markdown:
# Lịch sử của Mozilla Firefox
|
|![]()
|
|
(
Dự án
** được khởi tạo bởi Mozilla Firefox** [Dave Hyatt](/w/index.php?title=Dave_Hyatt&action=edit&redlink=1)và [Blake Ross](/w/index.php?title=Blake_Ross&action=edit&redlink=1)như là một nhánh thử nghiệm của dự án [Mozilla](/wiki/Mozilla). Firefox 1.0 được phát hành vào [9 tháng 11](/wiki/9_th%C3%A1ng_11), [2004](/wiki/2004). Firefox 1.5 được phát hành vào [29 tháng 11](/wiki/29_th%C3%A1ng_11), [2005](/wiki/2005). [Phiên bản 2.0](/wiki/Firefox_2)được phát hành vào [24 tháng 10](/wiki/24_th%C3%A1ng_10), [2006](/wiki/2006)và [Firefox 3.0](/wiki/Firefox_3)được phát hành vào [17 tháng 6](/wiki/17_th%C3%A1ng_6), [2008](/wiki/2008).
## Mục lục
## Thời kì đầu: một trình duyệt được gọt giũa[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Mozilla_Firefox&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Mozilla_Firefox&action=edit§ion=1)]
Trình duyệt của Hyatt và Ross được tạo ra để đối đầu lại phần mềm hỗn độn
[Mozilla Suite](/w/index.php?title=Mozilla_Suite&action=edit&redlink=1) (tên mã chỉ được nhắc trong nội bộ, và tiếp tục được cộng đồng phát triển với tên *SeaMonkey*), bao gồm các tính năng như là [IRC](/wiki/IRC), thư và tin tức, và biên tập [WYSIWYG](/wiki/WYSIWYG) [HTML](/wiki/HTML) trong một gói phần mềm duy nhất.
Firefox vẫn giữ nguyên bản chất
[đa nền](/wiki/%C4%90a_n%E1%BB%81n_t%E1%BA%A3ng) của trình duyệt Mozilla gốc, sử dụng [ngôn ngữ đánh dấu giao diện người dùng](/w/index.php?title=Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF_%C4%91%C3%A1nh_d%E1%BA%A5u_giao_di%E1%BB%87n_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_d%C3%B9ng&action=edit&redlink=1) [XUL](/w/index.php?title=XUL&action=edit&redlink=1). Việc sử dụng XUL giúp nó có thể mở rộng các khả năng của trình duyệt thông qua việc sử dụng [phần mở rộng](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%87n_%C3%ADch_(Mozilla)&action=edit&redlink=1) và [giao diện](/w/index.php?title=L%E1%BB%9Bp_da_(m%C3%A1y_t%C3%ADnh)&action=edit&redlink=1). Quá trình phát triển và cài đặt các tiện ích này dẫn đến các lo ngại về bảo mật, và với bản phát hành Firefox 0.9, Tập đoàn Mozilla đã mở một trang Cập nhật Mozilla chứa các giao diện và phần mở rộng "được chấp thuận". Việc sử dụng XUL đặt Firefox ở vị trí riêng so với các trình duyệt khác, bao gồm cả các dự án dựa trên [bộ máy trình bày](/w/index.php?title=B%E1%BB%99_m%C3%A1y_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y&action=edit&redlink=1) [Gecko](/w/index.php?title=Gecko_(b%E1%BB%99_m%C3%A1y_tr%C3%ACnh_b%C3%A0y)&action=edit&redlink=1) của Mozilla và hầu hết các trình duyệt khác, vốn dùng các giao diện gắn bó với nền tảng tương ứng của chúng (Galeon và Epiphany sử dụng [GTK+](/w/index.php?title=GTK%2B&action=edit&redlink=1); K-Meleon sử dụng [MFC](/w/index.php?title=Microsoft_Foundation_Classes&action=edit&redlink=1); và Camino sử dụng [Cocoa](/w/index.php?title=Cocoa_(API)&action=edit&redlink=1)). Nhiều dự án trong số này đã được triển khai trước, và có thể cũng đã có ảnh hưởng tới Firefox.
Mặc dù Tập đoàn Mozilla đã dự tính bỏ Mozilla Suite để thay nó bằng Firefox, họ vẫn tiếp tục duy trì gói ứng dụng đó cho đến
[12 tháng 4](/wiki/12_th%C3%A1ng_4), [2006](/wiki/2006) bởi vì nó có nhiều người dùng doanh nghiệp, cũng như đã được đóng gói cùng các phần mềm khác. Cộng đồng Mozilla (khác với Tập đoàn) vẫn tiếp tục phát hành các phiên bản mới của gói ứng dụng này với tên [1] [SeaMonkey](/w/index.php?title=SeaMonkey&action=edit&redlink=1)để tránh gây nhầm lẫn với Mozilla Suite gốc.
