markdown:
[đã không còn quá xa lạ gì với bất cứ một gia đình ngày nay nào vì nó là một thiết bị thể thao giúp bạn và gia đình tăng cường sức khỏe. Nhưng làm sao để chọn lựa xe đạp tập thể dục tốt nhất thì là một điều không đơn giản vì hiện giờ trên thị trường có rất nhiều loại sẽ khiến người dùng đâu đầu. Đừng lo âu hãy để chúng tôi chỉ dẫn bạn "](http://xedaptaptheduc.thethaodaiviet.com/) **Xe đạp tập tại nhà** **".** [Làm sao để chọn được một chiếc xe đạp tập tốt](http://thethaodaiviet.com/n100711-l%C3%A0m+sao+%C4%91%E1%BB%83+ch%E1%BB%8Dn+%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c+m%E1%BB%99t+chi%E1%BA%BFc+xe+%C4%91%E1%BA%A1p+t%E1%BA%ADp+t%E1%BB%91t.html)
## Làm cách nào để chọn xe đạp tập tại nhà tốt
![ lam-the-nao-de-chon-duoc-mot-chiec-xe-dap-tap-tot-nhat](http://thethaodaiviet.com/images/upload/Image/lam-the-nao-de-chon-duoc-mot-chiec-xe-dap--1469518011447.jpg)
Xe đạp tập thể dục cung cấp một số ích lợi chủ yếu cho người dùng, không có vấn đề gì mức độ tập thể dục hoặc tập thể dục mục tiêu. Một trong những điều tốt nhất về xe đạp tập thể dục là không có đường cong học tập. Nếu bạn có thể ngồi xuống và đạp xe, bạn có thể sử dụng một chiếc xe đạp tập thể dục.
Ngoài ra, xe đạp tập thể dục có thể cung cấp một rèn luyện tim mạch tuyệt vời, và tập thể dục tim mạch đã được chứng minh thời gian và thời điểm một lần nữa để làm giảm sự xuất hiện của nhiều bệnh nghiêm trọng nhất của chúng tôi, bao gồm cả bệnh tim, tiểu đường và những người khác. Làm việc ra một vài lần một tuần trên một chiếc xe đạp tập tại nhà có thể cung cấp những ích lợi tuyệt vời, cả về giảm cân và tập thể dục tổng thể.
Tốt nhất của gần như, xe đạp tập thể dục cung cấp gần như những lợi ích này trong một cách tác động rất thấp. So với nhiều hình thức khác của tập thể dục, như chạy bộ. Xe đạp tập thể dục là rất dễ dàng trên đầu gối và khớp. Điều này làm cho tập thể dục xe đạp rèn luyện hoàn hảo cho những người dễ bị quá, hoặc phục hồi, chấn thương thể thao. Như một vấn đề của thực tế, thói quen tập thể dục xe đạp là một nền tảng của chương trình y khoa thể thao trên toàn quốc.
![ xe-dap-tap-the-duc-dv-6413](http://thethaodaiviet.com/images/upload/Image/xe-dap-tap-the-duc-dv-6413-1469519481415.jpg)
Khi mua sắm cho một chiếc xe đạp tập thể dục đa năng, điều quan trọng là cần lưu ý rằng có hai loại khác nhau của xe đạp tập thể dục - thẳng đứng và nằm nghiêng. Cả hai phong cách đều có ưu và nhược điểm riêng của họ, nhưng đối với nhiều người mua sắm lựa chọn sẽ sôi xuống để sở thích cá nhân.
Hầu hết mọi người đã quen thuộc với những chiếc xe đạp tập thể dục ngay thẳng. Điều này phong cách của chiếc xe đạp được thiết kế với phong cách gần giống như một chiếc xe đạp truyền thống, trừ việc nó là văn phòng phẩm. Bàn đạp, tay lái, vv là tất cả mà bạn sẽ mong chờ để tìm thấy chúng trên một chiếc xe đạp truyền thống, và xe đạp tập thể dục thẳng đứng là khá dễ dàng để sử dụng cho chỉ là về bất kỳ tay lái.
Thiết kế của chiếc xe đạp tập thể dục nằm nghiêng, mặt khác, là khá khác biệt so với một chiếc xe đạp truyền thống. Bàn đạp của một chiếc xe đạp tập thể dục nằm nghiêng được đặt ở phía trước của máy, thay vì ở phía dưới như trên một chiếc xe đạp thẳng đứng. Để vận hành một chiếc xe đạp tập thể dục nằm nghiêng, người lái đưa ra, đạt ra cho bàn đạp ở một vị trí ngả.
![ xe-dap-tap-the-duc-dv-6417](http://thethaodaiviet.com/images/upload/Image/xe-dap-tap-the-duc-dv-6417-1469519755360.jpg)
Đó là một ý tưởng tốt để tập thể dục người mua sắm xe đạp để nhìn vào cả hai xe đạp tập thể dục dựng đứng và nằm nghiêng khi họ mua sắm. Một số tay đua sẽ thích chiếc xe đạp thẳng đứng truyền thống, việc tìm kiếm dễ dàng hơn để sử dụng. Những người khác sẽ thích phong cách và dễ dùng của mô hình nằm nghiêng. Mô hình nằm nghiêng có thể đặc biệt tốt cho những tay đua người đã có kinh nghiệm về vấn đề này, như nhiều người tìm vị trí của chiếc xe nằm nghiêng ít hơn rất nhiều căng thẳng trên lưng dưới.
Khi mua sắm cho một chiếc xe đạp tập thể dục, có một số điều cần xem xét. Một số trong những yếu tố chú trọng nhất để xem xét khi mua sắm cho một chiếc xe đạp tập thể dục bao gồm:
## Cách điều chỉnh chiều caoĐiều chú trọng là để chọn lọc một chiếc xe đạp có chiều cao có thể dễ dàng điều chỉnh. Điều chỉnh được điều này sẽ cho phép các tay đua của hầu hết các đỉnh cao để dễ dàng sử dụng các thiết bị, một yếu tố đặc biệt chú trọng nếu có nhiều hơn một người dùng sẽ được cưỡi nó. Đó là tất nhiên quan trọng là gần như các tay đua cảm thấy thoải mái trên những chiếc xe đạp tập thể dục, như thiết bị tập thể dục không phải là thoải mái để dùng sẽ có khả năng nhìn thấy sử dụng nhiều.
Nó cũng chú trọng để đảm bảo rằng ghế thích hợp với bạn đúng, và chỗ ngồi là đủ lớn để chứa tay đua của gần như các kích cỡ. Nếu bạn mua chiếc xe đạp tập thể dục từ một cửa hàng truyền thống, hãy thử nó ra và đảm bảo chỗ ngồi thoải mái. May mắn thay, nếu chỗ ngồi không phải là lên đến snuff, nó là tương đối dễ dàng để mua và cài đặt một chỗ ngồi mới trên gần như các mô hình xe đạp tập thể dục.
![ tang-giam-luc-dap-dv-6413](http://thethaodaiviet.com/images/upload/Image/tang-giam-luc-dap-dv-6413-1469520158227.jpg)
Bàn đạp của xe đạp nên được dễ dàng hoạt động và cung cấp cho hoạt động suôn sẻ. Ngoài ra, nhiều mô hình của chiếc xe đạp tập thể dục cung cấp một cách dễ dàng cho người dùng dây đeo đôi chân của mình vào vị trí trong khi đi.
Điều chú trọng là để đảm bảo rằng gần như các bộ phận chuyển động của xe đạp tập thể dục, như chuỗi, được che phủ bằng một tấm vải liệm an toàn. Điều này sẽ giúp bảo đảm hoạt động an toàn và bảo đảm rằng trẻ em và vật nuôi không có thể vô tình bị thương bởi các thiết bị.
Nó cũng quan trọng để chọn lọc một chiếc xe đạp tập thể dục được đánh giá cao cho trọng lượng của bạn. Mô hình khác nhau của xe đạp tập thể dục sẽ đi kèm với xếp hạng cân khác nhau, và điều quan trọng là để chọn lựa một trong đó là khả năng giúp trọng lượng trước khi tập luyện của bạn.
Nó cũng là một ý tưởng tốt để tìm kiếm một chiếc xe đạp tập thể dục cung cấp một tập thể dục điều chỉnh. Gần như các xe đạp tập thể dục cung cấp một cách để điều chỉnh cường độ luyện tập, và điều này là một yếu tố đặc biệt chú trọng đối với những người bắt tay vào một thói quen tập thể dục. Điều chỉnh điện áp sẽ giúp làm cho việc luyện tập cường độ cao khi chừng độ tập thể dục của bạn tăng lên, cung cấp những thách thức liên tiếp như trình độ của bạn của tập thể dục được cải thiện.
![ banh-da-xe-dap-tap-dv-6413](http://thethaodaiviet.com/images/upload/Image/banh-da-xe-dap-tap-dv-6413-1469520257524.jpg)
Một cách khác để theo dõi chừng độ của bạn thể dục là sử dụng theo dõi nhịp tim được bao gồm trên nhiều mô hình thẳng đứng và nằm nghiêng bikes.Â tập thể dục Một theo dõi nhịp tim là một cách tuyệt vời để theo dõi sự tiến bộ của bạn và đánh giá cường độ rèn luyện. Ngoài việc theo dõi nhịp tim, nhiều mô hình của xe đạp tập thể dục cung cấp tính năng bổ sung, như theo dõi cho lượng calo đốt cháy và khoảng cách cưỡi. Một số thậm chí bao gồm đọc kệ và jack cắm tai nghe giúp bạn giải trí như bạn làm việc ra.
Ngoài những yếu tố chú trọng, điều quan trọng là tìm kiếm một chiếc xe đạp tập thể dục mà nhà sản xuất cung cấp bảo hành dài. Thời hạn bảo hành của khóa học sẽ thay đổi từ mô hình để mô hình và nhà sản xuất để nhà sản xuất, và trong khi sự thật là gần như thời gian các mô hình đắt nhất sẽ có bảo hành dài nhất này không phải là luôn luôn như vậy.
![ xe-dap-tap-the-duc-dai-viet-dv-6415](http://thethaodaiviet.com/images/upload/Image/xe-dap-tap-the-duc-dai-viet-dv-6415-1469520507698.jpg)
Điều chủ trọng là để tìm một bảo hành tối thiểu bao gồm bảo hiểm nguyên liệu và lao động cho chí ít một năm. Một số mô hình đắt nhất của xe đạp tập thể dục được trang bị năm năm, mười năm hoặc thậm chí bảo hành suốt đời trên khung hình, và một số thậm chí đá trong phạm vi bảo hành mở mang về lao động, các bộ phận và thiết bị điện tử là tốt.
Khi nói đến giá cả, người mua sắm xe đạp tập thể dục có thể sẽ phải trả bất cứ nơi nào từ mức thấp khoảng từ 10 triệu đến $ 30 triệu hoặc nhiều hơn cho một máy tập thể dục chất lượng trung tâm cao cấp. Trong khi có một số mô hình rẻ hơn trên thị trường, hầu hết trong số đó là chất lượng có vấn đề. Như với mua sắm thiết bị tập thể dục khác, điều chủ yếu là cân bằng giữa chất lượng và giá trị khi mua sắm cho một chiếc xe đạp tập thể dục.
## 0 nhận xét:
## Đăng nhận xét


markdown:
Máy Xông Hơi Bilico
2 lượt cảm ơn
Đá Ốp Lát Hòa Bình
1 lượt cảm ơn
Nguyenvan
Ha Linh Nguyen
Quỳnh Chi
nguyen tan dieu
23/03/2008 - 15:42
Huỳnh Quốc Hùng
minh cung dinh kinh doanh ma ko bit lam gi het neu ban co y gi hay ma can hop tac cu lien he minh nha 0903099945 hu`ng minh o quan 6....chao ban
Báo vi phạm
Nguyễn Ngọc Điệp
Nguyen Thanh Tung
Bùi Văn Thắng
ngo tan phap
Chao ban! minh rat vui khi gap cau hoi cua ban vi minh cung rat thich kinh doanh. hien nay minh dang la doi tac cua tap doan FPT chuyen phan phoi cac san pham ve cong nghe sinh hoc( mot mang kinh doanh rat moi va hot cua tap doan) neu ban quan tam thi sap toi day neu tap doan nay co nhu cau mo them dai ly thi minh se lien lac voi ban. dieu kien de tro thanh dai ly minh se chia se voi ban sau. neu doc cau tra loi nay cua minh thi lien lac 0907582602 gap phap ( TPHCM) de biet them nhieu thong tin hon de chuan bi neu quan tam. chuc ban suc khoe va thanh cong tren buoc duong kinh doanh cua minh.
le thi nhan
Chào bạn, mình giới thiệu bạn một phiên bản phần mềm mới có đầy đủ các tính năng giúp bạn đơn giản và tiết kiệm thời gian, chi phí cho việc Kinh doanh. Hơn nữa Cty mình có thể hỗ trợ bạn thiết kế các tính năng của Phần mềm theo ý để phù hợp với lĩnh vực và quy mô cty. Bạn có thể tham khảo và Dowload Phần mềm về dùng thử. Có gì thắc mắc hoặc cần hỗ trợ cứ gọi Nhàn nha : 0989 550 557
Tặng 100% gói cước Vsoft- reporter – Quản lý Qua mạng Internet
Giới thiệu về Phần mềm Quản lý Kinh Doanh
Phần mềm Quản lý Kinh Doanh BMS.trade V2010 là dòng sản phẩm được xây dựng trên công nghệ tân tiến nhất; chạy trên hệ điều hành windows 32bit, font chữ unicode, cơ sở dữ liệu là SQL Server 2005 , giao diện bằng công nghệ .NET .
BMS.trade là phần mềm Quản lý Kinh doanh mở rộng, tính năng cao cấp, đáp ứng đầy đủ mọi nghiệp vụ, triển khai dễ dàng, hiệu quả cao với chi phí thấp.
BMS.tradeV2010 là sự lựa chọn hoàn hảo giúp Ban Giám đốc có thể quản lý, giám sát và thúc đẩy mọi hoạt động của Công ty để phát triển tốt hơn. Vừa thể hiện tính chuyên nghiệp, khoa học lại tiết kiệm chi phí.
Tính năng cơ bản của BMS.tradeV2.0 :
1) Tính năng tổng quát : Người dùng có thể thiết lập thông tin về DN, xử lý giao diện, lựa chọn màn hình hiển thị, định dạng hiển thị số liệu...cho phù hợp với quy mô, lĩnh vực kinh doanh của DN.
2) Phân hệ Quản trị Hệ thống : Là phân hệ cung cấp chức năng mang tính quản trị hệ thống như: Sao lưu dữ liệu, phục hồi dữ liệu, Nâng cấp dữ liệu, Quản lý người dùng, Phân quyền sử dụng.
3) Phân hệ Danh mục thông tin dùng chung : Phân hệ Danh mục thông tin dùng chung khách hàng, nhà cung cấp, nhân viên, hàng hóa, ca làm việc, mức giá, phương thức thu-chi-xuất- nhập....
4) Phân hệ quản lý kho hàng : Hệ thống quản lý chi tiết : Xuất-nhập-tồn mặt hàng, nhóm hàng, cảnh báo định mức, báo cáo phân tích hàng tồn kho.
5) Phân hệ Quản lý mua hàng : Quản lý quá trình đặt hàng, quá trình giao hàng của nhà cung cấp, quá trình nhập kho, Theo dõi hàng xuất trả về cho nhà cung cấp, quá trình chi trả công nợ cho nhà cung cấp.
6) Phân hệ bán hàng : Quản lý báo giá, cập nhật giá, đơn đặt hàng, bán hàng, Phiếu nhập hàng trả, phiếu thu tiền, Chiết khấu-khuyến mãi theo đơn hàng, mặt hàng.
7) Phân hệ Thu chi : Phân hệ này giúp quản lý tất cả các hoạt động thu, chi công nợ, Thu tiền gối đầu, Chi tiền hoa hồng, tiền lương, tạm ứng lương và các khoản thu chi khác, Theo dõi quỹ tiền mặt và tổng hợp tiền mặt theo từng loại tiền.
8) Phân hệ nhân viên : Danh sách nhân viên. Bảng chấm công, tính lương, Chiết khấu nhân viên, Báo cáo thống kê liên quan đến nhân sự, tiền lương.
9) Phân hệ Báo cáo : Báo cáo kho hàng, mua - bán hàng, Báo cáo thu-chi, Báo cáo tổng hợp.
Ngoài ra BMS.tradeV2010 còn giúp DN quản lý hàng hóa theo mã vạch, quản lý đơn đặt hàng, nhiều kho hàng, quản lý các thong tin về Nhân viên, Khách hàng, Nhà cung cấp…
Mọi thắc mắc liên hệ : Ms.Nhàn 0989 550 557
Email: nhimxu3_2@yahoo.com
LIÊN HỆ VỚI VSOFT NGAY HÔM NAY ĐỂ NHẬN ĐƯỢC PHẦN MỀM DÙNG THỬ MIỄN PHÍ.
Quý khách hàng có thể tham khảo tài liệu tại
Web: www.vsoftgroup.com
Forum: http://forum.vsoftgroup.com
Rất hân hạnh được phục vụ quý khách.
Anh/ chị dowload bản DEMO dùng thử tại đây : http://vsoftgroup.com/Images/EstoreProduct/FileUpload/setupbms.exe
ANH/CHỊ SẼ ĐƯỢC SỬ DỤNG 1 THÁNG HOÀN TOÀN MIỄN PHÍ, khi thật sự thấy phù hợp thì anh/chị liên hệ bên em để sử dụng bản chính thức, nếu không thì không sao hết ah.
Mọi thắc mắc liên hệ :
CTY CP PHẦN MỀM TRÍ TUỆ VIỆT
Số 10 Phổ Quang, Phường 2, Quận Tân Bình, Tp.HCM
Ms.Nhàn 0989 550 557
Lý Tinh
mình nhập hàng tq khi nào bạn cần cứ lh nhé
Nguyễn Cẩm Liên
Tôi nghĩ thị trường TP HCM là một thị trường rất tốt cho các công viêc làm đẹp, bạn có vốn nhưng bạn vẫn phải lưậ chọn mặt hàng và bán hàng thế nào cho hiệu quả. Công ty TNHH ĐT và TM Phú Gia Phong đang tìm đại lý phân phối san phẩm của công t y trên toàn quốc . hiện tại công ty đang phân phân phối sản phẩm FOREVADAYLY, chiết xuất từ thảo dược cao cấp, dc coi là sản phẩm cải lão hoàn đồng của sinh lý tình dục và làm đẹp cho phái nữ (tăng sự hưng phấn khoái cảm tuyệt vời đem lại sinh lý tình dục tự nhiên và một làn da trắng hồng, chống lại sự lão hóa toàn diện và một cơ thể săn chắc. (đã có spdành cho nam giới )Sản phẩm FOREVADAYLY đã được BỘ Y Tế cấp giấy chứng nhận sản phẩm mang tính bồi bổ, điều trị sinh lý tình duc và làm đẹp cao cấp cho phái nữ.Bạn có thểsuy nghĩ thêm về sản phẩm này. SP Có tác dụng tốt sau 5 ngày sử dụng sản phẩm. Giá 1.200.000VNĐ . Giao hàng tại nhà miễn phí. Tìm đại lý phân phối sản phẩm trên toàn quốc.Mọi chi tiết vui lòng liên hệ: CÔNG TY TNHH ĐT VÀ TM PHÚ GIA PHONG Căn hộ 308 Nhà N3A Khu Đô Thị Trung Hòa nhân Chính - Thanh Xuân - Hà nội Tư vấn sản phẩm : Mrs Liên 0904781727
Lương Quang Trung
Hi,,mình là dân LẠNG SƠN...cũng khá rành về hàng TRUNG QUỐC..bạn thực sự thích bán hàng TQ chất và rẻ thì liên lạc vs mình trunglatoi_utc@yahoo.com.vn
lâm thị kiều oanh
chào bạn!
hiện tại mình đang bỏ sĩ các mạt hàng quảng châu nếu bạn có nhu cầu hay muốn bk thêm thông tin vui lòng gửi mail: lamthikieuoanh2712@gmail.com hoặc skype: lamoanh2712 hoặc face:https://www.facebook.com/pages/Totshop/615962448464792 bạn nha, chất lượng, nhiều mãu ma, giá cả vừa phải.
rất vui nếu được hợp tác
nguyen tan dieu 23/03/2008 - 15:42

