markdown:
Bốn mỹ nữ tuyệt trần nhất của nước Trung Hoa thời cổ là Điêu Thuyền, Chiêu Quân, Dương Quý Phi, và Tây Thi. Bốn giai nhân đều sắc nước khuynh thành và đặc biệt nhất là có những đôi mắt rất quyến rũ và mê hồn. Điêu Thuyền có một sắc đẹp lộng lẫy mà người ta truyền nhau là làm cho "trăng phải thẹn". Điêu Thuyền sống vào đời Hán thời tàn. Lúc bấy giờ, Đổng Trác làm loạn trong cung đình và có ý chiếm đoạt ngôi Vua. Trong lúc loạn ly, gia đình Điêu Thuyền tan nát, cha mẹ nàng bị giặc giết chết. Đổng Trác có một người con nuôi là Lã Bố, vốn cũng là một kiệt tướng song cũng tàn bạo và hiếu sắc không kém bố nuôi. Chính làn sóng mắt của Điêu Thuyền đã làm say mê đắm đuối hai bố con gian hùng, đến nỗi Lã Bố vì ghen đã giết Đổng Trác, về sau Lã Bố cũng bị Tào Tháo giết . Ôi ! chỉ vì đôi mắt tuyệt trần của mỹ nhân. Người ta thường nói một đôi mắt mê hồn có thể làm cho "Hằng Nga khiếp vía, Tây Thi giật mình". Đôi mắt huyền mộng của Tây Thi như muốn tỏa ra ngàn sợi tơ tình vương vấn, đã điểm tô nhan sắc của nàng thêm lộng lẫy đài các, cộng thêm tài đàn ca múa hát làm cho Ngô Phù Sai chết mê chết mệt . Nàng đi vãn cảnh đến nơi nào, tức khắc vua cho xây dựng lâu đài nơi đó để giữ kỷ niệm cho người đẹp. Một Ngô Phù Sai vì say đắm nhan sắc Tây Thi mà bị chết, và vua Câu Tiễn của nước Việt đã rửa được hận thù. Một Đường Minh Hoàng cũng say mê sắc nước hương trời của Dương Quí Phi, suốt đêm uống rượu dưới trăng lồng lộng, xem các cung nữ múa vũ điệu Nghê Thường mà mất nước, nguyên nhân của loạn lạc và khổ đau. Chiêu Quân được nổi tiếng với danh hiệu "trầm ngư lạc nhạn" (cá lặn chim sa), có đôi mắt rất đẹp, nhưng bị kẻ nịnh thần Mao Diên Thọ vẽ bức chân dung vì tư thù cá nhân, đã tự động thêm cái nốt ruồi vào dưới khóe mắt, và sàm tấu với vua Hán rằng Chiêu Quân tuy đẹp nhưng vì có cái nốt ruồi đó mà sách tướng gọi là "thương phu trích lệ", đó là nốt ruồi sát chồng. Nhà Vua nghe lời nên chẳng nghĩ gì đến Chiêu Quân, đến khi nàng phải vào trình diện vua trước khi đem đi cống Hồ, thì sự việc đã muộn rồi ... Nhà vua vô cùng hối hận và luyến tiếc. Trong buổi chia ly đau đớn, những giọt lệ long lanh trên khóe mắt của một trang quốc sắc thiên hương, nghẹn ngào thương khóc cho kiếp "hồng nhan bạc mệnh" ... " Cánh én cô đơn đượm tủi sầu. Ngang trời gió cuốn bạt về đâu? Quan san ngàn dặm vương thương nhớ. Hồ, Hán từ đây cách biệt nhau".
Bốn tuyệt thế giai nhân với những đôi mắt "thần diệu" đã một thời làm bão tố trong cung đình. Đúng là "Chí lớn trong thiên hạ không đựng đầy đôi mắt của giai nhân"
(Phạm Thái trong Tiêu Sơn Tráng Sĩ - tiểu thuyết Khái Hưng).
Ánh mắt đã tạo nên những sức mạnh phi thường tiềm ẩn.
Chim trời mỏi cánh phiêu du,
Ta đem chí lớn giam tù trong em.
Mộng giang hồ đã nguôi quên,
Vì em mắt biếc ta mềm tâm tư
Chiến bào quẳng xó chơ vơ,
Bao gươm yên ngựa bỏ bừa bến sông.
Còn mơ gì chuyện anh hùng,
Còn ham gì những vẫy vùng dọc ngang.
Công hầu, khanh tướng ngỡ ngàng,
Đua chen cho lắm bàng hoàng thế thôi!
Mặc ai đội đá vá trời,
Mặc ai biển lấp, non dời, mặc ai.
Chuyện đời gác bỏ ngoài tai,
Ta xin ngày tháng miệt mài yêu em!
Vì Em Mắt Biếc (Mùi Quí Bồng)
Để định nghĩa đôi mắt thì chúng ta thiết tưởng chẳng có câu nào ý nghĩa bằng: "Đôi mắt là cửa sổ của tâm hồn" (Eyes are the window to the soul). Câu danh ngôn bất hủ nầy được lưu truyền từ lâu rồi, bắt nguồn từ câu nói của nhà hiền triết Marcus Tullius Cicero (106-43 B.C.), cũng là một chính trị gia lỗi lạc và nhà hùng biện đại tài của La Mã: "Ut imago est animi voltus sic indices oculi." (The face is a picture of the mind as the eyes are its interpreter) - Khuôn mặt là chân dung của tâm hồn mà đôi mắt làm công việc diễn giải - Tâm hồn con người như một căn nhà kín cổng cao tường, ai mà biết được trong đó chứa đựng những gì ? Tâm hồn là một bình nguyên bát ngát, là một chân trời vô thủy, vô chung. Tâm hồn phức tạp, đa dạng, muôn màu, muôn tình. Muốn nhìn thử tâm hồn ẩn mật chất chứa những gì ? Chỉ có "đôi mắt" huyền ảo kỳ bí mới có thể làm được điều đó. Tất cả những tình cảm biến thiên của con người: thương yêu, giận hờn, oán ghét, khổ đau đều dồn cả vào mắt. Đôi mắt có thể rất dịu dàng lặng thinh, không nói gì cả, nhưng thật ra đã nói rất nhiều, đã thốt ra những lời trần tình "vô ngôn". Đôi mắt chính là: "Cánh cửa vô cùng, xin chớ bao giờ khép lại.... "
Hoa đẹp là hoa nhìn với mắt em
Cửa sổ là khung có hình em ở giữa
Tách nước - là ngón tay em cầm
Quyển sách chao đèn là bóng em đọc mở
Vũ trụ là chốn anh được gặp em
Thời gian là nơi anh với em sinh cùng thời đại
Em ơi! Em đã mở cho anh
Cánh cửa vô cùng, xin chớ bao giờ khép lại....
Hoa Đẹp Là Hoa Nhìn Với Mắt Em (Xuân Diệu)
Người thơ đã có những nhận xét tinh tế thâm thúy, những cảm nghĩ chân thật động lòng người khi diễn đạt những ý nghĩa vi diệu của đôi mắt:
Giàu đôi con mắt, đôi tay
Tay siêng làm lụng, mắt hay kiếm tìm
Hai con mắt mở, ta nhìn
Cho sâu, cho sáng mà tin cuộc đời
Rộng như lòng mẹ đưa nôi,
Lại say đắm mãi như người tình nhân
(Xuân Diệu)
Cõi riêng tư thầm kín sau khung cửa đó, hồn nhiên, mộng mơ, diễm tình, đã mang lại niềm ưu tư ray rứt cho thi nhân :
Tôi không biết rằng lạ hay quen
chỉ biết em mang theo nghê thường
cho nên đôi mắt mờ hư ảo
cả bốn chân trời chỉ có em.
Tương Tư (Nguyên Sa)
Nhìn vào đôi mắt, bạn có thể thấy người tình của mình đang tuyệt vọng đau khổ tận cùng, tâm hồn bủa vây như một con thú thương tổn nặng nề, để từ đó những giọt lệ đau thương của người tình cứ triền miên nức nở tuôn trào và người thơ ước nguyện hàn gắn vết thương tâm mòn mỏi kêu đau:
Khi em khóc tôi biến thành.... nước mắt
chảy giùm em - cho cạn sạch nỗi niềm
để mắt em xanh - để môi em mềm
tôi là lá giữa buổi chiều.... sắp tối
Hiến Chương Tình Yêu (Du Tử Lê)
Khi người yêu ngủ, đôi mắt nhắm lại, đắm chìm vào cõi mộng xa vời, và bên tai là những lời nhỏ nhẹ êm ái, thiết tha chân tình và nồng nàn say đắm:
Khi em ngủ màn đêm hờ khép kín
Hạt sương nằm thõng thượt đợi trên mi
Đêm thảng thốt muôn vì sao bật sáng
Lá rung cành thở nhẹ tiếng thầm thì
Khi em ngủ tôi là người gác cổng
Bởi mắt em: cánh cửa ngọc thiên đàng
Lòng tôi đó: gối chăn đầy hơi ấm
Ngủ đi em ! ấp ủ giấc mơ vàng ...
Khi Em Ngủ (Vương Ngọc Long)
Một nhà văn đã nói ánh mắt tình nhân có thể làm cho "vũ trụ nổ tan từng mảnh, đại hồng thủy dâng tràn" có quá đáng hay không ? Nhưng chắc chắn ánh mắt sẽ lóe lên những chia chớp có những hấp lực vô cùng mãnh liệt đến nỗi :
Em chưa một lần biết nói tiếng yêu
Nhưng em sợ nhìn vào đôi mắt
Đôi mắt của lửa trời sấm sét
Đôi mắt của Bonaparte nhìn Joséphine
Ánh mắt làm tâm linh em run rẩy
Dù đang ở giữa trời hè
Giọt Sương Trong Đời (Hồ Đắc Thiếu Anh)
Những đôi mắt âu yếm đó là những viên ngọc quí khi ẩn nấp trong nhau thì cuộc đời nầy sẽ mãi là một mùa xuân vi diệu tuyệt vời giữa muôn ngàn hương sắc ngất ngây hồn người :
đôi mắt anh em giấu vào trong mắt
lệ riêng em trong suốt mắt hai ta
môi của anh em giấu vào trong miệng
ngậm hương thơm của một mối tình xa
bàn tay anh em giấu vào trong áo
ngực rất hiền nở vội một đóa hoa
Giấu (Trần Mộng Tú)
tôi hỏi hết lòng sầu hay mắt đẹp?
xưa tuy xa, nay lại quá muôn trùng
hỡi người duyên, người thương nhớ tôi không ?
tôi yêu lắm, dẫu tình chưa giãi hết
và...tôi khóc những khi trời rất đẹp...
Muôn Trùng (Hồ Dzếnh)
Đắm đuối nhìn em mắt nói nhiều
Nguồn ân mạch ái biết bao nhiêu!
Em neo thuyền mến trong hồ mộng
Neo cả tình anh nhẹ nhẹ xiêu ....
Mắt Em Yêu (Đỗ Quý Bái)
Cái "cửa sổ tâm hồn" đó bàng bạc trong thơ văn nhạc, không phải lúc nào cũng bình an, giản dị, và yên ngủ như mặt hồ tĩnh lặng . Có những lúc chính con mắt đã bùi ngùi rơi lệ, thắm đượm tình người, khóc thương cho bạn, cho sự nghiệt ngã của cuộc đời, cho sự bất lực và hữu hạn của con người trước bi kịch của đời sống và lịch sử :
Bỏ trăng gió lại cho đời
Bỏ ngang ngửa sóng giữa lời hẹn hoa
Bỏ người yêu, bỏ bóng ma
Bỏ hình hài của tiên nga trên trời
Bây giờ riêng đối diện tôi
Còn hai con mắt khóc người một con
Mắt buồn (Bùi Giáng)
Niềm lạc quan thật mong manh như ngọn đèn dầu trong gió, đôi mắt đó đã phản ảnh nỗi thống thiết của sầu hận bi oán mà người thơ muốn bộc bạch trần tình nỗi lòng với đất trời, muốn chia sẻ cái mâu thuẫn sâu xa giữa cảm xúc và thân phận trái ngang cay đắng của con người. Đôi mắt đã nói nên những trăn trở xúc động của con người về cuộc sống. Trước ngưởng cửa của đôi mắt, người thơ đã băn khuăn nghi vấn và hoài nghi về triết lý bi đát trong nhân sinh quan cuộc đời . Cái ray rứt khắc khoải của Bùi Giáng qua chữ nghĩa huyền hoặc đó đã tạo nên luồng cảm xúc cho nhạc sĩ họ Trịnh viết thành ca khúc:
Còn hai con mắt khóc người một con
còn hai con mắt một con khóc người.
Con mắt còn lại nhìn cuộc đời tôi
nhìn tôi lên cao nhìn tôi xuống thấp.
Con mắt còn lại nhìn cuộc tình phai
tình trong hai tay một hôm biến mất.
Con mắt còn lại là con mắt ai
con mắt còn lại nhìn tôi thở dài.
Con Mắt Còn Lại (ý thơ Bùi Giáng, nhạc TCS)
Tình cảm của con người biến hóa vô lường, buồn vui chan hòa lẫn lộn . Cũng chính con mắt "cửa sổ của tâm hồn" đã hé mở niềm hân hoan vô tận, pha trộn một chút buồn thầm lặng cho những kẻ mới quen nhau gặp nhau lần đầu, nhìn nhau mà chẳng biết nói năng chi :
Ô kìa người ấy loanh quanh
Một mình đứng lại dãy hành lang xưa
Nghe lòng có chút đong đưa
Khi đôi ánh mắt lại vừa chạm nhau .
Ánh Mắt Tựu Trường (Đoàn Vị Thượng )
Anh tưởng chỉ cần trông thấy thôi
Là em hiểu rõ lòng anh rồi.
Mối tình chan chứa trong đôi mắt,
Anh biết làm sao nói những lời
Hờ hững (Tế Hanh)
nét thơ ngây đầy khuôn mặt tinh anh
đôi mắt biếc kiếm tìm và lẩn trốn
ngực dồn dập giòng máu thời mười bốn
vai no đầy nguyên liệu tuổi thèm yêu
Trên Sân Trường Bữa Ấy (Luân Hoán)
cho tôi có
ánh mắt nhìn tình tự
tôi xin kể chuyện tình thời áo trắng
đôi mắt lén nhìn nhau lời hò hẹn
tình không hẹn bỗng nhiên thành tri kỷ
bát ngát hồn ai cảm yêu thương
như trận mưa rào mang nhớ nhung
Xin Chút Tình Quê (Trần Thị Hà Thân)
Mắt không nói nên lời, nhưng mắt đã đem lại sự kỳ diệu của ngôn ngữ con người, thầm lặng, không phát thành lời, nhưng lại tạo được những âm thanh siêu hình để con người hiểu nhau. Cái hấp lực của đôi mắt mạnh như nam châm, như luồng điện, như hào quang thu hút :
Ôi ! cặp mắt của người trong tơ ngọc
Sáng như gươm và chấp chóa kim cương !
Mỗi cái ngó là một vì sao mọc !
Mỗi liếc yêu là phảng phất mùi hương .
Hai mắt ấy chói hào quang sáng ngợp
Dẫn hồn ta vào thế giới thiêng liêng,
Hớp nhiều trăng cho niềm trinh rất ngớp
Say nhạc hường nổi bổng giữa đào nguyên
Cặp Mắt (Bích Khê)
Đôi mắt là sản phẩm nghệ thuật của bao áng thơ tình tuyệt vời. Mắt là mộng, là mơ, là nhớ, là thương, là tình, là cả một hồ Thơ lung linh huyền ảo để thi nhân phải chìm đắm ngụp lặn chơi vơi. Hình ảnh của đôi mắt là đặc trưng biểu hiện của nghệ thuật tạo hình, đã phát ra những làn sóng âm thanh dìu dặt của nhạc thơ: rượu đây ướt đỏ môi mềm, tình đây gọi nắng bên thềm trổ bông, tim ta thắm mực má hồng, em ngồi ta vẽ chân dung em cười ... và trên bức chân dung rạng rỡ đó , ánh mắt của em phải làm hồn ta lạc phách thành thơ ...
Mắt em là một hồ Thơ
Lung linh trong nắng mộng mơ một mình
Mắt em là một rừng Thu
Xạc xào nắng sớm, vi vu gió chiều
Mắt em hơn mắt nai tơ
Dịu dàng yểu điệu ngác ngơ tuyệt vời
Mắt em hơn mắt bồ câu
Sáng ngời tuyệt mỹ huyền châu nào bằng
Mắt em đã trộm hồn tôi
Một đời tôi lội trong hồ mắt em
Đôi Mắt Thơ (Sóng Việt)
Mắt là hình ảnh của bốn mùa mưa nắng, hoa cỏ ngát hương, trăng sao bàng bạc, sương mai buổi sáng, hoàng hôn chiều tà, của những bất ngờ tư duy thầm kín, những ngẫu nhiên cảm xúc dâng đầy, của những chung tình ước hẹn cùng năm tháng. Hình ảnh thiên nhiên mưa nắng vô thường chập chờn trong ánh mắt như những sợi dây vô hình trói buộc đời người với tình yêu muôn thuở :
Ngây ngất tình em trong nắng dại
Trót đã yêu thầm, biết yêu ai ?
Nắng có trải dài trong khóe mắt
Cho linh hồn rực sáng đêm dài
Nắng Trong Mắt Em (nhạc Đức Minh, thơ VNL)
Thuyền tình không bến lênh đênh
Mưa rơi trong mắt buồn tênh một đời
Hôm nao chợt ước hoa cười
Cho ai ghé bến yêu người trong mơ
(Bùi Vi Thiện)
Giọt mưa chiều nay hay là nước mắt em.
Giọt mưa chiều nay hay là tiếng hát em.
Tiếng hát nức nở của con tim,
Tiếng hát đau khổ kiếp cô đơn,
Buồn như tiếng mưa chiều.
Giọt mưa chiều nay hay là tiếng vấn vương.
Giọt mưa chiều nay hay là tiếng nhớ thương
Giọt Mưa Chiều Hay Nước Mắt Em (nhạc Nguyễn Hữu Thiết)
Mưa trong mắt em mưa trong bóng đêm
Từng giọt mưa rơi rơi nhạt nhòa trên đôi môi
Thôi tiếc chi người hỡi
Mưa trong mắt em
Mưa nghe xót thương
Còn gì đâu em ơi chỉ còn anh đêm nay
nhìn giọt mưa
giọt mưa trong mắt em
Mưa Trong Mắt Em (Vũ Tuấn Đức)
xin bầu trời đêm nay lên cao
và đôi ta sẽ tìm về nhau...
trong mắt môi khát vọng hôm nao
cho vòng tay sưởi ấm tình trao
ta hát vang lời ca say đắm
hoàng hôn về trong mắt duyên tơ
Hoàng Hôn Trong Mắt Em (Trường Đinh)
Từng làn thu êm như hương hoa
từng mùa thơ trao nắng quê nhà
Em thêu nhánh hồng bên giòng sông xưa
Trong mắt môi nồng, em là biển nhớ
Anh trong em là cơn mưa
Anh trong em là gió mùa
Trong Mắt Em Là Biển Nhớ (thơ Trường Đinh- nhạc Ngô Thụy Miên)
Trong đôi mắt em là cả một mùa xuân vi diệu, an lành, cỏ hoa tình tự, chim non ríu rít trên cành: em hồn nhiên dễ thương lời chim sẻ, nhả Xuân thì mơn mởn lối tôi về, mắt lá răm say tình tôi chắt ngọt, chút mưa chiều mòng mọng ướt bờ mi ...
Ta thấy xuân hồng trong mắt em
Long lanh ngàn âu yếm êm dịu
Để ta chợt thấy lòng ta bỗng
Có những niềm vui nhỏ không tên
Xuân Hồng (Vũ Thư Nguyên)
:
Và mùa xuân trong đôi mắt em
Là mùa xuân anh mãi đi tìm
Và mùa xuân trong đôi mắt em
Anh đợi mong
Và mùa xuân trong đôi mắt em
Là mùa xuân chan chứa hy vọng
Và mùa xuân trong đôi mắt em
Anh mãi chờ trông...
Mùa Xuân Trong Đôi Mắt Em (nhạc Đức Huy)
Trong đôi mắt thấy cả trời mây vời vợi giữa khung trời thu lồng lộng :
Đôi mắt kinh kỳ thương nhớ ai ?
Mà sao ướt quá bờ mi dài
Trời mây vời vợi buồn trong ấy
Xa mấy thu rồi ... Ôi vẫn say !
Đôi Mắt Kinh Kỳ (Sông Kiên)
Đôi mắt cũng là biểu tượng hình ảnh của quê hương yêu dấu ngàn trùng. Dù năm tháng trôi qua biền biệt, bóng hình của cố quận làng xưa vẫn chập chờn ẩn hiện trong ánh mắt vương vương nỗi sầu ngậm ngùi hiu hắt giữa khung trời thơ mênh mang hoài vọng. Ánh mắt đã đưa hồn thơ trải rộng khắp phương trời, giao động nhớ thương, trăn trở cội nguồn, giữa chín chiều quạnh hiu :
Mắt người mang cả quê hương
Lòng ta mang cả đoạn trường tháng năm
(Hoài Khanh)
"Đôi mắt người Sơn Tây, u uẩn chiều lưu lạc, buồn viễn xứ khôn khuây" đã tỏa ra những tia nhìn u uẩn, khát vọng một phương trời diệu vợi nào đó. Những ánh mắt rưng rưng đau đáu hướng về một chân trời quê có thể là những giọt nước mắt chan hòa mồ hôi, máu lửa, dấy lên nỗi căm hờn và tủi nhục. Một đôi mắt u trầm, đơn bạc đượm màu sương khói của núi rừng quê hương, với hoài vọng thiết tha "ngày trở lại quê hương, khúc hoàn ca rớm lệ".
Vừng trán em vương trời quê hương
Mắt em dìu dịu buồn Tây Phương
Tôi thấy xứ Đoài mây trắng lắm
Em có bao giờ em nhớ thương
Từ độ thu về hoang bóng giặc
Điêu tàn thôi lại nối điêu tàn
Đất đá ong khô nhiều ngấn lệ
Em có bao giờ lệ chứa chan
Đôi mắt người Sơn Tây (Quang Dũng)
Khi Thiền sư Tuệ Sỹ mãi băn khuăn với nỗi đau của vận nước "Sầu trên thế kỷ điêu linh / Giấc mơ hoang đảo thu hình tịch liêu / Hận thù sôi giữa nắng chiều / Sông tràn núi lở nước triều mênh mông / Khói mù lấp kín trời Ịông / Trời ơi tóc trắng rũ lòng quê cha", tinh thần của Tuệ Sỹ vẫn can trường, bất khuất, dù phải chấp nhận ngục tù tăm tối, vẫn không chùn lòng .. Những ánh mắt sáng quắt vẫn hun hút về một phương trời duy nhất: đó là Tổ Quốc quê hương muôn vàn yêu dấu...
Tôi vẫn đợi những đêm đen lặng gió
Màu đen huyền ánh mắt tự ngàn xưa
Nhìn hun hút cho dài thêm lịch sử
Dài con sông tràn máu lệ quê cha
.....
Rồi trước mắt ngục tù thân bé bỏng
Ngón tay nào gõ nhịp xuống tường rêu
Rồi khép lại hàng mi về Cõi Mộng
Như sương mai như bóng chớp mây chiều.