Vào
[5 tháng 2](/wiki/5_th%C3%A1ng_2), [2004](/wiki/2004), công ty tư vấn IT và kinh doanh [AMS](/w/index.php?title=American_Management_Systems&action=edit&redlink=1) phân loại Mozilla Firefox (trước đó là Firebird) là sản phẩm mã nguồn mở "Tier 1" (có nghĩa là "Dòng dõi Tốt nhất") . Điều này có nghĩa là AMS cho rằng Firebird (tên gọi thời đó) không tạo ra nguy cơ và mạnh mẽ về mặt kĩ thuật. [2]
## Tên gọi[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Mozilla_Firefox&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Mozilla_Firefox&action=edit§ion=2)]
Dự án Firefox bắt đầu là một nhánh thử nghiệm của bộ Mozilla Suite có tên mã là
*m/b* (hoặc *mozilla/browser*). Khi phát triển tạm đủ, phiên bản nhị phân dành cho việc thử nghiệm công khai xuất hiện vào [tháng 9](/wiki/Th%C3%A1ng_ch%C3%ADn) năm [2002](/wiki/2002) với tên gọi là *. Phoenix*
Dự án Firefox đã trải qua nhiều lần đổi tên. Ban đầu có tên là
*Phoenix*, nó đã được đặt tên lại do gặp vấn đề [nhãn hiệu thương mại](/w/index.php?title=Nh%C3%A3n_hi%E1%BB%87u_th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) với [Phoenix Technologies](/w/index.php?title=Phoenix_Technologies&action=edit&redlink=1). Tên thay thế, *Firebird*, lại gây ra phản ứng mạnh mẽ từ dự án phần mềm cơ sở dữ liệu tự do [Firebird](/w/index.php?title=Firebird_(m%C3%A1y_ch%E1%BB%A7_c%C6%A1_s%E1%BB%9F_d%E1%BB%AF_li%E1%BB%87u)&action=edit&redlink=1). [[3]](#cite_note-3) [[4]](#cite_note-4) Đáp lại, Tập đoàn Mozilla khẳng định rằng trình duyệt sẽ luôn mang tên [5] *Mozilla Firebird*để tránh gây nhầm lẫn với phần mềm cơ sở dữ liệu đó. Nhưng áp lực liên tục từ cộng đồng phát triển của máy chủ cơ sở dữ liệu đó khiến họ bắt buộc phải đổi tên một lần nữa; vào ngày 9 tháng 2, 2004, Mozilla Firebird đã trở thành *Mozilla Firefox*, thường được gọi là [[6]](#cite_note-6) *Firefox.*Mozilla thích viết tắt Firefox là *Fx*hoặc *fx*hơn, mặc dù nó vẫn thường được viết tắt là *FF*. [[7]](#cite_note-7)
Mozilla Foundation lựa chọn tên
*Firefox* vì nó gần giống với từ *Firebird* đồng thời nó cũng là cái tên duy nhất trong ngành công nghiệp phần mềm. Để tránh nguy cơ phải thay tên trong tương lai, [tháng 12](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai) năm [2003](/wiki/2003) Mozilla Foundation [đăng kí](http://tarr.uspto.gov/servlet/tarr?regser=serial&entry=78344043) thương hiệu *Firefox* với [Văn phòng Thương hiệu và Bằng sáng chế Hoa Kỳ](/w/index.php?title=V%C4%83n_ph%C3%B2ng_Th%C6%B0%C6%A1ng_hi%E1%BB%87u_v%C3%A0_B%E1%BA%B1ng_s%C3%A1ng_ch%E1%BA%BF_Hoa_K%E1%BB%B3&action=edit&redlink=1) *. Việc đăng kí này dẫn đến sự trì hoãn trong vòng vài tháng đối với lần phát hành của Firefox 0.8 khi tập đoàn khám phá ra rằng tại Anh, Firefox đã được đăng kí là thương hiệu cho trình duyệt bởi Công ty Charlton. Tình huống đã được giải quyết ổn thỏa sau khi Mozilla được cấp giấy phép sử dụng thương hiệu ở Châu Âu của Charlton.*
Một vài người không thích cái tên mới này, việc đổi tên nhiều lần khiến họ viết ra phần mở rộng
["Firesomething"](http://www.cosmicat.com/extensions/firesomething/), cho phép người dùng tạo tên ngẫu nhiên cho trình duyệt mỗi khi nó chạy, bao gồm một số tên châm biếm như "Firegiraffe" or "Moonbadger".
