text:
Tam Hàn
Thời kỳ Tam Hàn trong lịch sử Triều Tiên bao gồm ba liên minh bộ lạc là Mã Hàn, Thìn Hàn và Biện Hàn ở trung và nam bộ bán đảo Triều Tiên, vào thế kỷ cuối cùng trước Công nguyên và các thế kỷ đầu sau Công nguyên. Các liên minh bộ lạc này cuối cùng bị sáp nhập vào hai trong Tam Quốc Triều Tiên vào thế kỷ 4 SCN.
Han (Hàn) là một từ tiếng Triều Tiên có nghĩa là "vĩ đại" hay "lãnh tụ" (cũng nguồn gốc với "khan (hãn)" được sử dụng cũng với ý nghĩa là lãnh tụ tại vùng trung Á). Han được chuyển sang Hán tự là 韓 (hàn), 幹 (hàn, cán), hay 刊 (khan), nhưng không có liên hệ với người Hán (漢) hay nước Hàn(韓) của Trung Quốc. Ma (mã) nghĩa là "nam", Byeon (biện) nghĩa là "sáng ngời" và Jin (thìn) nghĩa là "đông".[1] Tên của các liên minh bộ lạc này nay được lưu lại trong quốc hiệu, Đại Hàn Dân Quốc.
Tam Hàn được hình thành vào khoảng thời gian sau sự sụp đổ của Cổ Triều Tiên ở miền bắc bán đảo vào năm 108 TCN, khi đó Thìn Quốc ở miền nam bán đảo cũng biến mất khỏi sử sách. Đến thế kỷ thứ 4, Mã Hàn hoàn toàn bị hấp thu vào vương quốc Bách Tế, Thìn Hàn hợp vào lãnh thổ vương quốc Tân La, và Biện Hàn trở thành liên minh Già Gia hay Gia Da (Gaya), sau đó bị Tân La thôn tính.
Tam Hàn[sửa | sửa mã nguồn]
Tam Hàn thường được coi là những liên minh lỏng lẻo của các bộ tộc. Mỗi bộ tộc có một tầng lớp thủ lĩnh, nằm giữ cả quyền lực chính trị và vị thế trong shaman giáo. Mặc dù mỗi bộ tộc có người cai trị riêng của mình, không có bằng chứng về việc kế vị có hệ thống.
Tên gọi của nhà nước Thìn Quốc chưa được biết rõ ràng vẫn còn tồn tại trong tên của liên minh bộ lạc Thìn Hàn và trong "Biện Thìn," một tên khác của Biện Hàn. Ngoài ra, một thời gian lãnh tụ của Mã Hàn tiếp tục tự gọi mình là vua Thìn Quốc, khẳng định mình là chúa tể của tất cả ba liên minh Tam Hàn.
Mã Hàn là liên minh lớn nhất và phát triển từ sớm nhất trong ba liên minh. Liên minh này gồm có 54 tiểu quốc bộ lạc, một trong số đó đã tiến hành chinh phục và hợp nhất các lãnh thổ bộ lạc khác để trở thành trung tâm của vương quốc Bách Tế. Mã Hàn thường được coi là nằm ở đông nam bán đảo Triều Tiên, bao gồm Jeolla, Chungcheong, và một số phần của Gyeonggi ngày nay.
Thìn Hàn có 12 tiểu quốc bộ lạc, một trong số đó đã chinh phục và hợp nhất lãnh thổ của các bộ lạc khác rồi trở thành trung tâm của vương quốc Tân La. Thìn Hàn thường được coi là nằm ở phía đông thung lũng sông Nakdong.
Biện Hàn gồm 12 tiểu quốc bộ lạc, và về sau đã tiến đến liên minh Gaya (Gia Da hay Già Gia), về sau bị Tân La thôn tính. Liên minh này thường được coi là nằm ở nam và tây của thung lũng sông Nakdong.
Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]
Vị trí chính xác của ba liên minh bộ lạc là điều vẫn còn tranh cãi. Ranh giới của chúng cũng có thể thay đổi nhanh chóng theo thời gian. Tam quốc sử ký biểu thị rằng Mã Hàn nằm ở vùng miền bắc mà về sau bị Cao Câu Ly chiếm, Thìn Hàn nằm ở vùng về sau bị Tân La chiếm giữ và Biện Hàn ở vùng tây nam mà về sau bị Bách Tế chiếm giữ. Tuy nhiên, Tam quốc chí của Trung Hoa ghi rằng Mã Hàn ở tây nam, Thìn Hàn ở đông nam, và Biện Hàn nằm giữa chúng.
Các ngôi làng thương nằm sâu trong các thung lũng núi cao, nơi chúng tương đối an toàn trước các cuộc tấn công. Các pháo đài miền núi thường được xây dựng để làm nơi trú ẩn trong chiến tranh. Các tiểu quốc bộ lạc nhỏ hơn thường tạo thành các liên minh bao gồm một vùng tương đương với myeon ngày nay.
Căn cứ trên các tư liệu lịch sử và khảo cổ, các tuyến đường sông và biển xuất hiện và đã trở thành phương tiện chính của giao thương đường dài. Vì thế, không ngạc nhiên khi Thìn Hàn và Biện Hàn đã trở nên nối bật trong thương mại quốc tế vào thời gian này.
Kỹ thuật[sửa | sửa mã nguồn]
Tam Hàn đã mở đầu việc sử dụng sắt tại miền nam bán đảo. Điều này được phát triển mạnh một cách đặc biệt tại các tiểu quốc bộ lạc Biện Hàn tại thung lũng sông Nakdong, và đã chế tạo cũng như xuất khẩu các áo giáp và vũ khí bằng sắt ra khắp Đông Bắc Á.
Việc đưa vào công nghệ sắt cũng taọ thuận lợi cho việc trồng trọt trong nông nghiệp, các nông cụ bằng sắt giúp cho việc phát quan và cày cấy dẽ dàng. Sự xuất hiện của chúng đã biến khu vực Jeolla ngày nay trở thành một trung tâm sản xuất lúa gạo.
Quan hệ[sửa | sửa mã nguồn]
Cho đến khi Cao Câu Ly nổi lên, các quan hệ đối ngoại của Tam Hàn phần lớn chỉ giới hạn với các quận của Trung Hoa trên lãnh thổ Cổ Triều Tiên trước đây. Kéo dài lâu nhất trong số này là Lạc Lãng quận. Các mối quan hệ này được duy trì trên cơ sở mỗi tiểu quốc bộ tộc riêng lẻ hơn là lãnh đạo liên minh bộ tộc.
Ban đầu, các mối quan hệ này là một hệ thống giao dịch chính trị gọi là "cống nạp" và được đổi lấy tước vị và quà mang lại uy thế. Ấn chương chính thức xác định người lãnh đạo của mỗi bộ tộc phái cống nạp cho quận. Tuy nhiên, sau sự sụp đổ của Ngụy vào thế kỷ thứ 3, Tam quốc chí chép rằng Lạc Lãng quận đã bàn giao ấn chương chính thức cho bình dân bản địa, không còn quyền lực chính trị tượng trưng.
Các quận của Trung Hoa cũng cung cấp các hàng hóa xa xỉ và tiêu thụ các sản phẩm bản địa. Tiền xu và các chuỗi hạt từ thời Nhà Hán được tìm thấy trên khắp bán đảo Triều Tiên. Chúng được dùng để đối lấy sắt bản địa hoặc tơ tằm thô. Sau thế kỷ 2 SCN, với ảnh hưởng suy yếu của Trung Quốc, các thỉu sắt được đưa vào sử dụng như là tiền tệ cho thương mại tại Thìn Hàn và Biện Hàn.
Quan hệ thương mại cũng tồn tại với các nước nổi lên ở Nhật Bản vào thời điểm đó, phổ biến nhất là đổi các đồ đồng được trang hoàng của Nhật Bản lấy sắt Triều Tiên. Các quan hệ thương mại này thay đổi vào thế kỷ thứ 3, khi liên minh Yamatai tại Kyūshū đạt được quyền kiểm soát thương mại đọc quyền giữa Nhật Bản và Biện Hàn.
Di sản[sửa | sửa mã nguồn]
Các sử gia Cao Ly xác định Mã Hàn, Thìn Hàn và Biện Hàn tương ứng với Cao Câu Ly, Tân La và Bách Tế, với các tư liệu như Tam quốc sử ký, Tam quốc di sự và đế vương vận kỉ. Như vậy, thuật ngữ Tam Hàn đôi khi đồng nghĩa với Tam Quốc. Quan điểm lịch sử này được Choe Chiwon (Thôi Trí Viễn) đưa ra, ông là một nhà Nho học và sử gia nổi tiếng vào cuối thời Tân La. Ngoại trừ vị trí địa lý của Mã Hàn, "Tống sử" xác định nguồn gốc dân tộc của Định An Quốc,một quốc gia kế tục của vương quốc Bột Hải, là người Mã Hàn.
Vào cuối thời Triều Tiên, học giả Thực học Han Baek-gyeom đã nhấn mạnh mối liên hệ giữa Mã Hàn và Bách Tế trên phương diện địa lý. Tuy nhiên điều này đã bị chi trích.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Kim, J.-B. (1974). Characteristics of Mahan in ancient Korean society. Korea Journal 14(6), 4-10. [1]
- Lee, K.-b. (1984). A new history of Korea. Tr. by E.W. Wagner & E.J. Schulz, based on 1979 rev. ed. Seoul: Ilchogak. ISBN 89-337-0204-0
- Yi, H.-h. (2001). International trade system in East Asia from the first to the fourth century. Korea Journal 41(4), 239-268. [2]

