text:
Giáo trình cơ khí đại cương P2
Chia sẻ: Hoang Nhan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:30
lượt xem 164
download
Giáo trình cơ khí đại cương P2
Gia công cắt gọt kim loại là một quá trình công nghệ rất quan trọng trong ngành cơ khí
Bình luận(0) Đăng nhập để gửi bình luận!
Nội dung Text: Giáo trình cơ khí đại cương P2
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 95 ch−¬ng 6 gia c«ng c¾t gät kim lo¹i Gia c«ng kim lo¹i b»ng c¾t gät lµ mét qu¸ tr×nh c«ng nghÖ rÊt quan träng trong ngµnh c¬ khÝ. §ã lµ ph−¬ng ph¸p dïng nh÷ng dông cô c¾t gät trªn c¸c m¸y c¾t gät ®Ó hít mét líp kim lo¹i (l−îng d− gia c«ng c¬) khái ph«i liÖu ®Ó cã ®−îc vËt phÈm víi h×nh d¸ng vµ kÝch th−íc cÇn thiÕt. 6.1. nguyªn lý c¾t gät kim lo¹i 6.1.1. Nh÷ng kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ qu¸ tr×nh c¾t a/ Thùc chÊt, ®Æc ®iÓm Gia c«ng c¾t gät kim lo¹i lµ qu¸ tr×nh c¾t ®i mét líp kim lo¹i (gäi lµ l−îng d− gia c«ng) trªn bÒ mÆt cña ph«i ®Ó ®−îc chi tiÕt cã h×nh d¸ng, kÝch th−íc, ®é chÝnh x¸c, ®é bãng theo yªu cÇu kü thuËt trªn b¶n vÏ. Qu¸ tr×nh ®ã ®−îc thùc hiÖn trªn c¸c m¸y c«ng cô hay m¸y c¾t kim lo¹i (cßn gäi lµ m¸y c¸i), b»ng c¸c lo¹i dao tiÖn, dao phay, dao bµo, mòi khoan, ®¸ mµi v.v...gäi chung lµ dao c¾t kim lo¹i. Gia c«ng c¾t gät cã thÓ dïng ®Ó gia c«ng th«, gia c«ng tinh, gia c«ng lÇn cuèi ®Ó ®¹t ®−îc ®é bãng, ®é chÝnh x¸c cao. Gia c«ng c¾t gät kim lo¹i dÔ tù ®éng ho¸, c¬ khÝ ho¸ cho n¨ng suÊt cao dïng trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc, hµng lo¹t vµ hµng khèi. b/ ChuyÓn ®éng c¬ b¶n khi c¾t gät Trong qu¸ tr×nh gia c«ng c¬ khÝ, ph«i vµ dông cô c¾t gät di chuyÓn t−¬ng ®èi víi nhau nhê nh÷ng c¬ cÊu m¸y. Cã hai d¹ng chuyÓn ®éng: ChuyÓn ®éng c¬ b¶n lµ chuyÓn ®éng sinh ra viÖc c¾t gät vµ chuyÓn ®éng phô. ChuyÓn ®éng c¬ b¶n cã thÓ chia ra: • ChuyÓn ®éng chÝnh (chuyÓn ®éng c¾t): cã tèc ®é lín h¬n tÊt c¶ c¸c chuyÓn ®éng kh¸c. ChuyÓn ®éng chÝnh chñ yÕu thùc hiÖn qu¸ tr×nh c¾t t¹o ra phoi, ký hiÖu lµ V hoÆc n. • ChuyÓn ®éng b−íc tiÕn (chuyÓn ®éng ch¹y dao): cã tèc ®é nhá h¬n chuyÓn ®éng chÝnh. §©y lµ chuyÓn ®éng thùc hiÖn qu¸ tr×nh c¾t tiÕp tôc vµ c¾t hÕt chiÒu dµi chi tiÕt. ViÖc c¾t gät ®−îc tiÕn hµnh th«ng qua hai chuyÓn ®éng nµy th«ng qua c¸c ph−¬ng ph¸p c¾t gät th−êng dïng nhiÒu lµ tiÖn, phay, bµo, mµi, khoan: ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 96 - Khi tiÖn th× ph«i cã chuyÓn ®éng chÝnh V lµ chuyÓn ®éng quay trßn, cßn dao th× cã chuyÓn ®éng ch¹y dao gäi lµ b−íc tiÕn S (chuyÓn ®éng th¼ng däc trôc ph«i). - Khi phay th× ng−îc l¹i, dao phay thùc hiÖn chuyÓn ®éng chÝnh V (chuyÓn ®éng quay trßn) cßn ph«i th× thùc hiÖn chuyÓn ®éng víi b−íc tiÕn S (chuyÓn ®éng th¼ng). H.6.1. S¬ ®å qu¸ tr×nh c¾t gät kim lo¹i vµ c¸c chuyÓn ®éng c¬ b¶n (V. ChuyÓn ®éng chÝnh; S. ChuyÓn ®éng ch¹y dao) a/ TiÖn; b/ Khoan; c/ Bµo; d/ Phay; e/ Mµi - Khi khoan th«ng th−êng th× mòi khoan võa cã c¶ chuyÓn ®éng chÝnh V (chuyÓn ®éng quay trßn) võa cã c¶ chuyÓn ®éng ch¹y dao víi b−íc tiÕn S. - Khi bµo trªn m¸y bµo ngang th× dao bµo cã chuyÓn ®éng chÝnh V (chuyÓn ®éng th¼ng tíi - lui), cßn ph«i cã chuyÓn ®éng ch¹y víi b−íc tiÕn S (chuyÓn ®éng th¼ng). Khi bµo trªn m¸y bµo gi−êng, ph«i sÏ cã chuyÓn ®éng chÝnh V (chuyÓn ®éng th¼ng tíi - lui), cßn dao bµo th× th× cã chuyÓn ®éng ch¹y dao víi b−íc tiÕn S (chuyÓn ®éng th¼ng). 6.1.2. C¸c th«ng sè c¬ b¶n cña chÕ ®é c¾t Nh÷ng th«ng sè c¬ b¶n cña chÕ ®é c¾t gät: vËn tèc c¾t, l−îng ch¹y dao, chiÒu s©u c¾t. a/ Tèc ®é c¾t V: Tèc ®é c¾t lµ kho¶ng dÞch chuyÓn cña mét ®iÓm trªn l−ìi c¾t hoÆc mét ®iÓm trªn bÒ mÆt chi tiÕt gia c«ng sau mét ®¬n vÞ thêi gian. §èi víi m¸y cã ph«i hoÆc dông cô c¾t quay trßn (tiÖn): π . D. n V = (m/phót) 1000 D - ®−êng kÝnh cña ph«i, (mm); n - sè vßng quay cña ph«i hoÆc cña dông cô c¾t trong mét phót. §èi víi m¸y cã ph«i hoÆc dông cô c¾t chuyÓn ®éng th¼ng (bµo): L V = (m/phót) 1000. t L - chiÒu dµi hµnh tr×nh (mm); t - thêi gian cña hµnh tr×nh (phót). ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 97 b/ L−îng ch¹y dao S: §ã lµ kho¶ng dÞch chuyÓn cña dao theo h−íng chuyÓn ®éng phô sau mét vßng quay cña chi tiÕt gia c«ng (mm/vßng). L−îng ch¹y dao khi phay lµ sù dÞch chuyÓn cña ph«i khi dao phay quay mét vßng (So) hoÆc khi dao phay quay mét r¨ng (Sz), hoÆc lµ sù di chuyÓn cña ph«i trong mét phót (Sm). Ta cã: So= Sz.Z (Z - sè r¨ng cña dao phay). Sm= So.n = So.Z.n (n - sè vßng quay cña dao trong mét phót). L−îng ch¹y dao khi khoan lµ kho¶ng dÞch chuyÓn cña mòi khoan däc trôc sau mét vßng quay cña mòi khoan. c/ ChiÒu s©u c¾t t: §ã lµ kho¶ng c¸ch gi÷a bÒ mÆt cÇn ®−îc gia c«ng vµ mÆt ®· gia c«ng sau mét lÇn dao c¾t ch¹y qua. ph«i b−íc tiÕn S - Khi tiÖn ngoµi, chiÒu s©u c¾t ®o theo ®−êng vu«ng gãc víi trôc ph«i vµ ®−îc tÝnh theo c«ng thøc: d D D−d t= (mm) . 2 chiÒu s©u c¾t t D - ®−êng kÝnh cña mÆt cÇn gia c«ng (mm). d - ®−êng kÝnh cña mÆt ®· gia c«ng (mm). H.6.2.C¸c yÕu tè c¾t gät khi tiÖn ngoµi - ChiÒu s©u c¾t khi phay ®o trong mÆt ph¼ng vu«ng gãc víi trôc dao phay vµ b»ng chiÒu dµy cña líp kim lo¹i bÞ hít ®i sau mét lÇn ch¹y dao. - ChiÒu s©u c¾t khi khoan b»ng nöa ®−êng kÝnh cña mñi khoan: D t= (mm). D - ®−êng kÝnh mòi khoan. 2 6.1.3. Dông cô c¾t gät a/ CÊu t¹o cña dông cô c¾t: Dao c¾t (dao tiÖn, dao bµo, dao phay...) lµ lo¹i dông cô c¾t dïng rÊt réng r·i ®Ó gia c«ng kim lo¹i. Dao gåm ®Çu dao I vµ th©n dao II. Th©n dao dïng ®Ó kÑp trong gi¸ dao. mÆt tho¸t I II l−ìi c¾t phô mÆt sau phô mòi l−ìi c¾t chÝnh H.6.3.C¸c bé phËn chÝnh cña dao tiÖn mÆt sau chÝnh ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 98 b/ VËt liÖu chÕ t¹o dao c¾t gät: §Ó c¾t gät ®−îc hiÖu qu¶, vËt liÖu lµm dông cô c¾t gät ph¶i ®¹t c¸c yªu cÇu sau: • §é cøng phÇn l−ìi c¾t ph¶i cao h¬n nhiÒu so víi vËt liÖu ph«i. §Ó c¾t thÐp c¸cbon vµ thÐp hîp kim thÊp, ®é cøng cña dao ph¶i ®¹t 62÷65 HRC. • ChÞu mµi mßn tèt, cã ®é bÒn ®¶m b¶o vµ ®é dÎo cÇn thiÕt ®Ó chèng l¹i lùc va ®Ëp vµ lùc uèn v.v... • §é bÒn nhiÖt cao ®Ó ®¶m b¶o ®é cøng khi gia c«ng víi tèc ®é cao. C¸c lo¹i vËt liÖu dïng ®Ó chÕ t¹o dao c¾t: ThÐp c¸cbon dông cô: sau khi nhiÖt luyÖn ®¹t ®é cøng 60÷63 HRC song chÞu nhiÖt thÊp. Nãng ®Õn 200÷3000C thÐp mÊt ®é cøng. Ngµy nay chØ dïng thÐp nµy chÕ t¹o dông cô c¾t nh− c−a, dòa, ®ôc v.v...C¸c m¸c thÐp th−êng dïng: CD80, CD80A, CD100 ... ThÐp hîp kim dông cô: §Æc tÝnh c¬ häc còng t−¬ng tù nh− thÐp c¸cbon dông cô nh−ng chóng cã tÝnh nhiÖt luyÖn tèt, ®é s©u nhiÖt luyÖn cao h¬n Ýt biÕn d¹ng vµ chÞu mµi mßn tèt ... Cã thÓ dïng thÐp cã m¸c 90CrSi, 100CrW ®Ó chÕ t¹o tar«, bµn ren. §Æc biÖt phæ biÕn nhÊt lµ dïng thÐp cao tèc (thÐp giã) ®Ó chÕ t¹o c¸c lo¹i dao c¾t nh− dao tiÖn, mòi khoan vµ l−ìi c¾t cña dao phay...v× tuy ®é cøng kh«ng cao h¬n hai lo¹i trªn nh−ng ®é bÒn nhiÖt cao h¬n (®Õn 6500C). HiÖn nay th−êng dïng c¸c lo¹i thÐp giã cã ký hiÖu 80W18Cr4VMo, 90W9Cr4V2Mo, 90W9Co10Cr4V2Mo v.v... Hîp kim cøng: lµ lo¹i vËt liÖu cã tÝnh c¾t gät rÊt cao. §é chÞu nhiÖt lªn ®Õn 10000C, ®é cøng cña vËt liÖu: 70÷92 HRC. MÆc dï rÊt ®¾t, nh−ng ng−êi ta vÉn dïng rÊt nhiÒu v× ®ã lµ lo¹i vËt liÖu kh«ng ph¶i nhiÖt luyÖn, cã thÓ c¾t víi tèc ®é cao, n¨ng suÊt cao. Lo¹i WCCo8, WCCo10 dïng ®Ó c¾t gang, hîp kim nh«m ®óc...Lo¹i WCTiC5Co10, WCTiC15Co6...thÝch hîp khi c¾t vËt liÖu dÎo. Ngoµi ra ng−êi ta cßn dïng vËt liÖu gèm, kim c−¬ng ®Ó chÕ t¹o dao c¾t gät. