markdown:
# Sóc bay khổng lồ đỏ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Petaurista petaurista
|
|[Tình trạng bảo tồn](/wiki/T%C3%ACnh_tr%E1%BA%A1ng_b%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Mammalia](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Rodentia](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Sciuridae](/wiki/H%E1%BB%8D_S%C3%B3c) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Petaurista](/wiki/Petaurista) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **P. petaurista** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Petaurista petaurista*
(
[Pallas](/wiki/Peter_Simon_Pallas), 1766) [[2]](#cite_note-msw3-2) ![ Petaurista petaurista distribution (gray, filled).png](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Petaurista_petaurista_distribution_%28gray%2C_filled%29.png/272px-Petaurista_petaurista_distribution_%28gray%2C_filled%29.png)
![ Petaurista petaurista distribution (gray, filled).png](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Petaurista_petaurista_distribution_%28gray%2C_filled%29.png/272px-Petaurista_petaurista_distribution_%28gray%2C_filled%29.png)
**Sóc bay khổng lồ đỏ**, tên khoa học *, là một loài Petaurista petaurista* [động vật có vú](/wiki/L%E1%BB%9Bp_Th%C3%BA)trong [họ Sóc](/wiki/H%E1%BB%8D_S%C3%B3c), [bộ Gặm nhấm](/wiki/B%E1%BB%99_G%E1%BA%B7m_nh%E1%BA%A5m). Loài này được Pallas mô tả năm 1766. Chúng được tìm thấy ở [[2]](#cite_note-msw3-2) [Afghanistan](/wiki/Afghanistan), Bắc [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99)và [Pakistan](/wiki/Pakistan), [Quần đảo Java](/w/index.php?title=Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_Java&action=edit&redlink=1), [Đài Loan](/wiki/%C4%90%C3%A0i_Loan), [Sri Lanka](/wiki/Sri_Lanka), một phần [Borneo](/wiki/Borneo). Một số ghi nhận xuất hiện ờ Peninsular [Malaysia](/wiki/Malaysia), Penang, Quần đảo Tioman và [Singapore](/wiki/Singapore). This species also recorded from many localities throughout Sabah and Sarawak, up to 900m on Mount Kinabalu, excluding the range of [[3]](#cite_note-3) *P. p. nigrescens*, which is known only from the forests around Sandakan Bay north of Kinabatangan River. [[4]](#cite_note-4)
## Hình ảnh[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%B3c_bay_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8F&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%B3c_bay_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8F&action=edit§ion=1)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%B3c_bay_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8F&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%B3c_bay_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8F&action=edit§ion=2)] **Walston, J., Duckworth, J. W., Sarkur, S. U. & Molur, S. (2008).** [^](#cite_ref-iucn_1-0) [.](http://www.iucnredlist.org/details/16723) *Petaurista petaurista* *2008*. [IUCN Red List of Threatened Species](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F) [IUCN](/wiki/IUCN)2008. Truy cập ngày 6 January 2009.
- ^
**a** [Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005).](#cite_ref-msw3_2-1) **ă** [“](http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=12400394). *Petaurista petaurista*” *Mammal Species of the World*. Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8018-8221-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8018-8221-0). [OCLC](/wiki/OCLC) [62265494](//www.worldcat.org/oclc/62265494). **Khan, M.M. (1992).** [^](#cite_ref-3) *Mamalia Semenanjung Malaysia*. Department of Wildlife and National Parks,Kuala Lumpur. **Payne,J., C.M. Francis and K.Philips (1985).** [^](#cite_ref-4) *A field guide to mammals of Borneo*. The Sabah Society and World Wild Fund, Kota Kinabalu
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%B3c_bay_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8F&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%B3c_bay_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8F&action=edit§ion=3)]
- Thorington, R. W. Jr. and R. S. Hoffman. 2005. Family Sciuridae. pp. 754–818
*in*Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=S%C3%B3c_bay_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8F&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=S%C3%B3c_bay_kh%E1%BB%95ng_l%E1%BB%93_%C4%91%E1%BB%8F&action=edit§ion=4)]
Phương tiện liên quan tới
[Petaurista petaurista](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Petaurista_petaurista) tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
# Tanzania
|Cộng hoà Thống nhất Tanzania|
|Jamhuri ya Muungano wa Tanzania
|(tiếng Swahili)
|
|
![]()
|Quốc kỳ||Huy hiệu|
|Khẩu hiệu|
|
|Uhuru na Umoja
(
|Quốc ca|
|
|
(Chúa phù hộ châu Phi)
|Hành chính|
|Chính phủ||
|[Tổng thống](/w/index.php?title=T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng_Tanzania&action=edit&redlink=1)
•
[Thủ tướng](/w/index.php?title=Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng_Tanzania&action=edit&redlink=1) [Jakaya Mrisho Kikwete](/w/index.php?title=Jakaya_Mrisho_Kikwete&action=edit&redlink=1) [Edward Lowassa](/w/index.php?title=Edward_Lowassa&action=edit&redlink=1) [Tiếng Swahili](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swahili)( *)* [de facto](/wiki/De_facto) [Dodoma](/wiki/Dodoma) [6°00′N, 35°00′Đ](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Tanzania¶ms=6_00_S_35_00_E_type:country(954.090)) [Dar es Salaam](/wiki/Dar_es_Salaam) [hạng 30](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [MSK](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_Moskva&action=edit&redlink=1)( [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+3) **Độc lập** [Vương quốc Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland) [9 tháng 12](/wiki/9_th%C3%A1ng_12), [1961](/wiki/1961) [19 tháng 12](/wiki/19_th%C3%A1ng_12), [1963](/wiki/1963) [26 tháng 4](/wiki/26_th%C3%A1ng_4), [1964](/wiki/1964) người ( [[1]](#cite_note-dano7212-1) [hạng 28](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 33](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [hạng 163](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_m%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (2003) [HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2003) [hạng 164](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Shilling Tanzania](/w/index.php?title=Shilling_Tanzania&action=edit&redlink=1)(
)
[TZS] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.tz](/wiki/.tz) **Cộng hòa Thống nhất Tanzania** ( [tiếng Swahili](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swahili): *Jamhuri ya Muungano wa Tanzania*) là một đất nước ở bờ biển phía đông [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Phía bắc giáp [Kenya](/wiki/Kenya) và [Uganda](/wiki/Uganda), phía đông giáp [Burundi](/wiki/Burundi) và [Cộng hòa Dân chủ Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo) ở phía tây, và phía nam giáp [Zambia](/wiki/Zambia), [Malawi](/wiki/Malawi) và [Mozambique](/wiki/Mozambique). Bờ biển phía đông là [Ấn Độ dương](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng).
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=1)]
Vào khoảng
[thế kỉ 1](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1), [người Bantu](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Bantu&action=edit&redlink=1) đã đến định cư ở vùng này. Từ [thế kỉ 10](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_10), các thương gia [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Indonesia](/wiki/Indonesia), [Ba Tư](/wiki/Iran) và [Ả Rập](/wiki/%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) mang [tơ lụa](/w/index.php?title=T%C6%A1_l%E1%BB%A5a&action=edit&redlink=1) và [vải bông](/w/index.php?title=V%E1%BA%A3i_b%C3%B4ng&action=edit&redlink=1) [châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81) đến vùng bờ biển và các đảo lân cận để đổi lấy [vàng](/wiki/V%C3%A0ng), [ngà voi](/w/index.php?title=Ng%C3%A0_voi&action=edit&redlink=1) và [nô lệ](/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87). Sau khi [Vasco da Gama](/wiki/Vasco_da_Gama) phát hiện ra xứ sở này năm [1498](/wiki/1498), [người Bồ Đào Nha](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) bắt đầu đến vùng bờ biển Tanzania và muốn giành quyền kiểm soát việc buôn bán đang thịnh đạt nơi đây. Suốt [thế kỉ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16) [người Ả Rập](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) nhiều lần nổi dậy chống lại, buộc [người Bồ Đào Nha](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) phải rút khỏi Tanzania. [Người Ả Rập](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) giành quyền thống trị từ năm [1652](/wiki/1652). Đầu [thế kỉ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), [vương quốc Hồi giáo Uman](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Uman&action=edit&redlink=1) được thành lập tại đảo [Zanzibar](/wiki/Zanzibar) và các vùng lãnh thổ ven biển. Vào thời đó, [người Ả Rập](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) kiểm soát các đường mậu dịch vùng nội địa, dân cư ở đây trao đổi [ngà voi](/w/index.php?title=Ng%C3%A0_voi&action=edit&redlink=1) và [nô lệ](/wiki/N%C3%B4_l%E1%BB%87) để lấy [vũ khí](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD). Từ năm [1890](/wiki/1890), [Anh](/wiki/Anh) đặt quyền bảo hộ tại đảo Zanzibar và các vùng ven biển trong khi [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) kiểm soát vùng cao nguyên và lập thuộc địa [Đông Phi thuộc Đức](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4ng_Phi_thu%E1%BB%99c_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1). Năm [1920](/wiki/1920), vùng lãnh thổ này đặt dưới sự ủy trị của [Anh](/wiki/Anh) với tên gọi [Tanganyika](/wiki/Tanganyika).