markdown:
# Tam Hàn
|Tam Hàn|
|
|[Hanja](/wiki/Hanja) [Romaja quốc ngữ](/wiki/Romaja_qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF) [McCune–Reischauer](/wiki/McCune%E2%80%93Reischauer) [Hán-Việt](/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t)
Thời kỳ
**Tam Hàn** trong [lịch sử Triều Tiên](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) bao gồm ba liên minh bộ lạc là **, Mã Hàn** **và** [Thìn Hàn](/wiki/Th%C3%ACn_H%C3%A0n) **ở trung và nam bộ** [Biện Hàn](/wiki/Bi%E1%BB%87n_H%C3%A0n) [bán đảo Triều Tiên](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn), vào thế kỷ cuối cùng trước Công nguyên và các thế kỷ đầu sau Công nguyên. Các liên minh bộ lạc này cuối cùng bị sáp nhập vào hai trong [Tam Quốc Triều Tiên](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c_(Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn))vào thế kỷ 4 SCN. *Han* (Hàn) là một từ tiếng Triều Tiên có nghĩa là "vĩ đại" hay "lãnh tụ" (cũng nguồn gốc với " [khan (hãn)](/wiki/H%C3%A3n)" được sử dụng cũng với ý nghĩa là lãnh tụ tại vùng [trung Á](/wiki/Trung_%C3%81)). *Han* được chuyển sang Hán tự là 韓 (hàn), 幹 (hàn, cán), hay 刊 (khan), nhưng không có liên hệ với người *Hán* (漢) hay nước *Hàn*(韓) của Trung Quốc. *Ma* (mã) nghĩa là "nam", *Byeon* (biện) nghĩa là "sáng ngời" và *Jin* (thìn) nghĩa là "đông". Tên của các liên minh bộ lạc này nay được lưu lại trong quốc hiệu, [1] *Đại Hàn Dân Quốc*.
Tam Hàn được hình thành vào khoảng thời gian sau sự sụp đổ của
[Cổ Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%95_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) ở miền bắc bán đảo vào năm 108 TCN, khi đó [Thìn Quốc](/wiki/Th%C3%ACn_Qu%E1%BB%91c) ở miền nam bán đảo cũng biến mất khỏi sử sách. Đến thế kỷ thứ 4, Mã Hàn hoàn toàn bị hấp thu vào vương quốc [Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF), Thìn Hàn hợp vào lãnh thổ vương quốc [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La), và Biện Hàn trở thành liên minh [Già Gia](/w/index.php?title=Gi%C3%A0_Gia&action=edit&redlink=1) hay Gia Da (Gaya), sau đó bị Tân La thôn tính.
## Tam Hàn[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&action=edit§ion=1)]
|Một phần của
|loạt bài [Lịch sử Triều Tiên](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) ![ Cung Gyeongbok, Seoul](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Gyeongbok-gung_palace-05_%28xndr%29.jpg/200px-Gyeongbok-gung_palace-05_%28xndr%29.jpg)
![ Cung Gyeongbok, Seoul](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Gyeongbok-gung_palace-05_%28xndr%29.jpg/200px-Gyeongbok-gung_palace-05_%28xndr%29.jpg)
[Tiền sử](/w/index.php?title=Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_ti%E1%BB%81n_s%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) [Thời kỳ Trất Văn (Jeulmun)](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_%C4%91%E1%BB%93_g%E1%BB%91m_Tr%E1%BA%A5t_V%C4%83n&action=edit&redlink=1) [Thời kỳ Vô Văn (Mumun)](/w/index.php?title=Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_%C4%91%E1%BB%93_g%E1%BB%91m_V%C3%B4_V%C4%83n&action=edit&redlink=1) **?–108 TCN** [Cổ Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%95_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) [Vệ Mãn Triều Tiên](/wiki/V%E1%BB%87_M%C3%A3n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)194–108 TCN [Tiền Tam Quốc](/wiki/Th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BA%A1i_Ti%E1%BB%81n_Tam_Qu%E1%BB%91c)300–57 TCN [Phù Dư](/wiki/Ph%C3%B9_D%C6%B0_Qu%E1%BB%91c), [Cao Câu Ly](/wiki/Cao_C%C3%A2u_Ly), [Ốc Trở](/wiki/%E1%BB%90c_Tr%E1%BB%9F), [Đông Uế](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_U%E1%BA%BF) [Thìn Quốc](/wiki/Th%C3%ACn_Qu%E1%BB%91c), **Tam Hàn**( [Mã](/wiki/M%C3%A3_H%C3%A0n), [Biện](/wiki/Bi%E1%BB%87n_H%C3%A0n), [Thìn](/wiki/Th%C3%ACn_H%C3%A0n)) **57 TCN–668** [Tam Quốc](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c_(Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)) [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La)57 TCN–935 [Cao Câu Ly](/wiki/Cao_C%C3%A2u_Ly)37 TCN–668 [Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF)18 TCN–660 [Già Da](/wiki/Gi%C3%A0_Da)42–562 **698–926** [Nam-Bắc Quốc](/wiki/Th%E1%BB%9Di_k%E1%BB%B3_nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_B%E1%BA%AFc-Nam) [Tân La Thống Nhất](/wiki/T%C3%A2n_La_Th%E1%BB%91ng_Nh%E1%BA%A5t)668–935 [Bột Hải](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_B%E1%BB%99t_H%E1%BA%A3i)698–926 [Hậu Tam Quốc](/wiki/H%E1%BA%ADu_Tam_Qu%E1%BB%91c)892–936 [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La), [Hậu Bách Tế](/wiki/H%E1%BA%ADu_B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF), [Hậu Cao Câu Ly](/wiki/Th%C3%A1i_Phong), [Hậu Sa Bheor](/w/index.php?title=H%E1%BA%ADu_Sa_Bheor&action=edit&redlink=1) **918–1392** [Triều đại Cao Ly](/wiki/Cao_Ly) **1392–1897** [Triều đại Triều Tiên](/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) **1897–1910** [Đế quốc Đại Hàn](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BA%A1i_H%C3%A0n) *1910–1945* [Triều Tiên thuộc Nhật](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn_thu%E1%BB%99c_Nh%E1%BA%ADt) [Chính phủ lâm thời](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_l%C3%A2m_th%E1%BB%9Di_%C4%90%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)1919 – 1948 [Phân chia Triều Tiên](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)1945–nay [CHDCND Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) [Đại Hàn Dân Quốc](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_H%C3%A0n_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c)
1948-nay
[Niên biểu](/w/index.php?title=Ni%C3%AAn_bi%E1%BB%83u_l%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Danh sách vua](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_vua_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) [Lịch sử quân sự](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Chủ đề Triều Tiên](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BB%81:Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn&action=edit&redlink=1)
Tam Hàn thường được coi là những liên minh lỏng lẻo của các bộ tộc. Mỗi bộ tộc có một tầng lớp thủ lĩnh, nằm giữ cả quyền lực chính trị và vị thế trong
[shaman giáo](/w/index.php?title=Shaman_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1). Mặc dù mỗi bộ tộc có người cai trị riêng của mình, không có bằng chứng về việc kế vị có hệ thống.
Tên gọi của nhà nước
[Thìn Quốc](/wiki/Th%C3%ACn_Qu%E1%BB%91c) chưa được biết rõ ràng vẫn còn tồn tại trong tên của liên minh bộ lạc Thìn Hàn và trong "Biện Thìn," một tên khác của Biện Hàn. Ngoài ra, một thời gian lãnh tụ của Mã Hàn tiếp tục tự gọi mình là vua Thìn Quốc, khẳng định mình là chúa tể của tất cả ba liên minh Tam Hàn. [Mã Hàn](/wiki/M%C3%A3_H%C3%A0n) là liên minh lớn nhất và phát triển từ sớm nhất trong ba liên minh. Liên minh này gồm có 54 tiểu quốc bộ lạc, một trong số đó đã tiến hành chinh phục và hợp nhất các lãnh thổ bộ lạc khác để trở thành trung tâm của vương quốc [Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF). Mã Hàn thường được coi là nằm ở đông nam bán đảo Triều Tiên, bao gồm [Jeolla](/wiki/Jeolla), [Chungcheong](/wiki/Chungcheong), và một số phần của [Gyeonggi](/wiki/Gyeonggi) ngày nay. [Thìn Hàn](/wiki/Th%C3%ACn_H%C3%A0n) có 12 tiểu quốc bộ lạc, một trong số đó đã chinh phục và hợp nhất lãnh thổ của các bộ lạc khác rồi trở thành trung tâm của vương quốc [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La). Thìn Hàn thường được coi là nằm ở phía đông thung lũng [sông Nakdong](/wiki/S%C3%B4ng_Nakdong). [Biện Hàn](/wiki/Bi%E1%BB%87n_H%C3%A0n) gồm 12 tiểu quốc bộ lạc, và về sau đã tiến đến liên minh Gaya ( *Gia Da* hay *Già Gia*), về sau bị Tân La thôn tính. Liên minh này thường được coi là nằm ở nam và tây của thung lũng [sông Nakdong](/wiki/S%C3%B4ng_Nakdong).
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&action=edit§ion=2)]
Vị trí chính xác của ba liên minh bộ lạc là điều vẫn còn tranh cãi. Ranh giới của chúng cũng có thể thay đổi nhanh chóng theo thời gian.
* biểu thị rằng Mã Hàn nằm ở vùng miền bắc mà về sau bị Tam quốc sử ký* [Cao Câu Ly](/wiki/Cao_C%C3%A2u_Ly)chiếm, Thìn Hàn nằm ở vùng về sau bị Tân La chiếm giữ và Biện Hàn ở vùng tây nam mà về sau bị Bách Tế chiếm giữ. Tuy nhiên, *của Trung Hoa ghi rằng Mã Hàn ở tây nam, Thìn Hàn ở đông nam, và Biện Hàn nằm giữa chúng.* [Tam quốc chí](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_ch%C3%AD)
Các ngôi làng thương nằm sâu trong các thung lũng núi cao, nơi chúng tương đối an toàn trước các cuộc tấn công. Các pháo đài miền núi thường được xây dựng để làm nơi trú ẩn trong chiến tranh. Các tiểu quốc bộ lạc nhỏ hơn thường tạo thành các liên minh bao gồm một vùng tương đương với
[myeon](/w/index.php?title=Myeon_(%C4%91%C6%A1n_v%E1%BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh)&action=edit&redlink=1) ngày nay.
Căn cứ trên các tư liệu lịch sử và khảo cổ, các tuyến đường sông và biển xuất hiện và đã trở thành phương tiện chính của giao thương đường dài. Vì thế, không ngạc nhiên khi Thìn Hàn và Biện Hàn đã trở nên nối bật trong thương mại quốc tế vào thời gian này.
## Kỹ thuật[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&action=edit§ion=3)]
Tam Hàn đã mở đầu việc sử dụng sắt tại miền nam bán đảo. Điều này được phát triển mạnh một cách đặc biệt tại các tiểu quốc bộ lạc Biện Hàn tại thung lũng sông Nakdong, và đã chế tạo cũng như xuất khẩu các áo giáp và vũ khí bằng sắt ra khắp Đông Bắc Á.
Việc đưa vào công nghệ sắt cũng taọ thuận lợi cho việc trồng trọt trong nông nghiệp, các nông cụ bằng sắt giúp cho việc phát quan và cày cấy dẽ dàng. Sự xuất hiện của chúng đã biến khu vực
[Jeolla](/wiki/Jeolla) ngày nay trở thành một trung tâm sản xuất lúa gạo.
## Quan hệ[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&action=edit§ion=4)]
Cho đến khi
[Cao Câu Ly](/wiki/Cao_C%C3%A2u_Ly) nổi lên, các quan hệ đối ngoại của Tam Hàn phần lớn chỉ giới hạn với các quận của Trung Hoa trên lãnh thổ [Cổ Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%95_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) trước đây. Kéo dài lâu nhất trong số này là [Lạc Lãng quận](/wiki/L%E1%BA%A1c_L%C3%A3ng). Các mối quan hệ này được duy trì trên cơ sở mỗi tiểu quốc bộ tộc riêng lẻ hơn là lãnh đạo liên minh bộ tộc.
Ban đầu, các mối quan hệ này là một hệ thống giao dịch chính trị gọi là "cống nạp" và được đổi lấy tước vị và quà mang lại uy thế.
[Ấn chương](/w/index.php?title=%E1%BA%A4n_ch%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1) chính thức xác định người lãnh đạo của mỗi bộ tộc phái cống nạp cho quận. Tuy nhiên, sau sự sụp đổ của [Ngụy](/wiki/T%C3%A0o_Ng%E1%BB%A5y) vào thế kỷ thứ 3, * chép rằng Lạc Lãng quận đã bàn giao ấn chương chính thức cho bình dân bản địa, không còn quyền lực chính trị tượng trưng. Tam quốc chí*
Các quận của Trung Hoa cũng cung cấp các hàng hóa xa xỉ và tiêu thụ các sản phẩm bản địa. Tiền xu và các chuỗi hạt từ thời
[Nhà Hán](/wiki/Nh%C3%A0_H%C3%A1n) được tìm thấy trên khắp bán đảo Triều Tiên. Chúng được dùng để đối lấy sắt bản địa hoặc tơ tằm thô. Sau thế kỷ 2 SCN, với ảnh hưởng suy yếu của Trung Quốc, các thỉu sắt được đưa vào sử dụng như là tiền tệ cho thương mại tại Thìn Hàn và Biện Hàn.
Quan hệ thương mại cũng tồn tại với các nước nổi lên ở
[Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) vào thời điểm đó, phổ biến nhất là đổi các đồ đồng được trang hoàng của Nhật Bản lấy sắt Triều Tiên. Các quan hệ thương mại này thay đổi vào thế kỷ thứ 3, khi liên minh [Yamatai](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Yamato) tại [Kyūshū](/wiki/Kyushu) đạt được quyền kiểm soát thương mại đọc quyền giữa Nhật Bản và Biện Hàn.
## Di sản[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&action=edit§ion=5)]
Các sử gia
[Cao Ly](/wiki/Cao_Ly) xác định Mã Hàn, Thìn Hàn và Biện Hàn tương ứng với [Cao Câu Ly](/wiki/Cao_C%C3%A2u_Ly), [Tân La](/wiki/T%C3%A2n_La) và [Bách Tế](/wiki/B%C3%A1ch_T%E1%BA%BF), với các tư liệu như *, Tam quốc sử ký* *và* [Tam quốc di sự](/wiki/Tam_qu%E1%BB%91c_di_s%E1%BB%B1) *. Như vậy, thuật ngữ Tam Hàn đôi khi đồng nghĩa với* [đế vương vận kỉ](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%BF_v%C6%B0%C6%A1ng_v%E1%BA%ADn_k%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) [Tam Quốc](/wiki/Tam_Qu%E1%BB%91c_(Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)). Quan điểm lịch sử này được [Choe Chiwon](/w/index.php?title=Choe_Chiwon&action=edit&redlink=1)(Thôi Trí Viễn) đưa ra, ông là một nhà Nho học và sử gia nổi tiếng vào cuối thời Tân La. Ngoại trừ vị trí địa lý của Mã Hàn, " [Tống sử](/wiki/T%E1%BB%91ng_s%E1%BB%AD)" xác định nguồn gốc dân tộc của [Định An Quốc](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_An_Qu%E1%BB%91c),một quốc gia kế tục của [vương quốc Bột Hải](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_B%E1%BB%99t_H%E1%BA%A3i), là người Mã Hàn.
Vào cuối thời Triều Tiên, học giả Thực học
[Han Baek-gyeom](/w/index.php?title=Han_Baek-gyeom&action=edit&redlink=1) đã nhấn mạnh mối liên hệ giữa Mã Hàn và Bách Tế trên phương diện địa lý. Tuy nhiên điều này đã bị chi trích.
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&action=edit§ion=6)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&action=edit§ion=7)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tam_H%C3%A0n&action=edit§ion=8)]
- Kim, J.-B. (1974). Characteristics of Mahan in ancient Korean society.
*Korea Journal*14(6), 4-10. [[1]](http://www.ekoreajournal.net/archive/detail.jsp?VOLUMENO=14&BOOKNUM=6&PAPERNUM=1)
- Lee, K.-b. (1984).
*A new history of Korea.*Tr. by E.W. Wagner & E.J. Schulz, based on 1979 rev. ed. Seoul: Ilchogak. [ISBN 89-337-0204-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/8933702040)
- Yi, H.-h. (2001). International trade system in East Asia from the first to the fourth century.
*Korea Journal*41(4), 239-268. [[2]](http://www.ekoreajournal.net/archive/detail.jsp?VOLUMENO=41&BOOKNUM=4&PAPERNUM=11)