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 99 6.2. M¸y c¾t kim lo¹i M¸y c«ng cô lµ lo¹i thiÕt bÞ dïng ®Ó gia c«ng c¾t gät kim lo¹i rÊt th«ng dông trong c¸c nhµ m¸y vµ ph©n x−ëng c¬ khÝ ®Ó chÕ t¹o c¸c m¸y kh¸c, c¸c khÝ cô, dông cô v.v...dïng trong s¶n xuÊt vµ ®êi sèng. Ngµy nay cïng víi sù ph¸t triÓn cña tin häc vµ ®iÖn tö, m¸y c«ng cô vµ c«ng nghÖ gia c«ng ®· ®−îc hoµn thiÖn ë møc ®é rÊt cao. C¸c m¸y c«ng cô lµm viÖc hoµn toµn tù ®éng vµ lµm viÖc theo ch−¬ng tr×nh ®Þnh tr−íc. §iÒu ®ã nãi lªn r»ng n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng cña c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ ngµy mét t¨ng cao. 6.2.1. ph©n lo¹i vµ ký hiÖu a/ Ph©n lo¹i m¸y c«ng cô - Theo khèi l−îng chia ra lo¹i nhÑ d−íi 1 tÊn, lo¹i trung b×nh d−íi 10 tÊn vµ lo¹i h¹ng nÆng tõ 10 tÊn trë lªn. Cã lo¹i ®Õn 1600 tÊn. - Theo ®é chÝnh x¸c cña m¸y: ®é chÝnh x¸c th−êng, cao vµ rÊt cao. - Theo møc ®é gia c«ng cña m¸y: • M¸y v¹n n¨ng: cã c«ng dông chung ®Ó gia c«ng nhiÒu lo¹i chi tiÕt cã h×nh d¹ng, kÝch th−íc kh¸c nhau. Th−êng dïng trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc, hµng lo¹t nhá. • M¸y chuyªn m«n ho¸ dïng ®Ó gia c«ng mét lo¹i hay mét vµi lo¹i chi tiÕt cã h×nh d¹ng gÇn gièng nhau nh− d¹ng trôc, b¹c, vßng bi v. v... Th−êng dïng trong s¶n xuÊt hµng lo¹t nh− m¸y gia c«ng b¸nh r¨ng, vßng bi, tiÖn ren, v.v... • M¸y chuyªn dïng gia c«ng mét lo¹i chi tiÕt cã h×nh d¹ng, kÝch th−íc nhÊt ®Þnh. Lo¹i nµy dïng trong s¶n xuÊt hµng lo¹t lín vµ hµng khèi. - Ph©n lo¹i theo c«ng dông vµ chøc n¨ng lµm viÖc: m¸y tiÖn, m¸y bµo, khoan, phay, mµi v.v... b/ Ký hiÖu m¸y §Ó dÔ dµng ph©n biÖt c¸c nhãm m¸y kh¸c nhau, ng−êi ta ®· ®Æt ký hiÖu cho c¸c m¸y. C¸c n−íc cã ký hiÖu kh¸c nhau. C¸c m¸y s¶n xuÊt ë ViÖt nam ®−îc ký hiÖu nh− sau: • Ch÷ ®Çu tiªn chØ nhãm m¸y: T - tiÖn; KD - khoan doa; M - mµi; TH - tæ hîp; P - phay; BX - bµo xäc; C - c¾t ®øt ... • Ch÷ sè tiÕp theo biÓu thÞ kiÓu m¸y, ®Æc tr−ng cho mét trong nh÷ng kÝch th−íc quan träng cña chi tiÕt hay dông cô gia c«ng. • C¸c ch÷ c¸i sau cïng chØ râ chøc n¨ng, møc ®é tù ®éng ho¸, ®é chÝnh x¸c vµ c¶i tiÕn m¸y. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 100 VÝ dô: T620A: T - tiÖn; sè 6 - kiÓu v¹n n¨ng; sè 20 - chiÒu cao t©m m¸y lµ 200 mm t−¬ng øng víi ®−êng kÝnh lín nhÊt gia c«ng trªn m¸y lµ 400 mm, ch÷ A lµ c¶i tiÕn tõ m¸y T620. Theo TCVN, m¸y c«ng cô cã 5 cÊp chÝnh x¸c theo c¸c ch÷ c¸i E, D, C, B, A. Trong ®ã E lµ cÊp chÝnh x¸c th−êng; B lµ cÊp chÝnh x¸c ®Æc biÖt cao; A lµ cÊp siªu chÝnh x¸c . 6.2.2. TruyÒn dÉn vµ truyÒn ®éng trong m¸y c¾t gät kim lo¹i a/ C¸c h×nh thøc truyÒn dÉn - TruyÒn dÉn tËp trung: Lµ truyÒn dÉn mµ ®éng c¬ ®iÖn truyÒn vµo trôc trung t©m ch¹y däc theo ph©n x−ëng ®Ó truyÒn chuyÓn ®éng ®Õn tõng m¸y b»ng bé truyÒn ®ai. H×nh thøc nµy ®¬n gi¶n nh−ng hiÖu suÊt thÊp, cång kÒnh kh«ng an toµn, muèn söa ch÷a mét m¸y, ph¶i ngõng toµn bé ph©n x−ëng. - TruyÒn dÉn nhãm: Mét ®éng c¬ truyÒn dÉn cho mét nhãm m¸y. - TruyÒn dÉn ®éc lËp: Mét m¸y ®−îc truyÒn dÉn tõ mét hoÆc nhiÒu ®éng c¬. Mçi ®éng c¬ lµm mét nhiÖm vô riªng, do mét hÖ thèng ®iÒu khiÓn riªng nh− ®éng c¬ chÝnh, ®éng c¬ ch¹y dao th¼ng ®øng, ®éng c¬ ch¹y dao nhanh, ®éng c¬ thuû lùc, ®éng c¬ b«i tr¬n, ®éng c¬ lµm m¸t. HiÖn nay lo¹i nµy ®−îc sö dông nhiÒu, ®Æc biÖt lµ c¸c m¸y tù ®éng, b¸n tù ®éng cã hµng chôc ®éng c¬ trªn mét m¸y. b/ C¸c h×nh thøc truyÒn ®éng TruyÒn ®éng ®ai: gåm 2 b¸nh ®ai (puli) chñ ®éng vµ bÞ ®éng. §ai thang hay ®ai dÑt truyÒn chuyÓn ®éng quay trßn gi÷a 2 puli víi tû sè truyÒn: (1 − η) = n2 D1 n i= D2 1 1 2 η - hÖ sè tr−ît lÊy b»ng (0,01÷0,02). n1; n2 - vËn tèc vßng cña c¸c b¸nh ®ai. n1 D1 n2 D2 D1; D2 - ®−êng kÝnh ngoµi cña puli 1, 2. TruyÒn ®éng b¸nh r¨ng: gåm c¸c b¸nh r¨ng trô hoÆc c«n ¨n khíp víi nhau truyÒn chuyÓn ®éng quay gi÷a c¸c trôc song song hoÆc vu«ng gãc víi nhau nhê c¸c c¸c b¸nh r¨ng cã sè r¨ng Z . Z1; n1 Z 1 n2 Z1; n1 Tû sè truyÒn: i = = M X M X Z 2 n1 X Z1; Z2 - sè r¨ng cña c¸c b¸nh r¨ng. X n1; n2 - sè vßng quay cña c¸c b¸nh r¨ng. Z2; n2 Z2; n2 ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 101 TruyÒn ®éng trôc vÝt-b¸nh vÝt: §ã lµ d¹ng truyÒn chuyÓn ®éng quay gi÷a 2 trôc kh«ng song song. B¸nh vÝt cã sè r¨ng Zbv ¨n khíp víi trôc vÝt cã sè ®Çu mèi K (K = 1, 2, 3). Tû sè truyÒn cña lo¹i truyÒn ®éng nµy rÊt nhá vµ tÝnh theo c«ng thøc: i = K/Zbv dïng ®Ó thay ®æi ë møc ®é lín gi¸ trÞ vßng quay n gi÷a 2 trôc quay. Zbv K b/ H.6.4. TruyÒn ®éng trôc vÝt-b¸nh vÝt a/ 1- VÝt v« tËn; 2- B¸nh r¨ng vÝt v« tËn TruyÒn ®éng xÝch n1; Z1 Z n M Tû sè truyÒn: i = 1 = 2 Z 2 n1 Z1; Z2 - sè r¨ng cña c¸c b¸nh xÝch. n2; Z2 n1; n2 - sè vßng quay cña c¸c b¸nh xÝch. TruyÒn ®éng trôc vÝt me - ®ai èc: §©y lµ mét d¹ng truyÒn chuyÓn ®éng ®Ó biÕn chuyÓn ®éng quay trßn thµnh chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn. Khi trôc vÝt quay trßn t¹i chç, ®ai èc tÞnh tiÕn ; khi ®ai èc cè ®Þnh, trôc vÝt quay trßn vµ tÞnh tiÕn. Sau n vßng quay cña trôc vÝt víi b−íc vÝt tx ®ai èc tÞnh tiÕn ®−îc mét ®o¹n S = tx.n: H.6.5. TruyÒn ®éng trôc vÝt me - ®ai èc ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 102 TruyÒn ®éng thanh r¨ng - b¸nh r¨ng: §©y còng lµ d¹ng biÕn chuyÓn ®éng quay thµnh tÞnh tiÕn vµ ng−îc l¹i. Sù ¨n khíp gi÷a thanh r¨ng cã b−íc t = π.m vµ b¸nh r¨ng cã sè r¨ng Z ®−îc tÝnh theo c«ng thøc: S = t.Z.n = π.m.Z.n (mm). m - sè m«®un cña r¨ng; n, Z - sè vßng quay vµ sè r¨ng cña b¸nh r¨ng. 6.2.3. C¸c lo¹i c¬ cÊu truyÒn ®éng trong m¸y c¾t kim lo¹i a/ TruyÒn ®éng v« cÊp: I D1 §©y lµ truyÒn ®éng cho ta tèc ®é n1 bÊt kú gi÷a 2 tèc ®é giíi h¹n nmin vµ cÇn g¹t nmax. Trong m¸y c¾t kim lo¹i cã mét sè c¬ cÊu truyÒn dÉn v« cÊp sau: D2 I n2 B¸nh ®ai c«n - ®ai dÑt (a): a i = 1 (1 − η) = 2 D n D2 n1 n1 D1 D1, D2 - ®−êng kÝnh puli t−¬ng øng víi I vÞ trÝ d©y ®ai CÆp b¸nh ®ai c«n - ®ai dÑt (b): n2 D2 i = 1 (1 − η) = 2 D n II D2 n1 b ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 103 D1, D2 - ®−êng kÝnh puli t−¬ng øng víi vÞ trÝ d©y ®ai. B¸nh c«n ma s¸t vµ con l¨n (c): (1 − η) = n2 D1 n n1 n2 i= D1 D2 D2 1 I II D1, D2 - ®−êng kÝnh b¸nh c«n t¹i vÞ trÝ con l¨n. c b/ TruyÒn ®éng ph©n cÊp: Lµ truyÒn ®éng cho ta tèc ®é nhÊt ®Þnh gi÷a 2 tèc ®é giíi h¹n nmin vµ nmax. Cã c¸c c¬ cÊu thay ®æi tèc ®é nh− sau: Thay ®æi tèc ®é b»ng b»ng khèi b¸nh r¨ng di tr−ît: Dïng ®Ó thay ®æi tèc ®é gi÷a c¸c 1 2 Z1 trôc. Tuú theo sè l−îng b¸nh r¨ng di tr−ît Z2 I n1 nhiÒu hay Ýt, trôc bÞ ®éng sÏ nhËn ®−îc c¸c gi¸ trÞ vßng quay kh¸c nhau. T¹i c¸c II x x n2 vÞ trÝ ¨n khíp cña c¸c cÆp b¸nh r¨ng sÏ Z3 Z4 a/ cho ta mét tû sè truyÒn i t−¬ng øng. H.6.6. Thay ®æi tèc ®é b»ng b¸nh r¨ng di tr−ît C¬ cÊu thay ®æi tèc ®é b»ng ly hîp vÊu (b). Trong c¬ cÊu nµy c¸c b¸nh r¨ng Z1, 1 2 Z1 Z2 Z2 kh«ng di tr−ît mµ chóng chØ truyÒn n1 chuyÓn ®éng quay cho trôc bÞ ®éng II khi I ®−îc khíp vµo ly hîp M. Khi g¹t ly hîp II x x n2 M sang tr¸i hoÆc sang ph¶i ta sÏ cã c¸c tû Z3 Z4 sè truyÒn: i1 = Z1/Z3 vµ i2 = Z2/Z4. H6.7. Thay ®æi tèc ®é b»ng ly hîp vÊu C¬ cÊu Nooct«ng: Trªn trôc chñ ®éng cã mét khèi b¸nh r¨ng h×nh th¸p cã sè r¨ng tõ Z1÷Z6 nhËn cïng mét sè vßng quay n1. §Ó truyÒn sang trôc bÞ ®éng II cÇn Z1 Z2 Z3 Z4 Z5 Z6 cã b¸nh r¨ng trung gian Za lu«n lu«n ¨n khíp víi b¸nh di tr−ît Zb l¾p trªn trôc II. n1 X X X X X X I T¹i vÞ trÝ nhÊt ®Þnh sÏ cã i t−¬ng øng: Zi Z a Zi X i= * = Za Z a Zb Zb n2 II Th−êng c¸c gi¸ trÞ sè r¨ng cña mçi Zb b¸nh r¨ng chªnh lÖch kh«ng nhiÒu nªn A vßng quay nII còng chªnh lÖch rÊt Ýt. C¬ B C D § E cÊu nµy thÝch hîp ®Ó thùc hiÖn thay ®æi H.6.8. C¬ cÊu Nooctong l−îng ch¹y dao S ë m¸y tiÖn. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 104 C¬ cÊu ®¶o chiÒu Trong m¸y c¾t kim lo¹i th−êng sö dông 2 lo¹i c¬ cÊu ®¶o chiÒu c¬ khÝ: ®¶o chiÒu b»ng ly hîp (a) vµ ®¶o chiÒu b»ng b¸nh r¨ng di tr−ît (b). Theo nguyªn t¾c nÕu sè trôc ch¼n th× trôc bÞ ®éng quay ng−îc chiÒu víi trôc chñ ®éng. NÕu sè trôc lµ sè lÎ, trôc bÞ ®éng vµ trôc chñ ®éng quay cïng chiÒu. b/ Z1 Z2 b/ Z1 Z2 I X X nI I X X nI II X Za II X Za III nIII III nIII Z3 Z4 Z3 Z4 a/ b/ 1 2 1 2 H.6.9. C¬ cÊu ®¶o chiÒu a/ §¶o chiÒu b»ng ly hîp vÊu; b/ §¶o chiÒu b»ng b¸nh r¨ng di tr−ît c/ TruyÒn ®éng gi¸n ®o¹n Trong m¸y c¾t kim lo¹i th−êng sö dông c¬ 4 5 cÊu CulÝt ®Ó truyÒn chuyÓn ®éng tíi - lui cho 6 2 3 chuyÓn ®éng chÝnh dao c¾t (m¸y bµo ngang). 