwaukee](http://vi.wikipedia.org/wiki/Milwaukee), [Wisconsin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wisconsin), tìm kiếm việc làm lương cao hơn và có được việc làm tại một xưởng thuộc nhà máy xe lửa địa phương. Năm sau đó, ông đã để dành đủ tiền để đưa gia đình sang Mỹ.
Blume điều hành một cửa hàng tạp phẩm ở phía bắc Milwaukee, nơi năm lên tám tuổi Golda đã được giao trách nhiệm trông nom cửa hàng khi mẹ đi chợ mua đồ. Golda theo học Fourth Street Grade School (hiện là
[Golda Meir School](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Golda_Meir_School&action=edit&redlink=1)) từ năm 1906 tới năm 1912. Ngay khi còn trẻ đã có tinh thần một người chỉ huy, bà đã tổ chức một cuộc gây quỹ để lấy tiền mua sách cho các bạn học. Sau khi thành lập American Young Sisters Society, bà đã thuê một ngôi nhà và tổ chức những cuộc gặp mặt thường xuyên cho hội. Bà tiếp tục được cử làm người đại diện đọc diễn văn trong buổi lễ tốt nghiệp của lớp, dù khi mới vào học bà chưa biết tiếng Anh.
Năm 14 tuổi, bà theo học tại
[North Division High School](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=North_Division_High_School_%28Milwaukee%29&action=edit&redlink=1) và làm việc bán thời gian. Mẹ bà muốn bà rời trường học và lập gia đình, nhưng bà phản đối. Bà mua một vé tàu tới [Denver](http://vi.wikipedia.org/wiki/Denver), Colorado, và tới sống với người chị/em đã lập gia đình của mình, Sheyna Korngold. Hai vợ chồng Korngold thường tổ chức những cuộc gặp mặt giữa những người trí thức tại gia đình mình, tại đây Meir đã tham gia tranh luận về [chủ nghĩa phục quốc Do thái](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c_Do_Th%C3%A1i), văn học, quyền bầu cử của phụ nữ, hệ thống công đoàn, và các vấn đề khác. Trong tiểu sử của mình, bà viết: “Tới mức độ những niềm tin tương lai của tôi đã được định hình […] những cuộc nói chuyện cả đêm đó tại Denver đã đóng một vai trò to lớn.” Tại Denver, bà cũng gặp [Morris Meyerson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Morris_Meyerson&action=edit&redlink=1) (17 tháng 12 năm 1893 –25 tháng 5 năm 1951), một người vẽ biển quảng cáo, người sẽ trở thành chồng bà ngày 24 tháng 12 năm 1917. [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-MSCD-6)
## Quay trở lại Milwaukee, làm người tuyên truyền chủ nghĩa phục quốc Do thái và giáo viên
Năm 1913, bà quay trở lại North Division High, tốt nghiệp năm 1915. Trong thời gian ở đó, bà trở thành một thành viên tích cực của Young
[Poale Zion](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Poale_Zion&action=edit&redlink=1), sau này trở thành [Habonim](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Habonim_Dror&action=edit&redlink=1), [phong trào thanh niên](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phong_tr%C3%A0o_thanh_ni%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Labor Zionist](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Labor_Zionist&action=edit&redlink=1). Bà phát biểu trước những cuộc mít tinh, đi theo [Socialist Zionism](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Labour_Zionism&action=edit&redlink=1) và tiếp đón những vị khách từ Palestine.
Bà theo học
[trường cao đẳng sư phạm](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_s%C6%B0_ph%E1%BA%A1m&action=edit&redlink=1) [Milwaukee State Normal School](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Milwaukee_State_Normal_School&action=edit&redlink=1) (hiện là [University of Wisconsin–Milwaukee](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_Wisconsin%E2%80%93Milwaukee&action=edit&redlink=1)), năm 1916, và có lẽ hoàn thành năm 1917. Sau khi tốt nghiệp Milwaukee Normal, bà dạy học tại [các trường công ở Milwaukee](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C3%A1c_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_c%C3%B4ng_%E1%BB%9F_Milwaukee&action=edit&redlink=1).
Năm 1917, bà nhận một vị trí tại một Yiddish-speaking
[Folks Schule](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Folks_Schule&action=edit&redlink=1) ở Milwaukee. Khi ở Folks Schule, bà ngày càng tiếp xúc nhiều với các tư tưởng của Labor Zionism. Năm 1913, bà bắt đầu hẹn hò với Morris Meyerson. Bà là một thành viên nhiệt tình của [Labor Zionist](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Labor_Zionist&action=edit&redlink=1) còn ông là người theo chủ nghĩa xã hội. Họ đã cùng bỏ việc và tham gia một [kibbutz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibbutz&action=edit&redlink=1) tại Palestine năm 1921.
Khi Golda và Morris cưới năm 1917, việc định cư tại Palestine là điều kiện tiên quyết của bà để đám cưới được diễn ra.
Golda đã có ý định lập tức thực hiện một cuộc [6] [aliyah](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aliyah)(di cư người Do thái về Israel) nhưng các kế hoạch của bà không thành công bởi tất cả các dịch vụ vận chuyển hành khách xuyên Đại Tây Dương khi ấy đều bị hủy bỏ vì [Chiến tranh thế giới thứ nhất](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t). Thay vào đó bà đã tập trung sức lực vào những hoạt động Poale Zion. Một thời gian ngắn sau đám cưới, bà tham gia vào một chiến dịch gây quỹ cho Poale Zion khiến bà phải đi khắp nước Mỹ. [[7]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-8) hai người cùng Sheyna chuyển tới Palestine năm 1921. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-HA-7)
## Aliyah
Tại Palestin ủy trị Anh, Meir và Meyerson gia nhập một
[kibbutz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibbutz&action=edit&redlink=1). Việc xin gia nhập kibbutz [Merhavia](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Merhavia_%28kibbutz%29&action=edit&redlink=1) tại [thung lũng Jezreel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thung_l%C5%A9ng_Jezreel&action=edit&redlink=1) ban đầu bị từ chối, nhưng cuối cùng đã được chấp nhận. Những nhiệm vụ của bà gồm nhặt gom [quả hạnh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A3_h%E1%BA%A1nh&action=edit&redlink=1), trồng cây, chăm sóc chuồng gà và làm việc trong nhà bếp. Nhận thấy những khả năng lãnh đạo của bà, kibbutz đã chọn bà làm đại diện của mình tại [Histadrut](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Histadrut&action=edit&redlink=1), Tổng liên hiệp Lao động.
Năm 1924, bà cùng chồng rời kibbutz và sống một thời gian ngắn tại
[Tel Aviv](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tel_Aviv) trước khi định cư tại [Jerusalem](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jerusalem). Họ có hai con, một con trai là Menachem (sinh năm 1924) và một con gái là Sarah (sinh năm 1926).