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Identified-Payload-Type: application/xhtml+xml

Server: Apache

Connection: close

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


markdown:
Công ty Cổ phần Vật Giá Việt Nam. Số GCNDT: 0102015284, cấp ngày 21/06/2012, nơi cấp: Sở kế hoạch và đầu tư thành phố Hà Nội
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh

WARC-Identified-Payload-Type: text/html

Set-Cookie: u_nologin_id=1210049419; expires=Mon, 27-Nov-2017 11:30:11 GMT; path=/; httponly


Set-Cookie: u_nologin_id=1210050331; expires=Mon, 27-Nov-2017 11:30:42 GMT; path=/; httponly


markdown:
Trụ sở chính: 102 Thái Thịnh Phường Trung Liệt, Quận Đống Đa, Hà Nội - Chi nhánh Hồ Chí Minh: Đường Lữ Gia, Phường 15, Quận 11, Hồ Chí Minh
Cơ sở làm hương nhang Hiên Phương
**Chuyên:**
- Bán buôn, bán lẻ và lắp đặt máy làm hương nhang 1 pha, 3 pha, máy tự động cấp tăm, máy trộn nguyên liệu và các thiết bị thay thế cho máy làm hương nhang.
- Tư vấn, chuyển giao công nghệ, dạy nghề làm hương
- Bán buôn, bán lẻ nguyên liệu làm hương: quế, hồi, mùn, tăm hương, keo, thuốc bác, hương bài...
- Cung cấp biến tần, bảng điện 3 pha chạy bằng sò điện tử ( chạy êm, an toàn).
- Sửa chữa máy làm hương nhang các loại
**Liên hệ:** **Vũ Văn Phương**
Số điện thoại:
**0988.937.288 - 0909972066**
Địa chỉ :
** Cơ sở làm hương nhang Hiên Phương** ** Thôn Xuân La – Phượng Dực – Phú Xuyên – Hà Nội**
Website
**: maylamhuong.tk**
Liên hệ khác:
Email: hoanghuynh.ict@gmail.com
Yahoo: hoanghuynh_it
SĐT: 0903295136
|Thông tin chung|
|Loại máy||Máy làm hương nhang|
|Nguồn sử dụng||1pha, 3pha|
|Xuất xứ||Việt Nam|
- 10/08/2015 - 10:17