1 8 B¸nh r¨ng 1, 2 vµ 9 7 ®Üa 3 quay lµm con tr−ît 8 sÏ tr−ît tíi-lui trong r·nh 10 0 tr−ît cña tay quay 10 lµm cho tay quay 10 l¾c xung quanh t©m 0. Nhê vËy bµn H.6.10. C¬ cÊu CulÝt trong m¸y bµo ngang tr−ît 4 cã g¸ dao 5 nhËn ®−îc chuyÓn ®éng qua-l¹i trªn chi tiÕt 6 ®−îc g¸ trªn bµn g¸. z1 d/ XÝch truyÒn ®éng X X z3 z nc XÝch tèc ®é: giíi thiÖu X z4 k mét bé truyÒn nhiÒu cÊp tèc z2 n®c ®é cho trôc chÝnh. Ph−¬ng X ®c tr×nh xÝch ®éng ®−îc tÝnh: z5 z6 n®c.i1.i2.i3.i4...in = nc H.6.11. XÝch tèc ®é ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 105 6.2.4. M¸y tiÖn a/ C«ng dông M¸y tiÖn lµ lo¹i m¸y gia c«ng c¾t gät phæ biÕn nhÊt trong c¸c nhµ m¸y c¬ khÝ (40÷50%) bëi v× nã cã thÓ gia c«ng ®−îc nhiÒu bÒ mÆt: • MÆt trßn xoay ngoµi vµ trong. • C¸c mÆt trô, c«n, hay ®Þnh h×nh. • C¸c lo¹i ren (tam gi¸c, thang, vu«ng...). • MÆt ph¼ng ë mÆt ®Çu hay c¾t ®øt. Ngoµi ra trªn m¸y tiÖn cã thÓ dïng ®Ó khoan lç, doa lç, mµi, thËm chÝ gia c«ng c¸c mÆt kh«ng trßn xoay nhê c¸c ®å g¸... b/ Ph©n lo¹i m¸y tiÖn C¨n cø vµo khèi l−îng cña m¸y: • Lo¹i nhÑ ≤ 500 kg. Lo¹i trung b×nh ≤ 4.000 kg • Lo¹i nÆng ≤ 50 tÊn. Lo¹i siªu nÆng ≤ 400 tÊn. C¨n cø vµo c«ng dông cña m¸y: • M¸y tiÖn ren vÝt v¹n n¨ng dïng gia c«ng c¸c lo¹i ren vµ c¸c c«ng viÖc kh¸c cña m¸y tiÖn. • M¸y tiÖn nhiÒu dao (Revonre): cïng mét lóc cã nhiÒu l−ìi dao cïng c¾t mét lóc trong cïng mét thêi gian. • M¸y tiÖn tù ®éng vµ b¸n tù ®éng: lµ lo¹i mµ c¸c thao t¸c vµ nguyªn c«ng ®−îc thùc hiÖn tù ®éng hoµn toµn hay mét phÇn. • M¸y tiÖn chuyªn dïng: chØ ®Ó gia c«ng mét sè bÒ mÆt nhÊt ®Þnh, lo¹i h×nh h¹n chÕ. • M¸y tiÖn ®øng hay tiÖn côt: cã m©m cÆp lín quay n»m ngang hay th¼ng ®øng ®Ó gia c«ng c¸c chi tiÕt cã ®−êng kÝnh lín ®Õn 20 m. c/ C¸c bé phËn chÝnh cña m¸y tiÖn: ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 106 ô tr−íc (1): lµ mét hép kÝn cã chøa bé phËn quan träng lµ trôc chÝnh vµ hép tèc ®é. PhÝa d−íi hép trôc chÝnh lµ hép xe dao (3) vµ hép ®éng c¬ (9). ô ®éng (4): cã thÓ di chuyÓn trªn b¨ng m¸y, cã chøa mñi chèng t©m ®Ó g¸ ph«i khi tiÖn, còng cã thÓ ®Ó l¾p mòi khoan, khoÐt khi khoan hoÆc khoÐt lç. Hép bµn xe dao (5): lµ bé phËn dÞch chuyÓn ®−îc theo h−íng däc hoÆc ngang ®Ó t¹o ra l−îng ch¹y dao (b−íc tiÕn) S. PhÝa trªn bµn xe dao cã bé g¸ kÑp dao (7). Th©n m¸y (6): lµ bé phËn ®Ó g¸ ®Æt tÊt c¶ c¸c bé phËn trªn. Ngoµi ra cßn chøa thªm bé phËn lµm nguéi, th¾p s¸ng, chøa phoi vµ c¸c b¶ng hay c¬ cÊu ®iÒu khiÓn. d/ Mét sè ph−¬ng ph¸p gia c«ng trªn m¸y tiÖn TiÖn tr¬n: Lµ tiÖn ngoµi vµ trong mét chi tiÕt cã h×nh trô trßn d¹ng trôc tr¬n hay trôc bËc. C¸c b−íc ®−îc tiÕn hµnh: chuÈn bÞ dao; g¸ vËt gia c«ng lªn m¸y; tiÖn th« (ph¸); tiÖn tinh. a. TiÖn trôc tr¬n ngoµi b. TiÖn trôc bËc c. TiÖn trôc tr¬n trong TiÖn c«n: cã 3 ph−¬ng ph¸p tiÖn c«n nh− h×nh vÏ sau: • Khi dïng dao réng b¶n (a) chØ tiÖn ®o¹n c«n cã chiÒu dµi ng¾n víi gãc nghiªng α bÊt kú. Dao réng b¶n chÞu lùc lín vµ chØ cã b−íc tiÕn ngang S ch¹y tay hay tù ®éng. • Xoay nghiªng bµn dao trªn mét gãc α (b): chØ thÝch øng víi nh÷ng chi tiÕt cã chiÒu dµi c«n ng¾n. Gãc nghiªng α ®−îc tÝnh theo c«ng thøc: D−d tgα = 2l ë ®©y D, d - ®−êng kÝnh ®Çu lín vµ ®Çu nhá cña ®o¹n c«n. l - chiÒu dµi cña ®o¹n c«n. l n α α α S.n α a. Dïng dao b¶n réng b. Xoay nghiªng bµn dao trªn ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 107 • §¸nh lÖch ô ®éng (c): lîi dông ®é r¬ cña ô ®éng, ®¸nh lÖch mét ®o¹n h l L⎛ D−d⎞ h= ⎜ ⎟ mm. l ⎝ 2 ⎠ T©m míi d D ë ®©y h - phÇn lÖch t©m. h α l - chiÒu dµi phÇn c«n. T©m cò L L - chiÒu dµi tÝnh tõ 2 mòi t©m. c/ §¸nh lÖch ô ®éng TiÖn ren: Tuú theo d¹ng ren vµ yªu cÇu, ng−êi ta sö dông 3 c¸ch tiÕn dao kh¸c nhau. Ph−¬ng ph¸p (a) chØ dïng ®Ó c¾t ren nhá, hai l−ìi cïng c¾t sÏ chÞu lùc lín, nh−ng c¶ hai mÐp ®Òu nh½n. Ph−¬ng ph¸p (b) vµ (c) khi ¨n dao nghiªng theo mét mÐp, th× chØ cã mét l−ìi tham gia c¾t, sÏ gi¶m lùc nh−ng mÐp bªn ph¶i kÐm nh½n bãng. Ph−¬ng ph¸p nµy ®−îc dïng khi c¾t th« cã kÝch th−íc lín. Chó ý: c¸c lo¹i ren vu«ng hay h×nh thang, giai ®o¹n ®Çu còng th−êng c¾t tam gi¸c, sau ®ã dïng dao ®Þnh h×nh ®Ó söa ®óng . s s s a. b. c. C¸c lo¹i ren th−êng dïng: a. Ren tam gi¸c b. Ren h×nh vu«ng c. Ren h×nh thang Gia c«ng bÒ mÆt lÖch t©m: cã 2 ph−¬ng ph¸p gia c«ng c¸c bÒ mÆt lÖch t©m: • Ph−¬ng ph¸p dïng mòi chèng t©m: Trªn mét ®Çu ph«i khoan 2 2 lç t©m trïng víi ®−êng trôc cña 1 mÆt lÖch t©m vµ ®−êng trôc cña I I ngçng trôc. Khi g¸ lç t©m I-I ta II II gia c«ng mÆt lÖch t©m 2, khi g¸ lç t©m II-II gia c«ng ngçng trôc 1. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 108 • Ph−¬ng ph¸p gia c«ng trªn m©m cÆp: ng−êi ta t¹o mÆt lÖch t©m b»ng c¸ch ®Öm mét miÕng kim lo¹i cã chiÒu dµy A nhÊt ®Þnh d−íi mét vÊu cña m©m cÆp. ChiÒu dµy A ®−îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc: ⎛ e ⎞ A = 1,5e⎜ 1 − ⎟ A ⎝ 2d ⎠ O2 d - ®−êng kÝnh cña bÒ mÆt ®−îc kÑp chÆt e e - kho¶ng lÖch t©m . O1 d TiÖn c¸c bÒ mÆt ®Æc biÖt b»ng dao ®Þnh h×nh: Ng−êi ta sö dông c¸c lo¹i dao ®Þnh h×nh cã l−ìi dao ®−îc mµi theo ®−êng cong gièng nh− h×nh d¸ng mÆt ngoµi cña chi tiÕt gia c«ng. s Dao ®Þnh h×nh ®/ C¸c dông cô chñ yÕu cña m¸y tiÖn M©m cÆp: lµ bé phËn ®Ó kÑp chÆt vµ tù ®Þnh vÞ ph«i khi gia c«ng. Cã c¸c lo¹i m©m cÆp chÝnh sau: H.6.12.C¸c lo¹i m©m cÆp a/ M©m cÆp 3 chÊu; b/ M©m cÆp 4 chÊu; c/ M©m cÆp hoa • M©m cÆp 3 chÊu tù ®Þnh t©m: Khi dïng c¬lª quay ë vÝt quay 1, ba chÊu 2 cïng dÞch chuyÓn vµo t©m mét l−îng b»ng nhau. Lo¹i nµy dïng ®Ó cÆp c¸c chi tiÕt trßn xoay. • M©m cÆp 4 chÊu ®éc lËp: Mçi chÊu cã mét vÝt ®iÒu chØnh riªng. Lo¹i nµy dïng thÝch hîp víi c¸c ph«i kh«ng trßn xoay hoÆc ®Ó gia c«ng bÒ mÆt lÖch t©m. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 109 • Ngoµi ra cßn cã m©m cÆp tèc vµ m©m cÆp hoa mai dïng ®Ó g¸ c¸c chi tiÕt cã h×nh d¸ng phøc t¹p vµ chi tiÕt ®−îc b¾t vµo m©m cÆp qua c¸c bulon - ®ai èc. Mòi chèng t©m: Dïng ®Ó ®ì t©m c¸c ph«i cã 4 < L/D < 10 khi tiÖn. Cã c¸c lo¹i sau: • Lo¹i th−êng (a): lo¹i nµy cã gãc α = 600, trong tr−êng hîp g¸ nh÷ng vËt nÆng th× α = 900. • Mòi chèng t©m khuyÕt (b): ®−îc dïng trong tr−êng hîp c¾t mÆt ®Çu cña ph«i mµ kh«ng v−íng dao. • Mòi chèng t©m cÇu (c): dïng trong tr−êng hîp ®−êng trôc cña chi tiÕt gia c«ng kh«ng trïng t©m H.6.13. Mòi t©m trôc víi ®−êng trôc cña a/ Mòi t©m th−êng; b/ Mòi t©m khuyÕt; c/ Mòi t©m cÇu; d/ Mòi t©m khÝa; e/ Mòi t©m quay mòi t©m. • Mòi t©m quay (e) lµ d¹ng mòi t©m l¾p vµo æ bi dïng khi tèc ®é quay lín. • Mòi t©m khÝa (d): dïng ®Ó chèng t©m vµ ®ì c¸c chi tiÕt rçng. Gi¸ ®ì (Luynet): Dïng ®Ó g¸ c¸c chi tiÕt nhá vµ dµi H/D > 10 nh»m t¨ng ®é cøng v÷ng cho ph«i gia c«ng nh»m h¹n chÕ sai sè h×nh d¹ng do lùc c¾t g©y nªn. Cã hai lo¹i gi¸ ®ì: • Gi¸ ®ì cè ®Þnh (a): ®−îc ®Þnh vÞ t¹i mét vÞ trÝ trªn b¨ng m¸y. C¸c vÊu cña gi¸ ®ì cã thÓ ra vµo nhê c¸c trôc vÝt. • Gi¸ ®ì di ®éng (b): lo¹i nµy di chuyÓn cïng víi dao trong qu¸ tr×nh gia c«ng, nã ®−îc b¾t chÆt trªn bµn dao. Gi¸ ®ì ®éng chØ cã 2 vÊu ®ì trùc tiÕp víi lùc c¾t, H.6.14. Gi¸ ®ì cè ®Þnh (a) vµ gi¸ ®¬ di ®éng ®¶m b¶o trôc khái bÞ cong. Ngoµi ra trong m¸y tiÖn ng−êi ta cßn dïng mét sè dông cô kh¸c nh− Tèc dïng ®Ó truyÒn chuyÓn ®éng quay tõ m©m cÆp ®Õn vËt gia c«ng khi vËt ®−îc g¸ trªn trôc chÝnh hai mòi chèng t©m. Trôc t©m ®Ó g¸ nh÷ng chi tiÕt cã lç s½n ®· ®−îc gia c«ng tinh. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 110 6.2.5. M¸y khoan-doa a/ C«ng dông vµ ph©n lo¹i M¸y khoan-doa dïng ®Ó gia c«ng lç h×nh trô b»ng c¸c dông cô c¾t nh−: mòi khoan, mòi khoÐt vµ dao doa. M¸y khoan t¹o ra lç th« ®¹t ®é chÝnh x¸c, ®é bãng bÒ mÆt gia c«ng thÊp Rz160 ÷ Rz40. §Ó n©ng cao ®é chÝnh x¸c vµ ®é bãng bÒ mÆt lç ph¶i dïng khoÐt hay doa trªn m¸y doa. Sau khi doa, ®é chÝnh x¸c ®¹t cÊp 4 hoÆc 5 vµ ®é bãng cã thÓ ®¹t Ra = 1,25 ÷ 0,32. M¸y khoan-doa cã chuyÓn ®éng chÝnh lµ chuyÓn ®éng quay trßn cña trôc mang dao, chuyÓn ®éng ch¹y dao lµ chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn cña dao. Trªn m¸y khoan cã thÓ dïng dông cô tar«, bµn ren ®Ó gia c«ng ren. M¸y khoan cã c¸c lo¹i sau: M¸y khan ®iÖn cÇm tay Cho phÐp khoan c¸c lç trªn nh÷ng chi tiÕt mµ kh«ng cho phÐp c¸c lo¹i m¸y khoan cã trôc chÝnh cè ®Þnh thùc hiÖn. M¸y khoan bµn: lµ lo¹i m¸y ®¬n gi¶n, nhá, ®Æt trªn bµn nguéi. Lç khoan lín nhÊt d ≤ 10 mm. M¸y H.6.15. a/ M¸y khoan tay; b/ m¸y khoan bµn th−êng cã 3 cÊp vßng quay víi sè vßng quay lín. M¸y khoan ®øng: lµ lo¹i dïng gia c«ng c¸c lo¹i lç ®¬n cã ®−êng kÝnh trung b×nh d ≤ 50 mm. M¸y cã trôc chÝnh mang mòi khoan cè ®Þnh. Ph«i ph¶i dÞch chuyÓn sao cho trïng t©m mòi khoan. M¸y khoan cÇn: ®Ó gia c«ng c¸c lç cã ®−êng kÝnh lín trªn c¸c ph«i cã khèi l−îng lín kh«ng dÞch chuyÓn thuËn lîi ®−îc. H.6.15.c/ M¸y khoan ®øng; d/ M¸y khoan cÇn Do ®ã to¹ ®é cña mòi khoan cã thÓ dÞch chuyÓn quay hay h−íng kÝnh ®Ó khoan c¸c lç cã to¹ ®é kh¸c nhau. Trong thùc tÕ cßn cã m¸y khoan nhiÒu trôc, m¸y khoan s©u. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 111 b/ Dông cô c¾t trªn m¸y khoan-doa Mòi khoan: Trong c¾t gät kim lo¹i cã c¸c lo¹i mòi khoan ruét gµ, mòi khoan s©u, mòi khoan t©m... CÊu t¹o phÇn c¾t cña mòi khoan cã 2 l−ìi c¾t chÝnh vµ 2 l−ìi c¾t phô. Ngoµi ra cßn cã phÇn l−ìi c¾t ngang. PhÇn cæ dao ®Ó ghi ®−êng kÝnh mòi khoan. Chu«i h×nh trô dïng cho mòi khoan nhá (< 10 mm). Chu«i c«n dïng cho lo¹i cã ®−êng kÝnh lín h¬n. S¬ ®å c¾t khi khoan theo h×nh bªn. Khi khoan tèc ®é c¾t tÝnh theo c«ng thøc: πdn v= m/phót H.6.16. Mòi khoan 1000 a/ TiÕt diÖn líp phoi; b/ Mòi khoan t©m; c/ Mòi khoan ruét gµ d - ®−êng kÝnh mòi khoan (mm). n - sè vßng quay cña mòi khoan (v/phót). ChiÒu s©u c¾t t khi khoan trªn ph«i ch−a cã lç lµ: d t= (mm). 2 L−îng ch¹y dao cña khoan sau mçi vßng quay lµ Sz = 2S (mm/vßng). Mòi khoÐt vµ doa: Dông cô ®Ó khÐt vµ doa dïng ®Ó më réng lç khoan, t¨ng ®é bãng, ®é chÝnh x¸c bÒ mÆt lç trßn xoay. Kh¸c víi mòi khoan, mòi khoÐt vµ dao doa cã sè l−ìi c¾t nhiÒu h¬n. H.6.17. Mòi khoÐt, doa d/ Mòi khoÐt; e/ Mòi doa; ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 112 Tar« vµ bµn ren: Ta r« lµ dông cô ®Ó gia c«ng ren trong cã thÓ l¾p trªn trôc khoan hoÆc thao t¸c b»ng tay. øng víi mét kÝch th−íc, mét bé tar« cã tõ 2÷3 chiÕc ®Ó c¾t tõ th« ®Õn tinh. Bµn ren dïng ®Ó gia c«ng ren ngoµi víi kÝch th−íc H.6.15. g/ Ta r«; h/ Bµn ren kh«ng qu¸ lín. 6.2.6. m¸y bµo, xäc a/ §Æc ®iÓm, ph©n lo¹i vµ c«ng dông M¸y bµo, xäc lµ nhãm m¸y cã chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn khø håi, dïng ®Ó gia c«ng c¸c mÆt ph¼ng ngang, ®øng hay n»m nghiªng; gia c«ng c¸c r·nh th¼ng víi tiÕt diÖn kh¸c nhau: mang c¸, ch÷ “T”, d¹ng r¨ng th©n khai...M¸y còng cã kh¶ n¨ng gia c«ng chÐp h×nh ®Ó t¹o ra c¸c mÆt cong mét chiÒu. ChuyÓn ®éng chÝnh cña m¸y lµ chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn khø håi: gåm mét hµnh tr×nh cã t¶i vµ mét hµnh tr×nh ch¹y kh«ng. ChuyÓn ®éng ch¹y dao th−êng lµ chuyÓn ®éng gi¸n ®o¹n. Gia c«ng trªn m¸y bµo, xäc cã n¨ng suÊt thÊp, ®é chÝnh x¸c thÊp vµ ®é nh½n kÐm. b/ C¸c lo¹i M¸y bµo, xäc Tuú theo nh÷ng ®Æc tr−ng vÒ c«ng nghÖ, m¸y bµo ®−îc chia thµnh: m¸y bµo ngang, m¸y bµo gi−êng, m¸y xäc (bµo ®øng) vµ c¸c m¸y chuyªn m«n ho¸. M¸y bµo ngang: dïng ®Ó gia c«ng nh÷ng ph«i kh«ng lín (< 600 mm). Bµn m¸y cïng víi ph«i di chuyÓn theo chiÒu ngang trªn mÆt b¨ng cña th©n m¸y, cßn ®Çu tr−ît cña m¸y cïng víi bµn dao vµ dao bµo chuyÓn ®éng tíi-lui trªn mÆt b¨ng cã d¹ng ®u«i Ðn. Hép tèc ®é vµ c¬ cÊu H.6.18. M¸y bµo ngang CulÝt dïng ®Ó di chuyÓn bµn tr−ît. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 113 M¸y bµo gi−êng: dïng ®Ó gia c«ng c¸c ph«i lín nh− th©n m¸y. Bµn m¸y cïng víi ph«i di chuyÓn theo chiÒu däc (chuyÓn ®éng chÝnh) cßn dao bµo kÑp trªn gi¸ dao th× di chuyÓn theo chiÒu ngang. Trªn m¸y bµo gi−êng cã thÓ gia c«ng nh÷ng ph«i dµi tíi 12 m trªn 3 mÆt cïng mé lóc. M¸y xäc: M¸y xäc lµ mét lo¹i m¸y bµo ®øng cã ®Çu m¸y chuyÓn ®éng theo chiÒu th¼ng ®øng. M¸y xäc dïng ®Ó gia c«ng trong c¸c lç, r·nh, mÆt ph¼ng vµ mÆt ®Þnh h×nh cña ph«i cã chiÒu cao kh«ng lín vµ chiÒu ngang lín. H.6.19. M¸y xäc c/ Dao bµo vµ Kü thuËt bµo Tuú theo vÞ trÝ cña l−ìi c¾t mµ dao bµo ®−îc ph©n thµnh dao bµo ph¶i vµ dao bµo tr¸i; tuú theo vÞ trÝ cña ®Çu dao so víi th©n dao chia thµnh dao bµo ngoµi, dao bµo mÆt mót, dao bµo c¾t, dao bµo ®Þnh h×nh, dao bµo th¼ng, dao bµo cong. Dao bµo ®−îc chÕ t¹o b»ng thÐp hîp kim dông cô (thÐp giã) hoÆc hîp kim cøng. H.6.20. Dao bµo vµ nguyªn c«ng bµo, xäc Nh÷ng nguyªn c«ng th−êng ®−îc thùc hiÖn trªn m¸y bµo lµ gia c«ng c¸c mÆt ph¼ng ngang, mÆt ph¼ng th¼ng ®øng, mÆt ph¼ng nghiªng, mÆt cã bËc, mÆt ®Þnh h×nh; gia c«ng c¸c lo¹i r·nh th«ng th−êng, r·nh ch÷ T, r·nh ®u«i Ðn v.v... ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 114 6.2.7. m¸y phay a/ §Æc ®iÓm, c«ng dông M¸y phay lµ lo¹i m¸y cã nhiÒu chñng lo¹i vµ cã tû lÖ lín trong c¸c nhµ m¸y c¬ khÝ. Phay trªn m¸y phay lµ ph−¬ng ph¸p kh«ng chØ ®¹t n¨ng suÊt cao mµ cßn ®¹t ®−îc ®é nh½n bÒ mÆt t−¬ng ®èi (Ra2,5 ÷ Rz40), ®é chÝnh x¸c xÊp xØ víi khi gia c«ng trªn m¸y tiÖn (cÊp 6 ÷ cÊp 11). M¸y phay dïng phæ biÕn ®Ó gia c«ng mÆt ph¼ng, mÆt nghiªng, c¸c lo¹i r·nh cong vµ ph¼ng, r·nh then, lç, mÆt ren, mÆt r¨ng, c¸c d¹ng bÒ mÆt ®Þnh h×nh (cam, khu«n dËp, mÉu, d−ìng, ch©n vÞt tµu thuû, c¸nh qu¹t, c¸nh tuècbin...), c¾t ®øt v.v... Trong s¶n xuÊt hµng lo¹t vµ hµng khèi, phay cã thÓ thay thÕ cho bµo vµ phÇn lín cho xäc. Trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc vµ hµng lo¹t nhá phay cã nhiÒu c«ng dông, cã thÓ thay thÕ cho bµo - xäc, do dao phay cã nhiÒu l−ìi cïng c¾t, tèc ®é phay cao vµ cã nhiÒu biÖn ph¸p c«ng nghÖ, nªn n¨ng suÊt cña ph−¬ng ph¸p phay cao h¬n h¼n bµo - xäc vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm thÊp. b/ ph©n lo¹i m¸y phay M¸y phay v¹n n¨ng: lµ lo¹i cã trôc chÝnh th¼ng ®øng hoÆc n»m ngang cã thÓ gia c«ng ®−îc nhiÒu d¹ng bÒ mÆt kh¸c nhau. M¸y phay chuyªn dïng: chØ ®Ó gia c«ng mét sè lo¹i bÒ mÆt nhÊt ®Þnh gåm m¸y phay b¸nh r¨ng, m¸y phay ren, m¸y phay thïng... M¸y phay gi−êng: dïng ®Ó gia c«ng ®ång thêi nhiÒu bÒ mÆt cña c¸c chi tiÕt lín. Ngoµi ra cßn c¸c lo¹i m¸y phay chÐp h×nh, m¸y tæ hîp, m¸y phay ®iÒu khiÓn theo ch−¬ng tr×nh sè... H.6.21. M¸y phay n»m v¹n n¨ng H.6.22.M¸y phay ®øng 1. Trôc chÝnh; 2. Bµn dao däc; 3. Bµn dao ngang; 4. Bµn m¸y; 5. ô ®ì; 6. Th©n m¸y; 7. Hép tèc ®é; 8. Hép ch¹y dao; 9. Dao phay; 10. BÓ chøa dung dÞch tr¬n nguéi. ®µ n½ng - 2002
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Giáo trình cơ khí đại cương
30 p | 1981 | 691
-
Giáo trình môn học Cơ khí đại cương
94 p | 687 | 405
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 1
0 p | 948 | 385
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 2
0 p | 499 | 277
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 3
0 p | 350 | 231
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 4
0 p | 330 | 202
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 5
0 p | 300 | 197
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 9
0 p | 250 | 192
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 6
0 p | 274 | 190
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 8
0 p | 265 | 178
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 7
0 p | 275 | 176
-
Giáo trình Cơ khí đại cương: Chương 5 - Kỹ thuật hàn
13 p | 305 | 147
-
Giáo trình Cơ khí đại cương (Đà Nẵng,2002)
124 p | 333 | 118
-
CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG - CHƯƠNG II VẬT LIỆU DÙNG TRONG CÔNG NGHIỆP
59 p | 263 | 114
-
CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG - CHƯƠNG III XỬ LÝ NHIỆT KIM LOẠI
12 p | 253 | 110
-
Bài giảng Cơ khí đại cương: Chương 1 - Khái niệm cơ bản
21 p | 51 | 15
-
Bài giảng Cơ khí đại cương: Chương 9 - ThS. Vũ Đình Toại
11 p | 24 | 9
-
Bài giảng Cơ khí đại cương: Chương 1 - ThS. Vũ Đình Toại
10 p | 13 | 6

markdown:
# Giáo trình cơ khí đại cương P2
Chia sẻ: Hoang Nhan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:30
lượt xem 164
download