Tôi Vẫn Đợi (Tuệ Sỹ)
Nơi miền đất lưu đày, cái niềm u uẩn sâu kín dằn vặt người thơ nhất là khi nhớ lại những biến cố lịch sử đầy tang thương của quê hương yêu dấu một thời nơi đó có hình ảnh của người cha anh dũng bảo vệ non sông, của người mẹ già nhẫn nhục một nắng hai sương. Đôi mắt của người cha kiên cường như khơi lại những kỷ niệm đau thương từ đáy huyệt sâu:
Dấu đi những món nợ đời tôi chưa trả hết
Tôi nợ cha đôi mắt trừng khi chết
Nợ mẹ già dòng máu chảy trong tim
Lời Thú Tội (Trần Trung Ịạo)
Ta đi tuyết đổ lên đời trắng
Mưa buồn như mắt mẹ đêm khuya
Chùa xa ai giục hồi chuông đổ
Hay tiếng ru con dưới mộ phần
Cả đời ta chưa yên giấc ngủ
Chập chờn mộng mị trắng thâu canh
Nhớ Núi Thương Rừng (Trần Trung Đạo)
Những phấn đấu gian khổ cho sự sống còn, những uẩn ức phẩn nộ, ngậm ngùi đắng cay, khổ lụy lao đao, đày ải truân chuyên của kiếp người ly hương, đối diện trước bờ tử sinh, đã đem lại những ánh mắt "ảo giác" khác lạ trong cuộc đời, giữa thăng trầm hưng phế của lịch sử, mà tác giả "Thiên Sử Thi của người vượt biển" đã diễn tả :
Trời ơi !
Khát cào khát cấu tim gan !
Khát khô môi bỏng khát càng khát thêm
Mắt ảo giác, khát cuồng điên !
Miệng khô há hốc gục trên sàn tàu !
Chết Khát (Đào Văn Bình)
Trong khi đó ở quê nhà thăm thẳm, Mẹ già tóc ngày thêm sợi bạc, nước mắt lưng tròng, vẫn ngày đêm đau đáu đợi chờ mòn mỏi:
Mẹ già nước mắt đầy vơi
Quê nhà ngong ngóng chờ hoài tin con
Hồn con hóa hiện kiếp chim
Hải âu phi xứ đi tìm Tự Do !
Phong Ba Chợt Đến (Đào Văn Bình)
Ánh mắt của quê hương phải là ánh mắt Mẹ Hiền của một đời lo toan, tần tảo, hy sịnh chịu đựng chẳng ngại ngần ..một hai nắng sớm mưa chiều, bôn ba cuộc sống nhiễu điều phận dâu, đêm dài trắng mắt canh thâu, ngày qua bước vội gánh sầu nặng mang ....
một lần bỏ quê nhà đi mãi
có mẹ buồn mắt mẹ long lanh
chốn quê mình thương nhớ xót xa
loài hoa cỏ như em nhỏ dại
Em Một Đời Rong Ruổi (Trần Thị Hà Thân)
Những địa danh, những nơi chốn quê hương đã là tên gọi của những ánh mắt thân thương : Đôi Mắt Người Sơn Tây, Đôi Mắt Huế, Đôi Mắt Pleiku ..
Rồi một sáng xuân mơ ta thức dậy
Hoa vàng bay lất phất ngát tâm đào
Chim ríu rít reo vui tình Tôn nữ
Người nhớ người cây lá bỗng xôn xao
Đôi mắt Huế khép hồn ta chới với
Nhận ra mình giọt nắng đọng trên môi
Đôi bướm mỏng trên cành xuân tha thướt
Đậu hay bay chắc phải đợi ý người ...
Xuân Mơ (VNL)
Màu mắt Huế đem lại những hình ảnh lung linh, huyền ảo, cho hồn thơ phải thao thức, cho người thơ phải trằn trọc níu kéo những chuỗi ngày ấu thơ của ký ức xa xăm, của thương nhớ ngọt ngào, của tình yêu tha thiết nồng nàn :
Anh vịn vào màu Huế để yêu em
Trước thành quách bao đời em cứ trẻ
Sông Hương chảy thon mình qua dâu bể
Anh mượn vành nón Huế buổi về thăm.
.................................................
Anh vịn vào màu mắt những ngày xa
Những uẩn khúc trong điệu hò mẹ hát
Những đèo dốc trong đời cha bất trắc
Mắt Huế nhìn thăm thẳm tới ngày xưa.
Màu Huế (Trương Nam Hương)
Dù xa hỏi lòng quên chưa
Huế sang đông Huế buồn trong mưa
Như mắt xưa chiều áo tím
Giận anh nên bước đi ngoài mưa.
Màu mắt Huế buồn rưng rưng
Khiến cho anh suốt đời không quên
Ôi mắt thơ đẹp ai oán
Mà phong ba vẫn luôn đón chờ.
Huế Mắt Xưa (nhạc Quốc Dũng)
Em đẹp thế Pleiku ơi
Trái tim tôi muốn vỡ tan rồi
Không dám nhìn vào đôi mắt ấy
Đôi mắt Pleiku biển đầy
Có hàng thông xanh trong ánh mắt em
Có dòng Sê Gian trong đôi mắt em
Tôi uống rượu cần say men say men
Có ngọn lửa nào đang nhen chơi vơi
Đôi Mắt Pleiku (Nguyễn Cường)
Quê hương trong đôi mắt muôn đời vẫn là những hình ảnh dấu yêu của đời người :
Có những đêm dài, anh ngồi nhìn hỏa châu rơi
Nghe vùng tâm tư cháy đỏ xoay ngang lưng trời
Những đóm mắt hỏa châu bừng lên trong màn tối
Như mắt em sáng ngời, theo anh đi ngàn lối
Những đêm không ngủ anh ngồi tâm sự cùng hỏa châu rơi..
Những Đóm Mắt Hỏa Châu (Hàn Châu)
Mang thân phận bèo bọt của đời ly khách tha phương, hình ảnh của quê hương cố quận, vườn xưa cảnh cũ, hình bóng cố nhân vẫn thấp thoáng đâu đây trong ánh mắt buồn thăm thẳm, đăm chiêu nhìn về một khung trời viễn mộng xa xăm, như Nguyễn Du đã tả nỗi nhớ nhà của Thúy Kiều khi ở lầu Ngưng Bích :
Tấc lòng cố quốc tha hương
Đường kia nỗi nọ ngổn ngang bời bời
Cánh hồng bay bổng tuyệt vời
Đã mòn con mắt phương trời đăm đăm
Truyện Kiều (Nguyễn Du)
Những "con mắt trần gian" có thể tạo ra những hình ảnh tương phản trong lòng khách thơ, đôi khi ngọt ngào nồng ấm, lúc hắt hiu trầm lặng, khi dịu dàng thương yêu, lúc đắng cay thù ghét, bộc lộ tâm tư giữa bao chìm nổi chênh vênh trong biển đời dâu bể mù khơi bập bềnh sóng nước chẳng biết trôi về đâu. Đó là những ánh mắt của thân thiết gắn bó, của đau thương chia lìa, của nhớ thương tiếc nuối ..
Những con mắt tình nhân
Nuôi ta biết nồng nàn
Những con mắt thù hận
Cho ta đời lạnh câm
Những mắt biếc cỏ non
Xanh cây trái địa đàng
Những con mắt bạc tình
Cháy tan ngày thần tiên
Những Con Mắt Trần Gian (Trịnh Công Sơn)
Những con mắt đáng thương đáng nhớ trên cõi đời nầy đâu phải chỉ của người tình riêng tư , mà có thể là đôi mắt của một người bạn tri kỷ .Trong "Nốt Trầm Cuối của Khúc Tình Ca", nhà thơ Trần Hoan Trinh của "Tiếng Chim Ngoài Cửa Lớp" đã nhớ đến ánh mắt bơ vơ của người bạn tri âm, nhạc sĩ Trần Đình Quân :
Anh trở về đôi mắt bơ vơ
Vai nặng trĩu nỗi buồn trần thế
Còn nhớ không Khúc Tình Ca Xứ Huế
Lời tự tình một thuở thanh xuân?
(Trần Hoan Trinh)
Sáng như gươm và chấp chóa kim cương !
Mỗi cái ngó là một vì sao mọc !
Mỗi liếc yêu là phảng phất mùi hương .
Hai mắt ấy chói hào quang sáng ngợp
Dẫn hồn ta vào thế giới thiêng liêng,
Hớp nhiều trăng cho niềm trinh rất ngớp
Say nhạc hường nổi bổng giữa đào nguyên
Cặp Mắt (Bích Khê)
Đôi mắt là sản phẩm nghệ thuật của bao áng thơ tình tuyệt vời. Mắt là mộng, là mơ, là nhớ, là thương, là tình, là cả một hồ Thơ lung linh huyền ảo để thi nhân phải chìm đắm ngụp lặn chơi vơi. Hình ảnh của đôi mắt là đặc trưng biểu hiện của nghệ thuật tạo hình, đã phát ra những làn sóng âm thanh dìu dặt của nhạc thơ: rượu đây ướt đỏ môi mềm, tình đây gọi nắng bên thềm trổ bông, tim ta thắm mực má hồng, em ngồi ta vẽ chân dung em cười ... và trên bức chân dung rạng rỡ đó , ánh mắt của em phải làm hồn ta lạc phách thành thơ ...
Mắt em là một hồ Thơ
Lung linh trong nắng mộng mơ một mình
Mắt em là một rừng Thu
Xạc xào nắng sớm, vi vu gió chiều
Mắt em hơn mắt nai tơ
Dịu dàng yểu điệu ngác ngơ tuyệt vời
Mắt em hơn mắt bồ câu
Sáng ngời tuyệt mỹ huyền châu nào bằng
Mắt em đã trộm hồn tôi
Một đời tôi lội trong hồ mắt em
Đôi Mắt Thơ (Sóng Việt)
Mắt là hình ảnh của bốn mùa mưa nắng, hoa cỏ ngát hương, trăng sao bàng bạc, sương mai buổi sáng, hoàng hôn chiều tà, của những bất ngờ tư duy thầm kín, những ngẫu nhiên cảm xúc dâng đầy, của những chung tình ước hẹn cùng năm tháng. Hình ảnh thiên nhiên mưa nắng vô thường chập chờn trong ánh mắt như những sợi dây vô hình trói buộc đời người với tình yêu muôn thuở :
Ngây ngất tình em trong nắng dại
Trót đã yêu thầm, biết yêu ai ?
Nắng có trải dài trong khóe mắt
Cho linh hồn rực sáng đêm dài
Nắng Trong Mắt Em (nhạc Đức Minh, thơ VNL)
Thuyền tình không bến lênh đênh
Mưa rơi trong mắt buồn tênh một đời
Hôm nao chợt ước hoa cười
Cho ai ghé bến yêu người trong mơ
(Bùi Vi Thiện)
Giọt mưa chiều nay hay là nước mắt em.
Giọt mưa chiều nay hay là tiếng hát em.
Tiếng hát nức nở của con tim,
Tiếng hát đau khổ kiếp cô đơn,
Buồn như tiếng mưa chiều.
Giọt mưa chiều nay hay là tiếng vấn vương.
Giọt mưa chiều nay hay là tiếng nhớ thương
Giọt Mưa Chiều Hay Nước Mắt Em (nhạc Nguyễn Hữu Thiết)
Mưa trong mắt em mưa trong bóng đêm
Từng giọt mưa rơi rơi nhạt nhòa trên đôi môi
Thôi tiếc chi người hỡi
Mưa trong mắt em
Mưa nghe xót thương
Còn gì đâu em ơi chỉ còn anh đêm nay
nhìn giọt mưa
giọt mưa trong mắt em
Mưa Trong Mắt Em (Vũ Tuấn Đức)
xin bầu trời đêm nay lên cao
và đôi ta sẽ tìm về nhau...
trong mắt môi khát vọng hôm nao
cho vòng tay sưởi ấm tình trao
ta hát vang lời ca say đắm
hoàng hôn về trong mắt duyên tơ
Hoàng Hôn Trong Mắt Em (Trường Đinh)
Từng làn thu êm như hương hoa
từng mùa thơ trao nắng quê nhà
Em thêu nhánh hồng bên giòng sông xưa
Trong mắt môi nồng, em là biển nhớ
Anh trong em là cơn mưa
Anh trong em là gió mùa
Trong Mắt Em Là Biển Nhớ (thơ Trường Đinh- nhạc Ngô Thụy Miên)
Trong đôi mắt em là cả một mùa xuân vi diệu, an lành, cỏ hoa tình tự, chim non ríu rít trên cành: em hồn nhiên dễ thương lời chim sẻ, nhả Xuân thì mơn mởn lối tôi về, mắt lá răm say tình tôi chắt ngọt, chút mưa chiều mòng mọng ướt bờ mi ...
Ta thấy xuân hồng trong mắt em
Long lanh ngàn âu yếm êm dịu
Để ta chợt thấy lòng ta bỗng
Có những niềm vui nhỏ không tên
Xuân Hồng (Vũ Thư Nguyên)
:
Và mùa xuân trong đôi mắt em
Là mùa xuân anh mãi đi tìm
Và mùa xuân trong đôi mắt em
Anh đợi mong
Và mùa xuân trong đôi mắt em
Là mùa xuân chan chứa hy vọng
Và mùa xuân trong đôi mắt em
Anh mãi chờ trông...
Mùa Xuân Trong Đôi Mắt Em (nhạc Đức Huy)
Trong đôi mắt thấy cả trời mây vời vợi giữa khung trời thu lồng lộng :
Đôi mắt kinh kỳ thương nhớ ai ?
Mà sao ướt quá bờ mi dài
Trời mây vời vợi buồn trong ấy
Xa mấy thu rồi ... Ôi vẫn say !
Đôi Mắt Kinh Kỳ (Sông Kiên)
Đôi mắt cũng là biểu tượng hình ảnh của quê hương yêu dấu ngàn trùng. Dù năm tháng trôi qua biền biệt, bóng hình của cố quận làng xưa vẫn chập chờn ẩn hiện trong ánh mắt vương vương nỗi sầu ngậm ngùi hiu hắt giữa khung trời thơ mênh mang hoài vọng. Ánh mắt đã đưa hồn thơ trải rộng khắp phương trời, giao động nhớ thương, trăn trở cội nguồn, giữa chín chiều quạnh hiu :
Mắt người mang cả quê hương
Lòng ta mang cả đoạn trường tháng năm
(Hoài Khanh)
"Đôi mắt người Sơn Tây, u uẩn chiều lưu lạc, buồn viễn xứ khôn khuây" đã tỏa ra những tia nhìn u uẩn, khát vọng một phương trời diệu vợi nào đó. Những ánh mắt rưng rưng đau đáu hướng về một chân trời quê có thể là những giọt nước mắt chan hòa mồ hôi, máu lửa, dấy lên nỗi căm hờn và tủi nhục. Một đôi mắt u trầm, đơn bạc đượm màu sương khói của núi rừng quê hương, với hoài vọng thiết tha "ngày trở lại quê hương, khúc hoàn ca rớm lệ".
Vừng trán em vương trời quê hương
Mắt em dìu dịu buồn Tây Phương
Tôi thấy xứ Đoài mây trắng lắm
Em có bao giờ em nhớ thương
Từ độ thu về hoang bóng giặc
Điêu tàn thôi lại nối điêu tàn
Đất đá ong khô nhiều ngấn lệ
Em có bao giờ lệ chứa chan
Đôi mắt người Sơn Tây (Quang Dũng)
Khi Thiền sư Tuệ Sỹ mãi băn khuăn với nỗi đau của vận nước "Sầu trên thế kỷ điêu linh / Giấc mơ hoang đảo thu hình tịch liêu / Hận thù sôi giữa nắng chiều / Sông tràn núi lở nước triều mênh mông / Khói mù lấp kín trời Ịông / Trời ơi tóc trắng rũ lòng quê cha", tinh thần của Tuệ Sỹ vẫn can trường, bất khuất, dù phải chấp nhận ngục tù tăm tối, vẫn không chùn lòng .. Những ánh mắt sáng quắt vẫn hun hút về một phương trời duy nhất: đó là Tổ Quốc quê hương muôn vàn yêu dấu...
Tôi vẫn đợi những đêm đen lặng gió
Màu đen huyền ánh mắt tự ngàn xưa
Nhìn hun hút cho dài thêm lịch sử
Dài con sông tràn máu lệ quê cha
.....
Rồi trước mắt ngục tù thân bé bỏng
Ngón tay nào gõ nhịp xuống tường rêu
Rồi khép lại hàng mi về Cõi Mộng
Như sương mai như bóng chớp mây chiều.
Tôi Vẫn Đợi (Tuệ Sỹ)
Nơi miền đất lưu đày, cái niềm u uẩn sâu kín dằn vặt người thơ nhất là khi nhớ lại những biến cố lịch sử đầy tang thương của quê hương yêu dấu một thời nơi đó có hình ảnh của người cha anh dũng bảo vệ non sông, của người mẹ già nhẫn nhục một nắng hai sương. Đôi mắt của người cha kiên cường như khơi lại những kỷ niệm đau thương từ đáy huyệt sâu:
Dấu đi những món nợ đời tôi chưa trả hết
Tôi nợ cha đôi mắt trừng khi chết
Nợ mẹ già dòng máu chảy trong tim
Lời Thú Tội (Trần Trung Ịạo)
Ta đi tuyết đổ lên đời trắng
Mưa buồn như mắt mẹ đêm khuya
Chùa xa ai giục hồi chuông đổ
Hay tiếng ru con dưới mộ phần
Cả đời ta chưa yên giấc ngủ
Chập chờn mộng mị trắng thâu canh
Nhớ Núi Thương Rừng (Trần Trung Đạo)
Những phấn đấu gian khổ cho sự sống còn, những uẩn ức phẩn nộ, ngậm ngùi đắng cay, khổ lụy lao đao, đày ải truân chuyên của kiếp người ly hương, đối diện trước bờ tử sinh, đã đem lại những ánh mắt "ảo giác" khác lạ trong cuộc đời, giữa thăng trầm hưng phế của lịch sử, mà tác giả "Thiên Sử Thi của người vượt biển" đã diễn tả :
Trời ơi !
Khát cào khát cấu tim gan !
Khát khô môi bỏng khát càng khát thêm
Mắt ảo giác, khát cuồng điên !
Miệng khô há hốc gục trên sàn tàu !
Chết Khát (Đào Văn Bình)
Trong khi đó ở quê nhà thăm thẳm, Mẹ già tóc ngày thêm sợi bạc, nước mắt lưng tròng, vẫn ngày đêm đau đáu đợi chờ mòn mỏi:
Mẹ già nước mắt đầy vơi
Quê nhà ngong ngóng chờ hoài tin con
Hồn con hóa hiện kiếp chim
Hải âu phi xứ đi tìm Tự Do !
Phong Ba Chợt Đến (Đào Văn Bình)
Ánh mắt của quê hương phải là ánh mắt Mẹ Hiền của một đời lo toan, tần tảo, hy sịnh chịu đựng chẳng ngại ngần ..một hai nắng sớm mưa chiều, bôn ba cuộc sống nhiễu điều phận dâu, đêm dài trắng mắt canh thâu, ngày qua bước vội gánh sầu nặng mang ....
một lần bỏ quê nhà đi mãi
có mẹ buồn mắt mẹ long lanh
chốn quê mình thương nhớ xót xa
loài hoa cỏ như em nhỏ dại
Em Một Đời Rong Ruổi (Trần Thị Hà Thân)
Những địa danh, những nơi chốn quê hương đã là tên gọi của những ánh mắt thân thương : Đôi Mắt Người Sơn Tây, Đôi Mắt Huế, Đôi Mắt Pleiku ..
Rồi một sáng xuân mơ ta thức dậy
Hoa vàng bay lất phất ngát tâm đào
Chim ríu rít reo vui tình Tôn nữ
Người nhớ người cây lá bỗng xôn xao
Đôi mắt Huế khép hồn ta chới với
Nhận ra mình giọt nắng đọng trên môi
Đôi bướm mỏng trên cành xuân tha thướt
Đậu hay bay chắc phải đợi ý người ...
Xuân Mơ (VNL)
Màu mắt Huế đem lại những hình ảnh lung linh, huyền ảo, cho hồn thơ phải thao thức, cho người thơ phải trằn trọc níu kéo những chuỗi ngày ấu thơ của ký ức xa xăm, của thương nhớ ngọt ngào, của tình yêu tha thiết nồng nàn :
Anh vịn vào màu Huế để yêu em
Trước thành quách bao đời em cứ trẻ
Sông Hương chảy thon mình qua dâu bể
Anh mượn vành nón Huế buổi về thăm.
.................................................
Anh vịn vào màu mắt những ngày xa
Những uẩn khúc trong điệu hò mẹ hát
Những đèo dốc trong đời cha bất trắc
Mắt Huế nhìn thăm thẳm tới ngày xưa.
Màu Huế (Trương Nam Hương)
Dù xa hỏi lòng quên chưa
Huế sang đông Huế buồn trong mưa
Như mắt xưa chiều áo tím
Giận anh nên bước đi ngoài mưa.
Màu mắt Huế buồn rưng rưng
Khiến cho anh suốt đời không quên
Ôi mắt thơ đẹp ai oán
Mà phong ba vẫn luôn đón chờ.
Huế Mắt Xưa (nhạc Quốc Dũng)
Em đẹp thế Pleiku ơi
Trái tim tôi muốn vỡ tan rồi
Không dám nhìn vào đôi mắt ấy
Đôi mắt Pleiku biển đầy
Có hàng thông xanh trong ánh mắt em
Có dòng Sê Gian trong đôi mắt em
Tôi uống rượu cần say men say men
Có ngọn lửa nào đang nhen chơi vơi
Đôi Mắt Pleiku (Nguyễn Cường)
Quê hương trong đôi mắt muôn đời vẫn là những hình ảnh dấu yêu của đời người :
Có những đêm dài, anh ngồi nhìn hỏa châu rơi
Nghe vùng tâm tư cháy đỏ xoay ngang lưng trời
Những đóm mắt hỏa châu bừng lên trong màn tối
Như mắt em sáng ngời, theo anh đi ngàn lối
Những đêm không ngủ anh ngồi tâm sự cùng hỏa châu rơi..
Những Đóm Mắt Hỏa Châu (Hàn Châu)
Mang thân phận bèo bọt của đời ly khách tha phương, hình ảnh của quê hương cố quận, vườn xưa cảnh cũ, hình bóng cố nhân vẫn thấp thoáng đâu đây trong ánh mắt buồn thăm thẳm, đăm chiêu nhìn về một khung trời viễn mộng xa xăm, như Nguyễn Du đã tả nỗi nhớ nhà của Thúy Kiều khi ở lầu Ngưng Bích :
Tấc lòng cố quốc tha hương
Đường kia nỗi nọ ngổn ngang bời bời
Cánh hồng bay bổng tuyệt vời
Đã mòn con mắt phương trời đăm đăm
Truyện Kiều (Nguyễn Du)
Những "con mắt trần gian" có thể tạo ra những hình ảnh tương phản trong lòng khách thơ, đôi khi ngọt ngào nồng ấm, lúc hắt hiu trầm lặng, khi dịu dàng thương yêu, lúc đắng cay thù ghét, bộc lộ tâm tư giữa bao chìm nổi chênh vênh trong biển đời dâu bể mù khơi bập bềnh sóng nước chẳng biết trôi về đâu. Đó là những ánh mắt của thân thiết gắn bó, của đau thương chia lìa, của nhớ thương tiếc nuối ..
Những con mắt tình nhân
Nuôi ta biết nồng nàn
Những con mắt thù hận
Cho ta đời lạnh câm
Những mắt biếc cỏ non
Xanh cây trái địa đàng
Những con mắt bạc tình
Cháy tan ngày thần tiên
Những Con Mắt Trần Gian (Trịnh Công Sơn)
Những con mắt đáng thương đáng nhớ trên cõi đời nầy đâu phải chỉ của người tình riêng tư , mà có thể là đôi mắt của một người bạn tri kỷ .Trong "Nốt Trầm Cuối của Khúc Tình Ca", nhà thơ Trần Hoan Trinh của "Tiếng Chim Ngoài Cửa Lớp" đã nhớ đến ánh mắt bơ vơ của người bạn tri âm, nhạc sĩ Trần Đình Quân :
Anh trở về đôi mắt bơ vơ
Vai nặng trĩu nỗi buồn trần thế
Còn nhớ không Khúc Tình Ca Xứ Huế
Lời tự tình một thuở thanh xuân?