markdown:
Home
Super star
Sao Việt
Sao châu Á
Sao Âu – Mỹ
Sao thể thao
TV show
Điện ảnh
Phim Việt
Phim châu Á
Phim Âu – Mỹ
Âm nhạc
V-Pop
K-Pop
Âu – Mỹ
Đẹp xinh
Người đẹp
Thời trang
Làm đẹp
Cảnh đẹp
Game
Game online
Game offline
eSport
Cosplay
Chuyện yêu
Tâm sự
Giới tính
Tình yêu
Xã hội
Sự kiện nổi bật
Kinh tế – Thị trường
Pháp luật
Đời sống
Thế giới
Công nghệ
Thế giới số
Sản phẩm 2-Tek
Lạ & vui
Chuyện lạ
Hài hước
Ăn chơi
Ẩm thực
Mua sắm
Chơi xe
Sống trẻ
Học hành
Sáng tạo
Trắc nghiệm
Sức khỏe
Ông chồng tham ăn
Đây là những thứ thường xuyên nghe tên nhưng chẳng ai biết "mặt mũi" chúng ra sao, số 2 thật bất ngờ
Ai cũng nghĩ cô gái này đã chết khi rơi khỏi máy bay ở độ cao hơn 3.000 mét, cho đến tận 12 ngày sau
Ghé thăm những thư viện đẹp lung linh huyền bí như lâu đài trong truyện cổ tích
Chỉ bỏ vài đồng mua đồ cũ, không ngờ vớ được cả gia tài
Cụ bà đòi ly hôn sau lần đầu đi sở thú
Thấy con vật đông cứng giữa tuyết, người đàn ông đem về và điều kỳ diệu xảy ra
Con ngủ ngon, mẹ an tâm nghỉ ngơi nhưng vài giờ sau con vẫn không dậy, nguyên nhân thật bất ngờ
Hồ nước này đã lấy mạng 1.700 người chỉ sau một đêm mà đến nay vẫn không ai giải thích nổi
Khó tin nhưng có thật: Dùng chó làm "mồi nhử", tiêu diệt 8000 con muỗi trong 2 đêm
Tuyệt chiêu giúp chồng về nhà đúng giờ
Chàng trai gặp họa vì được tâng bốc
Vừa biết mình mang thai, ngay hôm sau bà mẹ này lên bàn đẻ sinh hạ cậu con trai kháu khỉnh
Ẩn chứa sau mạng che mặt cô dâu trong ngày cưới là những sự thật bất ngờ và rùng rợn
Thiếu nữ 'đứng hình' vì bị chơi khăm
Ai cũng "ngả mũ bái phục" khi thấy kết quả sau bao ngày đục đẽo tảng đá của người đàn ông này
Đừng dại động vào những loài cây này vì chúng đẹp nhưng độc không tưởng
Lái máy xúc đào đất, người đàn ông nhặt được cục vàng lớn nhất thế giới giá gần chục tỷ
Những hình ảnh tưởng đơn giản nhưng cho thấy sức mạnh phi thường của con người
Cô gái chuyên "cắt mặt thành nhiều khúc" khiến ai nhìn vào cũng hoảng sợ
Đã đến lúc chúng ta thôi lầm tưởng những điều dưới đây là sự thật
Cuối cùng cũng có lời giải cho thắc mắc tại sao cắt hành khiến bạn chảy nước mắt
Công viên kỳ lạ với cảnh quan đẹp như ở hành tinh khác
Không nên lấy chồng giỏi giang
Kỳ dị chuyện lợn sinh ra..."voi" ở Nghệ An
Những khả năng đáng kinh ngạc của con người, đên máy móc cũng phải "chào thua"
"Mắt tròn mắt dẹt" với những loại hạt mọc mầm đâm thủng quả để vươn ra
Câu chuyện kỳ quái của nhà Fugate, những người có làn da xanh hơn nước mặt hồ
Bị đánh bầm dập vì hôn người đẹp trên máy bay
Những người may mắn nhất quả đất được hưởng kho báu từ "trên trời rơi xuống"
Tin tức
»
Duyệt theo từ khóa SM Entertainment
SM sắp ra mắt các ngôi sao ảo như người thật khiến fan sung sướng
SM Entertainment sắp ra mắt robot ảo mô phỏng y hệt các sao thu hút sự chú ý của cộng đồng fan.
»
Tiếp tục bị tung bằng chứng hẹn hò Song Joong Ki tại Bali, phía Song Hye Kyo lên tiếng
Nhóm nhạc chi nhiều tiền đồ ăn nhất trong SM: Girls’Generation
Không phải nhóm nhạc nam nào trong SM, mà chính là các cô nàng Girls Generation đã tốn nhiều tiền nhất cho đồ ăn trong 10 năm qua, thậm chí tiền dành cho đồ ăn còn nhiều hơn EXO.
»
Kiều nữ SNSD đa phong cách thời trang ở sân bay
Lami – nữ ca sĩ 14 tuổi xinh đẹp ‘hot’ nhất showbiz Hàn
Lami – cô gái 14 tuổi xinh đẹp từ tấm bé được đào tạo trong công ty giải trí SM Town.
»
Cựu "ông trùm" American Idol "chơi trội" bằng xế độ
Nhan sắc thần tượng Kpop được ví như nàng công chúa
Những ngày đầu năm 2017, các trang mạng xã hội Hàn bàn tán xôn xao về nhan sắc của Irene, trưởng nhóm nhạc Red Velvet.
»
"Mãn nhãn" với bộ hình chưa từng được công bố của dàn sao SM
Henry (Super Junior-M) tố SM Entertainment đối xử bất công, Amber f(x) đồng tình
Thành viên đa tài Henry của nhóm nhỏ Super Junior-M đã không ngại ngần phơi bày mối quan hệ cơm không lành, canh chẳng ngọt với SM Entertainment trên mạng xã hội.
»
Henry Lau - Sự đột phá mới cho làng nhạc K-Pop
Chanyeol (EXO) sẽ tung sản phẩm mới tại Trung Quốc?
Nam rapper của nhóm nhạc thần tượng đình đám EXO cũng được biết đến là một thành viên có khả năng sáng tác khá chuyên nghiệp.
»
Phim của hot boy EXO càn quét phòng vé xứ Trung
Taeyeon (SNSD) và Baekhyun (EXO) tái hợp?
Cùng một công ty giải trí, cùng tham gia các sự kiện chung, fan hâm mộ đã tung bằng chứng rằng Taeyeon và Baekhyun đã tái hợp.
»
Mạng di động đầu tiên của Việt Nam tròn 20 tuổi
Taeyeon và Baekhyun bất ngờ "đụng độ", được xếp cùng đội trong chuyến du lịch Hawaii
Fan đã chụp được khoảnh khắc đụng độ hiếm hoi của Taeyeon và Baekhyun tại Hawaii. Tuy hai người đã chia tay, song fan vẫn mong chờ về ngày hai người tái hợp.
»
Baekhyun bị "khủng bố tinh thần" tại "Inkigayo"
Ra mắt ở SM: Người ở lâu chưa chắc đã bằng kẻ mới vào
Ở SM, không phải cứ luyện tập từ ngày này qua tháng nọ là sẽ giúp các thực tập sinh cầm chắc cơ hội ra mắt.
»
Bồ cũ Trần Quán Hy "tiếp thị" trơ trẽn
Cựu thành viên Super Junior tái xuất với phim mới
Khán giả hâm mộ sắp có cơ hội gặp lại Kim Ki Bum trong một bộ phim truyền hình được ra mắt vào thời gian tới.
»
Super Junior – “con ghẻ” số 1 của SM?
Điểm chung của các thần tượng xinh đẹp, hát hay, nhảy giỏi: Đều đến từ SM
Vừa qua, Kpop fan đã cùng bình chọn và bàn luận về những thần tượng nhà SM nổi bật ở 3 mảng: ngoại hình, giọng hát và vũ đạo. Danh sách liệt kê do người khởi xướng chủ đề này tạo ra nhận được nhiều sự...
»
Hana Kimi đón thêm 'trai đẹp' mới
Tranh cãi về BXH "ông trùm" giải trí sở hữu nhiều "gà" phẫu thuật thẩm mỹ nhất Kpop
Loạt gương mặt đình đám của 3 công ty giải trí lớn SM, JYP và YG Entertainment bị chỉ mặt điểm tên trong chủ đề thẩm mỹ gây tranh cãi này.
»
SM - YG - JYP: Ai mạnh lên nhiều nhất trong 3 năm qua?
Station: Tham vọng của gã khổng lồ Kpop SM
Ngày 16/3, SM Entertainment thông báo, Jong Hyun sẽ trình làng ca khúc mới mang tên Your voice vào nửa đêm ngày thứ 5 (17/3). Ca khúc pop acoustic này là sản phẩm sáng tác chung của chính thành viên S...
»
10 ca sĩ nam 'không dao kéo' xứ Hàn
Idolgroup duy nhất của SM không có thành viên "nhặt từ ngoài đường"
Toàn bộ thành viên của idolgroup này đều đầu quân vào SM theo con đường truyền thống: thi tuyển.
»
"Mãn nhãn" với bộ hình chưa từng được công bố của dàn sao SM
Idolgroup duy nhất của SM không có thành viên "nhặt từ ngoài đường"
Toàn bộ thành viên của idolgroup này đều đầu quân vào SM theo con đường truyền thống: thi tuyển.
»
"Mãn nhãn" với bộ hình chưa từng được công bố của dàn sao SM
SM Entertainment của Kpop củng cố đế chế với NCT
Từ những ngày đầu hình thành làn sóng Hàn tới nay, SM Entertainment luôn là đại gia mạnh mẽ nhất của Kpop.
»
So sánh chiêu lăng xê gà mới của 3 ông lớn Kpop
Jack Ma vung tiền để trở thành "ông trùm" của loạt siêu sao Hàn Quốc
Tỷ phú Jack Ma vừa chi khoảng 30 triệu USD để nắm 4% cổ phần tại công y giải trí hàng đầu Hàn Quốc SM Entertainment.
»
Jack Ma vung tiền sở hữu cổ phần của công ty giải trí hàng đầu Hàn Quốc
Jack Ma vung tiền sở hữu cổ phần của công ty giải trí hàng đầu Hàn Quốc
Tỷ phú Trung Quốc Jack Ma vừa chi khoảng 30 triệu USD để nắm giữ cổ phần tại SM Entertainment công ty giải trí hàng đầu Hàn Quốc.
»
CEO Alibaba từ nhiệm
Lộc Hàm bị fan vây kín, lần đầu lộ diện Hàn Quốc sau khi rời EXO
Nhiều nguồn tin đưa ra suy đoán, Lộc Hàm tới Hàn Quốc để thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan tới vụ kiện với SM Entertainment.
»
Luhan (EXO) và SM chuẩn bị ngồi vào bàn hòa giải
Đòi thanh lý hợp đồng, Tao bất ngờ thua kiện SM vì "quên" trả nợ
Pháp luật đã nghiêng về phía công ty quản lý SM trong vụ lùm xùm kiện tụng với cựu thành viên Trung Quốc của EXO.
»
SM trả đũa Kris và Luhan bằng việc lăng xê Lay tại Trung Quốc
Lộ bằng chứng netizen cho rằng Taeyeon vẫn hẹn hò Baekhyun
Những thông tin được những cặp mắt cú vọ của người hâm mộ tìm ra và cho rằng, Taeyeon cùng Baekhyun vẫn còn qua lại hoặc ít nhất vẫn vương vấn với người cũ.
»
Baekhyun bị "khủng bố tinh thần" tại "Inkigayo"
SM lên tiếng trước thông tin về nhóm nhạc 24 thành viên
Truyền thông Hàn đưa ra nghi vấn nhóm nhạc mới của công ty giải trí lớn nhất Hàn Quốc sẽ có tới 24 thành viên.
»
2 tân binh nhí nhà SM "quấn chăn" cực yêu
Hàn Quốc thông qua ‘luật JYJ’
Sự ra đời của đạo luật này bắt nguồn tự việc nhóm nhạc JYJ bị công ty quản lý cũ là SM Ent. gây sức ép khi tham gia các chương trình biểu diễn.
»
Fan xôn xao trước thông tin JYJ và EXO đứng chung sân khấu
Hangeng lên tiếng về việc rời SM của 3 cựu thành viên EXO
Thông qua bài phỏng vấn với trang Sina, Hangeng đã thổ lộ suy nghĩ của mình về việc rời khỏi SM và Super Junior.
»
Lay từng khóc hết nước mắt vì bị các thành viên EXO nghi ngờ
Vướng scandal tại quê nhà, 3 sao nữ đình đám xứ Hàn có thành công tại Trung Quốc?
Một số lời của người trong ngành giải trí nói về 3 nữ nghệ sĩ Hàn Song Hye Kyo, Yoon Eun Hye, Jessica đang hoạt động tại Trung Quốc mặc cho họ đã vướng vào vụ lùm xùm tại quê nhà.
»
Những nam thứ khiến fan "đau lòng" nhất phim Hàn 2013
Cựu thành viên SNSD Jessica lần đầu tiên lên tiếng về việc rời SM
Tham gia phỏng vấn cho tạp chí, Jessica lần đầu tiên trải lòng về sự việc rời SM Entertainment và SNSD gây chấn động làng giải trí suốt cuối năm 2014, đầu năm 2015.
»
Jessica chính thức chia tay công ty SM?
SM cân bằng lực lượng với YG tại MAMA: Taeyeon, SHINee, EXO đổ bộ
Nhiều fan SM đang méo mặt vì hôm trước lỡ mạnh mồm không cần MAMA.
»
Lo lắng ảnh hưởng của YG, SM ồ ạt quảng bá cho 'gà nhà'
Sunny (SNSD): SM tuyệt đối không có chuyện gian lận
Sunny đã đưa ra tuyên bố chắc nịch trên trong một chương trình truyền hình mới đây.
»
Fan suýt không nhận ra YoonA (SNSD)
Fan bức xúc vì SM thiên vị Red Velvet
Trong khi đó, girlgroup đàn chị f(x) lại bị công ty quản lý này “lờ lớ lơ”.
»
“Rừng” siêu sao Hàn Quốc đọ sắc lộng lẫy trên thảm đỏ hoành tráng
Hợp đồng với SM sắp hết hạn, tương lai nào cho SNSD?
Nhiều phỏng đoán đã được Kpop fan đưa ra xoay quanh chủ đề lối đi của SNSD khi hết hạn hợp đồng với SM.
»
Shindong (Super Junior) lùi lịch nhập ngũ vì sức khỏe
Các bài viết khác
Red Velvet chật vật vì nghi án đạo váy áo
Huyền thoại H.O.T muốn tái hợp sau 14 năm
Kris bỏ EXO vì không chịu nổi hợp đồng 10 năm
Sau Trung Quốc, EXO tham vọng thâu tóm Nhật Bản
Kibum bất ngờ chia tay Super Junior
Luhan bị netizen Hàn chỉ trích vô ơn khi tố SM trả không đủ thù lao
Luhan (EXO) và SM lần đầu tranh luận tại tòa
Shindong (Super Junior) chính thức chia tay bạn gái người mẫu
Công ty đại gia SM kiếm trăm tỷ won trong nửa năm
Sulli chính thức rời khỏi f(x) sau một năm ở ẩn
SM chuẩn bị đối đầu gà cưng cũ tại tòa
Bị SM kiện, Kris (EXO) kể tội công ty giải trí Hàn
Ngô Diệc Phàm công khai vạch tội SM, lần đầu công bố sự thật gây sốc
Sau Luhan, đến Ngô Diệc Phàm bị SM triệt đường hoạt động
SHINee hoãn album vì chấn thương của Minho
1
2
3
4
›
Chủ đề liên quan
· Yg entertainment
· Big hit entertainment
· Cube entertainment
· Jyp entertainment
· Fnc entertainment
· Loen entertainment
· Vivid entertainment
· A cube entertainment
· Pledis entertainment
· Ccm entertainment
Tin đang nóng
· Ngọc Thúy đáp trả Thân Thúy Hà:'Dám công khai nhục mạ người khác là ngu nha chị'
· Lộ video vợ cũ Lâm Vinh Hải ôm ấp, vào khách sạn với Hiền Sến lúc nửa đêm
· Nghi bạn trai lấy mình vì tiền, cô gái thuê gái làng chơi thử lòng anh
· Hiền sến lên tiếng giữa scandal "cướp vợ bạn thân": "Sẽ bảo vệ người phụ nữ mình đang theo đuổi"
· Thấy chồng vênh váo rước bồ về nhà, vợ không đánh ghen cũng khiến cô ta 'khiếp vía'
· Hồ Ngọc Hà và Kim Lý hôn nhau khi cùng đi nghỉ dưỡng Côn Đảo
Tin bài mới nhất
Búp bê Annabelle: Hàng triệu người xem bị bỏ sót điều này
Cặp đôi 'bitchy nhất Next Top' bị lục lại ảnh hồi casting The Face
Cứu sống bé sơ sinh thiếu tháng nặng 1,5kg bị bỏ rơi
Nhan sắc những "bóng hồng" CSGT xinh đẹp làm nhiệm vụ ở APEC
Bắt "yêu râu xanh" hiếp dâm cháu vợ
7 ngày tiêu điểm
Thực khách buông đũa khi thấy Phi Thanh Vân vác bộ ngực silicon này vào nhà hàng
Tố My chính thức lên tiếng về thông tin được Quý Bình chuẩn bị cầu hôn
Phi Thanh Vân phản ứng "sốc" khi chồng cũ cưới vợ mới sau nửa năm ly hôn
Mỗi lần chị dâu nháy mắt tôi lại phải nhắm mắt đi vào phòng để “phục vụ” chồng chị ấy cho đến sáng
Hơn tận 7 tuổi nhưng nhìn mặt mộc của Lê Phương, chồng trẻ không yêu mới lạ
30 ngày tiêu điểm
· Vừa phẫu thuật đã ra đường ai cũng chết khiếp khi thấy dấu vết của Phi Thanh Vân
· Bằng chứng Hồ Ngọc Hà đang bí mật 'hẹn hò' Kim Lý là có thật
· Phản ứng của 'lạ' của Quách Ngọc Ngoan khi Lê Phương lên xe hoa với tình trẻ
· Cuộc sống hiện tại của Việt Dart sau 10 năm lộ clip nóng với Hoàng Thùy Linh
· Từng bị từ chối hôn thú, hơn 10 năm sau Triệu Vy khiến gia đình bạn trai phải 'ôm hận'
Bạn có biết?
“Ai dạy con làm trò này hả?”
Có nên tỏ tình lại với người đàn ông đã bị tôi từ chối
Yêu nhau 7 năm, cô gái chết lặng khi phát hiện người yêu đi 'công tác' cùng cô bạn thân
Cả nhà tôi á khẩu vì 'quái chiêu' dằn mặt chồng khi giận dỗi của chị dâu
25 tuổi tôi vẫn mải miết đi tìm tình yêu
Chuyện của siêu sao
'Thủy thần' Nam Joo Hyuk chia tay bạn gái sau 4 tháng công khai hẹn hò
Ca sĩ nhóm SNSD sốc nặng vì bị đám đông xô đẩy, chạm ngực ở Indonesia
Mẹ Nam Em mừng con gái lên chức bà chủ nhà hàng
Linh Nga diện set đồ hiệu gần 150 triệu đồng đi event
Bồ yêu của tay đấm triệu đô chẳng tì vết với bikini
Người đẹp
'Mỹ nhân đẹp nhất Philippines' khoe ảnh bikini
Khánh Thi tuổi U40 vẫn quá bốc lửa với bikini "đốn tim" chồng trẻ
Hồ Ngọc Hà tung ảnh gợi cảm cỡ này bảo sao không bao giờ cô đơn
"Bén hơi" trai Tây, Á khôi Hưng Yên ngày càng mặn mà, nóng bỏng
Dàn người đẹp sexy, nõn nà được đàn ông Thái Lan si mê nhất
Ăn mặc sành điệu
Hoa hậu Đỗ Mỹ Linh chuộng phong cách công chúa
Bộ sưu tập đầm liền dạo phố màu đỏ nổi bật, phong cách
Bí quyết để trở thành quý ông thời trang lịch lãm
Thủy Hương, Diễm My mặc váy hoa sặc sỡ ở tuổi ngũ tuần
Việt Trinh diện áo dài tứ thân làm vedette
Các từ khóa chính
Sao Việt
Người đẹp
quan hệ tình dục
tin tức
showbiz Việt
Sao Việt
Con gái
ngôi sao
tin trong ngày
Người đẹp
tin mới
sex
hot girl
sexy
mạng xã hội
tai nạn giao thông
Kpop
Ngực khủng
hình sexy
ảnh sexy
Angela Phương Trinh
sao hàn
Sao Hoa Ngữ
Phương Mỹ Chi
hiếp dâm
tình dục
Lưu Diệc Phi
dương vật
làm tình
Syria
Song Joong Ki
hiếp dâm trẻ em
SNSD
Dương Mịch
Sao Hồng Kông
Song Hye Kyo
Triệu Lệ Dĩnh
Hoài Lâm
EXO
Justin Bieber
Sơn Tùng M-TP
Phú Yên
Taeyeon
Selena Gomez
Trương Hàn
TVB
Khởi My
G-Dragon
Ngân Khánh
Jessica
khỏa thân
hạnh phúc gia đình
gái bán dâm
oral sex
quần lót
ảnh nóng
Kim Soo Hyun
Ca sĩ hải ngoại
vụng trộm
Trần Kiều Ân
Chung Hán Lương
Lý Hải
Ji Chang Wook
chuyện phòng the
thủ dâm
ảnh khỏa thân
Đường Yên
Kim Yoo Jung
YoonA
Lee Jong Suk
tin hot
t-ara
đồng tính nam
Công an tỉnh Thừa Thiên-Huế
gái mại dâm
Marian Rivera
Lưu Thi Thi
Song Seung Hun
Lý Dịch Phong
Lee Min Ho
Kenh14
ngực trần
Song Ji Hyo
JYJ
Phương Trinh
báo Thanh Niên
thanh niên
Lưu Khải Uy
Suzy
Lee Seung Gi
Yoo Seung Ho
bạn trẻ cuộc sống
Seohyun
báo công an
YoonA (SNSD)
Jung Yong Hwa
Loạn luân
Làng Sao
giải trí Việt
park shin hye
IU
bản tin Kpop
Goo Hye Sun
Jessica (SNSD)
tết tóc
lộ hàng
Park Min Young
scandal sao việt
sao Thái Lan
sao TVB
Ji Yeon
showbiz Hàn
gái gọi
nude
ảnh sex
rách màng trinh
hoa giấy
ảnh nude
Công an tỉnh Bạc Liêu
HKT
9X
làng giải trí Việt
18+
môtô thể thao
clip sex
scandal sex
tạp chí Playboy
Ji Yeon (T-ara)
Chỉ có thể là yêu
ngôi sao Hàn Quốc
2sao
làm bánh không cần lò
eva tam
Quan hệ tình dục bằng miệng
ảnh khiêu dâm
người mẫu khoả thân
làng giải trí Hàn Quốc
không mặc áo lót
báo An ninh thủ đô
con Nưa
Phunutoday
Zing News
Mạng xã hội Zing Me
công dụng của đậu đỏ
Tiếp thị gia đình
âm đạo lớn nhất
Dương vật dài nhất thế giới
báo Pháp luật và Cuộc sống
ngắm gái khỏa thân
làm tình với em vợ
Xác định nghi can sát hại nam thanh niên bỏ tủ quần áo
Doanh nhân bị cáo buộc giết chủ nợ, đốt xác để quỵt nợ đã tử vong
Khánh Hòa: Nổ bom kinh hoàng, 8 người thương vong
Say rượu, hai thanh niên phóng xe đâm “gục” cô gái đang mang bầu
Nổ lớn ở Khánh Hòa, 6 người tử vong
Home
Super star
Sao Việt
Sao châu Á
Sao Âu – Mỹ
Sao thể thao
TV show
Điện ảnh
Phim Việt
Phim châu Á
Phim Âu – Mỹ
Âm nhạc
V-Pop
K-Pop
Âu – Mỹ
Đẹp xinh
Người đẹp
Thời trang
Làm đẹp
Cảnh đẹp
Game
Game online
Game offline
eSport
Cosplay
Chuyện yêu
Tâm sự
Giới tính
Tình yêu
Xã hội
Sự kiện nổi bật
Kinh tế – Thị trường
Pháp luật
Đời sống
Thế giới
Công nghệ
Thế giới số
Sản phẩm 2-Tek
Lạ & vui
Chuyện lạ
Hài hước
Ăn chơi
Ẩm thực
Mua sắm
Chơi xe
Sống trẻ
Học hành
Sáng tạo
Trắc nghiệm
Sức khỏe
© 2017 Vietgiaitri.com - All rights reserved
Đăng quảng cáo
|
Điều khoản
|
Mobile version
|
FEED
|
Hot tags
|
Siêu Mua
Liên hệ:
Webmaster@VietGiaiTri.Com.Vn

