text:
- 23 trang
- Lượt xem: 10077
- Download: 3071
Tiểu luận: Triết học phật giáo Ấn Độ và ảnh hưởng của nó đến văn hóa xã hội Việt Nam
Chia sẻ: thainhatquynh
Từ xưa tới nay có rất nhiều trường phái triết học du nhập vào Việt Nam nước Ta nó đã có ít nhiều ảnh hưởng đến đời sống nhân dân cũng như sự phát triển của đất nước,
Thể loại:Luận Văn - Báo Cáo » Khoa Học Xã Hội
Chủ đề liên quan:
Nội dung Text: Tiểu luận: Triết học phật giáo Ấn Độ và ảnh hưởng của nó đến văn hóa xã hội Việt Nam
Triết học phật giáo Ấn Độ
và ảnh hưởng của nó đến
văn hóa xã hội Việt Nam
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Từ xưa tới nay có rất nhiều trường phái triết học du nhập vào Việt
Nam nước Ta nó đã có ít nhiều ảnh hưởng đến đời sống nhân dân cũng như
sự phát triển của đất nước, sau đây em xin trình bày về những ảnh hưởng của
triết học Ấn Độ mà chủ yếu là trường phái triết học Phật Giáo nó đã được du
nhập vào việt nam như thế nào và những ảnh hưởng của nó ra sao.
Trước tiên ta nói một đôi dòng về triết học phật giáo của
Ấn Độ.
Ấn Độ cổ đại là một vùng đất thuộc Nam Châu Á với đặc điểm khí hậu,
đất đai đa dạng và khắc nghiệt cùng sự án ngữ của vòng cung dãy Hy – Mã -
Lạp – Sơn kéo dài trên hai ngàn km. Đây là yếu tố địa lý có ảnh hưởng nhất
định tới quá trình hình thành văn hoá, tôn giáo và tư tưởng triết học của người
Ấn Độ cổ đại. Tuy nhiên nhân tố có ảnh hưởng lớn nhất tới quá trình đó là
nhân tố kinh tế – xã hội, trong đó đặc biệt là sự tồn tại từ rất sớm và kéo dài
của kết cấu kinh tế xã hội theo mô hình đặc biệt mà Các Mác gọi là “Công xã
nông thôn”. Trong kết cấu này, chế độ quốc hữu về ruộng đất được các nhà
kinh tế điển hình là chủ nghĩa Mác coi là “chiếc chìa khoá” để hiểu toàn bộ
lịch sử Ấn Độ cổ đại. Chính trong mô hình này đã làm phát sinh chủ yếu
không phải là sự phân chia đối kháng giai cấp giữa chủ nô và nô lệ như ở Hy
Lạp cổ đại, mà là sự phân biệt hết sức khắc nghiệt và giai dẳng của bốn đẳng
cấp lớn trong xã hội: Tăng nữ, quí tộc, bình dân tự do và tiện nô (nô lệ). Thêm
vào đó người Ấn Độ cổ đại đã tích luỹ được những tri thức rất phong phú về
các lĩnh vực toán học thiên văn, lịch pháp nông nghiệp v.v…
Tất cả những yếu tố tự nhiên, kinh tế, chính trị và tri thức nói trên đã
hợp thành cơ sở hiện thực cho sự phát triển những tư tưởng triết học – tôn
giáo Ấn Độ cổ đại.
Triết học Ấn Độ cổ đại chia làm hai giai đoạn
Giai đoạn thứ nhất: (Từ giữa thiên niên kỷ III tr.CN đến khoảng giữa
thiên niên kỷ II tr. CN). Đây là giai đoạn thường được gọi là “Nền văn hoá
Harappa” (hay nền văn minh sống Ấn) – Khởi đầu của nền văn hoá Ấn Độ,
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 1
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
mà cho tới nay người ta còn biết quá ít về nó ngoài những tư liệu khảo cổ học
vào những thập kỷ đầu thế kỷ XX.
Giai đoạn thứ hai: (Tiếp nối giai đoạn thứ nhất tới thế kỷ thứ VII tr.
CN). Đây là thời kỳ có sự thâm nhập của người Arya (gốc Ấn - Âu) vào khu
vực của người Dravida (người bản địa). Đây là sự kiện quan trọng về lịch sử,
đánh dấu sự hoà trộn giữa hai nền văn hoá - tín ngưỡng của hai chủng tộc
khác nhau. Chính qúa trình này đã làm xuất hiện một nền văn hoá mới của
người Ấn Độ: nền văn hoá Véda.
Giai đoạn thứ ba: Trong khoảng 5 –6 thế kỷ (Từ thế kỷ thứ VI tr.CN
tới thế kỷ I tr.CN) đây là thời kỳ Ấn Độ cổ đại có những biến động lớn cả về
kinh tế, chính trị, xã hội và tư tưởng, cũng là thời kỳ hình thành các trường
phái triết học – tôn giáo lớn. Đó là 9 hệ thống tư tưởng lớn, được chia làm hai
phái: chính thống và không chính thống.
Thuộc phái chính thống có Sàmkhuy, Mimasa, Védanta. Yoga, Nỳaya
và Vasêsika.
Thuộc phái không chính thống có Jaina, Lokayata và Phật giáo
(Buddha).
Triết học Ấn Độ có nhiều nét đặc thù về tư tưởng
So với các nền triết học cổ đại khác, nền triết học Ấn Độ biểu hiện ra là
một nền triết học chịu ảnh hưởng lớn của những tư tưởng tôn giáo. Trừ trường
phái Lokayata, các trường phái còn lại đều có sự thống nhất giữa tư tưởng
triết học và những tư tưởng tôn giáo. Ngay cả hai trường phái: Jaina và Phật
giáo, tuy tuyên bố đoạn tuyệt với truyền thống văn hóa Véda (truyền thống
tôn giáo) nhưng trong thực tế nó vẫn không thể vượt qua truyền thống ấy. Tuy
nhiên tính tôn giáo của Ấn Độ cổ đại có xu hướng “hướng nội” mà không
phải “hướng ngoại” như nhiều tôn giáo phương Tây. Cũng bởi vậy, xu hướng
chú giải và thực hành những vấn đề nhân sinh quan dưới góc độ tâm linh tôn
giáo nhằm đạt tới sự “giải thoát” là xu hướng trội của nhiều học thuyết triết
học – tôn giáo Ấn Độ cổ đại.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 2
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Đó chỉ là những nét đặc thù của tư tưởng triết học Ấn Độ cổ đại trong
tương quan so sánh với các nền triết học cổ đại khác, cái làm nên thiên hướng
riêng của nó. Còn về nội dung tư tưởng, nền triết học Ấn Độ cũng giống như
nhiều nền triết học cổ đại khác, nó đã đặt ra và giải quyết nhiều vấn đề về triết
học: Bản thể luận, nhận thức luận v.v…
Chúng ta đi xét những tư tưởng triết học cơ bản của trường phái Phật
giáo.Phật giáo là một trường phái triết học – tôn giáo điển hình của nền tư
tưởng ấn Độ cổ đại và có nhiều ảnh hưởng rộng rãi, lâu dài trên phạm vi thế
giới. Ngày nay với tư cách là một tôn giáo, Phật giáo là một trong ba tôn giáo
lớn nhất trên thế giới.
Người sáng lập Phật giáo là Thích – Đạt - Đa, vào khoảng thế kỷ thứ
VI tr.CN. Sau này ông được tôn xưng với nhiều danh hiệu khác nhau: Như
Lai, Phật Tổ, Đức THế Tôn… nhưng khá phổ biến là “Thích Ca Muni”
(Sakyamuni – nghĩa là “bộc hiền giả dòng Sakya”).
Sau Sakyamuni một vài thế kỷ, Phật giáo được phân chia thành tông
phái lớn là tiểu thừa giáo và đại thừa giáo (nghĩa là “cỗ xe nhỏ” và “cỗ xe
lớn”). Tiểu thừa giáo phát triển về phía Nam ấn Độ rồi truyền bá sang
Xêrilanca, Philippin, Lào, Campuchia, Nam Việt Nam…Đại thừa giáo phát
triển mạnh ở Bắc ấn Độ, truyền bá vào Tây tạng, Trung hoa, Nhật bản, Bắc
Việt nam…
Kinh điển của Phật giáo gồm: Kinh – Luật – Luận (gọi là “Tam tạng” –
tức “ba kho kinh điển”). Mà về mặt triết học thì quan trọng nhất là “kinh” và
“luận”. “Tam tạng” kinh điển của Phật giáo được ghi bằng hai hệ Pali và
Sankrit (Ngữ bộ Nam và Bắc ấn) có tới trên 5000 quyển.
Những tư tưởng triết học cơ bản của Phật giáo nguyên thuỷ (sơ kỳ)
gồm mấy vấn đề lớn sau:
Thứ nhất: Thế giới quan Phật giáo là một thế giới quan có tính duy vật
và vô thần, đồng thời có chứa đựng nhiều yếu tố biện chứng sâu sắc.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 3
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Tính duy vật và vô thần thể hiện rõ nét nhất ở quan niệm về tính tự thân
sinh thành, biến đổi của vạn vật, không do sự chi phối quyết định của một lực
lượng thần linh hay thượng đế tối cao nào. Trái lại vạn vật đều tuân theo tính
tất định và phổ biến của luật nhân – quả. Điều này được quán triệt trong việc
lý giải những vấn đề của cuộc sống nhân sinh như: Hạnh phúc, đau khổ, giàu
nghèo, thọ,yểu…
Tính biện chứng sâu sắc của triết học Phật giáo đặc biệt thể hiện rõ qua
việc luận chứng về tính chất “vô ngã” và “vô thường” của vạn vật.
Phạm trù “vô ngã” bao hàm tư tưởng cho rằng, vạn vật trong vụ trụ vốn
không có tính thường hằng nó chỉ là sự “giả hợp” do sự hội đủ nhân duyên
nên thành ra “có” (tồn tại). Ngay bản thân sự tồn tại của thực tế con người
chẳng qua cũng là do “ngũ uẩn” (năm yếu tố) hội hợp lại: Sắc (vật chất), thụ
(cảm giác), tưởng (ấn tượng), hành (suy lý) và thức (ý thức). Theo cách phân
loại khác-“lục tại”: địa (chất khoảng), thuỷ (chất nước), hoả (nhiệt năng),
phong (hơi thở), không (khoảng trống) và thức (ý thức). Nói một cách tổng
quát thì vạn vật chỉ là sự “hội hợp” của hai loại yếu tố là vật chất “sắc” và tinh
thần “danh”. Như vậy thì không có cái gọi là “tôi” (vô ngã).
Phạm trù “vô thường” gắn liền với phạm trù “vô ngã”. Vô thường
nghĩa là vạn vật biến đổi vô cùng theo chu trình bất tận: Sinh – Trụ – Dị –
Diệt…(hay: Sinh – Trụ – Hoại – Không). Vậy thì “có có” – “không không”
luân hồi (bánh xe quay) bất tận: “thoáng có”, “thoáng không” cái còn mà
chẳng còn, cái mất mà chẳng mất.
Thứ hai: Nhân sinh quan Phật giáo là phần trọng tâm của triết học này.
Cũng như nhiều trường phái khác của triết học ấn Độ cổ đại, Phật giáo đặt
vấn đề tìm kiếm mục tiêu cứu cánh nhân sinh ở sự “giải thoát” (Moksa) khỏi
vòng luân hồi, nghiệp báo để đạt tới trạng thái tồn tại Niết bàn (Nirvana).
Tính quần chúng của luận điểm nhân sinh Phật giáo thể hiện ở chỗ nêu cao
tinh thần “bình đẳng giác ngộ”, tức là quyền thực hiện sự giải thoát là cho tất
cả mọi người mà cao hơn nữa là của mọi “chúng sinh”. Điều này mang tính
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 4
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
nhân bản sâu sắc, vượt qua giới hạn đẳng cấp khắc nghiệt vốn là một truyền
thống chính trị ấn Độ cổ đại. Nó nói lên khát vọng “tự do cho tất cả mọi
người”, không thể là độc quyền của một đẳng cấp nào, dù đó là đẳng cấp tăng
nữ hay quý tộc, bình dân hay tiện nô. Nhưng đó không phải kêu gọi gián tiếp
cho quyền bình đẳng về mặt chính trị mà là bình đẳng trong sự mưu cầu cứu
cánh giác ngộ. Có thể, đây là lời kêu gọi gián tiếp cho quyền bình đẳng xã hội
của Phật giáo, và như vậy Phật giáo thật sự là một trường phái thuộc phái
“không chính thống” (tức phái cải cách) của nền tư tưởng Â’n Độ cổ đại.
Nội dung triết học nhân sinh của Phật giáo tập trung ở bốn luận điểm
(gọi là “tứ diện đế”). Bốn luận điểm này được Phật giáo coi là bốn chân lý vĩ
đại về cuộc sống nhân sinh cho bất cứ cuộc sống nhân sinh nào thuộc đẳng
cấp nào.
Luận điểm thứ nhất (khổ đế): Sự thật nơi cuộc sống nhân sinh không có
gì khác ngoài sự đau khổ, ràng buộc hệ luỵ, không có tự do. Đó là 8 nỗi khổ
trầm lâm bất tận mà bất cứ ai cũng phải gánh chịu: Sinh, Lão, Bệnh, Tử, Thụ
biệt Ly (yêu thương chia lìa), Oán tăng hội (oán ghét nhau mà phải sống với
nhau), Sở cầu bất đắc (cái mong muốn mà không đạt được), và Ngũ thụ uẩn
(5 yếu tố vô thường nung nấu làm khổ).
Luận điểm thứ hai (Nhân đế): là luận điểm giải thích những nguyên
nhân sự thật đau khổ nơi cuộc sống nhân sinh. Đó là 12 nguyên nhân (thập
nhị nhân duyên): 1. Vô minh; 2. Hành; 3. Thức; 4. Danh sắc; 5. Lục nhập; 6.
Xúc; 7. Thụ; 8. ái; 9. Thủ; 10. Hữu; 11. Sinh và 12. Lão Tử.
Trong 12 nhân duyên ấy thì “Vô minh” là nguyên nhân thâu tóm tất cả.
Bở vậy diệt trừ vô minh là diệt trừ tận gốc rễ sự đau khổ nhân sinh. Dưới góc
độ nhận thức, vô minh là “ngu tối”, “không sáng suốt”, “thiếu giác ngộ chân
lý”.
Luận điểm thứ ba (Diệt đế): Là luận điểm về khả năng có thể tiêu diệt
được sự khổ nơi cuộc sống nhân sinh, đạt tới trạng thái Niết bàn, cứu cánh
của hành động tự do. Luận điểm này cũng bộc lộ tinh thần lạc quan tôn giáo
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 5
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
của Phật giáo; cũng thể hiện khát vọng nhân bản của nó muốn hướng con
người đến niềm hạnh phúc “tuyệt đối”; khát vọng chân chính của con người
tới Chân – Thiện – Mỹ.
Luận điểm thứ tư (Đao đế): là luận điểm về con đường thể hiện sự diệt
khổ, đạt tới giải thoát. Đó không phải là con đường sử dụng bạo lực mà là con
đường “tu đạo”. Thực chất của con đường này là hoàn thiện đạo đức cá nhân.
Sự giải phóng mang ý nghĩa của sự thự hiện cá nhân, không mang ý nghĩa của
những phong trào cách mạng hay cải cách xã hội. Đây là nét đặc biệt của
“tinh thần giải phóng nhân sinh” của Phật giáo.
Con đường “giải phóng cá nhân” này gồm 8 nguyên tắc:
* Chính kiến (hiểu biết đúng sự thật nhân sinh)
* Chính tư duy (suy nghĩ đúng đắn).
* Chính ngữ (giữ lời nói phải).
* Chính nghiệp (giữ đúng trung nghiệp).
* Chính mệnh (giữ ngăn dục vọng).
* Chính tinh tiến (rèn luyện không mỏi mệt).