Năm 1928, bà được bầu làm thư ký
*Moetzet HaPoalot* (Ủy ban Phụ nữ Lao động), khiến bà phải sống hai năm (1932–34) với tư cách phái viên tại Hoa Kỳ. Các con đi theo bà, nhưng Morris ở lại Jerusalem. Morris và Golda dần xa nhau, nhưng không bao giờ ly hôn. [8] Morris mất năm 1951. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-HA-7)
## Các hoạt động Histadrut
Năm 1934, khi Meir từ Mỹ trở về, bà tham gia Hội đồng Hành pháp của Histadrut và dần lên chức trước khi trở thành lãnh đạo Phái chính trị của nó. Việc chỉ định này là sự huấn luyện quan trọng cho vai trò lãnh đạo Israel của bà trong tương lai.
[[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-EJ-10)
Tháng 7 năm 1938, Meir là quan sát viên người Do thái từ Palestine tại
[Hội nghị Évian](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_ngh%E1%BB%8B_%C3%89vian&action=edit&redlink=1), được Tổng thống Hoa Kỳ [Franklin D. Roosevelt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Franklin_D._Roosevelt) kêu gọi triệu tập để thảo luận vấn đề [người tị nạn Do thái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_t%E1%BB%8B_n%E1%BA%A1n_Do_th%C3%A1i&action=edit&redlink=1) phải bỏ chạy do sự khủng bố của [Phát xít](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%C3%A1t_x%C3%ADt). Các đại biểu từ 32 nước được mời đã nhiều lần thể hiện sự thương cảm của họ với hoàn cảnh của người Do thái ở châu Âu, nhưng cũng xin lỗi về việc nước mình không thể giúp đỡ bằng cách chấp nhận những người đó. Ngoại lệ duy nhất là Cộng hòa Dominica, nước hứa chấp nhận 100,000 người tị nạn với những điều khoản rộng rãi. Meir cảm thấy thất vọng vì kết quả và đã nói với báo chí, “Điều duy nhất tôi hy vọng được thấy trước khi chết và đó là việc dân tộc tôi sẽ không còn phải khẩn cầu sự thông cảm một lần nào nữa.” [10] [[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-MSCD-6)
## Vai trò chính trị trước khi thành lập nhà nước (Israel)
Tháng 6 năm 1946, trừng trị phong trào phục quốc Do thái tại Palestine, bắt giữ nhiều lãnh đạo của
[Yishuv](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yishuv&action=edit&redlink=1). Meir nắm chức vụ quyền lãnh đạo Phái chính trị của [Cơ quan Do thái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=C%C6%A1_quan_Do_th%C3%A1i&action=edit&redlink=1) khi [Moshe Sharett](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moshe_Sharett&action=edit&redlink=1) bị bắt giam. Vì thế bà dần trở thành người đàm phán chính giữa người Do thái tại Palestine và chính quyền ủy trị Anh. Sau khi được thả, Sharett sang Hoa Kỳ để tham gia các cuộc đàm phán về [Kế hoạch phân chia của Liên hiệp quốc](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=K%E1%BA%BF_ho%E1%BA%A1ch_ph%C3%A2n_chia_c%E1%BB%A7a_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1), để Meir lãnh đạo Phái chính trị cho tới khi nhà nước được thành lập năm 1948. [[9]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-EJ-10)
Tháng 1 năm 1948, người nắm ngân quỹ của Cơ quan Do thái tin rằng Israel không có khả năng gây quỹ nhiều hơn 7-8 triệu dollar từ cộng đồng Do thái Mỹ.
Meir đi sang Mỹ và tìm cách gây quỹ $50 dùng vào việc mua vũ khí tại châu Âu cho nhà nước non trẻ. [6] Ben-Gurion đã viết rằng vai trò của Meir là “người phụ nữ Do thái kiếm được tiền khiến việc thành lập nhà nước trở thành hiện thực ” sau này sẽ được ghi vào sử sách. [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-HA-7) [[6]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-HA-7)
Ngày 10 tháng 5 năm 1948, bốn ngày sau khi nhà nước (Israel) chính thức được thành lập, Meir tới
[Amman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Amman) cải trang là một phụ nữ Ả rập cho một cuộc gặp bí mật với [Vua Abdullah](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Abdullah_I_c%E1%BB%A7a_Jordan&action=edit&redlink=1) của [Transjordan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Transjordan&action=edit&redlink=1) tại đây bà đã hối thúc nhà vua không tham gia cùng các quốc gia Ả rập tấn công người Do thái. Abdullah yêu cầu bà đừng vội vàng tuyên bố việc thành lập nhà nước. Meir trả lời: “Chúng tôi đã chờ đợi trong 2,000 năm. Thế có vội không?” [[11]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-12)
Với tư cách lãnh đạo Phái chính trị của Cơ quan Do thái, Meir đã gọi
[cuộc di cư hàng loạt của người Ả rập](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cu%E1%BB%99c_di_c%C6%B0_n%C4%83m_1948_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Palestine&action=edit&redlink=1) trước cuộc Chiến tranh độc lập năm 1948 là “kinh sợ” và coi nó giống với điều đã xảy ra với người Do thái châu Âu tại những vùng bị Phát xít chiếm đóng. [[12]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-13)
## Vị trí bộ trưởng
Meir là một trong 24 người (hai trong số đó là phụ nữ) ký vào
[Tuyên ngôn độc lập của Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_%28Israel%29&action=edit&redlink=1) ngày 14 tháng 5 năm 1948. Sau này bà nhớ lại, “Sau khi ký, tôi đã khóc. Khi còn đi học tôi học lịch sử Mỹ và tôi đã đọc về những người đã ký vào [Tuyên ngôn độc lập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%91%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_Hoa_K%E1%BB%B3), tôi không thể tưởng tượng rằng đó là những con người thực sự và họ đã làm một việc thực sự. Và tôi đã ngồi đó và ký vào một bản tuyên ngôn thành lập (nhà nước).” Ngày hôm sau Israel bị liên quân [Ai Cập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp), [Syria](http://vi.wikipedia.org/wiki/Syria), [Liban](http://vi.wikipedia.org/wiki/Liban), [Transjordan](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Transjordan&action=edit&redlink=1), và [Iraq](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iraq), cùng các lực lượng viễn chinh từ các quốc gia Ả rập khác và các phong trào du kích Ả rập tấn công trong cuộc [chiến tranh Ả rập – Israel năm 1948](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp-Israel_1948). Trong cuộc chiến này, Israel đã chặn được đà tiến của liên quân Ả rập, sau đó tung ra một loạt cuộc tấn công quân sự và mở rộng khu vực lãnh thổ chiếm đóng.