## Nhãn hiệu và định danh hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Mozilla_Firefox&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Mozilla_Firefox&action=edit§ion=3)]
Sự chấp nhận của dấu hiệu may mắn của Firefox làm tăng cường khả năng hiện hữu của nó so với các phiên bản trước. Nhiều người cho rằng phần mềm tự do thường có biểu tượng và thiết kế giao diện rất nghèo nàn, vì vậy rất khó có khả năng trở thành phổ biến trong người dùng. Các phiên bản Firefox đầu tiên cũng vậy, nó có thiết kế như là một trò chơi và không quan tâm đến vấn đề chuẩn hóa, để biến nó tương đương với các phần mềm chuyên nghiệp.
[Tháng 2](/wiki/Th%C3%A1ng_hai) năm [2004](/wiki/2004) Firefox phiên bản 0.8 được phát hành, giới thiệu một sự nỗ lực trong chuẩn hóa giao diện bằng cách thiết kế biểu tượng mới là một con cáo lửa. Biểu tượng này do [Jon Hicks](http://www.hicksdesign.co.uk/portfolio/mozilla-logos) thiết kế, hiện nay ông vẫn tiếp tục thiết kế biểu tượng cho Firefox.
Biểu tượng của Firefox là một nhãn hiệu đã được đăng ký cho trình duyệt Firefox. Mặc dù Firefox là một phần mềm mã mở, được phân phối miễn phí, nhưng bản phân phối phần mềm và bản vá hoặc bản chỉnh sửa của Firefox không thể sử dụng biểu tượng Firefox.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Mozilla_Firefox&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Mozilla_Firefox&action=edit§ion=4)] [Eich, Brendan](/w/index.php?title=Brendan_Eich&action=edit&redlink=1)(2005). [Global:1.9 Trunk 1.8 Branch Plan](http://wiki.mozilla.org/Global:1.9_Trunk_1.8_Branch_Plan). In *Mozilla Wiki*. Truy cập [December 21](/w/index.php?title=December_21&action=edit&redlink=1) [2005](/wiki/2005). [^](#cite_ref-1) [Mozilla Developer News » Blog Archive » Sunset Announcement for Fx/Tb 1.0.x and Mozilla Suite 1.7.x](http://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2006/04/12/sunset-announcement-for-fxtb-10x-and-mozilla-suite-17x/) **Keating, Wick (ngày 5 tháng 2 năm 2004). “Open source: Swimming with the tide. In** [^](#cite_ref-keating_2-0) *Consultants' Briefing*”. *CIO Magazine*. [^](#cite_ref-3) [“Mozilla browser becomes Firebird”](http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&page=ibp_Mozilla0). IBPhoenix.com. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2007. **Dahdah, Howard (ngày 17 tháng 4 năm 2003).** [^](#cite_ref-4) [“Mozilla 'dirty deed' brings out a Firey response”](http://www.linuxworld.com.au/index.php?id=1031068403). LinuxWorld.com.au. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2007.
"This must be one of the dirtiest deeds I've seen in open source so far," said Helen Borrie, a Firebird project administrator and documenter.
**Festa, Paul (ngày 6 tháng 5 năm 2003).** [^](#cite_ref-5) [“Mozilla's Firebird gets wings clipped”](http://archive.is/Hrdn). [CNET.com](/w/index.php?title=CNET&action=edit&redlink=1). [Bản gốc](http://news.com.com/2100-1032_3-1000146.html)lưu trữ ngày 29 tháng 5 năm 2012. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2007. **Festa, Paul (9 tháng 2, 2004).** [^](#cite_ref-6) [“Mozilla holds 'fire' in naming fight”](http://archive.is/tj1x). CNET News.com. [Bản gốc](http://news.com.com/2100-7344-5156101.html)lưu trữ ngày 30 tháng 5 năm 2012. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2007. [^](#cite_ref-7) [“Firefox 1.5 Release Notes”](http://www.mozilla.com/en-US/firefox/releases/1.5.html#FAQ). mozilla.com. Truy cập ngày 3 tháng 1 năm 2008.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Mozilla_Firefox&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_c%E1%BB%A7a_Mozilla_Firefox&action=edit§ion=5)] [Firefox release notes for each version](http://www.mozilla.com/firefox/releases/) [Unofficial changelogs for Firefox releases](http://www.squarefree.com/burningedge/releases/) [Where Did Firefox Come From?](http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009698.html) [Flexbeta article on the history of Firefox](http://www.flexbeta.net/main/articles.php?action=show&id=89) [Large amount of useful info about Firefox and its history](http://firefox.iprakash.com/about) [ReleaseRoadmap - MozillaWiki](http://wiki.mozilla.org/ReleaseRoadmap) [BBC: Firefox browser for web 2.0 age](http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6078016.stm) [The SeBlog - A short picture history of Firefox](http://theseblog.free.fr/2004/07/phoenixmozilla-firebirdfirefox-seen.php) [Another picture history of Firefox, with commentary](http://andrew-turnbull.net/mozilla/historyfx.html) [Mozilla plans for Firefox 2.0's final days](http://www.itworld.com/internet/56966/mozilla-plans-firefox-20s-final-days)
|