* Chính niệm (có niềm tin vững chắc vào sự giải thoát).
* Chính định (an định, tự tác).
Tám nguyên tắc (hay “bất chính đạo”) có thể thâu tóm vào ba đIều học
tập, rèn luyện lớn là: Giới - Định – Tuệ (tức là: Giữ giới luật, thực hành thiền
đinh và khai thông trí tuệ Bát nhã).
Trên đây là hai vấn đề cơ bản của triết học Phật giáo nguyên thuỷ (sơ
kỳ). Sự phát triển về sau của Phật giáo đã chia thành các tông phái khác nhau
và đã có những phát trên rất khác nhau về các quan điểm triết học.
Qua những đặc điểm trên ta thấy
Triết học ấn Độ cổ đại đã dặt ra và giải quyết nhiều vấn đề của tư duy
triết học. Đó là những vấn đề thuộc bản thể luận, nhận thức luận và nhân sinh
quan triết học.Giải quyết vấn đề bản thể luận, triết học ấn Độ đã hướng tư duy
(suy tư) váo nguồn gốc sinh thành của vạn vật, truy cứu nguồn gốc khởi đầu
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 6
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
của chúng. Trong quá trình suy tư triết lý ấy, đôi khi đã đạt tới ý tưởng siêu
thực; vượt qua tầm suy nghĩ, nhận thức giác quan đạt tới những phán đoán
siêu hình (Motaphidica) về cội nguồn của tồn tại. Chính tại điểm này làm xuất
hiện những cảm nhận về tính biện chứng của tồn tại: Sự thăng bằng của các
yếu tố, sự mất thăng bằng của những xung lực nội tại – sự biến hoá sinh thành
của vạn vật từ cái vô hình – siêu vật lý - đến cái hữu hình, đa dạng.
Một xu hướng khá đậm nét mà các nền triết học khác của thế giơí ít
quan tâm đó là sự giải quyết những vấn đề nhân sinh dưới góc độ tâm linh tôn
giáo, đi tìm cái Đại nghã trong cái Tiểu nghã của mỗi thực thể cá nhân. ở đây
xu hướng “hướng nội” (khác với xu hướng “hướng ngoại” của tôn giáo
phương Tây) trở thành một su hướng trội và cũng thế mạnh của tư duy ấn Độ,
nhờ đó mà đã đi sâu vào những “bí ẩn” của đời sống nhân sinh. Những sự thật
cuộc đời mà Phật giáo đề cập đến là những hiển nhiên với bất cứ ai, dù người
đó thuộc về đẳng cấp, giai cấp hay dân tộc nào, vậy là suy tư triết học nhân
sinh ấy đã đạt tới nhân sinh nhân loại. Đó cũng là một nguyên nhân nội tại
khiến cho nó có sức sống toả rộng ra nhiều dân tộc, ở nhiều thời đại. Có thể
nói: Sự phản tỉnh nhân sinh là một nét trội và có ưu thế của nhiều học thuyết
triết học ấn Độ cổ đại, rất hiếm thấy ở các nền triết học khác. Đó cũng là một
giá trị triết học mà con người hiện đại không thể bỏ qua.
NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA PHẬT GIÁO ĐẾN NẾN VĂN HOÁ NƯỚC TA.
Phật giáo truyền vào Việt Nam khoảng thế kỷ II sau Công Nguyên.
Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Phật giáo có ảnh hưởng sâu đậm và lâu dài.
Trong quá trình phát triển, Phật giáo với tư cách là một tôn giáo, đã có nhiều
đóng góp cho văn hoá Việt Nam.
Cũng giống như tôn giáo ngoại sinh khác như nho giáo, Đạo giáo,
islam giáo, Công giáo hay tin Đạo lành, Phật giáo khi du nhập vào Việt Nam
đã có những va chạm nhất định với văn hoá bản địa, hình thành cục diện hội
nhập khác với sự tiến hoá tự nhiên của một hệ tư tưởng bản địa. Quá trình hội
nhập đó dẫn tới sự hình thành những yếu tố văn hoá mới.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 7
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Mỗi tôn giáo khi du nhập vào Việt Nam đã có những đóng góp nhất
định về văn hoá. Phật giáo cũng không nằm ngoài quy luật này. Trong khuân
khổ của chuyên đề này em xin đề cập tới một số ảnh hưởng cơ bản của một
vài lĩnh vưc mà thôi.
1. Phật giáo đã góp phần đào tạo một tầng lớp trí thức.
Tầng lớp trí thức đầu tiên mà Phật đã đào tạo mang tính chất nhà sư am
hiểu nho giáo. Tăng thống Ngô Chân Lưu hiệu là Khuông Việt đại sư là một
nhân vật tiêu biểu.
Khi người Hán đến cai trị nướca ta thì họ mang chư Hán đến. Nhưng
khi đến vùng đất này, người Hán chủ trương không mở trường đào tạo trí thức
người Việt mà chủ yếu đưa người Hán sang làm quan cai trị. Do vậy, Suốt từ
năm …..trước Công Nguyên cho đến thời kỳ đầu Công Nguyên chỉ có một
Trương Trọng và mãi mới có vài ngươì như Lý Cầm, Lý Tiến để học hành để
đấu tranh làm quan. Một số khác như Tích Quan Nhâm Diên, Sĩ Nhiếp tuy có
dạy hoc nhưng đều không có dấu hiệu phổ cập chữ Hán, biểu thị cụ thể nhất
là không thấy xuất hiện một giai tầng lớp trí thức Việt trước thế kỷ thứ VII.
Tầng lớp trí thức Việt dầu tiên là trí thức Phật giáo. Người đầu tiên để
lại tên tuổi là Pháp Hiền (? – 626). Phật giáo truyền vào Dầu cuối thế kỷ thứ
II, hình thành trung tâm Dâu mà Pháp Hiền là nhà sư Việt đầu tien lưu tên
trong sơn môn. Vấn đề đặt ra là, người ta truyền bá và phát triển đạo Phật
bằng ngôn ngữ và văn tự gì trong thời kỳ đầu? Nhà sư ấn Độ Tì Ni Đa Lưu
Chi từ Trung Quốc đến Dâu năm 580 trụ trì ở đó, dịch một quyển kinh Tổng
Trì. Ông ta đến Trung Quốc năm 562 (hay 574), gặp lúc các Phật giáo đang bị
đàn áp, Tăng Xán đang trốn tránh nên khuyên ông xuống phương Nam. Ông
đến chùa Chế Chí ở lại 6 năm dịch hai bộ kinh. Như vậy ông dã học đươc văn
tự Hán. Cho nên khi đến Dâu, ông đã dùng ngôn ngữ và văn tự đó đẻ truyền
bá Phật giáo.
Thế kỷ VII – VIII, tăng sĩ Việt Nam có nhiều người có trí thức uyên
thâm về Phật giáo. Nhiều người giỏi cả Phạn ngữ, đã tham gia giải kinh Phật.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 8
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Như trước đó, thế kỷ thứ III, tư liệu để lại cho biết về Đạo Thanh, một người
Việt giúp nhà sư ấn Độ dịch Pháp Hoa Tam Muội Kinh ở nước ta khoảng năm
255 – 256.
Tuy nhiên do chính sách nô dịch hà khắc và việc hạn chế đào tạo người
Việt trở thành trí thức, chính quyền đô hộ Hán - Đường đã gián tiếp hun đúc
các thiền sư Việt Nam ý thức về một nền độc lập dân tộc. Những nhà sư Phật
giáo dã là tầng lớp trí thức trụ cột cho những chính quyền độc lập đầu tiên
như các nhà tiền Lê - Lý – Trần.
Le Đại Hành khi lên ngôi Vua đã mời Thiền sư Pháp Thuận và Thiền
sư Vạn Hạnh của thiền phái Tì Ni Đa Lưu Chi vào triều đình làm cố vấn
chính trị. Thiền sư Vạn Hạnh là người huyền thoại hoá Lý Công Uốn và đưa
ông lên ngôi, trở thành vị vua đầu tiên của thời Lý. Lý công Uốn là con nhà
sư Lý khánh Vân, ra dời trong một chuyến lên chùa của mẹ ông. Lý Công
Uẩn học ở chùa Lục Tổ, nhà sư Vạn Hạnh đã tuyên truyền cho ông, đã khen
ông sẽ làm bậc minh chủ. Các tư liệu dù đã thuyền hoại hoá nhung vẫn thấy
Lý Công Uốn xuất thân đào tạo trong Phật giáo đưa lên ngôi báu.
Đạo Phật là tôn giáo thịnh đạt nhất trong xã hội thời Lý Trần được coi
như một quốc giáo. Thời Ly Trần có rất nhiều nhà sư nổi tiếng trong cả nước,
có uy tín và đìa vị chính trị xã hội. Có thể kể đến các nhà sư Vạn Hạnh, Mãn
Giác, Viên Thông, Minh Không, Giác Hải, Pháp Loa, Huyền Quang.
Nhà nước Ly ,Trần tôn chuộng đạo Phật, trong bối cảnh của sự khoan
dung, hoà hợp tôn giáo “Tam giáo đồng nguyên”, chủ yếu là sự kết hợp giữa
Phật Giáo và Nho giáo, giữa giáo lí và thực tiễn đời sống. Đạo Phật thời Lý
Trần đã ảnh hưởng đến đường lối cai trị của nhà nước, là đối trọng tư tưởng
của Nho giáo.
Cùng tồn tại với Phật giáo, nhưng nho giáo thời Ly Trần có xu hướng
phát triển ngược lại với Phật giáo, Nho giáo đã đào tạo một tầng lớp trí thức
để làm quan. Nho giáo từ chỗ lúc đầu mới chỉ được nhà nước phong kiến
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 9
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
chấp nhận trên nguyên tắc như một học thuyết để trị nước tới chỗ sau đó (cuối
thời Trần) đã trở thành một ý thức hệ trên đà thống trị xã hội.
Nho giáo truyền vào Việt Nam từ đầu thời Bắc thuộc dưới một phương
thức giao lưu văn hoá cưỡng chế. Vì vậy, sau hơn 1.000 năm đô hộ của chính
quyền phương Bắc, Nho giáo cũng chỉ là một lớp váng mỏng đọng lại trong
tầng lớp ưu tú, ảnh hưởng rất nhỏ bé. Đến thời Ly Trần, nho giáo trở thành
một nhu cầu tư tưởng thiêt yếu cho việc xây dựng một thiết chế quân chủ tập
quyền, cũnh như những nguyên lý cơ bản của phép trị nước, trong đó một
biện pháp chiến lươc là chế độ khoa cử. Do vậy các nhà vua sùng Phật vẫn
cần đến một sự bộ trợ của Nho giáo. Thời Ly-Trần Nho giáo được nhà nước
chấp nhận, nhưng vẫn giữ một vị trí khá khiêm tốn. Năm 1070, Văn Miếu
được xây dựng thờ Chu Công, Khổng Tử và các vị tiên hiền, làm nơi dạy học
Hoàng Thái Tử học sinh đầu tiên, người đỗ đầu là Lê Văn Thịnh, năm 1076
mở trường Quốc Tử Giám. Đến năm 1086 triều đình lập Hàn lâm viện, nho sĩ
Mạc Hiển Tích được bổ làm Hàn lâm học sĩ. Qua thời Trần Nho giáo và Nho
học khởi sắc hơn. Tầng lớp nho sĩ ngày một phát triển, trong đó có những
gương mặt nổi bật như Lê Văn Hưu, Đoàn Nhữ Hải, Nguyễn Trung Ngạn…
Họ đã dần dần tham chính, nắm giữ các chức vụ trọng trách trước đây chỉ
dùng cho tầng lớp quý tộc tông thất. Đoàn Nhữ Hải từ một nho sinh được
thăng đến chức Hành khiển là một ví dụ tiêu biểu.
Như vậy, rõ ràng rằng, Phật giáo đã đào tạo ra một tầng lớp trí thức
mang tư tưởng yêu nước, ủng hộ cho nền độc lập của dân tộc và ủng hộ cho
nhà nước phong kiến. Trong khi đó, cùng với sự du nhập của chữ Hán Nho
giáo đã đào tạo ra một tầng lớp trí thức để làm quan cho chính quyền đô hộ.
2.Đóng góp của phât giáo về mặt văn tự.
Như trên đã đề cập các nhà sư Â’n Độ và Trung Quốc đến Việt Nam và
dịch kinh sách bằng văn tự Hán và ngôn ngữ, văn tự đó được dùng để truyền
bá Phật giáo.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 10
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Một vấn đè được đặt ra là trước thế kỷ thứ VI Phật giáo hoạt động ở
trung tâm Dâu bằng ngôn ngữ và văn tự nào?
Chúng ta biết rằng miền trung và miền Nam nước Việt, vào thời diểm
đó nơi này là các vương quốc Chămpa và Phù Nam. Các thương nhân và nhà
truyền giáo Â’n Độ đều đã đến đây có thể cùng một lúc hay sơm hơn thời gian
họ đến Dâu. Nhứng nhà truyền giáo đó đã dùng ngôn ngữ và văn tự nào để
truyền giáo? Câu trả lời rõ ràng và cụ thể là: văn tự sanscrit. Bi kí và minh
văn thuộc niên đại khoảng đầu Công Nguyên đã được phát hiện trước năm
1945 và hiện nay vẫn còn đang được phát hiện chứng minh diều đó một cách
hùng hồn. Như vậy là do người truyền giáo Â’n Độ không gặp ở nam Đại Việt
lúc bấy giờ một văn tự nào sẵn có để họ sử dụng, vì vậy họ sử dụng văn tự
sanscrit để truyền giáo. Còn ngôn ngữ thì đã có sẵn cho nên chẳng bao lâu sau
thì xuất hiện chữ Chăm, chữ Khmer trên cơ sở chữ sanscrit.
Còn ở phía bắc thì cho đến nay không còn tìm thấy dấu vết chữ sanscrit
thời đó. Để giải thích hiện tượng này chúng ta nhìn lại lên phía bắc. Khi
những nhà truyền giáo Tây Vực hay Â’n Độ đến kinh đô Trung Quốc thời
Hán thì họ đều dịch kinh bằng cách này hay cách khác. Hoặc họ đọc các kinh
bản qua người Trung Quốc biết ngoại ngữ phiên dịch, hoặc tự tay họ dịch sau
khi họ học chữ và tiếng Trung Quốc. Cho nên ở Trung Quốc không hình
thành một dạng văn tự sanscrit mà trái lại hình thành một loại văn tự sanscrit
chữ Hán, tức là chữ ngang thì chuyển thành chữ ô vuông nghĩa là bị cắt ra
từng đoạn hình thành chữ Phạm – Hán mà ngay nay chúng ta vẫn thấy đề trên
cổng chùa hay khắc trên chuông… và ghi trên kinh chữ Hán thường ở phần
chú(thần chú).