text:
Trịnh Xuân Thuận
Trịnh Xuân Thuận (born 1948) là một khoa học gia người Mỹ gốc Việt trong lĩnh vực vật lý thiên văn, là một nhà văn đã viết nhiều quyển sách có giá trị cao về vũ trụ học và về những suy nghĩ của ông trong tương quan giữa khoa học và Phật giáo. Ông còn là một nhà thơ, một triết gia, một Phật tử và một nhà hoạt động cho môi trường và hòa bình. Ông đã nhận lãnh nhiều giải thưởng trong lĩnh vực thiên văn và trong lĩnh vực văn hoá xã hội.
Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]
Sinh ra tại Hà Nội, Trịnh Xuân Thuận lúc sáu tuổi theo gia đình di cư vào Nam rồi lớn lên ở Sài Gòn. Ông học Trường Yersin (Lycée Yersin) tại Đà Lạt (địa điểm nay là Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt), và Trường Jean Jacques Rousseau (nay là Trường PTTH Lê Quý Đôn) tại Sài Gòn.
Năm 1966, sau tú tài, ông rời Sài Gòn đi du học Thụy Sĩ, và sau đó được nhận một học bổng du học tại Hoa Kỳ.
Cha ông là một viên chức trong chính quyền Việt Nam Cộng hòa và sau 1975 bị đi học tập cải tạo, ông đã nhờ một người bạn (GS Pháp) viết thư nhờ thủ tướng Phạm Văn Đồng can thiệp, sau đó cha ông đã được tự do và sang Pháp sinh sống.
Ông đã theo học ngành vật lý thiên văn tại Viện Công nghệ California (California Institute of Technology) từ 1967 đến 1970, và tại Đại học Princeton từ 1970 đến 1974. Ông bảo vệ luận án tiến sĩ tại Đại học Princeton.[1][2] Từ năm 1976, ông là giáo sư ngành này tại Đại học Virginia. Ông cũng là giáo sư thỉnh giảng tại Viện Đại học Paris VII (Université Paris VII - Diderot)
Tháng 8 năm 2004, ông có về thăm Việt Nam và có những buổi nói chuyện về vũ trụ và vật lý thiên văn tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.
Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]
Theo Xuân Hạo, 2004: "Trịnh Xuân Thuận thấm nhuần văn hóa Pháp, là công dân và làm việc tại Hoa Kỳ, viết những công trình khoa học bằng tiếng Anh, nhưng viết những tác phẩm về vũ trụ lại bằng tiếng Pháp. Điều đáng nói là những tác phẩm về vũ trụ nhưng đọc dễ hiểu, bởi chúng được viết từ một nhà khoa học giàu mỹ cảm, bằng tư duy lô-gích của một nhà khoa học, nhà triết học và trí tưởng tượng của một nhà thơ sành sỏi thiên văn. Chính kiến thức sâu rộng, đa dạng trên nhiều lĩnh vực của Trịnh Xuân Thuận, những khái niệm về thiên văn mà ông trình bày trở nên mềm mại, óng ả. Đó cũng là phương pháp của ông để đưa thiên văn học gần gũi với mọi người: 'Tác phẩm này dành cho những chính nhân (honnête homme), những người không có một hành trang kỹ thuật, nhưng tò mò muốn biết không chỉ những điều kỳ lạ mới nhất của khoa học ở thế kỷ XX mà cả những hệ quả triết học và thần học của những thành tựu đó' (lời đề tựa tác phẩm "Hỗn độn và hài hòa"). Chính phương pháp đó cũng được sử dụng trong "Giai điệu bí ẩn" và đưa nó trở thành tác phẩm best-seller ở Pháp và được dịch ra nhiều thứ tiếng. Có lẽ đó cũng là lý do đưa Trịnh Xuân Thuận, một công dân Mỹ lại có mặt chính thức trong phái đoàn của Tổng thống Mitterrand thăm Việt Nam năm 1993."
Một số tác phẩm:
- La mélodie secrète, Fayard, 1988
- Un astrophysicien, Beauchesne-Fayard, 1992
- Le Destin de l'Univers, Découvertes Gallimard, 1992
- Le Chaos et l'Harmonie, Fayard, 1998
- L'Infini dans la paume de la main - du Big Bang à l'éveil, cùng viết với Matthieu Ricard, NiL éditions, 2000
- Origines - la nostalgie des commencements, Fayard, 2003
- Les voies de la lumière, Éd. Fayard, 2007
- Le Cosmos et le lotus / The Quantum and the Lotus / Vũ trụ và Hoa sen, 2011, được giải Louis Pauwels 2012
Các bản dịch tiếng Việt[sửa | sửa mã nguồn]
- Giai điệu bí ẩn. Và con người đã tạo ra vũ trụ, Phạm Văn Thiều dịch, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, 2001, 383 tr
- Hỗn độn và hài hòa, Phạm Văn Thiều và Nguyễn Thanh Dương dịch, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, 2003
- Cái vô hạn trong lòng bàn tay (Từ Big Bang đến Giác Ngộ), dịch từ cuốn L'Infìni dans la paume de la main - du Big Bang à l'éveil, Phạm Văn Thiều - Ngô Vũ biên dịch, Nxb Trẻ & Tạp chí Tia Sáng, 470 tr
- Lượng tử và hoa sen, dịch từ cuốn The Quantum and the Lotus
- Trò chuyện với Trịnh Xuân Thuận. Cuộc trò chuyện của Trịnh Xuân Thuận với nhà báo Jacques Vauthier. Sách do Phạm Văn Thiều dịch, Nxb Trẻ & Tạp chí Tia sáng, 2001, 170 tr
Giải thưởng[sửa | sửa mã nguồn]
- Giải Moron 2007 của Hàn lâm viện Pháp ([3],[4][5])
- Giải Kalinga 2009 của UNESCO về các đóng góp trong việc đại chúng hóa khoa học ([6][7]).
- Prix mondial Cino del Duca (Giải thưởng Thế giới của Fondation Simone et Cino del Duca) của Học viện Pháp Quốc (Institut de France) năm 2012, vì các tác phẩm của ông thể hiện "một cái nhìn phức hợp và tinh tế của một nhà khoa học và một người có đức tin về vũ trụ và vị trí của con người trong vũ trụ" [8][9]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Tiểu sử Trịnh Xuân Thuận (tiếng Anh)
- Nhà vật lý thiên văn gốc Việt nổi tiếng thế giới: Trịnh Xuân Thuận
- Giáo sư-Tiến sĩ Trịnh Xuân Thuận và vũ trụ
- ^ [1]
- ^ [2]
- ^ GS-TS Thiên văn học Trịnh Xuân Thuận Nhận giải thưởng của Hàn lâm viện Pháp
- ^ Les voies de la lumière, par Trinh Xuan Thuan, Prix Moron 2007 de l'Académie française
- ^ French Academy Awards Grand Prize to U.Va.'s Trinh Thuan
- ^ Two astrophysicists win 2009 Kalinga Prize for Popularization of Science
- ^ GS Trịnh Xuân Thuận nhận giải Kalinga của UNESCO
- ^ Nước Pháp vinh danh nhà vật lý thiên văn Trịnh Xuân Thuận , RFI, 4/6/2012
- ^ Trinh Xuan Thuan lauréat du Prix mondial 2012
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Tiếng Anh
Tiếng Việt
- Nước Pháp vinh danh nhà vật lý thiên văn Trịnh Xuân Thuận , RFI, 4/6/2012
- Giáo sư-Tiến sĩ Trịnh Xuân Thuận và vũ trụ
- Trịnh Xuân Thuận - Nhà nghiên cứu vũ trụ
- Vietsciences phỏng vấn Gs Trịnh Xuân Thuận
- Khám phá cái mới niềm say mê bất tận
- Chọn ngành Thiên văn và trường Caltech, Jacques Vauthier phỏng vấn, Phạm Văn Thiều biên dịch
- Trò chuyện với Trịnh Xuân Thuận, sách, bản điện tử
Một số bài viết ngắn của ông
- Ba cái chết cho ngôi sao - Trois morts pour l'étoile, song ngữ Pháp-Việt, Võ Thị Diệu Hằng chuyển ngữ
- Thuyết Big Bang và các thuyết khác, Jacques Vauthier phỏng vấn, Phạm Văn Thiều chuyển ngữ
- Kính thiên văn và cách sử dụng, Phạm Văn Thiều biên dịch
- Ánh sáng và hiệu ứng Doppler, Phạm văn Thiều biên dịch
- Détermination de la distance d'une étoile céphéide
- Nguyên lý bất định trong cơ học lượng tử hoặc Nguyên lý bất định trong cơ học lượng tử, Võ Thị Diệu Hằng chuyển ngữ
- Các thông số của vũ trụ luận và sự tiến hóa của vũ trụ hoặc ở đây, Võ Thị Diệu Hằng chuyển ngữ
- Sự tiến hóa của Vũ trụ, Phạm Văn Thiều chuyển ngữ
- Sinh 1948
- Nhân vật còn sống
- Người Hà Nội
- Người Mỹ gốc Việt
- Nhà vật lý Hoa Kỳ
- Nhà vật lý Việt Nam
- Nhà thiên văn học Việt Nam
- Nhà khoa học kỹ thuật gốc Việt
- Nhà khoa học Việt Nam
- Giáo sư Mỹ
- Giáo sư Việt Nam
- Giáo sư gốc Việt
- Nhà văn hải ngoại
- Phật tử Việt Nam
- Cựu học sinh Collège Chasseloup-Laubat
- Cựu sinh viên Viện Công nghệ California
- Cựu sinh viên Đại học Princeton
- Nhà khoa học Hoa Kỳ
- Nhà thiên văn học Hoa Kỳ
- Nhà văn Mỹ