|


markdown:
# Thể loại:Mất 1791
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|[1790](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1790)– **1791**– [1792](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1792)– [1793](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1793)– [1794](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1794) [1795](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1795)– [1796](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1796)– [1797](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1797)– [1798](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1798)– [1799](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1799)
Thể loại này liệt kê những
**người qua đời năm 1791**. Xem thêm [những người sinh năm 1791](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:Sinh_1791). **Về đầu trang** [A](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=A) [B](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=B) [C](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=C) [D](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=D) [E](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=E) [F](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=F) [G](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=G) [H](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=H) [I](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=I) [J](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=J) [K](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=K) [L](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=L) [M](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=M) [N](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=N) [O](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=O) [P](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=P) [Q](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=Q) [R](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=R) [S](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=S) [T](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=T) [U](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=U) [V](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=V) [W](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=W) [X](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=X) [Y](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=Y) [Z](//vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:M%E1%BA%A5t_1791&from=Z)
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
## Các trang trong thể loại “Mất 1791”
6 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 6 trang.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1055 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


markdown:
# Tinh tinh
|Tinh tinh|
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Primates](/wiki/B%E1%BB%99_Linh_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Hominidae](/wiki/H%E1%BB%8D_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Phân họ](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D)( *subfamilia*) [Homininae](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Tông](/wiki/T%C3%B4ng_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *tribus*) [Hominini](/wiki/T%C3%B4ng_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di) [Phân tông](/wiki/Ph%C3%A2n_t%C3%B4ng)( *subtribus*) [Panina](/w/index.php?title=Panina&action=edit&redlink=1) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) **Pan** [Oken](/w/index.php?title=Lorenz_Oken&action=edit&redlink=1), 1816 [Loài điển hình](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%83n_h%C3%ACnh) [Pan troglodytes](/wiki/Tinh_tinh_th%C3%B4ng_th%C6%B0%E1%BB%9Dng) [Blumenbach](/w/index.php?title=Johann_Friedrich_Blumenbach&action=edit&redlink=1), 1775 **Tinh tinh**, là tên gọi chung cho hai loài trong chi *. Được biết đến nhiều hơn là Pan* [tinh tinh thông thường](/wiki/Tinh_tinh_th%C3%B4ng_th%C6%B0%E1%BB%9Dng)( *Pan troglodytes*) sống ở [Tây](/wiki/T%C3%A2y_Phi)và [Trung Phi](/wiki/Trung_Phi). Họ hàng gần nhất với nó là [tinh tinh lùn](/wiki/Tinh_tinh_l%C3%B9n)( *Pan paniscus*), được tìm thấy tại các cánh rừng của [Cộng hòa dân chủ Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo). Ranh giới địa lý giữa hai loài này là [sông Congo](/wiki/S%C3%B4ng_Congo).
## Mục lục
## Các thông số[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=1)]
Tinh tinh đực trưởng thành có thể cân nặng 35–70 kg (75-155 pao) và cao 0,9-1,2 m (3–4 ft) khi đứng thẳng, trong khi thông thường tinh tinh cái chỉ cân nặng 26–50 kg (57-110 pao) và cao 0,66–1 m (2-3,5 ft).