Như vậy, nếu Phật giáo Â’n Độ truyền đến một khu vực chưa có văn tự
Â’n Độ sẽ địa phương hoá sản sinh ra một văn tự địa phương thuộc hệ văn tự
Â’n Độ. Nếu đến nơi đã có văn tự thì nó biến dạng thành một chủng loại mà
tính trội thuộc về văn tự bản địa.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 11
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Nói một cách cụ thể hơn, Nam Đại Việt đã thừa hưởng của Bàlamôn
giáo loại văn tự mà họ chưa có, nghĩa là bàlamôn giáo, phật giáo đem đến cho
cư dân đó một loại văn tự. Đó là một cống hiến của Bàlamôn giáo và Phật
giáo đối với miền nam nước ta. Còn bắc Đại Việt thì người truyền giáo Â’n
Độ đã gặp ở đây một văn tự ngoại quốc nhưng quan phương, cho nên họ dùng
loại văn tự đó – văn tự Hán. Nhưng cũng không phải họ không có cống hiến
gì. Có hai cống hiến, sự truyền bá Phật giáo trong cư dân vốn không phổ biến
chữ Hán đã đưa đến sự hình thành chữ Nôm. Chúng tôi cho rằng, chữ Nôm đã
hình thành trước thế kỷ V – VI. Bằng chứng là sự tồn tại hai nhóm thuật ngữ
Phật giáo đồng nghĩa: Bụt – Chùa – Thầy và Phật – Tự – Sư. Nhóm thứ nhất
là chữ Nôm, nhóm thứ hai là chữ Hán đọc theo âm Việt, hiện nay quen gọi là
âm Hán – Việt chứ không phải là âm Hán của chữ Việt. Chữ Nôm xuát hiện
trong bộ thuạt ngữ Phật giáo này sẽ không bao giờ sản sinh và tồn tại được
nếu như bộ thuật ngữ Việt Hán đã được dùng từ đầu, nghĩa là từ khi bắt đầu
truyền bá Phật giáo. Nhưng bởi vì trước thế kỷ V – VI, Phật giáo Trung Quốc
chưa hình thành. Công việc Phật giáo ở Trung Quốc chủ yếu vẫn do các nhà
sư Tây Vực đảm nhiệm. Trong khi đó ở Dâu đã hình thành một trung tâm
Phật giáo độc lập đối với Phật giáo Trung Quốc lúc bấy giờ con loanh quanh
ở phương bắc xung quanh triều đình chưa lan xuống vùng Giang Đông, tức
miền Nam. Sau này Phật giáo Trung Quốc vẫn hình thành Bắc tông và Nam
tông là có lý do lịch sử của nó. Chỉ đến khoảng thế kỷ V – VI, một mặt Phật
giáo Trung Quốc đã hình thành những Tông phái Trung Quốc như Thiên
Thai, Pháp Tướng….Một mặt con đường thỉnh kinh cũng chuyển sang
phương nam. Các nhà sư Trung Quốc xuống giao Châu đi đường thuỷ qua
Â’n Độ. Nhà sư hành hương nổi tiếng là Nghĩa Tịnh đã đi theo con đường
này, cũng có một số nhà sư người Việt như Khuy Sung, Đại Thặng Đăng đã
học giỏi tiếng Phạm và hoặc đi một mình hoặc đi cùng các nhà sư Trung
Quốc sang Â’n Độ. Những nhà sư này đều không có tên trong Thiền Uyển
Tập Anh Ngữ Lục. Tất cả điều đó chứng tỏ có một cơ tầng Phật giáo Việt ấn
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 12
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
tồn tại trước sau đó rồi mới đến thượng tầng Việt Trung, bắt đầu từ khoảng
thế kỷ V – VI về sau và rõ net với Ngô Ngôn Thông (đến Kiến Sơ làng Phù
Đổng năm 820) thì Phật giáo Trung Quốc mới chiếm thượng phong. Cho nên,
trong thời kỳ trước mới hình thành và tồn tại các thuật ngữ Phật giấo Â’n Độ,
Bụt – Chùa – Thầy được hình thành như vậy. Thời kỳ sau bộ thuật ngữ Phật
giáo Trung Quốc đọc theo âm Hán Việt là Phật – Sư - Tự mới phổ biến.
Nhưng đến nay dân gian vẫn quên gọi thầy chùa hơn là Sư ông. Chính Phật
giáo đã mở đầu cho sự hình thành chữ Nôm ở bắc Đại Việt, chữ Chăm, chữ
khmer ở nam Đại Việt. Ba loại văn tự này giúp bảo tồn ngôn ngữ Việt Chăm,
Khmer.
3.Phật giáo ảnh hưởng đên một nền kiến trúc chùa, tháp
phong phú.
Một ảnh hưởng khác của Phật giáo đó chính là về kiến trúc. Kiến trúc
là sản phẩm nhân tạo cho nên cũng chính là văn hoá và sự phát triển của nó
đánh dấu bước tiến của văn minh.
Khởi thuỷ nơi trú ẩn đầu tiên của con người là ngôi nhà tự nhiên. Đó
chính là những hang động những vòm đá. Tuy nhiên ngôi nhà tự nhiên này
không thể che chở an toàn cho con người với bao như thứ hiểm hoạ chết chóc.
Nào mưa gió sâm sét, nào hổ báo, răn rết… tất cả đều là những mối nguy hiển
đối với cuộc sống con người. Bản thân con người là một miếng mồi ngon đối
với những ác thú trong tự nhiên. Con người là một con mồi yếu đuối nhất
nhưng lại là con mồi có trí khôn. Một sự miêu tả cực kỳ sinh động về trí khôn
của con người trong cổ tích Việt Nam – chuyện Trí khôn của ta đây – giữa
con hổ và con người. Đây thực sự là một minh họa xuất sắc nhất cho sự khác
biệt cơ bản giữa con người và động vật.
Để chống chọi với những hiểm nguy trong cuộc sống, con người phải
làm nhà để ở, chống lại tất cả sức mạnh tự nhiên đó. Ban đầu người Việt làm
nhà sàn bằng gỗ rồi làm nhà đất bằng tre. Tuy nhiên dù là nhà sàn hay nhà đất
thì cho đến trước năm 1945, những ngôi nhà tranh tre của người Việt vẫn còn
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 13
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
tồn tại như nguyên mẫu xa xưa. Đó là một ngôi nhà hình chữ nhật thông
thường chia làm 3 gian với chiều dài từ 6 – 10 mét, đôi khi có nối các chái.
Đó là những ngôi nhà tranh lè tè mái rạ vàng rộm. Những ngôi nhà nông thôn
có một mầu như vậy. Đền thờ nhà là gốc đa, và về sau đã có nghè thì cũng chỉ
là ngôi nhà hai ba gian đơn sơ như nhà ở. Thế nhưng, một khi Phật giáo du
nhập vào thì hai loại hình kiến trúc mới đã xuất hiện đó là chùa và tháp.
Cho đến khi ngôi chùa xuất hiện, dù thuộc niên đại muộn hơn buổi
đầuPhật giáo it nhiều, thì xóm làng vẫn còn là một quần thể nhà tranh. Ngôi
chùa chiếm ngay đến địa vị trung tâm của làng và trở thành nơi quần tụ văn
hoá. Người dân đi học, đi chợ, đi chơi hội, đi xem múa rối nước cũng đều ở
tại chùa. Ngày nay chợ Dâu vẫn còn họp trước chùa Dâu (Bắc Ninh). Sân
khấu rối nước vẫn còn ở chùa Thầy (Hà Tây) với chú tễu và con rồng, là
những hình tượng Phật giáo. Dân làng dù nghèo đói đến đâu vẫn chung nhau
dựng cho được một ngôi chùa khang trang. Nếu chùa cao thành ba bậc tượng
trưng tam giới. Phật điệu nhiều bậc bệ cao dần lên tượng trưng núi Tu Di mà
người nông dân Việt Nam không biết. Những chư vị Phật ngồi trên những
tầng bậc từ thấp đến cao là một cách bài trí hoàn toàn khác bàn thờ trong
nghè, trong nhà của họ.
Cảnh quan xom làng nông thôn đổi sắc với sự xuất hiện của ngôi chùa.
Chùa cao ráo hoặc mái rạ hoặc mái ngói với cây tháp gạch (một cây, hai cây
hoặc cả một vườn tháp) nổi bật lên giữa một quần thể nhà tranh vách đất.
Chùa Việt không hoàn toàn giống như chùa Trung Quốc. Chùa Trung
Quốc là kiến trúc viên lạc gồm nhiều kiến trúc song song với những chiếc sân
ngăn cách. Ngôi chùa Việt điển hình do hai nhà sư Trung Quốc là Chuyết
Chuyết và Minh Hành xây dựng là chùa Bút Tháp, ở đó mang dấu ấn viện lạc
trong bình đồ khá đậm nét.
Buổi đầu chùa Việt mô phỏng chùa hang Â’n Độ cho nên hình thành
kiến trúc chuôi vồ rất phổ biến trong các chùa làng. Chùa Â’n Độ là mô hình
một hang đá gồm có tiền đường và một hậu cung đặt biểu tượng Phật và một
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 14
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
số tăng phòng xung quanh. Chuyển sang kiến trúc gỗ thì ngôi nhà ba gian
được nối thêm một chuôi vồ, còn các thiền phòng thành những hành lang và
nhà Tổ. Một số ngôi chùa tiêu biểu ở Hà Nội hiện nay thuộc mô hình này như
chùa Hồng Phúc (chùa Hoè Nhai), chùa Liên Phái, Chùa Linh Quang…
Phật điện phát triển để chùa có một kiến trúc mới: chùa chữ “công”. Có
thể thấy chùa Diên ứng (Bắc Ninh) là một tiêu biểu. Dạng kiến trúc này
thường thấy có tường bao quanh và trở thành kiểu nội công ngoại quốc như
chùa Chiêu Thiền (chùa Láng) ở Hà Nội. Thông thường loại hình kiến trúc
này của chùa thuộc loại hình chùa quy mô lớn.
Chùa chữ “Tam” là một kiến trúc khác của chùa Việt có ảnh hưởng của
chế độ viện lạc Trung Quốc, như chùa Thiên Phúc (chùa Thầy), chùa Sùng
Phúc (chùa Tây Phương) ở Hà Tây, chùa một cột ở Hà Nội.
Trong những ngôi chùa trên, thì chùa Một Cột (chùa Diên Hựu – kéo
dài tuổi thọ) được xây dựng năm1049, là một sản phẩm tiêu biểu không thể
không đề cập. Buổi khởi dựng của chùa có kiến trúc hình ảnh một bông sen
khổng lồ nở trên mặt nước. Đó là sáng tạo của các nhà kiến trúc giữa thế kỷ
XI, theo ý tưởng giấc mơ của vua Lý Thái Tông về một bông sen. Năm 1080,
vua Lý cho đúc một quả chuông lớn, đánh không kêu, cho là đã thành khí nên
không thiêu huỷ, mới đem để ở ruộng chùa. Ruộng ẩm có nhiều rùa chui vào
làm tổ nên gọi là chuông Quy Điền cùng với vạc chùa Phổ Minh, tượng phật
chùa Quỳnh Lâm và tháp chùa báo Thiên hợp thành “tứ đại khí” nổi tiếng, là
thành tựu về nghệ thuật và kỹ thuật các thời Lý – Trần. Năm 1105, vua Lý
Nhân Tông cho đào hồ ở quanh cột đá có toà sen, gọi là hồ Linh Chiểu. Bên
ngoài có hồ Bích Trì. Ngôi chùa thời Lý được xây dựng lại ở thời Trần vào
năm 1249 và các đời sau thường tu sửa. Năm 1954, chùa được xây dựng lại
với quy mô kiểu dáng như ngày nay.
Chùa Một Cột được coi là biểu tượng của thủ đô nghìn năm văn hiến, là
một danh thắng nổi tiếng mà ai đã từng đến Hà Nội không thể không ghé qua.
Từ góc độ khoa học, đã có ý kiến cho rằng, chùa Một Cột chính là một loại
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 15
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
hình điện thờ tư nhân sớm nhất được xây dựng cho một cá nhân cụ thể – vua
ly Thái Tông.
Ngày nay, do mô hình kiến trúc đã hiện đại hoá xuất hiẹn chùa dạng
nhà lầu với phác đồ theo chiều thẳng đứng: tầng dưới là nơi thuyết pháp cho
tín đồ mang tính chất Tiền đường, tầng trên là Phật Điện mang tính chất
Thiêu Hương, Thượng Điện. Chùa thuộc loại này có thể kể tới những ngôi
chùa nổi tiếng ở thành phố Hồ Chí Minh như chùa Xa Lợi, chùa Vĩnh
Nghiêm.
Chùa Khmer lại thuộc một mô hình khác. Mô hình chùa loại này thông
thường là một tứ giác có nhiều tầng bậc chỉ thờ một tượng Thích Ca. Trên các
thềm bậc có những tháp vây quanh và một cửa cổng rất đặc sắc với hai apxara
hai bên góc như chùa Svay Ton (chùa Xà Tón) ở An Giang, gợi cho người ta
liên tưởng tới dáng dấp cổng tháp Sanchi nổi tiếng ở ấn Độ.
Chùa ở Nam bộ lại có kiến trúc kiểu nhà tứ trụ. Đó là kiểu kiến trúc nhà
rường. Bốn cột cách đều nhau ở bốn góc một diện tích hình vuông, từ bốn cột
cái các kèo đấm và kèo quyết đưa đều ra bốn hướng. Hình vuông được giải
thích đó là một kiểu thức của một ngôi tháp hoặc bắt chước dịch lý gọi là
kiểu nhà tứ tượng: Thái Âm – Thiếu Dương – Thái Dương – Thiếu Âm, Pha
màu sắc phong thuỷ, ảnh hưởng của Đạo giáo và Nho giáo. Chùa ở Nam Bộ,
từ đầu thế kỷ XX đến nay, đã có nhiều cách tân, do vậy chưa định hình được
một mẫu mực nhất định.
Chùa ở vùng Huế bắt đầu được xây dựng từ thời chúa Nguyễn Hoàng
và phát triển mạnh ở thời các vua Nguyễn. Chùa ở đây chủ yếu được xây
dựng, tu bổ, tôn tạo dưới sự bảo trợ của triều đình và hoàng gia. Về cơ bản,
những ngôi chùa ở đây có pha nét kiến trúc cung đình. Có thể kể đến những
ngôi chùa nổi tiếng của vùng đất này như chùa Thiên Mụ, chùa quốc Ân, chùa
Báo Quốc, chùa Từ Hiếu, chùa Từ Đàm,….
Trên đây ta nói đến là kiến trúc chùa. Còn kiến trúc tháp thì sao?
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 16
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Có thể khẳng định ngay rằng, loại hình kiến trúc thấp cũng cực kỳ
phong phú. Phật tử cũng như ngoại đạo đều biết đến tên tuổi của chùa Báo
Thiên vòi vọi, tháp Sùng Thiện Diên Linh gắn với tấm bia về múa rối, chùa
tháp Chương Sơn với net kiến trúc đặc trưng của hai tay vịn vũ nữ tạc theo tư
thế tribhanga mang dấu ấn Chăm rõ rệt.
Không thể nói đến kiến trúc chùa, tháp với những tên tuổi nổi tiếng mà
không thể đề cập đến một hệ thống tượng Phật vô cùng phong phú trong đóng
góp về vật chất của Phật giáo ở Việt Nam. Nói đến chùa tháp là nói đến Tam
Thế, Tam Thân, những pho tượng Thích Ca, Phổ Hiền, Văn Thù, những pho
Di Lặc, Đại Diệu Tường, Pháp Hoa Lâm; A Di Đà, Quán Thế Âm, Đại Thế
Chí; Tuyết Sơn, Ca Diếp, A Nan; những bộ tượng Cửu Long, tượng Quán
Thế Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn; tượng phật bát La Hán; tượng thập điện
Diêm Vương; tượng Hộ Pháp. Ngoài các tượng Phật còn có các tượng Tổ hay
tượng Hậu. Phật điển trong mỗi vùng, mỗi ngôi chùa cụ thể khác nhau hoàn
toàn. Tuy nhiên có thể thấy rằng, Phật giáo đã để lại những pho tượng đẹp nổi
tiếng như tượng Quán Thế Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn (ở Phú Thị, Khoái
Châu, Hưng Yên; Bút Tháp, Thuận Thành, Bắc Ninh) đã được đánh giá là
“pho tượng đẹp nhất trên phật điện”, tượng A Di Dà chùa Phật Tích, tượng
Tuyết Sơn chùa Tây Phương (Hà Tây) đã đi vào thơ ca, văn học,v.v…và
v.v…Bên cạnh đó, chùa Việt còn để lại những pho tượng đồng vang tiếng như
hai pho tượng đồng ở Đồng Dương (Quảng Nam), đã trở thành kiệt tác trong
làng tượng Phật Việt Nam. Một vài thập niên trở lại đây, du khác cũng như
Phật tử khi đến Miền Nam còn nhìn thấy những pho tượng Phật và tượng
Quán Thế Âm kích thước đồ sộ bằng thạch cao hay xi măng côt thép được đặt
trên những cao điểm, từ xa đã có thể trông thấy.