![](http://image1.tailieu.vn/document/thumbnail/2009/20091127/nguyen6/80x100/133824_348.jpg)
##
Giáo trình cơ khí đại cương P2
[Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ](javascript:void(0);)
Download
![](http://static1.tailieu.vn/b2013az/templates/version1/default/images/down16x21.png)
Gia công cắt gọt kim loại là một quá trình công nghệ rất quan trọng trong ngành cơ khí
Bình luận(0)
[Đăng nhập để gửi bình luận!](javascript:void(0);)
##
Nội dung Text: Giáo trình cơ khí đại cương P2
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 95 ch−¬ng 6 gia c«ng c¾t gät kim lo¹i Gia c«ng kim lo¹i b»ng c¾t gät lµ mét qu¸ tr×nh c«ng nghÖ rÊt quan träng trong ngµnh c¬ khÝ. §ã lµ ph−¬ng ph¸p dïng nh÷ng dông cô c¾t gät trªn c¸c m¸y c¾t gät ®Ó hít mét líp kim lo¹i (l−îng d− gia c«ng c¬) khái ph«i liÖu ®Ó cã ®−îc vËt phÈm víi h×nh d¸ng vµ kÝch th−íc cÇn thiÕt. 6.1. nguyªn lý c¾t gät kim lo¹i 6.1.1. Nh÷ng kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ qu¸ tr×nh c¾t a/ Thùc chÊt, ®Æc ®iÓm Gia c«ng c¾t gät kim lo¹i lµ qu¸ tr×nh c¾t ®i mét líp kim lo¹i (gäi lµ l−îng d− gia c«ng) trªn bÒ mÆt cña ph«i ®Ó ®−îc chi tiÕt cã h×nh d¸ng, kÝch th−íc, ®é chÝnh x¸c, ®é bãng theo yªu cÇu kü thuËt trªn b¶n vÏ. Qu¸ tr×nh ®ã ®−îc thùc hiÖn trªn c¸c m¸y c«ng cô hay m¸y c¾t kim lo¹i (cßn gäi lµ m¸y c¸i), b»ng c¸c lo¹i dao tiÖn, dao phay, dao bµo, mòi khoan, ®¸ mµi v.v...gäi chung lµ dao c¾t kim lo¹i. Gia c«ng c¾t gät cã thÓ dïng ®Ó gia c«ng th«, gia c«ng tinh, gia c«ng lÇn cuèi ®Ó ®¹t ®−îc ®é bãng, ®é chÝnh x¸c cao. Gia c«ng c¾t gät kim lo¹i dÔ tù ®éng ho¸, c¬ khÝ ho¸ cho n¨ng suÊt cao dïng trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc, hµng lo¹t vµ hµng khèi. b/ ChuyÓn ®éng c¬ b¶n khi c¾t gät Trong qu¸ tr×nh gia c«ng c¬ khÝ, ph«i vµ dông cô c¾t gät di chuyÓn t−¬ng ®èi víi nhau nhê nh÷ng c¬ cÊu m¸y. Cã hai d¹ng chuyÓn ®éng: ChuyÓn ®éng c¬ b¶n lµ chuyÓn ®éng sinh ra viÖc c¾t gät vµ chuyÓn ®éng phô. ChuyÓn ®éng c¬ b¶n cã thÓ chia ra: • ChuyÓn ®éng chÝnh (chuyÓn ®éng c¾t): cã tèc ®é lín h¬n tÊt c¶ c¸c chuyÓn ®éng kh¸c. ChuyÓn ®éng chÝnh chñ yÕu thùc hiÖn qu¸ tr×nh c¾t t¹o ra phoi, ký hiÖu lµ V hoÆc n. • ChuyÓn ®éng b−íc tiÕn (chuyÓn ®éng ch¹y dao): cã tèc ®é nhá h¬n chuyÓn ®éng chÝnh. §©y lµ chuyÓn ®éng thùc hiÖn qu¸ tr×nh c¾t tiÕp tôc vµ c¾t hÕt chiÒu dµi chi tiÕt. ViÖc c¾t gät ®−îc tiÕn hµnh th«ng qua hai chuyÓn ®éng nµy th«ng qua c¸c ph−¬ng ph¸p c¾t gät th−êng dïng nhiÒu lµ tiÖn, phay, bµo, mµi, khoan: ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 96 - Khi tiÖn th× ph«i cã chuyÓn ®éng chÝnh V lµ chuyÓn ®éng quay trßn, cßn dao th× cã chuyÓn ®éng ch¹y dao gäi lµ b−íc tiÕn S (chuyÓn ®éng th¼ng däc trôc ph«i). - Khi phay th× ng−îc l¹i, dao phay thùc hiÖn chuyÓn ®éng chÝnh V (chuyÓn ®éng quay trßn) cßn ph«i th× thùc hiÖn chuyÓn ®éng víi b−íc tiÕn S (chuyÓn ®éng th¼ng). H.6.1. S¬ ®å qu¸ tr×nh c¾t gät kim lo¹i vµ c¸c chuyÓn ®éng c¬ b¶n (V. ChuyÓn ®éng chÝnh; S. ChuyÓn ®éng ch¹y dao) a/ TiÖn; b/ Khoan; c/ Bµo; d/ Phay; e/ Mµi - Khi khoan th«ng th−êng th× mòi khoan võa cã c¶ chuyÓn ®éng chÝnh V (chuyÓn ®éng quay trßn) võa cã c¶ chuyÓn ®éng ch¹y dao víi b−íc tiÕn S. - Khi bµo trªn m¸y bµo ngang th× dao bµo cã chuyÓn ®éng chÝnh V (chuyÓn ®éng th¼ng tíi - lui), cßn ph«i cã chuyÓn ®éng ch¹y víi b−íc tiÕn S (chuyÓn ®éng th¼ng). Khi bµo trªn m¸y bµo gi−êng, ph«i sÏ cã chuyÓn ®éng chÝnh V (chuyÓn ®éng th¼ng tíi - lui), cßn dao bµo th× th× cã chuyÓn ®éng ch¹y dao víi b−íc tiÕn S (chuyÓn ®éng th¼ng). 6.1.2. C¸c th«ng sè c¬ b¶n cña chÕ ®é c¾t Nh÷ng th«ng sè c¬ b¶n cña chÕ ®é c¾t gät: vËn tèc c¾t, l−îng ch¹y dao, chiÒu s©u c¾t. a/ Tèc ®é c¾t V: Tèc ®é c¾t lµ kho¶ng dÞch chuyÓn cña mét ®iÓm trªn l−ìi c¾t hoÆc mét ®iÓm trªn bÒ mÆt chi tiÕt gia c«ng sau mét ®¬n vÞ thêi gian. §èi víi m¸y cã ph«i hoÆc dông cô c¾t quay trßn (tiÖn): π . D. n V = (m/phót) 1000 D - ®−êng kÝnh cña ph«i, (mm); n - sè vßng quay cña ph«i hoÆc cña dông cô c¾t trong mét phót. §èi víi m¸y cã ph«i hoÆc dông cô c¾t chuyÓn ®éng th¼ng (bµo): L V = (m/phót) 1000. t L - chiÒu dµi hµnh tr×nh (mm); t - thêi gian cña hµnh tr×nh (phót). ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 97 b/ L−îng ch¹y dao S: §ã lµ kho¶ng dÞch chuyÓn cña dao theo h−íng chuyÓn ®éng phô sau mét vßng quay cña chi tiÕt gia c«ng (mm/vßng). L−îng ch¹y dao khi phay lµ sù dÞch chuyÓn cña ph«i khi dao phay quay mét vßng (So) hoÆc khi dao phay quay mét r¨ng (Sz), hoÆc lµ sù di chuyÓn cña ph«i trong mét phót (Sm). Ta cã: So= Sz.Z (Z - sè r¨ng cña dao phay). Sm= So.n = So.Z.n (n - sè vßng quay cña dao trong mét phót). L−îng ch¹y dao khi khoan lµ kho¶ng dÞch chuyÓn cña mòi khoan däc trôc sau mét vßng quay cña mòi khoan. c/ ChiÒu s©u c¾t t: §ã lµ kho¶ng c¸ch gi÷a bÒ mÆt cÇn ®−îc gia c«ng vµ mÆt ®· gia c«ng sau mét lÇn dao c¾t ch¹y qua. ph«i b−íc tiÕn S - Khi tiÖn ngoµi, chiÒu s©u c¾t ®o theo ®−êng vu«ng gãc víi trôc ph«i vµ ®−îc tÝnh theo c«ng thøc: d D D−d t= (mm) . 2 chiÒu s©u c¾t t D - ®−êng kÝnh cña mÆt cÇn gia c«ng (mm). d - ®−êng kÝnh cña mÆt ®· gia c«ng (mm). H.6.2.C¸c yÕu tè c¾t gät khi tiÖn ngoµi - ChiÒu s©u c¾t khi phay ®o trong mÆt ph¼ng vu«ng gãc víi trôc dao phay vµ b»ng chiÒu dµy cña líp kim lo¹i bÞ hít ®i sau mét lÇn ch¹y dao. - ChiÒu s©u c¾t khi khoan b»ng nöa ®−êng kÝnh cña mñi khoan: D t= (mm). D - ®−êng kÝnh mòi khoan. 2 6.1.3. Dông cô c¾t gät a/ CÊu t¹o cña dông cô c¾t: Dao c¾t (dao tiÖn, dao bµo, dao phay...) lµ lo¹i dông cô c¾t dïng rÊt réng r·i ®Ó gia c«ng kim lo¹i. Dao gåm ®Çu dao I vµ th©n dao II. Th©n dao dïng ®Ó kÑp trong gi¸ dao. mÆt tho¸t I II l−ìi c¾t phô mÆt sau phô mòi l−ìi c¾t chÝnh H.6.3.C¸c bé phËn chÝnh cña dao tiÖn mÆt sau chÝnh ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 98 b/ VËt liÖu chÕ t¹o dao c¾t gät: §Ó c¾t gät ®−îc hiÖu qu¶, vËt liÖu lµm dông cô c¾t gät ph¶i ®¹t c¸c yªu cÇu sau: • §é cøng phÇn l−ìi c¾t ph¶i cao h¬n nhiÒu so víi vËt liÖu ph«i. §Ó c¾t thÐp c¸cbon vµ thÐp hîp kim thÊp, ®é cøng cña dao ph¶i ®¹t 62÷65 HRC. • ChÞu mµi mßn tèt, cã ®é bÒn ®¶m b¶o vµ ®é dÎo cÇn thiÕt ®Ó chèng l¹i lùc va ®Ëp vµ lùc uèn v.v... • §é bÒn nhiÖt cao ®Ó ®¶m b¶o ®é cøng khi gia c«ng víi tèc ®é cao. C¸c lo¹i vËt liÖu dïng ®Ó chÕ t¹o dao c¾t: ThÐp c¸cbon dông cô: sau khi nhiÖt luyÖn ®¹t ®é cøng 60÷63 HRC song chÞu nhiÖt thÊp. Nãng ®Õn 200÷3000C thÐp mÊt ®é cøng. Ngµy nay chØ dïng thÐp nµy chÕ t¹o dông cô c¾t nh− c−a, dòa, ®ôc v.v...C¸c m¸c thÐp th−êng dïng: CD80, CD80A, CD100 ... ThÐp hîp kim dông cô: §Æc tÝnh c¬ häc còng t−¬ng tù nh− thÐp c¸cbon dông cô nh−ng chóng cã tÝnh nhiÖt luyÖn tèt, ®é s©u nhiÖt luyÖn cao h¬n Ýt biÕn d¹ng vµ chÞu mµi mßn tèt ... Cã thÓ dïng thÐp cã m¸c 90CrSi, 100CrW ®Ó chÕ t¹o tar«, bµn ren. §Æc biÖt phæ biÕn nhÊt lµ dïng thÐp cao tèc (thÐp giã) ®Ó chÕ t¹o c¸c lo¹i dao c¾t nh− dao tiÖn, mòi khoan vµ l−ìi c¾t cña dao phay...v× tuy ®é cøng kh«ng cao h¬n hai lo¹i trªn nh−ng ®é bÒn nhiÖt cao h¬n (®Õn 6500C). HiÖn nay th−êng dïng c¸c lo¹i thÐp giã cã ký hiÖu 80W18Cr4VMo, 90W9Cr4V2Mo, 90W9Co10Cr4V2Mo v.v... Hîp kim cøng: lµ lo¹i vËt liÖu cã tÝnh c¾t gät rÊt cao. §é chÞu nhiÖt lªn ®Õn 10000C, ®é cøng cña vËt liÖu: 70÷92 HRC. MÆc dï rÊt ®¾t, nh−ng ng−êi ta vÉn dïng rÊt nhiÒu v× ®ã lµ lo¹i vËt liÖu kh«ng ph¶i nhiÖt luyÖn, cã thÓ c¾t víi tèc ®é cao, n¨ng suÊt cao. Lo¹i WCCo8, WCCo10 dïng ®Ó c¾t gang, hîp kim nh«m ®óc...Lo¹i WCTiC5Co10, WCTiC15Co6...thÝch hîp khi c¾t vËt liÖu dÎo. Ngoµi ra ng−êi ta cßn dïng vËt liÖu gèm, kim c−¬ng ®Ó chÕ t¹o dao c¾t gät. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 99 6.2. M¸y c¾t kim lo¹i M¸y c«ng cô lµ lo¹i thiÕt bÞ dïng ®Ó gia c«ng c¾t gät kim lo¹i rÊt th«ng dông trong c¸c nhµ m¸y vµ ph©n x−ëng c¬ khÝ ®Ó chÕ t¹o c¸c m¸y kh¸c, c¸c khÝ cô, dông cô v.v...dïng trong s¶n xuÊt vµ ®êi sèng. Ngµy nay cïng víi sù ph¸t triÓn cña tin häc vµ ®iÖn tö, m¸y c«ng cô vµ c«ng nghÖ gia c«ng ®· ®−îc hoµn thiÖn ë møc ®é rÊt cao. C¸c m¸y c«ng cô lµm viÖc hoµn toµn tù ®éng vµ lµm viÖc theo ch−¬ng tr×nh ®Þnh tr−íc. §iÒu ®ã nãi lªn r»ng n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng cña c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ ngµy mét t¨ng cao. 6.2.1. ph©n lo¹i vµ ký hiÖu a/ Ph©n lo¹i m¸y c«ng cô - Theo khèi l−îng chia ra lo¹i nhÑ d−íi 1 tÊn, lo¹i trung b×nh d−íi 10 tÊn vµ lo¹i h¹ng nÆng tõ 10 tÊn trë lªn. Cã lo¹i ®Õn 1600 tÊn. - Theo ®é chÝnh x¸c cña m¸y: ®é chÝnh x¸c th−êng, cao vµ rÊt cao. - Theo møc ®é gia c«ng cña m¸y: • M¸y v¹n n¨ng: cã c«ng dông chung ®Ó gia c«ng nhiÒu lo¹i chi tiÕt cã h×nh d¹ng, kÝch th−íc kh¸c nhau. Th−êng dïng trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc, hµng lo¹t nhá. • M¸y chuyªn m«n ho¸ dïng ®Ó gia c«ng mét lo¹i hay mét vµi lo¹i chi tiÕt cã h×nh d¹ng gÇn gièng nhau nh− d¹ng trôc, b¹c, vßng bi v. v... Th−êng dïng trong s¶n xuÊt hµng lo¹t nh− m¸y gia c«ng b¸nh r¨ng, vßng bi, tiÖn ren, v.v... • M¸y chuyªn dïng gia c«ng mét lo¹i chi tiÕt cã h×nh d¹ng, kÝch th−íc nhÊt ®Þnh. Lo¹i nµy dïng trong s¶n xuÊt hµng lo¹t lín vµ hµng khèi. - Ph©n lo¹i theo c«ng dông vµ chøc n¨ng lµm viÖc: m¸y tiÖn, m¸y bµo, khoan, phay, mµi v.v... b/ Ký hiÖu m¸y §Ó dÔ dµng ph©n biÖt c¸c nhãm m¸y kh¸c nhau, ng−êi ta ®· ®Æt ký hiÖu cho c¸c m¸y. C¸c n−íc cã ký hiÖu kh¸c nhau. C¸c m¸y s¶n xuÊt ë ViÖt nam ®−îc ký hiÖu nh− sau: • Ch÷ ®Çu tiªn chØ nhãm m¸y: T - tiÖn; KD - khoan doa; M - mµi; TH - tæ hîp; P - phay; BX - bµo xäc; C - c¾t ®øt ... • Ch÷ sè tiÕp theo biÓu thÞ kiÓu m¸y, ®Æc tr−ng cho mét trong nh÷ng kÝch th−íc quan träng cña chi tiÕt hay dông cô gia c«ng. • C¸c ch÷ c¸i sau cïng chØ râ chøc n¨ng, møc ®é tù ®éng ho¸, ®é chÝnh x¸c vµ c¶i tiÕn m¸y. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 100 VÝ dô: T620A: T - tiÖn; sè 6 - kiÓu v¹n n¨ng; sè 20 - chiÒu cao t©m m¸y lµ 200 mm t−¬ng øng víi ®−êng kÝnh lín nhÊt gia c«ng trªn m¸y lµ 400 mm, ch÷ A lµ c¶i tiÕn tõ m¸y T620. Theo TCVN, m¸y c«ng cô cã 5 cÊp chÝnh x¸c theo c¸c ch÷ c¸i E, D, C, B, A. Trong ®ã E lµ cÊp chÝnh x¸c th−êng; B lµ cÊp chÝnh x¸c ®Æc biÖt cao; A lµ cÊp siªu chÝnh x¸c . 6.2.2. TruyÒn dÉn vµ truyÒn ®éng trong m¸y c¾t gät kim lo¹i a/ C¸c h×nh thøc truyÒn dÉn - TruyÒn dÉn tËp trung: Lµ truyÒn dÉn mµ ®éng c¬ ®iÖn truyÒn vµo trôc trung t©m ch¹y däc theo ph©n x−ëng ®Ó truyÒn chuyÓn ®éng ®Õn tõng m¸y b»ng bé truyÒn ®ai. H×nh thøc nµy ®¬n gi¶n nh−ng hiÖu suÊt thÊp, cång kÒnh kh«ng an toµn, muèn söa ch÷a mét m¸y, ph¶i ngõng toµn bé ph©n x−ëng. - TruyÒn dÉn nhãm: Mét ®éng c¬ truyÒn dÉn cho mét nhãm m¸y. - TruyÒn dÉn ®éc lËp: Mét m¸y ®−îc truyÒn dÉn tõ mét hoÆc nhiÒu ®éng c¬. Mçi ®éng c¬ lµm mét nhiÖm vô riªng, do mét hÖ thèng ®iÒu khiÓn riªng nh− ®éng c¬ chÝnh, ®éng c¬ ch¹y dao th¼ng ®øng, ®éng c¬ ch¹y dao nhanh, ®éng c¬ thuû lùc, ®éng c¬ b«i tr¬n, ®éng c¬ lµm m¸t. HiÖn nay lo¹i nµy ®−îc sö dông nhiÒu, ®Æc biÖt lµ c¸c m¸y tù ®éng, b¸n tù ®éng cã hµng chôc ®éng c¬ trªn mét m¸y. b/ C¸c h×nh thøc truyÒn ®éng TruyÒn ®éng ®ai: gåm 2 b¸nh ®ai (puli) chñ ®éng vµ bÞ ®éng. §ai thang hay ®ai dÑt truyÒn chuyÓn ®éng quay trßn gi÷a 2 puli víi tû sè truyÒn: (1 − η) = n2 D1 n i= D2 1 1 2 η - hÖ sè tr−ît lÊy b»ng (0,01÷0,02). n1; n2 - vËn tèc vßng cña c¸c b¸nh ®ai. n1 D1 n2 D2 D1; D2 - ®−êng kÝnh ngoµi cña puli 1, 2. TruyÒn ®éng b¸nh r¨ng: gåm c¸c b¸nh r¨ng trô hoÆc c«n ¨n khíp víi nhau truyÒn chuyÓn ®éng quay gi÷a c¸c trôc song song hoÆc vu«ng gãc víi nhau nhê c¸c c¸c b¸nh r¨ng cã sè r¨ng Z . Z1; n1 Z 1 n2 Z1; n1 Tû sè truyÒn: i = = M X M X Z 2 n1 X Z1; Z2 - sè r¨ng cña c¸c b¸nh r¨ng. X n1; n2 - sè vßng quay cña c¸c b¸nh r¨ng. Z2; n2 Z2; n2 ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 101 TruyÒn ®éng trôc vÝt-b¸nh vÝt: §ã lµ d¹ng truyÒn chuyÓn ®éng quay gi÷a 2 trôc kh«ng song song. B¸nh vÝt cã sè r¨ng Zbv ¨n khíp víi trôc vÝt cã sè ®Çu mèi K (K = 1, 2, 3). Tû sè truyÒn cña lo¹i truyÒn ®éng nµy rÊt nhá vµ tÝnh theo c«ng thøc: i = K/Zbv dïng ®Ó thay ®æi ë møc ®é lín gi¸ trÞ vßng quay n gi÷a 2 trôc quay. Zbv K b/ H.6.4. TruyÒn ®éng trôc vÝt-b¸nh vÝt a/ 1- VÝt v« tËn; 2- B¸nh r¨ng vÝt v« tËn TruyÒn ®éng xÝch n1; Z1 Z n M Tû sè truyÒn: i = 1 = 2 Z 2 n1 Z1; Z2 - sè r¨ng cña c¸c b¸nh xÝch. n2; Z2 n1; n2 - sè vßng quay cña c¸c b¸nh xÝch. TruyÒn ®éng trôc vÝt me - ®ai èc: §©y lµ mét d¹ng truyÒn chuyÓn ®éng ®Ó biÕn chuyÓn ®éng quay trßn thµnh chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn. Khi trôc vÝt quay trßn t¹i chç, ®ai èc tÞnh tiÕn ; khi ®ai èc cè ®Þnh, trôc vÝt quay trßn vµ tÞnh tiÕn. Sau n vßng quay cña trôc vÝt víi b−íc vÝt tx ®ai èc tÞnh tiÕn ®−îc mét ®o¹n S = tx.n: H.6.5. TruyÒn ®éng trôc vÝt me - ®ai èc ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 102 TruyÒn ®éng thanh r¨ng - b¸nh r¨ng: §©y còng lµ d¹ng biÕn chuyÓn ®éng quay thµnh tÞnh tiÕn vµ ng−îc l¹i. Sù ¨n khíp gi÷a thanh r¨ng cã b−íc t = π.m vµ b¸nh r¨ng cã sè r¨ng Z ®−îc tÝnh theo c«ng thøc: S = t.Z.n = π.m.Z.n (mm). m - sè m«®un cña r¨ng; n, Z - sè vßng quay vµ sè r¨ng cña b¸nh r¨ng. 6.2.3. C¸c lo¹i c¬ cÊu truyÒn ®éng trong m¸y c¾t kim lo¹i a/ TruyÒn ®éng v« cÊp: I D1 §©y lµ truyÒn ®éng cho ta tèc ®é n1 bÊt kú gi÷a 2 tèc ®é giíi h¹n nmin vµ cÇn g¹t nmax. Trong m¸y c¾t kim lo¹i cã mét sè c¬ cÊu truyÒn dÉn v« cÊp sau: D2 I n2 B¸nh ®ai c«n - ®ai dÑt (a): a i = 1 (1 − η) = 2 D n D2 n1 n1 D1 D1, D2 - ®−êng kÝnh puli t−¬ng øng víi I vÞ trÝ d©y ®ai CÆp b¸nh ®ai c«n - ®ai dÑt (b): n2 D2 i = 1 (1 − η) = 2 D n II D2 n1 b ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 103 D1, D2 - ®−êng kÝnh puli t−¬ng øng víi vÞ trÝ d©y ®ai. B¸nh c«n ma s¸t vµ con l¨n (c): (1 − η) = n2 D1 n n1 n2 i= D1 D2 D2 1 I II D1, D2 - ®−êng kÝnh b¸nh c«n t¹i vÞ trÝ con l¨n. c b/ TruyÒn ®éng ph©n cÊp: Lµ truyÒn ®éng cho ta tèc ®é nhÊt ®Þnh gi÷a 2 tèc ®é giíi h¹n nmin vµ nmax. Cã c¸c c¬ cÊu thay ®æi tèc ®é nh− sau: Thay ®æi tèc ®é b»ng b»ng khèi b¸nh r¨ng di tr−ît: Dïng ®Ó thay ®æi tèc ®é gi÷a c¸c 1 2 Z1 trôc. Tuú theo sè l−îng b¸nh r¨ng di tr−ît Z2 I n1 nhiÒu hay Ýt, trôc bÞ ®éng sÏ nhËn ®−îc c¸c gi¸ trÞ vßng quay kh¸c nhau. T¹i c¸c II x x n2 vÞ trÝ ¨n khíp cña c¸c cÆp b¸nh r¨ng sÏ Z3 Z4 a/ cho ta mét tû sè truyÒn i t−¬ng øng. H.6.6. Thay ®æi tèc ®é b»ng b¸nh r¨ng di tr−ît C¬ cÊu thay ®æi tèc ®é b»ng ly hîp vÊu (b). Trong c¬ cÊu nµy c¸c b¸nh r¨ng Z1, 1 2 Z1 Z2 Z2 kh«ng di tr−ît mµ chóng chØ truyÒn n1 chuyÓn ®éng quay cho trôc bÞ ®éng II khi I ®−îc khíp vµo ly hîp M. Khi g¹t ly hîp II x x n2 M sang tr¸i hoÆc sang ph¶i ta sÏ cã c¸c tû Z3 Z4 sè truyÒn: i1 = Z1/Z3 vµ i2 = Z2/Z4. H6.7. Thay ®æi tèc ®é b»ng ly hîp vÊu C¬ cÊu Nooct«ng: Trªn trôc chñ ®éng cã mét khèi b¸nh r¨ng h×nh th¸p cã sè r¨ng tõ Z1÷Z6 nhËn cïng mét sè vßng quay n1. §Ó truyÒn sang trôc bÞ ®éng II cÇn Z1 Z2 Z3 Z4 Z5 Z6 cã b¸nh r¨ng trung gian Za lu«n lu«n ¨n khíp víi b¸nh di tr−ît Zb l¾p trªn trôc II. n1 X X X X X X I T¹i vÞ trÝ nhÊt ®Þnh sÏ cã i t−¬ng øng: Zi Z a Zi X i= * = Za Z a Zb Zb n2 II Th−êng c¸c gi¸ trÞ sè r¨ng cña mçi Zb b¸nh r¨ng chªnh lÖch kh«ng nhiÒu nªn A vßng quay nII còng chªnh lÖch rÊt Ýt. C¬ B C D § E cÊu nµy thÝch hîp ®Ó thùc hiÖn thay ®æi H.6.8. C¬ cÊu Nooctong l−îng ch¹y dao S ë m¸y tiÖn. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 104 C¬ cÊu ®¶o chiÒu Trong m¸y c¾t kim lo¹i th−êng sö dông 2 lo¹i c¬ cÊu ®¶o chiÒu c¬ khÝ: ®¶o chiÒu b»ng ly hîp (a) vµ ®¶o chiÒu b»ng b¸nh r¨ng di tr−ît (b). Theo nguyªn t¾c nÕu sè trôc ch¼n th× trôc bÞ ®éng quay ng−îc chiÒu víi trôc chñ ®éng. NÕu sè trôc lµ sè lÎ, trôc bÞ ®éng vµ trôc chñ ®éng quay cïng chiÒu. b/ Z1 Z2 b/ Z1 Z2 I X X nI I X X nI II X Za II X Za III nIII III nIII Z3 Z4 Z3 Z4 a/ b/ 1 2 1 2 H.6.9. C¬ cÊu ®¶o chiÒu a/ §¶o chiÒu b»ng ly hîp vÊu; b/ §¶o chiÒu b»ng b¸nh r¨ng di tr−ît c/ TruyÒn ®éng gi¸n ®o¹n Trong m¸y c¾t kim lo¹i th−êng sö dông c¬ 4 5 cÊu CulÝt ®Ó truyÒn chuyÓn ®éng tíi - lui cho 6 2 3 chuyÓn ®éng chÝnh dao c¾t (m¸y bµo ngang). 