## Tuổi thọ[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=2)]
Tinh tinh hiếm khi thọ quá 40 năm trong điều kiện sống hoang dã, nhưng có thể sống tới 60 năm trong điều kiện giam giữ và con tinh tinh có tên gọi là
[Cheetah](/w/index.php?title=Cheetah&action=edit&redlink=1) trong phim * sống đến 80 tuổi Tarzan* [[1]](#cite_note-1)
## Các khác biệt[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=3)]
Các khác biệt về giải phẫu giữa tinh tinh thông thường và tinh tinh lùn là không đáng kể, nhưng trong hành vi
[tình dục](/wiki/T%C3%ACnh_d%E1%BB%A5c) và cộng đồng thì các khác biệt này rất rõ nét. Tinh tinh thông thường là loài ăn tạp, chúng có thể có hành vi săn mồi bằng một đội quân các con đực do một con đực đầu đàn dẫn đầu và có quan hệ cộng đồng rất phức tạp. Trái lại, tinh tinh lùn chủ yếu là loài ăn thực vật và có quan hệ tình dục quân bình, [mẫu hệ](/wiki/M%E1%BA%ABu_h%E1%BB%87) và bừa bãi. Lớp da mặt, hai bàn tay và hai bàn chân ở cả hai loài có màu từ hồng tới rất sẫm nhưng nói chung thì sáng hơn ở các cá thể non và trở thành sẫm màu hơn khi trưởng thành. Tinh tinh lùn có tay dài hơn và có xu hướng có dáng đứng thẳng trong phần lớn thời gian.
## Quan hệ với loài người[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=4)]
Mặc dù người châu Phi đã tiếp xúc với tinh tinh trong nhiều thiên niên kỷ nhưng những ghi chép đầu tiên (của người phương Tây) về sự tiếp xúc của con người với tinh tinh chỉ có từ những người châu Âu khi thám hiểm
[Angola](/wiki/Angola) vào những năm trong [thế kỷ 17](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_17). Tên gọi trong tiếng Anh của tinh tinh là "chimpanzee" tuy thế đã không có trước năm [1738](/wiki/1738). Tên gọi này xuất phát từ một từ trong [tiếng Bantu](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Bantu&action=edit&redlink=1) ở Angola là "tshiluba kivili-chimpenze", là tên gọi địa phương cho loài động vật này và được dịch một cách lỏng lẻo là "người hay bắt chước" hoặc có thể chỉ là "khỉ dạng người". Cũng trong tiếng Anh, từ thông tục *chimp* có lẽ chỉ có sau năm 1870. Trong khoa học, sau này người ta lấy cụm từ 'pan' trong 'chim *pan*zee' và quy nó cho [Pan](/wiki/Pan_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)), một vị thần của người Hy Lạp cổ đại của [tự nhiên](/wiki/T%E1%BB%B1_nhi%C3%AAn) (thần của những người chăn cừu và cừu của họ). Các nhà sinh vật học đã dùng *Pan* như là tên khoa học của chi động vật này. Tinh tinh cũng giống như các loài khỉ dạng người khác đã từng được cho là tồn tại trong thời kỳ cổ đại, nhưng chủ yếu chỉ được cho là những truyện thần thoại hay huyền thoại trong ý thức hệ của xã hội Âu-Ả Rập, chủ yếu trong các bản miêu tả sơ sài và rời rạc của các nhà thám hiểm châu Âu. Khỉ dạng người được đề cập rất khác nhau cả trong các tác phẩm của [Aristotle](/wiki/Aristoteles) cũng như trong [Kinh Thánh](/wiki/Kinh_Th%C3%A1nh).
Khi tinh tinh lần đầu tiên đến châu Âu đại lục thì các nhà khoa học châu Âu đã nhận thấy sự không chính xác của các miêu tả cổ đại này, trong đó thông thường người ta coi tinh tinh một cách sai lầm là có sừng và móng guốc. Con tinh tinh xuyên lục địa đầu tiên đến từ Angola và là quà tặng cho hoàng tử
[Oranje-Nassau](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_Oranje-Nassau&action=edit&redlink=1) năm [1640](/wiki/1640) và tiếp theo là một số ít đồng loại của nó trong những năm sau đó. Các nhà khoa học nào đã được xem các mẫu hiếm của loài này đã gặp nhiều cản trở và miêu tả những con tinh tinh đầu tiên này như là "những người lùn [Píchmy](/w/index.php?title=P%C3%ADchmy&action=edit&redlink=1)" và nhận thấy những nét tương tự đặc biệt của chúng với con người. Trong hai thập kỷ tiếp theo người ta đã có thể thấy một loạt các sinh vật kỳ dị này được nhập khẩu vào châu Âu, chủ yếu là của các vườn thú nhằm mục đích giải trí cho những người thăm. [Thuyết tiến hóa](/wiki/Ti%E1%BA%BFn_h%C3%B3a) của [Charles Darwin](/wiki/Charles_Darwin) (xuất bản năm [1860](/wiki/1860)) đã kích thích sự quan tâm khoa học đối với tinh tinh, chủ yếu trong các ngành [khoa học sự sống](/wiki/Khoa_h%E1%BB%8Dc_s%E1%BB%B1_s%E1%BB%91ng), cuối cùng đã dẫn tới hàng loạt các nghiên cứu về động vật này trong tự nhiên và trong tình trạng giam giữ. Các quan sát đối với tinh tinh vào thời kỳ đó chủ yếu là các quan tâm về [hành vi](/wiki/H%C3%A0nh_vi) trong tương quan với những hành vi tương tự ở người. Điều này về mặt khoa học là ít chặt chẽ và không hấp dẫn so với tên gọi của nó, với quan tâm chủ yếu tập trung vào việc động vật này có hay không có những đặc điểm có thể cho là 'tốt'; trí thông minh của tinh tinh thông thường hay bị thổi phồng. Vào những năm cuối thế kỷ 19 thì tinh tinh vẫn còn là một cái gì đó khá bí hiểm đối với con người, với rất ít thông tin khoa học dựa trên thực tế.