markdown:
# Trịnh Xuân Thuận
|
|Trịnh Xuân Thuận
|Sinh||1948
|
Thái Bình, Mai Lâm, Đông Anh,TP.Hà Nội,
|Nơi cư trú||
|[Vật lý](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_h%E1%BB%8Dc), [Thiên văn học](/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) [Alma mater](/wiki/Alma_mater) [Viện Công nghệ California](/wiki/Vi%E1%BB%87n_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_California) [Đại học Princeton](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Princeton) [Các thành tựu trong Thiên văn học](/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc) **Trịnh Xuân Thuận** (born [1948](/wiki/1948)) là một [khoa học gia](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_gia) [người Mỹ gốc Việt](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t) trong lĩnh vực [vật lý thiên văn](/wiki/V%E1%BA%ADt_l%C3%BD_thi%C3%AAn_v%C4%83n), là một nhà văn đã viết nhiều quyển sách có giá trị cao về [vũ trụ học](/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5_h%E1%BB%8Dc) và về những suy nghĩ của ông trong tương quan giữa [khoa học](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc) và [Phật giáo](/wiki/Ph%E1%BA%ADt_gi%C3%A1o). Ông còn là một [nhà thơ](/wiki/Nh%C3%A0_th%C6%A1), một [triết gia](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_gia), một [Phật tử](/w/index.php?title=Ph%E1%BA%ADt_t%E1%BB%AD&action=edit&redlink=1) và một nhà hoạt động cho [môi trường](/wiki/M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) và [hòa bình](/wiki/H%C3%B2a_b%C3%ACnh). Ông đã nhận lãnh nhiều giải thưởng trong lĩnh vực thiên văn và trong lĩnh vực văn hoá xã hội.
## Tiểu sử[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&action=edit§ion=1)]
Sinh ra tại
[Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i), Trịnh Xuân Thuận lúc sáu tuổi theo gia đình [di cư vào Nam](/wiki/Cu%E1%BB%99c_di_c%C6%B0_Vi%E1%BB%87t_Nam,_1954) rồi lớn lên ở [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh). Ông học Trường Yersin ( *Lycée Yersin*) tại [Đà Lạt](/wiki/%C4%90%C3%A0_L%E1%BA%A1t) (địa điểm nay là Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt), và Trường Jean Jacques Rousseau (nay là Trường PTTH Lê Quý Đôn) tại [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
Năm 1966, sau tú tài, ông rời
[Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) đi du học [Thụy Sĩ](/wiki/Th%E1%BB%A5y_S%C4%A9), và sau đó được nhận một học bổng du học tại [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3).
Cha ông là một viên chức trong chính quyền
[Việt Nam Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) và sau [1975](/wiki/1975) bị đi [học tập cải tạo](/wiki/H%E1%BB%8Dc_t%E1%BA%ADp_c%E1%BA%A3i_t%E1%BA%A1o), ông đã nhờ một người bạn (GS Pháp) viết thư nhờ thủ tướng [Phạm Văn Đồng](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng) can thiệp, sau đó cha ông đã được tự do và sang Pháp sinh sống.
Ông đã theo học ngành vật lý thiên văn tại
[Viện Công nghệ California](/wiki/Vi%E1%BB%87n_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_California) ( *California Institute of Technology*) từ 1967 đến 1970, và tại [Đại học Princeton](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Princeton) từ 1970 đến 1974. Ông bảo vệ luận án tiến sĩ tại Đại học Princeton. [[1]](#cite_note-1) Từ năm [2] [1976](/wiki/1976), ông là [giáo sư](/wiki/Gi%C3%A1o_s%C6%B0)ngành này tại [Đại học Virginia](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Virginia). Ông cũng là giáo sư thỉnh giảng tại Viện Đại học Paris VII (Université Paris VII - Diderot)
Tháng 8 năm
[2004](/wiki/2004), ông có về thăm [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) và có những buổi nói chuyện về [vũ trụ](/wiki/V%C5%A9_tr%E1%BB%A5) và vật lý thiên văn tại [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i) và [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh).
## Tác phẩm[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&action=edit§ion=2)]
Theo Xuân Hạo, 2004: "Trịnh Xuân Thuận thấm nhuần
[văn hóa Pháp](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_Ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1), là [công dân](/wiki/Quy%E1%BB%81n_c%C3%B4ng_d%C3%A2n) và làm việc tại [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3), viết những công trình khoa học bằng [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), nhưng viết những tác phẩm về vũ trụ lại bằng [tiếng Pháp](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ph%C3%A1p). Điều đáng nói là những tác phẩm về vũ trụ nhưng đọc dễ hiểu, bởi chúng được viết từ một nhà khoa học giàu mỹ cảm, bằng tư duy lô-gích của một [nhà khoa học](/wiki/Nh%C3%A0_khoa_h%E1%BB%8Dc), [nhà triết học](/wiki/Tri%E1%BA%BFt_gia) và trí tưởng tượng của một nhà thơ sành sỏi [thiên văn](/wiki/Thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc). Chính kiến thức sâu rộng, đa dạng trên nhiều lĩnh vực của Trịnh Xuân Thuận, những khái niệm về thiên văn mà ông trình bày trở nên mềm mại, óng ả. Đó cũng là phương pháp của ông để đưa thiên văn học gần gũi với mọi người: 'Tác phẩm này dành cho những chính nhân ( *honnête homme*), những người không có một hành trang kỹ thuật, nhưng tò mò muốn biết không chỉ những điều kỳ lạ mới nhất của khoa học ở thế kỷ XX mà cả những hệ quả triết học và thần học của những thành tựu đó' (lời đề tựa tác phẩm "Hỗn độn và hài hòa"). Chính phương pháp đó cũng được sử dụng trong "Giai điệu bí ẩn" và đưa nó trở thành tác phẩm [best-seller](/w/index.php?title=Best-seller&action=edit&redlink=1) ở [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) và được dịch ra nhiều thứ tiếng. Có lẽ đó cũng là lý do đưa Trịnh Xuân Thuận, một công dân Mỹ lại có mặt chính thức trong phái đoàn của Tổng thống [Mitterrand](/wiki/Fran%C3%A7ois_Mitterrand) thăm Việt Nam năm 1993."
Một số tác phẩm:
*La mélodie secrète*, Fayard, 1988 *Un astrophysicien*, Beauchesne-Fayard, 1992 *Le Destin de l'Univers*, Découvertes Gallimard, 1992 *Le Chaos et l'Harmonie*, Fayard, 1998 *L'Infini dans la paume de la main - du Big Bang à l'éveil*, cùng viết với [Matthieu Ricard](/w/index.php?title=Matthieu_Ricard&action=edit&redlink=1), NiL éditions, 2000 *Origines - la nostalgie des commencements*, Fayard, 2003 *Les voies de la lumière*, Éd. Fayard, 2007 *Le Cosmos et le lotus*/ *The Quantum and the Lotus*/ Vũ trụ và Hoa sen, 2011, được giải Louis Pauwels 2012
### Các bản dịch tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&action=edit§ion=3)] *Giai điệu bí ẩn. Và con người đã tạo ra vũ trụ*, Phạm Văn Thiều dịch, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, 2001, 383 tr *Hỗn độn và hài hòa*, Phạm Văn Thiều và Nguyễn Thanh Dương dịch, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, 2003 *Cái vô hạn trong lòng bàn tay (Từ Big Bang đến Giác Ngộ)*, dịch từ cuốn *L'Infìni dans la paume de la main - du Big Bang à l'éveil*, Phạm Văn Thiều - Ngô Vũ biên dịch, Nxb Trẻ & Tạp chí Tia Sáng, 470 tr *Lượng tử và hoa sen*, dịch từ cuốn *The Quantum and the Lotus* *Trò chuyện với Trịnh Xuân Thuận*. Cuộc trò chuyện của Trịnh Xuân Thuận với nhà báo Jacques Vauthier. Sách do Phạm Văn Thiều dịch, Nxb Trẻ & Tạp chí Tia sáng, 2001, 170 tr
## Giải thưởng[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&action=edit§ion=4)]
- Giải Moron 2007 của
[Hàn lâm viện Pháp](/wiki/H%C3%A0n_l%C3%A2m_vi%E1%BB%87n_Ph%C3%A1p)( , [[3]](#cite_note-3) [[4]](#cite_note-4) ) [[5]](#cite_note-5)
- Giải Kalinga 2009 của