### Đại sứ toàn quyền tại Moscow
Mang theo hộ chiếu đầu tiên do Israel phát hành,
[[13]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-14) Meir được chỉ định làm đại sứ toàn quyền tại Liên bang Xô viết, với nhiệm kỳ bắt đầu ngày 2 tháng 9 năm 1948 và kết thúc vào tháng 3 năm 1949. [14] Ở thời điểm đó, mối quan hệ tốt với Liên bang Xô viết là điều quan trọng để Israel có thể mua vũ khí từ các quốc gia Đông Âu cho cuộc chiến tranh diễn ra ngay sau khi tuyên bố độc lập, trong khi [[15]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-Goldstein131-16) [Joseph Stalin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Iosif_Vissarionovich_Stalin)và Bộ trưởng ngoại giao Liên xô [Vyacheslav Molotov](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vyacheslav_Mikhailovich_Molotov)tìm cách xây dựng một mối quan hệ vững chắc với Israel để gia tăng vị thế của Liên xô tại Trung Đông. [[16]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-17) [Quan hệ Liên xô–Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quan_h%E1%BB%87_Israel%E2%80%93Nga&action=edit&redlink=1)khá phức tạp vì các chính sách của nước này chống lại các định chế tôn giáo và các phong trào quốc gia, thể hiện ở những hành động đóng cửa các cơ sở Do thái giáo cũng như cấm việc dạy ngôn ngữ [Hebrew](http://vi.wikipedia.org/wiki/Hebrew)và việc cấm di cư tới Israel. [[17]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-18)
Trong thời gian ngắn ngủi làm việc ở Liên xô, Meir đã tham gia các hoạt động
[Rosh Hashanah](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rosh_Hashanah&action=edit&redlink=1) và [Yom Kippur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yom_Kippur) tại [Moscow Choral Synagogue](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moscow_Choral_Synagogue&action=edit&redlink=1), nơi bà được đám đông hàng nghìn [15] [người Do thái Nga](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_th%C3%A1i_t%E1%BA%A1i_Nga_v%C3%A0_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1)thét vang tên. Tờ tiền giấy 10,000 [shekel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Shekel_Israel_c%C5%A9&action=edit&redlink=1)được phát hành tháng 11 năm 1984 có chân dung Meir ở một mặt và hình đám đông đang reo hò cổ vũ bà tại Moscow ở mặt kia. [[18]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-19)
### Bộ trưởng Lao động
Năm 1949, Meir được bầu vào
[Knesset](http://vi.wikipedia.org/wiki/Knesset) với tư cách thành viên của [Mapai](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Mapai&action=edit&redlink=1) và phục vụ liên tục cho tới năm 1974. Từ năm 1949 đến năm 1956, bà giữ chức [Bộ trưởng Lao động](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_lao_%C4%91%E1%BB%99ng_Israel&action=edit&redlink=1). Trong khi giữ chức vụ này, Meir đã tiến hành nhiều chính sách an sinh quốc gia, tổ chức hội nhập cho những người nhập cư tham giao vào lực lượng lao động Israel, và đưa ra những chính sách xây dựng nhà ở và đường xá lớn. [19] Năm 1955, theo sự chỉ đạo của Ben-Gurion, bà tham gia tranh cử chức thị trưởng Tel Aviv. Bà thua với hai phiếu của khối tôn giáo, những người từ chối ủng hộ vì bà là một phụ nữ. [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-micropedia-21) [[21]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-22)
### Bộ trưởng ngoại giao
Năm 1956, bà trở thành
[Bộ trưởng Ngoại giao](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Ngo%E1%BA%A1i_giao_Israel&action=edit&redlink=1) dưới quyền Thủ tướng [David Ben-Gurion](http://vi.wikipedia.org/wiki/David_Ben-Gurion). Người tiền nhiệm bà, [Moshe Sharett](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moshe_Sharett&action=edit&redlink=1), đã yêu cầu mọi thành viên trong cơ quan ngoại giao [Hebre hóa](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hebre_h%C3%B3a_h%E1%BB%8D&action=edit&redlink=1) họ của mình. Ngay khi được chỉ định giữ chức Bộ trưởng ngoại giao, bà đã rút gọn tên “Meyerson” thành “Meir”, có nghĩa là “chiếu sáng”. Với cương vị bộ trưởng ngoại giao, Meir đã thúc đẩy các quan hệ với các quốc gia mới thành lập tại châu Phi trong nỗ lực tìm kiếm đồng minh trong cộng đồng quốc tế. Nhưng bà cũng tin rằng Israel đã có kinh nghiệm trong việc xây dựng quốc gia để trở thành một hình mẫu cho châu Phi. Trong cuốn tự truyện của mình, bà viết: “Giống như họ, chúng ta đã giũ sạch sự cai trị từ bên ngoài; giống như họ, chúng ta đã tự học cách đòi lại đất đai, cách gia tăng sản lượng mùa màng, cách làm thủy lợi, cách nuôi gia cầm, cách cùng chung sống, và cách tự bảo vệ mình.” Israel có thể là một hình mẫu bởi nó “đã bị buộc phải tìm các giải pháp cho những vấn đề mà các quốc gia giàu có, hùng mạnh chưa bao giờ gặp phải”. [20] [[22]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-23)
Ngày 29 tháng 10 năm 1957, bà bị thương nhẹ ở chân khi một quả
[bom Mills](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bom_Mills&action=edit&redlink=1) được ném vào phòng họp của Knesset. [David Ben-Gurion](http://vi.wikipedia.org/wiki/David_Ben-Gurion) và [Moshe Carmel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moshe_Carmel&action=edit&redlink=1) bị thương nặng. Vụ tấn công do [Moshe Dwek](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Moshe_Dwek&action=edit&redlink=1) 25 tuổi thực hiện. Sinh ra tại [Aleppo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Aleppo), những động cơ của anh ta được cho là do một sự tranh chấp với Cơ quan Do thái, dù anh ta cũng bị miêu tả là một người ‘đầu óc không bình thường’. [[23]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-24)
Năm 1958, bà được ghi lại là đã ca tụng tác phẩm của
[Giáo hoàng Pius XII](http://vi.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Pi%C3%B4_XII) thay mặt cho người Do thái chỉ một thời gian ngắn sau cái chết của Giáo hoàng. Di sản của Giáo hoàng Pius với tư cách một Giáo hoàng trong thời chiến vẫn còn gây tranh cãi tới tận ngày nay. [[24]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-25)
Cùng năm đó, trong làn sóng di cư tới Israel của người Do thái Ba Lan, Meir đã tìm cách ngăn cản những người Do thái Ba Lan
[tàn tật](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_khuy%E1%BA%BFt_t%E1%BA%ADt) và ốm yếu nhập cư vào Israel. Trong một bức thư gửi tới đại sứ Israel tại Warsaw, [Katriel Katz](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Katriel_Katz&action=edit&redlink=1), bà đã viết: “Một đề xuất đã được đưa ra tại ủy ban phối hợp để thông báo với chính phủ Ba Lan rằng chúng ta muốn có sự lựa chọn trong aliyah, bởi chúng ta không thể tiếp tục chấp nhận những người ốm yếu và người tàn tật. Xin hãy đưa ý kiến của ông về việc liệu điều này có thể được giải thích cho người Ba Lan mà không gây phương hại tới cuộc di cư.” [[25]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-26)
Đầu thập niên 1960, Meir được chẩn đoán
[bệnh máu trắng](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_m%C3%A1u_tr%E1%BA%AFng&action=edit&redlink=1). Tháng 1 năm 1966, bà rời chức Bộ trưởng ngoại giao, với lý do mệt mỏi và sức khỏe, nhưng nhanh chóng quay trở lại đời sống chính trị với chức tổng thư ký Mapai, ủng hộ Thủ tướng [Levi Eshkol](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Levi_Eshkol&action=edit&redlink=1) trong những cuộc xung đột nội bộ đảng. [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-micropedia-21)
## Chức vụ Thủ tướng
Sau cái chết bất ngờ của Levi Eshkol ngày 26 tháng 2 năm 1969, đảng bầu Meir làm người kế nhiệm ông.