Sau
[chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), phong trào dân tộc phát triển dưới sự dẫn dắt của [Julius Nyerere](/w/index.php?title=Julius_Nyerere&action=edit&redlink=1), nhà lãnh đạo [Liên minh Dân tộc châu Phi Tanganyika](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_D%C3%A2n_t%E1%BB%99c_ch%C3%A2u_Phi_Tanganyika&action=edit&redlink=1). Năm 1961, trong khi [vương quốc Hồi giáo Zanzibar](/w/index.php?title=V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Zanzibar&action=edit&redlink=1) vẫn còn thuộc quyền bảo hộ của Anh, Tanganyika tuyên bố độc lập. Năm [1964](/wiki/1964), [Tanganyika](/wiki/Tanganyika) hợp nhất với [Zanzibar](/wiki/Zanzibar), hình thành nên **Cộng hòa Thống nhất Tanganyika và Zanzibar**, sau này đổi tên thành **Cộng hòa Thống nhất Tanzania**. Tanzania trở thành một thành viên của [Khối Thịnh vượng chung Anh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_Th%E1%BB%8Bnh_v%C6%B0%E1%BB%A3ng_chung_Anh) từ sau khi giành được độc lập năm [1961](/wiki/1961). Julius Nyerere trở thành nguyên thủ quốc gia. Năm 1965, Nyerere tiến hành quốc hữu hóa và thành lập các [hợp tác xã](/wiki/H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_x%C3%A3) [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p). Năm [1966](/wiki/1966), thủ đô của Tanzania được chính thức chuyển từ [Dar es Salaam](/wiki/Dar_es_Salaam) tới [Dodoma](/wiki/Dodoma), mặc dù nhiều cơ quan [chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) vẫn còn đặt ở thủ đô cũ. Năm [1985](/wiki/1985), [Ali Hassan Mwinyi](/w/index.php?title=Ali_Hassan_Mwinyi&action=edit&redlink=1) được bầu làm Tổng thống. Mwinyi theo đuổi chính sách tự do hóa nền [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF).
Năm
[1995](/wiki/1995), [Benjamin Mikapa](/w/index.php?title=Benjamin_Mikapa&action=edit&redlink=1) trở thành nhà lãnh đạo mới sau cuộc tuyển cử Tổng thống tự do lần đầu tiên. Mikapa tìm cách gia tăng hiệu quả [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF), giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường và nạn phá rừng. Với hơn 1.000.000 người bị nhiễm [HIV](/wiki/HIV), việc quan tâm và phòng ngừa bệnh [AIDS](/wiki/HIV/AIDS) trở thành mục tiêu chính trong việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Trong chính sách đối ngoại, Tanzania đóng vai trò ngoại giao hàng đầu trong vùng [Đông Phi](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Phi), đứng ra tổ chức các cuộc đàm phán hòa bình cho các phe tham chiến của nước [Burundi](/wiki/Burundi) láng giềng. Năm 2000, Mikapa tái đắc cử Tổng thống. [[2]](#cite_note-2) [Tháng 12](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_hai) năm [2005](/wiki/2005), Tanzania vừa bầu cử [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng). Ông Jakaya M. Kikwete trúng cử Tổng thống với hơn 80% phiếu bầu, đồng thời là Chủ tịch Đảng Cách mạng Tanzania (CCM-Đảng cầm quyền). Nội bộ Tanzania ổn định, nhưng vẫn tồn tại mâu thuẫn về quyền lực giữa các bộ tộc, phe phái cũng như giữa [Tanganyika](/wiki/Tanganyika) và [Zanzibar](/wiki/Zanzibar). Zanzibar (dân số nửa triệu) có [chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7), Tổng thống riêng. Tanganiyka cũng đang đòi có những cơ cấu tương tự.
Tanzania thực hiện chính sách không liên kết, sẵn sàng hợp tác với tất cả các nước, chống đế quốc, thực dân, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, ủng hộ các phong trào giải phóng dân tộc.
Tanzania là thành viên của
[Tổ chức Thống nhất châu Phi](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t_ch%C3%A2u_Phi) (OUA), của [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c) và [Phong trào không liên kết](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_kh%C3%B4ng_li%C3%AAn_k%E1%BA%BFt). Tanzania có vai trò quan trọng trong việc duy trì đoàn kết [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi) và tích cực góp phần thúc đẩy hợp tác Nam-Nam.
Tanzania có quan hệ tốt và nhận nhiều viện trợ của các nước
[phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y), nhất là [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Tanzania là thành viên của [Cộng đồng Đông Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_%C4%90%C3%B4ng_Phi) (East African Community-EAC) và [Cộng đồng Phát triển miền nam châu Phi](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_mi%E1%BB%81n_nam_ch%C3%A2u_Phi&action=edit&redlink=1) (Southern Africa Development Community-SADC). Năm 2002, các nước EAC đã cố gắng để đi đến ký kết Nghị định thư về thành lập [Liên minh thuế quan EAC](/w/index.php?title=Li%C3%AAn_minh_thu%E1%BA%BF_quan_EAC&action=edit&redlink=1) vào [tháng 11](/wiki/Th%C3%A1ng_m%C6%B0%E1%BB%9Di_m%E1%BB%99t) năm [2003](/wiki/2003), tiếp tục các thủ tục để mở [thị trường chứng khoán](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_ch%E1%BB%A9ng_kho%C3%A1n) ở Dar es Salaam, [Nairobi](/wiki/Nairobi) và [Kampala](/wiki/Kampala). Các nước EAC cũng đang cố gắng hoàn tất dự thảo Chiến lược phát triển ngành nông nghiệp EAC với mục tiêu tăng cường hợp tác trong lĩnh vực [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và an ninh [lương thực](/wiki/Th%E1%BB%B1c_ph%E1%BA%A9m) và phân tích các cơ hội và thách thức trong việc phát triển vùng [hồ Victoria](/wiki/H%E1%BB%93_Victoria) thành một khu vực tăng trưởng kinh tế đặc biệt.
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=2)]
Tanzania theo thể chế
[cộng hòa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) tổng thống.
Theo Hiến pháp 1965, quyền lực chính quyền được tập trung vào tay
[Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) - được bầu trực tiếp cho nhiệm kỳ 5 năm. Tổng thống sẽ chỉ định 2 phó Tổng thống (một người là Tổng thống của [Zanzibar](/wiki/Zanzibar) (bán đảo tự trị) và người kia là [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) của Chính phủ hợp nhất. [Quyền lập pháp](/w/index.php?title=Quy%E1%BB%81n_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p&action=edit&redlink=1) được tập trung vào [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) - có nhiệm kỳ năm năm và gồm có 295 ghế trong đó 232 ghế đại biểu được bầu trực tiếp cùng một số đại biểu được bầu gián tiếp.
Tuy nhiên, do tình hình thay đổi và dưới sức ép của các lực lượng
[chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B), tháng 2 năm 1992, CCM (Đảng Cách mạng Tanzania) đã nhất trí tán thành hệ thống [chính trị](/wiki/Ch%C3%ADnh_tr%E1%BB%8B) [đa đảng](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91a_%C4%91%E1%BA%A3ng) và ngày [17 tháng 6](/wiki/17_th%C3%A1ng_6) năm [1992](/wiki/1992) đã thông qua đạo luật cho phép các chính đảng đối lập hoạt động.
Nội bộ Tanzania ổn định, nhưng vẫn tồn tại mâu thuẫn về quyền lực giữa các bộ tộc, phe phái cũng như giữa
[Tanganyika](/wiki/Tanganyika) và [Zanzibar](/wiki/Zanzibar). Zanzibar là bán đảo tự trị (dân số nửa triệu) có chính phủ, Tổng thống riêng. Tanganiyka cũng đang đòi có những cơ cấu tương tự.
Tháng 12 năm 2005, Tanzania vừa bầu cử Tổng thống. Ông
[Jakaya M. Kikwete](/w/index.php?title=Jakaya_M._Kikwete&action=edit&redlink=1) trúng cử Tổng thống với hơn 80% phiếu bầu, đồng thời là Chủ tịch Đảng Cách mạng Tanzania (CCM-Đảng Cầm quyền).
Quốc hội Tanzania gồm 274 thành viên, trong đó 232 thành viên được bầu trực tiếp theo phổ thông đầu phiếu, 37 thành viên được phân cho
[phụ nữ](/wiki/Ph%E1%BB%A5_n%E1%BB%AF) do Tổng thống đề cử, 5 thành viên là thành viên của [Hạ nghị viện](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) Zanzibar, các nghị sĩ Quốc hội có nhiệm kì 5 năm. Đảo Zanzibar có cơ quan lập pháp riêng: [Hạ nghị viện](/wiki/H%E1%BA%A1_vi%E1%BB%87n) [Zanzibar](/wiki/Zanzibar) gồm 50 thành viên, được bầu trực tiếp theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kì 5 năm. [Cơ quan tư pháp](/wiki/T%C6%B0_ph%C3%A1p) là Tòa Thượng thẩm; Tòa án cấp cao, các thẩm phán do Tổng thống bổ nhiệm.
Các đảng phái chính gồm có: Đảng Cách mạng Tazania (CCM); Mặt trận Thống nhất nhân dân (CUF); Hiệp hội quốc gia xây dựng và cải cách (NCCR); Liên minh Dân chủ đa đảng phái (UMD); Đảng Dân chủ thống nhất (UDP), v.v..
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=3)]
Tanzania nằm ở Đông Phi, gồm một phần lục địa (Tanganyika cũ) và các đảo
[Zanzibar](/wiki/Zanzibar) và [Pemba](/w/index.php?title=Pemba&action=edit&redlink=1). Bắc giáp [Uganda](/wiki/Uganda) ( [hồ Victoria](/wiki/H%E1%BB%93_Victoria) làm thành một phần biên giới) và [Kenya](/wiki/Kenya), Nam giáp [Mozambique](/wiki/Mozambique) và [Malawi](/wiki/Malawi), Đông giáp [Ấn Độ Dương](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_D%C6%B0%C6%A1ng), Tây giáp [Rwanda](/wiki/Rwanda), [Burundi](/wiki/Burundi) và [Cộng hòa Dân chủ Congo](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Congo) (một phần hồ Tanganyika tạo thành biên giới chung giữa hai nước).