[UNESCO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c,_Khoa_h%E1%BB%8Dc_v%C3%A0_V%C4%83n_h%C3%B3a_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)về các đóng góp trong việc đại chúng hóa khoa học ( [[6]](#cite_note-6) ). [[7]](#cite_note-7) *(* [Prix mondial Cino del Duca](/w/index.php?title=Prix_mondial_Cino_del_Duca&action=edit&redlink=1) *Giải thưởng Thế giới của Fondation Simone et Cino del Duca*) của Học viện Pháp Quốc ( [Institut de France](/wiki/Institut_de_France)) năm 2012, vì các tác phẩm của ông thể hiện "một cái nhìn phức hợp và tinh tế của một nhà khoa học và một người có đức tin về vũ trụ và vị trí của con người trong vũ trụ" [[8]](#cite_note-8) [[9]](#cite_note-9)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&action=edit§ion=5)] [Tiểu sử Trịnh Xuân Thuận (tiếng Anh)](http://www.trinhxuanthuan.com/bioen.htm) [Nhà vật lý thiên văn gốc Việt nổi tiếng thế giới: Trịnh Xuân Thuận](http://www.chungta.com/Desktop.aspx/ChungTa-SuyNgam/Hien-Huu/Nha_VLTV_goc_Viet-Trinh_Xuan_Thuan/) [Giáo sư-Tiến sĩ Trịnh Xuân Thuận và vũ trụ](http://www.nguoivienxu.vietnamnet.vn/vinhdanhnuocviet/2004/06/182716/) [^](#cite_ref-1) [[1]](http://dantri.com.vn/giao-duc-khuyen-hoc/gs-trinh-xuan-thuan-nha-nghien-cuu-vu-tru-hang-dau-the-gioi-355165.htm) [^](#cite_ref-2) [[2]](https://www.astro.virginia.edu/~txt/) [^](#cite_ref-3) [GS-TS Thiên văn học Trịnh Xuân Thuận Nhận giải thưởng của Hàn lâm viện Pháp](http://nguoivienxu.vietnamnet.vn/nguoivietbonphuong/2007/10/748607/) [^](#cite_ref-4) *Les voies de la lumière*, par Trinh Xuan Thuan, Prix Moron 2007 de l'Académie française [^](#cite_ref-5) [French Academy Awards Grand Prize to U.Va.'s Trinh Thuan](http://www.virginia.edu/uvatoday/newsRelease.php?id=2785) [^](#cite_ref-6) [Two astrophysicists win 2009 Kalinga Prize for Popularization of Science](http://www.unesco.org/science/psd/prizes/kalinga/kalinga2009.shtml) [^](#cite_ref-7) [GS Trịnh Xuân Thuận nhận giải Kalinga của UNESCO](http://www.thanhnien.com.vn/news/Pages/200945/20091105000019.aspx) [^](#cite_ref-8) [Nước Pháp vinh danh nhà vật lý thiên văn Trịnh Xuân Thuận](http://www.viet.rfi.fr/khoa-hoc/20120604-nuoc-phap-vinh-danh-nha-vat-ly-thien-van-trinh-xuan-thuan), RFI, 4/6/2012 [^](#cite_ref-9) [Trinh Xuan Thuan lauréat du Prix mondial 2012](http://www.grands-prix-institut-de-france.fr/fondation-simone-et-cino-del-duca#4-1_span_stylefont-family_arial_sans-serif_font-style_normal_strongtrinh_xuan_thuanstrong_laureat_du_prix_mondial_2012span)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tr%E1%BB%8Bnh_Xu%C3%A2n_Thu%E1%BA%ADn&action=edit§ion=6)]
- Tiếng Anh
*Tiếng Việt* [Nước Pháp vinh danh nhà vật lý thiên văn Trịnh Xuân Thuận](http://www.viet.rfi.fr/khoa-hoc/20120604-nuoc-phap-vinh-danh-nha-vat-ly-thien-van-trinh-xuan-thuan), RFI, 4/6/2012 [Giáo sư-Tiến sĩ Trịnh Xuân Thuận và vũ trụ](http://www.nguoivienxu.vietnamnet.vn/vinhdanhnuocviet/2004/06/182716/) [Trịnh Xuân Thuận - Nhà nghiên cứu vũ trụ](http://irv.moi.gov.vn/KH-CN/dndnnkh/2004/8/12762.ttvn) [Vietsciences phỏng vấn Gs Trịnh Xuân Thuận](http://vietsciences.free.fr/vongtaylon/kinhnghiemthaytro/phongvantxt_chung.htm) [Khám phá cái mới niềm say mê bất tận](http://www.tchdkh.org.vn/tchitiet.asp?code=1780) [Chọn ngành Thiên văn và trường Caltech](http://vietsciences.free.fr/giaokhoa/vatly/thienvan/gstrinhxuanthuan/chonnganhthienvanvatruong.htm), Jacques Vauthier phỏng vấn, Phạm Văn Thiều biên dịch [Trò chuyện với Trịnh Xuân Thuận](http://www.vietkb.com/p/story/id-958/st-1.htm), sách, bản điện tử *Một số bài viết ngắn của ông* [Ba cái chết cho ngôi sao - Trois morts pour l'étoile](http://vietsciences.free.fr/giaokhoa/vatly/thienvan/gstrinhxuanthuan/bacaichetchongoisao.htm), song ngữ Pháp-Việt, Võ Thị Diệu Hằng chuyển ngữ [Thuyết Big Bang và các thuyết khác](http://vietsciences.free.fr/giaokhoa/vatly/thienvan/gstrinhxuanthuan/bigbangvacacthuyetkhac.htm), Jacques Vauthier phỏng vấn, Phạm Văn Thiều chuyển ngữ [Kính thiên văn và cách sử dụng](http://vietsciences.free.fr/giaokhoa/vatly/thienvan/gstrinhxuanthuan/kinhthienvan.htm), Phạm Văn Thiều biên dịch [Ánh sáng và hiệu ứng Doppler](http://vietsciences.free.fr/giaokhoa/vatly/thienvan/gstrinhxuanthuan/anhsangvahieuungdoppler.htm), Phạm văn Thiều biên dịch [Détermination de la distance d'une étoile céphéide](http://vietsciences.free.fr/giaokhoa/vatly/thienvan/gstrinhxuanthuan/determinationdistance_etoilecepheide.htm) [Nguyên lý bất định trong cơ học lượng tử](http://vietsciences.org/giaokhoa/vatly/thienvan/gstrinhxuanthuan/nguyenlybatdinhheisenberg.htm)hoặc [Nguyên lý bất định trong cơ học lượng tử](http://vietsciences.org/giaokhoa/vatly/thienvan/nguyenlybatdinhheisenberg.htm), Võ Thị Diệu Hằng chuyển ngữ [Các thông số của vũ trụ luận và sự tiến hóa của vũ trụ](http://vietsciences.free.fr/giaokhoa/vatly/thienvan/gstrinhxuanthuan/parametrescosmologiques.htm)hoặc [ở đây](http://vietsciences.org/giaokhoa/vatly/thienvan/parametrescosmologiques.htm), Võ Thị Diệu Hằng chuyển ngữ [Sự tiến hóa của Vũ trụ](http://vietsciences.free.fr/giaokhoa/vatly/thienvan/gstrinhxuanthuan/sutienhoacuavutru.htm), Phạm Văn Thiều chuyển ngữ [Thể loại](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i): [Sinh 1948](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1948) [Nhân vật còn sống](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A2n_v%E1%BA%ADt_c%C3%B2n_s%E1%BB%91ng) [Người Hà Nội](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_N%E1%BB%99i) [Người Mỹ gốc Việt](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_M%E1%BB%B9_g%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t) [Nhà vật lý Hoa Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_Hoa_K%E1%BB%B3) [Nhà vật lý Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà thiên văn học Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Nhà khoa học kỹ thuật gốc Việt](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_khoa_h%E1%BB%8Dc_k%E1%BB%B9_thu%E1%BA%ADt_g%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t) [Nhà khoa học Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_khoa_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Giáo sư Mỹ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%C3%A1o_s%C6%B0_M%E1%BB%B9) [Giáo sư Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%C3%A1o_s%C6%B0_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Giáo sư gốc Việt](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Gi%C3%A1o_s%C6%B0_g%E1%BB%91c_Vi%E1%BB%87t) [Nhà văn hải ngoại](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_h%E1%BA%A3i_ngo%E1%BA%A1i) [Phật tử Việt Nam](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Ph%E1%BA%ADt_t%E1%BB%AD_Vi%E1%BB%87t_Nam) [Cựu học sinh Collège Chasseloup-Laubat](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_h%E1%BB%8Dc_sinh_Coll%C3%A8ge_Chasseloup-Laubat) [Cựu sinh viên Viện Công nghệ California](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_sinh_vi%C3%AAn_Vi%E1%BB%87n_C%C3%B4ng_ngh%E1%BB%87_California) [Cựu sinh viên Đại học Princeton](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:C%E1%BB%B1u_sinh_vi%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Princeton) [Nhà khoa học Hoa Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_khoa_h%E1%BB%8Dc_Hoa_K%E1%BB%B3) [Nhà thiên văn học Hoa Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Hoa_K%E1%BB%B3) [Nhà văn Mỹ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Nh%C3%A0_v%C4%83n_M%E1%BB%B9)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1068 miss(0), cp1065 frontend miss(0)