Meir quay lại làm việc và nhậm chức ngày 17 tháng 3 năm 1969, giữ chức thủ tướng cho tới năm 1974. Meir duy trì chính phủ liên minh được thành lập năm 1967, sau cuộc [26] [chiến tranh sáu ngày](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_S%C3%A1u_ng%C3%A0y), trong đó Mapai liên minh với hai đảng khác ( [Rafi](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Rafi_%28%C4%91%E1%BA%A3ng_ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B%29&action=edit&redlink=1)và [Ahdut HaAvoda](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahdut_HaAvoda&action=edit&redlink=1)) để hình thành đảng Lao động Israel. [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-micropedia-21)
Năm 1969 và đầu thập niên 1970, Meir đã gặp gỡ với nhiều nhà lãnh đạo thế giới để quảng bá tầm nhìn của bà về một nền hòa bình ở Trung Đông, gồm cả
[Richard Nixon](http://vi.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon) (1969), [Nicolae Ceaușescu](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nicolae_Ceau%C8%99escu&action=edit&redlink=1) (1972) và [Giáo hoàng Paul VI](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gi%C3%A1o_ho%C3%A0ng_Paul_VI&action=edit&redlink=1) (1973). Năm 1973, bà đón tiếp thủ tướng Tây Đức, [Willy Brandt](http://vi.wikipedia.org/wiki/Willy_Brandt), tại Israel. [[20]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-micropedia-21)
Tháng 8 năm 1970, Meir chấp nhận một sáng kiến hòa bình của Mỹ kêu gọi chấm dứt cuộc
[chiến tranh tiêu hao](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_ti%C3%AAu_hao) và một sự cam kết của Israeli rút quân đội nhằm “đảm bảo và công nhận các đường biên giới ” trong khuôn khổ một sự dàn xếp hòa bình tổng thể. Đảng [Gahal](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Gahal&action=edit&redlink=1) rời khỏi chính phủ thống nhất để phản đối, nhưng Meir tiếp tục lãnh đạo liên minh còn lại. [[27]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-28)
### Olympics Munich
Sau vụ
[thảm sát Munich](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A3m_s%C3%A1t_M%C3%BCnchen) tại [Olympics mùa hè năm 1972](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%BF_v%E1%BA%ADn_h%E1%BB%99i_M%C3%B9a_h%C3%A8_1972), Meir kêu gọi thế giới “cứu các công dân của chúng tôi và lên án những hành động tội ác không thể tả nổi “. Cảm thấy bị tổn thương vì ít có những phản ứng của thế giới, bà đã ra lệnh cho [28] [Mossad](http://vi.wikipedia.org/wiki/Mossad)săn đuổi và ám sát những lãnh đạo và thành viên của [Tháng 9 Đen](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A1ng_9_%C4%90en_%28nh%C3%B3m%29)và [PFLP](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=PFLP&action=edit&redlink=1). Bộ phim truyền hình [[29]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-30) *năm 1986, dựa trên cuốn sách* [Sword of Gideon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sword_of_Gideon&action=edit&redlink=1) *của* [Vengeance: The True Story of an Israeli Counter-Terrorist Team](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vengeance:_The_True_Story_of_an_Israeli_Counter-Terrorist_Team&action=edit&redlink=1) [George Jonas](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=George_Jonas&action=edit&redlink=1), và bộ phim *(2005) của* [Munich](http://vi.wikipedia.org/wiki/Munich_%28phim%29) [Steven Spielberg](http://vi.wikipedia.org/wiki/Steven_Spielberg)cũng dựa trên sự kiện này.
### Tranh cãi với Áo
Trong thập niên 1970khoảng 200,000 người Do Thái-Liên xô di cư đã được cho phép rời
[Liên bang Xô viết](http://vi.wikipedia.org/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) tới Israel qua nước Áo. Khi bảy người di cư trong số này [bị bắt làm con tin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=T%E1%BB%91i_h%E1%BA%ADu_th%C6%B0_Schoenau&action=edit&redlink=1) tại biên giới Áo- [Tiệp Khắc](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BB%87p_Kh%E1%BA%AFc) bởi các chiến binh [Ả rập Palestine](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Palestine&action=edit&redlink=1) vào tháng 9 năm 1973, [Thủ tướng Áo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_%C3%81o&action=edit&redlink=1) [Bruno Kreisky](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bruno_Kreisky&action=edit&redlink=1) đã đóng cửa cơ sở quá cảnh Do thái tại [Schönau](http://vi.wikipedia.org/wiki/Sch%C3%B6nau_an_der_Triesting), [Hạ Áo](http://vi.wikipedia.org/wiki/Nieder%C3%B6sterreich). Vài ngày sau tại [Vienna](http://vi.wikipedia.org/wiki/Vienna_%28%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng%29), Meir đã tìm cách thuyết phục Kreisky mở cửa lại cơ sở đó bằng cách viện dẫn tới chính nguồn gốc Do thái của ông, và đã miêu tả lập trường của ông như là “chịu thua cuộc trước sự đe dọa của khủng bố”. Kreisky không thay đổi lập trường, vì thế Meir phải bực tức quay trở lại Israel. Vài tháng sau Áo mở cửa một trại quá cảnh mới. [30] [[31]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-32)
### Chiến tranh Yom Kippur
Trong những ngày trước cuộc
[chiến tranh Yom Kippur](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Yom_Kippur), tình báo Israel đã không xác định rõ được việc sắp xảy ra một cuộc tấn công. Tuy nhiên, ngày 5 tháng 10 năm 1973, Meir đã nhận được thông tin chính thức rằng các lực lượng Syria đang tràn vào [Cao nguyên Golan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Cao_nguy%C3%AAn_Golan). Bà thủ tướng đã được cảnh báo bởi các báo cáo, và cảm thấy rằng tình hình khiến bà nhớ lại những điều đã xảy ra trước cuộc [chiến tranh sáu ngày](http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_S%C3%A1u_ng%C3%A0y). Tuy nhiên, các cố vấn của bà thuyết phục bà không nên lo ngại, nói rằng họ sẽ được thông báo đầy đủ trước khi cuộc chiến nổ ra. Điều này là bình thường khi ấy, bởi sau cuộc chiến tranh sáu ngày, hầu hết người Israel cảm thấy rằng người Ả rập sẽ không dám tấn công trước. Vì thế, dù đã có một nghị quyết được thông qua trao cho bà quyền yêu cầu ra lệnh tổng động viên quân đội (thay vì một nghị quyết của chính phủ như bình thường), Meir đã không sớm huy động các lực lượng Israel. Ngay sau đó, dù cuộc chiến đã trở nên rất rõ ràng. Sáu giờ trước khi những hành động thù địch diễn ra, Meir đã gặp Bộ trưởng quốc phòng [Moshe Dayan](http://vi.wikipedia.org/wiki/Moshe_Dayan) và tướng [David Elazar](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Elazar&action=edit&redlink=1). Trong khi Dayan tiếp tục cho rằng cuộc chiến sẽ không diễn ra và vì thế chỉ cần động viên không quân và hai sư đoàn, Elazar ủng hộ tổng động viên quân đội và tung ra những cuộc tấn công tổng lực trước vào phía các lực lượng Syria. [[32]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-33)