Nói đến chùa còn phải nói đến Phật điện với những trang trí nghệ thuật
trên các chất liệu gỗ, đá, tạo nên những y môn, đồ khí tự, kiệu vàng, cuốn thư,
đại tự… Bia đá, câu đối và thậm chí tháp mộ trong nhiều chùa đã để lại những
dấu ấn mĩ thuật đặc thù.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 17
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Kiến trúc chùa phật ở Việt Nam còn là kiến trúc sinh thái, hoà hợp
cùng thiên nhiên. Những ngôi chùa trở thành danh lam thắng cảnh nổi tiếng
được xây dựng trên những núi non, sông nước kỳ vĩ. Hệ thống quần thể chùa
Hương, Yên Tử, Tây Phương, chùa Thầy, chùa Chấn Quốc, chùa Non Nước
v.v… là ngôi chùa được ẩn hiện trong môi trường thiên nhiên với những cây
đại thụ, những hương hoa cùng chim chóc càng làm tăng thêm sự linh thiêng
của không gian nơi đất Phật.
Đó là một vài đóng góp về văn hoá vật thể của Phật giáo.
Còn về mặt văn hoá phi vật thể, cụ thể về mặt tư tưởng, Phật giáo đã có
những ảnh hưởng gì đến văn hoá Việt Nam?
3. Những ảnh hưởng của Phật giáo ở Việt Nam đó là mang
đậm tính dân gian với tư tưởng từ bi cứu khổ cứu nạn.
Có thể nhận thấy, người Việt nảy sinh tư duy trừu tượng về phồn thực
với hình thức ma thuật mô phỏng là một dạng tôn giáo tín ngưỡng nguyên
thuỷ. Các nhà nghiên cứu đã phân tích các hình vễ được khắc trên thân trống
đồng như cảnh chim bay, cảnh miêu tả các động vật như trâu, bò để chứng
minh cho luận thuyết: Người Việt khi đó đã có quan niệm về vũ trụ quan với
3 thế giới: Trời - Đất – Nước. Điều đó cho thấy, tư duy củ người Việt đã nhận
thức được sự vận động vòng tròn để từ đó làm cơ sở cho việc tiếp nhận dễ
dàng thuyết luôn hồi của Phật giáo.
Phật giáo với lý luận nhân quả, rõ ràng là cao siêu hơn ma thuật nhưng
cũng không phải hoàn toàn xa lạ với người Việt. Ma thuật đã chứng minh
nhân nào quả ấy nhưng Từ Bi mới là tư tưởng chính của Phật giáo được đưa
vào hệ tư tưởng Việt.
Tư tưởng Từ Bi của phật giáo thấm đẫm trong tâm hồn Việt từ người
bình dân đến kẻ trí thức, thể hiện trong truyện kể dân gian cũng như trong thơ
văn bác học.
Trong truyện kể dân gian, bao giờ Phật cũng hiện lên để cứu khổ, cứu
nạn cho con người. Lấy chuyện Tấm Cám làm ví dụ. Phật đã hiện lên giúp
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 18
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
cho Tấm con cá bống, sai chim tới nhặt thóc, cho áo quần, giầy dép để đi chơi
hội, lấy hoàng tử. Mỗi lần Tấm bị hại, Phật lại hiện ra giúp Tấm, lúc là bụi
trúc đào khi là quả thị. Chuyện kể thấm đẫm tinh thần cứu khổ, cứu nạn của
phật giáo với hình ảnh ông bụt đại từ đại bi, phổ độ chúng sinh.
Một câu chuyện khác ở vở chèo Quan Âm Thị Kính nổi tiếng vì lời hay
múa đẹp, vì nỗi oan tình được cửa Từ Bi cứu vớt mà không minh được oan.
Câu chuyện Phật giáo triều tiên đó phù hợp với người Việt Nam đến nỗi
không mấy ai nhớ đó là câu chuyện của Triều Tiên. Bởi lẽ, tư tưởng Từ Bi
Bác ái của nhà Phật đã được diễn đạt hết sức dân gian, hết sức Việt Nam và
có lẽ Việt Nam hơn Truyện Kiều. Một điều đáng nói ở đây là câu chuyện
Quan Âm Thị Kính được thể hiện bằng chèo, một hình thức nghệ thuật dân
gian hơn cả văn thơ lục bát vốn cũng mang đậm tính dân gian.
Phật giáo đã thổi vào tâm hồn người Việt một làn gió mát Từ Bi. Chất
Từ Bi của nhà Phật thấm sâu không những trong những nghệ sĩ dân gian vô
danh mà còn đi sâu vào lòng những người dân bình dị. Đó là độ thấm sâu của
tư tưởng Phật giáo vào văn hoá Việt Nam chứ không phải tất cả tư tưởng Tứ
Diệu Đế của Phật giáo.
Phật giáo vào Việt Nam mang đậm tinh dân gian đến nỗi những người
dân mặc dù theo Phật giáo nhưng ít có hiểu biết về phật.
Phật giáo có ảnh hưởng với văn hoá Việt Nam trong suốt triều dài lịch
sử đất nước. Hiện nay Phật giáo vẫn còn là một tác nhân tác động mạnh trong
xã hội. Chúng ta dễ nhận thấy Phật giáo đã mang đến cho người Việt những
ngôi chùa cổ kính, những pho tượng bề thế rải khắp xóm làng làm tăng lòng
từ bi và hướng thiện của người bình dân. Phật giáo đã đưa đến một trung tâm
văn hoá làng một thời sôi động. Phật giáo cũng đã mang đến trong tâm hồn
người Việt một đời sống tâm linh sâu đậm từ khi du nhập cho đến nay. Trong
lịch sử, Phật giáo cũng luôn gắn liền với vận mệnh của dân tộc. Đến thế kỷ
XX Phật giáo với những nhà sư Tây học đã đóng góp một phần nhỏ trong sự
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 19
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
thành công của cách mạng, mở ra một nước Việt Nam độc lập. Chỉ những nhà
sư và tín đồ đi theo cách mạng mới có tác động tích cực hơn.
4.Những ảnh hưởng của phật giáo đến tư duy của người
việt nam.
Phật giáo là một tôn giáo, nhưng trong đó hai yếu tố tôn giáo và triết
học luôn hoà quện vào nhau làm cơ sở luận chứng cho nhau.ở đây chung ta
lưu ý đến yếu tố triết học về mặt này Phật giáo đã có ảnh hưởng lớn tới tư duy
của người Việt Nam trong đó có những giá trị và nhiều hạn chế nhất định.
Tiếp thu phật giáo tư duy người Việt Nam có thêm một số khái niệm và
phạm trù nói nên bản thể luận là những vấn đề cơ bản của triết học.Trong thế
giới quan phức hợp nhiều thành phần của người Việt Nam thì Phật giáo là có
ý nghĩa nhiều nhất.
Hơn tất cả các học thuyết khác của phương đông,Phật giáo chú ý đến
mặt phát triển tự nhiên của con người,đó là sinh ,lão, bệnh ,tử.Bốn chặng đó
của cuộc đời đã nói lên sự phát triển tất yếu của con người mà nếu ai đó nhận
thức được sẽ không sợ hãi trước sự thay đổi của cuộc đời thậm chí sống lạc
quan bình thản trước cái chết.Nhiều nhà sư trong Lý – Trần đã có qua niệm
như thế.
Phật giáo đã đề cập đến vấn đề ngũ uẩn:sắc ,thụ, tưởng ,thành, thức là
những vấn đề có ý thức luận sâu xa.Tuy đối tượng đó là tâm và tính chất là
duy tâm nhưng trong quá trình ngũ uẩn chứa đựng một quá trình nhận thức
hợp lý;Từ sự vật khánh quan(Sắc),Con người cảm thụ được(Thụ),Suy
nghĩ(Tưởng),Rồi đem hiện (Hành), và cuối cùng là biết(Thức).Ở đây nếu đem
bóc cái thần bí ra ta thấy có những hạt nhân hợp lý.
Phật giáo đã đưa vào hệ tư tưởng Việt Nam những qua niêm biện
chứng với các khái niệm ‘vô thường’, ‘vô ngã’ Cho thấy phật giáo nhìn sự vật
trong sự vận động biến đổi liên tục không có gì là trụ lại mãi, không có ai là
tồn tại mãi.Tuy nhận thức đó chỉ nhìn thấy cái biến đổi mà không nhìn thấy
cái ổn định tương đối, chỉ thấy được cái vận dộng mà không thấy được của
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 20
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
cái hình thức vận động sẽ đi đến chiều hướng bi quan buông xuôi nhưng mặt
khác phải thấy nhận thức được như vậy là cũng có chiều sâu, là thấy được
phương diện cơ bản của sự phát triển sự vật.
Phật giáo đề cập đến mối nhân duyên đến mối quan hệ nhân quả, đến
việc xét sự vật phải từ kết quả tìm ra nguyên nhân và xem kết quả này là
nguyên nhân từ kết quả khác trong mỗi qua hệ khác.
Trên đây là những vấn đề mà phật giáo đã ảnh hưởng đến tư duy Việt
Nam góp phần làm nên những yếu tố triết học sâu xa trong thế giới quan của
người Viêt Nam.
Tuy vậy Phật giáo cũng có nhứng hạn chế, ảnh hưởng tiêu cực nhất
định đế tư duy của người việt nam chúng ta.
Phật giáo chỉ thấy cá nhân con người mà không thấy xã hội con người,
chỉ thấy cong người nói chung mà không thấy con người của giai cấp đối
kháng nhau trong xã hội trước đây, không thừa nhận đấu tranh trong gia cấp
xã hội,do đó không thấy được nguyên nhân khổ ải của con người, không thấy
được sự cần thiết phải chống áp bức, bóc lột vì thế qua niêm từ bi bác ái trong
một số trường hợp bất lợi cho đấu tranh giải phóng giai cấp, chống áp bức.
Phật giáo không bàn tới lĩnh vực chính trị, vì thế mỗi khi nhà sư bước
sang lĩnh vực chính trị-xã hội phải sử dụng các tư tương Nho hay Lão
Trang.Nhà sư Viễn Thông cho rằng``Lòng dân là gốc trị loạn``,trong đó``lòng
dân`` là khái niệm và tư tưởng của nhà nho; nhà sư Đỗ Phát Nhuận nói ( nếu
dường nối vô vi ngự trị trong triều đình thì nơi nơi sẽ tắt chiến tranh) trong đó
vô vi là khái niệm của Lão- Trang mặc dù khái niệm đó được giả thích theo
quan niêm nhà Phật.
Hạn chế lớn nhất của phật giáo đối với tư duy của người việt nam là
quan điểm duy tâm thần bí .Quan điểm này không hướng người ta vào hiện
thực mà hướng vào quả báo, hướng vào nghiệp, vào thần linh để mong được
phù hộ, độ trì.Và một khi tư duy như vậy thì không cần khám phá tìm tòi,
sáng tạo và hành động
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 21
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Tóm lại, Phật giáo hoà nhập thành một yếu tố dân tộc nên đã thúc đẩy
bánh xe lịch sử tiến lên theo khả năng và vị trí của Phật giáo trong mối quan
hệ với các dòng tư tưởng khác ở từng thời điểm lịch sử cụ thể.Phật giáo đã
hướng tới cái đẹp, cái thiện và mang tinh thần yêu nước.Tinh chân, thiện,mĩ
được thể hiện rõ trong tư tưởng Phật giáo Việt Nam.
Bài viết này chưa thực sự hoàn chỉnh, có thể còn nhiều thiếu sót, tác giả
mong muốn sự góp ý của các thầy cô và các bạn để bàI viết được hoành chỉnh
hơn.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 22
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Top Download Khoa Học Xã Hội
-
-
-
Tiểu luận Triết học: Triết học Phật giáo
33p 1997 1370
-
-
-
-
Tiểu luận: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
9p 4895 1609
-
Tiểu luận: Văn hóa giao tiếp ứng xử nơi công sở
30p 5052 970
-
-
-
Tiểu luận: Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất
12p 9735 1159
Tài Liệu Khoa Học Xã Hội Mới Xem thêm » Tài Liệu mới cập nhật Xem thêm »

markdown:
23 trang
Lượt xem: 10077
Download: 3071
# Tiểu luận: Triết học phật giáo Ấn Độ và ảnh hưởng của nó đến văn hóa xã hội Việt Nam
Chia sẻ:
[thainhatquynh](http://tailieu.vn/user/thainhatquynh)
Từ xưa tới nay có rất nhiều trường phái triết học du nhập vào Việt Nam nước Ta nó đã có ít nhiều ảnh hưởng đến đời sống nhân dân cũng như sự phát triển của đất nước,
![](images/graphics/blank.gif)
![](images/graphics/blank.gif)
## Thể loại:
[Luận Văn - Báo Cáo](http://tailieu.vn/luan-van-bao-cao/)» [Khoa Học Xã Hội](http://tailieu.vn/luan-van-bao-cao/khoa-hoc-xa-hoi/)
## Chủ đề liên quan:
**Nội dung Text: Tiểu luận: Triết học phật giáo Ấn Độ và ảnh hưởng của nó đến văn hóa xã hội Việt Nam**
Triết học phật giáo Ấn Độ
và ảnh hưởng của nó đến
văn hóa xã hội Việt Nam
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Từ xưa tới nay có rất nhiều trường phái triết học du nhập vào Việt
Nam nước Ta nó đã có ít nhiều ảnh hưởng đến đời sống nhân dân cũng như
sự phát triển của đất nước, sau đây em xin trình bày về những ảnh hưởng của
triết học Ấn Độ mà chủ yếu là trường phái triết học Phật Giáo nó đã được du
nhập vào việt nam như thế nào và những ảnh hưởng của nó ra sao.
Trước tiên ta nói một đôi dòng về triết học phật giáo của
Ấn Độ.
Ấn Độ cổ đại là một vùng đất thuộc Nam Châu Á với đặc điểm khí hậu,
đất đai đa dạng và khắc nghiệt cùng sự án ngữ của vòng cung dãy Hy – Mã -
Lạp – Sơn kéo dài trên hai ngàn km. Đây là yếu tố địa lý có ảnh hưởng nhất
định tới quá trình hình thành văn hoá, tôn giáo và tư tưởng triết học của người
Ấn Độ cổ đại. Tuy nhiên nhân tố có ảnh hưởng lớn nhất tới quá trình đó là
nhân tố kinh tế – xã hội, trong đó đặc biệt là sự tồn tại từ rất sớm và kéo dài
của kết cấu kinh tế xã hội theo mô hình đặc biệt mà Các Mác gọi là “Công xã
nông thôn”. Trong kết cấu này, chế độ quốc hữu về ruộng đất được các nhà
kinh tế điển hình là chủ nghĩa Mác coi là “chiếc chìa khoá” để hiểu toàn bộ
lịch sử Ấn Độ cổ đại. Chính trong mô hình này đã làm phát sinh chủ yếu
không phải là sự phân chia đối kháng giai cấp giữa chủ nô và nô lệ như ở Hy
Lạp cổ đại, mà là sự phân biệt hết sức khắc nghiệt và giai dẳng của bốn đẳng
cấp lớn trong xã hội: Tăng nữ, quí tộc, bình dân tự do và tiện nô (nô lệ). Thêm
vào đó người Ấn Độ cổ đại đã tích luỹ được những tri thức rất phong phú về
các lĩnh vực toán học thiên văn, lịch pháp nông nghiệp v.v…
Tất cả những yếu tố tự nhiên, kinh tế, chính trị và tri thức nói trên đã
hợp thành cơ sở hiện thực cho sự phát triển những tư tưởng triết học – tôn
giáo Ấn Độ cổ đại.