(Trần Hoan Trinh)
Ánh mắt là bốn mùa mưa nắng, của cỏ hoa tình tự, của hương trời nhụy đất ngất ngây .. của vũ trụ vô biên, của tình yêu bất tận ...
"Bốn mùa nhung nhớ mênh mông ...Mắt em Xuân, Hạ, Thu, Đông diệu vời". Bốn mùa khe khẽ câu tình tự, dáng ngọc em về xõa tóc bay, kỷ niệm vây trùng khung trí nhớ, chuếnh choáng tình tôi sóng mắt đầy:
Mắt em ô cửa mùa Xuân
Nắng mai chan chứa, hương Xuân dạt dào
Gió Xuân mơn trớn má đào
Hoa Xuân rực rỡ, duyên chào tình Xuân
Mắt em phượng đỏ trưa Hè
Sân trường gợi nhớ tiếng ve gọi người
Vườn xanh, hoa bướm mong chờ
Sao khuya rạo rực ngỏ lời phượng yêu
Mắt em chiều tím đồi Thu
Trăng soi bàng bạc, thẩn thơ nai vàng
Suối buồn róc rách âm vang
Nắng thu chan chứa tơ vàng mắt nai
Mắt em hiu hắt rừng Ịông
Lá rơi về cội, mênh mông chim trời
Tình thơ gác trọ ai chờ
Ấm môi anh lạnh mơ hồ mắt em
Mắt Em (Thái Sơn NDT)
Nói về đôi mắt đẹp của mùa Thu, chắc hẳn chúng ta sẽ nhớ đến câu trong truyện Kiều khi Nguyễn Du tả sắc đẹp của Thúy Kiều: "Kiều càng sắc sảo mặn mà, so bề tài sắc lại là phần hơn" chắc chắn là nhờ đến đôi mắt mùa thu của Kiều:
Làn thu thuỷ, nét xuân sơn
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh
Truyện Kiều (Nguyễn Du)
"Thu thủy" nghĩa là con mắt long lanh trong trẻo như dòng nước mùa thu. "Xuân sơn" là núi mùa xuân xanh thắm, ví với lông mày người con gái đẹp. Ngoài ra còn có từ "thu ba" tức là sóng mùa thu, mắt con gái lấp lánh trong sáng như sóng mùa thu .. mà ta thấy trong đoạn thơ:
Áng đào kiểm đâm bông não chúng,
Khoé thu ba rợn sóng khuynh thành,
Bóng gương lấp loáng trong mành,
Cỏ cây cũng muốn nổi tình mây mưa.
Chìm đáy nước cá lừ đừ lặn,
Lửng lưng trời nhạn ngẩn ngơ sa,
Hương trời đắm nguyệt say hoa,
Tây Thi mất vía, Hằng Nga giật mình.
Cung Oán Ngâm Khúc (Nguyễn Gia Thiều)
"Mắt xanh" như sóng nước hồ thu của Thúy Kiều đã được Từ Hải khen tặng là "con mắt tinh đời" ..Trong buổi đầu gặp gỡ, Từ Hải và Thúy Kiều đã tâm đầu ý hợp.
Khen cho con mắt tinh đời
Anh hùng đoán giữa trần ai mới già !
Một lời đã biết đến ta,
Muôn chung nghìn tứ cũng là có nhau
Thử đọc lại đoạn văn của Thanh Tâm Tài Nhân (Kim Vân Kiều truyện) hồi 17- diễn tả mẫu đối thoại giữa Từ Hải và Thúy Kiều :
Minh Sơn (Từ Hải) hỏi : "Ta nghe nàng tới chốn này đã một năm qua mà chưa một ai lọt vào con mắt, điều đó có thực tế không ?"
Thúy Kiều đáp: "Người ta đồn đại quá lời, chứ thiếp tôi đây chẳng qua cũng phải chọn người mà kết giao, nhận xét phẩm hạnh mà đối đãi, cho nên chẳng dám vội đem gan óc gửi vào những đám tục trần ......................
Minh Sơn mỉm cười mà rằng: "Khen nàng quả có con mắt tinh đời, anh hùng đoán giữa trần ai mà không nhầm lẫn"
Nàng rằng : "Đôi con ngươi của thiếp tức là cặp mắt để nhìn anh hùng, có đâu lại nhầm lẫn được ?"
Minh Sơn rằng : "Tốt lắm! Tốt lắm! Nếu vậy thì ta với nàng kể từ hôm nay đã gặp tri kỷ rồi đó " .
Từ Hải không khinh khi và trách móc Kiều bán thân ở chốn lầu xanh, mà còn đem tất cả tấm lòng thành thật, "tâm phúc tương cờ" (lòng dạ hẹn nhau) mà đối xử với Kiều rất chân tình tử tế . Người được nàng đem "mắt xanh tinh đời" để ý phải xứng đáng là kẻ anh hùng quân tử. Đúng là đôi mắt tri âm tri kỷ của "trai anh hùng gái thuyền quyên" ..
Trong đôi mắt thân thương và trìu mến đã chứa đựng tất cả những hình tượng tự nhiên trong sáng, tình cảm thiết tha va trân quí nhất của con người : tình yêu nam nữ, tình yêu tổ quốc, tình gia đình, tình thiên nhiên.
trong mắt em
chị thấy cả giòng sông
rêu xanh cố đô hiền
trong mắt em
chị thấy gió đìu hiu
quấn quyện làn sương mỏng
trong mắt em
chị thấy dáng mẹ hiền
đang run rẩy trong đêm
trong mắt em
chị thấy trời gió cuộn
sóng ào ạt đời em
trong mắt em
chị thấy giọt giọt đầy
rưng rưng tràn mi mắt
Trong Mắt Em (Phi Yên)
Điểm tiếp cận đầu tiên khi hai người gặp nhau chính là những ánh mắt nhìn nhau. Những ánh mắt đó đã phát sinh những luồng giao cảm thật dễ thương, dễ có thiện cảm, hoặc đáng ghét để muốn rời xa liền. Đôi mắt chính là trung tâm điểm quan trọng dễ thu hút và quyến rũ nhất trên khuôn mặt.
"Màu nắng hay là màu mắt em".
Chính màu sắc của đôi mắt cũng đã góp phần tạo nên những nét tuyệt vời có hấp lực làm đắm say người đối diện, mỗi màu sắc khác nhau đã tạo nên những dáng dấp riêng biệt làm cho cách nhìn thể hiện nhiều phong cách khách nhau : lúc hiền từ gợi cảm, lúc thật nồng nàn đắm đuối, lúc thông minh chinh phục, lúc ngây thơ trong trắng, lúc dây dưa mùi mẫn, lúc buồn chia ly não nuột.
dấu đi tình rã dưới chân,
trên đầu hư huyễn lá đan nếp sầu,
tiền duyên ủ mộng lên nhau,
kiếp sau thắp đuốc soi màu mắt em ...(VNL)
Mắt trong thi ca có nhiều màu sắc diệu vợi mà phải kể đến đầu tiên là mắt xanh .
Trong Truyện Kiều, Từ Hải biết tiếng Thuý Kiều là người tài sắc, chàng đến tìm Kiều ở thanh lâu và hỏi nàng:
"Bấy lâu nghe tiếng má đào
Mắt xanh chẳng để ai vào có không ?
Một đời được mấy anh hùng
Bỏ khi cá chậu chim lồng mà chơi!"
Mắt xanh bắt nguồn từ chữ "thanh nhãn", tức tròng mắt màu xanh đen, còn chung quanh là màu trắng. Có một truyền thuyết kể rằng : "Nguyễn Tịch sống đời nhà Tấn, là một trong bảy người hiền ở Trúc Lâm. Ông có nhiều tài năng thơ, đàn, hát đều giỏi. Tương truyền ông uống rượu có khi say liền sáu mươi ngày. Ông cho cuộc đời là đáng chán, công danh sự nghiệp là phù vân. Có những đêm trường quạnh quẽ với bình rượu bên người, thao thức năm canh không ngủ, ông đã tự hỏi: "bồi hồi hà sở kiến, ưu tư độc thương tâm" (bồi hồi thấy gì đây, lo lắng thêm đau lòng) . Có khi ông đánh xe đi chơi cùng trời cuối đất, rồi trở về, khóc lóc thảm thiết. Ông thường ước mơ một xã hội không kẻ thống trị, không có người giàu, người nghèo và mọi người được tự do, không bị trói buộc. Nguyễn Tịch có đôi mắt huyền bí lạ lùng; khi ông tiếp khách người quân tử hay người ông yêu thích thì mắt ông xanh đen; khi có khách người tầm thường hay ông không ưa thì mắt ông toàn lòng trắng ". Và từ đó "mắt xanh" có nghĩa là vừa ý bằng lòng.
Bể xanh lấp loáng tận trời xa,
Đây ngỡ màu xanh mắt tỏa ra.
Nước bạc mài nên nghìn mũi kiếm,
Đầm im rơi xuống một sao sa.
Mắt Toả Sắc Xanh (Hồ Xuân Hương)
Màu mắt xanh biểu tượng cái đẹp nguyên trinh, yêu kiều, tha thiết và nồng nàn .. Một màu mắt tạo ra sự linh diệu ngập tràn cảm xúc. Ánh mắt đó "không chấn song...mà cầm gian Nhật Nguyệt " :
Mắt xanh con chim chài
Đậu trên cành thầm lặng
Nàng soi cùng bóng cây
Em nghiêng thân hoa gầy
Mắt hé mầm lá biếc
Ta nửa đời đơn chiếc
Tựa gốc nàng "tọa vong"
Mắt em không chấn song
Mà cầm gian Nhật Nguyệt
Ơi hỡi! Nàng xanh biếc
Thả đôi mắt tình bay
Ta xòe hồng đôi tay.
Mắt Xanh (Phạm Thiên Thư)
Chưa gặp em tôi vẫn nghĩ rằng
Có nàng thiếu nữ đẹp như trăng
Mắt xanh lả bóng dừa hoang dại
Âu yếm nhìn tôi không nói năng...
Tự Tình Dưới Hoa (Đinh Hùng)
Nuớc buồn cũng bởi mắt em xanh
Hồ biển rưng rưng biếc mấy thành?...
Nụ Cười Thương Nhớ (Đinh Hùng)
Tôi nhìn cặp mắt trong xanh ấy
Để thấy hồn tôi trong mắt xanh.
Thuyền mộng lênh đênh vào xứ lạ,
Chèo đưa nét nhạc lượn mong manh.
Hương (Đinh Hùng)
Thi sĩ Nguyễn Nhược Pháp (tác giả bài thơ Đi Chùa Hương) với những câu thơ hóm hỉnh, thanh tao, đầy thi vị, với vài nét phát họa đơn sơ đã đưa trí tưởng người đọc sống lại những ngày xưa thân ái, giữa thoáng buồn vui lẫn lộn của lứa tuổi đầy hồn nhiên, xao xuyến, bâng khuâng, e thẹn, ngập ngừng qua đôi "mắt xanh nhìn man mác" ...
Cuối đầu nàng tha thướt
Yêu kiều như mây qua
Mắt xanh nhìn man mác
Mỉm cười vê cánh hoa
Tay Ngà (Nguyễn Nhược Pháp)
Màu mắt tím cũng phảng phất trong thi ca. Có thể chúng ta không thấy màu mắt tím trên cặp mắt giai nhân ở ngoài đời, nhưng màu tím đó đã tượng trưng cho những gì đậm đà da diết, cái duyên dáng êm đềm, sâu đậm khó diễn tả, đã tạo sự kỳ diệu cho tâm linh. Một màu mắt mang chút gì huyền ảo pha trộn mộng mơ lãng đãng với nỗi buồn thấm thía khó diễn tả :
Mắt em tím để hồn anh mơ mộng
Đêm tương tư tha thiết bóng hình ai
Hoa tàn phai mùi hương xưa phảng phất
Em đi rồi ngàn nỗi nhớ vây quanh
Mắt Tím (Bảo Cường)
Màu mắt biếc tượng trưng cho sự trong sáng và ngây thơ, một màu mắt không bị vẫn đục vì gió bụi của thời gian. Bài thơ Tống Biệt Hành của Thâm Tâm đã diễn tả sự xao xuyến bâng khuâng của buổi tiễn đưa bịn rịn và lưu luyến kẻ ở người đi, khi có sự xuất hiện đột ngột của người em gái với đôi mắt biếc làm sóng lòng phải dạt dào chao động , khi mà "bóng chiều không thắm, không vàng vọt . Sao đầy hoàng hôn trong mắt trong?" và cô gái thẹn thùng trao kỷ vật "chiếc khăn tay" đẫm lệ cho người đi:
Trời chưa mùa thu, tươi lắm thay,
Em nhỏ ngây thơ, đôi mắt biếc
Gói tròn thương tiếc chiếc khăn tay
Tống Biệt Hành (Thâm Tâm)
Ánh mắt biếc đó đã tạo những gợn sóng lăn tăn trên những dòng sông thơ nhạc triền miên chảy mãi về một chân trời vô tận, làm xao động tình người khôn nguôi, dù một mai kia hai kẻ xa cách nhau ở bất cứ một chân trời góc bể nào . Có hình ảnh nào thật dễ thương và trữ tình như :
Đôi mắt biếc hồn nhiên mầu nắng hạ,
Bờ mi cong khép nép dáng thu buồn,
(Mùi Quí Bồng)
đã gợi nhớ hình ảnh sầu mộng của người em gái thơ ngây:
Của những đêm sầu tím hồn thao thức,
Và những ngày vàng ấm tóc mây buông.
(Mùi Quí Bồng)
Ánh mắt biếc đó cứ vương vấn hoài một kỷ niệm xa xăm nào đó, khó phai nhòa trong trí tưởng :
Mắt biếc năm xưa nay đâu
cánh sao còn đây tóc mây nào bay
Phố vắng mênh mang mưa rơi
ước mơ nào nguôi tình đã phai rồi
Mắt biếc (nhạc Ngô Thụy Miên)
Mắt em sóng biếc gợi buồn,
Tóc mây buông thả gọi hồn tơ vương,
Đôi bờ tinh thể kim cương,
Dạt dào ngắm mãi anh thương từ đầu
Mắt Biếc (Việt Hải)
nhất là tuổi học trò hồn nhiên trong trắng, ngồi trong lớp mà hồn thả tận đâu đâu:
bên kia lớp em ngồi hong sách vở
tuổi mười lăm anh đâu thể nói gì
em còn nhỏ, em chỉ là mắt biếc
dấu trời xanh trong cửa sổ linh hồn
em chỉ là mắt biếc
(Vỹ Nhi)
Một ánh mắt bất chợt, một bóng dáng dịu dàng tha thướt nào đó ngẫu nhiên bắt gặp trên đường đời xuôi ngược, một hình ảnh bình dị chân quê ngập ngừng lặng lẽ, bên dòng sông bập bềnh trăng nước vơi đầy, tỏa hương thơm ngào ngạt vào khu vườn thân thiết ban sơ, hồn nhiên, lưu luyến của thuở ban đầu ai mà chẳng có ...
Đôi mắt ai ngang qua
vướng hồn tôi ở lại
chia tay về nhớ mãi
đường đi mộng trải dài
Đôi mắt ai thôi miên
thêm nụ cươì ngoan hiền
khiến lòng tôi xao xuyến
chợt thấy đời bình yên
Đôi mắt ai hay khóc
như cơn mưa mời mọc
loang hồn tôi thấm ướt
cho hoa đời nẩy lộc
Đôi mắt ai độ lượng
trong em cả thiên đường
tôi thẫn thờ vương vấn
ôi đôi mắt tôi thương ....
Đôi Mắt (Mỷ Ngọc)
Mắt nâu huyền như hạt dẻ đã làm cho cả đồi núi rừng thu sững sờ ngơ ngác. Tiếng sương mù huyền ảo giao hưởng với tiếng lá vàng rơi, đã tạo nên những chuỗi âm thanh trác tuyệt với những nhịp rung chơi vơi bất tận:
Này yêu dấu mùa thu về hôm nao
Em thả tóc xanh bay theo mây đào
Em thắp hồn lên nâng cao ý nhạc
Trong lời ru biếc có ánh trăng sao
Này em nhé mắt nâu qua rừng thu
Trông bóng thời gian nhả tiếng sương mù
Chiều rơi lá chín thương em hương lụa
Anh nhặt thu về xây tím áng thơ
Này em hỡi dòng sông trôi xa xôi
Nhạc vỡ trong lòng nhạc ứa đầy vơi
Chiều sao hoang vắng vàng phai sắc lá
Anh viết tình thu trên môi em thôi
Thu Về Hôm Nao (Phạm Anh Dũng)
Đôi mắt huyền đen nhánh, tròn xoe, long lanh như hạt nhãn, thật dễ thương và dễ say đắm hồn người .. khi ánh mắt đưa ngang :
"Bốn mùa nhung nhớ mênh mông ...Mắt em Xuân, Hạ, Thu, Đông diệu vời". Bốn mùa khe khẽ câu tình tự, dáng ngọc em về xõa tóc bay, kỷ niệm vây trùng khung trí nhớ, chuếnh choáng tình tôi sóng mắt đầy:
Mắt em ô cửa mùa Xuân
Nắng mai chan chứa, hương Xuân dạt dào
Gió Xuân mơn trớn má đào
Hoa Xuân rực rỡ, duyên chào tình Xuân
Mắt em phượng đỏ trưa Hè
Sân trường gợi nhớ tiếng ve gọi người
Vườn xanh, hoa bướm mong chờ
Sao khuya rạo rực ngỏ lời phượng yêu
Mắt em chiều tím đồi Thu
Trăng soi bàng bạc, thẩn thơ nai vàng
Suối buồn róc rách âm vang
Nắng thu chan chứa tơ vàng mắt nai
Mắt em hiu hắt rừng Ịông
Lá rơi về cội, mênh mông chim trời
Tình thơ gác trọ ai chờ
Ấm môi anh lạnh mơ hồ mắt em
Mắt Em (Thái Sơn NDT)
Nói về đôi mắt đẹp của mùa Thu, chắc hẳn chúng ta sẽ nhớ đến câu trong truyện Kiều khi Nguyễn Du tả sắc đẹp của Thúy Kiều: "Kiều càng sắc sảo mặn mà, so bề tài sắc lại là phần hơn" chắc chắn là nhờ đến đôi mắt mùa thu của Kiều:
Làn thu thuỷ, nét xuân sơn
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh
Truyện Kiều (Nguyễn Du)
"Thu thủy" nghĩa là con mắt long lanh trong trẻo như dòng nước mùa thu. "Xuân sơn" là núi mùa xuân xanh thắm, ví với lông mày người con gái đẹp. Ngoài ra còn có từ "thu ba" tức là sóng mùa thu, mắt con gái lấp lánh trong sáng như sóng mùa thu .. mà ta thấy trong đoạn thơ:
Áng đào kiểm đâm bông não chúng,
Khoé thu ba rợn sóng khuynh thành,
Bóng gương lấp loáng trong mành,
Cỏ cây cũng muốn nổi tình mây mưa.
Chìm đáy nước cá lừ đừ lặn,
Lửng lưng trời nhạn ngẩn ngơ sa,
Hương trời đắm nguyệt say hoa,
Tây Thi mất vía, Hằng Nga giật mình.
Cung Oán Ngâm Khúc (Nguyễn Gia Thiều)
"Mắt xanh" như sóng nước hồ thu của Thúy Kiều đã được Từ Hải khen tặng là "con mắt tinh đời" ..Trong buổi đầu gặp gỡ, Từ Hải và Thúy Kiều đã tâm đầu ý hợp.
Khen cho con mắt tinh đời
Anh hùng đoán giữa trần ai mới già !
Một lời đã biết đến ta,
Muôn chung nghìn tứ cũng là có nhau
Thử đọc lại đoạn văn của Thanh Tâm Tài Nhân (Kim Vân Kiều truyện) hồi 17- diễn tả mẫu đối thoại giữa Từ Hải và Thúy Kiều :
Minh Sơn (Từ Hải) hỏi : "Ta nghe nàng tới chốn này đã một năm qua mà chưa một ai lọt vào con mắt, điều đó có thực tế không ?"
Thúy Kiều đáp: "Người ta đồn đại quá lời, chứ thiếp tôi đây chẳng qua cũng phải chọn người mà kết giao, nhận xét phẩm hạnh mà đối đãi, cho nên chẳng dám vội đem gan óc gửi vào những đám tục trần ......................
Minh Sơn mỉm cười mà rằng: "Khen nàng quả có con mắt tinh đời, anh hùng đoán giữa trần ai mà không nhầm lẫn"
Nàng rằng : "Đôi con ngươi của thiếp tức là cặp mắt để nhìn anh hùng, có đâu lại nhầm lẫn được ?"
Minh Sơn rằng : "Tốt lắm! Tốt lắm! Nếu vậy thì ta với nàng kể từ hôm nay đã gặp tri kỷ rồi đó " .
Từ Hải không khinh khi và trách móc Kiều bán thân ở chốn lầu xanh, mà còn đem tất cả tấm lòng thành thật, "tâm phúc tương cờ" (lòng dạ hẹn nhau) mà đối xử với Kiều rất chân tình tử tế . Người được nàng đem "mắt xanh tinh đời" để ý phải xứng đáng là kẻ anh hùng quân tử. Đúng là đôi mắt tri âm tri kỷ của "trai anh hùng gái thuyền quyên" ..
Trong đôi mắt thân thương và trìu mến đã chứa đựng tất cả những hình tượng tự nhiên trong sáng, tình cảm thiết tha va trân quí nhất của con người : tình yêu nam nữ, tình yêu tổ quốc, tình gia đình, tình thiên nhiên.
trong mắt em
chị thấy cả giòng sông
rêu xanh cố đô hiền
trong mắt em
chị thấy gió đìu hiu
quấn quyện làn sương mỏng
trong mắt em
chị thấy dáng mẹ hiền
đang run rẩy trong đêm
trong mắt em
chị thấy trời gió cuộn
sóng ào ạt đời em
trong mắt em
chị thấy giọt giọt đầy
rưng rưng tràn mi mắt
Trong Mắt Em (Phi Yên)
Điểm tiếp cận đầu tiên khi hai người gặp nhau chính là những ánh mắt nhìn nhau. Những ánh mắt đó đã phát sinh những luồng giao cảm thật dễ thương, dễ có thiện cảm, hoặc đáng ghét để muốn rời xa liền. Đôi mắt chính là trung tâm điểm quan trọng dễ thu hút và quyến rũ nhất trên khuôn mặt.
"Màu nắng hay là màu mắt em".
Chính màu sắc của đôi mắt cũng đã góp phần tạo nên những nét tuyệt vời có hấp lực làm đắm say người đối diện, mỗi màu sắc khác nhau đã tạo nên những dáng dấp riêng biệt làm cho cách nhìn thể hiện nhiều phong cách khách nhau : lúc hiền từ gợi cảm, lúc thật nồng nàn đắm đuối, lúc thông minh chinh phục, lúc ngây thơ trong trắng, lúc dây dưa mùi mẫn, lúc buồn chia ly não nuột.
dấu đi tình rã dưới chân,
trên đầu hư huyễn lá đan nếp sầu,
tiền duyên ủ mộng lên nhau,
kiếp sau thắp đuốc soi màu mắt em ...(VNL)
Mắt trong thi ca có nhiều màu sắc diệu vợi mà phải kể đến đầu tiên là mắt xanh .
Trong Truyện Kiều, Từ Hải biết tiếng Thuý Kiều là người tài sắc, chàng đến tìm Kiều ở thanh lâu và hỏi nàng:
"Bấy lâu nghe tiếng má đào
Mắt xanh chẳng để ai vào có không ?
Một đời được mấy anh hùng
Bỏ khi cá chậu chim lồng mà chơi!"