WP-Cache: Served supercache file from PHP GZIP FIRST 2017

Cache-Control: max-age=300, must-revalidate


markdown:
** Từ đó người ta phát hiện và khai quật một nền văn hóa khảo cổ tại ngôi làng này, và tên Đông Sơn nhanh chóng trở thành một địa danh lừng lẫy trong giới sử học không những ở Việt Nam mà cả quốc tế. Mười năm sau, năm 1934, nhà khảo cổ học người Áo Heine Geldern R, đề xướng gọi nền văn hóa khảo cổ phát hiện ở Đông Sơn là “Văn hóa Đông Sơn.” Chủ nhân của nền văn hóa đó đã sống cách đây trên 3000 năm. Tuy nhận thấy tính bản địa rõ rệt của nền văn hóa này, nhưng hầu hết các học giả thời đó đều không tin đó là một nền văn hóa của người Việt cổ, và cho nó là một nền văn hóa ngoại lai, của Tàu hoặc thậm chí của… châu Âu!.** ![ A_0111.DongSon Bronze Drum](http://www.vietthuc.org/wp-content/uploads/2010/05/A_0111.DongSon-Bronze-Drum.jpg)
Dù sao, sự phát hiện nền văn hóa khảo cổ rực rỡ Đông Sơn với các kết quả công bố của các học giả Trường Viễn Đông Bác Cổ (
*l*’ *École française d’Extrême-Orient*) tại Hà Nội, đã lôi cuốn nhiều nhà bác học Việt Nam và thế giới lao vào nghiên cứu và phát hiện nhiều nền văn hóa khảo cổ khác trên đất nước Việt Nam và các quốc gia lân cận trong vùng Đông Nam Á, nhân đó vấn đề tìm hiểu nguồn gốc dân tộc Việt Nam được đặt ra.
Cho đến thế kỷ XX, vấn đề nguồn gốc dân tộc Việt Nam cùng với mức độ văn minh và những sinh hoạt cổ thời của dân tộc nhất là trong thời chưa có sử thành văn, vẫn còn là một khoảng trổng tri thức được tạm lấp bằng những truyền thuyết mơ hồ từ cổ sử Tàu.
[Sau 40 năm với nỗ lực nghiên cứu của nhiều học giả trong và ngoài nước, nhiều nền văn hóa khảo cổ khác trên khắp nước, nhất là ở miền Bắc, được khám phá, khai quật, nghiên cứu, và với nhiều tiến bộ cả trong ngành khảo cổ và nghiên cứu cổ sử thành văn (nhà nghiên cứu Bình Nguyên Lộc gọi chung là Khảo Tiền sử), sự hiểu biết đã tạm đủ cho một cuốn sách thành hình. Và cuốn ](http://www.vietthuc.org/vt-dongson-4/) *Việt Nam Thời Khai Sinh*của sử gia Nguyễn Phương, giáo sư tại Viện Đạị học Huế, xuất bản năm 1965, dường như là tác phẩm đầu tiên bước đầu tổng kết các kết quả nghiên cứu “khảo tiền sử” cả trong Nam và ngoài Bắc. Cho đến đó, dường như chưa có một tác phẩm lịch sử Việt Nam nào về thời kỳ cổ sử này, dưới dạng sách hoàn chỉnh, chứa đựng các kết quả nghiên cứu “thực địa” về khảo cổ học (phần lớn cho tới đó là do các nhà bác học nước ngoài, và Trường Viễn Đông Bác Cổ thực hiện). Cuốn sách của Giáo sư Nguyễn Phương gồm hai phần; phần đầu dành nghiên cứu các kết quả khảo cổ học, phần thứ hai là khảo sát lại các cổ thư Trung quốc, nguồn tư liệu thành văn chính và quan trọng về cổ sử của Việt Nam. Cuốn sách của Giáo sư Nguyễn Phương dựa trên các kết quả khảo cổ học cho tới lúc đó, và soi xét lại nguồn cổ thư Trung quốc, đã đề xuất một số quan điểm và phát kiến mới về chủng tộc và ngôn ngữ học đã làm bối rối không ít người có quan tâm đến lịch sử dân tộc.
Cho tới nay, bộ sách cổ về Lịch sử Việt Nam được coi là đề cập thời kỳ lịch sử dài nhất, là bộ
*Đại Việt Sử Ký Toàn Thư tục biên* viết bằng chữ Hán, ghi chép từ thời thượng cổ đến thế kỷ XVII, thời của các soạn giả dưới sự chủ biên của quan đại thần Phạm Công Trứ. Bộ sách này chép nối tiếp bộ *Đại Việt Sử Ký Toàn Thư* của sử gia đời Lê là Ngô Sĩ Liên ở thế kỷ XV. Mà bộ sách của Ngô Sĩ Liên là căn cứ theo và tổng hợp bộ *Đại Việt Sử Ký* của sử gia Lê Văn Hưu đầu đời Trần thế kỷ XIII, và *Đại Việt Sử Ký Tục biên* của Phan Thu Tiên, sử gia đầu thời Lê sơ thế kỷ XIV, có thêm phần Ngoại kỷ chép các truyền thuyết dân gian từ các sách *Việt Điện U Linh Tập* của Lý Tế Xuyên và *Lĩnh Nam Chích Quái* của Trẩn Thế pháp (Vũ Quỳnh). Dù vậy phần thượng cổ của dân tộc trong hai bộ sử sau cũng chỉ giành được một số trang ít oi ở phần đầu cuốn sử. Và các truyền thuyết nặng tính hoang đường không có mấy giá trị lịch sử. Thậm chí, trong cuốn *Việt Nam Sử Lược*, sử gia Trần Trọng Kim chỉ dành cho họ Hồng Bàng, và thời sử chưa thành văn trải dài qua nhiều ngàn năm trong vỏn vẹn có 5 trang giấy!.
Thế nên, sử gia Nguyễn Phương dành cả cuốn sách
*Việt Nam Thời Khai Sinh* chỉ chép về thời thượng cổ và mấy thế kỷ đầu Công nguyên, là một sự kiện mới trong ngành sử học Việt Nam thời đó.
D
[o tình hình đất nước chiến tranh, kết quả nghiên cứu từ các nhà sử học hai miền tuy được công bố nhiều (phần nhiều hơn có lẽ ở miền Bắc) nhưng từ đó không/ chưa có tác phẩm nào khác được xuất bản tổng hợp tư liệu về thời kỳ mở đầu lịch sử dân tộc. Cho đến năm 1983, gần 20 năm sau cuốn sách ](http://www.vietthuc.org/6-3/2016-nov-18-bovn/) *Việt Nam Thời Khai Sinh*của Giáo sư Nguyễn Phương, mới thấy xuất hiện thêm một tác phẩm lịch sử Việt Nam khác, với qui mô phạm vi khảo sát trùng với phạm vi của Giáo sư Nguyễn Phương. Và lần này một tác phẩm sử học về Việt Nam nhưng không phải của một học giả Việt Nam mà của một học giả ngoại quốc, một giáo sư sử học người Mỹ. Đó là cuốn sách *The Birth of Vietnam*của Giáo sư tiến sĩ Keith Weller Taylor. *The Birth of Vietnam* khảo sát quá trình dựng nước của dân tộc Việt Nam; tác giả giới hạn thời gian đối tượng nghiên cứu từ thời tiền sử tới khi nước Việt Nam giành được độc lập từ đế quốc Trung Hoa đời nhà Đường, vào thế kỷ X.
60 năm sau ngày phát hiện nền văn hóa khảo cổ Đông Sơn, hàng trăm di chỉ văn hóa khảo cổ khác trên khắp đất nước cũng đã được khảo sát; người ta sắp xếp, đối chiếu các kết quả nghiên cứu chúng để có một khái niệm rõ về trình tự phát triển liên tục theo thời gian của nền văn minh văn hóa Việt Nam từ thời kỳ Đồ Đá cũ với các di chỉ sơ kỳ ở Núi Đọ, Thanh Hóa…, đến thời Đồ Đá giữa nổi tiếng với Văn hóa Hòa Bình có dấu vết phát sinh nông nghiệp nguyên thủy; thời kỳ Đồ Đá mới với các nền văn hóa Bắc Sơn, Quỳnh Văn… đến thời kỳ văn hóa Đồ Đồng rực rỡ với các giai đoạn văn hóa khảo cổ nổi tiếng có tính cột mốc tiến hóa như các nền văn hóa Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun,… Và cuối cùng là thời kỳ Đồ Sắt với tên tuổi các nền văn hóa Đông Sơn, Đường Cồ, Đào Thịnh… Đó là các dấu mốc của quá trình phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam. Điều này khiến tác giả, Giáo sư K. W. Taylor không cần phải đặt riêng phần khảo cổ học cho cuốn sách của mình (như Giáo sư Nguyễn Phương đã làm trong
*Việt Nam Thời Khai Sinh*). Ông chia cuốn sách làm 7 chương và khảo sát từng lãnh vực trong mỗi chương. Đó là các Chương:
- Các hào trưởng Lạc (Lạc Lords)
- Kỷ nguyên Hán Việt.
- Chủ nghĩa cát cứ và thời Lục Triều (ở Trung quốc)
- Sự cai trị của các thế lực địa phương ở Việt Nam trong thế kỷ VI
- Thời kỳ (nhà Đường đặt) An Nam Đô hộ phủ.
- Sự đương đầu giữa đế quốc Đường và nhân dân / dân tộc Việt Nam.
- Nền Độc lập giành lại được.
- Và phần Phụ Lục để giải thích một số khái niệm và nguồn gốc hay nền tảng của một số sự kiện lịch sử đề cập trong cuốn sách.
Cũng như tác phẩm
*Việt Nam Thời Khai Sinh* của Giáo sư Nguyễn Phương, cuốn sách *The Birth of Vietnam *ra đời đã nhận được sự chú ý của nhiều người đọc quan tâm đến lịch sử. Ở Việt Nam cuốn sách được tặng giải thưởng của Quỹ Phan Châu Trinh của giới học giả nghiên cứu ở Đà Nẳng cùng với nhiều lời tán thưởng nồng nhiệt từ độc giả trong và ngoài nước. Tuy nhiên cuốn sách không tránh khỏi vài thiếu sót nhỏ. Sự phàn nàn đầu tiên người đọc dành cho cuốn sách *The Birth of Vietnam* của giáo sư Keith Weller Taylor, là nhằm vào nguồn sách tham khảo. Một học giả nhận thấy nguồn tham khảo của tác giả là ít quá, trong khi chính bản thân vị học giả đó có hơn trăm bộ sách về đề tài này trong thư viện gia đình của mình. (Ôi, tiếc biết bao số bảo vật bị cất giữ trong kho!)
Do thiếu sự phong phú về tư liệu tham khảo, theo vị học giả này nhận xét, tác giả không có nhiều chi tiết cho các sự kiện đề cập trong sách được chính xác hơn. Và cũng do sự tham khảo thiếu sót này, tác giả có một lý giải buồn cười về ý nghĩa của từ
*Giao Chỉ*: “ *Giao chỉ* có nghĩa lã “bàn chân giao nhau” và có ý nói đến tập quán người ngủ thành từng nhóm quay đầu ra ngoài, các bàn chân chụm lại ở giữa!” [1]
Không chỉ vị học giả này mà có lẽ bất cứ ai có hiểu biết căn bản về lịch sử Việt Nam cũng nhận thấy lý giải của tác giả về từ
*Giao Chỉ* là kỳ quặc, và vô căn cứ.
Có chỗ tác giả có ghi nhận không trùng hợp với tư liệu lịch sử về thời điểm diễn ra trận đánh trên sông Bạch Đằng.
Tư liệu tham khảo bị cho là thiếu, nhưng tác giả có vẻ có thừa một số tư liệu chưa được kiểm tra; chẳng hạn ông dẫn lời của học giả người Nhật Gotō Kimpei, trong sách “
*Betonamu Kyuugoku Kōsō Shi*” (Nghiên cứu cổ sử Việt Nam) cho rằng từ *Lạc* là một âm khác của từ *Lạch* hay *Rạch*, tức các kênh mương nhỏ dẫn nước (vào ruộng); và ở một chỗ khác ông cho rằng “có nhiều tuồng tích dân gian chung quanh các hành động vĩ đại và những công trạng mang tính siêu nhân của Mã Viện được trình diễn ở Việt Nam” để tưởng nhớ y! Mã Viện là tên Phục Ba Tướng quân nhà Hán đã đánh dẹp cuộc kháng chiến của hai chị em Bà Trưng.
Tuy vậy, cuốn sách
*The Birth of Vietnam* của Giáo sư K. W. Taylor có nội dung tích cực hơn so với cuốn *Việt Nam Thời Khai Sinh* của Giáo sư Nguyễn Phương trước đây. Điều này không lạ, vì người đi sau trong nghiên cứu thường có dịp… “đứng trên vai người đi trước” nên có được tầm mắt xa và rộng hơn.
Chương đầu tiên của cuốn sách nói về các “hào trưởng Lạc.” Đây là một phát hiện thú vị. Thực ra, sự phát hiện này là… không phát hiện gì cả. Tác giả là một người Tây phương nhìn vào cổ sử Việt Nam với con mắt mới mẻ, không mang định kiến trước, nên không nhìn thấy một ông
*Lạc hầu* hay *Lạc tướng* nào trong “triều đình các vua Hùng” trong thời đại Hùng Vương như các sử sách của ta thường đề cập.
Các sách lịch sử truyền thống của ta khi nói về thời đại Hùng Vương thường viết các vua Hùng “đặt tướng văn gọi là
*Lạc Hầu*, tướng võ gọi là *Lạc tướng*” ( *Đại Việt Sử Ký Toàn Thư*, *Việt Nam Sử Lược*, và vân vân). Đó là do các sử gia của ta tham khảo sử liệu Trung quốc và viết theo quan niệm tổ chức triều đình của họ.
Thật ra thời các “Vua” Hùng không hề có một hình thức triều đình với bá quan văn võ và các tổ chức ban bệ như triều đình Trung quốc – mà ta thường thấy trong truyện và phim Tàu. Thế nên, những người được sử gọi là
*Lạc hầu*, *Lạc tướng*, là không hề có; hoặc họ không phải là quan tước chính quy của triều đình, mà chỉ là các tù trưởng bộ lạc, hay những người được gọi là “ *hào trưởng*”, thường là địa chủ, giàu có, có nhiều thế lực và uy tín ở địa phương, cai quản một số dân cư trong khu vực chịu ảnh hưởng của họ. Gọi họ là các “ *Chúa Lạc*” (Lạc lords) như cách gọi của tác giả có vẻ cường điệu quá đáng. Họ chỉ là các “hào trưởng” thôi. Lê Lợi ở thế kỷ XV cũng được sử coi là một hào trưởng như thế. Tác giả biết nghĩa của từ *Lạc hầu*, và từng dịch chữ *Lạc hầu* thành “ *Lạc Marquis*”, nhưng trong suốt cuốn sách, khi nói đến họ, thay vì gọi họ là *Lạc Marquis*, tác giả chỉ gọi họ là *Lạc lords* – “Những *hào trưởng Lạc*.” Họ, các “hào trưởng” ấy, và các “vua Hùng” không có quan hệ vua tôi, mà sống nương tựa vào nhau. Tác giả viết: *Dường như các vua Hùng bảo vệ các hào trưởng Lạc chống lại sự tấn công và xâm lấn từ các vùng núi, trong khi các vị hào trưởng Lạc hỗ trợ các vua Hùng bằng sức ngưởi và của cải của họ*” [. Các hào trưởng Lạc này có thể gây áp lực với các “vua” Hùng trong một số vấn đề nhất định. [2]](#_ftn2)
Vì những người được sử cũ gọi là
*Lạc hầu, Lạc tướng* chỉ là những “hào trưởng” dân sự, chớ không phải quan tước triều đình, cho nên khi Thục Phán “đánh chiếm” nước Văn Lang, ông ta không phải giao chiến với các *Lạc hầu Lạc tướng* nào. Trong nước Nam Việt của Triệu Đà, các hào trưởng Lạc vẫn tồn tại bên ngoài triều đình. Lộ Bác Đức đánh chiếm Nam Việt, y cũng không hề bắt bớ giết chóc một *Lạc hầu, Lạc tướng* nào cả, mà để yên cho các hào trưởng Lạc quản lý dân chúng trong khu vực của họ như cũ. Về các hoạt động của Lộ Bác Đức ở Nam Việt, tác giả viết: “ *Tuy vậy, những biến cố này không làm xáo trộn cuộc sống của người dân, và vị thế của các hào trưởng Lạc vẫn không thay đổi*.” [3]
Vì các hào trưởng Lạc không phải là Lạc hầu Lạc tướng gì của triều đình nên không phải là đối tượng đánh giết của quân Hán. Tác giả viết: “
*trong thời gian này phần lớn các hào trưởng Lạc vẫn còn giữ vững đất đai và kiểm soát được dân chúng của họ*.” [4]
Khi Mã Viện đánh hai Bà Trưng, sử chép y giết hàng vạn người nhưng không có một dòng nào nói y giết một
*Lạc hầu* hay *Lạc tướng*, vì giai cấp này không hề tồn tại, chỉ có các hào trưởng dân sự mà cho đến khi nhà Hán đồng hóa họ vào ngạch quan lại và cấp cho họ “ấn đồng tua thau” thì họ mới trở thành người của chánh quyền cai trị chính nhân dân mình. Và “ *các hào trưởng Lạc phải đối diện với sự chọn lựa hoặc trở thành quan lại cấp dưới trong chánh quyền Hán hoặc phải làm lính ra chiến trường.”* **[5]**
Đó là chuyện “
*Lạc hầu*”.
Trong suốt cuốn sách, dường như tác giả không một lần nào đề cập đến các “