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Accept-Ranges: bytes

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Triacastela
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Triacastela là một đô thị ở tỉnh Lugo ở Galicia. Đô thị này thuộc comarca de Sarria.
La Dân số năm 2008 era de 792 người theo kết quả điều tra của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha.
Parroquia[sửa | sửa mã nguồn]
- A Balsa (San Breixo)
- Cancelo (San Cristovo)
- Lamas do Biduedo (Santo Isidro)
- O Monte (Santa María)
- Santalla de Alfoz (Santalla)
- Toldaos (San Salvador)
- Triacastela (Santiago)
- Vilavella (Santa María)
==Tham khảo==

markdown:
# Triacastela
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Triacastela
|
Triacastela
|
|![]()
|
|![]()
**Ấn chương** ![ Vị trí của Triacastela](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Situacion_Triacastela.PNG/250px-Situacion_Triacastela.PNG)
Vị trí của Triacastela
[Quốc gia](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/23px-Flag_of_Spain.svg.png)
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) [Vùng](/wiki/V%C3%B9ng_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_(T%C3%A2y_Ban_Nha)) [Tỉnh](/wiki/V%C3%B9ng_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_(T%C3%A2y_Ban_Nha)) [Lugo](/wiki/Lugo_(t%E1%BB%89nh)) [Quận](/wiki/Qu%E1%BA%ADn)( *comarca*) [Comarca de Sarria](/w/index.php?title=Comarca_de_Sarria&action=edit&redlink=1) [Thị trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [PSdeG-PSOE](/w/index.php?title=PSdeG-PSOE&action=edit&redlink=1)) 2(20 mi 2) [Độ cao](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [INE](/w/index.php?title=Vi%E1%BB%87n_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_Qu%E1%BB%91c_gia_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1) [2008](/wiki/2008)) [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) 2(4,020/mi 2) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/UTC%2B1)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) [CEST](/wiki/UTC%2B2)( [UTC+2](/wiki/UTC%2B2)) [Mã bưu chính](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_c%E1%BB%A7a_T%C3%A2y_Ban_Nha&action=edit&redlink=1) [http://www.concellodetriacastela.com/](http://www.concellodetriacastela.com/) **Triacastela** là một đô thị ở [tỉnh Lugo](/wiki/Lugo_(t%E1%BB%89nh)) ở [Galicia](/wiki/Galicia_(T%C3%A2y_Ban_Nha)). Đô thị này thuộc [comarca de Sarria](/w/index.php?title=Comarca_de_Sarria&action=edit&redlink=1).
La Dân số năm
[2008](/wiki/2008) era de 792 người theo kết quả điều tra của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha.
## Parroquia[
[sửa](/w/index.php?title=Triacastela&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Triacastela&action=edit§ion=1)]
- A Balsa (San Breixo)
- Cancelo (San Cristovo)
- Lamas do Biduedo (Santo Isidro)
- O Monte (Santa María)
- Santalla de Alfoz (Santalla)
- Toldaos (San Salvador)
- Triacastela (Santiago)
- Vilavella (Santa María)
|
|
==Tham khảo==
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|

X-Cache: cp1067 hit(1), cp1065 frontend miss(0)