Mắt xanh bắt nguồn từ chữ "thanh nhãn", tức tròng mắt màu xanh đen, còn chung quanh là màu trắng. Có một truyền thuyết kể rằng : "Nguyễn Tịch sống đời nhà Tấn, là một trong bảy người hiền ở Trúc Lâm. Ông có nhiều tài năng thơ, đàn, hát đều giỏi. Tương truyền ông uống rượu có khi say liền sáu mươi ngày. Ông cho cuộc đời là đáng chán, công danh sự nghiệp là phù vân. Có những đêm trường quạnh quẽ với bình rượu bên người, thao thức năm canh không ngủ, ông đã tự hỏi: "bồi hồi hà sở kiến, ưu tư độc thương tâm" (bồi hồi thấy gì đây, lo lắng thêm đau lòng) . Có khi ông đánh xe đi chơi cùng trời cuối đất, rồi trở về, khóc lóc thảm thiết. Ông thường ước mơ một xã hội không kẻ thống trị, không có người giàu, người nghèo và mọi người được tự do, không bị trói buộc. Nguyễn Tịch có đôi mắt huyền bí lạ lùng; khi ông tiếp khách người quân tử hay người ông yêu thích thì mắt ông xanh đen; khi có khách người tầm thường hay ông không ưa thì mắt ông toàn lòng trắng ". Và từ đó "mắt xanh" có nghĩa là vừa ý bằng lòng.
Bể xanh lấp loáng tận trời xa,
Đây ngỡ màu xanh mắt tỏa ra.
Nước bạc mài nên nghìn mũi kiếm,
Đầm im rơi xuống một sao sa.
Mắt Toả Sắc Xanh (Hồ Xuân Hương)
Màu mắt xanh biểu tượng cái đẹp nguyên trinh, yêu kiều, tha thiết và nồng nàn .. Một màu mắt tạo ra sự linh diệu ngập tràn cảm xúc. Ánh mắt đó "không chấn song...mà cầm gian Nhật Nguyệt " :
Mắt xanh con chim chài
Đậu trên cành thầm lặng
Nàng soi cùng bóng cây
Em nghiêng thân hoa gầy
Mắt hé mầm lá biếc
Ta nửa đời đơn chiếc
Tựa gốc nàng "tọa vong"
Mắt em không chấn song
Mà cầm gian Nhật Nguyệt
Ơi hỡi! Nàng xanh biếc
Thả đôi mắt tình bay
Ta xòe hồng đôi tay.
Mắt Xanh (Phạm Thiên Thư)
Chưa gặp em tôi vẫn nghĩ rằng
Có nàng thiếu nữ đẹp như trăng
Mắt xanh lả bóng dừa hoang dại
Âu yếm nhìn tôi không nói năng...
Tự Tình Dưới Hoa (Đinh Hùng)
Nuớc buồn cũng bởi mắt em xanh
Hồ biển rưng rưng biếc mấy thành?...
Nụ Cười Thương Nhớ (Đinh Hùng)
Tôi nhìn cặp mắt trong xanh ấy
Để thấy hồn tôi trong mắt xanh.
Thuyền mộng lênh đênh vào xứ lạ,
Chèo đưa nét nhạc lượn mong manh.
Hương (Đinh Hùng)
Thi sĩ Nguyễn Nhược Pháp (tác giả bài thơ Đi Chùa Hương) với những câu thơ hóm hỉnh, thanh tao, đầy thi vị, với vài nét phát họa đơn sơ đã đưa trí tưởng người đọc sống lại những ngày xưa thân ái, giữa thoáng buồn vui lẫn lộn của lứa tuổi đầy hồn nhiên, xao xuyến, bâng khuâng, e thẹn, ngập ngừng qua đôi "mắt xanh nhìn man mác" ...
Cuối đầu nàng tha thướt
Yêu kiều như mây qua
Mắt xanh nhìn man mác
Mỉm cười vê cánh hoa
Tay Ngà (Nguyễn Nhược Pháp)
Màu mắt tím cũng phảng phất trong thi ca. Có thể chúng ta không thấy màu mắt tím trên cặp mắt giai nhân ở ngoài đời, nhưng màu tím đó đã tượng trưng cho những gì đậm đà da diết, cái duyên dáng êm đềm, sâu đậm khó diễn tả, đã tạo sự kỳ diệu cho tâm linh. Một màu mắt mang chút gì huyền ảo pha trộn mộng mơ lãng đãng với nỗi buồn thấm thía khó diễn tả :
Mắt em tím để hồn anh mơ mộng
Đêm tương tư tha thiết bóng hình ai
Hoa tàn phai mùi hương xưa phảng phất
Em đi rồi ngàn nỗi nhớ vây quanh
Mắt Tím (Bảo Cường)
Màu mắt biếc tượng trưng cho sự trong sáng và ngây thơ, một màu mắt không bị vẫn đục vì gió bụi của thời gian. Bài thơ Tống Biệt Hành của Thâm Tâm đã diễn tả sự xao xuyến bâng khuâng của buổi tiễn đưa bịn rịn và lưu luyến kẻ ở người đi, khi có sự xuất hiện đột ngột của người em gái với đôi mắt biếc làm sóng lòng phải dạt dào chao động , khi mà "bóng chiều không thắm, không vàng vọt . Sao đầy hoàng hôn trong mắt trong?" và cô gái thẹn thùng trao kỷ vật "chiếc khăn tay" đẫm lệ cho người đi:
Trời chưa mùa thu, tươi lắm thay,
Em nhỏ ngây thơ, đôi mắt biếc
Gói tròn thương tiếc chiếc khăn tay
Tống Biệt Hành (Thâm Tâm)
Ánh mắt biếc đó đã tạo những gợn sóng lăn tăn trên những dòng sông thơ nhạc triền miên chảy mãi về một chân trời vô tận, làm xao động tình người khôn nguôi, dù một mai kia hai kẻ xa cách nhau ở bất cứ một chân trời góc bể nào . Có hình ảnh nào thật dễ thương và trữ tình như :
Đôi mắt biếc hồn nhiên mầu nắng hạ,
Bờ mi cong khép nép dáng thu buồn,
(Mùi Quí Bồng)
đã gợi nhớ hình ảnh sầu mộng của người em gái thơ ngây:
Của những đêm sầu tím hồn thao thức,
Và những ngày vàng ấm tóc mây buông.
(Mùi Quí Bồng)
Ánh mắt biếc đó cứ vương vấn hoài một kỷ niệm xa xăm nào đó, khó phai nhòa trong trí tưởng :
Mắt biếc năm xưa nay đâu
cánh sao còn đây tóc mây nào bay
Phố vắng mênh mang mưa rơi
ước mơ nào nguôi tình đã phai rồi
Mắt biếc (nhạc Ngô Thụy Miên)
Mắt em sóng biếc gợi buồn,
Tóc mây buông thả gọi hồn tơ vương,
Đôi bờ tinh thể kim cương,
Dạt dào ngắm mãi anh thương từ đầu
Mắt Biếc (Việt Hải)
nhất là tuổi học trò hồn nhiên trong trắng, ngồi trong lớp mà hồn thả tận đâu đâu:
bên kia lớp em ngồi hong sách vở
tuổi mười lăm anh đâu thể nói gì
em còn nhỏ, em chỉ là mắt biếc
dấu trời xanh trong cửa sổ linh hồn
em chỉ là mắt biếc
(Vỹ Nhi)
Một ánh mắt bất chợt, một bóng dáng dịu dàng tha thướt nào đó ngẫu nhiên bắt gặp trên đường đời xuôi ngược, một hình ảnh bình dị chân quê ngập ngừng lặng lẽ, bên dòng sông bập bềnh trăng nước vơi đầy, tỏa hương thơm ngào ngạt vào khu vườn thân thiết ban sơ, hồn nhiên, lưu luyến của thuở ban đầu ai mà chẳng có ...
Đôi mắt ai ngang qua
vướng hồn tôi ở lại
chia tay về nhớ mãi
đường đi mộng trải dài
Đôi mắt ai thôi miên
thêm nụ cươì ngoan hiền
khiến lòng tôi xao xuyến
chợt thấy đời bình yên
Đôi mắt ai hay khóc
như cơn mưa mời mọc
loang hồn tôi thấm ướt
cho hoa đời nẩy lộc
Đôi mắt ai độ lượng
trong em cả thiên đường
tôi thẫn thờ vương vấn
ôi đôi mắt tôi thương ....
Đôi Mắt (Mỷ Ngọc)
Mắt nâu huyền như hạt dẻ đã làm cho cả đồi núi rừng thu sững sờ ngơ ngác. Tiếng sương mù huyền ảo giao hưởng với tiếng lá vàng rơi, đã tạo nên những chuỗi âm thanh trác tuyệt với những nhịp rung chơi vơi bất tận:
Này yêu dấu mùa thu về hôm nao
Em thả tóc xanh bay theo mây đào
Em thắp hồn lên nâng cao ý nhạc
Trong lời ru biếc có ánh trăng sao
Này em nhé mắt nâu qua rừng thu
Trông bóng thời gian nhả tiếng sương mù
Chiều rơi lá chín thương em hương lụa
Anh nhặt thu về xây tím áng thơ
Này em hỡi dòng sông trôi xa xôi
Nhạc vỡ trong lòng nhạc ứa đầy vơi
Chiều sao hoang vắng vàng phai sắc lá
Anh viết tình thu trên môi em thôi
Thu Về Hôm Nao (Phạm Anh Dũng)
Đôi mắt huyền đen nhánh, tròn xoe, long lanh như hạt nhãn, thật dễ thương và dễ say đắm hồn người .. khi ánh mắt đưa ngang :
Bực mình con mắt liếc ngang
Để tim lỗi nhịp tơ đàn run nhanh
Như tia chớp liếc trời xanh
Để mây vần vũ hóa thành mưa rơi!
Chỉ là cái liếc ngang thôi
Mà mơ mộng mãi bởi đôi mắt huyền
Mắt nhìn như nụ cười duyên
Để đôi má lúm đồng tiền dễ thương
Hè về tạm biệt mái trường
Xa con mắt liếc buồn vương vấn lòng
Biết rồi có gặp lại không
Giữ con mắt liếc nằm trong mắt mình.
Con Mắt Liếc Ngang (Vũ Hải Đoàn)
Tôi nhớ ngày qua
Xinh xinh cô em đôi mắt dịu buồn
Hồn đắm mơ say
Tim tôi rộn ràng tình đầu mong nhớ
Đôi mắt huyền ơi, rung lên bên tôi đôi tim nhịp nhàng
Ngày tháng xuôi sang
Cô em hững hờ tình tôi thờ ơ
Đôi mắt huyền ơi
Hay chăng tôi yêu say sưa nồng nàn
Đã mấy thu sang
Duyên em hững hờ, tình tôi thờ ơ
Đôi Mắt Huyền (nhạc Thông Đạt)
Biển màu của mắt ... nhất là đôi mắt u hoài của người con gái Tôn Nữ là tâm hồn của Huế thơ, Huế mộng, Huế thương, Huế nhớ, Huế tình ... dù ở bất cứ phương trời nào xa ngái...nôn nao lòng kẻ đi đã lâu mà chưa về lại :
Hương Giang nào biết nông sâu
Thuyền tôi chìm giữa biển mầu mắt em
Môi thơm xinh nụ cười hiền
Giọng em rất Huế như chim gọi mùa ...
Bài Thơ Tôn Nữ (Phạm Ngọc)
Đôi mắt là nguồn cảm hứng dạt dào bao la, là cái rung động man mác trữ tình, là xúc cảm hồn nhiên dịu dàng, là những hình ảnh thần tiên, thầm lặng, êm ái, ngọt ngào, lắng động và bất chợt ru em ngủ.
Nhắm đi đôi mắt mơ huyền
Thả hồn trôi nhẹ chiếc thuyền mong manh
Thuyền ai đầy ắp tình xanh
Gió đưa thuyền nhẹ lên gành suối tiên
Ngủ đi đôi mắt nai hiền
Thuyền ơi chèo gánh ưu phiền ra khơi
Giữa giòng tình bỗng chơi vơi
Bám theo bèo nổi tình bơi theo thuyền
Say đi đôi mắt nâu huyền
Trương Chi tiếng sáo nghiêng nghiêng thuyền tình
Dưới trăng giờ có đôi mình
Mái chèo khua nhẹ rung rinh sao trời ...
Mắt Mơ (VNL)
Như vậy thì màu sắc của mắt là một trong những cái duyên dáng để điểm tô nhan sắc của phái đẹp. Theo một Tạp Chí Thời Trang Trẻ : "chỉ với những hộp màu đơn sắc, bạn hãy tìm cách thể hiện tình cảm qua ánh mắt và đó cũng chính là nghệ thuật trang điểm biểu cảm nhờ vào cách tạo chiều sâu cho đôi mắt" và cũng đã phân loại nhiều kiểu trang điểm khác nhau dựa trên màu sắc , tạo nên những ánh mắt sắc sảo kiểu nữ hoàng Cleopatre, mắt mơ màng quyến rũ, lạnh lùng thu hút, đôi mắt buồn như đang chờ đợi, đôi mắt ngây thơ trong sáng, mắt sâu thẳm trầm lặng, nồng nàn ấm áp, hoặc lối trang điểm gọi là "mắt ấn tượng" làm trong sáng và nổi bật trên khuôn mặt phụ nữ .
Nỗi niềm suy tư từ đôi mắt đẹp khó mà chắp cánh bay đi, cứ ám ảnh và quanh quất mãi đâu đây. Đó là điểm tựa với tất cả hân hoan, tin yêu và hy vọng . Đôi mắt đó là cõi thiên tiên để tâm hồn bay vào trú ngụ, thả lòng dạo chơi thanh thản và thật bình an.
Bạn thân, yêu bạn vì đôi mắt đẹp,
Linh hồn ta bất định sẽ lênh đênh
Lả lướt, giữa sóng mắt yêu của nàng.
Ta muốn thoải mái trên cánh thời gian
Chìm sâu đôi mắt ngây thơ của ta
Trong nước hồ đẹp vô ngàn của bạn.
Giữa xanh ngọc bích của đôi mắt trong
Thuyền ta mê say lượn duới liễu hè.
Bạn cứ mở đôi mắt xanh sáng suốt
Ta bơi hạnh phúc trong hồ trân châu .
Vì Đôi Mắt Đẹp (Xuân Duyệt - Duyên Thương)
(dịch từ bài thơ Pháp Ngữ "A une dame, Acupunctrice "của chính tác giả)
Đi giữa khu vườn xuân đầy thơ mộng, có những chàng trai cảm thấy đời buồn vui bất chợt vu vơ, dù khu vườn đầy hoa thơm cỏ lạ, nhưng trong lòng vẫn cảm thấy thiếu vắng một cái gì đó, bâng quơ, nhẹ nhàng, phải chăng một ánh mắt dịu hiền :
Đi mê man giữa khu vườn
hoa và hoa vẫn như tuồng thiếu hoa
thiếu mùi hương ngấm trong da
thiếu đôi mắt ướt liếc qua mỗi ngày
tưởng rằng thiếu
có đâu hay
em là hoa nở mỗi giây tuyệt vời
Và em, hoa nói tiếng người (Lê Hân)
Ánh mắt trìu mến của dỗi hờn duyên dáng và nhớ thương đậm tình, những lời trách yêu ngọt ngào, êm ái làm sao . Đó là những khát khao giao cảm, những rung động dịu dàng, xao xuyến tâm hồn thi nhân:
Bởi mắt nhớ ai nên mắt dỗi
Tội tóc hờn có lỗi chi đâu
Bởi mắt nhớ ai nên mắt ướt
Tội tim buồn sướt mướt đêm thâu...
(Vương Uyên)
Đôi mắt đã được các thi nhân diễn tả bằng những hình ảnh trừu tượng hoặc cụ thể, huyền hồ hay chân thật . Dù là hình ảnh thế nào chăng nữa, mỗi biểu tượng của đôi mắt cũng đều có sức hấp dẫn và âm hưởng riêng biệt, đã đem lại những nỗi nhớ thương ăm ắp trong tình yêu tha thiết dâng đầy, cho nỗi lòng tương tư da diết ngày đêm. Mỗi hình ảnh tiêu biểu của cánh "cửa sổ linh hồn" đều mang những nét tinh tế, lúc nhẹ nhàng thanh tao, lúc tê tái nao lòng, lúc lặng lẽ mơ màng, lúc xúc động bất ngờ đã tạo nên những nhịp tim rung động cho thi nhân Ịôi mắt đã đem lại thi ảnh tuyệt vời, âm điệu trầm bổng réo rắt, cái trực giác thâm sâu chiếm trọn cả tâm hồn thi nhân . Nhìn vào đôi mắt, là thả hồn phiêu du vào cõi mộng, giao hưởng với sắc màu và âm thanh, dấn thân đi tìm tòi và khám phá những khung cảnh mê hoặc, lạ lùng, mơ hồ, quyến rũ làm sao.
Ngày xuân mắt lá về gần
Xanh màu tóc, xanh bàn chân bé rồi
Thơm tho đất một chỗ ngồi
Cánh hoa vàng dại bồi hồi nở chưa .
Mắt Lá (Từ Kế Tường )
Mắt nai tơ thật hiền diệu, khe khẽ êm ái làm sao.
Ô kìa, đôi mắt nai tơ
Vì ai ta lại làm thơ yêu đời
Tập Nói (Nghiêm Xuân Cường)
Tròn xoe đen nhánh mắt nai,
Không gian thu nhỏ mắt ai mơ huyền,
Em nhìn nháy mắt làm duyên,
Duyên về đáy mắt đảo điên một trời ...
Ngủ Mê Trên Đôi Mắt (Việt Hải)
Em nhớ về ai
Người em mắt nai
Bờ vai nhỏ bé
Đẫm ướt sương mai
Em đang chờ ai!
Trên con đường dài
Một mình chiếc bóng
Gởi lòng xa xôi
Mắt Nai (N.T.P.)
Ðợi em về, mưa buồn hôn lên tóc
lên môi mềm, anh chìm đắm, mắt nai
Giọt long lanh ôm ấp mối tình đầy
Tim rộn rã trìu mến những giòng thơ
Ðợi em về (Vũ Thư Nguyên)
Anh vẽ màu nâu quanh mắt nai
Đượm thêm những nét đẹp trang đài
Cho tròn chuỗi mộng bên song cửa
Đón chút thẫn thờ dưới sương mai
Mắt Nai (Đóa Hoa Hô)
Mắt nhung là hình ảnh thật quí phái, trang đài, óng ả như tơ mềm ,êm ái như nhã nhạc.
Bao năm đi giữa kinh thành
Bao năm lẻ bóng, lẻ hình, lẻ đôi.
Cả kinh thành có những ai?
Cả kinh thành có một người mắt nhung!
Người ơi cứu vớt tôi cùng
Dành đôi mắt đẹp cho lòng rất đơn
Tôi còn mơ ước gì hơn!
Hai tay người chắp phím đờn cho tôi
Phải chăng tôi đã yêu rồi?
Hồn xin qùi dưới mắt người từ đây
Đêm qua buồn quá tôi say
Đã mơ một giấc mơ đầy mắt nhung!
Mắt Nhung (Nguyễn Bính)
Em đẹp như một bài thơ
Hồn nhiên như thể giấc mơ khôn cùng
Mắt nhung rải lối cõi lòng
Tóc huyền quấn quýt một vùng không gian.
Đôi Mắt Em (Sóng Việt)
Tóc mây nhè nhẹ buông lơi
Vai mềm như lụa, tuyệt vời mắt nhung
Nhìn vào cõi mộng mung lung
Hồn ai ngơ ngẩn tưởng chừng tương tư
(Bùi Vi Thiện)
Xin yêu thương đến trong hồn côi
Ru cơn đau qua miền thương nhớ
Qua đêm xanh độc hành mang lẻ loi
Ôi xanh xao tiếng than hờn oán
Đêm kinh đô muôn màu ngã bóng
Một người tìm "Sao" mắt em!
Loan Mắt Nhung (Huỳnh Anh)
Em về chốn ấy có hay nơi đây có một người
Vòng tay đơn côi về ôm gối chăn đợi chờ
Chờ em nơi hẹn cũ, chờ em trên lối xưa
Người tôi yêu màu mắt nhung tuyệt vời.
Màu Mắt Nhung (Đức Huy)
Nhung và lụa là những biểu tượng của mềm mại tha thướt. Màu Mắt Lụa dịu dàng hồn nhiên và quyến rũ làm sao :
Xưa em tóc ủ ngang vai,
nghiêng che mắt lụa, bổ đôi tuổi hồng.
Môi ngoan, hồng nhẹ màu son,
ru tình, giọng hát chớm ươm nụ sầu .
Ru Tình (Phạm Chung)
Có những đôi mắt rất là thánh thiện, mang tâm hồn nhân ái, vị tha và bao dung, mà con người trên đường đời trắc trở gian nguy, khi gặp cảnh éo le oan nghiệt, thường tìm đến để cầu xin che chở :
Đôi mắt nào của Chúa ở trần gian
Có soi thấu tận cùng miền u uẩn ?
Đôi mắt nào sáng như trời quang đãng
Hay ân cần chuyên chở lụy phiền tôi
Chẳng bao giờ thần thánh chịu hở môi
Tôi cũng thế nên sầu say lúy túy
Tôi cũng thế nên hờn cao ngất núi
Chờ em qua, rồi, để qua luôn ...
Đôi mắt nào của Chúa ở trần gian
Hãy phán đoán tâm hồn tôi, thánh thiện
Đôi mắt nào tuyệt vời linh hiển
Hãy tò mò thêm chút nữa, tình tôi !
Đôi Mắt Nào Linh Hiển (Nguyễn Tất Nhiên)
Những ánh mắt nhân ái suốt một đời, man mác hương vị thiền :
Mẹ như ánh mắt trăng rằm
Lệ từ bi chảy ngàn năm chẳng mòn
Vơi đầy đạo nghĩa sắt son
Tràn dâng biển Hạnh, ngập nguồn Tam Cương
Mẹ Về Mở Hội Vu Lan (Hải Đà)
Những ánh mắt của Trí Huệ Bát Nhã thoát ra khỏi vòng tham sân si tục lụy, ánh mắt của lương tri sáng soi từ linh hồn tiền kiếp sâu thẳm, ánh mắt huyền vi của Chánh Niệm, chuyển hóa khổ đau, sợ hải, tuyệt vọng và chán chường, ánh mắt Bồ Tát chấp nhận tất cả oan khiên của cõi đời .. như một khoảnh khắc chiêm bao của hoàng lương mộng,..
Ôi tiết nhịp thiên tài hay quỉ mị
Xô hồn ta lảo đảo giữa tường cao
Trưa dài lắm ta luân hồi vô thủy
Đổi hình hài con mắt vẫn đầy sao
(Tuệ Sỹ)
Người mắt biếc ngây thơ ngày hội lớn
Khoé môi cười nắng quái cũng gầy hao
Như cò trắng giữa đồng xanh bất tận
Ta yêu người vì khoảnh khắc chiêm bao.
Thoáng Chốc (Tuệ Sỹ)
Đôi mắt ướt tuổi vàng khung trời hội cũ
Áo màu xanh không xanh mãi trên đồi hoang
Phút vội vã bỗng thấy mình du thủ
Thắp đèn khuya ngồi kể chuyện trăng tàn
(Tuệ Sỹ)
Lại ác mộng bởi rừng khuya tàn bạo đấy,
Thịt xương người vung vãi lối anh đi.
Nhưng đáy mắt không căm thù đỏ cháy,
Vì yêu em trên cây lá đọng sương mai.
Ác Mộng Rừng Khuya (Tuệ Sỹ)
"Trong đáy mắt chuyện đời như mây trôi nổi" (Nhãn để phù vân khan thế sự) . Khi nhắm mắt lại, trôi vào giấc ngủ thấy mộng thì cũng là chuyện thường tình..Mở mắt ra nhìn đời .. thì đời cũng chỉ là giấc mộng "khai nhãn mộng" .. hư hư thật thật ..
thì đời có phải là sắc sắc không không như thi sĩ Nguyễn Du đã nói :
Trần thế bách niên khai nhãn mộng
Hồng sơn thiên lý ỷ lan tâm
Bồi hồi đối cảnh độc vô ngữ
Bạch phát sổ hành thùy ngã khâm
La Phù Giang Thủy Các Độc Tọa (Nguyễn Du)
Mở mắt trăm năm đời mộng ảo
Hồng Sơn nghìn dặm chạnh lòng đau
Ngậm ngùi đối ảnh, thân hiu quạnh
Áo rủ đôi hàng tóc trắng phau
(Hải Đà phỏng dịch)
Tưởng bây giờ là bao giờ
Rõ ràng mở mắt còn ngờ chiêm bao ..