Cao nguyên miền Trung ít màu mỡ có độ cao trung bình 1.200 m, các con sông bắt nguồn từ vùng cao nguyên này đổ vào các
[hồ Malawi](/wiki/H%E1%BB%93_Malawi), [hồ Tanganyika](/wiki/H%E1%BB%93_Tanganyika) thuộc vùng lũng hẹp dài [Great Rift Valley](/wiki/Thung_l%C5%A9ng_t%C3%A1ch_gi%C3%A3n_L%E1%BB%9Bn) ở phía Tây và hồ Victoria ở phía Bắc hoặc chảy băng qua vùng đồng bằng ven biển phía Đông. Các ngọn [núi lửa](/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa) [Uhuru](/w/index.php?title=Uhuru&action=edit&redlink=1) (tên cũ: [Kilimanjaro](/wiki/N%C3%BAi_Kilimanjaro)) cao 5.895 m, [Meru](/wiki/Meru) và [Ngorongoro](/w/index.php?title=Ngorongoro&action=edit&redlink=1) tập trung ở vùng phía Bắc. Bờ biển ít bằng phẳng và có nhiều đá ngầm. Các vùng rừng thưa và thảo nguyên ở đây có một hệ động vật hoang dã rất phong phú
Tanzania có phần đông-bắc là vùng
[núi](/wiki/N%C3%BAi), nơi có đỉnh [Kilimanjaro](/wiki/N%C3%BAi_Kilimanjaro), điểm cao nhất [châu Phi](/wiki/Ch%C3%A2u_Phi). Phía nam và đông là [hồ Victoria](/wiki/H%E1%BB%93_Victoria) (hồ rộng nhất châu Phi) và [hồ Tanganyika](/wiki/H%E1%BB%93_Tanganyika). Miền trung Tanzania gồm [cao nguyên](/wiki/Cao_nguy%C3%AAn) rộng lớn, với đồng bằng và vùng đất trồng trọt. Bờ biển phía đông nóng và ẩm ướt.
Tanzania có nhiều công viên sinh thái rộng và rất đẹp, trong đó nổi tiếng có
[công viên quốc gia Serengeti](/w/index.php?title=C%C3%B4ng_vi%C3%AAn_qu%E1%BB%91c_gia_Serengeti&action=edit&redlink=1) ở phía nam.
### Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=4)]
Tanzania có khí hậu nhệt đới. Ở các vùng cao, nhiệt độ phân bố giữa 10 và 20 °C (50 và 68 °F) tương ứng theo mùa đông và hè. Phần còn lại của đất nước, nhiệt độ hiếm khi nào dưới 20 °C (68 °F). Khoảng thời gian nóng nhất rơi vào tháng 11 đến tháng 2 (25–31 °C / 77,0–87,8 °F trong khi khoảng thời gian lạnh nhất rơi vào giữa tháng 5 và tháng 8 (15–20 °C / 59–68 °F). Nhiệt độ trung bình hàng năm là 20 °C (68,0 °F). Khi hậu lạnh hơn ở các vùng núi cao.
Tanzania có hai vùng mưa chính. Một vùng có một mùa mưa (tháng 12–tháng 4) và vùng còn lại có hai mùa mưa (tháng 10-tháng 12 và tháng 3–tháng 5). Vùng trước phân bố ở miền nam, tây nam, trung và những phần phía tây của đất nước, vùng còn lại ở phía bắc và vùng biển phía bắc.
Ở kiểu hai mùa mưa, tháng 3-tháng 5 được gọi là mùa mưa dài hay Masika, trong khi khoảng thời gian tháng 10-tháng 12 được gọi là mùa mưa ngắn hay Vuli. Đất nước nằm gần xích đạo nên khí hậu nóng và ẩm. Những cơn gió gây mưa đến sớm nhất ở vùng ven biển phía đông.
## Hành chính[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=5)]
Tanzania được chia thành 26 khu vực, 21 ở đất liền và 5 ở đảo
[Zanzibar](/wiki/Zanzibar) và 99 huyện.
Có 114 hội đồng điều hành trong 99 huyện, 22 là đô thị và 92 là nông thôn. 22 đơn vị đô thị được phân loại là hội đồng thành phố (
[Dar es Salaam](/wiki/Dar_es_Salaam), [Mwanza](/wiki/Mwanza)), Hội đồng thành phố trực thuộc Trung ương ( [Arusha](/wiki/Arusha), [Dodoma](/wiki/Dodoma), [Iringa](/w/index.php?title=Iringa&action=edit&redlink=1), [Kilimanjaro](/wiki/N%C3%BAi_Kilimanjaro), [Mbeya](/w/index.php?title=Mbeya&action=edit&redlink=1), [Morogoro](/w/index.php?title=Morogoro&action=edit&redlink=1), [Shinyanga](/w/index.php?title=Shinyanga&action=edit&redlink=1), [Tabora](/w/index.php?title=Tabora&action=edit&redlink=1), và [Tanga](/wiki/Tanga)) hoặc Hội đồng thành phố (mười một cộng đồng còn lại).
Hai mươi sáu khu vực hành chính của Tanzania:
[Arusha](/wiki/Arusha) · [Dar es Salaam](/wiki/Dar_es_Salaam) · [Dodoma](/wiki/Dodoma) · [Iringa](/w/index.php?title=Iringa&action=edit&redlink=1) · [Kagera](/wiki/Kagera) · [Kigoma](/wiki/Kigoma) · [Kilimanjaro](/wiki/N%C3%BAi_Kilimanjaro) · [Lindi](/w/index.php?title=Lindi&action=edit&redlink=1) · [Manyara](/w/index.php?title=Manyara&action=edit&redlink=1) · [Mara](/w/index.php?title=Mara&action=edit&redlink=1) · [Mbeya](/w/index.php?title=Mbeya&action=edit&redlink=1) · [Morogoro](/w/index.php?title=Morogoro&action=edit&redlink=1) · [Mtwara](/w/index.php?title=Mtwara&action=edit&redlink=1) · [Mwanza](/wiki/Mwanza) · [Pemba North](/w/index.php?title=Pemba_North&action=edit&redlink=1) · [Pemba South](/w/index.php?title=Pemba_South&action=edit&redlink=1) · [Pwani](/w/index.php?title=Pwani&action=edit&redlink=1) · [Rukwa](/w/index.php?title=Rukwa&action=edit&redlink=1) · [Ruvuma](/w/index.php?title=Ruvuma&action=edit&redlink=1) · [Shinyanga](/w/index.php?title=Shinyanga&action=edit&redlink=1) · [Singida](/w/index.php?title=Singida_Region&action=edit&redlink=1) · [Tabora](/w/index.php?title=Tabora&action=edit&redlink=1) · [Tanga](/wiki/Tanga) · [Zanzibar North](/w/index.php?title=Zanzibar_North&action=edit&redlink=1) · [Zanzibar Urban/West](/w/index.php?title=Zanzibar_Urban/West&action=edit&redlink=1)
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=6)]
Kinh tế Tanzania phụ thuộc vào
[nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) (chiếm một nửa [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)) chiếm 90% nhân lực. Nông nghiệp là nguồn cung cấp chủ yếu cho thu nhập quốc dân và chiếm 85% lượng hàng xuất khẩu, nhưng kỹ thuật canh tác lạc hậu, sản lượng thấp nên hàng năm phải nhập khẩu lương thực... Cơ giới hóa chỉ tập trung ở các nông trường, đồn điền, trang trại của tư bản ngoại quốc. Các công ty của Tanzania nhập gạo của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) đều đánh giá [gạo](/wiki/G%E1%BA%A1o) của [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) có chất lượng tốt, giá cả phải chăng.
Với khí hậu tốt và đa dạng, đất đai màu mỡ, mặc dù ngành
[du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) và ngành mỏ trong những năm gần đây ngày càng trở nên quan trọng nhưng ngành nông nghiệp vẫn duy trì chỗ đứng trong nền kinh tế. Nó đóng góp đáng kể đối với tăng trưởng toàn diện, [xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u), việc làm, và các ngành khác. Tỷ lệ tăng trưởng ngành nông nghiệp năm 2001 và 2002 đạt 5% và ước tính đạt 5,5%.
Sự tăng trưởng thấp của ngành nông nghiệp phần lớn do điều kiện khí hậu không thuận lợi tại một số khu vực của đất nước. Nông nghiệp chiếm 54% GDP, 70% ngoại hối và sử dụng 80% lực lượng lao động của quốc gia. Vì vậy,
[Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) đề ra mục tiêu tỷ lệ tăng trưởng nông nghiệp duy trì ít nhất 10% do sự tác động của nó đến [xóa đói giảm nghèo](/wiki/X%C3%B3a_%C4%91%C3%B3i_gi%E1%BA%A3m_ngh%C3%A8o).
Do
[tư nhân hoá](/w/index.php?title=T%C6%B0_nh%C3%A2n_ho%C3%A1&action=edit&redlink=1) một số ngành, Chính phủ hiện nay đã rút khỏi ngành sản xuất, [marketing](/wiki/Marketing) và chế biến các sản phẩm nông nghiệp. Chính phủ cũng đã bỏ dần bao cấp và giảm đầu tư công cộng tới ngành này. Các khu vực tư nhân cần đầu tư vào khu vực nông nghiệp. Chính phủ cũng đã mở rộng và cải thiện cơ sở hạ tầng [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) và [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF), tạo ra thể chế thích hợp và đưa ra khung luật hợp lý để khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư vốn, công nghệ và trình độ quản lý vào ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, khu vực tư nhân (bảo gồm các doanh nghiệp nông nghiệp và các trang trại quy mô vừa và nhỏ) chưa cụ thể hoá những việc làm trên nên tạo thành khoảng trống trong ngành nông nghiệp khi Chính phủ rút khỏi.
Hoạt động cho vay đối với khu vực này còn rất nhỏ do khung pháp luật chưa cho phép các hộ nông dân sử dụng đất để thế chấp. Chỉ 5% hộ nông dân Tanzania có thể tiếp cận được khoản tín dụng từ các nguồn vay từ quan hệ bên ngoài.