Trong
[thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20) thì nghiên cứu khoa học về hành vi của tinh tinh đã bước sang một giai đoạn mới. Cho tới năm [1960](/wiki/1960), gần như vẫn không có thông tin gì về hành vi của tinh tinh trong môi trường sinh sống tự nhiên của nó. Vào tháng 7 năm đó, [Jane Goodall](/wiki/Jane_Goodall) đã tới các cánh rừng ở Gombe, Tanzania để sống giữa các bầy tinh tinh. Phát hiện của bà về việc tinh tinh làm và sử dụng các công cụ đã là một sự bứt phá. Trước khám phá này, người ta đã cho rằng chỉ có loài người mới có khả năng này. Những nghiên cứu tiến bộ nhất đầu tiên về tinh tinh đã được triển khai chủ yếu bởi [Wolfgang Köhler](/w/index.php?title=Wolfgang_K%C3%B6hler&action=edit&redlink=1) và [Robert Yerkes](/w/index.php?title=Robert_Yerkes&action=edit&redlink=1), cả hai đều là những nhà tâm lý học có tiếng. Cả hai người này và các đồng nghiệp của họ đã thiết lập các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm về tinh tinh, tập trung đặc biệt vào nghiên cứu về các khả năng trí tuệ, cụ thể là khả năng giải quyết vấn đề của tinh tinh. Công việc này chủ yếu là các thử nghiệm thực tế và cơ bản đối với tinh tinh trong phòng thí nghiệm, trong đó đòi hỏi chúng phải có khả năng trí óc tương đối cao (chẳng hạn bằng cách nào để giải quyết vấn đề tới gần và lấy quả [chuối](/wiki/Chu%E1%BB%91i)). Ngoài ra, Yerkes còn tiến hành các quan sát đối với tinh tinh trong tự nhiên và công việc này đã bổ sung rất to lớn cho kiến thức khoa học về tinh tinh và hành vi của chúng. Yerkes nghiên cứu tinh tinh cho tới tận [Đại chiến thế giới lần thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), trong khi Köhler đã kết thúc năn năm nghiên cứu và cho phát hành công trình nổi tiếng của mình là *Mentality of Apes* (tâm lý của khỉ dạng người) vào năm 1925 (nó trùng hợp một cách ngẫu nhiên khi Yerkes *bắt đầu* các phân tích của ông), trong đó kết luận rằng "tinh tinh biểu lộ hành vi thông minh của loài nói chung tương tự như loài người... một dạng hành vi có thể coi như của dạng người đặc biệt" (1925).
## Các quan hệ phân loại học[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=5)]
Chi
*Pan* hiện nay được coi là một phần của [phân họ Người](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di) ( [Homininae](/wiki/Ph%C3%A2n_h%E1%BB%8D_Ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) trong đó cả [loài người](/wiki/Lo%C3%A0i_ng%C6%B0%E1%BB%9Di) cũng thuộc vào. Các [nhà sinh học](/w/index.php?title=Nh%C3%A0_sinh_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) tin rằng hai loài tinh tinh là các họ hàng tiến hóa còn tồn tại gần nhất với loài người. Người ta cho rằng loài người có cùng một tổ tiên chung với tinh tinh và gôrila vào giai đoạn [4](/wiki/Th%E1%BA%BF_Pliocen) tới [7](/wiki/Th%E1%BA%BF_Miocen) triệu năm trước, và chúng có khoảng 95 - 99,4% [ADN](/wiki/ADN) là chung với loài người. Thậm chí người ta còn cho rằng *troglodytes* và *paniscus* cùng với *sapiens* đều thuộc vềchi *, hơn là nằm trong chi Homo* *Pan*. Một luận cứ cho điều này là nhiều loài khác cũng đã được phân loại lại vào trong cùng một chi, trên cơ sở của sự tương đồng về bộ gen còn thấp hơn nhiều so với ở người và tinh tinh. Tuy nhiên, đây là một điều rất quan trọng, khi cần lưu ý là các sai khác trong bộ gen xuất hiện ở đâu. Nghiên cứu được công bố của Clark và Nielsen từ [Đại học Cornell](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Cornell)vào tháng 12 năm [2003](/wiki/2003)trong tạp chí *Science*nêu bật các khác biệt liên quan tới một trong các tiêu chuẩn định nghĩa loài người - đó là khả năng hiểu [ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF)và liên lạc với nhau bằng tiếng nói. Các khác biệt cũng tồn tại trong các gen liên quan tới khứu giác, hay các gen điều chỉnh chuyển hóa các axít amin cũng như các gen có thể ảnh hưởng tới khả năng tiêu hóa các loại protein khác nhau. Xem [Lịch sử phân loại](/w/index.php?title=Kh%E1%BB%89_d%E1%BA%A1ng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1)để có thêm chi tiết về lịch sử của việc phân loại tinh tinh.