Meir đồng ý việc tổng động viên nhưng đứng về phía Dayan về lập trường với một cuộc tấn công phủ đầu, nêu lý do Israel cần viện trợ nước ngoài Bà tin rằng Isral không thể phụ thuộc vào các quốc gia châu Âu để có những thiết bị quân sự, và nước duy nhất có thể hỗ trợ Israel là
[Hoa Kỳ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Quan_h%E1%BB%87_Israel%E2%80%93Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1). Sợ rằng Mỹ có thể thận trọng trong việc can thiệp nếu Israel bị coi là bên gây ra những hành động thù địch, Meir quyết định phản đối cuộc tấn công phủ đầu. Bà đã lập tức thông báo tới Washington về quyết định của mình. Ngoại trưởng Mỹ khi ấy là [Henry Kissinger](http://vi.wikipedia.org/wiki/Henry_Kissinger) sau này đã xác nhận đánh giá của Meir bằng cách phát biểu rằng nếu Israel đã tung ra một cuộc tấn công phủ đầu thì họ chẳng thể nhận được gì “nhiều hơn một cái móng tay”. [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-ml-34)
### Từ chức
Sau cuộc chiến tranh Yom Kippur, chính phủ của Meir bị đặt câu hỏi về sự thiếu chuẩn bị cho cuộc chiến.
[Ủy ban Agranat](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_Agranat&action=edit&redlink=1) được chỉ định để điều tra cuộc chiến đã bác bỏ “trách nhiệm trực tiếp” của bà, và những hành động liên quan trong buổi sáng ngày diễn ra cuộc chiến tranh Yom Kippur;
|“||Bà đã hành động một cách khôn ngoan, với sự tỉnh táo và nhanh chóng, ủng hộ việc tổng động viên các nguồn lực, như được tổng tham mưu trưởng đề xuất, dù có những vấn đề chính trị khó khăn phải cân nhắc, vì thế đã thực hiện được phần công việc khó khăn nhất để bảo vệ đất nước.
||”|
Đảng của bà giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tháng 12 năm 1973, nhưng bà từ chức ngày 11 tháng 4 năm 1974, với lý do bà cảm thấy đó là “nguyện vọng của nhân dân” và thời gian giữ chức thủ tướng đã đủ cũng như những áp lực sẽ đến khi phải thành lập một liên minh; “Năm năm là đủ rồi…. Nó đã vượt quá sức lực của tôi để tiếp tục mang gánh nặng này.”
[[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-ml-34) [[34]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-35) [Yitzhak Rabin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Yitzhak_Rabin) succeeded her on ngày 3 tháng 6 năm 1974.
Năm 1975, bà xuất bản cuốn tự truyện của mình,
*. My Life* [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-ml-34) [[35]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-36)
Theo tác giả Victor John Ostrovsky bà đã có một mối quan hệ từ lâu với bộ trưởng không bộ
[Yisrael Galili](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yisrael_Galili&action=edit&redlink=1). [[36]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-37)
### Cái chết
Ngày 8 tháng 12 năm 1978, Meir chết vì
[ung thư bạch cầu](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ung_th%C6%B0_b%E1%BA%A1ch_c%E1%BA%A7u) tại [Jerusalem](http://vi.wikipedia.org/wiki/Jerusalem) ở tuổi 80. Bốn ngày sau, ngày 12 tháng 12, Meir được chôn cất tại [Núi Herzl](http://vi.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAi_Herzl) ở Jerusalem. [[37]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-38)
## Giải thưởng
Năm 1975, Meir được trao
[Israel Prize](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Israel_Prize&action=edit&redlink=1) vì sự cống hiến đặc biệt của bà cho xã hội và nhà nước Israel. [[33]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-ml-34) Năm 1974, Meir được vinh danh World Mother bởi tổ chức American Mothers. [38] Năm 1974 Meir được trao [[39]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-40) [James Madison Award for Distinguished Public Service](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Madison_Award_for_Distinguished_Public_Service&action=edit&redlink=1)bởi [American Whig–Cliosophic Society](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=American_Whig%E2%80%93Cliosophic_Society&action=edit&redlink=1)thuộc [đại học Princeton](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Princeton). [[40]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-41)
## Di sản
### Thể hiện trong phim ảnh và nghệ thuật
Câu chuyện về Meir đã trở thành chủ đề cho nhiều tác phẩm hư cấu. Năm 1977,
[Anne Bancroft](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Anne_Bancroft&action=edit&redlink=1) đóng vai Meir trong vở kịch *Golda* của [William Gibson](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Gibson_%28bi%C3%AAn_k%E1%BB%8Bch%29&action=edit&redlink=1) trên sân khấu Broadway. Nữ diễn viên Australia [Judy Davis](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Judy_Davis&action=edit&redlink=1) đóng vai Meir thời trẻ trong bộ [phim truyền hình](http://vi.wikipedia.org/wiki/Phim_truy%E1%BB%81n_h%C3%ACnh) * (1982), cùng với A Woman Called Golda* [Leonard Nimoy](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Leonard_Nimoy&action=edit&redlink=1). [Ingrid Bergman](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ingrid_Bergman)đóng vai Golda khi đã có tuổi cùng trong bộ phim đó. Năm 2003, nữ diễn viên [người Do thái Mỹ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_th%C3%A1i_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) [Tovah Feldshuh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tovah_Feldshuh&action=edit&redlink=1)đóng vai bà trên sân khấu kịch Broadway trong vở *, vở kịch thứ hai của Gibson về cuộc đời của Meir. Vở kịch gây tranh cãi trong hàm ý của nó rằng Meir đã cân nhắc sử dụng* [Golda’s Balcony](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Golda%27s_Balcony&action=edit&redlink=1) [vũ khí hạt nhân](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Israel_v%C3%A0_v%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n&action=edit&redlink=1)trong chiến tranh Yom Kippur. [Valerie Harper](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Valerie_Harper&action=edit&redlink=1) thể hiện bà trong phiên bản phim của *Golda’s Balcony*. Nữ diễn viên phụ [41] [Colleen Dewhurst](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Colleen_Dewhurst&action=edit&redlink=1)đóng vai bà trong bộ phim truyền hình năm 1986 *.* [Sword of Gideon](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sword_of_Gideon&action=edit&redlink=1) Năm 2005, nữ diễn viên [[42]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-43) [Lynn Cohen](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Lynn_Cohen&action=edit&redlink=1)đóng vai Meir trong bộ phim của [Steven Spielberg](http://vi.wikipedia.org/wiki/Steven_Spielberg) *Sau đó, Tovah Feldshuh một lần nữa đóng vai bà trong bộ phim Pháp sử dụng tiếng Anh* [Munich](http://vi.wikipedia.org/wiki/Munich_%28phim%29). *năm 2003. Nữ diễn viên Ba Lan Beata Fudalej đóng vai bà trong bộ phim năm 2009* [O Jerusalem](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=O_Jerusalem_%28phim%29&action=edit&redlink=1) *The Hope*của [Márta Mészáros](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1rta_M%C3%A9sz%C3%A1ros&action=edit&redlink=1). [[43]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-44)