Thu hoạch ruộng đất tập trung vào các những cây hoa màu như vải côttton, cà phê,
[chè](/wiki/Ch%C3%A8), [đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), sợi sidan, [cacao](/wiki/Cacao), hạt điều, hạt giống dầu cải, [thuốc lá](/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1), rau mùi, [hoa cúc](/w/index.php?title=Hoa_c%C3%BAc&action=edit&redlink=1), [gạo](/wiki/G%E1%BA%A1o), [ngô](/wiki/Ng%C3%B4), [sắn](/wiki/S%E1%BA%AFn), [chuối](/wiki/Chu%E1%BB%91i) và [lúa mì](/wiki/L%C3%BAa_m%C3%AC). Sản phẩm xuất khẩu truyền thống như [cà phê](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), côtton, sợi sidan, hạt điều, hạt giống dầu cải, [chè](/wiki/Ch%C3%A8) và [thuốc lá](/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1). Chính phủ Tanzania gần đây đã nhấn mạnh việc thay thế và đa dạng hoá các sản phẩm [xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u), chuyển từ những sản phẩm truyền thống sang phi truyền thống như nghề làm vườn, [gia vị](/wiki/Gia_v%E1%BB%8B), các sản phẩm [cá](/wiki/C%C3%A1) và các mặt hàng đã qua sản xuất.
Ngành
[lâm nghiệp](/wiki/L%C3%A2m_nghi%E1%BB%87p) phục vụ [thương nghiệp](/w/index.php?title=Th%C6%B0%C6%A1ng_nghi%E1%BB%87p&action=edit&redlink=1) cũng đang phát triển đặc biệt là các sản phẩm làm từ gỗ. Chính phủ Tanzania phối hợp với Ngân hàng Thế giới và Nhật xem xét việc phát triển các trang trại với quy mô lớn thông qua chương trình được gọi là "Dự án Phát triển nông nghiệp và tái thiết lại sự màu mỡ cho đất" (SOFRAIP). Mục đích của chương trình này là để xây dựng môi trường thuận lợi để đầu tư và tạo điều kiện sẵn có các sản phẩm đầu vào. [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan) thông qua các chương trình PSOM tài trợ cho các dự án nông nghiệp (trồng trọt, nuôi cá, chế biến pplâm nghiệp [[và các loại tương tự.). Hiện nay, Chính phủ Tanzania đang thực hiện Chiến lược Phát triển khu vực kinh tế tư nhân quốc gia thực hiện tới năm 2003, chiến lược này tạo ra khuôn khổ đầu tư tư nhân trong lĩnh vực nông nghiệp.
Nông sản xuất khẩu chủ yếu của Tanzania là
[sisal](/w/index.php?title=Sisal&action=edit&redlink=1) (là một loại cây nhiệt đới, lá cây dùng để bện dây thừng và lợp nhà) với sản lượng xuất khẩu đứng đầu thế giới. Ngoài ra còn có [cà phê Arabica](/w/index.php?title=C%C3%A0_ph%C3%AA_Arabica&action=edit&redlink=1), [bông](/w/index.php?title=B%C3%B4ng&action=edit&redlink=1), [đinh hương](/wiki/%C4%90inh_h%C6%B0%C6%A1ng_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)), cùi dừa, [điều](/wiki/%C4%90%C3%A0o_l%E1%BB%99n_h%E1%BB%99t), [thuốc lá](/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1), [mía](/wiki/M%C3%ADa)... [Rừng](/wiki/R%E1%BB%ABng) cũng là một nguồn lợi lớn của Tanzania với sản lượng khai thác hàng năm hơn 30 triệu m3 [gỗ](/wiki/G%E1%BB%97). Về khoáng sản, Tanzania có [kim cương](/wiki/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng), [vàng](/wiki/V%C3%A0ng), [thiếc](/wiki/Thi%E1%BA%BFc), [magne](/w/index.php?title=Magne&action=edit&redlink=1), [niken](/wiki/Niken), [than đá](/wiki/Than_%C4%91%C3%A1). Tanzania chủ trương phát triển [công nghiệp nhẹ](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_nh%E1%BA%B9), trước hết là công nghiệp địa phương, nhằm sử dụng nguyên liệu tại chỗ, nhưng trên thực tế Tanzania phụ thuộc nhiều vào [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và các nước công nghiệp phát triển khác về phương tiện máy móc, kỹ thuật. Những năm gần đây Tanzania gặp nhiều khó khăn về [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) do nạn hạn hán ở khu vực gây ra. [Công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) chiếm 22,6% [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) (năm 2009). Tanzania chủ trương phát triển công nghiệp nhẹ, trước hết là công nghiệp địa phương nhằm sử dụng nguyên liệu tại chỗ nhưng lại phụ thuộc nhiều vào các nước công nghiệp về máy móc, kỹ thuật. Mặc dù chương trình tư nhân hoá đã đem lại những nguồn đầu tư đối với ngành này, tỷ lệ tăng trưởng hàng năm vẫn thấp, mặc dù không phải chịu thuế, chi phí bán ra cao, hàng hoá đầu vào nhập khẩu rẻ.
Những yếu tố tác động đến các sản phẩm đã qua sản xuất như thép cuốn, pin khô, đồ trang sức, bia rượu, lưới đánh cá và dây cáp sợi sidan. Ngành công nghiệp Tanzania cũng chịu sự cung cấp điện không thể tin nổi. Những chi phí thanh toán tiêu thụ điện làm tăng chi phí kinh doanh. Các vấn đề thanh lý, quản lý yếu kém, thiếu phụ kiện, vốn nhập khẩu nguyên vật liệu thô và cạnh tranh với các mặt hàng nhập khẩu đã gây thiệt hại cho ngành này. Tăng trưởng vẫn thấp cho dù đã giảm sản xuất ở một số ngành công nghiệp; lừa đảo và bán hạ giá cũng làm suy yếu sự cạnh tranh trong ngành này. Sản phẩm công nghiệp gồm:
[đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng), [bia](/wiki/Bia), [thuốc lá](/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1), sợi sisal, [vàng](/wiki/V%C3%A0ng) và [kim cương](/wiki/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng), [giầy dép](/w/index.php?title=Gi%E1%BA%A7y_d%C3%A9p&action=edit&redlink=1), [xi măng](/wiki/Xi_m%C4%83ng), dệt may… Về khoáng sản, Tanzania có [kim cương](/wiki/Kim_c%C6%B0%C6%A1ng), [đá quý](/wiki/Ng%E1%BB%8Dc), [thiếc](/wiki/Thi%E1%BA%BFc), [phốt phát](/wiki/Ph%E1%BB%91t_ph%C3%A1t), quặng [sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt), [niken](/wiki/Niken)… [Dịch vụ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5) chiếm 50,9% [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) (năm 2009), trong đó [du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) là một trong những ngành thu ngoại tệ lớn nhất và tăng trưởng nhanh. [Du lịch](/wiki/Du_l%E1%BB%8Bch) là một trong những ngành đem lại nguồn ngoại hối lớn nhất cho Tanzania. Nhiều cơ hội phát triển ngành du lịch như tắm biển, leo núi, ngắm cảnh, săn bắn và săn ảnh. Tiềm năng du lịch của nước này rất lớn và được tận dụng hiệu quả so với các nước như [Kenya](/wiki/Kenya), [Zimbabwe](/wiki/Zimbabwe) và [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi). Năm 2000, có 501,669 khách du lịch đến thăm đất nước này. Hiện nay, du lịch đem lại nguồn ngoại hối lớn nhất cho Tanzania. Vào năm 2000, ngành này đem lại 739,1 triệu ngoại hối và mở ra nhiều cơ hội việc làm cho 156,050 người. Bộ Du lịch và Tài nguyên do Chính phủ đảm trách với sự hỗ trợ của Văn phòng bảo lãnh đầu tư đa phương (MIGA) thuộc [Ngân hàng Thế giới](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) và [Ngân hàng Phát triển Nam Phi](/w/index.php?title=Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_Nam_Phi&action=edit&redlink=1) bảo trợ cho việc phát triển đầu tư du lịch. Kế hoạch tổng thể về du lịch mang tính hội nhập được cập nhật. Trong đó tập trung vào việc phát triển cơ sở hạ tầng yếu kém.
Từ năm 1997, đầu tư du lịch của Tanzania tăng đáng kể. Trong khi đó, hầu hết các đầu tư tập trung vào khu vực phía bắc của đất nước mà khu vực được biết đến là địa phận phía bắc
[Safari](/wiki/Safari) (miệng [núi lửa](/wiki/N%C3%BAi_l%E1%BB%ADa) [Ngorongoro](/w/index.php?title=Ngorongoro&action=edit&redlink=1), các đồng bằng [Serengeti](/wiki/Serengeti), [hồ Manyara](/w/index.php?title=H%E1%BB%93_Manyara&action=edit&redlink=1)), Chính phủ đang cố gắng tạo mọi điều kiện mở cửa cho các nhà đầu tư quy mô lớn và nhỏ đầu tư vào địa phận phía Nam (khu vui chơi Selous, các [công viên quốc gia](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_qu%E1%BB%91c_gia) [Mikumi](/w/index.php?title=Mikumi&action=edit&redlink=1) và [Ruaha](/w/index.php?title=Ruaha&action=edit&redlink=1))-nơi địa hình nghèo nàn và các điều kiện dịch vụ còn kém và cần phải có sự hỗ trợ vốn từ bên ngoài để đưa nơi này đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Các vùng khác cũng đem lại những cơ hội đầu tư rất tốt như các khu nghỉ mát bãi biển, khu hoang dã, những di tích
[lịch sử](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD), các công viên vui chơi giải trí, câu cá, săn bắn và du ngoạn trên biển, hồ. Một trong những biện pháp khuyến khích đầu tư cho du lịch là việc được hoãn trả [thuế](/wiki/Thu%E1%BA%BF) [VAT](/wiki/VAT) và chỉ phải trả 5% trên tư liệu sản xuất.