Truyện Kiều (Nguyễn Du)
Mắt ngọc biểu tượng cho những hình ảnh trân quí, không vẫn đục của thời lưu bút ngày xanh, chiều râm ran tiếng ve sầu, nỗi buồn vu vơ của tiếng trống sân trường, hoài niệm xanh phiêu bồng theo gió hạ, thoáng hương thơm của nắng mới phượng hồng. Đó là những hình ảnh thật bình dị dễ thương của một thời hoa mộng: có nắng cười và có mắt xanh như ngọc , cùng hạ rong chơi, tình tứ làm sao !
Mùa xanh mắt ngọc
Như là em ngoan
Hạ huyền suối tóc
Trên vai dịu dàng
Ta mời em về
Cùng hạ rong chơi
Nắng cười trong mắt
Trên hồng đôi môi
Mùa xanh mắt ngọc (Linh Lan)
Từ em
mắt ngọc long lanh
Tóc mây
phủ kín kinh thành thương yêu
Từ ta
phố xá hoang liêu
Hồn thơ lãng đãng
những điều vô ngôn
(Phạm Ngọc)
Ánh mắt đã tỏa ra những tia vô hình có sức mạnh tiềm ẩn bám chặt vào tâm tư, trí nhớ và tình cảm của người đối diện, dẫu cách xa rồi vẫn còn nhớ mãi như Xuân Diệu đã tưởng tượng trong một buổi sáng mùa thu, cùng người đẹp thăm hồ nước trong veo, giữa cảnh đẹp thanh tịnh, nên thơ hữu tình, đã hình dung đôi mắt ngọc của người yêu dấu :
Cuối thu vàng núi quanh bờ
Nước non trong sạch ai ngờ thần tiên
Em cười, đôi ngọc mắt đen
Nửa in sắc nước nửa đen sắc trời
(Xuân Diệu)
Có thi nhân "của buổi chiều trở mình hoang vắng" , chưa rời bỏ được bâng khuâng xao xuyến của tuổi thanh xuân, bỗng muốn viết cho người tình một bài thơ ...cũng chỉ vì "Ngọc Mắt, em xanh" ..
Để tim lỗi nhịp tơ đàn run nhanh
Như tia chớp liếc trời xanh
Để mây vần vũ hóa thành mưa rơi!
Chỉ là cái liếc ngang thôi
Mà mơ mộng mãi bởi đôi mắt huyền
Mắt nhìn như nụ cười duyên
Để đôi má lúm đồng tiền dễ thương
Hè về tạm biệt mái trường
Xa con mắt liếc buồn vương vấn lòng
Biết rồi có gặp lại không
Giữ con mắt liếc nằm trong mắt mình.
Con Mắt Liếc Ngang (Vũ Hải Đoàn)
Tôi nhớ ngày qua
Xinh xinh cô em đôi mắt dịu buồn
Hồn đắm mơ say
Tim tôi rộn ràng tình đầu mong nhớ
Đôi mắt huyền ơi, rung lên bên tôi đôi tim nhịp nhàng
Ngày tháng xuôi sang
Cô em hững hờ tình tôi thờ ơ
Đôi mắt huyền ơi
Hay chăng tôi yêu say sưa nồng nàn
Đã mấy thu sang
Duyên em hững hờ, tình tôi thờ ơ
Đôi Mắt Huyền (nhạc Thông Đạt)
Biển màu của mắt ... nhất là đôi mắt u hoài của người con gái Tôn Nữ là tâm hồn của Huế thơ, Huế mộng, Huế thương, Huế nhớ, Huế tình ... dù ở bất cứ phương trời nào xa ngái...nôn nao lòng kẻ đi đã lâu mà chưa về lại :
Hương Giang nào biết nông sâu
Thuyền tôi chìm giữa biển mầu mắt em
Môi thơm xinh nụ cười hiền
Giọng em rất Huế như chim gọi mùa ...
Bài Thơ Tôn Nữ (Phạm Ngọc)
Đôi mắt là nguồn cảm hứng dạt dào bao la, là cái rung động man mác trữ tình, là xúc cảm hồn nhiên dịu dàng, là những hình ảnh thần tiên, thầm lặng, êm ái, ngọt ngào, lắng động và bất chợt ru em ngủ.
Nhắm đi đôi mắt mơ huyền
Thả hồn trôi nhẹ chiếc thuyền mong manh
Thuyền ai đầy ắp tình xanh
Gió đưa thuyền nhẹ lên gành suối tiên
Ngủ đi đôi mắt nai hiền
Thuyền ơi chèo gánh ưu phiền ra khơi
Giữa giòng tình bỗng chơi vơi
Bám theo bèo nổi tình bơi theo thuyền
Say đi đôi mắt nâu huyền
Trương Chi tiếng sáo nghiêng nghiêng thuyền tình
Dưới trăng giờ có đôi mình
Mái chèo khua nhẹ rung rinh sao trời ...
Mắt Mơ (VNL)
Như vậy thì màu sắc của mắt là một trong những cái duyên dáng để điểm tô nhan sắc của phái đẹp. Theo một Tạp Chí Thời Trang Trẻ : "chỉ với những hộp màu đơn sắc, bạn hãy tìm cách thể hiện tình cảm qua ánh mắt và đó cũng chính là nghệ thuật trang điểm biểu cảm nhờ vào cách tạo chiều sâu cho đôi mắt" và cũng đã phân loại nhiều kiểu trang điểm khác nhau dựa trên màu sắc , tạo nên những ánh mắt sắc sảo kiểu nữ hoàng Cleopatre, mắt mơ màng quyến rũ, lạnh lùng thu hút, đôi mắt buồn như đang chờ đợi, đôi mắt ngây thơ trong sáng, mắt sâu thẳm trầm lặng, nồng nàn ấm áp, hoặc lối trang điểm gọi là "mắt ấn tượng" làm trong sáng và nổi bật trên khuôn mặt phụ nữ .
Nỗi niềm suy tư từ đôi mắt đẹp khó mà chắp cánh bay đi, cứ ám ảnh và quanh quất mãi đâu đây. Đó là điểm tựa với tất cả hân hoan, tin yêu và hy vọng . Đôi mắt đó là cõi thiên tiên để tâm hồn bay vào trú ngụ, thả lòng dạo chơi thanh thản và thật bình an.
Bạn thân, yêu bạn vì đôi mắt đẹp,
Linh hồn ta bất định sẽ lênh đênh
Lả lướt, giữa sóng mắt yêu của nàng.
Ta muốn thoải mái trên cánh thời gian
Chìm sâu đôi mắt ngây thơ của ta
Trong nước hồ đẹp vô ngàn của bạn.
Giữa xanh ngọc bích của đôi mắt trong
Thuyền ta mê say lượn duới liễu hè.
Bạn cứ mở đôi mắt xanh sáng suốt
Ta bơi hạnh phúc trong hồ trân châu .
Vì Đôi Mắt Đẹp (Xuân Duyệt - Duyên Thương)
(dịch từ bài thơ Pháp Ngữ "A une dame, Acupunctrice "của chính tác giả)
Đi giữa khu vườn xuân đầy thơ mộng, có những chàng trai cảm thấy đời buồn vui bất chợt vu vơ, dù khu vườn đầy hoa thơm cỏ lạ, nhưng trong lòng vẫn cảm thấy thiếu vắng một cái gì đó, bâng quơ, nhẹ nhàng, phải chăng một ánh mắt dịu hiền :
Đi mê man giữa khu vườn
hoa và hoa vẫn như tuồng thiếu hoa
thiếu mùi hương ngấm trong da
thiếu đôi mắt ướt liếc qua mỗi ngày
tưởng rằng thiếu
có đâu hay
em là hoa nở mỗi giây tuyệt vời
Và em, hoa nói tiếng người (Lê Hân)
Ánh mắt trìu mến của dỗi hờn duyên dáng và nhớ thương đậm tình, những lời trách yêu ngọt ngào, êm ái làm sao . Đó là những khát khao giao cảm, những rung động dịu dàng, xao xuyến tâm hồn thi nhân:
Bởi mắt nhớ ai nên mắt dỗi
Tội tóc hờn có lỗi chi đâu
Bởi mắt nhớ ai nên mắt ướt
Tội tim buồn sướt mướt đêm thâu...
(Vương Uyên)
Đôi mắt đã được các thi nhân diễn tả bằng những hình ảnh trừu tượng hoặc cụ thể, huyền hồ hay chân thật . Dù là hình ảnh thế nào chăng nữa, mỗi biểu tượng của đôi mắt cũng đều có sức hấp dẫn và âm hưởng riêng biệt, đã đem lại những nỗi nhớ thương ăm ắp trong tình yêu tha thiết dâng đầy, cho nỗi lòng tương tư da diết ngày đêm. Mỗi hình ảnh tiêu biểu của cánh "cửa sổ linh hồn" đều mang những nét tinh tế, lúc nhẹ nhàng thanh tao, lúc tê tái nao lòng, lúc lặng lẽ mơ màng, lúc xúc động bất ngờ đã tạo nên những nhịp tim rung động cho thi nhân Ịôi mắt đã đem lại thi ảnh tuyệt vời, âm điệu trầm bổng réo rắt, cái trực giác thâm sâu chiếm trọn cả tâm hồn thi nhân . Nhìn vào đôi mắt, là thả hồn phiêu du vào cõi mộng, giao hưởng với sắc màu và âm thanh, dấn thân đi tìm tòi và khám phá những khung cảnh mê hoặc, lạ lùng, mơ hồ, quyến rũ làm sao.
Ngày xuân mắt lá về gần
Xanh màu tóc, xanh bàn chân bé rồi
Thơm tho đất một chỗ ngồi
Cánh hoa vàng dại bồi hồi nở chưa .
Mắt Lá (Từ Kế Tường )
Mắt nai tơ thật hiền diệu, khe khẽ êm ái làm sao.
Ô kìa, đôi mắt nai tơ
Vì ai ta lại làm thơ yêu đời
Tập Nói (Nghiêm Xuân Cường)
Tròn xoe đen nhánh mắt nai,
Không gian thu nhỏ mắt ai mơ huyền,
Em nhìn nháy mắt làm duyên,
Duyên về đáy mắt đảo điên một trời ...
Ngủ Mê Trên Đôi Mắt (Việt Hải)
Em nhớ về ai
Người em mắt nai
Bờ vai nhỏ bé
Đẫm ướt sương mai
Em đang chờ ai!
Trên con đường dài
Một mình chiếc bóng
Gởi lòng xa xôi
Mắt Nai (N.T.P.)
Ðợi em về, mưa buồn hôn lên tóc
lên môi mềm, anh chìm đắm, mắt nai
Giọt long lanh ôm ấp mối tình đầy
Tim rộn rã trìu mến những giòng thơ
Ðợi em về (Vũ Thư Nguyên)
Anh vẽ màu nâu quanh mắt nai
Đượm thêm những nét đẹp trang đài
Cho tròn chuỗi mộng bên song cửa
Đón chút thẫn thờ dưới sương mai
Mắt Nai (Đóa Hoa Hô)
Mắt nhung là hình ảnh thật quí phái, trang đài, óng ả như tơ mềm ,êm ái như nhã nhạc.
Bao năm đi giữa kinh thành
Bao năm lẻ bóng, lẻ hình, lẻ đôi.
Cả kinh thành có những ai?
Cả kinh thành có một người mắt nhung!
Người ơi cứu vớt tôi cùng
Dành đôi mắt đẹp cho lòng rất đơn
Tôi còn mơ ước gì hơn!
Hai tay người chắp phím đờn cho tôi
Phải chăng tôi đã yêu rồi?
Hồn xin qùi dưới mắt người từ đây
Đêm qua buồn quá tôi say
Đã mơ một giấc mơ đầy mắt nhung!
Mắt Nhung (Nguyễn Bính)
Em đẹp như một bài thơ
Hồn nhiên như thể giấc mơ khôn cùng
Mắt nhung rải lối cõi lòng
Tóc huyền quấn quýt một vùng không gian.
Đôi Mắt Em (Sóng Việt)
Tóc mây nhè nhẹ buông lơi
Vai mềm như lụa, tuyệt vời mắt nhung
Nhìn vào cõi mộng mung lung
Hồn ai ngơ ngẩn tưởng chừng tương tư
(Bùi Vi Thiện)
Xin yêu thương đến trong hồn côi
Ru cơn đau qua miền thương nhớ
Qua đêm xanh độc hành mang lẻ loi
Ôi xanh xao tiếng than hờn oán
Đêm kinh đô muôn màu ngã bóng
Một người tìm "Sao" mắt em!
Loan Mắt Nhung (Huỳnh Anh)
Em về chốn ấy có hay nơi đây có một người
Vòng tay đơn côi về ôm gối chăn đợi chờ
Chờ em nơi hẹn cũ, chờ em trên lối xưa
Người tôi yêu màu mắt nhung tuyệt vời.
Màu Mắt Nhung (Đức Huy)
Nhung và lụa là những biểu tượng của mềm mại tha thướt. Màu Mắt Lụa dịu dàng hồn nhiên và quyến rũ làm sao :
Xưa em tóc ủ ngang vai,
nghiêng che mắt lụa, bổ đôi tuổi hồng.
Môi ngoan, hồng nhẹ màu son,
ru tình, giọng hát chớm ươm nụ sầu .
Ru Tình (Phạm Chung)
Có những đôi mắt rất là thánh thiện, mang tâm hồn nhân ái, vị tha và bao dung, mà con người trên đường đời trắc trở gian nguy, khi gặp cảnh éo le oan nghiệt, thường tìm đến để cầu xin che chở :
Đôi mắt nào của Chúa ở trần gian
Có soi thấu tận cùng miền u uẩn ?
Đôi mắt nào sáng như trời quang đãng
Hay ân cần chuyên chở lụy phiền tôi
Chẳng bao giờ thần thánh chịu hở môi
Tôi cũng thế nên sầu say lúy túy
Tôi cũng thế nên hờn cao ngất núi
Chờ em qua, rồi, để qua luôn ...
Đôi mắt nào của Chúa ở trần gian
Hãy phán đoán tâm hồn tôi, thánh thiện
Đôi mắt nào tuyệt vời linh hiển
Hãy tò mò thêm chút nữa, tình tôi !
Đôi Mắt Nào Linh Hiển (Nguyễn Tất Nhiên)
Những ánh mắt nhân ái suốt một đời, man mác hương vị thiền :
Mẹ như ánh mắt trăng rằm
Lệ từ bi chảy ngàn năm chẳng mòn
Vơi đầy đạo nghĩa sắt son
Tràn dâng biển Hạnh, ngập nguồn Tam Cương
Mẹ Về Mở Hội Vu Lan (Hải Đà)
Những ánh mắt của Trí Huệ Bát Nhã thoát ra khỏi vòng tham sân si tục lụy, ánh mắt của lương tri sáng soi từ linh hồn tiền kiếp sâu thẳm, ánh mắt huyền vi của Chánh Niệm, chuyển hóa khổ đau, sợ hải, tuyệt vọng và chán chường, ánh mắt Bồ Tát chấp nhận tất cả oan khiên của cõi đời .. như một khoảnh khắc chiêm bao của hoàng lương mộng,..
Ôi tiết nhịp thiên tài hay quỉ mị
Xô hồn ta lảo đảo giữa tường cao
Trưa dài lắm ta luân hồi vô thủy
Đổi hình hài con mắt vẫn đầy sao
(Tuệ Sỹ)
Người mắt biếc ngây thơ ngày hội lớn
Khoé môi cười nắng quái cũng gầy hao
Như cò trắng giữa đồng xanh bất tận
Ta yêu người vì khoảnh khắc chiêm bao.
Thoáng Chốc (Tuệ Sỹ)
Đôi mắt ướt tuổi vàng khung trời hội cũ
Áo màu xanh không xanh mãi trên đồi hoang
Phút vội vã bỗng thấy mình du thủ
Thắp đèn khuya ngồi kể chuyện trăng tàn
(Tuệ Sỹ)
Lại ác mộng bởi rừng khuya tàn bạo đấy,
Thịt xương người vung vãi lối anh đi.
Nhưng đáy mắt không căm thù đỏ cháy,
Vì yêu em trên cây lá đọng sương mai.
Ác Mộng Rừng Khuya (Tuệ Sỹ)
"Trong đáy mắt chuyện đời như mây trôi nổi" (Nhãn để phù vân khan thế sự) . Khi nhắm mắt lại, trôi vào giấc ngủ thấy mộng thì cũng là chuyện thường tình..Mở mắt ra nhìn đời .. thì đời cũng chỉ là giấc mộng "khai nhãn mộng" .. hư hư thật thật ..
thì đời có phải là sắc sắc không không như thi sĩ Nguyễn Du đã nói :
Trần thế bách niên khai nhãn mộng
Hồng sơn thiên lý ỷ lan tâm
Bồi hồi đối cảnh độc vô ngữ
Bạch phát sổ hành thùy ngã khâm
La Phù Giang Thủy Các Độc Tọa (Nguyễn Du)
Mở mắt trăm năm đời mộng ảo
Hồng Sơn nghìn dặm chạnh lòng đau
Ngậm ngùi đối ảnh, thân hiu quạnh
Áo rủ đôi hàng tóc trắng phau
(Hải Đà phỏng dịch)
Tưởng bây giờ là bao giờ
Rõ ràng mở mắt còn ngờ chiêm bao ..
Truyện Kiều (Nguyễn Du)
Mắt ngọc biểu tượng cho những hình ảnh trân quí, không vẫn đục của thời lưu bút ngày xanh, chiều râm ran tiếng ve sầu, nỗi buồn vu vơ của tiếng trống sân trường, hoài niệm xanh phiêu bồng theo gió hạ, thoáng hương thơm của nắng mới phượng hồng. Đó là những hình ảnh thật bình dị dễ thương của một thời hoa mộng: có nắng cười và có mắt xanh như ngọc , cùng hạ rong chơi, tình tứ làm sao !
Mùa xanh mắt ngọc
Như là em ngoan
Hạ huyền suối tóc
Trên vai dịu dàng
Ta mời em về
Cùng hạ rong chơi
Nắng cười trong mắt
Trên hồng đôi môi
Mùa xanh mắt ngọc (Linh Lan)
Từ em
mắt ngọc long lanh
Tóc mây
phủ kín kinh thành thương yêu
Từ ta
phố xá hoang liêu
Hồn thơ lãng đãng
những điều vô ngôn
(Phạm Ngọc)
Ánh mắt đã tỏa ra những tia vô hình có sức mạnh tiềm ẩn bám chặt vào tâm tư, trí nhớ và tình cảm của người đối diện, dẫu cách xa rồi vẫn còn nhớ mãi như Xuân Diệu đã tưởng tượng trong một buổi sáng mùa thu, cùng người đẹp thăm hồ nước trong veo, giữa cảnh đẹp thanh tịnh, nên thơ hữu tình, đã hình dung đôi mắt ngọc của người yêu dấu :
Cuối thu vàng núi quanh bờ
Nước non trong sạch ai ngờ thần tiên
Em cười, đôi ngọc mắt đen
Nửa in sắc nước nửa đen sắc trời
(Xuân Diệu)
Có thi nhân "của buổi chiều trở mình hoang vắng" , chưa rời bỏ được bâng khuâng xao xuyến của tuổi thanh xuân, bỗng muốn viết cho người tình một bài thơ ...cũng chỉ vì "Ngọc Mắt, em xanh" ..
Xoay người lại nơi em giọt nắng,
trở mình qua, kìa, Ngọc Mắt em xanh
Đôi chim khuyên thỏ thẻ trên cành
sao cười cợt cho tôi thèm giọng nói .
Hỏi ai đợi chờ mà không hề mòn mỏi
ngước mắt hoài cũng thèm chút trăng sao ...
Ngọc Mắt (Hằng Hà Sa)
Những ánh mắt "liêu trai" , lênh đênh giữa hai bờ ảo thực, lãng đãng khói sương, có nét đẹp cổ kính, chỉ còn biết cảm nhận trong hồn, khó mà cắt nghĩa thành lời:
Tặng em một đóa hồng tươi
Hạt thu còn đọng mắt người liêu trai
Xin em nhẹ gót nhung hài
Cho anh ngắm bước trang đài lụa bay
(Trần Thiện Hiệp)
Mắt em đổ lệ liêu trai
Rừng chong mắt đợi đêm dài sao sa
Thuyền ta lạc giữa ngân hà
Mái chèo khua động nguyệt tà vỡ tan
(VNL)
Có thi nhân đã muốn những hạt nước mắt hóa thân thành những hạt ngọc, dầu đã đắm chìm trong biển cả của đau thương và tuyệt vọng :
Lẽ nào biển không mặn bằng nước mắt
Sóng cồn cào ôi sóng thắt bờ dương
Phút nông nổi vạn cánh buồm nghiêng ngả
Bỗng dị hình một vết đau thương
Làm sao biết bão giông từ đâu đến
Khi bình yên mặt biển quá tinh khôi
Làm sao biết mỗi lần anh sai hẹn
Khi bên em anh say đắm tuyệt vời?
Nước Mắt Biển (Đinh Thu Hiền)
Từ ánh mắt anh trao hôm ấy
Em ngỡ ngàng lệ nhỏ từng đêm
Chiều chiều con sóng triều lên
Mờ mờ ảo ảo tim mềm khóe mi....
(Vương Uyên)
Thi sĩ Xuân Diệu đã nói đến những giọt nước mắt đau thương của nhân loại :
Trăm ngàn kiếp lệ cuốn theo sông
Biển chứa long lanh sóng vạn trùng
Trái đất ba phần tư nước mắt
Đi như giọt lệ giữa không trung
Lệ (Xuân Diệu)
Đôi mắt có vẻ buồn vời vợi thấm thía vô cùng là đôi mắt Thu. Chiều thu đã vô tình rũ xuống muôn lớp bụi thu mờ trong đôi mắt sầu cô quạnh. Người lữ khánh ở giữa khung trời tĩnh mặc vô ngôn, ngậm ngùi cay đắng đã tự hỏi :
Mòn con mắt sầu đưa từ cổ độ
Bụi thu mờ ai phủi với hai tay
(Bùi Giáng)
Tâm tư có thể là hoài vọng đau đớn, nhưng những ánh mắt mùa thu phải diễm lệ, mang dáng đẹp man mác u hoài giữa cõi mộng phiêu bồng . Đôi mắt đã được thi nhân ví như hồ thu xanh biếc, trong vắt tựa pha lê để người tình soi bóng ..
Mắt em là cả hồ thu,
Tiếng em thánh thót như ru men tình.
Ước sao chỉ có đôi mình.
Nhưng đâu chỉ có chúng mình ước ao?
Đêm nào ngước mắt trông sao,
Cùng em, mơ ước nơi nào viễn du.
Nhìn em, đáy mắt hồ thu,
Anh quên giấc mộng viễn du nơi nào.
Mắt Biếc (TG)
Đôi mắt sầu mộng đó là nơi chốn bình an để những nàng thu ra đi rồi lại trở về, vẫn luôn tha thướt và kiễu diễm :
Và rồi mùa thu về trong mắt em
Hàng cây lá úa xanh xao nhiều
Vòng tay khép kín đôi mi nồng
Chuyện mình ngày xưa đành xin lãng quên
Cuộc tình đã chết theo thu tàn
Người về đấy xin chọn giấc mơ
Mắt thu (nhạc Ngô Thụy Miên)
Từ đôi mắt thu buồn đó đã tuôn ra những dòng lệ chơi vơi . Không có hình ảnh đẹp nào hơn những "giọt nước mắt ngà".
Nay nhớ đến em như loài hoa thị
Giọt nước mắt ngà lóng lánh cả đời sau...