### Hóa thạch[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=6)]
Nhiều hóa thạch của loài người đã được tìm thấy, nhưng các hóa thạch của tinh tinh đã không được miêu tả cho tới tận năm
[2005](/wiki/2005). Các quần thể tinh tinh còn tồn tại ở Tây và Trung Phi không có sự chồng lấn với các khu vực chính có hóa thạch của loài người tại Đông Phi. Tuy nhiên, các hóa thạch của tinh tinh hiện nay đã được thông báo là có ở [Kenya](/wiki/Kenya). Điều này có thể chỉ ra rằng cả loài người và các thành viên của nhánh *Pan* đã từng có mặt tại thung lũng lún xuống ở Đông Phi trong giai đoạn giữa của [thế Pleistocen](/wiki/Th%E1%BA%BF_Pleistocen).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=7)] [Groves, Colin](/w/index.php?title=Colin_Groves&action=edit&redlink=1)(16 tháng 11 năm 2005). Wilson, D. E. và Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, xuất bản lần thứ 3, 182-183, Johns Hopkins University Press. [ISBN 0-8018-8221-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0801882214).
- Goodall, Jane (1986). The Chimpanzees of Gombe: Patterns of Behavior.
[ISBN 0-674-11649-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0674116496). [Tinh tinh là người, nghiên cứu gen cho là như vậy](http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn3744). New Scientist. URL truy nhập ngày 24-02-2006.
- McBrearty, S., N. G. Jablonski (01-09-2005). "First fossil chimpanzee". Nature 437: 105-108. Entrez PubMed
[16136135](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=16136135).
- Pickrell, John. (24-09-2002).
[Người, tinh tinh không có quan hệ họ hàng gần như người ta nghĩ?](http://news.nationalgeographic.com/news/2002/09/0924_020924_dnachimp.html). *National Geographic.*
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=8)] [Tư cách thể nhân của khỉ dạng người loại lớn](/w/index.php?title=T%C6%B0_c%C3%A1ch_th%E1%BB%83_nh%C3%A2n_c%E1%BB%A7a_kh%E1%BB%89_d%E1%BA%A1ng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_lo%E1%BA%A1i_l%E1%BB%9Bn&action=edit&redlink=1) [Danh sách khỉ dạng người](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_kh%E1%BB%89_d%E1%BA%A1ng_ng%C6%B0%E1%BB%9Di&action=edit&redlink=1) [Hành tinh khỉ-truyện khoa học viễn tưởng](/wiki/H%C3%A0nh_tinh_kh%E1%BB%89)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=9)]
|
|![]()
|Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về
|
|
|![]()
|
| có thông tin sinh học về [Tinh tinh: Tóm tắt cuộc sống hoang dã của Quỹ động vật hoang dã châu Phi](http://www.awf.org/wildlives/6) [Tinh tinh trực tuyến](http://chimp.st-and.ac.uk/cultures/intro.htm) [Kanyawara Blog về tinh tinh từ Uganda (trung tâm nghiên cứu nhân loại học sinh học của trường Harvard)](http://www.fas.harvard.edu/~primates) [Tinh tinh-thú cảnh](http://www.savethechimps.org/chimps_pets.asp)(trong SaveTheChimps.org) [Nói chuyện với tinh tinh](http://web.archive.org/19991002235107/www.geocities.com/RainForest/Vines/4451/TalkWithChimps.html) [Trung tâm tinh tinh Jane Goodall](http://www.janegoodall.org/chimp_central/default.asp)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=10)] [^](#cite_ref-1) [“Cheetah qua đời”](http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/12/28/cheetah-chimpanzee-in-tarzan-movies-has-died/). New york times.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tinh_tinh&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tinh_tinh&action=edit§ion=11)]
|
|

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1055 frontend miss (0)


markdown:
### Tìm kiếm bài viết theo id
# HN - Báo giá các loại màn hình Nokia 5800/5530/S5233/KP500 /HTC imagio/HTC HD 2/HTC Nexus
Thảo luận trong '
[Phụ Kiện Và Sửa Chữa Điện Thoại](forums/phu-kien-va-sua-chua-dien-thoai.140/)' bắt đầu bởi [thuonggiado1](members/thuonggiado1.100282820/), [24/8/10](threads/bao-gia-cac-loai-man-hinh-nokia-5800-5530-s5233-kp500-htc-imagio-htc-hd-2-htc-nexus.2207578/).