Triết học Ấn Độ cổ đại chia làm hai giai đoạn
Giai đoạn thứ nhất: (Từ giữa thiên niên kỷ III tr.CN đến khoảng giữa
thiên niên kỷ II tr. CN). Đây là giai đoạn thường được gọi là “Nền văn hoá
Harappa” (hay nền văn minh sống Ấn) – Khởi đầu của nền văn hoá Ấn Độ,
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 1
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
mà cho tới nay người ta còn biết quá ít về nó ngoài những tư liệu khảo cổ học
vào những thập kỷ đầu thế kỷ XX.
Giai đoạn thứ hai: (Tiếp nối giai đoạn thứ nhất tới thế kỷ thứ VII tr.
CN). Đây là thời kỳ có sự thâm nhập của người Arya (gốc Ấn - Âu) vào khu
vực của người Dravida (người bản địa). Đây là sự kiện quan trọng về lịch sử,
đánh dấu sự hoà trộn giữa hai nền văn hoá - tín ngưỡng của hai chủng tộc
khác nhau. Chính qúa trình này đã làm xuất hiện một nền văn hoá mới của
người Ấn Độ: nền văn hoá Véda.
Giai đoạn thứ ba: Trong khoảng 5 –6 thế kỷ (Từ thế kỷ thứ VI tr.CN
tới thế kỷ I tr.CN) đây là thời kỳ Ấn Độ cổ đại có những biến động lớn cả về
kinh tế, chính trị, xã hội và tư tưởng, cũng là thời kỳ hình thành các trường
phái triết học – tôn giáo lớn. Đó là 9 hệ thống tư tưởng lớn, được chia làm hai
phái: chính thống và không chính thống.
Thuộc phái chính thống có Sàmkhuy, Mimasa, Védanta. Yoga, Nỳaya
và Vasêsika.
Thuộc phái không chính thống có Jaina, Lokayata và Phật giáo
(Buddha).
Triết học Ấn Độ có nhiều nét đặc thù về tư tưởng
So với các nền triết học cổ đại khác, nền triết học Ấn Độ biểu hiện ra là
một nền triết học chịu ảnh hưởng lớn của những tư tưởng tôn giáo. Trừ trường
phái Lokayata, các trường phái còn lại đều có sự thống nhất giữa tư tưởng
triết học và những tư tưởng tôn giáo. Ngay cả hai trường phái: Jaina và Phật
giáo, tuy tuyên bố đoạn tuyệt với truyền thống văn hóa Véda (truyền thống
tôn giáo) nhưng trong thực tế nó vẫn không thể vượt qua truyền thống ấy. Tuy
nhiên tính tôn giáo của Ấn Độ cổ đại có xu hướng “hướng nội” mà không
phải “hướng ngoại” như nhiều tôn giáo phương Tây. Cũng bởi vậy, xu hướng
chú giải và thực hành những vấn đề nhân sinh quan dưới góc độ tâm linh tôn
giáo nhằm đạt tới sự “giải thoát” là xu hướng trội của nhiều học thuyết triết
học – tôn giáo Ấn Độ cổ đại.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 2
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Đó chỉ là những nét đặc thù của tư tưởng triết học Ấn Độ cổ đại trong
tương quan so sánh với các nền triết học cổ đại khác, cái làm nên thiên hướng
riêng của nó. Còn về nội dung tư tưởng, nền triết học Ấn Độ cũng giống như
nhiều nền triết học cổ đại khác, nó đã đặt ra và giải quyết nhiều vấn đề về triết
học: Bản thể luận, nhận thức luận v.v…
Chúng ta đi xét những tư tưởng triết học cơ bản của trường phái Phật
giáo.Phật giáo là một trường phái triết học – tôn giáo điển hình của nền tư
tưởng ấn Độ cổ đại và có nhiều ảnh hưởng rộng rãi, lâu dài trên phạm vi thế
giới. Ngày nay với tư cách là một tôn giáo, Phật giáo là một trong ba tôn giáo
lớn nhất trên thế giới.
Người sáng lập Phật giáo là Thích – Đạt - Đa, vào khoảng thế kỷ thứ
VI tr.CN. Sau này ông được tôn xưng với nhiều danh hiệu khác nhau: Như
Lai, Phật Tổ, Đức THế Tôn… nhưng khá phổ biến là “Thích Ca Muni”
(Sakyamuni – nghĩa là “bộc hiền giả dòng Sakya”).
Sau Sakyamuni một vài thế kỷ, Phật giáo được phân chia thành tông
phái lớn là tiểu thừa giáo và đại thừa giáo (nghĩa là “cỗ xe nhỏ” và “cỗ xe
lớn”). Tiểu thừa giáo phát triển về phía Nam ấn Độ rồi truyền bá sang
Xêrilanca, Philippin, Lào, Campuchia, Nam Việt Nam…Đại thừa giáo phát
triển mạnh ở Bắc ấn Độ, truyền bá vào Tây tạng, Trung hoa, Nhật bản, Bắc
Việt nam…
Kinh điển của Phật giáo gồm: Kinh – Luật – Luận (gọi là “Tam tạng” –
tức “ba kho kinh điển”). Mà về mặt triết học thì quan trọng nhất là “kinh” và
“luận”. “Tam tạng” kinh điển của Phật giáo được ghi bằng hai hệ Pali và
Sankrit (Ngữ bộ Nam và Bắc ấn) có tới trên 5000 quyển.
Những tư tưởng triết học cơ bản của Phật giáo nguyên thuỷ (sơ kỳ)
gồm mấy vấn đề lớn sau:
Thứ nhất: Thế giới quan Phật giáo là một thế giới quan có tính duy vật
và vô thần, đồng thời có chứa đựng nhiều yếu tố biện chứng sâu sắc.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 3
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Tính duy vật và vô thần thể hiện rõ nét nhất ở quan niệm về tính tự thân
sinh thành, biến đổi của vạn vật, không do sự chi phối quyết định của một lực
lượng thần linh hay thượng đế tối cao nào. Trái lại vạn vật đều tuân theo tính
tất định và phổ biến của luật nhân – quả. Điều này được quán triệt trong việc
lý giải những vấn đề của cuộc sống nhân sinh như: Hạnh phúc, đau khổ, giàu
nghèo, thọ,yểu…
Tính biện chứng sâu sắc của triết học Phật giáo đặc biệt thể hiện rõ qua
việc luận chứng về tính chất “vô ngã” và “vô thường” của vạn vật.
Phạm trù “vô ngã” bao hàm tư tưởng cho rằng, vạn vật trong vụ trụ vốn
không có tính thường hằng nó chỉ là sự “giả hợp” do sự hội đủ nhân duyên
nên thành ra “có” (tồn tại). Ngay bản thân sự tồn tại của thực tế con người
chẳng qua cũng là do “ngũ uẩn” (năm yếu tố) hội hợp lại: Sắc (vật chất), thụ
(cảm giác), tưởng (ấn tượng), hành (suy lý) và thức (ý thức). Theo cách phân
loại khác-“lục tại”: địa (chất khoảng), thuỷ (chất nước), hoả (nhiệt năng),
phong (hơi thở), không (khoảng trống) và thức (ý thức). Nói một cách tổng
quát thì vạn vật chỉ là sự “hội hợp” của hai loại yếu tố là vật chất “sắc” và tinh
thần “danh”. Như vậy thì không có cái gọi là “tôi” (vô ngã).
Phạm trù “vô thường” gắn liền với phạm trù “vô ngã”. Vô thường
nghĩa là vạn vật biến đổi vô cùng theo chu trình bất tận: Sinh – Trụ – Dị –
Diệt…(hay: Sinh – Trụ – Hoại – Không). Vậy thì “có có” – “không không”
luân hồi (bánh xe quay) bất tận: “thoáng có”, “thoáng không” cái còn mà
chẳng còn, cái mất mà chẳng mất.
Thứ hai: Nhân sinh quan Phật giáo là phần trọng tâm của triết học này.
Cũng như nhiều trường phái khác của triết học ấn Độ cổ đại, Phật giáo đặt
vấn đề tìm kiếm mục tiêu cứu cánh nhân sinh ở sự “giải thoát” (Moksa) khỏi
vòng luân hồi, nghiệp báo để đạt tới trạng thái tồn tại Niết bàn (Nirvana).
Tính quần chúng của luận điểm nhân sinh Phật giáo thể hiện ở chỗ nêu cao
tinh thần “bình đẳng giác ngộ”, tức là quyền thực hiện sự giải thoát là cho tất
cả mọi người mà cao hơn nữa là của mọi “chúng sinh”. Điều này mang tính
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 4
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
nhân bản sâu sắc, vượt qua giới hạn đẳng cấp khắc nghiệt vốn là một truyền
thống chính trị ấn Độ cổ đại. Nó nói lên khát vọng “tự do cho tất cả mọi
người”, không thể là độc quyền của một đẳng cấp nào, dù đó là đẳng cấp tăng
nữ hay quý tộc, bình dân hay tiện nô. Nhưng đó không phải kêu gọi gián tiếp
cho quyền bình đẳng về mặt chính trị mà là bình đẳng trong sự mưu cầu cứu
cánh giác ngộ. Có thể, đây là lời kêu gọi gián tiếp cho quyền bình đẳng xã hội
của Phật giáo, và như vậy Phật giáo thật sự là một trường phái thuộc phái
“không chính thống” (tức phái cải cách) của nền tư tưởng Â’n Độ cổ đại.
Nội dung triết học nhân sinh của Phật giáo tập trung ở bốn luận điểm
(gọi là “tứ diện đế”). Bốn luận điểm này được Phật giáo coi là bốn chân lý vĩ
đại về cuộc sống nhân sinh cho bất cứ cuộc sống nhân sinh nào thuộc đẳng
cấp nào.
Luận điểm thứ nhất (khổ đế): Sự thật nơi cuộc sống nhân sinh không có
gì khác ngoài sự đau khổ, ràng buộc hệ luỵ, không có tự do. Đó là 8 nỗi khổ
trầm lâm bất tận mà bất cứ ai cũng phải gánh chịu: Sinh, Lão, Bệnh, Tử, Thụ
biệt Ly (yêu thương chia lìa), Oán tăng hội (oán ghét nhau mà phải sống với
nhau), Sở cầu bất đắc (cái mong muốn mà không đạt được), và Ngũ thụ uẩn
(5 yếu tố vô thường nung nấu làm khổ).
Luận điểm thứ hai (Nhân đế): là luận điểm giải thích những nguyên
nhân sự thật đau khổ nơi cuộc sống nhân sinh. Đó là 12 nguyên nhân (thập
nhị nhân duyên): 1. Vô minh; 2. Hành; 3. Thức; 4. Danh sắc; 5. Lục nhập; 6.
Xúc; 7. Thụ; 8. ái; 9. Thủ; 10. Hữu; 11. Sinh và 12. Lão Tử.
Trong 12 nhân duyên ấy thì “Vô minh” là nguyên nhân thâu tóm tất cả.
Bở vậy diệt trừ vô minh là diệt trừ tận gốc rễ sự đau khổ nhân sinh. Dưới góc
độ nhận thức, vô minh là “ngu tối”, “không sáng suốt”, “thiếu giác ngộ chân
lý”.
Luận điểm thứ ba (Diệt đế): Là luận điểm về khả năng có thể tiêu diệt
được sự khổ nơi cuộc sống nhân sinh, đạt tới trạng thái Niết bàn, cứu cánh
của hành động tự do. Luận điểm này cũng bộc lộ tinh thần lạc quan tôn giáo
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 5
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
của Phật giáo; cũng thể hiện khát vọng nhân bản của nó muốn hướng con
người đến niềm hạnh phúc “tuyệt đối”; khát vọng chân chính của con người
tới Chân – Thiện – Mỹ.
Luận điểm thứ tư (Đao đế): là luận điểm về con đường thể hiện sự diệt
khổ, đạt tới giải thoát. Đó không phải là con đường sử dụng bạo lực mà là con
đường “tu đạo”. Thực chất của con đường này là hoàn thiện đạo đức cá nhân.
Sự giải phóng mang ý nghĩa của sự thự hiện cá nhân, không mang ý nghĩa của
những phong trào cách mạng hay cải cách xã hội. Đây là nét đặc biệt của
“tinh thần giải phóng nhân sinh” của Phật giáo.
Con đường “giải phóng cá nhân” này gồm 8 nguyên tắc:
* Chính kiến (hiểu biết đúng sự thật nhân sinh)
* Chính tư duy (suy nghĩ đúng đắn).
* Chính ngữ (giữ lời nói phải).
* Chính nghiệp (giữ đúng trung nghiệp).
* Chính mệnh (giữ ngăn dục vọng).
* Chính tinh tiến (rèn luyện không mỏi mệt).
* Chính niệm (có niềm tin vững chắc vào sự giải thoát).
* Chính định (an định, tự tác).
Tám nguyên tắc (hay “bất chính đạo”) có thể thâu tóm vào ba đIều học
tập, rèn luyện lớn là: Giới - Định – Tuệ (tức là: Giữ giới luật, thực hành thiền
đinh và khai thông trí tuệ Bát nhã).
Trên đây là hai vấn đề cơ bản của triết học Phật giáo nguyên thuỷ (sơ
kỳ). Sự phát triển về sau của Phật giáo đã chia thành các tông phái khác nhau
và đã có những phát trên rất khác nhau về các quan điểm triết học.
Qua những đặc điểm trên ta thấy
Triết học ấn Độ cổ đại đã dặt ra và giải quyết nhiều vấn đề của tư duy
triết học. Đó là những vấn đề thuộc bản thể luận, nhận thức luận và nhân sinh
quan triết học.Giải quyết vấn đề bản thể luận, triết học ấn Độ đã hướng tư duy
(suy tư) váo nguồn gốc sinh thành của vạn vật, truy cứu nguồn gốc khởi đầu
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 6
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
của chúng. Trong quá trình suy tư triết lý ấy, đôi khi đã đạt tới ý tưởng siêu
thực; vượt qua tầm suy nghĩ, nhận thức giác quan đạt tới những phán đoán
siêu hình (Motaphidica) về cội nguồn của tồn tại. Chính tại điểm này làm xuất
hiện những cảm nhận về tính biện chứng của tồn tại: Sự thăng bằng của các
yếu tố, sự mất thăng bằng của những xung lực nội tại – sự biến hoá sinh thành
của vạn vật từ cái vô hình – siêu vật lý - đến cái hữu hình, đa dạng.
Một xu hướng khá đậm nét mà các nền triết học khác của thế giơí ít
quan tâm đó là sự giải quyết những vấn đề nhân sinh dưới góc độ tâm linh tôn
giáo, đi tìm cái Đại nghã trong cái Tiểu nghã của mỗi thực thể cá nhân. ở đây
xu hướng “hướng nội” (khác với xu hướng “hướng ngoại” của tôn giáo
phương Tây) trở thành một su hướng trội và cũng thế mạnh của tư duy ấn Độ,
nhờ đó mà đã đi sâu vào những “bí ẩn” của đời sống nhân sinh. Những sự thật
cuộc đời mà Phật giáo đề cập đến là những hiển nhiên với bất cứ ai, dù người
đó thuộc về đẳng cấp, giai cấp hay dân tộc nào, vậy là suy tư triết học nhân
sinh ấy đã đạt tới nhân sinh nhân loại. Đó cũng là một nguyên nhân nội tại
khiến cho nó có sức sống toả rộng ra nhiều dân tộc, ở nhiều thời đại. Có thể
nói: Sự phản tỉnh nhân sinh là một nét trội và có ưu thế của nhiều học thuyết
triết học ấn Độ cổ đại, rất hiếm thấy ở các nền triết học khác. Đó cũng là một
giá trị triết học mà con người hiện đại không thể bỏ qua.
NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA PHẬT GIÁO ĐẾN NẾN VĂN HOÁ NƯỚC TA.
Phật giáo truyền vào Việt Nam khoảng thế kỷ II sau Công Nguyên.
Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Phật giáo có ảnh hưởng sâu đậm và lâu dài.
Trong quá trình phát triển, Phật giáo với tư cách là một tôn giáo, đã có nhiều
đóng góp cho văn hoá Việt Nam.
Cũng giống như tôn giáo ngoại sinh khác như nho giáo, Đạo giáo,
islam giáo, Công giáo hay tin Đạo lành, Phật giáo khi du nhập vào Việt Nam
đã có những va chạm nhất định với văn hoá bản địa, hình thành cục diện hội
nhập khác với sự tiến hoá tự nhiên của một hệ tư tưởng bản địa. Quá trình hội
nhập đó dẫn tới sự hình thành những yếu tố văn hoá mới.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 7
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Mỗi tôn giáo khi du nhập vào Việt Nam đã có những đóng góp nhất
định về văn hoá. Phật giáo cũng không nằm ngoài quy luật này. Trong khuân
khổ của chuyên đề này em xin đề cập tới một số ảnh hưởng cơ bản của một
vài lĩnh vưc mà thôi.
1. Phật giáo đã góp phần đào tạo một tầng lớp trí thức.
Tầng lớp trí thức đầu tiên mà Phật đã đào tạo mang tính chất nhà sư am
hiểu nho giáo. Tăng thống Ngô Chân Lưu hiệu là Khuông Việt đại sư là một
nhân vật tiêu biểu.
Khi người Hán đến cai trị nướca ta thì họ mang chư Hán đến. Nhưng
khi đến vùng đất này, người Hán chủ trương không mở trường đào tạo trí thức
người Việt mà chủ yếu đưa người Hán sang làm quan cai trị. Do vậy, Suốt từ
năm …..trước Công Nguyên cho đến thời kỳ đầu Công Nguyên chỉ có một
Trương Trọng và mãi mới có vài ngươì như Lý Cầm, Lý Tiến để học hành để
đấu tranh làm quan. Một số khác như Tích Quan Nhâm Diên, Sĩ Nhiếp tuy có
dạy hoc nhưng đều không có dấu hiệu phổ cập chữ Hán, biểu thị cụ thể nhất
là không thấy xuất hiện một giai tầng lớp trí thức Việt trước thế kỷ thứ VII.
Tầng lớp trí thức Việt dầu tiên là trí thức Phật giáo. Người đầu tiên để
lại tên tuổi là Pháp Hiền (? – 626). Phật giáo truyền vào Dầu cuối thế kỷ thứ
II, hình thành trung tâm Dâu mà Pháp Hiền là nhà sư Việt đầu tien lưu tên
trong sơn môn. Vấn đề đặt ra là, người ta truyền bá và phát triển đạo Phật
bằng ngôn ngữ và văn tự gì trong thời kỳ đầu? Nhà sư ấn Độ Tì Ni Đa Lưu
Chi từ Trung Quốc đến Dâu năm 580 trụ trì ở đó, dịch một quyển kinh Tổng
Trì. Ông ta đến Trung Quốc năm 562 (hay 574), gặp lúc các Phật giáo đang bị
đàn áp, Tăng Xán đang trốn tránh nên khuyên ông xuống phương Nam. Ông
đến chùa Chế Chí ở lại 6 năm dịch hai bộ kinh. Như vậy ông dã học đươc văn
tự Hán. Cho nên khi đến Dâu, ông đã dùng ngôn ngữ và văn tự đó đẻ truyền
bá Phật giáo.
Thế kỷ VII – VIII, tăng sĩ Việt Nam có nhiều người có trí thức uyên
thâm về Phật giáo. Nhiều người giỏi cả Phạn ngữ, đã tham gia giải kinh Phật.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 8
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Như trước đó, thế kỷ thứ III, tư liệu để lại cho biết về Đạo Thanh, một người
Việt giúp nhà sư ấn Độ dịch Pháp Hoa Tam Muội Kinh ở nước ta khoảng năm
255 – 256.
Tuy nhiên do chính sách nô dịch hà khắc và việc hạn chế đào tạo người
Việt trở thành trí thức, chính quyền đô hộ Hán - Đường đã gián tiếp hun đúc
các thiền sư Việt Nam ý thức về một nền độc lập dân tộc. Những nhà sư Phật
giáo dã là tầng lớp trí thức trụ cột cho những chính quyền độc lập đầu tiên
như các nhà tiền Lê - Lý – Trần.
Le Đại Hành khi lên ngôi Vua đã mời Thiền sư Pháp Thuận và Thiền
sư Vạn Hạnh của thiền phái Tì Ni Đa Lưu Chi vào triều đình làm cố vấn
chính trị. Thiền sư Vạn Hạnh là người huyền thoại hoá Lý Công Uốn và đưa
ông lên ngôi, trở thành vị vua đầu tiên của thời Lý. Lý công Uốn là con nhà
sư Lý khánh Vân, ra dời trong một chuyến lên chùa của mẹ ông. Lý Công
Uẩn học ở chùa Lục Tổ, nhà sư Vạn Hạnh đã tuyên truyền cho ông, đã khen
ông sẽ làm bậc minh chủ. Các tư liệu dù đã thuyền hoại hoá nhung vẫn thấy
Lý Công Uốn xuất thân đào tạo trong Phật giáo đưa lên ngôi báu.
Đạo Phật là tôn giáo thịnh đạt nhất trong xã hội thời Lý Trần được coi
như một quốc giáo. Thời Ly Trần có rất nhiều nhà sư nổi tiếng trong cả nước,
có uy tín và đìa vị chính trị xã hội. Có thể kể đến các nhà sư Vạn Hạnh, Mãn
Giác, Viên Thông, Minh Không, Giác Hải, Pháp Loa, Huyền Quang.
Nhà nước Ly ,Trần tôn chuộng đạo Phật, trong bối cảnh của sự khoan
dung, hoà hợp tôn giáo “Tam giáo đồng nguyên”, chủ yếu là sự kết hợp giữa
Phật Giáo và Nho giáo, giữa giáo lí và thực tiễn đời sống. Đạo Phật thời Lý
Trần đã ảnh hưởng đến đường lối cai trị của nhà nước, là đối trọng tư tưởng
của Nho giáo.
Cùng tồn tại với Phật giáo, nhưng nho giáo thời Ly Trần có xu hướng
phát triển ngược lại với Phật giáo, Nho giáo đã đào tạo một tầng lớp trí thức
để làm quan. Nho giáo từ chỗ lúc đầu mới chỉ được nhà nước phong kiến
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 9
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
chấp nhận trên nguyên tắc như một học thuyết để trị nước tới chỗ sau đó (cuối
thời Trần) đã trở thành một ý thức hệ trên đà thống trị xã hội.
Nho giáo truyền vào Việt Nam từ đầu thời Bắc thuộc dưới một phương
thức giao lưu văn hoá cưỡng chế. Vì vậy, sau hơn 1.000 năm đô hộ của chính
quyền phương Bắc, Nho giáo cũng chỉ là một lớp váng mỏng đọng lại trong
tầng lớp ưu tú, ảnh hưởng rất nhỏ bé. Đến thời Ly Trần, nho giáo trở thành
một nhu cầu tư tưởng thiêt yếu cho việc xây dựng một thiết chế quân chủ tập
quyền, cũnh như những nguyên lý cơ bản của phép trị nước, trong đó một
biện pháp chiến lươc là chế độ khoa cử. Do vậy các nhà vua sùng Phật vẫn
cần đến một sự bộ trợ của Nho giáo. Thời Ly-Trần Nho giáo được nhà nước
chấp nhận, nhưng vẫn giữ một vị trí khá khiêm tốn. Năm 1070, Văn Miếu
được xây dựng thờ Chu Công, Khổng Tử và các vị tiên hiền, làm nơi dạy học
Hoàng Thái Tử học sinh đầu tiên, người đỗ đầu là Lê Văn Thịnh, năm 1076
mở trường Quốc Tử Giám. Đến năm 1086 triều đình lập Hàn lâm viện, nho sĩ
Mạc Hiển Tích được bổ làm Hàn lâm học sĩ. Qua thời Trần Nho giáo và Nho
học khởi sắc hơn. Tầng lớp nho sĩ ngày một phát triển, trong đó có những
gương mặt nổi bật như Lê Văn Hưu, Đoàn Nhữ Hải, Nguyễn Trung Ngạn…
Họ đã dần dần tham chính, nắm giữ các chức vụ trọng trách trước đây chỉ
dùng cho tầng lớp quý tộc tông thất. Đoàn Nhữ Hải từ một nho sinh được
thăng đến chức Hành khiển là một ví dụ tiêu biểu.
Như vậy, rõ ràng rằng, Phật giáo đã đào tạo ra một tầng lớp trí thức
mang tư tưởng yêu nước, ủng hộ cho nền độc lập của dân tộc và ủng hộ cho
nhà nước phong kiến. Trong khi đó, cùng với sự du nhập của chữ Hán Nho
giáo đã đào tạo ra một tầng lớp trí thức để làm quan cho chính quyền đô hộ.
2.Đóng góp của phât giáo về mặt văn tự.
Như trên đã đề cập các nhà sư Â’n Độ và Trung Quốc đến Việt Nam và
dịch kinh sách bằng văn tự Hán và ngôn ngữ, văn tự đó được dùng để truyền
bá Phật giáo.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 10
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Một vấn đè được đặt ra là trước thế kỷ thứ VI Phật giáo hoạt động ở
trung tâm Dâu bằng ngôn ngữ và văn tự nào?
Chúng ta biết rằng miền trung và miền Nam nước Việt, vào thời diểm
đó nơi này là các vương quốc Chămpa và Phù Nam. Các thương nhân và nhà
truyền giáo Â’n Độ đều đã đến đây có thể cùng một lúc hay sơm hơn thời gian
họ đến Dâu. Nhứng nhà truyền giáo đó đã dùng ngôn ngữ và văn tự nào để
truyền giáo? Câu trả lời rõ ràng và cụ thể là: văn tự sanscrit. Bi kí và minh
văn thuộc niên đại khoảng đầu Công Nguyên đã được phát hiện trước năm
1945 và hiện nay vẫn còn đang được phát hiện chứng minh diều đó một cách
hùng hồn. Như vậy là do người truyền giáo Â’n Độ không gặp ở nam Đại Việt
lúc bấy giờ một văn tự nào sẵn có để họ sử dụng, vì vậy họ sử dụng văn tự
sanscrit để truyền giáo. Còn ngôn ngữ thì đã có sẵn cho nên chẳng bao lâu sau
thì xuất hiện chữ Chăm, chữ Khmer trên cơ sở chữ sanscrit.
Còn ở phía bắc thì cho đến nay không còn tìm thấy dấu vết chữ sanscrit
thời đó. Để giải thích hiện tượng này chúng ta nhìn lại lên phía bắc. Khi
những nhà truyền giáo Tây Vực hay Â’n Độ đến kinh đô Trung Quốc thời
Hán thì họ đều dịch kinh bằng cách này hay cách khác. Hoặc họ đọc các kinh
bản qua người Trung Quốc biết ngoại ngữ phiên dịch, hoặc tự tay họ dịch sau
khi họ học chữ và tiếng Trung Quốc. Cho nên ở Trung Quốc không hình
thành một dạng văn tự sanscrit mà trái lại hình thành một loại văn tự sanscrit
chữ Hán, tức là chữ ngang thì chuyển thành chữ ô vuông nghĩa là bị cắt ra
từng đoạn hình thành chữ Phạm – Hán mà ngay nay chúng ta vẫn thấy đề trên
cổng chùa hay khắc trên chuông… và ghi trên kinh chữ Hán thường ở phần
chú(thần chú).
Như vậy, nếu Phật giáo Â’n Độ truyền đến một khu vực chưa có văn tự
Â’n Độ sẽ địa phương hoá sản sinh ra một văn tự địa phương thuộc hệ văn tự
Â’n Độ. Nếu đến nơi đã có văn tự thì nó biến dạng thành một chủng loại mà
tính trội thuộc về văn tự bản địa.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 11
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Nói một cách cụ thể hơn, Nam Đại Việt đã thừa hưởng của Bàlamôn
giáo loại văn tự mà họ chưa có, nghĩa là bàlamôn giáo, phật giáo đem đến cho
cư dân đó một loại văn tự. Đó là một cống hiến của Bàlamôn giáo và Phật
giáo đối với miền nam nước ta. Còn bắc Đại Việt thì người truyền giáo Â’n
Độ đã gặp ở đây một văn tự ngoại quốc nhưng quan phương, cho nên họ dùng
loại văn tự đó – văn tự Hán. Nhưng cũng không phải họ không có cống hiến
gì. Có hai cống hiến, sự truyền bá Phật giáo trong cư dân vốn không phổ biến
chữ Hán đã đưa đến sự hình thành chữ Nôm. Chúng tôi cho rằng, chữ Nôm đã
hình thành trước thế kỷ V – VI. Bằng chứng là sự tồn tại hai nhóm thuật ngữ
Phật giáo đồng nghĩa: Bụt – Chùa – Thầy và Phật – Tự – Sư. Nhóm thứ nhất
là chữ Nôm, nhóm thứ hai là chữ Hán đọc theo âm Việt, hiện nay quen gọi là
âm Hán – Việt chứ không phải là âm Hán của chữ Việt. Chữ Nôm xuát hiện
trong bộ thuạt ngữ Phật giáo này sẽ không bao giờ sản sinh và tồn tại được
nếu như bộ thuật ngữ Việt Hán đã được dùng từ đầu, nghĩa là từ khi bắt đầu
truyền bá Phật giáo. Nhưng bởi vì trước thế kỷ V – VI, Phật giáo Trung Quốc
chưa hình thành. Công việc Phật giáo ở Trung Quốc chủ yếu vẫn do các nhà
sư Tây Vực đảm nhiệm. Trong khi đó ở Dâu đã hình thành một trung tâm
Phật giáo độc lập đối với Phật giáo Trung Quốc lúc bấy giờ con loanh quanh
ở phương bắc xung quanh triều đình chưa lan xuống vùng Giang Đông, tức
miền Nam. Sau này Phật giáo Trung Quốc vẫn hình thành Bắc tông và Nam
tông là có lý do lịch sử của nó. Chỉ đến khoảng thế kỷ V – VI, một mặt Phật
giáo Trung Quốc đã hình thành những Tông phái Trung Quốc như Thiên
Thai, Pháp Tướng….Một mặt con đường thỉnh kinh cũng chuyển sang
phương nam. Các nhà sư Trung Quốc xuống giao Châu đi đường thuỷ qua
Â’n Độ. Nhà sư hành hương nổi tiếng là Nghĩa Tịnh đã đi theo con đường
này, cũng có một số nhà sư người Việt như Khuy Sung, Đại Thặng Đăng đã
học giỏi tiếng Phạm và hoặc đi một mình hoặc đi cùng các nhà sư Trung
Quốc sang Â’n Độ. Những nhà sư này đều không có tên trong Thiền Uyển
Tập Anh Ngữ Lục. Tất cả điều đó chứng tỏ có một cơ tầng Phật giáo Việt ấn
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 12
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
tồn tại trước sau đó rồi mới đến thượng tầng Việt Trung, bắt đầu từ khoảng
thế kỷ V – VI về sau và rõ net với Ngô Ngôn Thông (đến Kiến Sơ làng Phù
Đổng năm 820) thì Phật giáo Trung Quốc mới chiếm thượng phong. Cho nên,
trong thời kỳ trước mới hình thành và tồn tại các thuật ngữ Phật giấo Â’n Độ,
Bụt – Chùa – Thầy được hình thành như vậy. Thời kỳ sau bộ thuật ngữ Phật
giáo Trung Quốc đọc theo âm Hán Việt là Phật – Sư - Tự mới phổ biến.
Nhưng đến nay dân gian vẫn quên gọi thầy chùa hơn là Sư ông. Chính Phật
giáo đã mở đầu cho sự hình thành chữ Nôm ở bắc Đại Việt, chữ Chăm, chữ
khmer ở nam Đại Việt. Ba loại văn tự này giúp bảo tồn ngôn ngữ Việt Chăm,
Khmer.