Nay nhớ đến em như loài hoa thị
Ôi, giọt nước mắt ngà lóng lánh cả đời sau...
Giọt nước mắt Paris (thơ Việt Hải, nhạc Mai Đức Vinh)
Trông áng mây u hoài
Giọt lệ nào thương vay, tình đành tràn mi cay
Đau thương xé môi gầy mà lòng vẫn mơ say
Ôi giọt nước mắt ngà cho cuộc tình đầu tiên
Giọt nước mắt ngà (nhạc Ngô Thụy Miên)
Nước mắt hay giọt lệ mà có người cho rằng đó là vũ khí rất lợi hại của người đàn bà. Ai lại không cảm thấy bàng hoàng, sửng sốt, ngậm ngùi, chua xót, đau đớn, nao lòng với những cảm giác biến thiên vô cùng tận.. khi thấy người tình đang khóc, với những giọt lệ chảy ròng trên đôi má. Đã có nhiều từ ngữ để diễn tả nước mắt như giọt lệ, giọt châu, giọt tương, giọt hồng, giọt ngọc, giọt hoa, giọt sương, giọt lòng. Khóc để vơi đi nỗi buồn phiền da diết, để trút bỏ nỗi niềm u uất trong lòng. Mỗi nhà thơ đã dùng những cảm xúc bén nhạy, những tư duy lúc chân chính bộc bạch, lúc trừu tượng hư ảo, những tư tưởng khúc chiết, hình ảnh hài hòa, từ ngữ sâu sắc, ẩn dụ súc tích để chấm phá những "giọt lệ" đa tình đa cảm, muôn màu muôn sắc:
Ai buồn ai khóc thiết tha
Tui vui tui cũng chan hoà giọt châu
(Ca Dao)
Ai làm Nam Bắc phân kỳ
Cho hai giòng lệ đầm đìa nhớ thương
(Ca Dao)
Sầu mong theo lệ khôn rơi lệ
Nhớ gửi vào thơ nghĩ tội thơ
Trơ Trọi (Quách Tấn)
Chăn gối cùng nhau những ấm êm
Bỗng làm ngọc nát bỗng châu chìm
Đầm đìa giọt lệ khăn hồng thắm
Lạnh lẽo đêm xuân giấc mộng tìm
Linh Phượng (Đông Hồ)
Kẻ thang người thuốc bời bời,
Mới dằn cơn vựng, chưa phai giọt hồng.
Hỏi: Sao ra sự lạ lùng?
Kiều càng nức nở mở không ra lời.
Truyện Kiều (Nguyễn Du)
Nỗi mình thêm tức nỗi nhà,
Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng !
Truyện Kiều (Nguyễn Du)
Một đêm quán nước trăng mờ
Kề hương tựa phấn những ngờ chiêm bao
Gió xuân cười gượng bông đào
Lỏng tay vòng ngọc, hoen bào giọt châu
Chia tay (Vũ Hoàng Chương)
Chuỗi ngọc chàng cho em, mất rồi !
Còn đây một chuỗi Tiếc - thương dài
Và đây, vạn giọt lòng ngưng đọng
Ý ngọc Tình châu chớp mắt rơi ....
(Đông Hồ)
Xin em hãy khóc nồng nàn từ con tim
Xôn xao giòng nước mắt hết buồn phiền trong em
Khi ta đã có nụ cười ở trong tim
Giọt sương trên mí mắt là mặt trời, mặt trời dịu êm...
(Thanh Tùng)
Khi cây chết, ta là chim bơ vơ
Khi không gian đã hết những đợi chờ
Khi trưa xuống khóc trên lòng sông bể
Ta muốn ta mai sau là hạt lệ
Khóc trên lòng hậu thế cũng đau thương
(Chế Lan Viên)
Nói về khoa học hình thể, thì con mắt ai cũng đều được cấu tạo giống như nhau. Nhưng hình ảnh của mắt trong thi ca có nhiều biểu tượng phong phú khác nhau .Con mắt là "cửa sổ của linh hồn" và còn là "chiếc cầu" huyền ảo giao kết nhịp tình của hai kẻ say đắm nhìn nhau, trên dòng sông của tin yêu và mộng ước . Cửa sổ đó đã rộng mở cho cõi lòng thênh thang, ở bên ngoài song cửa là khu vườn thầm kín riêng tư của cỏ xanh hoa thắm, hương thơm triền miền bát ngát, nơi chốn tình tự để hai tâm hồn giao cảm và thông đạt. Ánh mắt là bóng mát cho lữ khách dừng chân, một nơi chốn rất thân thương quen thuộc, có hoa thơm, cỏ lạ, có bướm, có tiếng chim, nhạc suối, một nơi đã ghé vào thì chẳng muốn rời xa. Mắt em phải là dòng sông của trăng gió nhớ thương, của cỏ cây tươi mát, thân tình gần gũi, quyến luyến làm sao. Những dòng sông đó đã đem lại những phù sa nồng đậm, tô bồi cho tâm hồn thi nhân giàu cảm xúc:
Có hoa nào qua mùa không héo?
Có tiếng nào giàu đẹp hơn không?
Mắt em là một dòng sông
Thuyền anh bơi lội giữa dòng mắt em.
Đàn "nguyệt dạ" hương đêm bay lạc
Gì buồn hơn tiếng vạc lưng chừng?
Phép gì khỏi nhớ đừng trông
Mắt em bỏ túi, vắng lòng đem soi.
Đôi Mắt (Lưu Trọng Lư)
Vừng trăng lên mái tóc mây
Một hồn thu lạnh mơ say hương nồng
Mắt em là một giòng sông
Thuyền ta bơi lội trong giòng mắt em
(Lưu Trọng Lư)
Anh nhớ sông có nguyệt lạ lùng
Có trời lau lách chỗ hư không
Em tìm âu yếm trong đôi mắt
Thấy cả vô cùng dưới đáy sông
(Nguyên Sa)
Trên dòng sông đó, khi màn đêm buông xuống, ánh trăng vằng vặc có cảnh sắc nào đẹp hơn. Nguyên tiêu là đêm rằm tháng giêng, ánh trăng trong sáng tròn trịa, lung linh tỏa sáng, và đôi mắt tròn và trong đã được ví như trăng nguyên tiêu. Cảnh trời cao mây nước bập bềnh, trăng soi lồng lộng, tạo nên một bức tranh thủy mặc thi vị với những nét chấm phá tuyệt vời. Ánh mắt nguyên tiêu thơ mộng, lãng mạn, mang vẻ đẹp kỳ diệu, sâu thẳm, trải rộng tận cùng theo ánh trăng soi mênh mang bát ngát khắp bốn phương trời.Đôi mắt em về thuở nguyên tiêu
Hồn trăng soi bóng giải lụa điều
Thẹn thùng trăng trốn sau cành liễu
Khép nép nhìn em dáng mỹ miều
Điệu lý câu hò rung bạch nguyệt
Khuôn trăng mờ ảo dấu xuân thì
Đò ai neo giữa giòng sông nhớ
Khoang phủ sương đầy lệ thấm mi
Giữa làn sóng mắt mênh mang gió
Khua mái ân tình qua bến sông
Sóng triều dâng mãi hồn say khướt
Đôi mắt em buồn nét cổ phong
Khép vành môi nguyệt trăng say ngủ
Bên cạnh rừng mơ bỡ ngỡ chờ
Tương tư cặp mắt sầu hoang dã
Sương xuống trời im đọng tiếng thơ
Đôi Mắt (VNL)
Hình ảnh của mắt là dòng sông tươi mát với hàng tre soi bóng, là hồ thu thanh khiết, tĩnh lặng và êm đềm, là kính gương trong sáng phản chiếu hồn thi nhân, là con suối róc rách ngân vang tiếng nhạc, là muôn ánh sao đêm lung linh tỏa sáng, cho những cặp tình nhân thao thức ngồi tình tự là tất cả những hình ảnh đẹp nhất nói hộ giùm nỗi lòng và cảm xúc chân tình của người thơ :
Mắt em là hồ thu
Xanh trong và bình lặng
Ánh nhìn thật hiền nhu
Dịu dàng như giọt nắng
Mắt em như kính gương
Anh soi hồn hạnh phúc
Thấy tràn đầy yêu thương
Lòng rộn ràng nhạc khúc
Mắt em là sao đêm
Mỗi lần em nhấp nhánh
Sóng hồn dâng êm êm
Lòng anh rung động mạnh
Đôi Mắt Người Yêu (Nguyên Đỗ)
Mắt em con suối mặn mà
Rừng khuya bóng đổ nguyệt tà quạnh hiu
Hạc cầm động bước chiêm bao
Ước gì nguyệt đã sa vào mắt em ...
(VNL)
Trải lòng phơi giữa đêm sương
Sao khuê một dẫy bỗng tuôn mắt đầy
Hoa sương nở ửng bàn tay
Đêm vàng như suối chảy dài mắt em ...
(VNL)
Đôi mắt đen huyền sâu thẳm của "dáng trăng tròn đáy mắt em sâu" đã được người nghệ sĩ ví như giếng nước trong veo :
Thời gian qua kẽ tay
Làm khô những chiếc lá
Kỷ niệm trong tôi
Rơi như tiếng sỏi
trong lòng giếng cạn
Riêng những câu thơ còn xanh
Riêng những bài há còn xanh
Và đôi mắt em
như hai giếng nước
Thời Gian (Văn Cao)
Đôi giếng mắt đã chứa trời vạn hộc;
Đôi bờ tai nào ngăn cản thanh âm :
Của vu vơ nghe mãi tiếng kêu thầm ...
Của xanh thắm thấy luôn màu nói sẽ ...
Cảm Xúc (Xuân Diệu)
Cái góc đẹp đẽ mơ mộng nhất trong con người phải là nơi ẩn mật của đôi "mắt đen hiền lấp lánh ánh sao đêm", ở nơi đó đã phát sinh những niềm khao khát mãnh liệt nhất, trân quí nhất của trái tim yêu nhạy cảm với từng nhịp đập hơi thở, rạo rực và thảng thốt với từng thay đổi bất ngờ, để chìm đắm vào cơn mê lúc nào chẳng hay ...
Men chưa lên mà lòng say đắm đuối
Mắt đen hiền lấp lánh ánh sao đêm
Môi mộng ngọt cho tình si thao thức
Rồi vào mơ ta gọi mãi tên em
ttdung (gui HD)
Có những đôi mắt đẹp một cách diễm lệ cao kỳ ... đã trút tất cả phong vận tài hoa vào "chân dung nàng Thơ", và từ ánh mắt đó thơ bỗng chuyển mạch giao tình, bộc phát những âm hưởng kỳ lạ :
Tháng sáu, mùa xa cách
Tháng bảy, buồn mưa Ngâu
Chân dung em trên vách
Người đây, người nơi đâu?
Mắt em vương ánh hồng
Vương vấn ai trong lòng
Hoa xoan đương rộn nở
Biết chăng ai chờ mong ...
Chân Dung Nàng Thơ (Toàn Phong)
Thơ vang vọng những lời tình tự dấu yêu, triền miên bất tuyệt và bay bổng mù khơi, những hứa hẹn chung tình năm tháng, những đêm dài trằn trọc tương tư vì đôi mắt, đó là những niềm tin yêu hy vọng trong tận cùng cuộc sống ...Ánh mắt đó là cõi thơ ảo mộng, một nơi chốn để những bông hoa diệu ngữ tưng bừng hé nở phô trương :
Đài trang, đôi mắt nhung huyền
Sao nhìn mà bắt ưu phiền tung bay ?
Dìu tâm tư ngả mơ say
Cho ta quên những tháng ngày long đong
Từ quan, treo ấn thong dong
Thả thuyền suối tóc xuôi dòng thần tiên.
Mảng vui lạc ngả Ịào Nguyên:
Xin cho tá túc vì quên đường về...
(Đào Tiến Luyện )
Mắt còn có một biểu tượng độc đáo như "đôi mắt thuyền độc mộc" lướt nhẹ trong hồn .. khi những giọt nắng chiều long lanh đậu trên mắt môi người tình &biển sầu sóng mắt dâng cao, thuyền tôi độc mộc trôi vào mắt em ..
Buổi chiều vàng như thóc
Gạt xuống từng khe xanh
Đôi mắt nàng long lanh
Chất nồng nàn nắng quái
Nắng chiều như hoa chanh
Lung linh từng sợi tóc
Mắt em, thuyền độc mộc
Chèo lướt trong hồn ta
.........
Ta trở thành cái cốc
Đọng nắng chiều long lanh
Đôi mắt thuyền độc mộc
Em thả xanh hồn ta
Đôi Mắt Thuyền Độc Mộc (Phạm Thiên Thư)
trở mình qua, kìa, Ngọc Mắt em xanh
Đôi chim khuyên thỏ thẻ trên cành
sao cười cợt cho tôi thèm giọng nói .
Hỏi ai đợi chờ mà không hề mòn mỏi
ngước mắt hoài cũng thèm chút trăng sao ...
Ngọc Mắt (Hằng Hà Sa)
Những ánh mắt "liêu trai" , lênh đênh giữa hai bờ ảo thực, lãng đãng khói sương, có nét đẹp cổ kính, chỉ còn biết cảm nhận trong hồn, khó mà cắt nghĩa thành lời:
Tặng em một đóa hồng tươi
Hạt thu còn đọng mắt người liêu trai
Xin em nhẹ gót nhung hài
Cho anh ngắm bước trang đài lụa bay
(Trần Thiện Hiệp)
Mắt em đổ lệ liêu trai
Rừng chong mắt đợi đêm dài sao sa
Thuyền ta lạc giữa ngân hà
Mái chèo khua động nguyệt tà vỡ tan
(VNL)
Có thi nhân đã muốn những hạt nước mắt hóa thân thành những hạt ngọc, dầu đã đắm chìm trong biển cả của đau thương và tuyệt vọng :
Lẽ nào biển không mặn bằng nước mắt
Sóng cồn cào ôi sóng thắt bờ dương
Phút nông nổi vạn cánh buồm nghiêng ngả
Bỗng dị hình một vết đau thương
Làm sao biết bão giông từ đâu đến
Khi bình yên mặt biển quá tinh khôi
Làm sao biết mỗi lần anh sai hẹn
Khi bên em anh say đắm tuyệt vời?
Nước Mắt Biển (Đinh Thu Hiền)
Từ ánh mắt anh trao hôm ấy
Em ngỡ ngàng lệ nhỏ từng đêm
Chiều chiều con sóng triều lên
Mờ mờ ảo ảo tim mềm khóe mi....
(Vương Uyên)
Thi sĩ Xuân Diệu đã nói đến những giọt nước mắt đau thương của nhân loại :
Trăm ngàn kiếp lệ cuốn theo sông
Biển chứa long lanh sóng vạn trùng
Trái đất ba phần tư nước mắt
Đi như giọt lệ giữa không trung
Lệ (Xuân Diệu)
Đôi mắt có vẻ buồn vời vợi thấm thía vô cùng là đôi mắt Thu. Chiều thu đã vô tình rũ xuống muôn lớp bụi thu mờ trong đôi mắt sầu cô quạnh. Người lữ khánh ở giữa khung trời tĩnh mặc vô ngôn, ngậm ngùi cay đắng đã tự hỏi :
Mòn con mắt sầu đưa từ cổ độ
Bụi thu mờ ai phủi với hai tay
(Bùi Giáng)
Tâm tư có thể là hoài vọng đau đớn, nhưng những ánh mắt mùa thu phải diễm lệ, mang dáng đẹp man mác u hoài giữa cõi mộng phiêu bồng . Đôi mắt đã được thi nhân ví như hồ thu xanh biếc, trong vắt tựa pha lê để người tình soi bóng ..
Mắt em là cả hồ thu,
Tiếng em thánh thót như ru men tình.
Ước sao chỉ có đôi mình.
Nhưng đâu chỉ có chúng mình ước ao?
Đêm nào ngước mắt trông sao,
Cùng em, mơ ước nơi nào viễn du.
Nhìn em, đáy mắt hồ thu,
Anh quên giấc mộng viễn du nơi nào.
Mắt Biếc (TG)
Đôi mắt sầu mộng đó là nơi chốn bình an để những nàng thu ra đi rồi lại trở về, vẫn luôn tha thướt và kiễu diễm :
Và rồi mùa thu về trong mắt em
Hàng cây lá úa xanh xao nhiều
Vòng tay khép kín đôi mi nồng
Chuyện mình ngày xưa đành xin lãng quên
Cuộc tình đã chết theo thu tàn
Người về đấy xin chọn giấc mơ
Mắt thu (nhạc Ngô Thụy Miên)
Từ đôi mắt thu buồn đó đã tuôn ra những dòng lệ chơi vơi . Không có hình ảnh đẹp nào hơn những "giọt nước mắt ngà".
Nay nhớ đến em như loài hoa thị
Giọt nước mắt ngà lóng lánh cả đời sau...
Nay nhớ đến em như loài hoa thị
Ôi, giọt nước mắt ngà lóng lánh cả đời sau...
Giọt nước mắt Paris (thơ Việt Hải, nhạc Mai Đức Vinh)
Trông áng mây u hoài
Giọt lệ nào thương vay, tình đành tràn mi cay
Đau thương xé môi gầy mà lòng vẫn mơ say
Ôi giọt nước mắt ngà cho cuộc tình đầu tiên
Giọt nước mắt ngà (nhạc Ngô Thụy Miên)
Nước mắt hay giọt lệ mà có người cho rằng đó là vũ khí rất lợi hại của người đàn bà. Ai lại không cảm thấy bàng hoàng, sửng sốt, ngậm ngùi, chua xót, đau đớn, nao lòng với những cảm giác biến thiên vô cùng tận.. khi thấy người tình đang khóc, với những giọt lệ chảy ròng trên đôi má. Đã có nhiều từ ngữ để diễn tả nước mắt như giọt lệ, giọt châu, giọt tương, giọt hồng, giọt ngọc, giọt hoa, giọt sương, giọt lòng. Khóc để vơi đi nỗi buồn phiền da diết, để trút bỏ nỗi niềm u uất trong lòng. Mỗi nhà thơ đã dùng những cảm xúc bén nhạy, những tư duy lúc chân chính bộc bạch, lúc trừu tượng hư ảo, những tư tưởng khúc chiết, hình ảnh hài hòa, từ ngữ sâu sắc, ẩn dụ súc tích để chấm phá những "giọt lệ" đa tình đa cảm, muôn màu muôn sắc:
Ai buồn ai khóc thiết tha
Tui vui tui cũng chan hoà giọt châu
(Ca Dao)
Ai làm Nam Bắc phân kỳ
Cho hai giòng lệ đầm đìa nhớ thương
(Ca Dao)
Sầu mong theo lệ khôn rơi lệ
Nhớ gửi vào thơ nghĩ tội thơ
Trơ Trọi (Quách Tấn)
Chăn gối cùng nhau những ấm êm
Bỗng làm ngọc nát bỗng châu chìm
Đầm đìa giọt lệ khăn hồng thắm
Lạnh lẽo đêm xuân giấc mộng tìm
Linh Phượng (Đông Hồ)
Kẻ thang người thuốc bời bời,
Mới dằn cơn vựng, chưa phai giọt hồng.
Hỏi: Sao ra sự lạ lùng?
Kiều càng nức nở mở không ra lời.
Truyện Kiều (Nguyễn Du)
Nỗi mình thêm tức nỗi nhà,
Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng !
Truyện Kiều (Nguyễn Du)
Một đêm quán nước trăng mờ
Kề hương tựa phấn những ngờ chiêm bao
Gió xuân cười gượng bông đào
Lỏng tay vòng ngọc, hoen bào giọt châu
Chia tay (Vũ Hoàng Chương)
Chuỗi ngọc chàng cho em, mất rồi !
Còn đây một chuỗi Tiếc - thương dài
Và đây, vạn giọt lòng ngưng đọng
Ý ngọc Tình châu chớp mắt rơi ....
(Đông Hồ)
Xin em hãy khóc nồng nàn từ con tim
Xôn xao giòng nước mắt hết buồn phiền trong em
Khi ta đã có nụ cười ở trong tim
Giọt sương trên mí mắt là mặt trời, mặt trời dịu êm...
(Thanh Tùng)
Khi cây chết, ta là chim bơ vơ
Khi không gian đã hết những đợi chờ
Khi trưa xuống khóc trên lòng sông bể
Ta muốn ta mai sau là hạt lệ
Khóc trên lòng hậu thế cũng đau thương
(Chế Lan Viên)
Nói về khoa học hình thể, thì con mắt ai cũng đều được cấu tạo giống như nhau. Nhưng hình ảnh của mắt trong thi ca có nhiều biểu tượng phong phú khác nhau .Con mắt là "cửa sổ của linh hồn" và còn là "chiếc cầu" huyền ảo giao kết nhịp tình của hai kẻ say đắm nhìn nhau, trên dòng sông của tin yêu và mộng ước . Cửa sổ đó đã rộng mở cho cõi lòng thênh thang, ở bên ngoài song cửa là khu vườn thầm kín riêng tư của cỏ xanh hoa thắm, hương thơm triền miền bát ngát, nơi chốn tình tự để hai tâm hồn giao cảm và thông đạt. Ánh mắt là bóng mát cho lữ khách dừng chân, một nơi chốn rất thân thương quen thuộc, có hoa thơm, cỏ lạ, có bướm, có tiếng chim, nhạc suối, một nơi đã ghé vào thì chẳng muốn rời xa. Mắt em phải là dòng sông của trăng gió nhớ thương, của cỏ cây tươi mát, thân tình gần gũi, quyến luyến làm sao. Những dòng sông đó đã đem lại những phù sa nồng đậm, tô bồi cho tâm hồn thi nhân giàu cảm xúc:
Có hoa nào qua mùa không héo?
Có tiếng nào giàu đẹp hơn không?
Mắt em là một dòng sông
Thuyền anh bơi lội giữa dòng mắt em.
Đàn "nguyệt dạ" hương đêm bay lạc
Gì buồn hơn tiếng vạc lưng chừng?
Phép gì khỏi nhớ đừng trông
Mắt em bỏ túi, vắng lòng đem soi.
Đôi Mắt (Lưu Trọng Lư)
Vừng trăng lên mái tóc mây
Một hồn thu lạnh mơ say hương nồng
Mắt em là một giòng sông
Thuyền ta bơi lội trong giòng mắt em
(Lưu Trọng Lư)
Anh nhớ sông có nguyệt lạ lùng
Có trời lau lách chỗ hư không
Em tìm âu yếm trong đôi mắt
Thấy cả vô cùng dưới đáy sông
(Nguyên Sa)
Trên dòng sông đó, khi màn đêm buông xuống, ánh trăng vằng vặc có cảnh sắc nào đẹp hơn. Nguyên tiêu là đêm rằm tháng giêng, ánh trăng trong sáng tròn trịa, lung linh tỏa sáng, và đôi mắt tròn và trong đã được ví như trăng nguyên tiêu. Cảnh trời cao mây nước bập bềnh, trăng soi lồng lộng, tạo nên một bức tranh thủy mặc thi vị với những nét chấm phá tuyệt vời. Ánh mắt nguyên tiêu thơ mộng, lãng mạn, mang vẻ đẹp kỳ diệu, sâu thẳm, trải rộng tận cùng theo ánh trăng soi mênh mang bát ngát khắp bốn phương trời.Đôi mắt em về thuở nguyên tiêu
Hồn trăng soi bóng giải lụa điều
Thẹn thùng trăng trốn sau cành liễu
Khép nép nhìn em dáng mỹ miều
Điệu lý câu hò rung bạch nguyệt
Khuôn trăng mờ ảo dấu xuân thì
Đò ai neo giữa giòng sông nhớ
Khoang phủ sương đầy lệ thấm mi
Giữa làn sóng mắt mênh mang gió
Khua mái ân tình qua bến sông
Sóng triều dâng mãi hồn say khướt
Đôi mắt em buồn nét cổ phong
Khép vành môi nguyệt trăng say ngủ
Bên cạnh rừng mơ bỡ ngỡ chờ
Tương tư cặp mắt sầu hoang dã
Sương xuống trời im đọng tiếng thơ
Đôi Mắt (VNL)
Hình ảnh của mắt là dòng sông tươi mát với hàng tre soi bóng, là hồ thu thanh khiết, tĩnh lặng và êm đềm, là kính gương trong sáng phản chiếu hồn thi nhân, là con suối róc rách ngân vang tiếng nhạc, là muôn ánh sao đêm lung linh tỏa sáng, cho những cặp tình nhân thao thức ngồi tình tự là tất cả những hình ảnh đẹp nhất nói hộ giùm nỗi lòng và cảm xúc chân tình của người thơ :
Mắt em là hồ thu
Xanh trong và bình lặng
Ánh nhìn thật hiền nhu
Dịu dàng như giọt nắng
Mắt em như kính gương
Anh soi hồn hạnh phúc
Thấy tràn đầy yêu thương
Lòng rộn ràng nhạc khúc
Mắt em là sao đêm
Mỗi lần em nhấp nhánh
Sóng hồn dâng êm êm
Lòng anh rung động mạnh
Đôi Mắt Người Yêu (Nguyên Đỗ)
Mắt em con suối mặn mà
Rừng khuya bóng đổ nguyệt tà quạnh hiu
Hạc cầm động bước chiêm bao
Ước gì nguyệt đã sa vào mắt em ...