*Lạc tướng*.” Lý do là người Việt cổ thời Hùng vương không duy trì quân đội chính quy nên không hề có ông tướng nào để gọi là *Lạc tướng* cả! Khi cần chiến đấu chống kẻ địch nào đó, người dân tự biến thành chiến sĩ dưới quyền chỉ huy của…các mẹ, các chị! “ *Trong xã hội Lạc người phụ nữ có vị thế tương đối cao. Như chúng ta sẽ thấy, khi các hào trưởng Lạc nổi lên chống lại ảnh hưởng ngày càng nặng nề của Trung quốc, các cuộc nổi dậy của họ đều do phụ nữ lãnh đạo*.” [6]
Vậy, chấm dứt huyền thoại lâu đời về chuyện
*Lạc hầu, Lạc tướng*.
Trận đánh của Ngô Quyền trên sông Bạch Đảng diễn ra vào mùa đông năm 938 nhưng tác giả sách
*The Birth of Việt Nam* ghi nhầm vào mùa thu. Dù vậy, ông hiểu rõ ý nghĩa của sự việc này. “ *Trận đánh trên sông Bạch Đằng và sự nổi lên của Ngô Quyền là một sự kiện cực kỳ lớn lao gây rúng động cả dân tộc. Từ đây họ có thể tưởng tượng được một vị vua Việt Nam của mình*;” [ tác giả đã ghi một nhận định bình thường nhưng từ đó chúng ta có thể hiểu ra một điều quan trọng mà cho đến nay dường như chưa một sử gia nào gợi ý: “ [7]](#_ftn7) *Ngô Quyền đặt việc xưng vương của mình vào truyền thống vương quyền của đất nước.*” [8]
Và
*“Ngô Quyền củng cố việc xưng vương của mình với sự tôn trọng phù hợp với quan niệm của người dân bản địa về quyền lực chính trị*.” [9]
Tiến sĩ K. W. Taylor nói đến “truyền thống vương quyền” và “phù hợp với quan niệm của người dân bản địa về quyền lực chính trị,” nhưng có lẽ chính ông cũng chưa nhận ra nội hàm rất đặc biệt trong từ
*Vương* của “truyền thống vương quyền” của người Việt Nam. *Vương* là một từ thuộc ngữ hệ Nam Á (Austroasiatic), hay nói cách khác, nó là từ “thuần Việt” được người Tàu viết với dạng biểu ý nên nó có vỏ chữ Tàu, chớ nó không phải là “tiếng Hán”.
Chữ “
*Vương*” gồm ba vạch ngang song song (三)hội ý tượng trưng tam tài Thiên – Địa – Nhân, và một vạch dọc ở giữa nối liền ba gạch ngang ( 王 ). Vậy *Vương* ngụ ý là người “nối thông tam tài,” hoặc đấng liên kết con người với trời đất. Trong ngữ nghĩa đó, *Vương* là một hiền giả, một nhà minh triết của nền văn minh nông nghiệp, hiểu rõ lẽ nhân sinh và thiên văn địa lý, chớ không phải người cai trị chính trị (vua). Có lẽ trong mỗi cộng đồng dân cư người Việt nguyên thủy với nền văn minh nông nghiệp sơ khai đều có một nhà lãnh đạo tinh thần là *Vương* mà quyền lực chính là uy tín cá nhân người đó.
Với vai trò “nối thông tam tài” hoặc “liên kết con người với trời đất” có lẽ
*vương* gần với một pháp sư hơn. Hoặc *vương* là pháp sư của một cộng đồng. Sách ( *Đại) Việt Sử Lược* viết: “ *Vào thời Chu Trang Vương (696 – 682 trước CN) ở Gia Ninh có một dị nhân dùng pháp thuật thu phục tất cả các bộ lạc. Ông tự xưng là Hùng Vương.*” *Dị nhân dùng pháp thuật*” chính là cách biểu thị một pháp sư. Cả nước có thể có nhiều “ *vương*” (pháp sư) trong từng cộng đồng dân cư nhỏ, nhưng thỉnh thoảng xuất hiện một người có pháp thuật cao cường hoặc sự minh triết vĩ đại, uy tín bao trùm cả nước, như một bậc thánh nhân; người đó được tôn là *Hùng Vương,* nếu không phải tự xưng như sách ( *Đại) Việt Sử Lược* nói. Vậy, *HÙNG VƯƠNG *CHỈ CÓ NGHĨA NÔM NA LÀ VỊ *ĐẠI PHÁP SƯ* hoặc vị *PHÁP SƯ TRƯỞNG* của quốc gia, với tất cả sự thiêng liêng và tôn nghiêm, có thể có cả sự huyền bí nữa, dành cho chức vị này, như thấy trong chế độ thần quyền của một số dân tộc thời sơ khai, và cả trong giới tăng lữ ở châu Âu tồn tại mãi đến thời Trung cổ. Điều này phù hợp với phát hiện mới về ngôn ngữ học: “ *từ Hùng có nguồn gốc từ một danh hiệu của người thủ lĩnh đến nay vẫn còn tồn tại trong ngôn ngữ của các dân tộc nói tiếng Môn-Khmer sống tại các vùng núi ở Đông Nam Á,* *cũng như trong tiếng Mường, thứ ngôn ngữ miền trung du gần gũi chị em với tiếng Việt.”* **[10]**
Vậy, nghĩa nguyên thủy của Vương không phải là “Vua”. Hùng Vương không có nghĩa và không phải là “vua” Hùng, không có tính thừa kế liên tục. Ở đâu đó nhà ngôn ngữ học Trung quốc Vương Lực cho
*Vua* là âm cổ của *Vương* là điều đáng ngờ. Hai từ đó phải chỉ hai thực thể khác nhau. Trong nền văn minh nông nghiệp hiền hòa với sự lãnh đạo của các vị *vương* đó, ông vua chưa có mặt.
Vương thì có nhiều trong các cộng đồng địa phương, nhưng Hùng Vương thì rất hiếm. Có thể hàng trăm năm mới xuất hiện một người. Điều đó cắt nghĩa tại sao trong suốt thời gian 2622 năm chỉ có 18 ông Hùng Vương (mà trong
*Việt Nam Sử Lược*, sử gia Trần Trọng Kim tính bổ đồng mỗi ông trị vì đến gần 150 năm!)
Có người nói dạng kim văn của chữ
*Vương* là tượng hình lưỡi rìu, ( ) với ý nghĩa người cầm lưỡi rìu là người nắm giữ quyền lực, tức là vua. Kim văn là chữ tượng hình khắc trên đồ đồng từ đời nhà Thương được phát hiện tại các di chỉ ở Ân Khư, kinh đô nhà Thương, thuộc tỉnh Hà Nam, Trung quốc. Người ta biết lưỡi rìu là vũ khí đặc trưng của người Việt cổ. (Vũ khí đặc trưng của người Tàu là kiếm). Nhìn hình dạng lưỡi rìu người ta nghĩ ngay đến một ông vua người Việt (chớ không phải một ông vua nào khác.) Thế nhưng hình cái lưỡi rìu không chứa trong nó nội hàm lớn lao là Vương đạo mà người Trung quốc cổ rất ngưỡng mộ nhưng không theo, và Không tử dành cả đời để thuyết giảng nhưng không vua chúa nào chịu nghe vì Vương đạo là truyền thống của người Việt. Hơn nữa, dạng giáp cốt văn của chữ Vương () là hình một người (pháp sư) dang tay cầu khẩn (với trời đất.)
Người Trung quốc biết rõ
*Vương* là một tôn hiệu mang một khái niệm ngoại lai chớ không phải từ bản ngữ với nội dung của tinh thần dân tộc họ. Trong toàn bộ lịch sử Trung quốc, chỉ có các vua nhà Chu (từ thiên niên kỷ I đến thiên niên kỷ II trước Công nguyên) xưng *Vương*. [ Lý do là trước đó các bộ lạc du mục từ miền Tây Bắc nước Tàu cổ tràn xuống phương Nam, sống chung với đại chủng người Việt (mà người Tàu gọi là [11]](#_ftn11) *Y* *ü* *eh*) nói tiếng Nam Á, phía dưới sông Hoàng Hà, và bị tiêm nhiễm văn hóa Việt, nên các vua của họ mới xưng Vương theo người Việt. Nhưng như đã biết, trong văn hóa của người Việt, *Vương*là một hiền giả, một người minh triết, một đấng thánh nhân, có thể cũng nắm giữ vị trí lãnh đạo xã hội, chủ yếu bằng đức độ và sự minh triết, chớ không phải bằng quyền lực và vũ lực. Thiên Hồng Phạm trong Kinh Thư viết: “Thiên tử tác dân phụ mẫu, dĩ vi thiên hạ vương” 天子作民父母, 以為天下王 (Bậc thiên tử là cha mẹ của dân, làm *vương*thiên hạ.) Tức nói về đức độ lãnh đạo của bậc vương, là *Vương đạo*, chớ không phải quyền lực cai trị. Cha mẹ thương yêu nuôi nấng dạy bảo con cái chớ không dùng quyền lực cai trị con cái bao giờ. Kinh Thư là một trong những tác phẩm kinh điển được viết vào thời nhà Chu tức thời “người Trung quốc cổ” chịu ảnh hưởng văn hóa Việt này. [12]
Danh hiệu
*Bố Cái Đại Vương* mà Phùng An tôn xưng người cha vĩ đại đã qua đời của mình là trong ý nghĩa đó. *Bố Cái Đại Vương* = Đấng *Cha Lành* Vĩ Đại.
Chớ không phải “Vua cha mẹ vĩ đại.”
*Đại Vương* không phải và không có nghĩa là “ông vua lớn.” Và Phùng Hưng không bao giờ là ông “vua lớn” hay ông vua vĩ đại cả.
Nhân đây, trong một ghi chú trong sách (số 96, dưới trang 204) tác giả viết: (trích): “Ý kiến của Haudricourt cho rằng “
*Bố Cái*” phải được dịch là “ *vua cái*”, “vua vĩ đại” (John DeFrancis, “ *Colonialism and language Policy in Vietnam*,” (Chủ nghĩa thực dân và chính sách về ngôn ngữ ở Việt Nam, trang 22) là có lý và hấp dẫn, nhưng như thế là bỏ qua sự kiện trong văn bản của *Việt Điện U Linh Tập* giảỉ thích một cách rõ ràng rằng: ‘Vì, theo cách nói của người địa phương, người ta gọi cha là *bố*, và gọi mẹ là *cái*” ( *Việt Điện U Linh Tập*, 6) (hết trích).
André-Georges Haudricourt là nhà nhân chủng học và ngôn ngữ học người Pháp của Trường Viễn Đông Bác Cổ. Ông hiểu rõ từ “
*Cái*” (Nhưng “ *Bố*” là Cha chớ không phải là Vua.) *Cái* là một từ cổ trong tiếng Việt có nghĩa “chính,” “to lớn,” “quan trọng,” “đứng đầu”… Ví dụ *Sông cái*, *đường cái*, *ngón tay cái*, *thợ cái *(Thợ cái là người đứng đầu trong nhóm thợ) [ v.v… [13]](#_ftn13) *Cái*không bao giờ có nghĩa là Mẹ như được hiểu lầm. Trước kia tại một số địa phương ở miền Bắc và miền Trung, có người gọi mẹ là *u*, *vú*, hoặc vì một số lý do đặc biệt nào đó, có người có thể gọi mẹ là *dì*hay *chị*, nhưng không nơi nào có người gọi mẹ là là “ *Cái*” bao giờ.
Trong câu tục ngữ “
*Con dại cái mang*”, từ “Cái” không hề có nghĩa là mẹ. *Cái* là người lớn nhất, có vai trò quan trọng nhất trong gia đình. (Chỉ trong chế độ mẫu hệ, vai trò “cái” đó mới do người mẹ nắm giữ)
Dân tộc Việt Nam thuộc văn minh nông nghiệp; người Tàu nguyên thủy thuộc nền văn minh du mục. Từ nhiều ngàn năm trước người Tàu đã biết rõ sự khác biệt đó. Họ “vẽ” từ nước (quốc gia) của hai chủng dân bằng hai mặt chữ khác nhau. Chữ Quốc để chỉ quốc gia của những người Việt có vương đạo được vẽ một hình vuông bao bọc một chữ
*vương* ở trong ( 囯 ): đất nước của văn minh nông nghiệp với vương đạo của các nhà hiền triết. Đó là chữ quốc “đơn” chỉ dùng để chỉ quốc gia của người Việt thôi, chớ bản thân người Tàu không bao giờ dùng; mà họ cũng không dùng nó để chỉ một quốc gia nào khác. Nếu coi chữ *Vương* là hình lưỡi rìu kim văn thì chữ Quốc ( 囯 ) càng mang nghĩa xác định nước của người Việt.
Ai học chữ Hán cũng biết, không kể chữ Quốc “đơn” với chữ
*Vương* đó, hiện nay trong chữ Hán có hai chữ Quốc nữa, mà một, chữ quốc xưa, chữ quốc phồn thể, biểu hiện tính cách du mục của dân tộc Trung quốc.
Thoạt đầu người Tàu vẽ khái niệm quốc gia của minh bằng hai vạch ngang (二), ở giữa hai vạch là một cái ô vuông. Hai vạch tượng trưng trên là trời, dưới là… bãi chăn thả. Dưới trời và trên bãi chân thả là… người Tàu (cái ô vuông – chữ
*khẩu* (口) – tượng trưng cho người). Trong cuộc sống du mục họ thường phải cạnh tranh giành bãi chăn thả của nhau, nên cần phải có vũ khí để bảo vệ – và để xâm lăng. Vạch ngang phía trên được vẽ thêm vài nét thành một món vũ khí – cái *qua*. (戈) ( *Can qua* (干戈) là cái qua và cái khiên, hai món biểu tượng cho chiến tranh). Cụm hình vẽ đó gọi là chữ “ *hoặc* “ hay “ *hoắc*,” ( 或 ) hàm nghĩa “có người”. Về sau, khi khái niệm quốc gia phát triển lên một mức cao hơn, họ vẽ thêm chữ “ *vi*”, (囗) một ô vuông to hơn, bao bọc chung quanh chữ “ *hoặc*” – như biên giới bảo vệ chỗ “có người.” – Đó là chữ *Quốc* phồn thể (國) hàm nghĩa đất nước của người du mục, có vũ khí để xâm lăng và tự vệ.
Năm 1949, trong khi cải tổ chữ viết họ nói chữ
*Quốc* phồn thể nhiều nét rắc rối, khó nhớ quá, phải đơn giản thôi. Tuy vậy, họ vẫn không dùng chữ *quốc minh triết* của người Việt đã có sẵn từ nhiều ngàn năm. Họ sửa nó bằng cách thêm một dấu chấm vào cạnh nét sổ dọc của chữ *Vương*, biến chữ *Vương* (王) thành chữ *ngọc *( 玉 ). Đó là chữ Quốc thứ ba, (国) giản thể, hiện nay, ngụ ý: Trung Quốc (中国) là đất nước của ngọc ngà châu báu (chớ không phải của Vương đạo – Vương đạo là thứ của dân tộc Việt thuộc văn minh nông nghiệp.)
Người Tàu biết rõ như thế, còn người Việt (xưa) có lãnh hội điều đó không?
Có.
Không những có biết mà tiền nhân ta đã tỏ ra rất tự hào về điều này.
Có một giai thoại kể chuyện trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi đi sứ sang Tàu. Trong một cuộc chiêu đãi các sứ thần ngoại quốc ngay tại triều đình Trung quốc, vị hoàng đế Trung quốc có ra đề thơ hay câu đối gì đó và yêu cầu các sứ thần đáp lại. Do ngôn ngữ bất đồng, các sứ giả phải dùng cách bút đàm. Bài thơ (hay câu đối) của trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi được chấm giải nhất, với lời nhận xét của vua Tàu: về sau con cháu sẽ “có nước”, nhưng vì trạng nguyên dùng chữ Quốc “đơn” nên phúc phận con cháu không nhiều.
Không xét chuyện “phúc phận” của con cháu Mạc Đĩnh Chi ra sao, chỉ cần thấy một ông trạng nguyên, chắc chắn là người học vấn giỏi nhất thiên hạ, từng đọc thiên kinh vạn quyển biết rõ người Tàu không đánh giá cao vương đạo của dân tộc mình, thế mà giữa triều đình của đại quốc, trước mặt “thiên tử” ông điềm nhiên viết ra cái hình vẽ rạng rỡ mang niềm tự hào dân tộc!
“Trong nền văn minh du mục, người lãnh đạo nắm toàn quyền cai trị và thống nhất xã hội bằng vũ lực. Chính sự bắt chước theo văn hóa Việt đã làm phân hóa xã hội của chủng dân du mục. Tước vị
*Vương* của nhà Chu chỉ cho họ một điều thích hợp duy nhất là tôn người lãnh đạo lên bậc chí tôn, thiên tử, con trời. Nhưng vì không có quyền lực và vũ lực trong tay nên ông con trời đành bất lực nhìn đất nước phân tán nát bấy. Nhà Chu có tới tám trăm nước chư hầu. Tức là tám trăm bề tôi của cùng một ông vua đều mỗi người làm vua một cõi mà thiên tử nhà Chu yếu thế không có vũ lực trong tay, không làm gì được, kể cả khi đám bề tôi đó liên tục nhân danh thiên tử để triệt hạ và thâu tóm lẫn nhau.
“Vì thấy rõ cái Vương đạo của người Lạc Việt chỉ phù hợp cho chủng dân với nền văn minh nông nghiệp hiền hòa và minh triết, không thể áp dụng được cho chủng dân vốn xuất phát từ nền văn minh du mục, nên mặc cho Khổng Tử mang Vương đạo đi rao giảng khắp nơi mòn giầy lỏng gối mà chẳng ai thèm nghe theo.
“Khi Tần vương Doanh Chính thống nhất thiên hạ, ông ta quyết định xưng Đế theo truyền thống của người dân du mục trước đó. Thủy Hoàng Đế: Hoàng Đế đầu tiên.” (Thiếu Khanh, “