1 8 B¸nh r¨ng 1, 2 vµ 9 7 ®Üa 3 quay lµm con tr−ît 8 sÏ tr−ît tíi-lui trong r·nh 10 0 tr−ît cña tay quay 10 lµm cho tay quay 10 l¾c xung quanh t©m 0. Nhê vËy bµn H.6.10. C¬ cÊu CulÝt trong m¸y bµo ngang tr−ît 4 cã g¸ dao 5 nhËn ®−îc chuyÓn ®éng qua-l¹i trªn chi tiÕt 6 ®−îc g¸ trªn bµn g¸. z1 d/ XÝch truyÒn ®éng X X z3 z nc XÝch tèc ®é: giíi thiÖu X z4 k mét bé truyÒn nhiÒu cÊp tèc z2 n®c ®é cho trôc chÝnh. Ph−¬ng X ®c tr×nh xÝch ®éng ®−îc tÝnh: z5 z6 n®c.i1.i2.i3.i4...in = nc H.6.11. XÝch tèc ®é ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 105 6.2.4. M¸y tiÖn a/ C«ng dông M¸y tiÖn lµ lo¹i m¸y gia c«ng c¾t gät phæ biÕn nhÊt trong c¸c nhµ m¸y c¬ khÝ (40÷50%) bëi v× nã cã thÓ gia c«ng ®−îc nhiÒu bÒ mÆt: • MÆt trßn xoay ngoµi vµ trong. • C¸c mÆt trô, c«n, hay ®Þnh h×nh. • C¸c lo¹i ren (tam gi¸c, thang, vu«ng...). • MÆt ph¼ng ë mÆt ®Çu hay c¾t ®øt. Ngoµi ra trªn m¸y tiÖn cã thÓ dïng ®Ó khoan lç, doa lç, mµi, thËm chÝ gia c«ng c¸c mÆt kh«ng trßn xoay nhê c¸c ®å g¸... b/ Ph©n lo¹i m¸y tiÖn C¨n cø vµo khèi l−îng cña m¸y: • Lo¹i nhÑ ≤ 500 kg. Lo¹i trung b×nh ≤ 4.000 kg • Lo¹i nÆng ≤ 50 tÊn. Lo¹i siªu nÆng ≤ 400 tÊn. C¨n cø vµo c«ng dông cña m¸y: • M¸y tiÖn ren vÝt v¹n n¨ng dïng gia c«ng c¸c lo¹i ren vµ c¸c c«ng viÖc kh¸c cña m¸y tiÖn. • M¸y tiÖn nhiÒu dao (Revonre): cïng mét lóc cã nhiÒu l−ìi dao cïng c¾t mét lóc trong cïng mét thêi gian. • M¸y tiÖn tù ®éng vµ b¸n tù ®éng: lµ lo¹i mµ c¸c thao t¸c vµ nguyªn c«ng ®−îc thùc hiÖn tù ®éng hoµn toµn hay mét phÇn. • M¸y tiÖn chuyªn dïng: chØ ®Ó gia c«ng mét sè bÒ mÆt nhÊt ®Þnh, lo¹i h×nh h¹n chÕ. • M¸y tiÖn ®øng hay tiÖn côt: cã m©m cÆp lín quay n»m ngang hay th¼ng ®øng ®Ó gia c«ng c¸c chi tiÕt cã ®−êng kÝnh lín ®Õn 20 m. c/ C¸c bé phËn chÝnh cña m¸y tiÖn: ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 106 ô tr−íc (1): lµ mét hép kÝn cã chøa bé phËn quan träng lµ trôc chÝnh vµ hép tèc ®é. PhÝa d−íi hép trôc chÝnh lµ hép xe dao (3) vµ hép ®éng c¬ (9). ô ®éng (4): cã thÓ di chuyÓn trªn b¨ng m¸y, cã chøa mñi chèng t©m ®Ó g¸ ph«i khi tiÖn, còng cã thÓ ®Ó l¾p mòi khoan, khoÐt khi khoan hoÆc khoÐt lç. Hép bµn xe dao (5): lµ bé phËn dÞch chuyÓn ®−îc theo h−íng däc hoÆc ngang ®Ó t¹o ra l−îng ch¹y dao (b−íc tiÕn) S. PhÝa trªn bµn xe dao cã bé g¸ kÑp dao (7). Th©n m¸y (6): lµ bé phËn ®Ó g¸ ®Æt tÊt c¶ c¸c bé phËn trªn. Ngoµi ra cßn chøa thªm bé phËn lµm nguéi, th¾p s¸ng, chøa phoi vµ c¸c b¶ng hay c¬ cÊu ®iÒu khiÓn. d/ Mét sè ph−¬ng ph¸p gia c«ng trªn m¸y tiÖn TiÖn tr¬n: Lµ tiÖn ngoµi vµ trong mét chi tiÕt cã h×nh trô trßn d¹ng trôc tr¬n hay trôc bËc. C¸c b−íc ®−îc tiÕn hµnh: chuÈn bÞ dao; g¸ vËt gia c«ng lªn m¸y; tiÖn th« (ph¸); tiÖn tinh. a. TiÖn trôc tr¬n ngoµi b. TiÖn trôc bËc c. TiÖn trôc tr¬n trong TiÖn c«n: cã 3 ph−¬ng ph¸p tiÖn c«n nh− h×nh vÏ sau: • Khi dïng dao réng b¶n (a) chØ tiÖn ®o¹n c«n cã chiÒu dµi ng¾n víi gãc nghiªng α bÊt kú. Dao réng b¶n chÞu lùc lín vµ chØ cã b−íc tiÕn ngang S ch¹y tay hay tù ®éng. • Xoay nghiªng bµn dao trªn mét gãc α (b): chØ thÝch øng víi nh÷ng chi tiÕt cã chiÒu dµi c«n ng¾n. Gãc nghiªng α ®−îc tÝnh theo c«ng thøc: D−d tgα = 2l ë ®©y D, d - ®−êng kÝnh ®Çu lín vµ ®Çu nhá cña ®o¹n c«n. l - chiÒu dµi cña ®o¹n c«n. l n α α α S.n α a. Dïng dao b¶n réng b. Xoay nghiªng bµn dao trªn ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 107 • §¸nh lÖch ô ®éng (c): lîi dông ®é r¬ cña ô ®éng, ®¸nh lÖch mét ®o¹n h l L⎛ D−d⎞ h= ⎜ ⎟ mm. l ⎝ 2 ⎠ T©m míi d D ë ®©y h - phÇn lÖch t©m. h α l - chiÒu dµi phÇn c«n. T©m cò L L - chiÒu dµi tÝnh tõ 2 mòi t©m. c/ §¸nh lÖch ô ®éng TiÖn ren: Tuú theo d¹ng ren vµ yªu cÇu, ng−êi ta sö dông 3 c¸ch tiÕn dao kh¸c nhau. Ph−¬ng ph¸p (a) chØ dïng ®Ó c¾t ren nhá, hai l−ìi cïng c¾t sÏ chÞu lùc lín, nh−ng c¶ hai mÐp ®Òu nh½n. Ph−¬ng ph¸p (b) vµ (c) khi ¨n dao nghiªng theo mét mÐp, th× chØ cã mét l−ìi tham gia c¾t, sÏ gi¶m lùc nh−ng mÐp bªn ph¶i kÐm nh½n bãng. Ph−¬ng ph¸p nµy ®−îc dïng khi c¾t th« cã kÝch th−íc lín. Chó ý: c¸c lo¹i ren vu«ng hay h×nh thang, giai ®o¹n ®Çu còng th−êng c¾t tam gi¸c, sau ®ã dïng dao ®Þnh h×nh ®Ó söa ®óng . s s s a. b. c. C¸c lo¹i ren th−êng dïng: a. Ren tam gi¸c b. Ren h×nh vu«ng c. Ren h×nh thang Gia c«ng bÒ mÆt lÖch t©m: cã 2 ph−¬ng ph¸p gia c«ng c¸c bÒ mÆt lÖch t©m: • Ph−¬ng ph¸p dïng mòi chèng t©m: Trªn mét ®Çu ph«i khoan 2 2 lç t©m trïng víi ®−êng trôc cña 1 mÆt lÖch t©m vµ ®−êng trôc cña I I ngçng trôc. Khi g¸ lç t©m I-I ta II II gia c«ng mÆt lÖch t©m 2, khi g¸ lç t©m II-II gia c«ng ngçng trôc 1. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 108 • Ph−¬ng ph¸p gia c«ng trªn m©m cÆp: ng−êi ta t¹o mÆt lÖch t©m b»ng c¸ch ®Öm mét miÕng kim lo¹i cã chiÒu dµy A nhÊt ®Þnh d−íi mét vÊu cña m©m cÆp. ChiÒu dµy A ®−îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc: ⎛ e ⎞ A = 1,5e⎜ 1 − ⎟ A ⎝ 2d ⎠ O2 d - ®−êng kÝnh cña bÒ mÆt ®−îc kÑp chÆt e e - kho¶ng lÖch t©m . O1 d TiÖn c¸c bÒ mÆt ®Æc biÖt b»ng dao ®Þnh h×nh: Ng−êi ta sö dông c¸c lo¹i dao ®Þnh h×nh cã l−ìi dao ®−îc mµi theo ®−êng cong gièng nh− h×nh d¸ng mÆt ngoµi cña chi tiÕt gia c«ng. s Dao ®Þnh h×nh ®/ C¸c dông cô chñ yÕu cña m¸y tiÖn M©m cÆp: lµ bé phËn ®Ó kÑp chÆt vµ tù ®Þnh vÞ ph«i khi gia c«ng. Cã c¸c lo¹i m©m cÆp chÝnh sau: H.6.12.C¸c lo¹i m©m cÆp a/ M©m cÆp 3 chÊu; b/ M©m cÆp 4 chÊu; c/ M©m cÆp hoa • M©m cÆp 3 chÊu tù ®Þnh t©m: Khi dïng c¬lª quay ë vÝt quay 1, ba chÊu 2 cïng dÞch chuyÓn vµo t©m mét l−îng b»ng nhau. Lo¹i nµy dïng ®Ó cÆp c¸c chi tiÕt trßn xoay. • M©m cÆp 4 chÊu ®éc lËp: Mçi chÊu cã mét vÝt ®iÒu chØnh riªng. Lo¹i nµy dïng thÝch hîp víi c¸c ph«i kh«ng trßn xoay hoÆc ®Ó gia c«ng bÒ mÆt lÖch t©m. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 109 • Ngoµi ra cßn cã m©m cÆp tèc vµ m©m cÆp hoa mai dïng ®Ó g¸ c¸c chi tiÕt cã h×nh d¸ng phøc t¹p vµ chi tiÕt ®−îc b¾t vµo m©m cÆp qua c¸c bulon - ®ai èc. Mòi chèng t©m: Dïng ®Ó ®ì t©m c¸c ph«i cã 4 < L/D < 10 khi tiÖn. Cã c¸c lo¹i sau: • Lo¹i th−êng (a): lo¹i nµy cã gãc α = 600, trong tr−êng hîp g¸ nh÷ng vËt nÆng th× α = 900. • Mòi chèng t©m khuyÕt (b): ®−îc dïng trong tr−êng hîp c¾t mÆt ®Çu cña ph«i mµ kh«ng v−íng dao. • Mòi chèng t©m cÇu (c): dïng trong tr−êng hîp ®−êng trôc cña chi tiÕt gia c«ng kh«ng trïng t©m H.6.13. Mòi t©m trôc víi ®−êng trôc cña a/ Mòi t©m th−êng; b/ Mòi t©m khuyÕt; c/ Mòi t©m cÇu; d/ Mòi t©m khÝa; e/ Mòi t©m quay mòi t©m. • Mòi t©m quay (e) lµ d¹ng mòi t©m l¾p vµo æ bi dïng khi tèc ®é quay lín. • Mòi t©m khÝa (d): dïng ®Ó chèng t©m vµ ®ì c¸c chi tiÕt rçng. Gi¸ ®ì (Luynet): Dïng ®Ó g¸ c¸c chi tiÕt nhá vµ dµi H/D > 10 nh»m t¨ng ®é cøng v÷ng cho ph«i gia c«ng nh»m h¹n chÕ sai sè h×nh d¹ng do lùc c¾t g©y nªn. Cã hai lo¹i gi¸ ®ì: • Gi¸ ®ì cè ®Þnh (a): ®−îc ®Þnh vÞ t¹i mét vÞ trÝ trªn b¨ng m¸y. C¸c vÊu cña gi¸ ®ì cã thÓ ra vµo nhê c¸c trôc vÝt. • Gi¸ ®ì di ®éng (b): lo¹i nµy di chuyÓn cïng víi dao trong qu¸ tr×nh gia c«ng, nã ®−îc b¾t chÆt trªn bµn dao. Gi¸ ®ì ®éng chØ cã 2 vÊu ®ì trùc tiÕp víi lùc c¾t, H.6.14. Gi¸ ®ì cè ®Þnh (a) vµ gi¸ ®¬ di ®éng ®¶m b¶o trôc khái bÞ cong. Ngoµi ra trong m¸y tiÖn ng−êi ta cßn dïng mét sè dông cô kh¸c nh− Tèc dïng ®Ó truyÒn chuyÓn ®éng quay tõ m©m cÆp ®Õn vËt gia c«ng khi vËt ®−îc g¸ trªn trôc chÝnh hai mòi chèng t©m. Trôc t©m ®Ó g¸ nh÷ng chi tiÕt cã lç s½n ®· ®−îc gia c«ng tinh. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 110 6.2.5. M¸y khoan-doa a/ C«ng dông vµ ph©n lo¹i M¸y khoan-doa dïng ®Ó gia c«ng lç h×nh trô b»ng c¸c dông cô c¾t nh−: mòi khoan, mòi khoÐt vµ dao doa. M¸y khoan t¹o ra lç th« ®¹t ®é chÝnh x¸c, ®é bãng bÒ mÆt gia c«ng thÊp Rz160 ÷ Rz40. §Ó n©ng cao ®é chÝnh x¸c vµ ®é bãng bÒ mÆt lç ph¶i dïng khoÐt hay doa trªn m¸y doa. Sau khi doa, ®é chÝnh x¸c ®¹t cÊp 4 hoÆc 5 vµ ®é bãng cã thÓ ®¹t Ra = 1,25 ÷ 0,32. M¸y khoan-doa cã chuyÓn ®éng chÝnh lµ chuyÓn ®éng quay trßn cña trôc mang dao, chuyÓn ®éng ch¹y dao lµ chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn cña dao. Trªn m¸y khoan cã thÓ dïng dông cô tar«, bµn ren ®Ó gia c«ng ren. M¸y khoan cã c¸c lo¹i sau: M¸y khan ®iÖn cÇm tay Cho phÐp khoan c¸c lç trªn nh÷ng chi tiÕt mµ kh«ng cho phÐp c¸c lo¹i m¸y khoan cã trôc chÝnh cè ®Þnh thùc hiÖn. M¸y khoan bµn: lµ lo¹i m¸y ®¬n gi¶n, nhá, ®Æt trªn bµn nguéi. Lç khoan lín nhÊt d ≤ 10 mm. M¸y H.6.15. a/ M¸y khoan tay; b/ m¸y khoan bµn th−êng cã 3 cÊp vßng quay víi sè vßng quay lín. M¸y khoan ®øng: lµ lo¹i dïng gia c«ng c¸c lo¹i lç ®¬n cã ®−êng kÝnh trung b×nh d ≤ 50 mm. M¸y cã trôc chÝnh mang mòi khoan cè ®Þnh. Ph«i ph¶i dÞch chuyÓn sao cho trïng t©m mòi khoan. M¸y khoan cÇn: ®Ó gia c«ng c¸c lç cã ®−êng kÝnh lín trªn c¸c ph«i cã khèi l−îng lín kh«ng dÞch chuyÓn thuËn lîi ®−îc. H.6.15.c/ M¸y khoan ®øng; d/ M¸y khoan cÇn Do ®ã to¹ ®é cña mòi khoan cã thÓ dÞch chuyÓn quay hay h−íng kÝnh ®Ó khoan c¸c lç cã to¹ ®é kh¸c nhau. Trong thùc tÕ cßn cã m¸y khoan nhiÒu trôc, m¸y khoan s©u. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 111 b/ Dông cô c¾t trªn m¸y khoan-doa Mòi khoan: Trong c¾t gät kim lo¹i cã c¸c lo¹i mòi khoan ruét gµ, mòi khoan s©u, mòi khoan t©m... CÊu t¹o phÇn c¾t cña mòi khoan cã 2 l−ìi c¾t chÝnh vµ 2 l−ìi c¾t phô. Ngoµi ra cßn cã phÇn l−ìi c¾t ngang. PhÇn cæ dao ®Ó ghi ®−êng kÝnh mòi khoan. Chu«i h×nh trô dïng cho mòi khoan nhá (< 10 mm). Chu«i c«n dïng cho lo¹i cã ®−êng kÝnh lín h¬n. S¬ ®å c¾t khi khoan theo h×nh bªn. Khi khoan tèc ®é c¾t tÝnh theo c«ng thøc: πdn v= m/phót H.6.16. Mòi khoan 1000 a/ TiÕt diÖn líp phoi; b/ Mòi khoan t©m; c/ Mòi khoan ruét gµ d - ®−êng kÝnh mòi khoan (mm). n - sè vßng quay cña mòi khoan (v/phót). ChiÒu s©u c¾t t khi khoan trªn ph«i ch−a cã lç lµ: d t= (mm). 2 L−îng ch¹y dao cña khoan sau mçi vßng quay lµ Sz = 2S (mm/vßng). Mòi khoÐt vµ doa: Dông cô ®Ó khÐt vµ doa dïng ®Ó më réng lç khoan, t¨ng ®é bãng, ®é chÝnh x¸c bÒ mÆt lç trßn xoay. Kh¸c víi mòi khoan, mòi khoÐt vµ dao doa cã sè l−ìi c¾t nhiÒu h¬n. H.6.17. Mòi khoÐt, doa d/ Mòi khoÐt; e/ Mòi doa; ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 112 Tar« vµ bµn ren: Ta r« lµ dông cô ®Ó gia c«ng ren trong cã thÓ l¾p trªn trôc khoan hoÆc thao t¸c b»ng tay. øng víi mét kÝch th−íc, mét bé tar« cã tõ 2÷3 chiÕc ®Ó c¾t tõ th« ®Õn tinh. Bµn ren dïng ®Ó gia c«ng ren ngoµi víi kÝch th−íc H.6.15. g/ Ta r«; h/ Bµn ren kh«ng qu¸ lín. 6.2.6. m¸y bµo, xäc a/ §Æc ®iÓm, ph©n lo¹i vµ c«ng dông M¸y bµo, xäc lµ nhãm m¸y cã chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn khø håi, dïng ®Ó gia c«ng c¸c mÆt ph¼ng ngang, ®øng hay n»m nghiªng; gia c«ng c¸c r·nh th¼ng víi tiÕt diÖn kh¸c nhau: mang c¸, ch÷ “T”, d¹ng r¨ng th©n khai...M¸y còng cã kh¶ n¨ng gia c«ng chÐp h×nh ®Ó t¹o ra c¸c mÆt cong mét chiÒu. ChuyÓn ®éng chÝnh cña m¸y lµ chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn khø håi: gåm mét hµnh tr×nh cã t¶i vµ mét hµnh tr×nh ch¹y kh«ng. ChuyÓn ®éng ch¹y dao th−êng lµ chuyÓn ®éng gi¸n ®o¹n. Gia c«ng trªn m¸y bµo, xäc cã n¨ng suÊt thÊp, ®é chÝnh x¸c thÊp vµ ®é nh½n kÐm. b/ C¸c lo¹i M¸y bµo, xäc Tuú theo nh÷ng ®Æc tr−ng vÒ c«ng nghÖ, m¸y bµo ®−îc chia thµnh: m¸y bµo ngang, m¸y bµo gi−êng, m¸y xäc (bµo ®øng) vµ c¸c m¸y chuyªn m«n ho¸. M¸y bµo ngang: dïng ®Ó gia c«ng nh÷ng ph«i kh«ng lín (< 600 mm). Bµn m¸y cïng víi ph«i di chuyÓn theo chiÒu ngang trªn mÆt b¨ng cña th©n m¸y, cßn ®Çu tr−ît cña m¸y cïng víi bµn dao vµ dao bµo chuyÓn ®éng tíi-lui trªn mÆt b¨ng cã d¹ng ®u«i Ðn. Hép tèc ®é vµ c¬ cÊu H.6.18. M¸y bµo ngang CulÝt dïng ®Ó di chuyÓn bµn tr−ît. ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 113 M¸y bµo gi−êng: dïng ®Ó gia c«ng c¸c ph«i lín nh− th©n m¸y. Bµn m¸y cïng víi ph«i di chuyÓn theo chiÒu däc (chuyÓn ®éng chÝnh) cßn dao bµo kÑp trªn gi¸ dao th× di chuyÓn theo chiÒu ngang. Trªn m¸y bµo gi−êng cã thÓ gia c«ng nh÷ng ph«i dµi tíi 12 m trªn 3 mÆt cïng mé lóc. M¸y xäc: M¸y xäc lµ mét lo¹i m¸y bµo ®øng cã ®Çu m¸y chuyÓn ®éng theo chiÒu th¼ng ®øng. M¸y xäc dïng ®Ó gia c«ng trong c¸c lç, r·nh, mÆt ph¼ng vµ mÆt ®Þnh h×nh cña ph«i cã chiÒu cao kh«ng lín vµ chiÒu ngang lín. H.6.19. M¸y xäc c/ Dao bµo vµ Kü thuËt bµo Tuú theo vÞ trÝ cña l−ìi c¾t mµ dao bµo ®−îc ph©n thµnh dao bµo ph¶i vµ dao bµo tr¸i; tuú theo vÞ trÝ cña ®Çu dao so víi th©n dao chia thµnh dao bµo ngoµi, dao bµo mÆt mót, dao bµo c¾t, dao bµo ®Þnh h×nh, dao bµo th¼ng, dao bµo cong. Dao bµo ®−îc chÕ t¹o b»ng thÐp hîp kim dông cô (thÐp giã) hoÆc hîp kim cøng. H.6.20. Dao bµo vµ nguyªn c«ng bµo, xäc Nh÷ng nguyªn c«ng th−êng ®−îc thùc hiÖn trªn m¸y bµo lµ gia c«ng c¸c mÆt ph¼ng ngang, mÆt ph¼ng th¼ng ®øng, mÆt ph¼ng nghiªng, mÆt cã bËc, mÆt ®Þnh h×nh; gia c«ng c¸c lo¹i r·nh th«ng th−êng, r·nh ch÷ T, r·nh ®u«i Ðn v.v... ®µ n½ng - 2002
- gi¸o tr×nh: c¬ khÝ ®¹i c−¬ng 114 6.2.7. m¸y phay a/ §Æc ®iÓm, c«ng dông M¸y phay lµ lo¹i m¸y cã nhiÒu chñng lo¹i vµ cã tû lÖ lín trong c¸c nhµ m¸y c¬ khÝ. Phay trªn m¸y phay lµ ph−¬ng ph¸p kh«ng chØ ®¹t n¨ng suÊt cao mµ cßn ®¹t ®−îc ®é nh½n bÒ mÆt t−¬ng ®èi (Ra2,5 ÷ Rz40), ®é chÝnh x¸c xÊp xØ víi khi gia c«ng trªn m¸y tiÖn (cÊp 6 ÷ cÊp 11). M¸y phay dïng phæ biÕn ®Ó gia c«ng mÆt ph¼ng, mÆt nghiªng, c¸c lo¹i r·nh cong vµ ph¼ng, r·nh then, lç, mÆt ren, mÆt r¨ng, c¸c d¹ng bÒ mÆt ®Þnh h×nh (cam, khu«n dËp, mÉu, d−ìng, ch©n vÞt tµu thuû, c¸nh qu¹t, c¸nh tuècbin...), c¾t ®øt v.v... Trong s¶n xuÊt hµng lo¹t vµ hµng khèi, phay cã thÓ thay thÕ cho bµo vµ phÇn lín cho xäc. Trong s¶n xuÊt ®¬n chiÕc vµ hµng lo¹t nhá phay cã nhiÒu c«ng dông, cã thÓ thay thÕ cho bµo - xäc, do dao phay cã nhiÒu l−ìi cïng c¾t, tèc ®é phay cao vµ cã nhiÒu biÖn ph¸p c«ng nghÖ, nªn n¨ng suÊt cña ph−¬ng ph¸p phay cao h¬n h¼n bµo - xäc vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm thÊp. b/ ph©n lo¹i m¸y phay M¸y phay v¹n n¨ng: lµ lo¹i cã trôc chÝnh th¼ng ®øng hoÆc n»m ngang cã thÓ gia c«ng ®−îc nhiÒu d¹ng bÒ mÆt kh¸c nhau. M¸y phay chuyªn dïng: chØ ®Ó gia c«ng mét sè lo¹i bÒ mÆt nhÊt ®Þnh gåm m¸y phay b¸nh r¨ng, m¸y phay ren, m¸y phay thïng... M¸y phay gi−êng: dïng ®Ó gia c«ng ®ång thêi nhiÒu bÒ mÆt cña c¸c chi tiÕt lín. Ngoµi ra cßn c¸c lo¹i m¸y phay chÐp h×nh, m¸y tæ hîp, m¸y phay ®iÒu khiÓn theo ch−¬ng tr×nh sè... H.6.21. M¸y phay n»m v¹n n¨ng H.6.22.M¸y phay ®øng 1. Trôc chÝnh; 2. Bµn dao däc; 3. Bµn dao ngang; 4. Bµn m¸y; 5. ô ®ì; 6. Th©n m¸y; 7. Hép tèc ®é; 8. Hép ch¹y dao; 9. Dao phay; 10. BÓ chøa dung dÞch tr¬n nguéi. ®µ n½ng - 2002
CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD
-
Giáo trình cơ khí đại cương
30 p |
1981 |
691
-
Giáo trình môn học Cơ khí đại cương
94 p |
687 |
405
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 1
0 p |
948 |
385
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 2
0 p |
499 |
277
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 3
0 p |
350 |
231
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 4
0 p |
330 |
202
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 5
0 p |
300 |
197
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 9
0 p |
250 |
192
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 6
0 p |
274 |
190
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 8
0 p |
265 |
178
-
Giáo trình cơ khí đại cương - Phần 7
0 p |
275 |
176
-
Giáo trình Cơ khí đại cương: Chương 5 - Kỹ thuật hàn
13 p |
305 |
147
-
Giáo trình Cơ khí đại cương (Đà Nẵng,2002)
124 p |
333 |
118
-
CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG - CHƯƠNG II VẬT LIỆU DÙNG TRONG CÔNG NGHIỆP
59 p |
263 |
114
-
CƠ KHÍ ĐẠI CƯƠNG - CHƯƠNG III XỬ LÝ NHIỆT KIM LOẠI
12 p |
253 |
110
-
Bài giảng Cơ khí đại cương: Chương 1 - Khái niệm cơ bản
21 p |
51 |
15
-
Bài giảng Cơ khí đại cương: Chương 9 - ThS. Vũ Đình Toại
11 p |
24 |
9
-
Bài giảng Cơ khí đại cương: Chương 1 - ThS. Vũ Đình Toại
10 p |
13 |
6

Server: Apache/2.2.31 (CentOS)

Set-Cookie: TLDEVNamespace=p3idm6fge6fgep1skaohmc9pj7; path=/; domain=.tailieu.vn; HttpOnly