### Tưởng niệm
[Trường Golda Meir](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Golda_Meir&action=edit&redlink=1), [Milwaukee, Wisconsin](http://vi.wikipedia.org/wiki/Milwaukee) [[44]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-45) [Thư viện Golda Meir](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C6%B0_vi%E1%BB%87n_Golda_Meir&action=edit&redlink=1), [Đại học Wisconsin–Milwaukee](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Wisconsin%E2%80%93Milwaukee&action=edit&redlink=1), Wisconsin
- Đại lộ Golda Meir, Jerusalem, Israel (và nhiều phố khác cùng các khu vực và trường học tại Israel)
- Trung tâm Trình diễn Nghệ thuật Golda Meir, Tel Aviv
- Quảng trường Golda Meir, thành phố New York
[[45]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-46)
- Trung tâm Lãnh đạo Chính trị Golda Meir tại
[Metropolitan State University of Denver](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Metropolitan_State_University_of_Denver&action=edit&redlink=1) [[46]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-47)
- Golda Meir House, Denver, Colorado
[[5]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-MSCD-6) [[47]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-48)
- Golda Meir House, Newton, Massachusetts
-
Goldameyer.jpg
Tấm bảng tưởng niệm tại
[Kiev](http://vi.wikipedia.org/wiki/Kiev)
-
Quảng trường Golda Meir tại New York City phía nam
[Quảng trường Thời đại](http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i)
### Trong văn hóa
Tại Israel, thuật ngữ “giày của Golda” (
*na’alei Golda*), một sự ám chỉ tới kiểu giày chỉnh hình cứng cáp mà bà yêu thích, đã trở thành cách nói trại cho tất cả những thứ cổ lỗ và xấu xí. [[48]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-49)
### Thăm dò ý kiến
Năm 2005, bà được bầu là người Israel vĩ đại thứ 75 trong mọi thời đại, trong một cuộc thăm dò ý kiến bởi trang tin
* của Israel nhằm xác định ai là người được dân chúng coi là thuộc 200 người Israel vĩ đại nhất. Ynet* [[49]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-50)
## Các tác phẩm đã xuất bản
*This is Our Strength*(1962) – tuyển chọn các ghi chép của Golda Meir *My Father’s House*(1972) *(1975).* [My Life](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=My_Life_%28t%E1%BB%B1_truy%E1%BB%87n_Golda_Meir%29&action=edit&redlink=1) [Putnam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=G._P._Putnam%27s_Sons&action=edit&redlink=1), [ISBN 0-399-11669-9](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0399116699).
## Xem thêm
## Tham khảo
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-1) [“Golda Meir Center (Reference on name pronunciation)”](http://www.mscd.edu/%7Egolda/). Mscd.edu. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-3) [Golda Meir becomes Israeli Prime Minister](http://www.historytoday.com/MainArticle.aspx?m=33205&amid=30275124), History Today] [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-4) [Golda Meir](http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/israel_at_50/profiles/81288.stm), a BBC News profile. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-5) [“Golda Meir’s American Roots”](http://www.ajhs.org/scholarship/chapters/chapter.cfm?documentID=272). Ajhs.org. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2011.
- ^
**a** **ă** **â** [Golda Meir: An Outline Of A Life](http://www.mscd.edu/%7Egolda/Norm%20Stuff/GOLDA%20MEIR%20OUTLINE.html)Metropolitan State College of Denver [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-HA_5) **Lỗi chú thích: Thẻ**
<ref>sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên
HA
**Elinor Burkett** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-8) *Golda Meir; The Iron Lady of the Middle East*, Gibson Square, [ISBN 978-1-906142-13-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781906142131)p. 37. **Golda Meir,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-9) *Encyclopedia of Zionism and Israel*, ed. Raphael Patai, New York, 1971, vol.II, pp. 776–77
- ^
**a** [“Golda Meir”,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-EJ_10-1) **ă** *Encyclopedia Judaica*, Keter, 1972, Jerusalem, vol. 11, pp. 1242–45 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-11) [“MJHnyc.org”](http://www.mjhnyc.org/documents/sosua2.pdf)(PDF). Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-12) [“Golda Meir: Peace and Arab Acceptance Were Goals of Her 5 Years as Premier”](http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0503.html). *The New York Times*. Ngày 9 tháng 12 năm 1978. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-13) [Margolick, David. “Endless War”](http://www.nytimes.com/2008/05/04/books/review/Margolick-t.html?pagewanted=1&_r=1&ref=review) *The New York Times*, ngày 4 tháng 5 năm 2008 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-14) [“Golda”](http://web.archive.org/web/20110726030417/http://www.emeryweiner.org/cmtpages.php?file_name=goldacircle&link_id=294&preview=A). The Emery/Weiner School. [Bản gốc](http://www.emeryweiner.org/cmtpages.php?file_name=goldacircle&link_id=294&preview=A)lưu trữ tháng 7 năm 2011. **Pine, Dan.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-15) [“Golda Meir’s life was devoted to building Zionism”](http://liveweb.archive.org/http://www.jweekly.com/article/full/26545/golda-meir-s-life-was-devoted-to-building-zionism/). San Francisco Jewish Community Publications. [Bản gốc](http://www.jewishsf.com/content/2-0-/module/displaystory/story_id/26398/edition_id/509/format/html/displaystory.html)lưu trữ tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2005.