Về
[ngoại thương](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), [kim ngạch xuất khẩu](/w/index.php?title=Kim_ng%E1%BA%A1ch_xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u&action=edit&redlink=1) năm 2009 đạt 2,98 tỷ [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), Các mặt hàng xuất khẩu gồm [cà phê](/wiki/C%C3%A0_ph%C3%AA), bông, sisal, hạt điều, khoáng sản, [thuốc lá](/wiki/Thu%E1%BB%91c_l%C3%A1). Các bạn hàng xuất khẩu chủ yếu là [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [Hà Lan](/wiki/H%C3%A0_Lan), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c),....
Năm 2009, Tanzania nhập khẩu 5,78 tỷ USD. Các mặt hàng nhập khẩu gồm sản phẩm chế tạo (máy móc, hàng tiêu dùng, phương tiện), hóa chất,
[dược phẩm](/wiki/D%C6%B0%E1%BB%A3c_ph%E1%BA%A9m), nguyên liệu công nghiệp, [dầu thô](/wiki/D%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F)... Bạn hàng [nhập khẩu](/wiki/Nh%E1%BA%ADp_kh%E1%BA%A9u) chủ yếu là [Nam Phi](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nam_Phi), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99), [UAE](/wiki/C%C3%A1c_Ti%E1%BB%83u_v%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp_Th%E1%BB%91ng_nh%E1%BA%A5t)...
Về đầu tư nước ngoài, nhờ có các hoạt động cải cách kinh tế và những cải thiện trong môi trường đầu tư, điều kiện chính trị xã hội ổn định, hoạt động đầu tư nước ngoài không ngừng gia tăng. Những năm gần đây Tanzania được
[IMF](/wiki/Qu%E1%BB%B9_Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF), [WB](/wiki/Ng%C3%A2n_h%C3%A0ng_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) và các nước tài trợ giúp về tài chính để cải thiện cơ sở hạ tầng. Các cuộc cải cách trong hệ thống ngân hàng gần đây giúp Tazania thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng trong lĩnh vực tư nhân. Với sự giúp đỡ của các nhà tài trợ và các chính sách kinh tế vĩ mô chắc chắn, nền kinh tế Tanzania có những bước tiến đáng kể.
Với kế hoạch "Tầm nhìn 2025" nhằm cải thiện mức sống người dân, kiện toàn hệ thống luật pháp, tăng tính hiệu quả của bộ máy lãnh đạo tạo ra một nền
[kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) mạnh mẽ đầy tính cạnh tranh để hướng ra [xuất khẩu](/wiki/Xu%E1%BA%A5t_kh%E1%BA%A9u), giảm sự phụ thuộc vào viện trợ nước ngoài. Thực hiện tầm nhìn 2025, Tanzania sẽ triển khai một số dự án lớn như xây dựng [cầu](/wiki/C%E1%BA%A7u_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)) nối từ Tanzania đến [Mozambique](/wiki/Mozambique), mở rộng quy mô [cảng](/wiki/C%E1%BA%A3ng) cửa ngõ [Dar Es Salaam](/w/index.php?title=Dar_Es_Salaam&action=edit&redlink=1), xây dựng mạng lưới [điện](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n) nối từ [Zambia](/wiki/Zambia) tới [Kenya](/wiki/Kenya), hành lang phát triển kinh tế [Mtwara](/w/index.php?title=Mtwara&action=edit&redlink=1)…
## Nhân khẩu học[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=7)]
Phần lục địa gồm có người bản xứ 99% (95% là dân tộc da đen thuộc sắc tộc Bantu gồm hơn 130 bộ lạc), dân tộc khác 1% (gồm
[người Châu Á](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ch%C3%A2u_%C3%81), [Châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u), [người Ả Rập](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp)); Vùng đảo [Zanzibar](/wiki/Zanzibar) -gồm có [người Ả Rập](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_%E1%BA%A2_R%E1%BA%ADp) và người bản xứ. Vào năm 2006, dân số ước đoán của Tanzania là 38.329.000, với tỉ lệ gia tăng dân số là 2 phần trăm. Dân số phân bố rất không đồng đều, với mật độ dân số từ 1 người tith density varrên một kilomet vuông ở những vùng khô hạn cho đến 51 người trên một kilomet vuông ở những vùng nhiều nước đến 134 người trên một kilomet vuông ở Zanzibar. Hơn 80 phần trăm dân số sống ở nông thôn. [3] [Dar es Salaam](/wiki/Dar_es_Salaam)là thành phố lớn nhất và cũng là trung tâm kinh tế.
### Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=8)]
|Tôn giáo ở Tanzania|
|Religion||percent|
|
|[Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o)
Mặc dù chính phủ Tanzania không thu thập dữ liệu nhận dạng tôn giáo trong điều tra dân số, nhưng
[Bộ Ngoại giao Mỹ](/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_M%E1%BB%B9) đã báo cáo rằng 62% dân số của Tanzania là [Kitô giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o), 35% là người [Hồi giáo](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o), và 3% là thành viên của các nhóm tôn giáo khác. Ngày [4] [18 tháng 12](/wiki/18_th%C3%A1ng_12)năm [2012](/wiki/2012), trong một báo cáo về tôn giáo của Trung tâm nghiên cứu Pew cho biết trong năm 2010, 61,4% dân số Tanzania là Kitô giáo, 35,2% là người Hồi giáo, và 1,8% là tín đồ của tôn giáo bản địa. [[5]](#cite_note-5)
Kitô giáo ở Tanzania bao gồm nhiều giáo phái khác nhau như
[Công giáo Rôma](/wiki/C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_R%C3%B4ma), [Giáo hội Luther](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther), [Anh giáo](/wiki/Anh_gi%C3%A1o), [Phong trào Ngũ Tuần](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ng%C5%A9_Tu%E1%BA%A7n), [Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C6%A1_%C4%90%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%A5c_L%C3%A2m), [Mặc Môn](/wiki/M%E1%BA%B7c_M%C3%B4n), và các thành viên [Nhân chứng Jehovah](/wiki/Nh%C3%A2n_ch%E1%BB%A9ng_Jehovah). [[6]](#cite_note-6)
Người Hồi giáo chiếm hơn 28% dân số của khu vực đất liền (
[Tanganyika](/wiki/Tanganyika)) và chiếm đến hơn 99% dân số trên đảo [Zanzibar](/wiki/Zanzibar). Phần lớn là người [7] [Hồi giáo Sunni](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Sunni),một số ít là [Hồi giáo Shia](/wiki/H%E1%BB%93i_gi%C3%A1o_Shia)dòng giáo phái Ahmadi thiểu số. [[8]](#cite_note-8) [Ấn Độ giáo](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_gi%C3%A1o) là một tôn giáo thiểu số ở Tanzania, với khoảng 30.000 tín đồ (1996). Hầu hết họ là con cháu của người [Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) ( [Gujarat](/wiki/Gujarat)) di cư đến. Có một số ngôi đền Ấn Độ trong [Dar es Salaam](/wiki/Dar_es_Salaam), hầu hết trong số đó nằm tại trung tâm thành phố. [[9]](#cite_note-9)
Đức tin
[Bahá'í](/wiki/Bah%C3%A1%27%C3%AD) ở Tanzania bắt đầu khi người tiên phong đầu tiên là Claire Gung mang đến đây năm 1950. Hội đồng tin thần tôn giáo Bahá'í địa phương đầu tiên được bầu vào năm 1952 ở [10] [Dar es Salaam](/wiki/Dar_es_Salaam). Đến năm 1964, Hội đồng tin thần tôn giáo Bahá'í quốc gia Tanzania được thành lập. Từ năm 1986 các tín đồ Baha'is đã thành lập trường Trung học Ruaha như là một trường học Bahá'í. Năm 2005, các tín đồ Baha'is ở Tanzania được ước tính khoảng 163.800 người. [[11]](#cite_note-11)
### Giáo dục[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=9)]
Chương trình tiểu học được giảng dạy bằng
[tiếng Swahili](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swahili), [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh) là [ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) thứ hai. Chương trình trung học dạy bằng [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh). Trẻ em trai được học nhiều hơn trẻ em gái. Tanzania có một trường Đại học Sư phạm. Ngoài ra còn có Trường Đại học Nông nghiệp Sokoine ở [Morogoro](/w/index.php?title=Morogoro&action=edit&redlink=1) và một vài trường khác.
Tỷ lệ biết chữ ở Tanzania được ước tính là 73%.
Giáo dục là bắt buộc trong bảy năm, cho đến 15 tuổi, nhưng hầu hết trẻ em không đi học, và một số không tham dự bất kỳ cấp bậc giáo nào. Trong năm 2000, có 57% trẻ em từ 5-14 tuổi được đi học. Đến năm 2006, 87,2% trẻ em bắt đầu đi học tiểu học và có khả năng học đến hết lớp 5. [12] [[13]](#cite_note-13)
### Y tế[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=10)] **Y tế**: Chăm sóc sức khỏe theo các tiêu chuẩn tương đối cao chỉ có ở các thành phố lớn. Ở khu vực nông thôn cũng có các bệnh viện đa khoa, nhưng thường thiếu nhân viên y tế và trang thiết bị cần thiết để phục vụ việc chữa bệnh.
## Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=11)]
Người Tanzania nhìn chung rất lịch thiệp, thân thiện và sẵn sàng giúp đỡ người khác. Tính kiên nhẫn, cá tính và linh hoạt là các yếu tố cần thiết cho sự thành công của mọi người.
Để hiểu hơn về văn hoá Tanzania nói chung và văn hoá kinh doanh nói riêng, cần phải phá bỏ rào cản về
[ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF), nghĩa là nên học một chút [tiếng Swahili](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swahili). Học tiếng Swahili sẽ giải phóng khỏi việc lệ thuộc vào người phiên dịch văn hoá, đồng thời sẽ mở rộng mối quan hệ với người bản địa.