- Ngày đăng:
- 24/8/10 lúc 23:11
### Chia sẻ trang này
###
[Tình hình diễn đàn](online/)
-
[leogolasz](members/leogolasz.100046519/),
-
[nhv12](members/nhv12.100074884/),
-
[my dung](members/my-dung.101657517/),
-
[Huynh tien phat](members/huynh-tien-phat.101713338/),
-
[n2p3105](members/n2p3105.100815159/),
-
[Bán NAS Buffalo](members/ban-nas-buffalo.100994537/),
-
[beelinetyphu1](members/beelinetyphu1.101022852/),
-
[Simnano](members/simnano.101503861/),
-
[11hmuoimotgio](members/11hmuoimotgio.101546671/),
-
[numlun_dethuong](members/numlun_dethuong.101645000/),
-
[Hiệp Phò Mã](members/hiep-pho-ma.41706/),
-
[gaufive1](members/gaufive1.100034348/),
-
[smart phone](members/smart-phone.101663045/),
-
[thanhphuok0908](members/thanhphuok0908.101692312/),
-
[hcomputer](members/hcomputer.101697013/),
-
[Trần Văn Kiên](members/tran-van-kien.101699281/),
-
[mitaco](members/mitaco.10116/),
-
[dr_thanh](members/dr_thanh.100183006/),
-
[narsiscad](members/narsiscad.100201947/),
-
[SHOP_ONLINE_122](members/shop_online_122.100889921/),
-
[sieungo](members/sieungo.101359820/),
-
[taneditvideo](members/taneditvideo.101528967/),
-
[kariete](members/kariete.101627424/),
-
[cutychantrau88](members/cutychantrau88.101700502/),
-
[TONY SON](members/tony-son.2663/),
-
[desirenew08](members/desirenew08.100085667/),
-
[samphony](members/samphony.100461806/),
-
[trantueman](members/trantueman.101546324/),
-
[TienLH](members/tienlh.101704933/),
-
[tuttgiay110](members/tuttgiay110.101711256/),
-
[dungpham132](members/dungpham132.101695438/),
-
[Huy Hoàng Iphone](members/huy-hoang-iphone.101713044/),
-
[potterviet](members/potterviet.1429/),
-
[chaoga_it](members/chaoga_it.100133423/),
-
[Apple_Macbook](members/apple_macbook.101103189/),
-
[dcom3G_htp](members/dcom3g_htp.101161545/),
-
[ĐẶC SẢN TRUNG DŨNG](members/dac-san-trung-dung.101707694/),
-
[phuongvu84](members/phuongvu84.101643390/),
-
[truong vo ky](members/truong-vo-ky.101663042/),
-
[thamonline](members/thamonline.100978351/),
-
[vancuongtdp](members/vancuongtdp.101702984/),
-
[Nguyễn Trương Trực](members/nguyen-truong-truc.101703724/),
-
[emhocboi](members/emhocboi.100097470/),
-
[wengongde](members/wengongde.100116080/),
-
[atmobile2079](members/atmobile2079.100487640/),
-
[thelights1](members/thelights1.101092056/),
-
[hada242](members/hada242.101590177/),
-
[Nguyen Cong Toan](members/nguyen-cong-toan.101696992/),
-
[anhhugo911](members/anhhugo911.100444830/),
-
[huynhgiang_1989](members/huynhgiang_1989.100864416/)
- ...
[and 1,055 more](online/)
Tổng: 3,932 (Thành viên: 1,147, Khách: 2,747, Robots: 38)

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Cache-control: private, max-age=0

Set-Cookie: 5s_session=9e652e2f061bd19c2d4f7096e1df368e; path=/; domain=www.5giay.vn; secure; httponly

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Server: Nhat Nguyet Websphere 12.3 build 3.456.234.2600

X-Powered-By: nhatnguyet-