*Ai đã ru ngủ chúng ta*?” [http://www.art2all.net/tho/tho_tk/aidarunguchungta.html](http://www.art2all.net/tho/tho_tk/aidarunguchungta.html) )
Xưng mình là Hoàng đế đầu tiên, Tần Thủy Hoàng đế mặc nhiên “xổ toẹt” tất cả truyền thống đã bị nhiễm văn hóa Việt trước đó để lập lại một truyền thống hoàn toàn mới của người Trung quốc.
Sao vậy?
Thì trong truyền thống cũ, các ông “đế” của chủng dân văn hóa du mục nhiễm văn hóa Việt và bắt chước người Việt xưng
*vương*; các ông *đế* cũ trước đó được gọi tên theo trật tự ngữ pháp tiếng Việt, những Đế Thuấn, đế Nghiêu, đế Minh, đế Lai… không còn “thuần túy” nữa. Từ đó, từ sau nhà Tần trở đi, nước Tàu dù trải qua những thời kỳ chia năm xẻ bảy manh mún, (Lục triều, ngũ đại hay ngũ quý) các lãnh tụ chiến thắng lên ngôi đều xưng *đế*. Tất cả họ hiểu rõ mình không thuộc nền văn minh vương đạo nhu hòa của chủng người Lạc Việt.
Vì Hùng vương (Pháp sư trưởng) không phải là vua, ông ấy không cai trị cho nên không có triều đình với bá quan văn võ rành mạch như của Tàu. Cho rằng “
*Các vua Hùng duy trì uy thế với một cuộc sống triều đình sung túc*” [ là không có cơ sở. Các “vua” Hùng có thể có những gia đình riêng sung túc, nhưng một triều đình với vua quan cai trị như triều đình của Tàu thì không hề có. Sử chép ngoài các con, trai gọi là [14]](#_ftn14) *Quan Lang*, gái gọi là *Mỵ nương*, và những người giúp việc cho ông ấy được gọi là *Bồ Chính*, Hùng vương không có quan viên nào khác. Vì vậy, các *lạc hầu, lạc tướng*chỉ là do người Tàu bịa đặt theo quan niệm truyền thống với triều đình của họ mà thôi. *Việt Nam Sử Lược* của học giả Trần Trọng Kim theo các cổ thư Tàu, viết: “Quyền chính trị [của các “vua” Hùng] thì cha truyền con nối, gọi là phụ đạo” [ cũng là nói theo lời của các sử gia Tàu bịa đặt, chớ thời bấy giờ dân tộc Việt còn ở chế độ mẫu hệ, chưa chuyển qua phụ hệ, làm gì có chuyện “cha truyền con nối gọi là phụ đạo”! Những cuộc nổi dậy do phụ nữ lãnh đạo như ta đã thấy. Mỵ nương đi chơi, gặp cậu thanh niên nghèo rớt mồng tơi trên bờ sông Chử (Chử Đồng tử), nàng lấy làm thích, bèn tự ý và chủ động “bắt” làm chồng mà chẳng thèm hỏi ý cha mẹ hay triều đình nào cả; chẳng phải đó là một bằng chứng rõ ràng của chế độ mẫu hệ và tình trạng Hùng Vương không có triều đình đó sao? Không những đến đầu Công nguyên, cuộc khởi nghĩa của hai bà Trưng vẫn mang đậm màu sắc và tinh thần mẫu hệ (“ [15]](#_ftn15) *Các nguồn tư liệu Trung quốc nói rõ Thi Sách phục tùng sự lãnh đạo của vợ*,”) mà đến cuộc khởi nghĩa của bà Triệu trong thế kỷ II Công nguyên, tàn tích mẫu hệ vẫn còn. Nếu không phải do tàn dư của tinh thần mẫu hệ thì liệu hàng vạn người lính nam giới kia có chịu vâng lệnh một cô gái 23 tuổi không? Phải, lúc đó “bà” Triệu là một thiếu nữ chưa chồng, 23 tuổi. Khi bà Triệu đem binh giúp anh là Triệu quốc Đạt, thì sử sách không nhắc đến tên Triệu Quốc Đạt nữa. Người anh đó đã phục tùng sự chỉ huy của em gái mình. [[16]](#_ftn16)
Chúng ta biết dân tộc mình thuộc nền văn minh nông nghiệp nhưng thường quên rằng với nền văn minh có tính cách nhu hòa đó, tổ tiên người Việt thời tiền sử sống trong chế độ mẫu hệ. Sau hàng ngàn năm bị Tàu đô hộ, bị chúng “cưỡng bách cải đạo” một cách khắc nghiệt từ mẫu hệ sang phụ hệ, như chúng ta thấy tên thái thú Nhâm Diên thực hiện ở Cửu Chân, từ đó chúng ta quen nhìn lịch sử nước nhà qua lăng kính phụ hệ của người Tàu. Chúng ta luôn nói chuyện 18 ÔNG Hùng Vương, để đi đến kết luận về tính “cha truyền con nối gọi là phụ đạo.”
Trong chế độ mẫu hệ, tại sao nhất thiết phải là 18 ÔNG Hùng Vương? Khi hiểu Hùng Vương là một Đại Pháp sư, hay một Pháp sư Trưởng của cả nước, tại sao không là các BÀ Hùng Vương nhỉ?
Vì văn hóa Nho giáo của Tàu trọng nam khinh nữ, người phụ nữ trong xã hội Tàu không được phép có mặt ở những nơi thờ phượng tôn nghiêm hay tham dự các hoạt động xã hội hoặc các nghi lễ có tính tâm linh. Văn hóa Việt Nam hoàn toàn trái lại. Tiến sĩ K. W. Taylor nhận thấy tính song phương (bilateral) trong xã hội cổ Việt. Nghĩa là trong xã hội Việt Nam người phụ nữ có vị thế cao ngang bằng với nam giới. “
*Hình luật của các triều đại Việt Nam trong các thế kỷ muộn về sau phản ảnh một vị thế tương đối cao của người phụ nữ, biểu thị sự đề kháng ảnh hưởng chế độ phụ quyền từ Trung quốc. Xã hội Việt Nam thời thượng cổ có thể là không phải chịu sự kiểm soát của phụ nữ, nhưng rõ ràng là phụ nữ có các quyền thừa kế cho phép họ đảm nhiệm các vai trò lãnh đạo chính trị*.” [17]
Thế thì rất có thể đã tồn tại các Bà Hùng Vương!
Sự xuất hiện của An Dương Vương sau đời Hùng Vương thứ 18 là một điều bí ẩn mà cho đến nay dường như chưa có một giả thuyết nào giải thích thỏa đáng. Người ta không biết ông ấy từ đâu đến. Các thuyết cho rằng ông ta từ xứ Thục bên Tứ Xuyên qua hay từ Cao Bằng xuống đều không ổn. Nếu ông ta từ một nơi nào đó ở ngoài Việt Nam đến đánh hạ “vua” Hùng, chiếm nước Văn Lang, ắt là ông ta phải để lại dấu vết nào đó để các nhà nghiên cứu nhận thấy. Nhưng “
*Không có bằng chứng cho thấy sự nổi dậy của An Dương vương để lại dấu vết gì trong ngôn ngữ Việt Nam, và rõ ràng là không có sự thay đổi lớn nào về nhân số*.” [ Tức An Dương Vương không phải từ bên ngoài vào. Ông ta cứ như trên trời rớt xuống. Lặng lẽ và êm thấm; không gây ra một sự xáo trộn hay thêm bớt nào cả, trong dân số và ngôn ngữ. Có thể nào An Dương Vương chính là vị Hùng Vương thứ 19 không? Ông ta không hề lật đổ vị Hùng Vương 18. Hùng Vương 18 qua đời bao giờ không ai nhớ. Và một “Pháp sư” mới xuất hiện tại chỗ. Ông đổi quốc hiệu, xây dựng thành Cổ Loa, thành lập quân đội. Có thể do các hoạt động đó nặng tính cai trị thế tục, không hợp với truyền thống thiêng liêng của bậc [18]](#_ftn18) *vương*nên ông chưa được, hay không được nhân dân tôn là Đại Pháp sư (Hùng Vương)?
Nếu không phải vậy, mà cố chứng minh cho được rằng An Dương Vương là người ngoài ở đâu đó chưa rõ, mang ba vạn quân vào đánh chiếm nước Văn Lang, rồi sáp nhập Văn Lang vào nước Tây Âu để lập ra nước Âu Lạc, thì An Dương Vương có khác gì đối thủ của ông là Triệu Đà? Thế sao về sau các sử gia đố kỵ bài xích Triệu Đả mà kể An Dương Vương vào quốc thống Việt Nam?
Dù sao, sau một ngàn năm nô lệ, Ngô Quyền – và dân tộc Việt Nam – vẫn nhớ truyền thống của dân tộc mình là Vương đạo. Ngô Quyền xưng
*vương* là nối lại quốc thống. Tiến sĩ Keith Weller Taylor có thể chưa hiểu rõ nội dung nhưng đã nhận ra, và gọi đúng nó là *truyền thống vương quyền của đất nước *( *a local tradition of kingship*), tuy sau đó các sử gia của ta có lý do để sắp xếp lại, không đặt Ngô Quyền ở phần *Bản Kỷ* của sử ký nữa mà thay bằng Đinh Bộ Lĩnh (xưng đế).
Do truyền thống Vương đạo trong đó xã hội chưa có vua, chỉ được đặt dưới sự lãnh đạo tinh thần của một nhà hiền triết, nên khi Ngô Quyền xưng vương để nối lại quốc thống, ông phải đối diện một thực tế khác. Sau một ngàn năm bị đô hộ, hoàn cảnh đất nước và xã hội đã thay đổi. Bản thân ông xuất thân là võ tướng, ông chưa hề là một pháp sư hay nhà minh triết bao giờ. Chính võ công hiển hách trời long đất lỡ đã đưa ông lên vị trí một ông vua cai trị. Rất có thể từ Vua đã xuất hiện trong tiếng Việt vào thời kỳ này, cùng lúc với sự phát sinh vị thế lãnh đạo chính trị của Ngô Quyền, khi ông không phải là bậc
*Vương* truyền thống. Ông là Vua. Vua thì phải có một triều đình với bá quan văn võ. Cho đến đó, cả dân tộc Việt Nam chưa hề có kinh nghiệm về vua chúa như vậy. Thế nên tiến sĩ K. W. Taylor thấy “ *Triều đình do Ngô Quyền thiết lập là bắt chước theo các kiểu cách truyền thống của Tàu, ngay cả quy định về màu sắc phẩm phục cho các quan*.” [19]
Tuy Ngô Quyền có công quét sạch giặc ngoại xâm, giành lại độc lập và nối lại quốc thống cho đất nước, nhưng các sử gia của ta sau Ngô Sĩ Liên đã có lý do để không đặt ông ở phần Bản kỷ trong sách sử ký nữa, mà thay ông bằng Đinh Bộ Lĩnh, dù ông này xưng
*đế* chớ không xưng *vương*, mở ra một truyền thống mới của Việt Nam. *Vương* là một hiền giả, một nhà minh triết, thậm chí có thể là một thánh nhân, nối thông tam tài, hiểu thấu các nguyên lý của trời đất và con người. Một bậc như thế phải có địa vị cao hơn các vua chúa trần gian. Thế nhưng, người Trung quốc, vốn biết rõ *Vương* là khái niệm mang giá trị tinh thần của riêng người Việt, chớ không phải của họ, nên họ không dành sự tôn trọng đặc biệt cho nó. Trong truyền thống của Trung quốc, con trai trưởng của hoàng đế được phong đông cung thái tử để sau này nối ngôi đế của cha. *Vương* trở thành một tước vị, chỉ được dùng để phong cho các con trai thứ của vua. Thế là từ *Vương* bị tước mất ý nghĩa tinh thần thiêng liêng và trở thành một tước hiệu thế tục. Những ông con trai thứ của hoàng đế thì minh triết cáí nỗi gì, và làm sao là người có thể nối thông tam tài Thiên Địa Nhân được!
Mặc khác, Đinh Bộ Lĩnh với hùng tâm chia đôi thiên hạ với người Trung quốc, ngang nhiên đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, ngang nhiên xưng Hoàng đế đầu tiên của truyền thống Việt, ngang ngửa với Hoàng đế của Tàu, trong tinh thần “mỗi bên làm
*đế* hùng cứ một phương,” để sau này Lý Thường Kiệt ung dung cất giọng “Nam quốc sơn hà Nam đế cư!”
Đó là lý do khiến các sử gia triều đình sau Ngô Sĩ Liên không muốn tiếp tục truyền thống
*vương đạo* để chịu thua kém Tàu, vua mình ngang hàng con cái của vua Tàu, nên đã dời mốc Bản Kỷ của sử ký vào sự nổi dậy của Đinh Bộ Lĩnh: Đinh Tiên hoàng đế của Việt Nam độc lập.
Cuốn sách
*The Birth of Vietnam* của giáo sư K. W. Taylor có chứa một điều gây tranh cải lớn mà hơn ba mươi năm qua (từ khi sách ra đời) dường như chưa có nhà phê bình nào muốn đá động đến. Đó là việc ông ghép triều đại Triệu Đà với nước Nam Việt vào lịch sử Việt Nam và cho rằng “ *Các sử gia Việt Nam về sau ghi nhận Triệu Đà là một vị vua đã chống lại quân Trung quốc xâm lược để bảo toàn lãnh thổ. Ông được tôn thờ tại nhiều nơi ở miền Bắc Việt Nam*” [ Và “ [20]](#_ftn20) *Việc ông*[Triệu Đà] *nắm giữ cái móng của thần Kim quy biểu thị sự hợp thức của ông trong tâm trí của người Việt Nam, và giải thích uy thế của ông cao hơn An Dương vương*.” [21]
Người ta nghĩ Lê Văn Hưu là sử gia đầu tiên đưa Triệu Đà vào lịch sử truyền thống Việt Nam trong cuốn
*Đại Việt Sử Ký* của ông mà về sau Ngô Sĩ Liên căn cứ vào đó để làm bộ *Đại Việt Sử Ký Toàn Thư *và đặt Triệu Đà ở phần Ngoại Kỷ. Thực ra, nó bắt nguồn từ một cuốn sử khác trước đó nữa.
Khi quân Minh đô hộ nước ta vào cuối nhà Trần, chúng cướp hết sách vở của nước ta mang về bên Tàu, trong đó có một cuốn sử tên là
*Đại Việt Sử Lược*. Về sau, một học giả Tàu phát hiện cuốn *Đại Việt Sử Lược* trong thư khố của triều đình của họ, bèn đem khắc in, nhưng chúng bỏ đi chữ *Đại*. Cuốn sách còn tên *Việt Sử Lược*. Trong *Việt Sử Lược* đã có Triệu Đã mở đầu trang sử nước ta ở đó rồi. Và người ta nhận ra cuốn *Việt Sử Lược* hay *Đại Việt Sử Lược* là bản tóm lược của cuốn *Việt Chí* (không còn) củaTrần Phổ, một sử quan dưới triều Trần Thánh Tông. Lê Văn Hưu được cho là đã hiệu đính cuốn *Việt Chí* nên đã đưa Triệu Đà từ đó vào bộ sách *Đại Việt Sử Ký* của mình.
Trong bài
*Bình Ngô Đại Cáo*, Nguyễn Trãi cũng kể Triệu Đà vào truyền thống lịch sử Việt Nam:
自 趙 丁 李 陳 之肇 造 我 國, 與 漢 唐 宋元 而 各 帝 一 方
Tự
*Triệu* Đinh Lý Trần chi triệu tạo ngã quốc, Dữ Hán Đường Tống Nguyên nhi các đế nhất phương. *Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần, gây nền độc-lập; * *Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên, hùng-cứ một phương*. (Trần Trọng Kim dịch)
Dường như Ngô Thời Sỹ là người đầu tiên lên tiếng không công nhận Triệu Đà: Trong sách
*Việt Sử Tiêu Án*, ông đặt Triệu Đà vào Kỷ Ngoại thuộc:
“Xét sử cũ: An Dương Vương mất nước, để quốc thống về họ Triệu, chép to 4 chữ: “Triệu Kỷ Vũ Đế”. Người đời theo sau đó không biết là việc không phải. Than ôi! Đất Việt Nam Hải, Quế Lâm không phải là Đất Việt Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam. Triệu Đà khởi ở Long Xuyên, lập quốc ở Phiên Ngung, muốn cắt đứt bờ cõi, gồm cả nước ta vào làm thuộc quận, đặt ra giám chủ để cơ mi lấy dân, chứ chưa từng đến ở nước ta. Nếu coi là đã làm vua nước Việt, mà đến ở cai trị nước ta, thì sau đó có Lâm Sĩ Hoằng khởi ở đất Bàn Dương, Hưu Nghiễm khởi ở Quảng Châu, đều xưng là Nam Việt Vương, cũng cho theo Quốc kỷ được ư? Triệu Đà kiêm tính Giao Châu, cũng như Ngụy kiêm tính nướcThục, nếu sử nước Thục có thể đưa Ngụy tiếp theo Lưu Thiện, thì quốc sử ta cũng có thể đưa Triệu tiếp theo An Dương. Không thế, thì xin theo lệ ngoại thuộc để phân biệt với nội thuộc vậy.”
[22]
Học giả Đào Duy Anh, trong
*Lịch Sử Cổ Đại Việt Nam* cùng ý kiến phản bác đó, viết rõ chữ lớn như một lời tuyên bố to tiếng: NHÀ TRIỆU KHÔNG PHẢI LÀ QUỐC TRIỀU” và có lời lẽ nặng nề hơn: “Các sử thần đời Lê kế tục phương pháp và quan điểm của Lê Văn Hưu ở đời Trần (quan điểm lịch sử phản dân tộc) không thấy rằng Triệu Đà làm vua nước Nam Việt ở miền Quảng Đông, Quảng Tây đối với nước Âu Lạc mà *nghỉ* xâm lược, chỉ là một tên giặc cướp nước chớ không phải một đế vương chính thống.” [23]
Quan điểm của học giả Đào Duy Anh cũng được nhiều nhà sử học khác của Việt Nam chia xẻ. Sách