Bước đầu tiên để tạo các mối quan hệ tốt tại Tanzania là bạn phải đạt được sự tin tưởng từ những người xung quanh, trước hết là với các đồng nghiệp và hàng xóm của bạn. Nên dành thời gian tham gia vào một số sự kiện như đám cưới, lễ kỉ niệm…
Đối với người phiên dịch, không nên để họ biết chính xác ta đang muốn gì hoặc điều gì khiến ta đang quan tâm. Bởi vì thông thường những người này thường nói được ít nhất 3 ngôn ngữ (
[tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh), [tiếng Swahili](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Swahili) và một ngôn ngữ địa phương khác), nếu ta cho họ thấy điều quan tâm chính của ta thì có thể họ sẽ chi phối bạn theo các ý kiến của họ.
Người Tanzania không thích bị nhầm lẫn với những người từ
[Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) hay [Kenya](/wiki/Kenya).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=12)] [^](#cite_ref-dano7212_1-0) [Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html), CIA World Factbook ước tính [^](#cite_ref-2) [“Thế giới”](http://vansu.vn/?part=thegioi&opt=cacnuoc&act=view&code=tanzania). Truy cập 16 tháng 8 năm 2015. [^](#cite_ref-3) [“Tanzania (12/07)”](http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2843.htm). State.gov. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2010. [^](#cite_ref-4) [“Tanzania”](http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2009/127259.htm). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](#cite_ref-5) [“Table: Religious Composition by Country, in Percentages”](http://features.pewforum.org/grl/population-percentage.php). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](#cite_ref-6) [“Tanzania”](http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90124.htm). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](#cite_ref-7) [http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html](http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html) [^](#cite_ref-8) [http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/Muslim/the-worlds-muslims-full-report.pdf](http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/Muslim/the-worlds-muslims-full-report.pdf) [^](#cite_ref-9) [“List of Hindu temples outside India”](http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Hindu_temples_outside_India#Tanzania). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](#cite_ref-10) [“Means and Materials”](http://www.teachingandprojects.com/meansandmaterials.htm). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](#cite_ref-11) [“Most Baha'i Nations (2005)”](http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_40c.asp). Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](#cite_ref-12) [“Statistics”](http://www.unicef.org/infobycountry/tanzania_statistics.html). UNICEF Children’s Rights & Emergency Relief Organization. Truy cập 23 tháng 4 năm 2015. [^](#cite_ref-13) [http://www.dol.gov/ilab/programs/ocft/PDF/2008OCFTreport.pdf](http://www.dol.gov/ilab/programs/ocft/PDF/2008OCFTreport.pdf)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tanzania&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tanzania&action=edit§ion=13)] [Website Quốc gia của Cộng hòa Thống nhất Tanzania](http://www.tanzania.go.tz/)(tiếng Anh, tiếng Swahili) [Trang chính của Nghị viện Tanzania](http://www.parliament.go.tz/)(tiếng Anh) [Tanzania.eu](http://www.tanzania.eu)
- Chính phủ
- Tổng quan
- Mục
[“Tanzania”](https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/tz.html)trên trang của [CIA World Factbook](/wiki/The_World_Factbook). [Tanzania](http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/tanzania.htm)from *UCB Libraries GovPubs* [The Citizen](http://www.thecitizen.co.tz/)from *The Citizen - Tanzania most preferred independent English Newspaper* [Mwananchi](http://www.mwananchi.co.tz/)from *Mwananchi - Tanzania's most circulated daily Newspaper (Swahili)* [Mwanaspoti](http://www.mwanaspoti.co.tz/)from *Mwanaspoti - Tanzania most circulated biweekly sports and entertainment Newspaper* [Tanzania](http://dmoz.org/Regional/Africa/Tanzania)tại [DMOZ](/wiki/DMOZ)( [trang đề nghị](http://dmoz.org/cgi-bin/add.cgi?where=Regional/Africa/Tanzania)) [Wikimedia Atlas của Tanzania](//commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Tanzania), có một số bản đồ liên quan đến Tanzania.
- Văn hóa
- Du lịch
|
|![]()
[Wikivoyage](/wiki/Wikivoyage)có chỉ dẫn du lịch về [Tanzania](//vi.wikivoyage.org/wiki/Tanzania)
|
|![]()
[Tanzania](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Tanzania?uselang=vi)
|
|
· · · · · · · · · · · · Tanzania · · · ·

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1053 hit (2), cp1067 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=29-Aug-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Wed, 30 Sep 2015 00:00:00 GMT


markdown:
# Tirolo, Bolzano
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|
Thị trưởng |Ignaz Ladurner
|Độ cao |594 m
|Diện tích |25,6 km²
|Dân số | - Tổng số (Tháng 12 năm 2004)
||2361
|| - Mật độ
||92/km²
|Múi giờ Tọa độ |Tiếng Ý: tirolesi
|
Tiếng Đức: Tiroler
|0473
|Mã bưu điện |39019
||St. Peter (San Pietro)
|Website: **Tirol** ( [tiếng Ý](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C3%9D): *Tirolo*; [tiếng Đức](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_%C4%90%E1%BB%A9c): *Tirol*, also *Dorf Tirol*; [tiếng Latin](/wiki/Latinh) *Tyrolum*; nhiều phương ngữ ở đây viết là *Tirol*) là một đô thị ở tỉnh ] [Bolzano-Bozen](/wiki/Bolzano-Bozen_(t%E1%BB%89nh)) trong vùng [Trentino-Alto Adige/Südtirol](/wiki/Trentino-Alto_Adige/S%C3%BCdtirol) của [Ý](/wiki/%C3%9D), có vị trí cách khoảng 70 km về phía bắc của thành phố [Trento](/wiki/Trento) và khoảng 25 km về phía tây bắc của thành phố [Bolzano](/wiki/Bolzano). Tại thời điểm ngày [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12) năm [2004](/wiki/2004), đô thị này có dân số 2.361 người và diện tích là 25,6 km². [[1]](#cite_note-istat-1)
Đô thị Tirol có các
* (đơn vị cấp dưới) St. Peter (San Pietro). frazione*
Tirol giáp các đô thị:
[Kuens (Caines)](/w/index.php?title=Kuens&action=edit&redlink=1), [Algund (Lagundo)](/w/index.php?title=Algund&action=edit&redlink=1), [Merano (Meran)](/wiki/Merano), [Moos in Passeier (Moso in Passiria)](/w/index.php?title=Moos_in_Passeier&action=edit&redlink=1), [Partschins (Parcines)](/w/index.php?title=Partschins&action=edit&redlink=1), [Riffian (Rifiano)](/w/index.php?title=Riffian&action=edit&redlink=1), và [Schenna (Scena)](/w/index.php?title=Schenna&action=edit&redlink=1).
## Biến động dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Tirolo,_Bolzano&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tirolo,_Bolzano&action=edit§ion=1)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Tirolo,_Bolzano&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tirolo,_Bolzano&action=edit§ion=2)]
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Tirolo,_Bolzano&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Tirolo,_Bolzano&action=edit§ion=3)]
|
|![]()
[Tirolo, Bolzano](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Schloss_Tirol?uselang=vi) **(tiếng Ý)** **(tiếng Đức)** [Trang mạng của đô thị này](http://www.comune.tirolo.bz.it)
|
|![]()
|Bài viết này
|cần thêm .
Hãy giúp

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
# Vũ Khoan
|Vũ Khoan|
|
|![]()
[8 tháng 8](/wiki/8_th%C3%A1ng_8), [2002](/wiki/2002)– [27 tháng 6](/wiki/27_th%C3%A1ng_6), [2006](/wiki/2006)
3 năm, 323 ngày
[Nguyễn Mạnh Cầm](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_M%E1%BA%A1nh_C%E1%BA%A7m) [Phạm Gia Khiêm](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_Gia_Khi%C3%AAm) [Bộ Thương mại](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%B4ng_Th%C6%B0%C6%A1ng_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) [28 tháng 1](/wiki/28_th%C3%A1ng_1), [2000](/wiki/2000)– [8 tháng 8](/wiki/8_th%C3%A1ng_8), [2002](/wiki/2002)
2 năm, 192 ngày
[Trương Đình Tuyển](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Tuy%E1%BB%83n) [Trương Đình Tuyển](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Tuy%E1%BB%83n) [Đảng Cộng sản Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) [7 tháng 10](/wiki/7_th%C3%A1ng_10), [1937](/wiki/1937) [Phú Xuyên](/wiki/Ph%C3%BA_Xuy%C3%AAn), [Hà Tây](/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y) [Đống Đa](/wiki/%C4%90%E1%BB%91ng_%C4%90a), [Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i). **Vũ Khoan** (sinh năm [1937](/wiki/1937)) là một chính trị gia và là nhà ngoại giao [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam), từng giữ chức vụ Phó Thủ tướng phụ trách Kinh tế đối ngoại [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) từ [tháng 8](/wiki/Th%C3%A1ng_t%C3%A1m) năm [2002](/wiki/2002) đến cuối [tháng 6](/wiki/Th%C3%A1ng_s%C3%A1u) năm [2006](/wiki/2006). Ông được nhiều người cho là có nhiều đóng góp tích cực trong quá trình đàm phán [Hiệp định Thương mại Việt-Mỹ](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t-M%E1%BB%B9) và quá trình gia nhập [Tổ chức Thương mại Thế giới](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) ( [WTO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)) của Việt Nam.
## Mục lục
## Xuất thân Thiếu sinh quân[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&action=edit§ion=1)]
Ông sinh ngày
[7 tháng 10](/wiki/7_th%C3%A1ng_10) năm [1937](/wiki/1937), quê ở [huyện Phú Xuyên](/wiki/Ph%C3%BA_Xuy%C3%AAn), [Hà Tây](/wiki/H%C3%A0_T%C3%A2y) (nay thuộc [thành phố Hà Nội](/wiki/H%C3%A0_N%E1%BB%99i)).