- ^
**a** [Yossi Goldstein, “Doomed to Fail: Golda Meir’s Mission to Moscow (Part 1)”,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-Goldstein131_16-1) **ă** *Vol. 5 No. 3 (September 2011), p. 131* [The Israel Journal of Foreign Affairs](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Israel_Council_on_Foreign_Relations&action=edit&redlink=1) **Yossi Goldstein, “Doomed to Fail: Golda Meir’s Mission to Moscow (Part 1)”,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-17) *Vol. 5 No. 3 (September 2011), p. 134 and 137* [The Israel Journal of Foreign Affairs](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Israel_Council_on_Foreign_Relations&action=edit&redlink=1) **Yossi Goldstein, “Doomed to Fail: Golda Meir’s Mission to Moscow (Part 1)”,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-18) *Vol. 5 No. 3 (September 2011), p. 138* [The Israel Journal of Foreign Affairs](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Israel_Council_on_Foreign_Relations&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-19) [Call Uncle Sam](http://www.iasps.org/nbn/nbn353.htm) *News Behind the News*, ngày 10 tháng 6 năm 2001 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-20) [http://www.morim-madrichim.org/en/GetFile/r/3703/biographiesrosamadpdf?firstreq=1](http://www.morim-madrichim.org/en/GetFile/r/3703/biographiesrosamadpdf?firstreq=1)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“Golda Meir”,](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-micropedia_21-4) **c** *Micropædia, 1974, 15th edition, p. 762* [Encyclopædia Britannica](http://vi.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica), [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-22) *My Life*. p. 232. She ‘wasn’t very pleased’ with B.G. and was ‘enraged’ by the religious bloc. **Golda Meir,** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-23) *My Life,*(NY: Dell Publishing Co., 1975), pp. 308–09 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-24) [Robert William St. John](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_William_St._John&action=edit&redlink=1), *Ben Gurion*. Jarrods Publishers (Hutchinson Group), London. 1959. pp. 304–306. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-25) [“Jewish gratitude for the Help of Pope Pius XII who helped them against the perverse regime of the Nazis”](http://www.catholicapologetics.info/apologetics/judaism/gratitude.htm). Catholicapologetics.info. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-26) [“Golda Meir wanted to keep sick Poles from making aliyah”](http://jta.org/news/article/2009/12/09/1009622/golda-meir-wanted-to-prevent-sick-polish-olim). [Jewish Telegraphic Agency](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Jewish_Telegraphic_Agency&action=edit&redlink=1). Ngày 9 tháng 12 năm 2009. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-27) [1969: Israel elects first female leader](http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/7/newsid_4205000/4205843.stm)BBC News **“Golda Meir”** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-28) *Encyclopedia Judaica*, Keter, Jerusalem, 1972, pp. 1242–44. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-29) [Hostages killed in gun battle](http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/campaigns/middle_east/midmun.xml) *Daily Telegraph*, ngày 5 tháng 9 năm 1972 **Morris, B. (7 tháng 3 năm 1999).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-30) *Righteous Victims: A History of the Zionist–Arab conflict, 1881–2000*. New York: [Vintage Books](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Vintage_Books&action=edit&redlink=1). [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-679-74475-4](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-679-74475-4). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-name_of_reference_goes_here_31-0) [Avner, Yehuda](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yehuda_Avner&action=edit&redlink=1)(2010). *The Prime Ministers: An Intimate Narrative of Israeli Leadership*. The Toby Press. tr. 219. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-1-59264-278-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-59264-278-6). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-32) [“(German)”](http://www.historisch.apa.at/cms/apa-historisch/dossier.html?dossierID=AHD_19730928_AHD0001). Historisch.apa.at. Ngày 28 tháng 9 năm 1973. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-33) [Interview with Abraham Rabinovich: The Yom Kippur War as a Turning Point](http://hnn.us/roundup/entries/9565.html)History News Network]
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Meir, Golda (1975).](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-ml_34-4) **c** *My Life*. G. P. Putnam’s Sons. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-35) [Biography of Golda Meir](http://www.zionism-israel.com/bio/golda_meir_biography.htm)Zionism and Israel [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-36) [Golda Meir](http://www.virtualjerusalem.com/jeisholidays/independence/53/meir.htm)Virtual Jerusalem **Ostrovsky, Victor and Hoy, Claire (1990)** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-37) *By Way of Deception – The making and unmaking of a Mossad Officer* [ISBN 0-312-05613-3](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0312056133). p. 190. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-38) [Golda Meir](http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=2747)tại [Find a Grave](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Find_a_Grave&action=edit&redlink=1) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-prize_39-0) [“Israel Prize Official Site – Recipients in 1975 (in Hebrew)”](http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashlag/Tashmab_Tashlag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashlah). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-40) [“Past National Mothers of The Year”](http://www.americanmothers.org/past-national-mothers-of-the-year). [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-41) [“UN Secretariat Item: Letter – The American Whig-Cliosophic Society: James Madison Award for Distinguished Public Service – 1974 – Golda Meir”](http://archives-trim.un.org/webdrawer/rec/552938/view/Item-in-KAA%20Schoolsuniversities%202002%20-%20oct.%20-%20dec..PDF). Archives-trim.un.org. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2012. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-42) [IMDb.com](http://www.imdb.com/title/tt0860418/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-43) [IMDb.com](http://www.imdb.com/title/tt0092038/) [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-44) [Mészáros wraps production on historical drama The Hope](http://www.screendaily.com/ScreenDailyArticle.aspx?intStoryID=43441&Category=) *Screen Daily*. ngày 26 tháng 2 năm 2009 [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-45) [Fourth Street School](http://www.wisconsinhistory.org/turningpoints/search.asp?id=1434)Wisconsin Historical Society **By wallyg Wally Gobetz+ Add Contact.** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-46) [“Golda Meir Square”](http://www.flickr.com/photos/wallyg/2587388879/). Flickr.com. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-47) [“Golda Meir Center”](http://www.mscd.edu/%7Egolda). Mscd.edu. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2011. [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-48) [Golda Meir House](http://hdl.loc.gov/loc.pnp/hhh.co0203)U.S. Library of Congress [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-49) [Haaretz.com](http://www.haaretz.com/hasen/spages/1067258.html) **גיא בניוביץ’ (ngày 20 tháng 6 năm 1995).** [^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-50) [“הישראלי מספר 1: יצחק רבין – תרבות ובידור”](http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3083171,00.html). *Ynet*. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2011.