*Lịch Sử Việt Nam* (tập I) của các tác giả Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, và Lương Ninh, sau khi kể ra một số chi tiết về “chính sách mị dân” của Triệu Đà, “dùng nhiều thủ đoạn và khôn khéo để tranh thủ các thủ lĩnh người Việt,” đã kết lại: “Và cũng chính cái thực tế Nam Việt phức tạp đó đã làm cho nhiều nhà viết sử của ta thời phong kiến ngộ nhận, coi nhà Triệu như một triều đại chính thống của nước ta và viết thành một Kỷ nhà Triệu trong chính sử.” [24]
Không những thế, sách
*Lịch Sử Việt Nam* (Tập 1) của Ủy Ban Khoa Học Xã Hội Việt Nam, tức phản ảnh quan điểm chính thức của nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, cũng coi Triệu Đà là kẻ xâm lược, gọi ông ta bằng “y” . “Triệu Đà kéo quân sang xâm chiếm Âu Lạc lúc đầu bị thất bại, sau y phải dùng mưu mô quỷ quyệt kết hợp với hành động quân sự mới chiếm được.” [25]
Trong giới sử học miền nam trước năm 1975 dường như không có sự thảo luận nào về vị trí của Triệu Đà trong lịch sử truyền thống. Trong cuốn
*Việt Nam Sử Lược* nổi tiếng của sử gia Trần Trọng Kim soạn trước năm 1945, Triệu Đà được kể vào chính sử trước thời kỳ Bắc thuộc, nhưng sử gia Phạm Văn Sơn trong bộ *Việt Sử Toàn Thư *(Saigon, 1960) cũng cùng lập trường tẩy chay Triệu Đà như các sử gia ngoài Bắc. Trong lúc đó, tên Triệu Đà được đặt cho một con đường ở khu vực Ngã Sáu Chợ Lớn từ năm 1955 và tồn tại đến năm 1975 [26]
Chúng ta cần nhớ lại quan điểm của vua Quang Trung về chuyện này. Sử gia Trần Trọng Kim viết trong
*Việt Nam Sử Lược*: “[…] đến năm Nhâm Tý (1792) vua Quang Trung sai sứ sang Tàu xin cầu hôn và xin trả lại cho Việt Nam đất Lưỡng Quảng. Việc ấy tuy không phải là bản ý nhưng muốn mượn chuyện để thử ý vua nhà Thanh.” [27]
Tuy yêu cầu này chưa chính thức nói ra với phía nhà Thanh vì vua Quang Trung băng hà, nhưng đó là một sự kiện lịch sử được ghi chép vào sách chớ không phải truyền thuyết dân gian.
Đất Lưỡng Quảng tức là hai tỉnh Quảng Đông và Quảng Tây nằm trong lãnh thổ nước Nam Việt của Triệu Đà xưa. Nếu Triệu Đà không được kể là đế vương chính thống trong lịch sử Việt Nam, thì đất nước Nam Việt đó cũng không phải của Việt Nam, Vua Quang Trung căn cứ vào đâu để đòi đất?
Ngày nay, chuyện đòi đất đó có thể đã trở thành viễn tưởng, nhưng không phải cái mộng vu vơ với ký ức xa xưa về một đất nước mênh mông “phía bắc giáp Động Đình hồ (Hồ Nam), phía nam giáp nước Hồ Tôn (Chiêm Thành), phía tây giáp Ba Thục (Từ Xuyên), phía đông giáp Nam hải”
[ đó tắt hẳn trong lòng người Việt. [28]](#_ftn28)
Cuốn sách
*The Birth of Vietnam* đã có mặt từ hơn 30 năm nay, trong đó phần viết về “kỷ” Triệu Đà ở giai đoạn đầu của lịch sử Việt Nam, như một phần của lịch sử dân tộc Việt, có phần nào gián tiếp gợi lại đại mộng oai hùng của vị hoàng đế bách thắng Quang Trung, người từng buộc Tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị phải mở đường thoát thân qua ngõ… ống đồng! Dường như chưa một sử gia Việt Nam nào ngừng lại ở chỗ này để ngẫm nghĩ.
Điều bận tâm lớn nhất của các nhà sử học nghiên cứu lịch sử Việt Nam từ trước đến nay là vấn đề nguồn gốc Dân tộc Việt Nam.
Trong
*Việt Nam Sử Lược*, sử gia Trần Trọng Kim viết: “Theo ý kiến những nhà kê cứu của nước Pháp, thì người Việt Nam và người Thái đều ở miền núi Tây Tạng xuống. Người Việt Nam theo sông Hồng Hà lần xuống phía đông nam, lập ra nước Việt Nam ta bây giờ. […] Lại có nhiều người Tàu và người Việt Nam nói rằng nguyên khi xưa đất nước Tàu có giống [người] Tam Miêu ở, sau giống Hán Tộc (tức là người Tàu bây giờ) ở phía tây bắc đến đánh đuổi người Tam Miêu đi, chiếm giữ lấy vùng sông Hoàng Hà lập ra nước Tàu, rồi dần dần xuống phía nam, người Tam Miêu phải lẫn núp vào rừng hay là xuống ở miền Việt Nam ta bây giờ.” [29]
Trước khi cuốn sách
*Việt Nam Sử Lược* ra đời, từ thập niên 20 thế kỷ XX trong giới nghiên cứu sử học Việt Nam đã có thêm một thuyết mới, cũng của một người Pháp, là Leonard Aurousseau, cho rằng dân tộc Việt Nam là hậu duệ của dân nước Việt của Câu Tiển thời Chiến Quốc bên Tàu. Khi nước Việt này bị nước Sở diệt, dân Việt đó chạy đến chiếm lĩnh vùng đất mà sau này trở thành miền Bắc Việt Nam, và sau đó họ trở thành dân tộc Việt Nam.
Cho đến thời điểm ra đời của cuốn sách
*Việt Nam Thời Khai Sinh* của Giáo sư Nguyễn Phương, các thuyết liên quan đến “người Thái” và “Tam Miêu” chẳng còn hấp dẫn, mà nhiều nhà nghiên cứu cũng đã tỏ ra không mặn mà lắm với thuyết di dân của Leonard Aurousseau do thiếu tính chính xác lịch sử. Các phát hiện khảo cổ học mở ra cho các sử gia hướng nghiên cứu mới.
Giáo sư Nguyễn Phương dành nửa cuốn sách nghiên cứu các kết quả khảo cổ học mà cho đến lúc đó đã hiện khá rõ các mốc lớn trong quá trình tiến hóa liên tục của chủ nhân các nền văn hóa khảo cổ trên đất nước. Nhưng có lẽ do bị “kẹt” trong “tiền đề” của các nhà nghiên cứu nước ngoài không tin các nền văn hóa đó là của người Việt cổ, nên ông vẫn không rời bỏ định hướng đưa dân bên ngoài vào làm dân Việt. Ông cho rằng: “Dân Việt Nam là người Trung quốc di cư sang từ thời Bắc Thuộc.”
[ Và “Sự hình thành của dân Việt Nam đã bắt đầu từ thời nhà Hán sang cai trị cổ Việt và kéo dài suốt mười thế kỷ mới hoàn tất với sự Ngô Quyền rồi Đinh Bộ Lĩnh tách rời ra khỏi Trung quốc để lập một nước mới.” [30]](#_ftn30) [31]
Nói như Giáo sư Nguyễn Phương, nếu dân tộc Việt Nam chỉ mới hình thành từ khi nhà Hán sang cai trị cổ Việt, thì trước đó đất cổ Việt đã có ai đâu? Dân Hán chưa di cư đến thì họ sang cai trị ai? Còn nếu trước nhà Hán đã có dân Tàu di cư tới ở đông đúc đợi người Hán sang cai trị, như Giáo sư Nguyễn Phương nói, thì đất đó là của nhà Hán, sao người Hán lại sang chinh phục đô hộ đồng bào mình và lại gọi đó là đất cổ Việt, dân Cổ Việt? Mà có phải họ chờ đến mười thế kỷ sau, có đông người rồi mới xuất hiện Ngô Quyền và Đinh Bộ Lĩnh đứng lên “tách rời ra khỏi Trung quốc để lập một nước mới” đâu? Ngay từ thế kỷ đầu Công Nguyên, hai bà Trưng đã “tách ra” để xưng vương rồi đó. Nếu hai Bà Trưng cũng là dân Tàu di cư sao hai bà lại nói người Tàu xâm lược mình và chống lại họ cho tới chết? Sau hai Bà Trưng, những cuộc nổi dậy lớn nhỏ chống lại Trung quốc xâm lực không ngớt xẩy ra luôn trong mười thế kỷ. Không có một cuộc nổi dậy nào được sử sách chép là người Tàu đòi ly khai cả! Ngay cổ thư Tàu cũng không sách nào nói thế.
Cuốn sách của Giáo sư Nguyễn Phương xuất bản năm 1965; từ năm 1967 trở đi mới xuất hiện các phát kiến mới của nhà nhân chủng học (anthropologist: nhà nhân loại học) người Mỹ Wilhelm G. Solheim II (1924—2014) về những cuộc di dân của các chủng người Nam Đảo – Nam Á. Và mới đây là tác phẩm
*Eden in the East* (Địa đàng ở phương Đông) của bác sĩ người Anh Stephen Oppenheimer, cho các nhà nghiên cứu cảm hứng trong hướng giải quyết mới về nguồn gốc dân tộc Việt Nam. Tuy các nhà nghiên cứu còn nhiều việc phải làm trước khi đi đến kết luận cuối cùng, nhưng từ nay thuyết Aurousseau không còn gây “lăn tăn” gì nữa.
Thuyết của Giáo sư Nguyễn Phương không đến nổi khó nghe như có người nói dân tộc Việt Nam chỉ mới bắt đầu “hình thành từ năm 1930 theo hướng dân tộc xã hội chủ nghĩa,”
[ nhưng cũng không thuyết phục, như đã thấy. [32]](#_ftn32)
Tuy không đặt trọng tâm giải quyết vấn đề nguồn gốc dân tộc Việt Nam, cuốn sách
*The Birth of Vietnam *khẳng định tính bản địa và liên tục của người Việt Nam qua các giai đoạn văn hóa khảo cổ học phát hiện trên đất nước Việt Nam. Trước khi người Tàu đến, dân tộc Việt Nam đã có tổ chức quốc gia và có một nền văn hóa riêng biệt.
Với thuyết “người Hán tràn ngập,” Giáo sư Nguyễn Phương bi quan cho rằng: “Theo đà tiến triển của việc cai trị nhà Hán và các đời sau, dân Lạc Việt dần dần đã mất tính cách của một dân riêng, một phần do sự đồng hóa rất khó nhọc, và rất chậm rãi với văn hóa Trung quốc (sự đồng hóa này không bao giờ thành) phần khác do sự gia tăng ngày càng đông hơn của người Tàu đến lập nghiệp ở Giao Chỉ Cửu Chân, khiến cho thổ dân cuối cùng trở thành thiểu số; phần khác nữa thổ dân lại có tính đố kỵ với văn minh phương bắc nên cố tránh những chỗ có người Tàu lập cư để rút vào xa hơn – có lẽ không xa lắm – trong chỗ rừng hoang cây rậm, để sống mãi cuộc đời tự do phóng khoáng của người man di.”
[ Tiến sĩ K. W. Taylor, trái lại, nhận thấy: “ [33]](#_ftn33) *Các nghiên cứu mới đây về nhân chủng học vật lý cho thấy một sự liên tục đặc biệt trong tiến hóa về mặt chúng tộc của người miền bắc Việt Nam từ thời kỳ tiền sử xa xưa nhất cho đến hiện tại. Một sự liên kết chủng tộc rõ rệt từ kỷ nguyên này đến kỷ nguyên khác đã gạt bỏ bất cứ*[giả thuyết về] *một cuộc di dân ồ ạt đột xuất nào đủ lớn để coi đó là nguồn gốc của một dân tộc*.” [34]
Còn về di dân người Hán, tiến sĩ K. W. Taylor cho biết: “
*Di dân người Hán vào Việt Nam không quá đông đảo với số lượng tràn ngập. Điều này được thấy rõ trong một nghiên cứu về các thống kê dân số, chỉ ra rằng không hề có một sự thay đổi bất thường nào về dân số ở miền Bắc Việt Nam trong thời nhà Hán. Dường như có đủ di dân [người Hán] để lập nên một tầng lớp thuộc giai cấp cai trị Hán – Việt cấu kết nhau, nhưng không đủ nhiều để có thể thống trị xã hội người bản địa về mặt hành chánh và văn hóa*.” [ Và tuy người dân bản địa “ [35]](#_ftn35) *lệ* *thuộc thế giới của đế quyền phương bắc, nhưng họ là sản phẩm của một nền văn hóa phương nam*.” [36]
Mặt khác, trong khi Giáo sư Nguyễn Phương cho rằng: “Dân Việt Nam do dân Trung Hoa di cư sang chớ không phải do người Lạc Việt mà ra nên mới có phong tục giống như người Trung Hoa,”
[ thì Tiết Tổng (Hsüeh Tsung), một người phục vụ dưới quyền Sĩ Nhiếp ngay vào thời đó đã nói ngược lại. Ông ta cho rằng “ [37]](#_ftn37) *việc khai hóa*[tức là đồng hóa] *người phương nam gần như là vô vọng. Tính ô hợp của các nhóm dân tộc khác nhau đủ để làm nản lòng hầu hết các nhà cai trị. Phong tục không đồng nhất, và ngôn ngữ thì không hiểu nhau, phải cần đến nhiều lượt người thông dịch mới giao tiếp với nhau được*.” [Thế là thuyết dân Việt gốc Tàu của Giáo sư Nguyễn Phương đã bị chính người Tàu tại chỗ thời bấy giờ bác bỏ rồi đó.](#_ftn38) [38]
Và Tiến sĩ K. W. Taylor cũng nhận thấy một sự thật: “
*Xã hội Việt Nam thường trái ngược với các giá trị của xã hội Trung quốc*.” [ Và “ [39]](#_ftn39) *Chắc chắn là di dân Trung quốc chịu ảnh hưởng từ văn hóa Việt Nam cũng nhiều như họ có thể bắt văn hóa Việt Nam chịu ảnh hưởng của văn minh Trung quốc*.” [40]
Tiến sĩ K. W. Taylor nhận xét: “
*Việt Nam tiếp nhận văn minh Trung quốc mà không làm mất bản tính của mình. […] Sau một hay nhiều thế hệ cư trú ở Việt Nam, các di dân Trung quốc, bất kể ngoài mặt họ tỏ ra trung thành với các lý tưởng thiên triều Trung quốc, họ không thể nào không chịu ảnh hưởng từ các giá trị và kiểu thức của xã hội Việt Nam*.” [41]
Về nguồn gốc tiếng Việt, Giáo sư Nguyễn Phương viết: “Hầu như có thể nói được rằng tiếng Việt Nam ngày nay sau mười thế kỷ độc lập vẫn còn là chính tiếng Tàu nhưng đọc lên hơi khác với các cách đọc của những tiếng địa phương ở Trung quốc.”
[42]
Vào thập niên 60 của thế kỷ XX, khi cuốn sách
*Việt Nam Thời Khai Sinh* ra đời, tính Nam Á (Austroasiatic) của tiếng Việt đã được bàn đến, và ngay từ đầu thập niên đó, nhà ngôn ngữ học kiêm nhân chủng học người Pháp A. G. Haudricourt đã đề xướng tiếng Việt nằm trong nhóm các ngôn ngữ Nam Á. Lúc đó các nhà ngôn ngữ học vẫn còn băn khoăn giữa những tranh cãi của các ông… Tây: trong nhóm ngôn ngữ Nam Á người này nói tiếng Việt có yếu tố tiếng Thái, người khác nói tiếng Việt là tiếng Môn-Khmer; và dù có người có ý cho nó thuộc ngữ hệ Tạng Miến (Tibeto-Burman) đi nữa, dường như không mấy ai nói tiếng Việt là tiếng Tàu như Giáo sư Nguyễn Phương. Vào những năm 1970 nguồn gốc Nam Á của tiếng Việt đã được xác nhận. Năm 1974 giáo sư ngôn ngữ học người Mỹ Gérard Diffloth đưa ra bảng phân loại cho ngữ hệ này, nhưng sau đó tự chính ông bác bỏ. Và đến hơn mười năm trước đây, năm 2005 ông đưa ra cách phân loại mới, theo đó tiếng Việt thuộc chi Việt – Katu (Các nhà ngữ học Việt Nam thường xếp tiếng Việt vào chi Việt – Mường hoặc Việt – Chứt), nhóm Môn-Khmer, ngữ hệ Nam Á, và là ngôn ngữ có nhiều thanh điệu và nhiều người nói nhất trong hệ ngôn ngữ này.
Nửa thế kỷ trước, nhà nghiên cứu Bình Nguyên Lộc đã dùng phương pháp ông gọi là “ngôn ngữ tỷ hiệu” để “
*Lột Trần Việt Ngữ,*” [ chứng minh tiếng Việt là ngôn ngữ (của chủng người) Mã Lai (tức Nam Á). Mới đây, Bác sĩ Nguyễn Hy Vọng đã dành 33 năm đời mình để khảo sát và xác lập “lý lịch” (etymology) mang tính Nam Á của 27,400 từ đơn tiếng Việt trong bộ Từ điển Nguồn Gốc Tiếng Việt của ông (2014). Vậy là “căn cước” tiếng Việt đã được xác định. [43]](#_ftn43)
Còn tiếng Tàu thì thuộc một hệ ngôn ngữ hoàn toàn khác đã biết rõ: ngữ hệ Hán – Tạng. Làm thế nào mà tiếng Việt lại là tiếng Tàu đọc hơi khác được chớ! Có lẽ Giáo sư Nguyễn Phương muốn nói đến phương ngữ của một số địa phương miền nam Trung quốc (mà chính người Trung quốc cũng gọi là Việt ngữ), mà ông quên rằng dân ở vùng đó vốn là người Bách Việt và họ cũng nói tiếng Nam Á. Còn tiếng Tàu thì khác!