Khi quân Pháp nổ súng tái chiếm
[Đông Dương](/wiki/B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng), ông làm liên lạc viên cho chính phủ [Việt Minh](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Minh). Năm 1949, ông được đưa về [Việt Bắc](/wiki/Vi%E1%BB%87t_B%E1%BA%AFc), theo học tại [Trường Thiếu sinh quân Việt Nam](/w/index.php?title=Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Thi%E1%BA%BFu_sinh_qu%C3%A2n_Vi%E1%BB%87t_Nam&action=edit&redlink=1). Năm 1951, ông được Chính quyền [Việt Nam Dân chủ Cộng hòa](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a) lựa chọn và sang học tại "Dục tài học hiệu Nam Ninh", sau chuyển sang "Dục tài học hiệu Nam Ninh-Quế Lâm" (còn gọi là trường Thiếu nhi Việt Nam tại [Quảng Tây](/wiki/Qu%E1%BA%A3ng_T%C3%A2y), [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)).
## Hoạt động trong ngành ngoại giao[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&action=edit§ion=2)]
Cuối năm 1954, khi chưa học xong lớp 7, ông được cử sang
[Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) học [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga), học được 9 tháng thì được điều ra Đại sứ quán làm phiên dịch . [1]
Tham gia vào ngành ngoại giao từ năm 1956, khởi đầu từ vị trí phiên dịch, đồng thời theo học bổ túc tại Trường Sư phạm
[Leningrad](/wiki/Sankt-Peterburg); giữa năm 1961, ông được cử theo học tại Trường Đại học Quan hệ Quốc tế [Matxcơva](/wiki/Moskva) (MGIMO), ngành Kinh tế Quốc tế. Ông được kết nạp [Đảng Lao động Việt Nam](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Vi%E1%BB%87t_Nam) ngày 19 tháng 12 năm 1961 và trở thành đảng viên chính thức ngày 19 tháng 8 năm 1962.
Tuy nhiên, năm 1964, khi chưa tốt nghiệp, ông được điều về nước, công tác ở
[Bộ Ngoại giao](/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) làm các công tác nghiên cứu chiến lược đối ngoại, kinh tế quốc tế, tổ chức. Ông 4 lần làm việc tại Đại sứ quán Việt Nam tại [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4), đã từng tháp tùng Chủ tịch [Hồ Chí Minh](/wiki/H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) thăm hữu nghị và làm việc tại Liên Xô (cũ), từng làm phiên dịch tiếng Nga cho các lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam như [Lê Duẩn](/wiki/L%C3%AA_Du%E1%BA%A9n), [Trường Chinh](/wiki/Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Chinh), [Phạm Văn Đồng](/wiki/Ph%E1%BA%A1m_V%C4%83n_%C4%90%E1%BB%93ng) khi làm việc với lãnh đạo Liên Xô như [Leonid Brezhnev](/wiki/Leonid_Ilyich_Brezhnev), [Nikolai Podgorny](/w/index.php?title=Nikolai_Podgorny&action=edit&redlink=1), [Alexey Kosygin](/w/index.php?title=Alexey_Kosygin&action=edit&redlink=1)... Ông có mặt trong buổi Ký Hiệp ước Hòa bình, hợp tác giữa [Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) và Liên Xô tại [Điện Kremli](/wiki/%C4%90i%E1%BB%87n_Kremli) năm 1979.
Ông lần lượt giữ các chức vụ: Tùy viên, Bí thư thứ Ba, Bí thư thứ Nhất, Tham tán, Tham tán Công sứ Đại sứ quán Việt Nam tại Liên Xô cho đến năm 1982.
Từ năm 1982, ông được rút về nước, lần lượt giữ các chức vụ Phó Vụ trưởng, rồi Vụ trưởng Vụ Tổng hợp Kinh tế, rồi Trợ lý Bộ trưởng Phụ trách về các vấn đề luật pháp, kinh tế và lãnh sự. Năm 1990, ông được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, năm 1998, được phân công làm Thứ trưởng Thứ nhất Phụ trách Quan hệ với các nước ở khu vực
[Châu Á - Thái Bình Dương](/w/index.php?title=Ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng&action=edit&redlink=1), quan hệ với [ASEAN](/wiki/Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_c%C3%A1c_qu%E1%BB%91c_gia_%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81), [ASEM](/wiki/ASEM), [APEC](/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng), công tác nghiên cứu, hợp tác kinh tế, lãnh sự, pháp luật, báo chí, đào tạo. Năm 2000, ông được Chủ tịch nước phong hàm Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền.
## Đẩy mạnh Việt Nam gia nhập WTO[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&action=edit§ion=3)]
Ngày
[28 tháng 1](/wiki/28_th%C3%A1ng_1) năm [2000](/wiki/2000), ông được phê chuẩn bổ nhiệm làm Bộ trưởng [Bộ Thương mại](/wiki/B%E1%BB%99_C%C3%B4ng_Th%C6%B0%C6%A1ng_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) trong [Chính phủ Việt Nam](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7_Vi%E1%BB%87t_Nam) , kế nhiệm cho ông [2] [Trương Đình Tuyển](/wiki/Tr%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%C3%ACnh_Tuy%E1%BB%83n)chuyển sang làm Trưởng phái đoàn đàm phán gia nhập WTO của Việt Nam. Ngày [8 tháng 8](/wiki/8_th%C3%A1ng_8)năm [2002](/wiki/2002), ông được phê chuẩn bổ nhiệm Phó Thủ tướng, được phân công Phụ trách Kinh tế đối ngoại , Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về [[3]](#cite_note-3) [APEC](/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng). Trên cương vị của mình, ông được nhiều người cho là có nhiều đóng góp tích cực trong quá trình đàm phán [Hiệp định Thương mại Việt-Mỹ](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t-M%E1%BB%B9)và quá trình gia nhập [Tổ chức Thương mại Thế giới](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)( [WTO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)) của Việt Nam.
Ngày
[27 tháng 6](/wiki/27_th%C3%A1ng_6) năm [2006](/wiki/2006), ông được Quốc hội phê chuẩn miễn nhiệm chức vụ Phó Thủ tướng vì lý do sức khỏe. Sau khi thôi chức Phó Thủ tướng, ông được Thủ tướng [Nguyễn Tấn Dũng](/wiki/Nguy%E1%BB%85n_T%E1%BA%A5n_D%C5%A9ng) cử làm Đặc phái viên của Thủ tướng về đối ngoại , Tổng Chỉ huy các hoạt động Tuần lễ cấp cao APEC 2006 Hà Nội cuối năm 2006. [4] [[5]](#cite_note-5)
Ông được bầu làm Ủy viên Trung ương Đảng từ khóa VII đến khóa IX (1991-2006), Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX
. Ông cũng được bầu làm Đại biểu Quốc hội các khóa X, XI. [6] [[7]](#cite_note-7)
Năm 2007, ông nghỉ hưu tại Hà Nội.
## Phong tặng[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&action=edit§ion=4)]
Sự nghiệp của ông là bề dày với các cuộc thương thuyết đàm phán, khởi sự là hoà đàm Paris trong thời gian chiến tranh, sau đó vấn đề người di tản, việc Việt Nam gia nhập ASEAN và khu mậu dịch tự do của khối này, kế đến là
[Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C4%91%E1%BB%8Bnh_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_-_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) và một chặng đường dài với cuộc thương thuyết gia nhập [WTO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi).
Ông là quan chức Nhà nước Việt Nam đầu tiên được vào Phòng Bầu Dục
[Nhà Trắng](/wiki/Nh%C3%A0_Tr%E1%BA%AFng) gặp gỡ [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) [Bill Clinton](/wiki/Bill_Clinton) lúc bấy giờ, trong dịp Việt Nam và [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) ký kết Hiệp định Thương mại Việt-Mỹ.
Để tôn vinh công lao của ông, Nhà nước Việt Nam đã trao tặng:
[Huân chương Độc lập](/wiki/Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_%C4%90%E1%BB%99c_l%E1%BA%ADp)hạng Nhất
- Hai
[Huân chương Lao động](/wiki/Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_Lao_%C4%91%E1%BB%99ng)hạng Nhất [Huân chương Kháng chiến](/wiki/Hu%C3%A2n_ch%C6%B0%C6%A1ng_Kh%C3%A1ng_chi%E1%BA%BFn)chống Mỹ cứu nước hạng Nhì
- Hàm Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền
Ngoài ra, ông còn được chính phủ các nước trao tặng:
- Huân chương Hữu nghị các dân tộc (Liên Xô cũ)
- Huân chương Tự do hạng Nhất (Lào)
- Huân chương Mặt trời mọc (Nhật bản)
[[2]](#cite_note-VK-2)
## Tự bình phẩm thành công và thất bại[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&action=edit§ion=5)]
Những ân hận:
- Kiến trúc Hà Nội: "Lúc bấy giờ anh Khải có sai tôi đi họp ở Bộ Xây dựng. Lúc đó tôi đã kiên trì đề nghị đừng xây nhà cao tầng ở trung tâm Hà Nội, nhưng nghe chừng không được. Lỗi của ai thì tôi không biết, nhưng việc đó đẻ ra tình trạng tràn lan như thế này".
- Đường hướng phát triển các khu kinh tế và khu chế xuất: " "Lúc bấy giờ có khu Chu Lai, Vân Phong. Từ kinh nghiệm nước khác Tôi cũng đã đề xuất là muốn phát triển khu chế xuất, anh phải có "ắc quy" – năng lượng nạp vào thì mới bùng phát. Nếu anh bỏ bao nhiêu tiền ra mà không có năng lượng đó thì khu đó cũng chết thôi".