text:
Tuyến cận giáp
I. Đặc điểm cấu tạo:
- Số lượng: 4 tuyến
- Vị trí: nằm ngay sau tuyến giáp (2 tuyến ở cực trên và 2 tuyến ở cực dưới)
- Kích thước: rất nhỏ, chỉ khoảng 6*3*2 mm.
- Do tuyến cận giáp rất nhỏ, màu sắc tuyến lại rất giống màu sắc của tuyến giáp nên rất khó phân biệt bằng mắt thường, vì thế rất dễ cắt bỏ một phần hay toàn bộ tuyến cận giáp trong những phẫu thuật cắt bỏ tuyến giáp. Thế nhưng chỉ cần một phần nhỏ của tuyến cận giáp còn lại thì phần này sẽ tăng sinh tế bào để đảm bào chức năng của toàn bộ tuyến.
- Cấu tạo: tuyến cận giáp ở người trưởng thành gồm 2 loại tế bào: tế bào chính và tế bào ưa oxy. Trong đó tế bào chính là thành phần cấu tạo chủ yếu của tuyến cận giáp, tế bào ưa oxy chỉ có ở người trưởng thành mà không có ở nhiều loài động vật còn ở người trẻ thì không tìm thấy tế bào này.
- Chức năng: tế bào chính bài tiết ra parahormon, còn chức năng của tế bào ưa oxy đến nay còn chưa biết rõ.
II. Hormon của tuyến cận giáp (Parahormon - PTH):
1. Bản chất hóa học:''
- Hormon là một polypeptide gồm có 110 acid amin, ban đầu được tổng hợp ở ribosom dưới dạng preprohormon sau đó chúng được cắt nhỏ hơn thành prohormon có 90 acid amin và lại được cắt bớt chỉ còn 84 acid amin ở lưới nội bào tương và bộ Golgi và được lưu trữ trong các hạt bài tiết nằm trong bào tương để chờ giải phóng vào máu.
- Dạng hoạt động của hormon trong máu tuần hoàn là một phân tử polypeptide có 84 acid amin. Nhưng chuỗi polypeptide nhỏ hơn với 34 acid amin nằm ở phía nhóm – NH2 cũng có đủ hoạt tính sinh học như phân tử hormone có 84 acid amin.
- Tác dụng của hormone:Đây là một hormone sinh mạng của cơ thể, nó đóng vai trò trong điều hòa nồng độ ion Ca++ và ion phosphate (PO4- - -) trong huyết tương. Dưới tác dụng của hormone, nồng độ ion canxi huyết tương tăng lên nhưng ngược lại nồng độ ion phosphate lại giảm đi.
PTH thực hiện chức năng này bằng những tác dụng trên xương, thận và ruột.
2. Tác dụng trên xương:
Hormon có tác dụng làm tăng mức giải phóng canxi từ xương vào máu bằng tác dụng lên sự biệt hóa và hoạt động cả các tế bào như: tế bào xương, tế bào tạo xương, tế bào hủy xương.
- Trên tế bào xương và tế bào tạo xương:
Ở mô xương, PTH gắn với receptor trên màng tế bào xương và tế bào tạo xương. Quá trình gắn này sẽ làm hoạt hóa bơm Calci, làm tế bào xương và tế bào tạo xương sẽ bơm ion calci từ dịch xương vào dịch ngoại bào. Khi bơm này được hoạt hóa mạnh sẽ làm giảm nồng độ ion Calci trong dịch xương, khi bơm không hoạt động thì làm cho muối calci phosphate lại tiếp tục lắng động vào khuôn xương. (Trong xương, các tế bào xương và tế bào tạo xương lien hệ với nhau làm thành một hệ thống tế bào tiếp nối nhau trải khắp xương và bề mặt của xương chỉ trừ vùng tiếp giáp với các tế bào hủy xương.)
- Trên tế bào hủy xương:
Do trên tế bào hủy xương không có receptor trực tiếp của PTH nên tác dụng trên tế bào này phải thông qua tế bào xương, tế bào hủy xương và tác dụng này thường xảy ra chậm hơn. Tác dụng thường trải qua 2 giai đoạn:
- Hoạt hóa ngay tức khắc các tế bào hủy xương sẵn có do đó làm tăng quá trình hủy xương để giải phóng ion calci vào dịch xương.
- Hình thành nên các tế bào hủy xương mới: tác dụng này sẽ xuất hiện sau vài ngày, lúc này các tế bào hủy xương mới tăng lên (có thể kéo dài hàng vài tháng dưới ảnh hưởng của PTH). Chính sự hủy xương mạnh làm xương bị rỗ và yếu hơn sẽ kích thích các tế bào xương và tạo xướng sửa chữa tổn thương. Do vậy ở thời gian lâu thì ở xương sẽ có sự gia tăng của cả 3 loại tế bào nhưng dưới tác dụng của PTH thì bao giờ quá trình hủy xương cũng diễn ra mạnh hơn tạo xương.
3. Tác dụng trên thận:
- Làm giảm bài xuất ion calci ở thận
- Làm tăng tái hấp thu ion Calci và Magie ở ống thận đặc biệt ở ống lượn xa và ống góp.
- Làm giảm tái hấp thu ion phosphate ở ống lượn gần do đó làm tăng đào thải ion phosphate ra nước tiểu.
>>> Các tác dụng trên sẽ làm tăng nồng độ ion calci và làm giảm nồng độ ion phosphate trong máu.
4. Tác dụng trên ruột:
PTH hoạt hóa quá trình tạo 1,2 dihydroxycholecalciferol từ vitamin D3 (cholecalciferol) nên PTH có những tác dụng trên ruột như sau:
- Tăng tạo enzyme ATPase ở riềm bàn chải của tế bào biểu mô niêm mạc ruột.
- Tăng tạo chất vận tải ion calci ở tế bào niêm mạc ruột.
- Tăng hoạt tính enzyme phosphatase kiềm ở tế bào niêm mạc ruột.
>>> Cả 3 tác dụng trên đểu làm tăng hấp thu ion calci và phosphate ở ruột.
5. Điều hòa bài tiết:
Nồng độ PTH bình thường trong máu là vào khoảng dưới 50 pg/ml. Hormon được bài tiết nhiều hay ít tùy thuộc vào nồng độ ion calci và phosphate trong máu đặc biệt là ion calci. Chỉ cần giảm nhẹ nồng độ ion calci thi tuyến sẽ tăng tiết hormone ngay, và tình trạng giảm calci kéo dài có thể làm tuyến sẽ nở to ra còn nồng độ ion calci trong máu tăng thì hoạt động và kích thước của tuyến sẽ giảm.
III. Những rối loạn hoạt động của tuyến cận giáp:
1. Nhược năng tuyến cận giáp:
Là tình trạng tuyến cận giáp không bài tiết đủ lượng PTH do giảm hoạt động chức năng của tuyến sẽ dẫn đến những rối loạn trong cơ thể do tình trạng giảm nồng độ ion calci gây ra.
- Biểu hiện: Ngưỡng kích thích của sợi thần kinh giảm xuống (xảy ra cả với sợi thần kinh cảm giác và vận động) do đó làm tăng đáp ứng thần kinh cơ.
- Thể nhẹ: Phát hiện nhờ làm nghiệm pháp Chvostek và Trousseau phát hiện dấu hiệu co cơ.
- Thể nặng: Xuất hiện các cơn tetany, gây co các cơ trong cơ thể nhưng quan trọng nhất là khi co thắt các cơ ở thanh quản gây ngừng thở nếu không cấp cưu kịp sẽ làm bệnh nhân chết.
- Xét nghiệm: làm xét nghiệm máu và nước tiểu sẽ phát hiện tình trạng giảm nồng độ PTH, ion calci; nồng độ phosphate huyết tương tăng lên, giảm ở trong nước tiểu.
2. Ưu năng tuyến cận giáp:
Thường là do có khối u ở một số các tuyến cận giáp. Bệnh thường hay gặp ở phụ nữ hơn do khi có thai và cho con bú thường kích thích tuyến cận giáp và đây chính là điều kiện để có thể phát triển thành khối u.
Tình trạng ưu năng tuyến cận giáp làm tăng quá trình hủy xương mạnh nên làm tăng cao nồng độ ion calci trong máu, đồng thời xương cũng rỗng, yếu hơn và dễ gãy hơn và lượng ion calci được đào thải qua thận nhiều cũng dễ gây ra tình trạng bị sỏi thận.
Chú thích: "Sinh lý học" Bộ môn sinh lý học, trường đại học Y Hà Nội; Nhà xuất bản Y Học, 2001