## Ghi chú
[^](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_ref-2) [tiếng Hebrew](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Hebrew): גּוֹלְדָּה מֵאִיר [[ɡolˈda]](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_Hebrew)hay [[ˈɡolda]](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_Hebrew) [[meˈʔiʁ]](http://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA_for_Hebrew); [[1]](http://vi.wikipedia.org/wiki/Golda_Meir#cite_note-1) [tiếng Ả Rập](http://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp): جولدا مائير *Gulda Ma’air*
## Nguồn
[Avner, Yehuda](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yehuda_Avner&action=edit&redlink=1)(2010). *The Prime Ministers: An Intimate Narrative of Israeli Leadership*. The Toby Press. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-1-59264-278-6](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-59264-278-6). [Burkett, Elinor](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Elinor_Burkett&action=edit&redlink=1)(2008). *Golda Meir: The Iron Lady of the Middle East*. Gibson Square. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [978-1-906142-13-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-906142-13-1).
## Đọc thêm
- Agres, Elijahu (1969).
*Golda Meir: Portrait of a Prime Minister*. Sabra Books. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-87631-020-X](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-87631-020-X). [Fallaci, Oriana](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Oriana_Fallaci&action=edit&redlink=1)(1976). *Interview With History*. [Houghton Mifflin](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Houghton_Mifflin&action=edit&redlink=1). [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-395-25223-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-395-25223-7).
- Martin, Ralph G. (1988).
*Golda Meir: The Romantic Years*. Ivy Books. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-8041-0536-7](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-8041-0536-7).
- Meir, Menahem (1983).
*My Mother Golda Meir: A Son’s Evocation of Life With Golda Meir*. Arbor House Publishing Company. [ISBN](http://vi.wikipedia.org/wiki/ISBN) [0-87795-415-1](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-87795-415-1).
- Syrkin, Marie (1969).
*Golda Meir: Israel’s Leader*. [Putnam](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=G._P._Putnam%27s_Sons&action=edit&redlink=1).
- Syrkin, Marie (1963).
*Golda Meir: Woman with a Cause*.
## Liên kết ngoài
|
|![]()
[Wikiquote](http://vi.wikipedia.org/wiki/Wikiquote)có sưu tập danh ngôn về:
|
|![]()
[Golda Meir](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Golda_Meir?uselang=vi) [Prime Minister Golda Meir](http://www.pmo.gov.il/PMOEng/Government/Memorial/PrimeMinisters/Golda.htm)– Israeli Prime Minister’s Office. [Knesset Member, Golda Meir](http://www.knesset.gov.il/mk/eng/mk_eng.asp?mk_individual_id_t=685)– Knesset profile. [Israeli Ministry of Foreign Affairs.](http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts%20About%20Israel/State/Golda%20Meir) [Jewish Agency For Israel.](http://www.jafi.org.il/education/100/people/BIOS/golda.html) [Women’s International Center.](http://www.wic.org/bio/gmeir.htm) [Picturing Golda Meir](http://www.uwm.edu/Library/digilib/Golda/index.html)– Photographs from the Collection at the [UWM](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_Wisconsin%E2%80%93Milwaukee&action=edit&redlink=1)Libraries. [Bản mẫu:Internet Archive short film](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Internet_Archive_short_film&action=edit&redlink=1) [Bản mẫu:Internet Archive short film](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Internet_Archive_short_film&action=edit&redlink=1)
|Chức vụ|
|Tiền vị:
|
Quyền
|
||Kế vị
|
|Chức vụ Đảng|
|Tiền vị:
|
Quyền
|
|Lãnh đạo |Kế vị
|
|
|
Meir (1969–74) • [Bản mẫu:Ngoại trưởng Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Ngo%E1%BA%A1i_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Israel&action=edit&redlink=1) [Bản mẫu:Bộ trưởng Nội vụ Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_N%E1%BB%99i_v%E1%BB%A5_Israel&action=edit&redlink=1) [Bản mẫu:Bộ trưởng Lao động Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:B%E1%BB%99_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng_Israel&action=edit&redlink=1) [Bản mẫu:Colorado Women’s Hall of Fame](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Colorado_Women%27s_Hall_of_Fame&action=edit&redlink=1)
|
|
[Thể loại](http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 1898](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1898) [Mất 1978](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1978) [Chính trị gia đảng Liên kết](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_gia_%C4%91%E1%BA%A3ng_Li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt&action=edit&redlink=1) [Đại sứ Israel tại Liên xô](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C4%90%E1%BA%A1i_s%E1%BB%A9_Israel_t%E1%BA%A1i_Li%C3%AAn_x%C3%B4&action=edit&redlink=1) [Người Mỹ di cư tới Palestine ủy trị Anh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_di_c%C6%B0_t%E1%BB%9Bi_Palestine_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B_Anh&action=edit&redlink=1) [Người Mỹ hậu duệ người Do thái Ukraina](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_h%E1%BA%ADu_du%E1%BB%87_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_th%C3%A1i_Ukraina&action=edit&redlink=1) [Giáo viên Mỹ](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%C3%A1o_vi%C3%AAn_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) [Người Mỹ theo chủ nghĩa phục quốc Do thái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_theo_ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_ph%E1%BB%A5c_qu%E1%BB%91c_Do_th%C3%A1i&action=edit&redlink=1) [Người được chôn tại Mount Herzl](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c_ch%C3%B4n_t%E1%BA%A1i_Mount_Herzl&action=edit&redlink=1) [Lãnh đạo thời Chiến tranh Lạnh](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh&action=edit&redlink=1) [Người nhận giải cống hiến xã hội và nhà nước Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_nh%E1%BA%ADn_gi%E1%BA%A3i_c%E1%BB%91ng_hi%E1%BA%BFn_x%C3%A3_h%E1%BB%99_v%C3%A0_nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_Israel&action=edit&redlink=1) [Người nhận giải phụ nữ Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_nh%E1%BA%ADn_gi%E1%BA%A3i_ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF_Israel&action=edit&redlink=1) [Người Do thái Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_th%C3%A1i_Israel&action=edit&redlink=1) [Chính trị gia đảng Lao động Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_gia_%C4%91%E1%BA%A3ng_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng_Israel&action=edit&redlink=1) [Lãnh đạo đảng Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BA%A1o_%C4%91%E1%BA%A3ng_Israel&action=edit&redlink=1) [Chính trị gia Do thái](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B_gia_Do_th%C3%A1i&action=edit&redlink=1) [Thành viên Viện đại biểu (Palestine ủy trị)](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_Vi%E1%BB%87n_%C4%91%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_%28Palestine_%E1%BB%A7y_tr%E1%BB%8B%29&action=edit&redlink=1) [Thành viên Knesset](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_Knesset) [Thủ tướng Israel](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Israel) [Nữ thủ tướng](http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:N%E1%BB%AF_th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) [Người ký Tuyên ngôn Độc lập Israel](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_k%C3%BD_Tuy%C3%AAn_ng%C3%B4n_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp_Israel&action=edit&redlink=1) [Tín hữu Do Thái giáo](http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:T%C3%ADn_h%E1%BB%AFu_Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1)