3.Phật giáo ảnh hưởng đên một nền kiến trúc chùa, tháp
phong phú.
Một ảnh hưởng khác của Phật giáo đó chính là về kiến trúc. Kiến trúc
là sản phẩm nhân tạo cho nên cũng chính là văn hoá và sự phát triển của nó
đánh dấu bước tiến của văn minh.
Khởi thuỷ nơi trú ẩn đầu tiên của con người là ngôi nhà tự nhiên. Đó
chính là những hang động những vòm đá. Tuy nhiên ngôi nhà tự nhiên này
không thể che chở an toàn cho con người với bao như thứ hiểm hoạ chết chóc.
Nào mưa gió sâm sét, nào hổ báo, răn rết… tất cả đều là những mối nguy hiển
đối với cuộc sống con người. Bản thân con người là một miếng mồi ngon đối
với những ác thú trong tự nhiên. Con người là một con mồi yếu đuối nhất
nhưng lại là con mồi có trí khôn. Một sự miêu tả cực kỳ sinh động về trí khôn
của con người trong cổ tích Việt Nam – chuyện Trí khôn của ta đây – giữa
con hổ và con người. Đây thực sự là một minh họa xuất sắc nhất cho sự khác
biệt cơ bản giữa con người và động vật.
Để chống chọi với những hiểm nguy trong cuộc sống, con người phải
làm nhà để ở, chống lại tất cả sức mạnh tự nhiên đó. Ban đầu người Việt làm
nhà sàn bằng gỗ rồi làm nhà đất bằng tre. Tuy nhiên dù là nhà sàn hay nhà đất
thì cho đến trước năm 1945, những ngôi nhà tranh tre của người Việt vẫn còn
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 13
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
tồn tại như nguyên mẫu xa xưa. Đó là một ngôi nhà hình chữ nhật thông
thường chia làm 3 gian với chiều dài từ 6 – 10 mét, đôi khi có nối các chái.
Đó là những ngôi nhà tranh lè tè mái rạ vàng rộm. Những ngôi nhà nông thôn
có một mầu như vậy. Đền thờ nhà là gốc đa, và về sau đã có nghè thì cũng chỉ
là ngôi nhà hai ba gian đơn sơ như nhà ở. Thế nhưng, một khi Phật giáo du
nhập vào thì hai loại hình kiến trúc mới đã xuất hiện đó là chùa và tháp.
Cho đến khi ngôi chùa xuất hiện, dù thuộc niên đại muộn hơn buổi
đầuPhật giáo it nhiều, thì xóm làng vẫn còn là một quần thể nhà tranh. Ngôi
chùa chiếm ngay đến địa vị trung tâm của làng và trở thành nơi quần tụ văn
hoá. Người dân đi học, đi chợ, đi chơi hội, đi xem múa rối nước cũng đều ở
tại chùa. Ngày nay chợ Dâu vẫn còn họp trước chùa Dâu (Bắc Ninh). Sân
khấu rối nước vẫn còn ở chùa Thầy (Hà Tây) với chú tễu và con rồng, là
những hình tượng Phật giáo. Dân làng dù nghèo đói đến đâu vẫn chung nhau
dựng cho được một ngôi chùa khang trang. Nếu chùa cao thành ba bậc tượng
trưng tam giới. Phật điệu nhiều bậc bệ cao dần lên tượng trưng núi Tu Di mà
người nông dân Việt Nam không biết. Những chư vị Phật ngồi trên những
tầng bậc từ thấp đến cao là một cách bài trí hoàn toàn khác bàn thờ trong
nghè, trong nhà của họ.
Cảnh quan xom làng nông thôn đổi sắc với sự xuất hiện của ngôi chùa.
Chùa cao ráo hoặc mái rạ hoặc mái ngói với cây tháp gạch (một cây, hai cây
hoặc cả một vườn tháp) nổi bật lên giữa một quần thể nhà tranh vách đất.
Chùa Việt không hoàn toàn giống như chùa Trung Quốc. Chùa Trung
Quốc là kiến trúc viên lạc gồm nhiều kiến trúc song song với những chiếc sân
ngăn cách. Ngôi chùa Việt điển hình do hai nhà sư Trung Quốc là Chuyết
Chuyết và Minh Hành xây dựng là chùa Bút Tháp, ở đó mang dấu ấn viện lạc
trong bình đồ khá đậm nét.
Buổi đầu chùa Việt mô phỏng chùa hang Â’n Độ cho nên hình thành
kiến trúc chuôi vồ rất phổ biến trong các chùa làng. Chùa Â’n Độ là mô hình
một hang đá gồm có tiền đường và một hậu cung đặt biểu tượng Phật và một
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 14
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
số tăng phòng xung quanh. Chuyển sang kiến trúc gỗ thì ngôi nhà ba gian
được nối thêm một chuôi vồ, còn các thiền phòng thành những hành lang và
nhà Tổ. Một số ngôi chùa tiêu biểu ở Hà Nội hiện nay thuộc mô hình này như
chùa Hồng Phúc (chùa Hoè Nhai), chùa Liên Phái, Chùa Linh Quang…
Phật điện phát triển để chùa có một kiến trúc mới: chùa chữ “công”. Có
thể thấy chùa Diên ứng (Bắc Ninh) là một tiêu biểu. Dạng kiến trúc này
thường thấy có tường bao quanh và trở thành kiểu nội công ngoại quốc như
chùa Chiêu Thiền (chùa Láng) ở Hà Nội. Thông thường loại hình kiến trúc
này của chùa thuộc loại hình chùa quy mô lớn.
Chùa chữ “Tam” là một kiến trúc khác của chùa Việt có ảnh hưởng của
chế độ viện lạc Trung Quốc, như chùa Thiên Phúc (chùa Thầy), chùa Sùng
Phúc (chùa Tây Phương) ở Hà Tây, chùa một cột ở Hà Nội.
Trong những ngôi chùa trên, thì chùa Một Cột (chùa Diên Hựu – kéo
dài tuổi thọ) được xây dựng năm1049, là một sản phẩm tiêu biểu không thể
không đề cập. Buổi khởi dựng của chùa có kiến trúc hình ảnh một bông sen
khổng lồ nở trên mặt nước. Đó là sáng tạo của các nhà kiến trúc giữa thế kỷ
XI, theo ý tưởng giấc mơ của vua Lý Thái Tông về một bông sen. Năm 1080,
vua Lý cho đúc một quả chuông lớn, đánh không kêu, cho là đã thành khí nên
không thiêu huỷ, mới đem để ở ruộng chùa. Ruộng ẩm có nhiều rùa chui vào
làm tổ nên gọi là chuông Quy Điền cùng với vạc chùa Phổ Minh, tượng phật
chùa Quỳnh Lâm và tháp chùa báo Thiên hợp thành “tứ đại khí” nổi tiếng, là
thành tựu về nghệ thuật và kỹ thuật các thời Lý – Trần. Năm 1105, vua Lý
Nhân Tông cho đào hồ ở quanh cột đá có toà sen, gọi là hồ Linh Chiểu. Bên
ngoài có hồ Bích Trì. Ngôi chùa thời Lý được xây dựng lại ở thời Trần vào
năm 1249 và các đời sau thường tu sửa. Năm 1954, chùa được xây dựng lại
với quy mô kiểu dáng như ngày nay.
Chùa Một Cột được coi là biểu tượng của thủ đô nghìn năm văn hiến, là
một danh thắng nổi tiếng mà ai đã từng đến Hà Nội không thể không ghé qua.
Từ góc độ khoa học, đã có ý kiến cho rằng, chùa Một Cột chính là một loại
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 15
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
hình điện thờ tư nhân sớm nhất được xây dựng cho một cá nhân cụ thể – vua
ly Thái Tông.
Ngày nay, do mô hình kiến trúc đã hiện đại hoá xuất hiẹn chùa dạng
nhà lầu với phác đồ theo chiều thẳng đứng: tầng dưới là nơi thuyết pháp cho
tín đồ mang tính chất Tiền đường, tầng trên là Phật Điện mang tính chất
Thiêu Hương, Thượng Điện. Chùa thuộc loại này có thể kể tới những ngôi
chùa nổi tiếng ở thành phố Hồ Chí Minh như chùa Xa Lợi, chùa Vĩnh
Nghiêm.
Chùa Khmer lại thuộc một mô hình khác. Mô hình chùa loại này thông
thường là một tứ giác có nhiều tầng bậc chỉ thờ một tượng Thích Ca. Trên các
thềm bậc có những tháp vây quanh và một cửa cổng rất đặc sắc với hai apxara
hai bên góc như chùa Svay Ton (chùa Xà Tón) ở An Giang, gợi cho người ta
liên tưởng tới dáng dấp cổng tháp Sanchi nổi tiếng ở ấn Độ.
Chùa ở Nam bộ lại có kiến trúc kiểu nhà tứ trụ. Đó là kiểu kiến trúc nhà
rường. Bốn cột cách đều nhau ở bốn góc một diện tích hình vuông, từ bốn cột
cái các kèo đấm và kèo quyết đưa đều ra bốn hướng. Hình vuông được giải
thích đó là một kiểu thức của một ngôi tháp hoặc bắt chước dịch lý gọi là
kiểu nhà tứ tượng: Thái Âm – Thiếu Dương – Thái Dương – Thiếu Âm, Pha
màu sắc phong thuỷ, ảnh hưởng của Đạo giáo và Nho giáo. Chùa ở Nam Bộ,
từ đầu thế kỷ XX đến nay, đã có nhiều cách tân, do vậy chưa định hình được
một mẫu mực nhất định.
Chùa ở vùng Huế bắt đầu được xây dựng từ thời chúa Nguyễn Hoàng
và phát triển mạnh ở thời các vua Nguyễn. Chùa ở đây chủ yếu được xây
dựng, tu bổ, tôn tạo dưới sự bảo trợ của triều đình và hoàng gia. Về cơ bản,
những ngôi chùa ở đây có pha nét kiến trúc cung đình. Có thể kể đến những
ngôi chùa nổi tiếng của vùng đất này như chùa Thiên Mụ, chùa quốc Ân, chùa
Báo Quốc, chùa Từ Hiếu, chùa Từ Đàm,….
Trên đây ta nói đến là kiến trúc chùa. Còn kiến trúc tháp thì sao?
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 16
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Có thể khẳng định ngay rằng, loại hình kiến trúc thấp cũng cực kỳ
phong phú. Phật tử cũng như ngoại đạo đều biết đến tên tuổi của chùa Báo
Thiên vòi vọi, tháp Sùng Thiện Diên Linh gắn với tấm bia về múa rối, chùa
tháp Chương Sơn với net kiến trúc đặc trưng của hai tay vịn vũ nữ tạc theo tư
thế tribhanga mang dấu ấn Chăm rõ rệt.
Không thể nói đến kiến trúc chùa, tháp với những tên tuổi nổi tiếng mà
không thể đề cập đến một hệ thống tượng Phật vô cùng phong phú trong đóng
góp về vật chất của Phật giáo ở Việt Nam. Nói đến chùa tháp là nói đến Tam
Thế, Tam Thân, những pho tượng Thích Ca, Phổ Hiền, Văn Thù, những pho
Di Lặc, Đại Diệu Tường, Pháp Hoa Lâm; A Di Đà, Quán Thế Âm, Đại Thế
Chí; Tuyết Sơn, Ca Diếp, A Nan; những bộ tượng Cửu Long, tượng Quán
Thế Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn; tượng phật bát La Hán; tượng thập điện
Diêm Vương; tượng Hộ Pháp. Ngoài các tượng Phật còn có các tượng Tổ hay
tượng Hậu. Phật điển trong mỗi vùng, mỗi ngôi chùa cụ thể khác nhau hoàn
toàn. Tuy nhiên có thể thấy rằng, Phật giáo đã để lại những pho tượng đẹp nổi
tiếng như tượng Quán Thế Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn (ở Phú Thị, Khoái
Châu, Hưng Yên; Bút Tháp, Thuận Thành, Bắc Ninh) đã được đánh giá là
“pho tượng đẹp nhất trên phật điện”, tượng A Di Dà chùa Phật Tích, tượng
Tuyết Sơn chùa Tây Phương (Hà Tây) đã đi vào thơ ca, văn học,v.v…và
v.v…Bên cạnh đó, chùa Việt còn để lại những pho tượng đồng vang tiếng như
hai pho tượng đồng ở Đồng Dương (Quảng Nam), đã trở thành kiệt tác trong
làng tượng Phật Việt Nam. Một vài thập niên trở lại đây, du khác cũng như
Phật tử khi đến Miền Nam còn nhìn thấy những pho tượng Phật và tượng
Quán Thế Âm kích thước đồ sộ bằng thạch cao hay xi măng côt thép được đặt
trên những cao điểm, từ xa đã có thể trông thấy.
Nói đến chùa còn phải nói đến Phật điện với những trang trí nghệ thuật
trên các chất liệu gỗ, đá, tạo nên những y môn, đồ khí tự, kiệu vàng, cuốn thư,
đại tự… Bia đá, câu đối và thậm chí tháp mộ trong nhiều chùa đã để lại những
dấu ấn mĩ thuật đặc thù.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 17
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Kiến trúc chùa phật ở Việt Nam còn là kiến trúc sinh thái, hoà hợp
cùng thiên nhiên. Những ngôi chùa trở thành danh lam thắng cảnh nổi tiếng
được xây dựng trên những núi non, sông nước kỳ vĩ. Hệ thống quần thể chùa
Hương, Yên Tử, Tây Phương, chùa Thầy, chùa Chấn Quốc, chùa Non Nước
v.v… là ngôi chùa được ẩn hiện trong môi trường thiên nhiên với những cây
đại thụ, những hương hoa cùng chim chóc càng làm tăng thêm sự linh thiêng
của không gian nơi đất Phật.
Đó là một vài đóng góp về văn hoá vật thể của Phật giáo.
Còn về mặt văn hoá phi vật thể, cụ thể về mặt tư tưởng, Phật giáo đã có
những ảnh hưởng gì đến văn hoá Việt Nam?
3. Những ảnh hưởng của Phật giáo ở Việt Nam đó là mang
đậm tính dân gian với tư tưởng từ bi cứu khổ cứu nạn.
Có thể nhận thấy, người Việt nảy sinh tư duy trừu tượng về phồn thực
với hình thức ma thuật mô phỏng là một dạng tôn giáo tín ngưỡng nguyên
thuỷ. Các nhà nghiên cứu đã phân tích các hình vễ được khắc trên thân trống
đồng như cảnh chim bay, cảnh miêu tả các động vật như trâu, bò để chứng
minh cho luận thuyết: Người Việt khi đó đã có quan niệm về vũ trụ quan với
3 thế giới: Trời - Đất – Nước. Điều đó cho thấy, tư duy củ người Việt đã nhận
thức được sự vận động vòng tròn để từ đó làm cơ sở cho việc tiếp nhận dễ
dàng thuyết luôn hồi của Phật giáo.
Phật giáo với lý luận nhân quả, rõ ràng là cao siêu hơn ma thuật nhưng
cũng không phải hoàn toàn xa lạ với người Việt. Ma thuật đã chứng minh
nhân nào quả ấy nhưng Từ Bi mới là tư tưởng chính của Phật giáo được đưa
vào hệ tư tưởng Việt.
Tư tưởng Từ Bi của phật giáo thấm đẫm trong tâm hồn Việt từ người
bình dân đến kẻ trí thức, thể hiện trong truyện kể dân gian cũng như trong thơ
văn bác học.