markdown:
# Tuyến cận giáp
|Bài viết này
|cần thêm .
|
|![]()
|
|Bài hoặc đoạn này cần được
Xin hãy giúp
**I. Đặc điểm cấu tạo:**
- Số lượng: 4 tuyến
- Vị trí: nằm ngay sau tuyến giáp (2 tuyến ở cực trên và 2 tuyến ở cực dưới)
- Kích thước: rất nhỏ, chỉ khoảng 6*3*2 mm.
- Do tuyến cận giáp rất nhỏ, màu sắc tuyến lại rất giống màu sắc của tuyến giáp nên rất khó phân biệt bằng mắt thường, vì thế rất dễ cắt bỏ một phần hay toàn bộ tuyến cận giáp trong những phẫu thuật cắt bỏ tuyến giáp. Thế nhưng chỉ cần một phần nhỏ của tuyến cận giáp còn lại thì phần này sẽ tăng sinh tế bào để đảm bào chức năng của toàn bộ tuyến.
- Cấu tạo: tuyến cận giáp ở người trưởng thành gồm 2 loại tế bào: tế bào chính và tế bào ưa oxy. Trong đó tế bào chính là thành phần cấu tạo chủ yếu của tuyến cận giáp, tế bào ưa oxy chỉ có ở người trưởng thành mà không có ở nhiều loài động vật còn ở người trẻ thì không tìm thấy tế bào này.
- Chức năng: tế bào chính bài tiết ra parahormon, còn chức năng của tế bào ưa oxy đến nay còn chưa biết rõ.
**II. Hormon của tuyến cận giáp (Parahormon - PTH):** **1. Bản chất hóa học:''**
- Hormon là một polypeptide gồm có 110 acid amin, ban đầu được tổng hợp ở ribosom dưới dạng preprohormon sau đó chúng được cắt nhỏ hơn thành prohormon có 90 acid amin và lại được cắt bớt chỉ còn 84 acid amin ở lưới nội bào tương và bộ Golgi và được lưu trữ trong các hạt bài tiết nằm trong bào tương để chờ giải phóng vào máu.
- Dạng hoạt động của hormon trong máu tuần hoàn là một phân tử polypeptide có 84 acid amin. Nhưng chuỗi polypeptide nhỏ hơn với 34 acid amin nằm ở phía nhóm – NH2 cũng có đủ hoạt tính sinh học như phân tử hormone có 84 acid amin.
- Tác dụng của hormone:Đây là một hormone sinh mạng của cơ thể, nó đóng vai trò trong điều hòa nồng độ ion Ca++ và ion phosphate (PO4- - -) trong huyết tương. Dưới tác dụng của hormone, nồng độ ion canxi huyết tương tăng lên nhưng ngược lại nồng độ ion phosphate lại giảm đi.
PTH thực hiện chức năng này bằng những tác dụng trên xương, thận và ruột.
**2. Tác dụng trên xương:**
Hormon có tác dụng làm tăng mức giải phóng canxi từ xương vào máu bằng tác dụng lên sự biệt hóa và hoạt động cả các tế bào như: tế bào xương, tế bào tạo xương, tế bào hủy xương.
- Trên tế bào xương và tế bào tạo xương:
Ở mô xương, PTH gắn với receptor trên màng tế bào xương và tế bào tạo xương. Quá trình gắn này sẽ làm hoạt hóa bơm Calci, làm tế bào xương và tế bào tạo xương sẽ bơm ion calci từ dịch xương vào dịch ngoại bào. Khi bơm này được hoạt hóa mạnh sẽ làm giảm nồng độ ion Calci trong dịch xương, khi bơm không hoạt động thì làm cho muối calci phosphate lại tiếp tục lắng động vào khuôn xương. (Trong xương, các tế bào xương và tế bào tạo xương lien hệ với nhau làm thành một hệ thống tế bào tiếp nối nhau trải khắp xương và bề mặt của xương chỉ trừ vùng tiếp giáp với các tế bào hủy xương.)
- Trên tế bào hủy xương:
Do trên tế bào hủy xương không có receptor trực tiếp của PTH nên tác dụng trên tế bào này phải thông qua tế bào xương, tế bào hủy xương và tác dụng này thường xảy ra chậm hơn. Tác dụng thường trải qua 2 giai đoạn:
- Hoạt hóa ngay tức khắc các tế bào hủy xương sẵn có do đó làm tăng quá trình hủy xương để giải phóng ion calci vào dịch xương.
- Hình thành nên các tế bào hủy xương mới: tác dụng này sẽ xuất hiện sau vài ngày, lúc này các tế bào hủy xương mới tăng lên (có thể kéo dài hàng vài tháng dưới ảnh hưởng của PTH). Chính sự hủy xương mạnh làm xương bị rỗ và yếu hơn sẽ kích thích các tế bào xương và tạo xướng sửa chữa tổn thương. Do vậy ở thời gian lâu thì ở xương sẽ có sự gia tăng của cả 3 loại tế bào nhưng dưới tác dụng của PTH thì bao giờ quá trình hủy xương cũng diễn ra mạnh hơn tạo xương.
**3. Tác dụng trên thận:**
- Làm giảm bài xuất ion calci ở thận
- Làm tăng tái hấp thu ion Calci và Magie ở ống thận đặc biệt ở ống lượn xa và ống góp.
- Làm giảm tái hấp thu ion phosphate ở ống lượn gần do đó làm tăng đào thải ion phosphate ra nước tiểu.
>>> Các tác dụng trên sẽ làm tăng nồng độ ion calci và làm giảm nồng độ ion phosphate trong máu.
**4. Tác dụng trên ruột:**
PTH hoạt hóa quá trình tạo 1,2 dihydroxycholecalciferol từ vitamin D3 (cholecalciferol) nên PTH có những tác dụng trên ruột như sau:
- Tăng tạo enzyme ATPase ở riềm bàn chải của tế bào biểu mô niêm mạc ruột.
- Tăng tạo chất vận tải ion calci ở tế bào niêm mạc ruột.
- Tăng hoạt tính enzyme phosphatase kiềm ở tế bào niêm mạc ruột.
>>> Cả 3 tác dụng trên đểu làm tăng hấp thu ion calci và phosphate ở ruột.
**5. Điều hòa bài tiết:**
Nồng độ PTH bình thường trong máu là vào khoảng dưới 50 pg/ml. Hormon được bài tiết nhiều hay ít tùy thuộc vào nồng độ ion calci và phosphate trong máu đặc biệt là ion calci. Chỉ cần giảm nhẹ nồng độ ion calci thi tuyến sẽ tăng tiết hormone ngay, và tình trạng giảm calci kéo dài có thể làm tuyến sẽ nở to ra còn nồng độ ion calci trong máu tăng thì hoạt động và kích thước của tuyến sẽ giảm.
**III. Những rối loạn hoạt động của tuyến cận giáp:** **1. Nhược năng tuyến cận giáp:**
Là tình trạng tuyến cận giáp không bài tiết đủ lượng PTH do giảm hoạt động chức năng của tuyến sẽ dẫn đến những rối loạn trong cơ thể do tình trạng giảm nồng độ ion calci gây ra.
- Biểu hiện: Ngưỡng kích thích của sợi thần kinh giảm xuống (xảy ra cả với sợi thần kinh cảm giác và vận động) do đó làm tăng đáp ứng thần kinh cơ.
- Thể nhẹ: Phát hiện nhờ làm nghiệm pháp Chvostek và Trousseau phát hiện dấu hiệu co cơ.
- Thể nặng: Xuất hiện các cơn tetany, gây co các cơ trong cơ thể nhưng quan trọng nhất là khi co thắt các cơ ở thanh quản gây ngừng thở nếu không cấp cưu kịp sẽ làm bệnh nhân chết.
- Xét nghiệm: làm xét nghiệm máu và nước tiểu sẽ phát hiện tình trạng giảm nồng độ PTH, ion calci; nồng độ phosphate huyết tương tăng lên, giảm ở trong nước tiểu.
**2. Ưu năng tuyến cận giáp:**
Thường là do có khối u ở một số các tuyến cận giáp. Bệnh thường hay gặp ở phụ nữ hơn do khi có thai và cho con bú thường kích thích tuyến cận giáp và đây chính là điều kiện để có thể phát triển thành khối u.
Tình trạng ưu năng tuyến cận giáp làm tăng quá trình hủy xương mạnh nên làm tăng cao nồng độ ion calci trong máu, đồng thời xương cũng rỗng, yếu hơn và dễ gãy hơn và lượng ion calci được đào thải qua thận nhiều cũng dễ gây ra tình trạng bị sỏi thận.
**Chú thích:** "Sinh lý học" Bộ môn sinh lý học, trường đại học Y Hà Nội; Nhà xuất bản Y Học, 2001
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tuy%E1%BA%BFn_c%E1%BA%ADn_gi%C3%A1p&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tuy%E1%BA%BFn_c%E1%BA%ADn_gi%C3%A1p&action=edit§ion=1)]
|bài này
|chưa được xếp vào . Mời bạn (tháng 2 2013)

X-Cache: cp1068 hit(2), cp1065 frontend miss(0)


text:
Tìm kiếm bài viết theo id
5giay - Mạng thương mại điện tử
Tình hình diễn đàn
- Ian Moone,
- oOoKuBinhoOo,
- tai310,
- dongkhanh611,
- litimi,
- toan.truong78,
- Đô_Rê_Mon,
- ga_trehay,
- hieummx,
- baodailast,
- stormkute,
- tnrobantesharo,
- Mr.Five,
- shitbull39,
- Blaze,
- ipad vip,
- nhancopier,
- 21051991,
- côn nhị khúc,
- khanhhung11,
- gogoless,
- iphone0310,
- honghaimexe,
- LeTu9999,
- Red Scorpion,
- votiendung2000,
- sontung,
- Tana72,
- chimdaysom,
- caiwindao,
- trinhhoanghai,
- zxsasazx,
- Babie™,
- TungAnh1984,
- tendangky,
- bbhpa9,
- nguoingheo18,
- manh tran,
- victoria2011,
- chiailk,
- Tu@n,
- Beck Pham,
- Tổng Kho Sim,
- hieens,
- dungclei,
- isleepsodeep1,
- ducthanhs,
- bongnhoc_97,
- hoale,
- thuan_cnt
- ... and 171 more
Tổng: 1,648 (Thành viên: 229, Khách: 1,405, Robots: 14)

markdown:
### Tìm kiếm bài viết theo id
# 5giay - Mạng thương mại điện tử
###
[Tình hình diễn đàn](online/)
-
[Ian Moone](members/ian-moone.101710350/),
-
[oOoKuBinhoOo](members/oookubinhooo.100130446/),
-
[tai310](members/tai310.100131370/),
-
[dongkhanh611](members/dongkhanh611.101174427/),
-
[litimi](members/litimi.101675473/),
-
[toan.truong78](members/toan-truong78.100045113/),
-
[Đô_Rê_Mon](members/do_re_mon.101264191/),
-
[ga_trehay](members/ga_trehay.101392463/),
-
[hieummx](members/hieummx.16121/),
-
[baodailast](members/baodailast.100038180/),
-
[stormkute](members/stormkute.100776138/),
-
[tnrobantesharo](members/tnrobantesharo.101351439/),
-
[Mr.Five](members/mr-five.100842322/),
-
[shitbull39](members/shitbull39.101396651/),
-
[Blaze](members/blaze.373/),
-
[ipad vip](members/ipad-vip.101577323/),
-
[nhancopier](members/nhancopier.101142528/),
-
[21051991](members/21051991.101070395/),
-
[côn nhị khúc](members/con-nhi-khuc.101371029/),
-
[khanhhung11](members/khanhhung11.100802981/),
-
[gogoless](members/gogoless.10777/),
-
[iphone0310](members/iphone0310.100833147/),
-
[honghaimexe](members/honghaimexe.101720482/),
-
[LeTu9999](members/letu9999.100231842/),
-
[Red Scorpion](members/red-scorpion.101044819/),
-
[votiendung2000](members/votiendung2000.38855/),
-
[sontung](members/sontung.100652966/),
-
[Tana72](members/tana72.31867/),
-
[chimdaysom](members/chimdaysom.6068/),
-
[caiwindao](members/caiwindao.101702640/),
-
[trinhhoanghai](members/trinhhoanghai.100276097/),
-
[zxsasazx](members/zxsasazx.100540154/),
-
[Babie™](members/babie.100565046/),
-
[TungAnh1984](members/tunganh1984.101519031/),
-
[tendangky](members/tendangky.100316299/),
-
[bbhpa9](members/bbhpa9.100116039/),
-
[nguoingheo18](members/nguoingheo18.100997656/),
-
[manh tran](members/manh-tran.100401139/),
-
[victoria2011](members/victoria2011.100614508/),
-
[chiailk](members/chiailk.101476082/),
-
[Tu@n](members/tu-n.101714025/),
-
[Beck Pham](members/beck-pham.101698184/),
-
[Tổng Kho Sim](members/tong-kho-sim.101402760/),
-
[hieens](members/hieens.101712616/),
-
[dungclei](members/dungclei.100561596/),
-
[isleepsodeep1](members/isleepsodeep1.101316484/),
-
[ducthanhs](members/ducthanhs.100185288/),
-
[bongnhoc_97](members/bongnhoc_97.100869060/),
-
[hoale](members/hoale.5195/),
-
[thuan_cnt](members/thuan_cnt.100636019/)
- ...
[and 171 more](online/)
Tổng: 1,648 (Thành viên: 229, Khách: 1,405, Robots: 14)

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: 5s_session=181e746f86d7c32e2cc0fa9cb1ef1738; path=/; domain=www.5giay.vn; secure; httponly

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Server: Nhat Nguyet Websphere 12.3 build 3.456.234.2600

X-Powered-By: nhatnguyet-