- Phân cấp cho địa phương về đầu tư nước ngoài nói riêng và đầu tư nói chung: "...phân cấp phải đi theo quy hoạch chung và năng lực cán bộ – đó là hai điều kiện cần có. Điều này tôi tính không hết mà chỉ thấy cần gỡ bỏ những thứ quá tập trung, quan liêu, tiêu cực… Để cho kinh tế năng động lên thì phải phân cấp, nhưng mình nhìn không ra là để có được điều đó cần quy hoạch tổng thể rất chặt và năng lực nguồn nhân lực phải rất cao, để đâm ra bây giờ tung toé hết"
Những thành công:
- Đóng góp vào hội nhập về kinh tế: "từ vào ASEAN đến APEC. ASEM (Diễn đàn hợp tác Á – Âu) là tôi trực tiếp thực hiện, đề xuất và được chấp nhận, đi vào cuộc sống, góp phần nhỏ bé vào công cuộc hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam".
- BTA (Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa kỳ): "Tôi không phải là người khởi đầu nhưng là người kết thúc. Phải đề xuất nhiều việc, cũng không đơn giản đâu, cuối cùng cũng ký được. Việc này đưa kim ngạch buôn bán của Việt Nam với Hoa Kỳ từ 700 triệu USD đến 2012 là 19 tỷ USD. Việc này tạo công ăn việc làm cho "nhiều người""
- Giải quyết một loạt vấn đề về biên giới lãnh thổ: "như trên bộ với Trung Quốc, vịnh Bắc Bộ, vùng chồng lấn với Malaysia, Thái Lan, Indonesia… Việc này cũng góp phần giải quyết được vấn đề không gian, cương vực của đất nước để quản lý".
- Đề xuất mở rộng quan hệ quốc tế, cả song phương lẫn đa phương: " Cụ thể là tôi đã tiếp cận với Hoa Kỳ, Hàn Quốc. Bình thường hoá quan hệ với Trung Quốc tôi cũng trực tiếp phụ trách thực hiện. Tôi cũng thực hiện việc mở rộng quan hệ với Úc, Nhật. Với Nhật, tôi là người đi đàm phán đầu tiên, mà còn bí mật, để nhận ODA đầu tiên của họ về"
- Xúc tiến thương mại: " Trước đó, thời bao cấp, ta cứ ngồi chờ khách hàng đến mua. Khi về làm Bộ trưởng Bộ Thương Mại, tôi ngạc nhiên sao ta lại cứ ngồi chờ thế này. Kinh tế thị trường thì phải đi chào hàng chứ. Mà chào hàng khi đó chưa ai phụ trách, nên từ đó mới đẻ ra xúc tiến thương mại, tiếp đến là xúc tiến đầu tư, xúc tiến du lịch"
. [[8]](#cite_note-8)
## Gia đình[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&action=edit§ion=6)]
Ông lập gia đình với bà
[Hồ Thể Lan](/wiki/H%E1%BB%93_Th%E1%BB%83_Lan), nguyên Vụ trưởng Vụ Báo chí, Người Phát ngôn [Bộ Ngoại giao Việt Nam](/wiki/B%E1%BB%99_Ngo%E1%BA%A1i_giao_(Vi%E1%BB%87t_Nam)) và là con gái của Giáo sư Bác sĩ [Hồ Đắc Di](/wiki/H%E1%BB%93_%C4%90%E1%BA%AFc_Di). Hai người quen nhau cùng khóa học sinh được cử đi học ở Liên Xô năm 1954. [[9]](#cite_note-9)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&action=edit§ion=7)] [^](#cite_ref-1) [Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan: Cả cuộc đời tôi là tự học](http://www.vfej.vn/vn/chi_tiet/16788/nguyen_pho_thu_tuong_vu_khoan__ca_cuoc_doi_toi_la_tu_hoc)
- ^
**a** **ă** [[1]](http://phapluattp.vn/228530p0c1021/nguyen-pho-thu-tuong-vu-khoan-tham-gia-khi-nguoi-ta-tre-thang-9.htm)Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan tham gia "Khi người ta trẻ" tháng 9, *Pháp Luật*. [Thành phố Hồ Chí Minh](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh)Online, 22/09/2008 - 04:03 PM **Nghị quyết 03/2002/NQ-QH11 ngày 8 tháng 8 năm 2002 của Quốc hội phê chuyển đề nghị của Thủ tướng Chính phủ về việc bổ nhiệm các Phó Thủ tướng Chính phủ, các Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ.** [^](#cite_ref-3) [^](#cite_ref-4) [Ông Vũ Khoan làm đặc phái viên của Thủ tướng](http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2006/07/3b9ec38e/) [^](#cite_ref-5) [[2]](http://www6.vnmedia.vn/newsdetail.asp?NewsId=71818&CatId=28)Ông Vũ Khoan làm tổng chỉ huy Tuần lễ APEC 14; *Báo điện tử VNMedia, Cập nhật lúc 14h08", ngày 14/11/2006*. [^](#cite_ref-6) [[3]](http://123.30.49.74:8080/tiengviet/tulieuvankien/banchaphanh/details.asp?topic=105&subtopic=211&leader_topic=505&id=BT1311038574)Đồng chí Vũ Khoan; *Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, Ngày 12/1/2010. Cập nhật lúc 10h 49*. [^](#cite_ref-7) [Tiểu sử tóm tắt ông Vũ Khoan trên trang web Quốc hội](http://www.na.gov.vn/htx/Vietnamese/default.asp?sAction=DETAIL_PERS&intPersID=212#1wivNKa6g8cb) [^](#cite_ref-8) [“Ông Vũ Khoan và 3 điều tiếc nuối khi đương chức”](http://www.baodatviet.vn/chinh-tri-xa-hoi/chinh-tri/201302/ong-Vu-Khoan-va-3-dieu-tiec-nuoi-khi-duong-chuc-2341634/). *datviet*. Ngày 13 tháng 2 năm 2013. [^](#cite_ref-9) [Nhớ về tình thầy trò Việt - Xô ngày ấy](http://www8.vnmedia.vn/newsdetail.asp?NewsId=179296&CatId=71)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=V%C5%A9_Khoan&action=edit§ion=8)] [Diễn văn tại Hội thảo về](http://old.usvtc.org/News/2003/Aug%2003/Vu%20Khoan%20Speech.htm) [WTO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)ở Hà Nội năm 2003 [Diễn văn khai mạc cuộc gặp các Bộ trưởng Thương mại](http://www.apec2006.vn/article/47) [APEC](/wiki/Di%E1%BB%85n_%C4%91%C3%A0n_H%E1%BB%A3p_t%C3%A1c_Kinh_t%E1%BA%BF_ch%C3%A2u_%C3%81_-_Th%C3%A1i_B%C3%ACnh_D%C6%B0%C6%A1ng)2006 [Trả lời phỏng vấn trong bàn tròn trực tuyến với](http://vietnamnet.vn/bantrontructuyen/2006/11/629407/) [VietNamNet](/wiki/VietNamNet)
|
|

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


markdown:
# Sè-kài Jîn-koân Soan-giân
Wikipedia (chū-iû ê pek-kho-choân-su) beh kā lí kóng...
**Sè-kài Jîn-koân Soan-giân** (a̍h sī **Phó·-sè Jîn-koân Soan-giân**) sī [Liân-ha̍p-kok](/wiki/Li%C3%A2n-ha%CC%8Dp-kok) [Chóng-hōe](/w/index.php?title=Li%C3%A2n-ha%CC%8Dp-kok_Ch%C3%B3ng-h%C5%8De&action=edit&redlink=1) tī [1948 nî](/wiki/1948_n%C3%AE) [12-goe̍h 10](/w/index.php?title=12-goe%CC%8Dh_10&action=edit&redlink=1) thong-kòe ê koat-gī-àn (A/RES/217), lōe-iông koan-hē ki-pún [jîn-koân](/wiki/J%C3%AEn-ko%C3%A2n). [Hoat-kok](/wiki/Hoat-kok) ê [René Cassin](/w/index.php?title=Ren%C3%A9_Cassin&action=edit&redlink=1) hām [Canada](/wiki/Canada) ê John Peters Humphrey sī chú-iàu ê khí-chhó-jîn.
Sui-bóng Jîn-koân Soan-giân bô hoat-lu̍t chok-iōng, i ūi āu--lâi 2 ê ū-hāu ê Liân-ha̍p-kok jîn-koân
[kok-chè kong-iok](/w/index.php?title=Kok-ch%C3%A8_kong-iok&action=edit&redlink=1) khí-chō 1 ê tē-ki: [Liân-ha̍p-kok Kong-bîn kap Chèng-tī Koân-lī Kok-chè Kong-iok](/w/index.php?title=Li%C3%A2n-ha%CC%8Dp-kok_Kong-b%C3%AEn_kap_Ch%C3%A8ng-t%C4%AB_Ko%C3%A2n-l%C4%AB_Kok-ch%C3%A8_Kong-iok&action=edit&redlink=1) kap [Liân-ha̍p-kok Keng-chè, Siā-hōe, Bûn-hòa Koân-lī Kok-chè Kong-iok](/w/index.php?title=Li%C3%A2n-ha%CC%8Dp-kok_Keng-ch%C3%A8,_Si%C4%81-h%C5%8De,_B%C3%BBn-h%C3%B2a_Ko%C3%A2n-l%C4%AB_Kok-ch%C3%A8_Kong-iok&action=edit&redlink=1).
12-goe̍h ê chhe-10 hō·-chò
*Jîn-koân Ji̍t*.
## Gōa-pō· liân-kiat[
[siu-kái](/w/index.php?title=S%C3%A8-k%C3%A0i_J%C3%AEn-ko%C3%A2n_Soan-gi%C3%A2n&action=edit§ion=1)] [Koaⁿ-hong UDHR bāng-ia̍h](http://www.unhchr.ch/udhr/)
- Hôa-gí e̍k-pún:
[thoân-thóng hàn-jī](//en.wikisource.org/wiki/%E4%B8%96%E7%95%8C%E4%BA%BA%E6%AC%8A%E5%AE%A3%E8%A8%80), [kán-thé-jī](//en.wikisource.org/wiki/%E4%B8%96%E7%95%8C%E4%BA%BA%E6%9D%83%E5%AE%A3%E8%A8%80)

X-Cache: cp1068 hit (2), cp1054 frontend miss (0)