(VNL)
Trải lòng phơi giữa đêm sương
Sao khuê một dẫy bỗng tuôn mắt đầy
Hoa sương nở ửng bàn tay
Đêm vàng như suối chảy dài mắt em ...
(VNL)
Đôi mắt đen huyền sâu thẳm của "dáng trăng tròn đáy mắt em sâu" đã được người nghệ sĩ ví như giếng nước trong veo :
Thời gian qua kẽ tay
Làm khô những chiếc lá
Kỷ niệm trong tôi
Rơi như tiếng sỏi
trong lòng giếng cạn
Riêng những câu thơ còn xanh
Riêng những bài há còn xanh
Và đôi mắt em
như hai giếng nước
Thời Gian (Văn Cao)
Đôi giếng mắt đã chứa trời vạn hộc;
Đôi bờ tai nào ngăn cản thanh âm :
Của vu vơ nghe mãi tiếng kêu thầm ...
Của xanh thắm thấy luôn màu nói sẽ ...
Cảm Xúc (Xuân Diệu)
Cái góc đẹp đẽ mơ mộng nhất trong con người phải là nơi ẩn mật của đôi "mắt đen hiền lấp lánh ánh sao đêm", ở nơi đó đã phát sinh những niềm khao khát mãnh liệt nhất, trân quí nhất của trái tim yêu nhạy cảm với từng nhịp đập hơi thở, rạo rực và thảng thốt với từng thay đổi bất ngờ, để chìm đắm vào cơn mê lúc nào chẳng hay ...
Men chưa lên mà lòng say đắm đuối
Mắt đen hiền lấp lánh ánh sao đêm
Môi mộng ngọt cho tình si thao thức
Rồi vào mơ ta gọi mãi tên em
ttdung (gui HD)
Có những đôi mắt đẹp một cách diễm lệ cao kỳ ... đã trút tất cả phong vận tài hoa vào "chân dung nàng Thơ", và từ ánh mắt đó thơ bỗng chuyển mạch giao tình, bộc phát những âm hưởng kỳ lạ :
Tháng sáu, mùa xa cách
Tháng bảy, buồn mưa Ngâu
Chân dung em trên vách
Người đây, người nơi đâu?
Mắt em vương ánh hồng
Vương vấn ai trong lòng
Hoa xoan đương rộn nở
Biết chăng ai chờ mong ...
Chân Dung Nàng Thơ (Toàn Phong)
Thơ vang vọng những lời tình tự dấu yêu, triền miên bất tuyệt và bay bổng mù khơi, những hứa hẹn chung tình năm tháng, những đêm dài trằn trọc tương tư vì đôi mắt, đó là những niềm tin yêu hy vọng trong tận cùng cuộc sống ...Ánh mắt đó là cõi thơ ảo mộng, một nơi chốn để những bông hoa diệu ngữ tưng bừng hé nở phô trương :
Đài trang, đôi mắt nhung huyền
Sao nhìn mà bắt ưu phiền tung bay ?
Dìu tâm tư ngả mơ say
Cho ta quên những tháng ngày long đong
Từ quan, treo ấn thong dong
Thả thuyền suối tóc xuôi dòng thần tiên.
Mảng vui lạc ngả Ịào Nguyên:
Xin cho tá túc vì quên đường về...
(Đào Tiến Luyện )
Mắt còn có một biểu tượng độc đáo như "đôi mắt thuyền độc mộc" lướt nhẹ trong hồn .. khi những giọt nắng chiều long lanh đậu trên mắt môi người tình &biển sầu sóng mắt dâng cao, thuyền tôi độc mộc trôi vào mắt em ..
Buổi chiều vàng như thóc
Gạt xuống từng khe xanh
Đôi mắt nàng long lanh
Chất nồng nàn nắng quái
Nắng chiều như hoa chanh
Lung linh từng sợi tóc
Mắt em, thuyền độc mộc
Chèo lướt trong hồn ta
.........
Ta trở thành cái cốc
Đọng nắng chiều long lanh
Đôi mắt thuyền độc mộc
Em thả xanh hồn ta
Đôi Mắt Thuyền Độc Mộc (Phạm Thiên Thư)
Mắt thuyền độc mộc" là ẩn dụ sâu sắc, vẽ lên bức chân dung tươi mát, linh động, qua những nét thơ phiêu diêu mơ màng, tạo ra những làn sóng thu ba rung cảm ngọt ngào, khơi nguồn những ấn tượng diễm lệ trong tâm khảm người đọc:
Lung linh áo lụa
Tóc xõa trên vai
Mắt thuyền độc mộc
Môi mộng mày ngài.
Hoa trắng bay bay
Trăng rằm thiếu nữ
Tím biếc tình đầy
Ngàn thu nỗi nhớ.
(Pham Ngọc)
Người tình có thể nhìn vào đôi mắt buồn vời vợi ..khắc sâu vào tâm khảm, nhớ mãi, dù ngày hay đêm, đang mê hay tỉnh, và ánh mắt đó vẫn hoài nhấp nháy như những vì sao trên trời cao, lắng sâu vào tâm hồn, cô đơn, thầm lặng và tình yêu ngàn đời mãi không quên. Đôi mắt lung linh tỏa sáng, một thứ ánh sáng dịu dàng quyến rũ vô cùng, ánh mắt đó đã được ví như những vì sao lấp lánh trên màn trời đêm .. vẫn phản chiếu trong tâm hồn người thơ dù ở bất cứ phương trời nào xa lắc xa lơ:
Anh nằm trên võng đồi cao
Mắt em là đó : vì sao trên trời
Đong đưa chiếc võng mình tôi
Trời ơi có biết là tôi nhớ nàng ..
Đỉnh Nhớ (VNL Hiệp Đức 1975)
Sao rơi ánh mắt anh xem,
Cầu trời sao sáng bên rèm bờ mi,
Trăng sao đáy mắt xuân thì,
Trong bờ mắt ấy anh mi sao trời...
Sao rơi trong mắt em (Việt Hải)
Đừng nói với nhau bằng đôi mắt
của ánh đèn màu nhấp nháy
Như những nỗi buồn đen vô vọng
Anh vẫn nhớ mắt em
là ánh sao mùa Đông
Những ngọn lửa nhỏ
thắp trong anh ánh sáng dịu dàng
Mắt Đêm (Hồ Ngạc Ngữ)
Khoảnh khắc thời gian nghỉ cánh bay
Không gian thu hẹp dưới đôi mày
Ta nghe cả một bầu trăng sáng
Rót cả vào đôi mắt đắm say
Men trăng riêng mắt ai đầy
Buồn cho những kẻ đêm này thề hoa
Lại cười cho lứa đôi ta
Chiếm vầng trăng để... vẫn là đêm xuống
Mộng Vẫy Đầy (Vũ Hoàng Chương)
Đôi mắt còn được các thi nhân ví với Sao Hôm và Sao Mai, tên gọi thông thường của Sao Kim. Sao Kim là hành tinh trong hệ mặt trời, đứng hàng thứ hai kể từ Sao Thủy ra, có màu sáng xanh . Sao Kim rất dễ nhìn thấy vào bầu trời đêm, có lúc ở phía Tây sau khi mặt trời lặn một lúc rồi biến mất (gọi là sao Hôm), có lúc ở phía Đông trước khi mặt trời mọc (gọi là sao Mai). Với ánh sáng rực rỡ giữa ban đêm, các nhà thiên văn phương Tây đã đặt cho Sao Kim cái tên "ngôi sao của thần Vệ Nữ" tức là nữ thần sắc đẹp . Nhiều thi nhân đã ví đôi mắt của người tình với những vì sao nầy. Phải chăng những giây phút hiện hữu của Sao Kim là lúc mà thi nhân bắt được cái đẹp của thiên thu vô tận trong ánh mắt giai nhân:
Sao Hôm như mắt em ngày ấy
Rớm lệ nhìn tôi bước xuống tầu
Đêm Sao Sáng (Nguyễn Bính)
Đợi ai trăng rõi hoa buồn
Vắng em từ thủa theo buồm gió xuôi
Chiều chiều mở cổng mây trôi
Chênh vênh núi biếc mắt ngời sao Hôm
Đưa Em Tìm Ịộng Hoa Vàng (Phạm Thiên Thư)
Tôi muốn ví mắt em như một vì sao
Chưa có ở trên đời
Một vì sao: ngủ muộn hơn sao Hôm
Dậy sớm hơn sao Mai
Mà lòng tôi vẫn nhìn
Chưa bao giờ chớp mắt
Như em vẫn nhìn
Nụ cười của em
Trong mắt tôi...
Tự Do (Nguyên Sa)
Thơ tình chất ngất chơi vơi
Tiếng em khúc khích trêu cười cợt ai
Hãy là ánh mắt sao mai
Cho tôi phờ phạc đêm dài nhớ nhung
Hãy là (VNL)
Sáng nay anh thấy hai sao Mai
Một trong mắt bé một trên trời
Tim vui anh thốt lên thành tiếng
Chợt thấy tình cười trong miệng ai
Lá Tương Tư (Mường Mán)
Mắt là biểu tượng của những gì lung linh tỏa sáng, vĩnh hằng và cao rộng như ánh trăng soi vằng vặc, như trời sao lấp lánh giữa màn đêm huyền ảo ... nhưng biểu tượng thật gần gũi thân tình có phải "mắt em là ngọn nến" trong tháp ngà chiêm bao, nồng nàn và ấm áp, chập chờn và rạo rực, một ánh mắt của nỗi buồn cao sang, lãng mạn nhẹ nhàng:
Có lần em đã đến
Giữa cung trời mưa sa
Mắt em là ngọn nến
Lung linh nở ngàn hoa
Thuyền tình em đậu bến
(Ịinh Nguyên)
Mắt là sông , là biển , là nước dưới những đêm vàng thao thức tình tự, trên bãi mộng trăng sao, ngọt ngào trầm lặng và tha thiết làm sao nhưng cũng đã tạo nên những cơn sóng tình chao động vỗ mãi cho đời nhau nhung nhớ :
Lạ gì con mắt người dưng
Sao xao xuyến sóng giữa lòng trời xanh
Long Hải (Hồ Ngạc Ngữ)
Thi sĩ Đinh Hùng trên "Đường Vào Tình Sử" đã hình tạo một vùng thẩm mỹ của ngôn ngữ và cảm xúc mà trong đó đôi mắt gợi cảm đã có một sức ám ảnh mãnh liệt, làm thơ trở nên phong phú giàu biểu tưởng, chứa đựng nhiều hình ảnh, lung linh muôn màu sắc :
Và dĩ vãng ngủ trong hồ cẩm thạch
Của đôi mắt sáng màu trăng mặc khách,
Thời gian qua trên một nét mi dài .
Núi mùa thu buồn gợn sóng đôi vai,
Dòng sông lạ trôi sâu vào tâm sự .
.....
Ôi cặp mắt sáng trăng xưa hò hẹn,
Có nghìn năm quá khứ tiễn nhau đi .
Anh vịn tay số kiếp dẫn em về,
Nhìn lửa cháy những lâu đài mặt biển.
Đường Vào Tình Sử (Đinh Hùng)
Có thể nói mỗi thi nhân Việt Nam đều mang một ấn tượng đẹp về đôi mắt, và không nhiều thì ít những vườn thơ kiều diễm của họ đều điểm tô cho ánh mắt của giai nhân dù vui hay buồn với tất cả cảm xúc rung động chân tình thăm thẳm tận trái tim thơ :
Khi em vui núp vào thơ
Núp quanh núp quẩn núp vừa ngực anh
Để khi chân nhỏ về hành
Anh còn đôi mắt lộng quanh tiếng cười
(Nguyễn Nam An)
Đôi mắt em lặng buồn
Nhìn thôi mà chẳng nói
Tình đôi ta vời vợi
Có nói cũng không cùng
(Lưu Trọng Lư)
Đôi mắt người ngây thơ
Không hề vương vấn tội
Có chở tình ta theo
Tới cõi nào diệu vợi ?
(Nguyễn Tất Nhiên)
Ánh mắt mở ra, khép lại trong một cõi mộng, hoang vắng cô liêu, không bóng dáng, không thanh âm, nhưng nơi đó kết tinh những nét đẹp hằng cửu, đó là những nét phong vận diệu tình của những vần thơ, dòng nhạc suy tôn ánh mắt người tình . Nhưng còn có những đôi mắt linh động trong những bức tranh họa tuyệt vời ...
Họa sĩ Leonardo da Vinci đã nổi tiếng nhờ bức danh họa Mona Lisa, còn có tên là La Gioconda, mà điểm đặc trưng của bức chân dung này là nụ cười và ánh mắt. Điểm làm chúng ta phải chú ý và ngạc nhiên là mức độ thật của bức chân dung với nụ cười và đôi mắt có vẻ sống động, như người thật đang chăm chú nhìn chúng ta, và có tâm hồn suy tư . (She really seems to look at us and to have a mind of her own- Nicholas Pioch).
Khi Trường Đinh xem tranh "Mái Tóc" của HKL, đã thảng thốt vì đôi mắt đẹp của người con gái trong tranh, có đôi lời bộc bạch :
"Hình như trong ánh mắt của người con gái có những tiếng nét rất ẩn riêng, rất luyến lưu, vấn vương một nỗi niềm sâu hút, như con xoáy lòng của hoài mong, như biển sóng tâm tư của ước mơ, như vùng thi lãng của mộng, như một sự lặng nín phải đành của tiếc nuối ...
Đôi cánh ngữ tự đi cùng là góp sắc màu để tô điểm thêm một góc nhìn trên cái đẹp của tranh nhưng khó thể dệt thêu được hết ý của tranh bởi nét múa tạo hình của cọ vẽ đã là rừng ngôn ngữ vô hình cho "cảm" và "tri" vượt ngoài mọi giới hạn hữu thể " Trường Đinh (Vài Nét Cảm Khi Xem Tranh của HKL)
Thơ, nhạc và họa đã chắp cánh bay vào khung trời hoài niệm, nồng nàn và tha thiết của đêm dài hun hút lấp lánh muôn vạn vì sao như những giọt lệ lung linh trên khóe mắt người tình, không ước hẹn mà hoà chung nhịp sống với tao nhân mặc khách ...
Có rất nhiều tình khúc ngợi ca đôi mắt, tôn vinh ánh mắt biết bao mà kể xiết như :Thu Trong Mắt Em, Giọt Nước Mắt Ngà, Trong Mắt Em Là Biển Nhớ (Ngô Thụy Miên), Thu Trong Mắt em (Phạm Anh Dũng), Ngủ Đi Em (Phạm Anh Dũng, Vương Ngọc Long), Nước Mắt Rơi (Phạm Duy),Trong Đôi Mắt Em (Trần Quang Lộc), Mắt Buồn, Đôi Mắt Người Sơn Tây (Phạm Ịình Chương), Mắt Đêm (Hoài An), Mắt Đẹp (Tuấn Khanh), Mắt Em Buồn, Đôi Mắt Người Xưa (Trúc Phương), Mắt Lệ Cho Người (Từ Công Phụng), Mắt Lệ Cho Người Tình (Phạm Mạnh Cương), Màu Mắt Nhung, Mùa Xuân Trong Đôi Mắt Em (Ịức Huy), Mắt Biếc (Cung Tiến), Giọt Sương Trên Mí Mắt (Thanh Tùng), Đôi Mắt Nào Mở Ra , Những Con Mắt Trần Gian, Nắng Thủy Tinh (Trịnh Công Sơn), Đôi Mắt Thuyền Độc Mộc (Võ Tá Hân , Nguyễn Tuấn), Nước Mắt Paris (Mai Ịức Vinh, Việt Hải), Đôi Mắt (Mai Đức Vinh, Vương Ngọc Long), Tình Yêu Mắt Nai , Mắt Huế Xưa (Quốc Dũng) , Mắt Em Vương Giọt Sầu (Đăng Khánh), Lệ Đá (Trần Trịnh- Hà Huyền Chi) ...
rất là nhiều, cơ man nào mà kể xiết .. Những dòng nhạc như những con suối róc rách trầm bổng cung bậc, sâu lắng và dạt dào, tuôn tràn lai láng, tô son điểm phấn cho nhan sắc, giữa muôn vàn khung cảnh : nhớ thương, sầu mộng, u uẩn, ngang trái, cô liêu, ray rức, bàng hoàng, trắc trở, phủ phàng v.v..
Trong văn chương nhân gian Việt Nam qua ca dao va tục ngữ cũng đã diễn tả đôi mắt con người với những tính tình biểu lộ qua ánh mắt, màu mắt, hình dạng mắt v.v.. mặc dầu những nhận xét qua ca dao tục ngữ về con mắt và tính tình con người chỉ có tính cách phiếm diện mà thôi, chứ không thể nào áp dụng cho mọi hoàn cảnh. Vài câu ca dao diễn tả con mắt đẹp như :
Trời sinh con mắt là gương
Người ghét ít ngó, người thương ngó hoài
Những người con mắt lá răm,
Lông mày lá liễu đáng trăm quan tiền
Chín thương cô ở một mình
Muời thương con mắt có tình với ai
Dân ca Việt Nam có câu:
Khăn thương nhớ ai
Khăn chùi nước mắt
Đèn thương nhớ ai
Mà đèn không tắt
Mắt thương nhớ ai
Mắt ngủ không yên
Đêm qua anh những lo phiền
Lo vì một nỗi không yên một bề
KẾT LUẬN : Trong ngũ quan của con người, mắt phải là giác quan trọng yếu nhất. Nếu bắt buộc phải lựa chọn một trong năm ngũ quan, thì chúng ta tin chắc rằng không ai muốn sống một cuộc đời tăm tối mù loà giữa bóng đêm vây quanh phủ kín, mặc dầu trong cuộc sống thăng trầm dâu bể, khi mở mắt ra có thể gặp "những điều trông thấy mà đau đớn lòng", nhưng con người vẫn chấp nhận "thấy được" còn hơn là "mù lòa". Khi thi sĩ Bùi Giáng đã nói : " Người hai con mắt khóc người một con", thiết tưởng rằng nếu không còn một con mắt nào cả .. thì lúc đó "người một con mắt khóc người không con" , như vậy còn một chút gì để thấy, để nhìn dù là chút ánh sáng mờ ảo, vàng vọt, leo lắt vẫn là niềm hạnh phúc của con người, còn hơn là bóng tối âm u mù mịt phủ kín vây quanh ...
Có người nói rằng "Chỉ vì yêu có mỗi đôi mắt mà đi cưới trọn cả một người đàn bà" thật là chí lý lắm thay ! Chính vì vậy mà đôi mắt đã được trau chuốt nâng niu chìu chuộng và suy tôn trong nhiều áng thơ tình diễm tuyệt, trong những dòng nhạc ru ngủ hồn người. Đôi mắt đã làm cho thi ca đầy hương vị, màu sắc, nồng nàn, và sống động muôn đời .
Hải Đà-Vương Ngọc Long
7-2003
Thơ đa ngữ
1-Les Yeux
Bleus ou noirs, tous aimés, tous beaux
Des yeux sans nombre ont vu l'aurore
Ils dorment au fond des tombeaux
Et le soleil se lève encore.
Les nuits plus douces que les jours
Ont enchanté des yeux sans nombre
Les étoiles brillent toujours
Et les yeux se sont remplis d'ombre
Oh! Qu'ils aient perdu le regard!
Non, non, cela n'est pas possible
Ils se sont tournés quelque part
Vers ce quon nomme l'invisible
Et comme les asters penchants
Nous quittent, mais au ciel, demeurent
Les prunelles ont leurs couchants
Mais il n'est pas vrai quelles meurent
Bleus ou noirs, tous aimés, tous beaux,
Ouverts à quelque immense aurore,
De l'autre côté des tombeaux,
Les yeux quon ferme voient encore.
Sully Prudhomme
(1839-1907)
The Eyes
Blue or black, all endearing and beautiful,
The unnumbered eyes intercept the light at dawn.
They sleep at the bottom of tombs
As the sun keeps rising.
Nights that are milder than days,
Have enchanted the unlisted eyes.
While stars continue to sparkle in the firmament,
The eyes draw a veil of shade.
Oh! They have lost their sight!
No, no, that is not possible,
They have turned their gaze somewhere
Towards an invisible world.
And, as the planets lean on the orbit,
Leaving us to repose in Heaven,
The eye globes have their descent
However not determined to die.
Blue or black, all endearing and beautiful,
Opened to watch a glorious aurora,
On the other side of the tombs,
The eyes that are shut continue to see.
Tran Binh Nhung
Aug 05, 2002
Những Ánh Mắt
Ánh mắt huyền xanh đẹp lạ lùng
Tia nhìn ưng ửng ánh vừng đông
Sầu trong huyệt mộ nằm say ngủ
Rạng rỡ ngoài kia rực ánh hồng
Đêm dài tươi mát dịu ngày qua
Đắm đuối nhìn nhau mãi thiết tha
Lấp lánh khung trời sao sáng tỏ
Mắt nhung đen láy phủ đêm ngà
Mắt chẳng nhìn nhau phải thế không?
Không, không đâu thể xót xa lòng
Mắt ai khao khát phương nào đó
Tận cõi vô hình mãi ngóng trông
Như những vì sao lặn giữa đêm
Biệt ly vẫn ở với trời êm
Đôi tròng mắt khép lim dim ngủ
Nhưng chẳng bao giờ chết lặng im
Lung linh áo lụa
Tóc xõa trên vai
Mắt thuyền độc mộc
Môi mộng mày ngài.
Hoa trắng bay bay
Trăng rằm thiếu nữ
Tím biếc tình đầy
Ngàn thu nỗi nhớ.
(Pham Ngọc)
Người tình có thể nhìn vào đôi mắt buồn vời vợi ..khắc sâu vào tâm khảm, nhớ mãi, dù ngày hay đêm, đang mê hay tỉnh, và ánh mắt đó vẫn hoài nhấp nháy như những vì sao trên trời cao, lắng sâu vào tâm hồn, cô đơn, thầm lặng và tình yêu ngàn đời mãi không quên. Đôi mắt lung linh tỏa sáng, một thứ ánh sáng dịu dàng quyến rũ vô cùng, ánh mắt đó đã được ví như những vì sao lấp lánh trên màn trời đêm .. vẫn phản chiếu trong tâm hồn người thơ dù ở bất cứ phương trời nào xa lắc xa lơ:
Anh nằm trên võng đồi cao
Mắt em là đó : vì sao trên trời
Đong đưa chiếc võng mình tôi
Trời ơi có biết là tôi nhớ nàng ..
Đỉnh Nhớ (VNL Hiệp Đức 1975)
Sao rơi ánh mắt anh xem,
Cầu trời sao sáng bên rèm bờ mi,
Trăng sao đáy mắt xuân thì,
Trong bờ mắt ấy anh mi sao trời...