Trong truyện kể dân gian, bao giờ Phật cũng hiện lên để cứu khổ, cứu
nạn cho con người. Lấy chuyện Tấm Cám làm ví dụ. Phật đã hiện lên giúp
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 18
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
cho Tấm con cá bống, sai chim tới nhặt thóc, cho áo quần, giầy dép để đi chơi
hội, lấy hoàng tử. Mỗi lần Tấm bị hại, Phật lại hiện ra giúp Tấm, lúc là bụi
trúc đào khi là quả thị. Chuyện kể thấm đẫm tinh thần cứu khổ, cứu nạn của
phật giáo với hình ảnh ông bụt đại từ đại bi, phổ độ chúng sinh.
Một câu chuyện khác ở vở chèo Quan Âm Thị Kính nổi tiếng vì lời hay
múa đẹp, vì nỗi oan tình được cửa Từ Bi cứu vớt mà không minh được oan.
Câu chuyện Phật giáo triều tiên đó phù hợp với người Việt Nam đến nỗi
không mấy ai nhớ đó là câu chuyện của Triều Tiên. Bởi lẽ, tư tưởng Từ Bi
Bác ái của nhà Phật đã được diễn đạt hết sức dân gian, hết sức Việt Nam và
có lẽ Việt Nam hơn Truyện Kiều. Một điều đáng nói ở đây là câu chuyện
Quan Âm Thị Kính được thể hiện bằng chèo, một hình thức nghệ thuật dân
gian hơn cả văn thơ lục bát vốn cũng mang đậm tính dân gian.
Phật giáo đã thổi vào tâm hồn người Việt một làn gió mát Từ Bi. Chất
Từ Bi của nhà Phật thấm sâu không những trong những nghệ sĩ dân gian vô
danh mà còn đi sâu vào lòng những người dân bình dị. Đó là độ thấm sâu của
tư tưởng Phật giáo vào văn hoá Việt Nam chứ không phải tất cả tư tưởng Tứ
Diệu Đế của Phật giáo.
Phật giáo vào Việt Nam mang đậm tinh dân gian đến nỗi những người
dân mặc dù theo Phật giáo nhưng ít có hiểu biết về phật.
Phật giáo có ảnh hưởng với văn hoá Việt Nam trong suốt triều dài lịch
sử đất nước. Hiện nay Phật giáo vẫn còn là một tác nhân tác động mạnh trong
xã hội. Chúng ta dễ nhận thấy Phật giáo đã mang đến cho người Việt những
ngôi chùa cổ kính, những pho tượng bề thế rải khắp xóm làng làm tăng lòng
từ bi và hướng thiện của người bình dân. Phật giáo đã đưa đến một trung tâm
văn hoá làng một thời sôi động. Phật giáo cũng đã mang đến trong tâm hồn
người Việt một đời sống tâm linh sâu đậm từ khi du nhập cho đến nay. Trong
lịch sử, Phật giáo cũng luôn gắn liền với vận mệnh của dân tộc. Đến thế kỷ
XX Phật giáo với những nhà sư Tây học đã đóng góp một phần nhỏ trong sự
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 19
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
thành công của cách mạng, mở ra một nước Việt Nam độc lập. Chỉ những nhà
sư và tín đồ đi theo cách mạng mới có tác động tích cực hơn.
4.Những ảnh hưởng của phật giáo đến tư duy của người
việt nam.
Phật giáo là một tôn giáo, nhưng trong đó hai yếu tố tôn giáo và triết
học luôn hoà quện vào nhau làm cơ sở luận chứng cho nhau.ở đây chung ta
lưu ý đến yếu tố triết học về mặt này Phật giáo đã có ảnh hưởng lớn tới tư duy
của người Việt Nam trong đó có những giá trị và nhiều hạn chế nhất định.
Tiếp thu phật giáo tư duy người Việt Nam có thêm một số khái niệm và
phạm trù nói nên bản thể luận là những vấn đề cơ bản của triết học.Trong thế
giới quan phức hợp nhiều thành phần của người Việt Nam thì Phật giáo là có
ý nghĩa nhiều nhất.
Hơn tất cả các học thuyết khác của phương đông,Phật giáo chú ý đến
mặt phát triển tự nhiên của con người,đó là sinh ,lão, bệnh ,tử.Bốn chặng đó
của cuộc đời đã nói lên sự phát triển tất yếu của con người mà nếu ai đó nhận
thức được sẽ không sợ hãi trước sự thay đổi của cuộc đời thậm chí sống lạc
quan bình thản trước cái chết.Nhiều nhà sư trong Lý – Trần đã có qua niệm
như thế.
Phật giáo đã đề cập đến vấn đề ngũ uẩn:sắc ,thụ, tưởng ,thành, thức là
những vấn đề có ý thức luận sâu xa.Tuy đối tượng đó là tâm và tính chất là
duy tâm nhưng trong quá trình ngũ uẩn chứa đựng một quá trình nhận thức
hợp lý;Từ sự vật khánh quan(Sắc),Con người cảm thụ được(Thụ),Suy
nghĩ(Tưởng),Rồi đem hiện (Hành), và cuối cùng là biết(Thức).Ở đây nếu đem
bóc cái thần bí ra ta thấy có những hạt nhân hợp lý.
Phật giáo đã đưa vào hệ tư tưởng Việt Nam những qua niêm biện
chứng với các khái niệm ‘vô thường’, ‘vô ngã’ Cho thấy phật giáo nhìn sự vật
trong sự vận động biến đổi liên tục không có gì là trụ lại mãi, không có ai là
tồn tại mãi.Tuy nhận thức đó chỉ nhìn thấy cái biến đổi mà không nhìn thấy
cái ổn định tương đối, chỉ thấy được cái vận dộng mà không thấy được của
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 20
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
cái hình thức vận động sẽ đi đến chiều hướng bi quan buông xuôi nhưng mặt
khác phải thấy nhận thức được như vậy là cũng có chiều sâu, là thấy được
phương diện cơ bản của sự phát triển sự vật.
Phật giáo đề cập đến mối nhân duyên đến mối quan hệ nhân quả, đến
việc xét sự vật phải từ kết quả tìm ra nguyên nhân và xem kết quả này là
nguyên nhân từ kết quả khác trong mỗi qua hệ khác.
Trên đây là những vấn đề mà phật giáo đã ảnh hưởng đến tư duy Việt
Nam góp phần làm nên những yếu tố triết học sâu xa trong thế giới quan của
người Viêt Nam.
Tuy vậy Phật giáo cũng có nhứng hạn chế, ảnh hưởng tiêu cực nhất
định đế tư duy của người việt nam chúng ta.
Phật giáo chỉ thấy cá nhân con người mà không thấy xã hội con người,
chỉ thấy cong người nói chung mà không thấy con người của giai cấp đối
kháng nhau trong xã hội trước đây, không thừa nhận đấu tranh trong gia cấp
xã hội,do đó không thấy được nguyên nhân khổ ải của con người, không thấy
được sự cần thiết phải chống áp bức, bóc lột vì thế qua niêm từ bi bác ái trong
một số trường hợp bất lợi cho đấu tranh giải phóng giai cấp, chống áp bức.
Phật giáo không bàn tới lĩnh vực chính trị, vì thế mỗi khi nhà sư bước
sang lĩnh vực chính trị-xã hội phải sử dụng các tư tương Nho hay Lão
Trang.Nhà sư Viễn Thông cho rằng``Lòng dân là gốc trị loạn``,trong đó``lòng
dân`` là khái niệm và tư tưởng của nhà nho; nhà sư Đỗ Phát Nhuận nói ( nếu
dường nối vô vi ngự trị trong triều đình thì nơi nơi sẽ tắt chiến tranh) trong đó
vô vi là khái niệm của Lão- Trang mặc dù khái niệm đó được giả thích theo
quan niêm nhà Phật.
Hạn chế lớn nhất của phật giáo đối với tư duy của người việt nam là
quan điểm duy tâm thần bí .Quan điểm này không hướng người ta vào hiện
thực mà hướng vào quả báo, hướng vào nghiệp, vào thần linh để mong được
phù hộ, độ trì.Và một khi tư duy như vậy thì không cần khám phá tìm tòi,
sáng tạo và hành động
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 21
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Tóm lại, Phật giáo hoà nhập thành một yếu tố dân tộc nên đã thúc đẩy
bánh xe lịch sử tiến lên theo khả năng và vị trí của Phật giáo trong mối quan
hệ với các dòng tư tưởng khác ở từng thời điểm lịch sử cụ thể.Phật giáo đã
hướng tới cái đẹp, cái thiện và mang tinh thần yêu nước.Tinh chân, thiện,mĩ
được thể hiện rõ trong tư tưởng Phật giáo Việt Nam.
Bài viết này chưa thực sự hoàn chỉnh, có thể còn nhiều thiếu sót, tác giả
mong muốn sự góp ý của các thầy cô và các bạn để bàI viết được hoành chỉnh
hơn.
TRIẾT HỌC PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ VÀ ẢH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VĂN HOÁ - XÃ HỘI VIỆT NAM 22
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
![](images/graphics/blank.gif)
![](images/graphics/blank.gif)
## Top Download Khoa Học Xã Hội
-
-
-
[Tiểu luận Triết học: Triết học Phật giáo](http://tailieu.vn/doc/tieu-luan-triet-hoc-triet-hoc-phat-giao-152338.html)
33p
1997
1370
-
-
-
-
[Tiểu luận: Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục](http://tailieu.vn/doc/tieu-luan-tu-tuong-ho-chi-minh-ve-giao-duc-178652.html)
9p
4895
1609
-
[Tiểu luận: Văn hóa giao tiếp ứng xử nơi công sở](http://tailieu.vn/doc/tieu-luan-van-hoa-giao-tiep-ung-xu-noi-cong-so-37811.html)
30p
5052
970
-
-
-
[Tiểu luận: Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất](http://tailieu.vn/doc/tieu-luan-luc-luong-san-xuat-va-quan-he-san-xuat-33731.html)
12p
9735
1159
Tài Liệu Khoa Học Xã Hội Mới
[Xem thêm »](http://tailieu.vn/luan-van-bao-cao/khoa-hoc-xa-hoi/)
Tài Liệu mới cập nhật
[Xem thêm »](http://tailieu.vn/tai-lieu/)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache

Vary: Accept-Encoding

Content-Encoding: gzip

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close


text:
Thông tin tòa soạn
|
Liên hệ quảng cáo
|
Lịch sử Tầm Nhìn
|
Đường dây nóng: 0936190506
|
Thứ sáu, 18/4/2014 18:10 GMT+7
TIẾNG NÓI TRÍ THỨC
SỰ KIỆN BÌNH LUẬN
CHÍNH SÁCH & PHÁP LUẬT
DOANH NGHIỆP
KINH TẾ
XÃ HỘI
CUỘC SỐNG XANH
QUỐC TẾ
VĂN HÓA THỂ THAO
KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ
THÔNG TIN TÒA SOẠN
Các báo cáo đề xuất mô hình chính quyền đô thị được trình diện
Nghị quyết TW & Cuộc sống
Kết quả triển khai
Thứ tư, 18/7/2012 10:38 GMT+7
Bản in ấn
Email
Cỡ chữ
Ý kiến bình luận (
0
)
Một góc của Tp.HCM.
Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Trưởng ban Ban chỉ đạo Trung ương về xây dựng đề án xây dựng mô hình chính quyền đô thị vừa có văn bản giao cho 8 tỉnh, thành phố thực hiện báo cáo chuyên đề nghiên cứu đề xuất mô hình tổ chức chính quyền đô thị.
Cácđịa phương được chọn bao gồm thành phố Hà Nội, Tp.HCM, Đà Nẵng, HảiPhòng, Cần Thơ, tỉnh Nghệ An, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và tỉnh Nam Định.
Đâylà một bước tiến mới trong Kế hoạch xây dựng Đề án thí điểm mô hình tổchức chính quyền đô thị, một chủ trương đã được đưa vào Nghị quyết số17-NQ/TW ngày 1/8/2007 Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ươngkhoá X về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quảnlý của bộ máy nhà nước.
Theovăn bản chỉ đạo của Phó thủ tướng, hiện nay việc đổi mới tổ chức vàhoạt động của chính quyền địa phương đang đặt ra yêu cầu cần thiết phảilàm rõ sự khác biệt giữa đô thị và nông thôn, từ đó xác định mô hình tổchức bộ máy, quy định chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm và cơchế hoạt động phù hợp với chính quyền đô thị và chính quyền nông thônnhằm bảo đảm tính thống nhất, thông suốt, hiệu lực, hiệu quả quản lý củamỗi cấp chính quyền.
Cácbáo cáo chuyên đề của 8 địa phương nêu trên cần lưu ý nội dung đề xuấtmô hình tổ chức chính quyền đô thị và quy định nhiệm vụ, quyền hạn cụthể của chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn trong chính quyền đôthị hoặc đề xuất mô hình tổ chức chính quyền đô thị; thực trạng phâncấp giữa chính quyền thành phố với quận, huyện, thị xã, xã, phường, thịtrấn trên địa bàn và đề xuất các nội dung phân cấp cụ thể khi xây dựngchính quyền đô thị...
Thờigian hoàn thành các báo cáo này là trước 30/7/2012, sau đó bản Đề ánthí điểm mô hình tổ chức chính quyền đô thị sẽ được Chính phủ hoàn thiệnsẽ được trình Ban Bí thư Trung ương Đảng.
Đề cương Đề án định hướng xây dựng mô hình tổ chức chính quyền đô thị đã đưa ra đề xuất 3 phương án xây dựng chính quyền đô thị.
Phươngán 1, xây dựng mô hình tổ chức chính quyền đô thị theo 3 cấp hành chínhnhư hiện nay, xác định rõ mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động mới đối vớichính quyền đô thị theo hướng phân biệt với chính quyền nông thôn.
Phươngán 2, xây dựng mô hình tổ chức chính quyền đô thị theo 3 cấp hành chínhnhư hiện nay, nhưng có sự đổi mới về mô hình tổ chức và cơ chế hoạtđộng phù hợp với xu hướng tổ chức chính quyền đô thị hiện đại của cácnước trên thế giới.
Phươngán 3, cải cách mạnh chính quyền địa phương, xây dựng mô hình chínhquyền đô thị theo mô hình mới là chính quyền một cấp đại diện, hai cấphành chính.
CHinhphur.vn
[ Trở về ]
Ý kiến của bạn
Ý KIẾN BÌNH LUẬN:
Để bình luận bài viết trên, bạn vui lòng nhập đủ thông tin phía dưới và chọn (Gửi bình luận), bài bình luận của bạn sẽ được kiểm duyệt trước khi xuất bản.
Họ và tên:
Thư điện tử:
Tiêu đề:
Nội dung:
Nhập mã kiểm tra vào ô này
Tin mới hơn
Viết tiếp vụ “Phớt lờ yêu cầu Phó Thủ tướng, công chức dùng xe biển xanh đi ăn nhậu” (19/7/2012)
Thủ tướng yêu cầu Bộ trưởng kiểm điểm sau 1 năm nhậm chức (19/7/2012)
TIẾNG NÓI TRÍ THỨC
SỰ KIỆN BÌNH LUẬN
CHÍNH SÁCH & PHÁP LUẬT
DOANH NGHIỆP
KINH TẾ
XÃ HỘI
CUỘC SỐNG XANH
QUỐC TẾ
VĂN HÓA THỂ THAO
KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ
THÔNG TIN TÒA SOẠN
Báo điện tử Tầm Nhìn -
http://www.tamnhin.net
© Copyright 2010 Tamnhin.net, All right reserved.
Giấy phép hoạt động báo điện tử trên internet số 164/GP-TTTT ngày 14/05/2013
Cơ quan chủ quản: Liên hiệp các hội KH&KT Việt Nam
Cơ quan đầu tư, quản lý và xuất bản: Viện Quản trị Doanh nghiệp
Tổng biên tập: PGS.TS Nhà báo Vũ Duy Thông
Vui lòng dẫn nguồn
www.tamnhin.net
khi bạn sử dụng thông tin trên website này.

Cache-Control: public, max-age=3600

Content-Type: application/xhtml+xml; charset=utf-8