Tiến sĩ K. W. Taylor ghi nhận: “
*Dù chịu sự kiểm tra và đánh thuế từ các quan lại Tàu, người Việt Nam vẫn giữ nguyên bản chất của mình. Họ không bao giờ để mất ngôn ngữ mẹ đẻ với những cảm xúc và tư tưởng riêng biệt của dân tộc hàm chứa trong ngôn ngữ ấy. Họ không bao giờ mất niềm tin vào quá khứ và di sản của dân tộc trong quá khứ*.” [44]
Trong khi Giáo sư Nguyễn Phương nhận thấy người Lạc Việt bản địa không có cửa biến thành… Tàu vì “sự đồng hóa rất khó nhọc, và rất chậm rãi với văn hóa Trung quốc (sự đồng hóa này không bao giờ thành)”,
[ thì Tiến sĩ Taylor nhận thấy người Tàu dễ dàng bị văn hóa Việt “tiêu hóa” mất tăm: “ [45]](#_ftn45) *Ngôn ngữ của người Việt Nam vẫn tồn tại, và có thể nói mà không sợ sai lầm rằng sau thế hệ đầu hay thế hệ thứ hai (các hậu duệ) người Hán đã nói tiếng Việt. Xã hội Việt Nam như một toàn thể vẫn tách biệt với nền văn minh Trung quốc, và xã hội Hán Việt tồn tại như một cánh (wing) của thế giới văn hóa độc lập này. Di dân người Hán bị Việt Nam hóa dễ hơn là người Việt bị Hán hóa*.” [46]
Đọc các nhận xét đó trong cuốn sách
*The Birth of Vietnam*, người đọc có cảm giác tác giả gần gũi với mình và dành cho dân tộc Việt Nam nhiều tình cảm yêu mến rất cảm động.
Người viết không có kiến thức chuyên môn để bình luận về tác phẩm
*Việt Nam Thời Khai Sinh* của Giáo sư Nguyễn Phương và các vấn đề về “Khảo tiền sử”; các nhận xét trên đây chỉ là mấy điều suy nghĩ của một dịch giả nhân dịch cuốn sách *The Birth of Vietnam* của Tiến sĩ Keith Weller Taylor [ mà quảng cách thời gian ra đời của nó so với [47]](#_ftn47) *Việt Nam Thời Khai Sinh*, với nhiều kết quả mới trong nghiên cứu, đã gợi cho tác giả của sách những nhận định tích cực về thời thượng cổ trong lịch sử Việt Nam, so với những hiểu biết từ nửa thế kỷ trước.
Dĩ nhiên quan niệm của tác giả về lịch sử Việt Nam trong sách có thể không hoàn toàn trùng hợp với sử quan của từng người chúng ta. Ngoài mức độ nhận thức, tư liệu lịch sử có được ở từng thời kỳ nghiên cứu cũng là những lý do khách quan của các sai biệt có thể có.
Đôi chỗ tác giả dịch các đoạn văn thơ từ nguyên tác chữ Hán và tư liệu từ các sách
*An* *Nam Chí Lược *và *Việt Điện U Linh Tập *sang tiếng Anh, khá lỏng lẻo và… tùy hứng. Với hiểu biết về chữ Hán không đong đầy một chiếc lá me, người viết đã phải cố gắng làm công việc cực kỳ khó khăn là đối chiếu nguyên tác, và chú thích bổ sung vào bản dịch một số bài thơ chữ Hán. Cũng với khó khăn như vậy, để dịch các đoạn văn *An Nam* *Chí Lược* và *Việt Điện U Linh Tập* từ tiếng Anh trở lại tiếng Việt cho chính xác mà không tham khảo được nguyên bản chữ Hán, người viết phải tìm bản dịch của Giáo sư Lê Hữu Mục để chép lại cho được đầy đủ và trung thực. Xin hương hồn Giáo sư Lê Hữu Mục thông cảm. **Thiếu Khanh
** *THE BIRTH OF VIETNAM*: Dịch Và Ngẫm Nghĩ
(Thay lời dịch giả)
**GHI CHÚ**
Chữ Vương Giáp cốt văn Chữ Vương Kim văn
(Hình pháp sư cầu nguyện) (Hình lưỡi rìu)
[[1]](#_ftnref1) “ *Giao Chỉ*” means “intertwined feet” and refers to the custom of sleeping in group with each person’s head extending outward, while all feet came together in the center. *The Birth of Vietnam*, page 26. [[2]](#_ftnref2) The Hùng Kings seemingly protected the Lac lords against raids and invasions from the mountains, while the Lac lords supported the Hùng kings with their manpower and wealth. *The Birth of Việt Nam*, page 13. [[3]](#_ftnref3) The life of the people was undisturbed by these events, however, and the position of the Lac Lords remained unchallenged. *The Birth of Vietnam*, page 29) [[4]](#_ftnref4) The Lac lords largely remained in control of the land and people during this time. *The Birth of Vietnam*, page 29. [[5]](#_ftnref5) The Lac lords were faced with the choice of becoming subordinate officials in Han government or of taking their case to the battlefield” ( *The Birth of Vietnam*, page 37. [[6]](#_ftnref6) Women enjoyed a relatively high status in Lạc society. As we shall presently see, when the Lac lords eventually rose up against increasing Chinese influence, they were led by women. *The Birth of Vietnam*, page 13. [[7]](#_ftnref7) The battle of Bạch Đằng River and the rise of Ngô Quyền, however, had a stirring effect on the people. It was now possible for them to imagine a Vietnamese king. *The Birth of Vietnam*, page 269. [[8]](#_ftnref8) Ngô Quyền was laying claim to a local tradition of kingship, *The Birth of Vietnam*, page 270. [[9]](#_ftnref9) [Ngô] Quyền buttressed his royal claim with appropriate obeisance to indigenous perceptions of political authority. *The Birth of Vietnam*, page 270. [[10]](#_ftnref10) The name *Hùng* derives from an Austroasiatic tittle of chieftainship that has persisted up to the present time in the language of Mon-Khmer speaking peoples living in the mountains of Southeast Asia, as well as in Mường, the upland sister language of Vietnamese. *The Birth of Vietnam*, page 3. [[11]](#_ftnref11) Ông vua cuối cùng của nhà Thương trước đó thường được gọi là Trụ vương, thực ra danh hiệu ông ấy là Tân Tụ, hoặc Đế Tân Trụ. Chỉ riêng một nhà Chu xưng vương. [[12]](#_ftnref12) Giáo sư Linh mục Kim Định nói nhiều về thời kỳ này mà ông gọi là “huyền sử” trong triết thuyết An Vi của ông. [[13]](#_ftnref13) Theo nhà nghiên cứu Bình Nguyên Lộc, “Cái là một danh từ Mã Lai [tức ngôn ngữ Nam Á (ND)], có nghĩa như trên vào thời xưa: Bố Cái là ông cha hùng mạnh, ông cha thủ lãnh […] Hiện nay Mã Lai có danh từ Ibu Láki đúng nghĩa là Bố Cái…” ( *Ibu*: âm cổ của Bố; *Láki*: âm cổ của Cái.), (Nguồn Gốc Mã Lai của Dân tộc Việt Nam, Bách Bộc xb, Saigon, 1971, trang 573) [[14]](#_ftnref14) The Hùng kings maintained their prestige with a prosperous court life… *The Birth of Vietnam*, page 13. [[15]](#_ftnref15) Trần Trọng Kim, *Việt Nam Sử Lược*, nxb Tân Việt, Saigon, in lần thứ 6, 1968, trang 24. [[16]](#_ftnref16) The Chinese sources make it clear that Thi Sách followed his wife’s leadership . *The Birth of Vietnam*, page 39. [[17]](#_ftnref17) The law codes of Vietnamese dynasties in later centuries reflect a relatively high status for women, indicating resistance to patriarchal influence from China. Ancient Vietnamese society may not have been controlled by women, but it is clear the women enjoy hereditary rights that allowed them to assume roles of political leadership. *The Birth of Vietnam*, page 77. [[18]](#_ftnref18) There is no evidence that the rise of King An Dương left any mark on the Vietnamese language, and it is clear that there was no major demographic change. *The Birth of Vietnam*, page 17. [[19]](#_ftnref19) The court that Ngô Quyền established was based on traditional Chinese etiquette, even to the regulation of the color of garments to be worn by officials. *The Birth of Vietnam*, page 270. [[20]](#_ftnref20) Chao To was remembered by later Vietnamese historians as a king who defended their lands against Chinese aggression. His spirit cult was eventually honored in many parts of North Vietnam. *The Birth of Vietnam,* page 26 – 27. [[21]](#_ftnref21) His possession of the magic turtle claw signified his legitimacy in the minds of the Vietnamese and ascendancy over King An Dương. *The Birth of Vietnam,* page 27.
[[22]](#_ftnref22) Ngô Thời Sỹ, *Việt Sử Tiêu Án*, Hội Việt Nam Liên lạc nghiên cứu Á Châu dịch, nhà xb Văn Sử, 1991, trang 10, bản *pdf.* [[23]](#_ftnref23) Đào Duy Anh, *Lịch Sử Cổ Đại Việt Nam*, Nxb Văn Hóa Thông Tin, HN, 2005, trang 48. [24] ‑Phan Huy Lê et al. *Lịch Sử Việt Nam*, (Tập 1) nxb Đại học và Trung học Chuyên Nghiệp, HN, 1985, trang 154. [[25]](#_ftnref25) UBKHXHVN, *Lịch Sử Việt Nam*, Tập 1. Nxb Khoa Học Xã Hội, HN, 1971, ghi chú 1 ở trang 77. [[26]](#_ftnref26) Sau năm 1975, đã được đổi tên Đường Ngô Quyền. Nhưng nghe nói ở khu phố 2, phường Hiệp Phú, quận 9 đang có một con đường mang tên Triệu Đà! [ Trần Trọng Kim, [27]](#_ftnref27) *Việt Nam Sử Lược*, sách đã dẫn, trang 383. [[28]](#_ftnref28) Trần Trọng Kim, *Việt Nam Sử Lược*, sách đã dẫn, trang 23. [[29]](#_ftnref29) Trần Trọng Kim, sách đã dẫn, trang 17. [[30]](#_ftnref30) Nguyễn Phương, *Việt Nam thời Khai Sinh*, Phòng Nghiên Cứ Sử, Viện Đại Học Huế, 1965, trang 226. [[31]](#_ftnref31) Nguyễn Phương, sách đã dẫn, trang 244. [[32]](#_ftnref32) “Hoàng Xuân Nhị trước đây nhận định dân tộc Việt Nam hình thành từ năm 1930 theo hướng dân tộc xã hội chủ nghĩa , nay cũng cho rằng, trước dân tộc xã hội chủ nghĩa, Việt Nam đã có một quá trình hình thành dân tộc sớm hơn.” Viện Sử Học, *Sử học Việt Nam trên đường phát triển*, nxb Khoa Học Xã Hội, HN, 1981, trang 60. [[33]](#_ftnref33) Nguyễn Phương, sách đã dẫn, trang 191. [[34]](#_ftnref34) Recent studies in physical anthropology reveal a remarkable continuity of racial evolution in northern Vietnam from earliest prehistoric times to the present. A marked racial connectedness from one era to another rules out any large-scale, sudden migration of sufficient magnitude to account for the origin of a people. *The Birth of Vietnam *page 17. [[35]](#_ftnref35) Han immigration into Vietnam was not overwhelming. This is clear from a study of census statistics, which indicate that there were no abnormal demographic changes in northern Vietnam during Han. There were apparently enough immigrants to form a coherent Hán-Việt ruling class society throughout most of northern Vietnam, but not enough to administratively or culturally dominate the indigenous society. *The Birth of Vietnam*, page 54. [[36]](#_ftnref36) They belonged to a northern empire, but they were of a southern culture. *The Birth of Vietnam*, page 130. [[37]](#_ftnref37) Nguyễn Phương, sách đã dẫn, trang 194. [[38]](#_ftnref38) (It was nearly hopeless to try to civilize the people in the south. The heterogeneity of the different ethnic groups was enough to daunt most administrators: “Customers are not uniform and languages are mutually unintelligible so that several interpreters are needed to communicate.” ( *The Birth of Vietnam*, page 75) [[39]](#_ftnref39) (Vietnamese society frequently contradicted the values of Chinese society. *The Birth of Vietnam*, page 130) [[40]](#_ftnref40) (Chinese immigrants were certainly influenced by Vietnamese culture as much as they were able to influence it, *The Birth of Vietnam*, page 130). [[41]](#_ftnref41) Việt Nam received Chinese civilization without losing its own personality. […] After a generation or more of residence in Việt Nam, Chinese immigrants no matter how outwardly loyal they may have remained to the imperial ideals of China. Could not helped being influenced by the values and patterns of Vietnamese society. *The Birth of Vietnam*, 130. [[42]](#_ftnref42) Sách đã dẫn, trang 230 [[43]](#_ftnref43) “ *Lột Trần Việt Ngữ*” là tên một tác phẩm nghiên cứu ngôn ngữ Việt của nhà văn Bình Nguyên Lộc, nxb Nguồn Xưa, Saigon, 1972. [[44]](#_ftnref44) Although registered and taxed by Chinese officials, the Vietnamese remained true to themselves. They never lost their language, with the distinctive emotions and thoughts it evokes. They never broke faith with their past and its heritage. *The Birth of Vietnam*, page 181. [[45]](#_ftnref45) Và Lưu Hy thời Sĩ Nhiếp đã nói là vô phương. [[46]](#_ftnref46) (The Vietnamese language survived, and it is reasonable to assume that after the first or second generation Han immigrants spoke Vietnamese. Vietnamese society as a whole remained separate from Chinese civilization, and Han-Viet society existed as a wing of this autonomous cultural world. Han immigrants were more effectively “Vietnamized” than the Vietnamese were sinicized” *The Birth of Vietnam*, page 53) [[47]](#_ftnref47) Bản dịch do công ty Văn hóa Truyền Thông Nhã Nam sắp in. **DIỄN ĐÀN VIỆT THỨC
KHƯỚC TỪ TRÁCH NHIỆM [DISCLAIMER]** **Những tài liệu đăng trên DIỄN ĐÀN VIỆT THỨC nhằm thực thi tự do ngôn luận cá nhân, đa diện, tập thể, nên không phản ánh quan điểm hay lập trường của DIỄN ĐÀN VIỆT THỨC [Viet Thuc Foundation]. Mọi ý kiến và tài liệu đăng tại DIỄN ĐÀN VIỆT THỨC chỉ có tính cách thông tin, tham luận nhằm giúp độc giả gần gũi với thời cuộc liên quan tới văn hoá, giáo dục, kỹ thuật, kinh tế, xã hội, tài chính, luật pháp, chính trị, v.v. hiện hành tại Hoa Kỳ và trên thế giới.** **Quý độc giả cần tìm hiểu kỹ lưỡng về sự chính xác, mức độ cần và đủ của tài liệu trước khi ứng dụng. Do đó DIỄN ĐÀN VIỆT THỨC khước từ trách nhiệm về nội dung và cách sử dụng những ý kiến, tài liệu và thông tin nhận được đăng trên bổn báo. Tuy nhiên, việc tham khảo thông tin và những ý kiến cần thiết, trình bày theo tinh thần cởi mở, tương kính, hoà nhã, sẽ giúp quý độc giả thêm phương tiện so sánh kiến thức một cách xây dựng, quy mô, đa dạng. Đó là điều mong ước của DIỄN ĐÀN VIỆT THỨC.**

Server: Apache/2.4.18 (Unix) OpenSSL/1.0.1e-fips mod_bwlimited/1.4 mod_fcgid/2.3.9

Link: <http://www.vietthuc.org/wp-json/>; rel="https://api.w.org/", <http://www.vietthuc.org/?p=98200>; rel=shortlink