Sao rơi trong mắt em (Việt Hải)
Đừng nói với nhau bằng đôi mắt
của ánh đèn màu nhấp nháy
Như những nỗi buồn đen vô vọng
Anh vẫn nhớ mắt em
là ánh sao mùa Đông
Những ngọn lửa nhỏ
thắp trong anh ánh sáng dịu dàng
Mắt Đêm (Hồ Ngạc Ngữ)
Khoảnh khắc thời gian nghỉ cánh bay
Không gian thu hẹp dưới đôi mày
Ta nghe cả một bầu trăng sáng
Rót cả vào đôi mắt đắm say
Men trăng riêng mắt ai đầy
Buồn cho những kẻ đêm này thề hoa
Lại cười cho lứa đôi ta
Chiếm vầng trăng để... vẫn là đêm xuống
Mộng Vẫy Đầy (Vũ Hoàng Chương)
Đôi mắt còn được các thi nhân ví với Sao Hôm và Sao Mai, tên gọi thông thường của Sao Kim. Sao Kim là hành tinh trong hệ mặt trời, đứng hàng thứ hai kể từ Sao Thủy ra, có màu sáng xanh . Sao Kim rất dễ nhìn thấy vào bầu trời đêm, có lúc ở phía Tây sau khi mặt trời lặn một lúc rồi biến mất (gọi là sao Hôm), có lúc ở phía Đông trước khi mặt trời mọc (gọi là sao Mai). Với ánh sáng rực rỡ giữa ban đêm, các nhà thiên văn phương Tây đã đặt cho Sao Kim cái tên "ngôi sao của thần Vệ Nữ" tức là nữ thần sắc đẹp . Nhiều thi nhân đã ví đôi mắt của người tình với những vì sao nầy. Phải chăng những giây phút hiện hữu của Sao Kim là lúc mà thi nhân bắt được cái đẹp của thiên thu vô tận trong ánh mắt giai nhân:
Sao Hôm như mắt em ngày ấy
Rớm lệ nhìn tôi bước xuống tầu
Đêm Sao Sáng (Nguyễn Bính)
Đợi ai trăng rõi hoa buồn
Vắng em từ thủa theo buồm gió xuôi
Chiều chiều mở cổng mây trôi
Chênh vênh núi biếc mắt ngời sao Hôm
Đưa Em Tìm Ịộng Hoa Vàng (Phạm Thiên Thư)
Tôi muốn ví mắt em như một vì sao
Chưa có ở trên đời
Một vì sao: ngủ muộn hơn sao Hôm
Dậy sớm hơn sao Mai
Mà lòng tôi vẫn nhìn
Chưa bao giờ chớp mắt
Như em vẫn nhìn
Nụ cười của em
Trong mắt tôi...
Tự Do (Nguyên Sa)
Thơ tình chất ngất chơi vơi
Tiếng em khúc khích trêu cười cợt ai
Hãy là ánh mắt sao mai
Cho tôi phờ phạc đêm dài nhớ nhung
Hãy là (VNL)
Sáng nay anh thấy hai sao Mai
Một trong mắt bé một trên trời
Tim vui anh thốt lên thành tiếng
Chợt thấy tình cười trong miệng ai
Lá Tương Tư (Mường Mán)
Mắt là biểu tượng của những gì lung linh tỏa sáng, vĩnh hằng và cao rộng như ánh trăng soi vằng vặc, như trời sao lấp lánh giữa màn đêm huyền ảo ... nhưng biểu tượng thật gần gũi thân tình có phải "mắt em là ngọn nến" trong tháp ngà chiêm bao, nồng nàn và ấm áp, chập chờn và rạo rực, một ánh mắt của nỗi buồn cao sang, lãng mạn nhẹ nhàng:
Có lần em đã đến
Giữa cung trời mưa sa
Mắt em là ngọn nến
Lung linh nở ngàn hoa
Thuyền tình em đậu bến
(Ịinh Nguyên)
Mắt là sông , là biển , là nước dưới những đêm vàng thao thức tình tự, trên bãi mộng trăng sao, ngọt ngào trầm lặng và tha thiết làm sao nhưng cũng đã tạo nên những cơn sóng tình chao động vỗ mãi cho đời nhau nhung nhớ :
Lạ gì con mắt người dưng
Sao xao xuyến sóng giữa lòng trời xanh
Long Hải (Hồ Ngạc Ngữ)
Thi sĩ Đinh Hùng trên "Đường Vào Tình Sử" đã hình tạo một vùng thẩm mỹ của ngôn ngữ và cảm xúc mà trong đó đôi mắt gợi cảm đã có một sức ám ảnh mãnh liệt, làm thơ trở nên phong phú giàu biểu tưởng, chứa đựng nhiều hình ảnh, lung linh muôn màu sắc :
Và dĩ vãng ngủ trong hồ cẩm thạch
Của đôi mắt sáng màu trăng mặc khách,
Thời gian qua trên một nét mi dài .
Núi mùa thu buồn gợn sóng đôi vai,
Dòng sông lạ trôi sâu vào tâm sự .
.....
Ôi cặp mắt sáng trăng xưa hò hẹn,
Có nghìn năm quá khứ tiễn nhau đi .
Anh vịn tay số kiếp dẫn em về,
Nhìn lửa cháy những lâu đài mặt biển.
Đường Vào Tình Sử (Đinh Hùng)
Có thể nói mỗi thi nhân Việt Nam đều mang một ấn tượng đẹp về đôi mắt, và không nhiều thì ít những vườn thơ kiều diễm của họ đều điểm tô cho ánh mắt của giai nhân dù vui hay buồn với tất cả cảm xúc rung động chân tình thăm thẳm tận trái tim thơ :
Khi em vui núp vào thơ
Núp quanh núp quẩn núp vừa ngực anh
Để khi chân nhỏ về hành
Anh còn đôi mắt lộng quanh tiếng cười
(Nguyễn Nam An)
Đôi mắt em lặng buồn
Nhìn thôi mà chẳng nói
Tình đôi ta vời vợi
Có nói cũng không cùng
(Lưu Trọng Lư)
Đôi mắt người ngây thơ
Không hề vương vấn tội
Có chở tình ta theo
Tới cõi nào diệu vợi ?
(Nguyễn Tất Nhiên)
Ánh mắt mở ra, khép lại trong một cõi mộng, hoang vắng cô liêu, không bóng dáng, không thanh âm, nhưng nơi đó kết tinh những nét đẹp hằng cửu, đó là những nét phong vận diệu tình của những vần thơ, dòng nhạc suy tôn ánh mắt người tình . Nhưng còn có những đôi mắt linh động trong những bức tranh họa tuyệt vời ...
Họa sĩ Leonardo da Vinci đã nổi tiếng nhờ bức danh họa Mona Lisa, còn có tên là La Gioconda, mà điểm đặc trưng của bức chân dung này là nụ cười và ánh mắt. Điểm làm chúng ta phải chú ý và ngạc nhiên là mức độ thật của bức chân dung với nụ cười và đôi mắt có vẻ sống động, như người thật đang chăm chú nhìn chúng ta, và có tâm hồn suy tư . (She really seems to look at us and to have a mind of her own- Nicholas Pioch).
Khi Trường Đinh xem tranh "Mái Tóc" của HKL, đã thảng thốt vì đôi mắt đẹp của người con gái trong tranh, có đôi lời bộc bạch :
"Hình như trong ánh mắt của người con gái có những tiếng nét rất ẩn riêng, rất luyến lưu, vấn vương một nỗi niềm sâu hút, như con xoáy lòng của hoài mong, như biển sóng tâm tư của ước mơ, như vùng thi lãng của mộng, như một sự lặng nín phải đành của tiếc nuối ...
Đôi cánh ngữ tự đi cùng là góp sắc màu để tô điểm thêm một góc nhìn trên cái đẹp của tranh nhưng khó thể dệt thêu được hết ý của tranh bởi nét múa tạo hình của cọ vẽ đã là rừng ngôn ngữ vô hình cho "cảm" và "tri" vượt ngoài mọi giới hạn hữu thể " Trường Đinh (Vài Nét Cảm Khi Xem Tranh của HKL)
Thơ, nhạc và họa đã chắp cánh bay vào khung trời hoài niệm, nồng nàn và tha thiết của đêm dài hun hút lấp lánh muôn vạn vì sao như những giọt lệ lung linh trên khóe mắt người tình, không ước hẹn mà hoà chung nhịp sống với tao nhân mặc khách ...
Có rất nhiều tình khúc ngợi ca đôi mắt, tôn vinh ánh mắt biết bao mà kể xiết như :Thu Trong Mắt Em, Giọt Nước Mắt Ngà, Trong Mắt Em Là Biển Nhớ (Ngô Thụy Miên), Thu Trong Mắt em (Phạm Anh Dũng), Ngủ Đi Em (Phạm Anh Dũng, Vương Ngọc Long), Nước Mắt Rơi (Phạm Duy),Trong Đôi Mắt Em (Trần Quang Lộc), Mắt Buồn, Đôi Mắt Người Sơn Tây (Phạm Ịình Chương), Mắt Đêm (Hoài An), Mắt Đẹp (Tuấn Khanh), Mắt Em Buồn, Đôi Mắt Người Xưa (Trúc Phương), Mắt Lệ Cho Người (Từ Công Phụng), Mắt Lệ Cho Người Tình (Phạm Mạnh Cương), Màu Mắt Nhung, Mùa Xuân Trong Đôi Mắt Em (Ịức Huy), Mắt Biếc (Cung Tiến), Giọt Sương Trên Mí Mắt (Thanh Tùng), Đôi Mắt Nào Mở Ra , Những Con Mắt Trần Gian, Nắng Thủy Tinh (Trịnh Công Sơn), Đôi Mắt Thuyền Độc Mộc (Võ Tá Hân , Nguyễn Tuấn), Nước Mắt Paris (Mai Ịức Vinh, Việt Hải), Đôi Mắt (Mai Đức Vinh, Vương Ngọc Long), Tình Yêu Mắt Nai , Mắt Huế Xưa (Quốc Dũng) , Mắt Em Vương Giọt Sầu (Đăng Khánh), Lệ Đá (Trần Trịnh- Hà Huyền Chi) ...
rất là nhiều, cơ man nào mà kể xiết .. Những dòng nhạc như những con suối róc rách trầm bổng cung bậc, sâu lắng và dạt dào, tuôn tràn lai láng, tô son điểm phấn cho nhan sắc, giữa muôn vàn khung cảnh : nhớ thương, sầu mộng, u uẩn, ngang trái, cô liêu, ray rức, bàng hoàng, trắc trở, phủ phàng v.v..
Trong văn chương nhân gian Việt Nam qua ca dao va tục ngữ cũng đã diễn tả đôi mắt con người với những tính tình biểu lộ qua ánh mắt, màu mắt, hình dạng mắt v.v.. mặc dầu những nhận xét qua ca dao tục ngữ về con mắt và tính tình con người chỉ có tính cách phiếm diện mà thôi, chứ không thể nào áp dụng cho mọi hoàn cảnh. Vài câu ca dao diễn tả con mắt đẹp như :
Trời sinh con mắt là gương
Người ghét ít ngó, người thương ngó hoài
Những người con mắt lá răm,
Lông mày lá liễu đáng trăm quan tiền
Chín thương cô ở một mình
Muời thương con mắt có tình với ai
Dân ca Việt Nam có câu:
Khăn thương nhớ ai
Khăn chùi nước mắt
Đèn thương nhớ ai
Mà đèn không tắt
Mắt thương nhớ ai
Mắt ngủ không yên
Đêm qua anh những lo phiền
Lo vì một nỗi không yên một bề
KẾT LUẬN : Trong ngũ quan của con người, mắt phải là giác quan trọng yếu nhất. Nếu bắt buộc phải lựa chọn một trong năm ngũ quan, thì chúng ta tin chắc rằng không ai muốn sống một cuộc đời tăm tối mù loà giữa bóng đêm vây quanh phủ kín, mặc dầu trong cuộc sống thăng trầm dâu bể, khi mở mắt ra có thể gặp "những điều trông thấy mà đau đớn lòng", nhưng con người vẫn chấp nhận "thấy được" còn hơn là "mù lòa". Khi thi sĩ Bùi Giáng đã nói : " Người hai con mắt khóc người một con", thiết tưởng rằng nếu không còn một con mắt nào cả .. thì lúc đó "người một con mắt khóc người không con" , như vậy còn một chút gì để thấy, để nhìn dù là chút ánh sáng mờ ảo, vàng vọt, leo lắt vẫn là niềm hạnh phúc của con người, còn hơn là bóng tối âm u mù mịt phủ kín vây quanh ...
Có người nói rằng "Chỉ vì yêu có mỗi đôi mắt mà đi cưới trọn cả một người đàn bà" thật là chí lý lắm thay ! Chính vì vậy mà đôi mắt đã được trau chuốt nâng niu chìu chuộng và suy tôn trong nhiều áng thơ tình diễm tuyệt, trong những dòng nhạc ru ngủ hồn người. Đôi mắt đã làm cho thi ca đầy hương vị, màu sắc, nồng nàn, và sống động muôn đời .
Hải Đà-Vương Ngọc Long
7-2003
Thơ đa ngữ
1-Les Yeux
Bleus ou noirs, tous aimés, tous beaux
Des yeux sans nombre ont vu l'aurore
Ils dorment au fond des tombeaux
Et le soleil se lève encore.
Les nuits plus douces que les jours
Ont enchanté des yeux sans nombre
Les étoiles brillent toujours
Et les yeux se sont remplis d'ombre
Oh! Qu'ils aient perdu le regard!
Non, non, cela n'est pas possible
Ils se sont tournés quelque part
Vers ce quon nomme l'invisible
Et comme les asters penchants
Nous quittent, mais au ciel, demeurent
Les prunelles ont leurs couchants
Mais il n'est pas vrai quelles meurent
Bleus ou noirs, tous aimés, tous beaux,
Ouverts à quelque immense aurore,
De l'autre côté des tombeaux,
Les yeux quon ferme voient encore.
Sully Prudhomme
(1839-1907)
The Eyes
Blue or black, all endearing and beautiful,
The unnumbered eyes intercept the light at dawn.
They sleep at the bottom of tombs
As the sun keeps rising.
Nights that are milder than days,
Have enchanted the unlisted eyes.
While stars continue to sparkle in the firmament,
The eyes draw a veil of shade.
Oh! They have lost their sight!
No, no, that is not possible,
They have turned their gaze somewhere
Towards an invisible world.
And, as the planets lean on the orbit,
Leaving us to repose in Heaven,
The eye globes have their descent
However not determined to die.
Blue or black, all endearing and beautiful,
Opened to watch a glorious aurora,
On the other side of the tombs,
The eyes that are shut continue to see.
Tran Binh Nhung
Aug 05, 2002
Những Ánh Mắt
Ánh mắt huyền xanh đẹp lạ lùng
Tia nhìn ưng ửng ánh vừng đông
Sầu trong huyệt mộ nằm say ngủ
Rạng rỡ ngoài kia rực ánh hồng
Đêm dài tươi mát dịu ngày qua
Đắm đuối nhìn nhau mãi thiết tha
Lấp lánh khung trời sao sáng tỏ
Mắt nhung đen láy phủ đêm ngà
Mắt chẳng nhìn nhau phải thế không?
Không, không đâu thể xót xa lòng
Mắt ai khao khát phương nào đó
Tận cõi vô hình mãi ngóng trông
Như những vì sao lặn giữa đêm
Biệt ly vẫn ở với trời êm
Đôi tròng mắt khép lim dim ngủ
Nhưng chẳng bao giờ chết lặng im
Ánh mắt huyền xanh đẹp dáng hồng
Bình minh vô tận vẫn hoài mong
Nồng say giấc ngủ trong mồ tối
Mắt nhắm nhưng mà vẫn ngóng trông
Vương Ngọc Long phỏng dịch
2-Em Đẹp Như Thơ
Em đẹp như một bài thơ
Hồn nhiên như thể giấc mơ khôn cùng
Mắt nhung rải lối cõi lòng
Tóc huyền quấn quýt một vùng không gian
Đôi Mắt Em (Sóng Việt)
(Thanh Tâm version)
Quel sera ton nom...
Tu es aussi belle qu'un poème
Aussi pure qu'un rêve perpétuel
Tes yeux veloutés reflètent ton coeur
Tes cheveux d'ébène embrassant les cieux
(Binh Nhung version)
You are as beautiful as a poem
And genuine as an unending dream
Your dark eyes reflect the light on your mind
And black hair delineates a zone in space.
(Viet Hai version)
Honey, you are just pretty as in my poem,
An innocent look comes in a sweet dream,
My hearty feels are obcessed by your velvet eyes,
Your ebony hair twines in a space of so missing.
(Thomas D. Le version)
Sweetheart, you are a lovely poem fine
With comely grace as in an endless dream,
And velvet eyes that do my heart entwine,
With jet-black hair that flies in yond air stream.
3- Đôi Mắt Thơ
Mắt em là một hồ Thơ
Lung linh trong nắng mộng mơ một mình
Mắt em là một rừng Thu
Xạt xào nắng sớm, vi vu gió chiều
Mắt em hơn mắt nai tơ
Dịu dàng yểu điệu ngác ngơ tuyệt vời
Mắt em hơn mắt bồ câu
Sáng ngời tuyệt mỹ huyền châu nào bằng
Mắt em đã trộm hồn tôi
Một đời tôi lội trong hồ mắt em
Sóng Việt
The Eyes of Poetry
Your eyes are streams of poetry
Shining in dreams solitarỵ
Your eyes are the wood of the fall
Rustling from bright morn to breezy nightfall.
Your eyes are softer than a doés
Gentle, graceful and marvelous.
Your eyes are sweeter than a dovés
Bright, beauteous, peerless in lovẹ
They snared my life in rapturous hold
Drowning in their power my captive soul.
Translated by Thomas D. Le
4- A une dame, Acupunctrice ,
La maitresse de Stage que j'aime en silence.
Chère Madame, je vous aime, vos yeux étant si beaux !
En plein dedans, mon âme errante, voguera longtemps.
Je voudrais, tout en langueur, sur les ailes du temps
Plonger mes yeux innocents dans les vôtres si beaux.
Dans le bleu vert émeraude de vos yeux limpides
Ma barque d'amour glisse sous les saules d'été.
Tant que vous laissez ouverts vos yeux verts lucides
Je nage en plein bonheur en ce beau lac perlé.
Votre langoureux stagiaire en acupuncture
Xuan-Duyet
Vì Đôi Mắt Đẹp
Bạn thân, yêu bạn vì đôi mắt đẹp,
Linh hồn ta bất định sẽ lênh đênh
Lả lướt, giữa sóng mắt yêu của nàng.
Ta muốn thoải mái trên cánh thời gian
Chìm sâu đôi mắt ngây thơ của ta
Trong nước hồ đẹp vô ngàn của bạn.
Giữa xanh ngọc bích của đôi mắt trong
Thuyền ta mê say lượn duới liễu hè.
Bạn cứ mở đôi mắt xanh sáng suốt
Ta bơi hạnh phúc trong hồ trân châu .
Xuân Duyệt - Duyên Thương
5-Summer Poem
I will bring you flowers
every morning for your breakfast
and you will kiss me
with flowers in your mouth
and you will bring me flowers
every morning when you wake
and look at me with flowers in your eyes
Heather Holden
Bài Thơ Mùa Hạ
Tặng anh một đóa hoa cười
Điểm tâm mỗi sáng anh ngồi đợi em
Anh trao em...nụ hôn êm
Miệng thơm đầy cánh hoa mềm thân thương
Anh mang hoa đến bên giường
Khi anh tỉnh mộng đêm trường nhớ em
Mắt anh đầy cánh hoa mềm
Và anh âu yếm nhìn em mỉm cười
Bình minh vô tận vẫn hoài mong
Nồng say giấc ngủ trong mồ tối
Mắt nhắm nhưng mà vẫn ngóng trông
Vương Ngọc Long phỏng dịch
2-Em Đẹp Như Thơ
Em đẹp như một bài thơ
Hồn nhiên như thể giấc mơ khôn cùng
Mắt nhung rải lối cõi lòng
Tóc huyền quấn quýt một vùng không gian
Đôi Mắt Em (Sóng Việt)
(Thanh Tâm version)
Quel sera ton nom...
Tu es aussi belle qu'un poème
Aussi pure qu'un rêve perpétuel
Tes yeux veloutés reflètent ton coeur
Tes cheveux d'ébène embrassant les cieux
(Binh Nhung version)
You are as beautiful as a poem
And genuine as an unending dream
Your dark eyes reflect the light on your mind
And black hair delineates a zone in space.
(Viet Hai version)
Honey, you are just pretty as in my poem,
An innocent look comes in a sweet dream,
My hearty feels are obcessed by your velvet eyes,
Your ebony hair twines in a space of so missing.
(Thomas D. Le version)
Sweetheart, you are a lovely poem fine
With comely grace as in an endless dream,
And velvet eyes that do my heart entwine,
With jet-black hair that flies in yond air stream.
3- Đôi Mắt Thơ
Mắt em là một hồ Thơ
Lung linh trong nắng mộng mơ một mình
Mắt em là một rừng Thu
Xạt xào nắng sớm, vi vu gió chiều
Mắt em hơn mắt nai tơ
Dịu dàng yểu điệu ngác ngơ tuyệt vời
Mắt em hơn mắt bồ câu
Sáng ngời tuyệt mỹ huyền châu nào bằng
Mắt em đã trộm hồn tôi
Một đời tôi lội trong hồ mắt em
Sóng Việt
The Eyes of Poetry
Your eyes are streams of poetry
Shining in dreams solitarỵ
Your eyes are the wood of the fall
Rustling from bright morn to breezy nightfall.
Your eyes are softer than a doés
Gentle, graceful and marvelous.
Your eyes are sweeter than a dovés
Bright, beauteous, peerless in lovẹ
They snared my life in rapturous hold
Drowning in their power my captive soul.
Translated by Thomas D. Le
4- A une dame, Acupunctrice ,
La maitresse de Stage que j'aime en silence.
Chère Madame, je vous aime, vos yeux étant si beaux !
En plein dedans, mon âme errante, voguera longtemps.
Je voudrais, tout en langueur, sur les ailes du temps
Plonger mes yeux innocents dans les vôtres si beaux.
Dans le bleu vert émeraude de vos yeux limpides
Ma barque d'amour glisse sous les saules d'été.
Tant que vous laissez ouverts vos yeux verts lucides
Je nage en plein bonheur en ce beau lac perlé.
Votre langoureux stagiaire en acupuncture
Xuan-Duyet
Vì Đôi Mắt Đẹp
Bạn thân, yêu bạn vì đôi mắt đẹp,
Linh hồn ta bất định sẽ lênh đênh
Lả lướt, giữa sóng mắt yêu của nàng.
Ta muốn thoải mái trên cánh thời gian
Chìm sâu đôi mắt ngây thơ của ta
Trong nước hồ đẹp vô ngàn của bạn.
Giữa xanh ngọc bích của đôi mắt trong
Thuyền ta mê say lượn duới liễu hè.
Bạn cứ mở đôi mắt xanh sáng suốt
Ta bơi hạnh phúc trong hồ trân châu .
Xuân Duyệt - Duyên Thương
5-Summer Poem
I will bring you flowers
every morning for your breakfast
and you will kiss me
with flowers in your mouth
and you will bring me flowers
every morning when you wake
and look at me with flowers in your eyes
Heather Holden
Bài Thơ Mùa Hạ
Tặng anh một đóa hoa cười
Điểm tâm mỗi sáng anh ngồi đợi em
Anh trao em...nụ hôn êm
Miệng thơm đầy cánh hoa mềm thân thương
Anh mang hoa đến bên giường
Khi anh tỉnh mộng đêm trường nhớ em
Mắt anh đầy cánh hoa mềm
Và anh âu yếm nhìn em mỉm cười
**Vương Ngọc Long**
## No comments:
Post a Comment